Anayasa Mahkemesinin 23/2/2023 Tarihli ve 2019/7991 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-05-30

30 Mayis 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32206
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
AYHAN ORHANLI BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2019/7991Karar Taribi : 23/2/2023
Başkan :Züht0 ARSLAN Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL 
YusufŞevki HAKYEMEZ 
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ
Basri BAĞCI 
Irfan FIDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem INCE Raportör : Muhammed Cemil KANDEMiR Başvurucu : Ayhan ORHANLI Vekili :Av. Yalçın TOrUN 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru; nasıpları onaylanmamış subay adaylarının temin faaliyetlerinin olağanüstü hal kanun hükmünde kararnamesiyle iptal edilmesi Özerine açılan davanın OlağandstüHal İşlemleri IncelemeKomisyonunagönderilmesiyerineincelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/3/2019 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapıimasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir Örmeği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakaniık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu Bakaniığın görüşūne karşısüresinde beyanda bulunmuştur.

7. Birinci Bölam, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

III, OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar Özetłe şðyledir:
A. Genel Biigiler 
9. Tūrkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmıştır. Devłetin yetkili organları tarafindan tehdit değerlendirmesi yapılarak demokratik anayasal düzene, bireylerin temel hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler alınmasıkararlaştırılmıştır (ayrıntılar için bkz. Aydın Yavuz ve diğerlerı [GKI, B. No: 2016/22169,20/6/2017).

B. Olağanüstü Hal İlanı, Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler ve Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonunun Kurulması

10. Darbe teşebbüsünün bastırılmasının akabinde Bakanlar Kurulu tarafından Ülke genelinde 21/7/2016 tarihinden itibaren doksan gÜn süreyle olağanüstü hål (OHAL) ilan edilmesine karar verilmiştir. Üçer aylık sürelerle uzatılan OHAL. [8/7/2018 tarihinde sona ermiştir. OHAL ilanı ve OHAL dōneminin gerektirdiği tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri (bkz. §§ 4766) kararında yer almıştır.
II. Anılan tedbirler kapsamında OHAL kanun bükmünde karamameleri çıkanimıştır. Bu çerçevede 31/7/20i6 tarihli ve 29787 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 669 sayılı Olağanüstül Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi KuruIması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin (669 saythı KHK) 105,maddesinin (1) numaralı fikrasının (c)bendinde 30 Ağustos itibarıyla mezun olacak askeri öğrencilerin subay ve astsubaylığa nasbının yapılmayacağı belirtilmiştir.

12. Yine aynı tedbirler kapsamında 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı ResmîGazete'de yayımlanarak yürtriüğe giren 675 sayılı Olağanüstül Hal Kapsamında Bazi Tedbirler Alinması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (675 sayılı KHK) 6.maddesinin(1)numaralıfikrasımn (a)bendiylekuvvet komutanlıklarıtarafindantemin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sðzleşmeli subay ve astsubay adayları hakkındaki işlemler iptal edilmiştir.


13. 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmî Gazete'de 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri Ínceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Karamame (685sayıłı KHK) yayımlanmıştır. 685 sayılı KHK ile Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu (OHAL Komisyonu) kuruimuş ve bu Komisyona olağanüstü hâl kapsamında doğrudan KHK'lar ile tesis edilen bazı işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirme görevi verilmiştir.

C. Başvurucuya İlişkin Olay ve Olgular 
I4. Başvuru formu ve yargılama mercilerinin kararlanında başvurucunun Astsubay Meslek Yūksekokulumda astsubay temeł askerlik ve astsubaylık anlayışı kazandırma kursuna kursiyer olarak katıldığı ve 30/8/2016 tarihinde astsubaylığa nasbedilmeyi beklediği ifade edilmiştir. Öte yandan başvuru formunda başvurucunun26/8/2016tarihliemirle izne gönderildiği belirtilmiştir. Anayasa Mahkemesince başvurucunun durumunun tam olarak anlaşıiması amacıyla başvurucuya ve Milli Savunma Bakanlığına (MSB) müizekkereler yazılmıştır. MsB'nin cevabından başvurucunun temin faaliyetinin subay temel askerlik ve subaylık anlayışt kazandırma (SUTASAK) kursu kapsamında dış kaynaktan sðzleşmeli olarak yapıldığı, 21/2/2016 tarihinde kursa başladığı, 675 sayılı KHK gereğince 29/10/2016tarihinde ilişiğinin kesildiği anlaşılmıştır. Başvurucunun cevabında da dış kaynaktan temin kapsamında subay olmak için kurs aldığı belirtilmiştir. Müzekkerelere verilen cevaplardan,başvurucunun temin faaliyetinin SUTASAK kursu kapsamında dış kaynaktan sözleşmeli alımı olduğu anlaşılmıştır.

15. Başvurucu, subay olmak amacıyla 21/2/20I6 tarihinde SUTASAK kursuna başlamıştır. Başvurucunun dış kaynaktan temin edilen personel statüisünde olduğu ve bu kurs öncesinde Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) herhangi bir görevinin o[madığı anlaşılmıştır.
16. 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan darbe teşebbüsünün ardından başvurucu benzer durumdakilerin tamamını kapsadığıanlaşılan26/8/2016 tarihli bir emirle izne gönderilmiştir.

17. 675sayılı KHK'nın 6. maddesinin (a) bendinde yer alan temin faaliyeti tamamlanmamış astsubay ve subay adaylart hakkındaki işlemlerin iptal edilmesi kuralıkapsamında sõz konusu kursiyerlerin ilişikleri kesilmiştir. Başvurucunun da TSK ile ilişiği 675 sayılı KHK'nın yürūrlüğe girdiği 29/10/2016 tarihinde kesilmiştir.
18.Başvurucu 675sayılı KHKgereğince nasbedilmeyeceğini öğrenmesi ftzerine Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde nasbedilmemesine ilişkin işleminiptali talebiyle dava açmiştir.

19. 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun'un 16. maddesi ile askerì yargının kaldırılmış ołması sebebiyle davanın Ankara 16. Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi)görülmesine devam edilmiştir.

20. Idare Mahkemesi 21/8/2017 tarihinde davanın incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Kararda; 675 sayılı KHK uyarınca doğrudan, başka bir işleme gerek kalmaksızın başvurucunun nasbının yapzlmadığı, bu konuda idareye herhangi bir değerlendirme yapma ya da başka yönde işlem kurma imkânının tamnmadığı vurgulanmıştır. Kararın gerekçesinde başvurucunun kanun niteliği taşıyan hukuki bir düzenleme ile nasbının yapılmadığı, idari davaya konu olabilecek bir işlemi varlığından söz edilmesine olanak bulunmadığı ifade edilmiştir.


21. Başvurucu, Ankara Bölge Idare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine (Bölge Idare Mahkemesi) istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge fdare Mahkemesi 15/1/2018tarihli kararla istinaf başvurusunun reddine karar vermiştir.

22. Başvurucunun temyiz talebi Danıştay Beşinci Dairesinin 14/1/2019 tarihli karanyla ayrı bir gerekçe belirtilmeksizin reddedilmiştir.

23. Başvurucu 13/9/2017 tarihli ek beyan dilekçesiyle, istinaf ve temyiz başvurularsnda dosyanunOHAL Komisyonuna gönderiłmesini talep etmiştir.Kanun yolu mercileri başvurucunun bu talepleri hakkında değerlendirme yapmamıştır.
24. Nihai karar başvurucuya 28/2/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 14/3/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

25. Öte yandan başvurucu; mūzekkereye (bkz. § 14) verdiği cevapta, 27/4/2022tarihli ve 24738 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Sözleşmeli Subay ve Astsubay Yönetmeliği'ne (Yönetmelik) göre askerî okullardan ve TSK'dan her ne sebeple olursa olsun ilişiği kesilen personelin bir daha TSK'ya subay yahut astsubay olarak alınmayacağıdūzenlemesi sebebiyle bu kapsamda TSK'ya tekrar başvuru yapmadığını ifade etmiştir.
IV. ILGILI HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
İigili Mevzuat 
26. 675 sayılı KHK'nın "Iptal edilen geçiş işlemleri" kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Kanun Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarih itibarıyla:
a) Kuvvet Komutanlıkları tarafindan temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubay adayları hakkandaki işlemler iptal edilmiştir.

b) 27/7/1967 tarihli ve 926 saylı Türk Silählı Kuvvetleri Personel Kanununun 109uncu maddesi uyarınca astsubaylıkaan subaylığo: 18/3/1986 tarihli ve 3269 saylı Uzman Erbaş Kanununun 15 inci maddesi uyarınca uzman erbaşlikaan astsubaylığa geçişaşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamış adayların statiye geçis işlemleri iptal edilmiştir.

(2) Birinci filranın (a) bendi kapsamında işlem tesis edilenlerden herhangi bir tazminat almmaz."
27. 675 sayılı KHK'nın "Iptal edilen geçiş işlemleri" kenar başlıklı 6. maddesi 6/2/2018 tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Baz Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararmamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer sayılı Resmł Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesiyle aynen kanunlaşmıştır.

28.685 sayılı KHK'nın “Komisyomun görevlerī" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"(1) Komisyon, olağamüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkandaki başvuruları değerlendirip karar verir.
a) Kamu gôrevinden, meslekten veya görev yapulan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi.

b) Öğrençilikle ilişiğin kesilmesi.
c) Dernekler. vakflar. sendika. federasyon ve konfederasyonlar, özel sağiık kuruluştarı, özel öğretim kurumları, vakaf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşlari, gazete ve dergiler, haber ajanslari. yayvnevleri ve dağutum kanallarının kapatlması.

c) Emekli personelin rütbelerinin alıması.
(2) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle gerçek veya tüzel kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve birinci fikra kapsamına girmeyen işlemler de Komisyomun görev alanındadı."
29. 685 sayılı KHK'nın "Komisyomun gōrev süresi" kenar başhklı 3. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Komisyon, bu Kamumun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren iki yu süreyle görev yapar.Bakanlar Kurulu. gerek görmesi halinde bu süreyi bitimlnden itibaren birer yıllık sürelerle uzatabilir"
30. 685 sayılı KHK'nın "Başvurularda usul ve sūre" kenar başlıklı 7. maddesi şöyledir:
"(1) Komisyona başvurular valilikler aracıığıyla yapıır. Kamu görevinden, meslekten veya görev yapuan teşkilattan çưkarılanlar ya da ilişiği kesilenler, en son görev yaptıklarıkuruma da başvurabilir. Başvuru tarihi, valilikdere veya ilgili kurumlara başvurunun yapıdığı tarih olarak kabul edilir. Valilikler ve ilgili kurumlar kendilerine yapuan başvuruları gecikmeksizin Komisyona iletir. Mükerrer başvurular işleme alınmaz 
(2) Bu Kanun Hülonünde Kararname kapsamında yapılan başvurular hakkında 6/1/1982 tarihli ve 2577 saydı Idari Yargdama Üsula Kanumunun 10 uncu maddesinin ikinci fikrası hükümleri uygulanmaz.

(3) Komisyonun başvuru almaya başladığı tarihten önce yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak başvuru alma tarihinden itibaren altmış gün içinde:bu tarihten sonra yürürlüğe komulan kanun hükmünde kararnamelerle ilgili olarak ise Resmi Gazetede yayımlanma tarihinden itibaren altmış gún içinde yapılmayan başvurular ișleme alınmaz."
31. 685 sayılı KHK'nın "Geçiş hūkümleri" kenar başlıklı geçici I. maddesinin Oçūnc fikrası şöyledir:
"Komisyomun górev alanına giren komularda daha önce herhangi bir yargı merciine başvormuş veya dava açmış olanlar için de 7 ncí maddedeki usul ve süreler ugulanır."
32.685 sayılı KHK'nın geçici I. maddesinin Üçüncü fikrasına 29/4/2017 tarihli ve 30054 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 690 sayılı KHK'nın 56.maddesiyle ilave edilen kural şöyledir:

".…. Bu dosyalar hakkanda yargı mercilerince karar verilmesine yer olmadiğına ve tarafların yaptıkları masrafların üzerlerinde bırakılmasına dosya üzerinden kesin olarak karar verilir, vekáler ücretine hükmedilmez. Bu dosyalar, yeni bir başvuru şartıaranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir."
33. 685 sayıłı KHK'mın yukaπda yer verilen kurallar 1/2/2018 tarihlive 7075 sayılıOlağanüstHa! İşlemleriİnceleme Komisyonu KuruimasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8/3/2018 tarihlive 30354sayılt Resmî Gazete'de yayımlanarak yūrürıüiğe girmesiyle kanunlaşmıştır.
34.27/2018 tarihli ve 703 sayılı KHK'nın 37. maddesiyle 7075 sayılı Kanunun 3.maddesinin birinci fikrasında yer alan “Bakanlar Kurulu" ibaresi “Cumhurbaşkanı” şeklinde değiştirilmiştir.

35. OHAL Komisyonunun görev süresi en son 22/1/2022 tarihli ve 31727 sayılıResmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Cumhurbaşkanı kararı ile bir yıl süreyle uzatılmıştır.

36. 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Kanun'a 22/12/2022 tarihli ve 7429 sayılıKanun'un 10. maddesiyle eklenen "Komisyomun görev süresi sonrasıa dair işlemler" kenar başlıklı geçici 5. madde şöyłedir;
"(1) Bu Kanunun 3 üncü maddesi ile belirlenen Komisyonun görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyon karartarına ilişkin iş ve işlemler, bilgi ve belge talepleri ile sair yazışmalar;
a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çtkarma ya da ilişiğin kesilmesi işlemleri için ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluş.
b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi işlemi için Milli Eğitim Bakanlığı.
c) Emekli personelin rütbelerinin alvması tşlemi için ilgisine göre İçişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı.

ç) Kapatlan dernekler için İçişleri Bakanlığı.
d) Kapatılan vakflar için Vakflar Genel Müdürlüğü,
e) Kapatlan sendika, federasyon ve konfederasyonlar için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,
f) Kapatılan özel sağlık kuruluşları için Sağlık Bakanlığı,
g)Kapatlan özel öğretim kurumlari, özel öğrenci yurtiarı, vakaf yükseköğretim kurumları için Milli Eğirim Bakanlığı.

ğ) Kapatilan özel radyo ve televizyon kurułuşları için Radyo ve Televizyon Üst Kurulu.
h) Kapatian gazete, dergi. yayınevi, dağuım kunalı ve haber ajansları için lletişim Başkanlığı.

i) Diğer işlemler için ilgili kurum veya kuruluş.
tarafindan yüritülür.

(2) Gtrev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar üzerine yapılması gerekdi iş ve işlemler birinci fikrada belirtilen kurum ve kuruluşlar tarafindan bu Kanun ve ilgili mevzuatta belirtilen hükümler uyarınca yürütülur.

(3) Komisyonun görev süresinin sona ermesine dair iş ve işlemler Cumhurbaşkanlığıtarafindan yerine getirilir."
37. 13/6/2001tarihli ve 4678 sayıl Tark Silâhlı Kuvvetlerinde Istihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanun'ưn 4. maddesinin ikinci fikrası şöyledir:
"Askeri okullardan ve Türk Silahlı Kuvvetlerinden her ne sebeple olursa olsun ilişikderi kesilen personel, Türk Silahlı Kuvvetlerine sōzleşmeli subay olarak alınmaz.Ancak, askerlik yükümlülüğünü yerine getirmekte olanlar veya terhis edilenler sözleşmeli subay olabilirler."
38. Yönetmelik'in 5. maddesinin üçüncü fikrası şöyledir:
"Askeri okulardan ve Türk Silahlı Kuvvetlerinden her ne sebeple olursa olsun ilişikieri kesilen personel. Türk Silahlı Kuvvetlerine sözleşmeli subay veya sözleşmelt astsubay olarak almnmaz. Ancak, askerliğini yedek subay veya 16/6/1927 tarihli ve 1076 savilı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kamuna göre kısa dönem erbaş ve er ile 21/6/1927torihli ve 11I1 sayuı Askerlik Kamununa täbi erbaş ve er olarak yapanlardan terhis edilenler veya askerlik hizmerini yapmakaa olanlar sōzleşmeli subay veya astsubay olabilirler."
2. Anayasa Mahkemesi Kararlar 
39. Anayasa Mahkemesi, OHAL KHK'lan ile kamu görevinden çıkanlan ve Öğrencilikle ilişiği kesilen kişiler yönünden OHAL Komisyonuna başvuru yolunun tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olup olmadığını Remziye Duman (B. No:2016/25923, 20/7/2017) ve Sait Orçan (B. No: 2016/29085, 19/7/2017) kararlannda değerlendirmiştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarında OHAL Komisyonuna başvuru yolunu ulaşıłabilirlik açısından, başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi yönünden ayn aynincelemiştir. Bu kararlarda, OHAl. Komisyonuna başvurmanın ulaşılabilir olma,ihial iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu sonucuna ulaşmıştır (Sait Orçan, § 47, Remziye Duman, § 48).

40. Anayasa Mahkemesinin Omer Kilınç ([GK], B. No: 2018/30695, 29/9/2021)kararına konu olayda ise başvurucu, TSK'da uzman erbaş olarak görev yaparken girdiği sınavı kazanarak astsubay olmak amacıyla 22/2/2016 tarihinde Astsubay Meslek Yūksekokulunda astsubay temel askerlik ve astsubaylık anlayışı kazandırma kursuna kursiyet olarak başlamıştır (Omer Kılhınç, § 17). Başvurucu 26/8/2016 tarihli bir emirle birliğine sevk edilmiştir. Başvurucunun astsubaylık statüsüne geçiş işlemleri 675 sayılı KHK'nın 6.maddesinin birinci fikrasının (b) bendi ile iptal edilmiş ve aştsubaylığa nasbı yapıłmamıştır.Başvurucu, nasbının yapılmamasına ilişkin işlernin iptali talebiyle dava açmış ise de başvurucunun davası incelenmeksizin reddedilmiştir (Ömer Kılınç. § 18). Kararın kesinleşmesinin ardından yaptlan bireysel başvuru mahkemeye erişim hakkı yönünden incelenmiştir.


41. Anayasa Mahkemesi Ömer Kılınç kararında, Anayasa'nm 13. ve 36. maddeleri kapsamında yaptığı değerlendirmede müdahalenin ölçülü olmaması nedeniyle olağan dönem koşullarında ihlal sonucuna ulaşmıştir. Kararın bu kısmının gerekçesinde. sistem değişikliğine dayanmayan stattye geçiş işleminin iptalinin KHK ile yapılmasının olağan dönem koşullarında hukuki ve fili zorunluluk şartlarını taşımadığından gerekli olmadığıve mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamayı telafi edici herhangi dengeleyici unsura da yer verilmediği belirtilmiştir (Omer Kılınç, § 106).

42. Anıian kararda Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında yapılan incelemede ise ihlal olmadığı sonuçuna ulaşılmıştır. Jhlal bulunmamasının gerekçesinde, astsubay statūsūne geçiş işleminin iptalinin -kamu kurumlarından çıkarıimalardan farklı olarak- başvurucuyu bu statüden ilanihaye yoksun bırakacak bir etkisinin olmadığı, nitekim başvurucunun ilgili prosedüre yeniden tabi tutularak (yeniden kursa katılarak) da olsa yaklaşık bir yıl gibi kısa sayılacak bir sūre sonunda astsubayłık statūsünü elde ettiği belirtilmiştir (Ömer Kılınç.§ 127).
B Uluslararası Hakuk 
43. flgili uluslararası hukuk için bkz Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, B. No:2015/7942, 28/5/2019, § 20.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
4Anayasa Mahkemesinin 23/2/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünūldü:
A.Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İłşkin İddia 
.Başvurucunun İddlaları ve Bakanlık Göräşū
45. Başvurucu, nasbedilmemesine ilişkin işleme karşı açtığı davada esasa ilişkin yargılama yapıimadığıni, T.C. kimlik numarası sisteme tanımlanmadığı için OHAL Komisyonuna başvuru yapamadığını ancak posta yoluyla başvurduğunu belirterek adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, OHAL Komisyonu başvurusuna ilişkin bir evrak sunmamakla birlikte yapılan benzer başvuruların reddedildiğini belirterek OħAl Komisyonunun bu başvurulardan birine ilişkin yetkisizlik kararınu sunmuştur.

46. Bakanlık görüşünde I5 Temmuz 2016 tarihindeki darbe teşebbüsü sürecine değinildikien sonra başvurucunun nasbının 675sayılı KHKgereğince yapılmadığıi,olağanüstü dðneme ilişkin olarak mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine yönelik incelemenin Anayasa'nun 15. maddesi kapsamında yapılması gerektiği belirtilmiştir.
47. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialarınt tekrar etmekle birlikte 30/8/2016 tarihinde nasbedilmesini engelleyen bir düzenleme olmadığıni, bu tarihten sonra 29/10/2016 tarihinde yayımlanan 675 sayılı KHK'nın nasbedilmemesine gerekçe olamayacağıni, nasbedilmemeişleminin bu KHK kapsamında olmadığını ileri sūrmüştūr. Başvurucu ayrıca nasbedilmeme işlemine karşı yaptığıbaşvurunu OHAL Komisyonunca incelenmediğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme 
48. Anayasa'nun iddianın incclenmesinde dayanilacak olan "Hak arama hürriyeti"kenar başhıklı 36. maddesinin birinci fikrası şðyledir:
"Herkes, meşru vasua ve yollardun faydalanmak suretiyle yargı mercileri önunde davacı veya davalı olarak iddta ve savuma ile adil yargilanma hakkına sahíptir."
49. Başvurucunun iddialarının Özü, OHAL döneminde nasbedilmemesi işleminin yargısal denetiminin yapilamamasıdır. Bu bağlamda başvurucunun iddialarınınAnayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı yönünden incefenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

a.Uygulanabilirlik Yönüoden 
i. Adil Yargıanma Hakkı Kapsamı Yöndnden 
50. Anayasa Mahkemesinin Ömer Kilınç kararında astsubaylığa nasbedilmeme işleminin medeni hak ve yükümlalük kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşmıştur. Kararda, başvurucunun cğitim aldığı dōnemdekimevzuat gereğince normal koşuilarda nasıp işleminin yapıldığı 30 Ağustos tarihinde kendisinin de nasbınsn yapılmasıyönünde beklentisi olduğu, atama işleminin mutlak anlamda takdire bağlı oimadığı, nasıp işlemine karşı idari yargıda dava açabileceği belirtilmiştir (Ömer Kıhınç.§§ 53,54).
51. Ömer Kulınç kararında, başvurucunun astsubaylık statüsüne geçiş işleminin KHK ile iptal edilerek ilgililere dava hakkı tanınmamasının dikkate alınmayacağı zira medeni hakkın varlığırun ve dava konusu edilebilirliğinin ilgili uyuşmazlığın doğduğu tarihteki koşullara gôre belirlenmesi gerektiği vurgulanruıştır (Ömer Kılınç.§ 55).
52. Somut olayda başvurucunun temin faaliyetlerinin iptalinin ve dolayısıyla nasbedilmemesinin doğrudan KHK ile yapıldığı gōrülmüştür. Medeni hakkın varlığıyönünden (Omer Kılınç kararında ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir husus bulunmayan başvurunun medeni hak ve yükümlolakler kapsamında olduğu değerlendirilmiştir.

ü.Başvurunun lncelenme Usnlä Yönünden 
53. Anayasa, temei hak ve Özgürlüklerin korunmasına ilişkin olarak olağan ve olağanüstü dönemler için iki ayrı hukuki rejim öngörmüştür. Olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimi Anayasa'run 13. maddesinde düzcnlenmişken olağanūstüdönemde temel hak ve özgüriüklerin sınırlandırılması ya da kullanılmasının durdurulmasırejimi Anayasanın 15.maddesinde yer almaktadır (AYM, E.2018/89, K.2019/84.14/11/2019, § 5).

S4. Anayasa'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik hâllerinde veya olağanüstüdurumlarda temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasıın kısmen veya tamamen durdurulmasıve bunlar için Anayasa'run diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykın tedbirler alınması mūmkündür. Ancak Anayasa'nın 15. maddesiyle bu hususta tanınan yetki de sınırsız değildir. Anayasa'nın diğer maddelerinde Öngörüien güvencelere aykın tedbirlerin milletlerarası hukuktan doğan yükümlülakleri ihlal etnemesi ve durumun gerektirdiği ölçüde 

olması gerekir. Aynca bu durumlarda dahi kişinin yaşam hakkına, maddi ve manevi varlığının būtüniüğüne dokunulmasi, din, vicdan, düşünce ve kanaatlcrini açıklamaya zorlanması ve bunlardan dolayı suçlanmașı yasaklanmış; suç ve cezaların geriye yürümemesi ilkesi ile masumiyet karinesinin bu hâllerde de geçerli olduğu kabul edilmiştir (AYM,E.2018/89, K.2019/84, 14/1 1/2019, § 8; Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 185, 186).
55. Bu durumla birlikte bir tedbirin OHAL tedbiri olarak nitelendirilebilmesi ve incelemenin Anayasa'nun OHAL dönemi için δngördügü denetim rejimi kapsamında yapılabilmesi için Anayasa Mahkemesinin Önceki kararlarında açıkladığı koşulların da bulunması gerekir. Bu bağlamda tedbirin OHAL, tedbiri olarak kabul edilmesi için olağanüstüdurumun var olması ve ilan edilmesi, tedbirin olağanüstü hâlin ilanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olması ve olağanüsto hal süresiyle sınırh uygulanması şeklindeki koşullar da bulunmalıdır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 188-191:AYM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019, § I1; Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No:2017/38953, 23/7/2020, §§ 71-75).

56. Tedbirlerin OHAL'in süresini aştığı durumfara ilişkin yapılacak incelemelerde ise Anayasa'nın 15. maddesi dikkate ajınamaz. Bu kapsamdaki başvurular, Anayasa'nın ilgili hükümleri ile olağan dönemde hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimi bakımından temel Önemi olan 13. maddesi bağlammda incelenecektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Tamer Mahmutoğlu, § 76).

57.Başvuru konusu tedbirinOHAL ilanuna neden olan tehditlerin veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olduğu açıktır. Somut olayda başvurucunun temin faaliyetinin iptali ve dolayısıyla nasbedilmemesi 675 sayılı OHAL KHK'sı ile yapıłmıştır. Başvurucunun şikâyet ettiği sðz konusu tedbirin OHAL döneminde anılan KHK'nın yürürlüğe girdiği anda uygulandığı gözetildiğinde somut olaydaki müdahale, olağanüsto dōnemde temel hak ve δzgürlüklerin kullanımının durdurulmasını ve sınırlandırıßmasını düzenleyen Anayasa'nın 15.maddesi kapsaminda incelenecektir.

b. Kabal Edilebilirlik Yönünden 
58. Somut olayda başvurucunun temin faaliyetinin iptalive dolayısıyla nasbımın yapıłmaması 675 sayılı KHK ile gerçekleşmiştir. Dolayısıyla başvuruda yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuruda bulunulamayacağına ilişkin olarak 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıh Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Kanunu'nun 45. maddesinin (3) numaralı fikrasında yer alan kural ile çelişen bir husus bulunup bulunmadiğı incelenmelidir.

59. Anılan KHK'nın ilgilimaddelerinin yürürläğe girdiğianda başvurucunun da dâhil olduğu astsubay/subay adaylarının temin faaliyetleri yahut astsubaylık/subayiık statūsūne geçiş işlemleri iptal edilmiştir. Dolayısıyla bu KHK yürürlüğe girmekle etkisini göstermekte, diğer bir ifadeyle yürürlüğe girdiği anda uygulanmuş olmaktadır. Şu hâlde incelenen başvurunun KHK'nın araya bir idari işlem girmeksizin, doğrudan uygulanmasına yönelik olduğu açıktır (Ömer Kılınç § 69).

60. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Esas Yönünden 
i.Genel İlkeler 
61. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri Önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına abnan hak arama Özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısðzleşmelerle de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhit edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) Sðzłeşme'nim 6. maddesinin (1) numaralı fikraşının mahkemeye crişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakm Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tic. Lıd $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

62. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanmayıve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bit mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma bakkının sağladığıgüvencelerden yararlanmak mümkūn olmaz (Mohammed Aynosah. B. No: 2013/8896.23/2/2016. § 33).

63. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili birşektlde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan $en. B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

64.Öte yandan Anayasa'nın 36.maddesinin ikinci fikraşında hiçbir mahkemenin,görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda adil yargılanma hakkı, koşullan bulunduğu takdirde kişilere davanın görüldøğü mahkemeden uyuşmazlığın esasınun incelenmesini isteme güvencesini de sağlar.
iL Müdabalcnio Varlığı
65. Subay adayı olan başvurucu hakkındaki işlemler 675 sayılı KHK'nın ilgili maddesi ile iptal edilmiş ve başvurucunun nasbı yapılmayarak TSK ile ilişiği kesilmiştir.Türk hukuk sisteminde astsubaylık/subayłık nasbıın yapılmamasına ilişkin idari işleme karşıdava açılabilir (bkz.§ 50). Somut olayda başvurucu, temin faaliyetine ilişkin işlemlerin KHK ile iptal edilerek nasbının yapımaması Üzerine dava açmıştır. Mahkeme, işlemin doğrudan kanun niteliği taşıyan OHAl KHK'sı ile tesis ediłdiğinden idari davaya konu olamayacağıgerekçesiyte davanın incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Diger taraftan dava dosyasıOHAL Komisyonuna gönderilmeyerek başvurucu, Komisyon kararından sonra dava açma imkämndan yoksun bırakılmıştır. Böyłece başvurucunun mahkemeye erişim hakkına müdahalede bulumulduğu anlaşılmıştır.

iiMüdahalenfn İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
66. İlk olarak somut olaydaki durumun Ömer Kılınç kararından farklı olduğunu belirtmek gerekir. Omer Kılınç kararına konu olayda başvurucu, uzman erbaş olarak görev 

yapmaktayken astsubay olmak amacıyla kurs almış, 675 sayılı KHK ile başvurucunun statüye geçiş işlemi iptal edilmiş ancak TSK ile ilişiği kesilmemiştir. Anılan kararda ise başvurucu,TSK'daki eski görevi olan uzman erbaşlığa geri dōnmüş ve aynı kursa tekrar katılarak 1 yıl sonra astsubaylık statüsünü elde etmiştir. Oysa somut olayda başvurucunun subay olmak için aldığı kurs Öncesinde TSK'da bir görevi olmadığı, 675 sayılt KHK ile TSK'yla ilişiğinin kesildiği tespit edilmiştir. Başvurucu, TSK'dan ilişiği kesildiği için yönetmelik kuralıuyarınca bir daha TSK'da subay yahut astsubay olarak gōrev alamayacağından bu kapsamda tekrar başvuru yapmadığını belirtmiştir. Dolayısıyla somut başvuru ile Omer Kılınçkararındaki olay ve olguların farklı olması hukuki değerlendirmenin de farklı olmaşınıgerektirmiştir (bkz.§§ 4042).

67. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasımın durdurulması" kenar başlıklı 15. maddesi şôyledir:
"Savas. seferberlik veya olağunüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlāl edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kasmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykarı tedbirler alınabilir.

Birinci fikrada belirlenen durumlarda da, savaş hukulkuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bürünlüğüne dokumulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez:suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz."
68. Anayasa'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik hâlinde veya olağanüstühâllerde temel hak ve özgürläklerin kullamlmasının kısmen veya tamamen durdurulabilmesi ve bunlar için Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykın tedbirler alınabilmesi mümkündür. Ancak Anayasa'nın 15. maddesi, bu hususta kamu otoritelerine sınırsız bir yetki tanımamaktadır.Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykırı tedbirlerin Anayasa'nın I5.maddesinin ikinci fikrasında sayılan hak ve özgüriüklere dokunmaması, milletlerarast hukuktan doğan yükümlūlaklere aykın ołmaması ve durumun gerektirdiği ölçüde olması gerekir. Anayasa Mahkemesince Anayasa'nın 1S. maddesine göre yapılacak inceleme bu ölçütlerle sınırlı olacaktır. Anayasa Mahkemesi bu incelemenin usul ve esaslarını ortaya koymuştur (Ayhn Yavuz ve diğerleri, §§192-211, 344).
69. Öncelikle belirtmek gerekir ki mahkemeye erişim hakkı savaş, seferberlik,OHAL gibi yönetim usullerinin benimsendiği dönemlerde Anayasa'nın (S.maddesinin ikinci fikrasında yer alan dokumulması yasaklanan çekirdek haklar arasında değildir. Dolayısıyla bu hak yönünden OHAL dönemlerinde Anayasa'daki güvencelere aykı tedbirler alınmasımümkOndür.

70. Bununla birlikie temel hak ve özgürläklere müdahale teşkil eden tedbir yönünden kişilerin olağanüstü bal döneminde de ölçüsüz veya keyfi müdahalelere karşıkoyabilecekleri usule ilişkin güvencelerden yararlandırılması gerekir (benzer yöndeki karar için bkz. Ayla Demir şơt [GK], B. No: 2018/24245, 8/10/2020, § 160).
71. Başvurucunun da aralarında bulunduğu subay ve astsubay adaylarının temin faaliyetleri subjektif durumlarınayönelik bir değerlendirme yaptımaksizıniptal edilmiştir.Sðz konusu kişilere ilişkin herhangi bir itham/iddia bulunmamaktadır. Aynı durumda olan 

kişiler bakımından hiçbir istisna getirilmediği dikkate alındığında anılan işlemin her bir astsubay/subay adayı için idari işlem şeklinde tesis edilmesi yerine būtün subay/astsubay adayların kapsayacak şekilde, isimleri belirtilmeksizin KHK ile yapılmasının söz konusu olduğu anlaşılmıştır. Bu tedbirin yaşanan darbe teşebbüsü sonucunda devam eden tehlikenin bertaraf edilmesine yönelik olduğu kuşkusuzdur.

72. Somut olayda sőzleşmeli subay adayı statüistinde olan başvurucunun bakkındaki temin faaliyetine ilişkin iştemlerin iptal edilmesi ve dolayısıyla nasbının yapılmaması işleminin doğrudan 675 sayılı KHK ile tesis edildiği, başvurucunun TSK ile ilişiğinin 675 sayılı KHK'nın yayımı tarihinde bu KıK gereğince kesildiği anlaşılmıştır. 675sayılı KHK 7082 sayıłı Kanun ile yasalaşmıştır.

73. Başvurucu hakkındaki işlemin doğrudan 675 sayılı KHK ile yapılmasısebebiyle başvurucumun bu tasarrufun hukukiliğini doğrudan idari yargı önünde denetlettirme imkânı kalmamıştır. Nitekim Mahkeme de bu gerekçeyle davanın incelenmeksizin reddine karar vermiştir(bkz. § 20). Bununla birlikte yargı mercilerinin kararlarında, davanın konusunun olağanüstü hâl kapsamında doğrudan kanun hükmūnde karamameler ile tesis edilen bir kısım işlem hakkında başvurulabilmesi amacıyla kurulan ve işlemleri yargıdenetimine açık olan OHAL Komisyonunun yetkisinde olup olmadığına ilişkin bir incelemenin yapılmadığı görüimüştür. Hâlbuki kişilerin olağanüstü hål döneminde de ölçüsüz veya keyfi müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ilişkin güvencelerden yararlandırıimasızorunludur.

74. Bu noktada başvurucu hakkında KHK ile tesis edilen işlemin OHAL Komisyonunun görevi kapsamına girip girmediği değerlendirilmeden verilen yargısal karar dikkate alındığında mahkemeye erişim hakkına yönelik mödahalenin durumun gerektirdiği ōlçüde olup olmadığmın incelenmesi gerekir.

75. Anayasa'nın I1. maddesi uyarınca Anayasa hükümleri yasama, yūrūtme ve yargı organlarını, idare makamlarıni, diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Buna göre kamu gücü kuflanan makamların her türlü iş ve işlemlerinde Önçelikle Anayasa hükümlerini gözetmeleri zorunludur. Diğer taraftan Anayasa'nın 138. maddesine gõre häkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hükÖm verir. Görüldüğo üzere yargı organlarının uyuşmazhklarıÖncelikle Anayasa hükümlerini dikkate alarak çōzüme kavuşturmaları anayasal bir zorunluluktur. Bu bağlamda bireysel başvurunun ikincilligi ilkesi Anayasa Mahkemesinin ilk elden yani doğrudan inceleme yapmamasını ifade ettiği gibi esas itibariyla idari ve yargısalmakamların Önlerindcki meselelcri ve uyuşmazltkları Öncelikle Anayasa'ya uygun biçimde sonuca bağlamalarıyönünden birincii derecede sorumlu olduklarımı göstermektedir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Mehmet Apaydın, B. No: 2015/13099, 8/1/2020, §46). Ister δzei kişiler arası ister taraflardan birinin kamu gūcü olduğu uyuşmazlıklar olsun her durumda hâkimden, hukuk kurallarını Anayasa'ya uygun bir biçimde yorumlaması ve yargı yetkisinin kullanımıçerçevesinde özellikle Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve hürriyetlerin korunmasını gözetmesi beklenmektedir (Mehmet Apaydın, § 47).

76. Mahkemelerin hukuk kurallarını yorumlama yetkisi, bunların Anayasa hükümieri işığında yorumlanması yükümlolağünü de beraberinde getirmekiedir. Buna göre mahkemeler, Önlerindeki uyuşmazlığa uygulayacakları mevzuat hükümferini anayasal ilke ve güvenceleri gözeterek yorumlamak mecburiyetindedir. Bir mevzuat hükmünün birden farklıbiçimde yorumlanmasının mümkün olduğu hâllerde Anayasa'ya aykın olan yorumun 

benimsenmesinden kaçınulması Anayasa'nın Üstünlügü ilkesinin bir gereğidir. Diğer bir ifadeyłe Anayasa'ya uygun yorum ilkesi hâkimin hukuk kurallarını yorumiama serbestîsinin sınırını oluşturmaktadır, Dolayısıyla hâkimin bir hukuk kuralının anlam ve kapsamını tespit ederken Anayasa'yı ve anayasal ilkeleri hesaba katmaması Anayasa'nın normiar hiyerarşisinin tepesinde yer almasını anlamsız hâle getirir. Bu bağlamda Anayasa kâğıt üzerinde kalan bir metin değil yaşayan, hukuk sistemini yönlendiren, her türlü kamusal tasarrufta gözetilmesi gereken hukuki bir belgedir (Mehmet Fatih Bulucu [GK). B. No:2019/26274, 27/10/2022, § 76).

77. 7075 sayılı Kanun'la kanumlaşan 685 sayılı KHK'nın 2. maddesinde belirtilen işlemler hakkında karar verme görevi OHAL Komisyonuna verilmiştir. Başvurucununişe alımına ilişkin işlemlerin iptal edilmesi ve dolayısıyla nasbının yapılmamasının anılan maddenin birinci fikrasında sayma yoluyla belirlenen-kamugörevinden ilişiğin kesilmesikapsamda olduğu ileri sürülebilmekle birlikte anılan maddenin ikinci fikrasının da dikkate alınması gerekir. 7075 sayılı Kanun'un 2. maddesinin ikinci fikrası uyarınca OHAL kapsamındaki KHK'larla gerçek kişilerin hukuki statülerine ilişkin olarak doğrudan düzenlenen ve aynu maddenin birinci fikrası kapsamına girmeyen işlemler de OHAL Komisyonunun görev alanundadır.

78. Başvurucunun TSK ile ilişiğinin kesilmesi ve nasbedilmemesi işleminin subjektif durumu dikkate alınmadan ve araya bir idari işlem girmeksizin, doğrudan KHK ile yapıldığıortadadır. Nitekim Mahkemenin davanın incelenmeksizin reddine ilişkin kararının gerekçesi de başvurucu hakkında doğrudan KHK ile işlem tesis edilmiş olmasıdır. Buna göre başvuruya konu işlemin OHAL Komisyonunun gõrevine girmesinin ilkşartı olan doğrudan KHK ile tesis edilme şartını sağladığı açıktưr. Ikinci olarak belirtmek gerekir ki 675 sayılıKHK ile sőz konusu KHK'nın yūrürlūğe girdiği gün itibarıyła başvurucunun adaylık statüsūsona erdirilerek TSK ile ilişiği kesiłmiştir. Dolayısıyla başvurucunun hukuki statüsünde değişiklik olduğu da açıktır. Buna rağmen mahkemelerce subaylığa nasbı onaylanmarışbaşvurucunun temin faaliyetinin 675 sayılı KHK ile iptal edilmesinin OHAL Komisyonunun görevi kapsamında olup olmadığıilgili ve yeterli bir gerekçe ile değerlendirilmeden açılan dava, esaşı da incelenmeksizin sadece ilgili KHK hükmüne atifla reddedilmiştir.
79. Hâlbuki 685 sayılı KHK'nın geçici I. maddesinin (3) numaralı fikrasına göre Komisyonun görev alanına giren konularda daha önce herhangi bir yargı merciine başvurmuşveya dava açmış olanlar hakkında yargı mercilerince karar verilmesine yer olmadığına dair karar verilir ve dosyalar yeni bir başvuru şartı aranmaksızın incelenmek üzere Komisyona gönderilir, Anayasa Mahkemesi de Remziye Duman ve Sait Orçan kararlarında OHAL Komisyonuna başvuru yolunun tūketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna ulaşmıştır (bkz. § 39).

80. Yinelemek gerekirse bireylerin keyfi müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ilişkin güvencelerden yararlandırimaruasını Anayasa'nın 15. maddesi de meşru kılmamaktadır. Mahkemenin başvurucunun nasbedilmemesine ilişkin dava konusu işlemin doğrudan KHK ile yapıldığı tespitini yaptıktan sonra anayasałyorum yapmak suretiyle dosyayı OHAL Komisyonuna gōndermek yerine davayı incelemeksizin reddetmesi başvurucuyu keyfiliğe karşı koruyacak usule ilişkin güvencelerden mahrum bırakmıştır.Mahkemenin bu yorumu yargısal denetime kapalt bir alan oluşmasına sebep oimaktadır.
81. Nitekim başvurucunun hukuki statüsüne ilişkin olduğu açık olan temin faaliyetinin sonlandırılması ve nasbının yapılmamasına ilişkin başvuru konusunda 

Mahkemenin işlemin doğrudan KHK ile tesis edildiğitespitini yaptıktan sonra başvuruyu 7075 sayılı Kanun gereğince OHAL Komisyonuna göndermesi, yargisal denetime imkân sağlayacağından başvurucuyu keyfiliğe karşı koruyacak usule ilişkin bir güvence oluşturur.Başvurucunun da dava sürecinde dosyanın OHAL Komisyonuna gönderilmesini talep ettiği görüimüştür (bkz. § 23). Yargılama mercilerinin 7075 sayılı Kanun'un 2. maddesi kapsamında bir değerlendirme yapmadan davayı incelenmeksizin reddetmelerinin öngörülemez nitelikte olduğu değerlendirilmiştir.

82. Diğer taraftan OHAL Komisyonunun gðrev süresi 22/1/2023 tarihinde sona ermişse de 7075 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. maddede görev süresinin sona ermesinden sonra Komisyonun görevleri kapsamındaki hususlarda mahkemelerce verilecek kararlar Özerine yapılması gerekji iş ve işłemleri yürütecek kurum ve kuruluşlar belirlenmiştir (bkz.§§ 35,36).

83.Builkelerışığındadeğerlendirildiğindebaşvurucununteminfaaliyetinin OHAL KHK'sı ile iptal edilmesi ve nasbının yapılmaması üzerine açtığı davanın keyfiliğe karşı başvurucuya anayasal gūvenceler sağlayacak yorumla OHAL Komisyonuna gönderilmek yerine incelenmeksizin reddedilmesi suretiyle yapılan müdahalenin olağanüstúhâl döneminde temel hak ve ðzgürlüklerin kullanımının durdurulmasını ve sınırlandınlmasınıdüzenleyen Anayasa'nın (5. maddesindeÖngörülen durumun gerektirdiği ölçüde olmadığısonucuna ulaşılmıştır.

84. Açıklanan gerekçelerle -Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında değerlendirildiğinde-başvurucununAnayasa'nın 36.maddesindegüvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Diğer Íhlal İddialar 
85. Başvurucu, masumiyet karinesinin ve kararların icrası hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Mahkemeye erişim hakkı şikäyeti yönünden ulaştlan sonuçgözetildiginde başvurucunun bu iddialarının ayrica incelenmesine gerek görülmediğine karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Saylı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
86. Başvurucu, yenidenyargılanmayapılması ve 30.000 TLmanevi tazminat talebinde bulurmuştur.

87. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmaşında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildigiyargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren. ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'ưn 50.maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya δzgü yeniden yargılama kurumunun δzelliklerine ilişkin kapsamlı açıkłamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/1 1/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).


88. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıidığından başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDILDIGhNE,
C.Diğer ihlal iddialarnın incelenmesineYER OLMADIGINA,
D. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için 7075sayılı Kanun'un Geçici 5. maddesi çerçevesinde oluşturulan başvuru yolu dikkate alınarak yeniden yargılama yapılmak Ozere Ankara 16. Idare Mahkemesine (E.2017/2107, K.2017/2143) GÖNDERILMESINE,
E.Başvurucunun tazminat talebinin REDDINE.
F.364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 10.264,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESfNE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhålinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESINE 23/2/2023tarihinde OYBfRLİGtYLE karar verildi.