Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 Tarihli ve 2019/6198 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-01-04

4 Ocak 2022 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31709
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SERAP SİVRİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/6198Karar Tarihi : 23/11/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Murat Íter DEVECi Başvurucu ; Serap ŞİVRi Vekili ; Av. Seyit Ömer AKSOY 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
I.Başvuru, bir yolcu treninin raydan çıkıp birçok kişinin ölāmü ile pek çok kişinin yaralanmasına sebep olmasına istinaden bazı kamu görevlileri hakkında yürütülen ceza yargılamasının etkisizliği nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 21/2/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölam tarafindan yapıImasına karar verilmiştir.

5. Bðlüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemeşinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen belgelere gõre ilgili olaylar Özetle şõyledir:
8. Haydarpaşa (Istanbul)-Ankara seferini yapan bir yolcu treninin 22/7/2004tarihinde Sakarya'nın Pamukova ilçesi Mekece Mahallesi yakınlarında raydan çıkmasısonucu birçok kişi ölmūş, pek çok kişi de yaralanmıştır. Ölenler arasında başvurucunun o 

tarihteki eşi H.T. ile H.T.nin kardeşi A.T. ve A.T.nin çocuklar N.T. ile M.T. de bulunmaktadır.

 Sakarya Cumhuriyet Başsavcılığınca (Cumhuriyet Başsavcılığı) olay hakkında derhâl soruşturma başlatılmıştır.

10. Soruşturma kapsamında ölü muayenesi ve otopsi işlemleri yapılmış, yaraliların adli raporları aldırımış ve olay hakkında bilgi sahibi olan kişilerin beyanları alınmıştır.Ayrıca olay yerinde keşif yapıłmış, soruşturmayı aydınlatması beklenen bilgi ve beigeler resmî kurumlardan getirtilip kazaya karişan vagonlar üzerinde inceleme yaptırımış, olayın neden kaynaklandığına ve kusur durumuna ilişkin bilirkişi raporu alınmıştır.
I1. Bir üniversitenin makine ve inşaat mühendisliği bölümlerinde öğretim Öyeliği yapan Öç kişiden oluşan bilirkişi heyetince hazırlanan 31/8/2004 tarihli raporda; olay esnasında lokomotif hariç beş vagonun raydan çıktığı ve bu vagonların dördünūn devrildiği,hattan çıkan ve devrilmiş olan vagonları tekerlek takımlarında ve bojilerinde (trenin yürüyüştakımı) olaya sebebiyet verecek bir neden gözlenmediği, kazaya karişan trendeki vagonların seyir emniyeti bakımından yeterli olduğu, trenin kazanın meydana geldiği yerdeki hızının yaklaşık saatte 130 km olduğu, altmış sefere ait hız bantları Üzerinde yapılan incelemede olay yerinden geçen trenlerin hızlarının saatte 65-90 km olduğu ve livreye (tren tarife kitapçığı)göre olay yerinden 80 km hızla geçilmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca raporda, birinci makinist F.K.nın livrede yazılı hrza (80km/saat) uymayıp trenin hızını gerektiği gibi ayarlayamaması ve yönetimi altındaki trenin seyir kontrolo için gerekli dikkat ve 8zeni göstermemesi nedeniyle olayın meydana gelmesinde 3/8 oranında kusurlu olduğu, ikinci makinist R.S.nin seyir hızı konusunda birinci makinisti uyarmayarak trenin seyir kontrola için gerekli dikkat ve δzeni göstermemesi nedeniyle olayın meydana gelmesinde 1/8 oranında kusurlu olduğu ve tren şeflerinin tren seyir kontrolüne ilişkin görevlerinin bulunmamasınedeniyle K.C.nin kusursuz olduğu belirtilerek üstyapt bakım ve onarım yetersizlikleri ile güvenli seyir kontroltı için kontrol düzenek ve sistemlerinin olmayışının olayın meydana gelmesinde 4/8 oranında etkili olduğu açıklanmıştır.

12. Cumhuriyet Başsavcılığı, makinistlere yardımcı olacak otomatik ya da yarıotomatik kontrol sistemlerinin kurulması gerektiği hâlde kurulmadığı ve üstyapıda eksikliklerin kazanın meydana gelmesinde rol oynadığıiddiası ile Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryolları Genel Müdürluğu (TCDD) yetkilileri hakkında yūrüttüğü soruşturmada yetkisizlik kararı vermiş ve soruşturma evrakını Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gôndermiştir. Bu soruşturmanın sonucu tespit edilememiştir.

13.Öte yandan Cumhuriyet Başsavcılığı; birinci makinist F.K., ikinci makinist R.S.,ve Tren $efi K.C.nin 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 389.maddesinde düzenlenen tedbirsizlik, meslek veya sanatında tecrübesizlik ya da nizam, emir ve kaidelere riayetsizlik neticesi olarak demir yolu üzerinde kazaya neden olma suçunu işledikleri iddiasıyla 7/9/2004 tarihinde Sakarya 2. Ağır CezaMahkemesinde (Ceza Mahkemesi) haklarında kamu davası açmıştır.

14. Başvurucunun davaya katilma talebi Ceza Mahkemesince 10/1 1/2004 tarihli celsede kabul edilmiştir.

15. Ceza Mahkemesinin istinabe suretiyle aldığı 30/4/2007 tarihli bilirkişi raporunda olayın meydana gelmesinde F.K.nin 3/8, R.S.nin 1/8, TCDD'nin ise 4/8 oranında kusurlu olduğu, K.C.nin herhangi bir kusurunun bulunmadığı belirtiimiştir.

16. Yürüttüğa yargılama sonunda K.C.nin beraatine karar veren Ceza Mahkemesi F.K.yı 2 yıl 6 ay hapis ve 1.000 TL adli para cezasına, R.S.yi ise 1 yıl 3 ay hapis ve 733 TL adli para cezasına mahkûm etmiştir.

17. Ceza Mahkemesince verilen 1/2/2008 tarihli bu karar F.K. ve R.S.nin müdafi ile aralarında başvurucunun da bulunduğu bazı katılanlar tarafindan temyiz edilmiştir.
18. Yargıtay 2. Ceza Dairesi (2. Daire) 13/7/2009 tarihinde, şikâyetçi olduklarınıbildiren bazı mağdurlara duruşma gününün ve kararın tebliğ edilmediğini belirterek kararın sðz konusu kişilere tebliğ edilmesi amacıyla dava dosyasının Yargıtay Cumhuriyet Başsaveılığına gönderilmesine karar vermiştir. Bu kararın gereğinin yerine getirilip getirilemediğitespit edilememeklebirlikte 12/7/2010tarihinde temyiz talepleri hakkında karar veren 2. Daire, K.C. hakkındaki davayı zamanaşımı süresinin dolması nedeniyle düşürmüş; diğer sanıklar hakkında verilen mahkümiyet kararłarını ise bozmuştur. Bozma gerekçeleri şöyledir:
i. Aralarında menfaat çatışması bulunan sanıklar aymı müdafi tarafından temsil edilmiştir.

ii. Lehlerine vekâlet ücretine hükmedilen katılanların ad ve soyadları gerekçeli karar başlığına yazılmamıştır.

iii. Davaya katılma hakkı bulunmayan bazı kişilerin davaya katılmasına karar verilip lehlerine vekâlet acretine hükmedilmiştir.

iv. Katılması hükümsüz kalan kişiye gerekçeli karar başlığında katılan olarak yer verilmiş ve lehine vekâlet Ücretine hüīkmedilmiştir.

v. Davaya katımalarına karar verilen bazı kişiler gerekçeli karar başlığında gösterilmemiş, davaya katılmayönünde talebi bulunmayan birmağdur gerekçeli karar başltğında katılan olarak gösterilmiştir.

vi, Olayda õlen bir kişi, gerekçeli karar başlığında şikâyetçi olarak gōsterilmiştir.
vii. F.K.ve R.S. hakkında verilen adlipara cezasının taksitlendirebilmesine ilişkin normun uygulanıp uygulanmayacağı hususunda bir karar verilmemiştir.
viii. Suçun işlendiği yer, gerekçeli karar başlığına yazılmamıştır.
ix, Sebebiyet verdikleri yargılama giderlerinin samklardan ayrı ayrı tahsiline karar verilmesi gerekirken müştereken tahsiline karar verilmiştir.
x. Hükümden sonra yapılan yasal değişiklik uyarınca R.S. hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karár verilip verilmeyeceğinin değerlendirilmesinde zorunluluk bulunmaktadır.

19. Bozma sonrası yargılamada Ceza Mahkemesi, bozma ilamına karşı sanıkların ve/veya mūdafilerinin beyanını tespit etmiş; yargı çevresinde ikamet eden katılanlara bozma ilamı ekli duruşma günū ile saatini bildirir davetiye çıkarmış. yargı çevresi dışında ikamet eden katilanların beyanlarının tespiti için birçok istinabe talebinde bulunmuş ve sonuçta 

bozma ilamına uyulmasına karar vermiştir. Bozma ilamı çerçevesinde yapılan yargılama sonunda 7/2/2012 tarihinde, sanıklara isnat olunan eylemin 765 sayılı mülga Kanun'un 389.mnaddesinde düizenlenen tedbirsizlik veya meslek ya da sanatında tecrtübesizlik, nizam ve emir ile kaidelere riayetsizlik neticesi olarak demir yolu üzerinde kazaya neden olma suçunu oluşturduğunun 2. Dairenin 12/7/2010 tarihli kararıyla beliriendiği, söz konusu suç için kanunda ōngörülen dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle sanıklar hakkında açılan davaların düşürülmesine karar verilmiştir.

20.Karar, bir kısım katılan vekili tarafindan temyiz edilmiştir.
21. Gerekçeli kararın bazı katilanların vekiline tebliğ edilmediğini tespit eden ve bahse konu eksikliğin giderilmesi için 24/4/2013 tarihinde dava dosyasınin Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar veren Yargıtay 12. Ceza Dairesi (12. Daire)3/2/2014 tarihinde, sanıklara isnat edilen eylemin 765 sayıl mülga Kanun'un 455.maddesinin ikinci fikrasında dützenlenen dikkatsizlik ve tedbirsizlik neticesi birden fazla kişinin ölümüne ve birçok kişinin yaralanmasına sebebiyet verme suçu kapsamında da değeriendirilebileceğisonucuna varmış; sanıkların hukuki durumunun söz konusu norm çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ve suç eşyası esas defterine kayıtlı eşyalar hakkında bir karar verilmesinin lazım geldiği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.
22.Bozma sonrası yargılamada Ceza Mahkemesi bozma ilamına karşı sanık R.S.nin beyanını tespit etmiş, yargı çevresi dişında ikamet eden katılanlar ile sanık F.K.nın beyanlarının tespiti için istinabe taleplerinde bulunmuş ve sonuçta bozma ilamına uyulmasına karar vermiştir. Bozma ilamı çerçevesinde yapılan yargılamanın 24/11/2014 tarihli üçüncücelsesinde, sanık R.S.nin 1 yıl 15 gūn hapis ve 50 TL adli para cezasıyla, sanık F.K.nın ise 3yıt 1 ay 15 gūn hapis ve 152 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Ceza Mahkemesi, kişilik δzellikleri jie duruşmadaki tutum ve davranışlarını gözönünde bulundurduğunda yeniden suę işlemeyeceği hususunda kanaate varamadığını belirterek sanık R.S. hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermemiş ancak cezasının ertelenmesi hâlinde ileride tekrar suç işlemeyeceği konusunda vicdani kanaate vardığını ifade ederek sanık R.S. hakkında hükmettiği cezaları ertelemiştir.

23. Anılan karar sanık müdafileri ile aralarında başvurucunun da bulunduğu bazıkatılanların vekilleri tarafından temyiz edilmiştir. Başvurucu vekili temyiz talebinde kusurun tamamen sanıklarda olduğunun gözardı edildiğini, yeniden suç işlemeyeceği yönünde kanaat oluşmadığı gerekçesiyle sanık R.S. hakkında hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmediğini ancak aym sanığa verilen cezaların ertelenmesine karar verilerek çelişkiye dūşüldūğünü ve sanıklara verilen cezaların ortaya çıkan zarara nazaran az olduğunu iddia etmiștir.

24. 12. Daire 30/3/2016 tarihinde, katılma isteminde bulunmalarina rağmen bu konuda herhangi bir karar verilmeyen mağdurlara gerekçeli kararın tebliğ edilmediği gerekçesiyle bahse konu eksikliklerin giderilmesi için dava dosyasının Yargıtay Cumhuriyet Başsavetlığına gönderilmesine karar vermiştir.

25. 26/9/2018 tarihinde 12. Daire;
i. Ölenler ve mağdurlar ile bazı katılanların isimlerinin gerekçeli karar başlığında yazılmamasi,

ii. Davaya katılma hakkı olmayan bir mağdurun gerekçeli karar başlığında katılan olarak gösterilmesi,
iii. Katılma talepleri hükulmsūz hâle gelen bazı katılanlar ile hatalı olarak davaya katılmasıa karar verilen bir mağdura gerekçeli karar başlığında katılan olarak yer verilmesi,
iv. Sanıklar hakkında 765 sayıl mülga Kanun'un 455. maddesinin ikinci fikrasında düzenlenen dikkatsizlik ve tedbirsizlik neticesi birden fazia kişinin šlümtüne ve birçok kişinin yaralanmasına sebebiyet verme suçundan mahkûmiyet kararı verildiği hâlde gerekçeli karar başlığında suç isminin taksirle demir yolu kazası tehlikesine sebebiyet verme olarak yazılması,
v. Suçun işlendiği zaman dilimi ile sanıkların gözaltı, tutuklanma ve tahliye tarihierinin gerekçeli karar başlığına yazılmaması,
vi. Sanıklar hakkındaki hapis cezaları tist hadden tayin edildiği hâlde adalet ve hakkaniyete uygun olmayacak şekilde santklara az miktarda adli para cezası tayin edilmesi,
vii.Samk müdafilerininhükmedilen hapis cezalarımn adlipara cezasına çevrilmesini ve hükmolunan adli para cezalarının taksitiendirilmesini de kapsayan lehe hūkümlerin uygulanmasına ilişkin talepleri hakkında karar verilmemesi,
viii. Sanık R.S. hakkında yeniden suç işlemeyeceği hususunda olumlu kanaat edinilemediği gerekçesiyle hakkındaki hükmün açıklanmasının geri bırakılmamasına karar verildikten sonra sabıkastz geçmişinden dolayı ileride tekrar suç işlemeyeceği hususunda olumlu kanaat edinildiğinden bahislehükmedilen hapis cezasının ertelenmesine karar verilmek suretiyle hūkümde çelişkiye neden olunması,
ix. Sanıkların gözaltı ve tutuklulukta geçirdikleri sürelerin cezalarından mahsubuna karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
x. Lehlerine maktu vekâlet ücretine hükmolunan katılanların ad ve soyadłarının kararda yazılması gerektiğinin gözetilmemesi,
xi. Yaşı küçük bazı katılanlar için vekił görevlendirilmesi nedeniyle zorunlu vekillik Ücretlerinin yargilama gideri olarak sanıklardan tahsil edilmesine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
xii. Yargtlama giderlerinin her bir sanığa sebebiyet verdikleri tutar kadar ayrt ayrı yükletilmesine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,
xiii. Uyulmasına karar verilen 3/2/2014 tarihli bozma ilamında vurgulandığıhâlde suç eşyası esas defterine kayıtlı eşya hakkında bir karar verilmemesi nedenleriyle Ceza Mahkemesince verilen kararın bozulmasına karar vermiştir.
26. 12. Dairenin bozma ilamina uyan Ceza Mahkemesi 1/4/2019 tarihli dõrdüncül celsede F.K.nin neticeten (5.784 TL adli para cezasıyla, R.S.nin ise 47.352 TL adli para 

cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiş ve verilen adli para cezalarını birer ay arayla 20eşit taksite bölüp ertelemiştir.

27. Anılan karar, sanık müdafileri ile aralarında başvurucunun da bulunduğu bazıkatılanların vekilleri tarafiından temyiz edilmiştir.

28. 12. Daire, dava zamanaşımı stresinin dolduğu gerekçesiyle 25/12/2019tarihinde sanıklar hakkındaki kamu davalarının düşmesine karar vermiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Huknk 
29. Olayın meydana geldiği tarihte yürürlükte bulunan 765 sayıt mülga Kanun'un 102. maddesinin ilgili kısmı şõyledir;
“Kanunda başka türlú yazılmış olan ahvalin maadasında hukuku amme davast:
...
3 - Beş seneden ziyade ve yirmi seneden oz ağır hapís veya beş seneden ziyade hapis yahud hidematı ammeden müebbeden mahrumiyet cezalarından birini müstelzim cürümlerde on sene,
4 - Beş seneden ziyade olmamak üzere ağır hapis veya hapis yahud sürgün veya hldematı ammeden muvakkaten mahrumlyet cezalarını ve ağir para cezasını müstelzim cürümlerde beş sene . geçmesile artadan kalkar.

•*..

30.765 saytlı mülga Kanun'un 104, maddesi şðyledir:
"Hukuku amme davasının müruru zamanı, mahkümtyet hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar mizekkerelert, adli makamlar huzurunda maznunun sorguya çekilmesi, mazmun hakkında son tahkikatın açılmasına datr olan karar veya C, müddeiumumisi turafindan mahkemeye yazıilan iddlaname lle kesilir.

Bu halde müruru zaman, kesilme gümünden itibaren yeniden işlemeğe başlar. Eğer müruru zamanın kesen muameleler milteaddid ise müruru zaman bunların en sonuncusundan itibaren tekrar ișlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müddetini 102 nci maddede ayrı ayrı muayyen alan müddetlerin yarisının ilavesile baliğ olacağımūddetten fozla uzatamoz."
31.765 sayılı mülga Kanun'un 389. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
“Bir kimse tedbirsizlik veya meslek veya sanatında tecrūbesizlik veya nizam ve emir ve kaidelere riayetsizlik neticesi olarak demiryolu üzerinde bir kaza vukuu tehlikesine meydan verirse uç aydan otuz aya kadar hapse ve iki yüz liraya kadar ağır cezayı nakdiye ve kaza vukubulmuş ise beş seneye kadar ağır hapse ve yūz elli liradan aşağı olmamak üzere ağır cezayı nakdiye mahkum olur."
32.765 sayılı mülga Kanun'un 455. maddesi şöyledir:

“Tedbirstzlik veya dikkatsizlik veya meslek ve sanatta acemilik veya ntzamat, ve evamir ve talimata riayetsizlik ile bir kimsenin ölümüne sebebtyet veren şahıs iki seneden beşseneye kadar hapse ve 250 liradan 2.500 lirava kadar ağır para cezasına mahkum olur.
Eğer fiil birkaç kişinin ölümūnü mucip olmuş veya bir kişinin ōlümü ile beraber bir veya birkaç kişinin de mecruhiyetine sebebiyet vermiş ve bu yaralanma 456 nci maddenin 2nci fikrasında beyan olunan derecede bulunmuş ise dört seneden on seneye kadar hapis ve 1.000 liradan aşağı olmamak uzere ağır para cezası ile mahkum olur.
Yukardakt fikralarda beyan olunan cezalar, kusurun derecesine göre sekizde birine kadar indirilebilir."
33. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun “Zaman bakımından uygulama” kenar başlıklıt 7. maddesinin (2) numaralı fikrası şöyledir:
"Suçun işlendiğı zaman yürürlükte bulunan kanun ile sonradan yürürlüğe giren kanunların hükümleri farklı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olumur."
34.5237 sayılı Kanun'un “Dava zamanaşımı” kenar başlıklı 66. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“(1) Kamında başka türlū yazılmış olan holler dışında kamu davası:
d) Beş yıldan fazla ve yirmi yıldan αz hapis cezasını gerektiren suçlarda onbeş yıl.
Geçmesiyle düşer.
.…."
35. 5237 sayılı Kanun'un “Dava zamanaşımı süresinin durması veya kesilmesi“kenar başlıklı 67. maddesinin (2), (3) ve (4) numaralı fikraları şöyledir.
“2) Bir suçla ilgili olarak;
a) Şüpheli veya sanıklardan birinin savcı huzurunda tfadesinin alınması veya sorguya çekilmesi,
b) Şüpheli veya sanıklardan biri hakkında tutuklama kararmın verilmesi.
e) Suçla tlgili olarak iddianame dizenlenmesi,
d) Samklardan hir kasm hakkında da olsa, mahkůmiyet kararı verilmesi.
Halinde, dava zamanaşumı kesilir 
(3) Dava zamanaşımı kesildiğinde, zamanaşımı süresi yeniden tşlemeye başlar. Dava zamanaşımını kesen birden fazla nedenin buluması halinde, zamanaşımı süresi son kesme nedeninin gerçekleştiği tarihten itibaren yeniden tşlemeye başlar.

(4) Kesilme halinde, zamanaşımı süresi ilgili suça ilişkin olarak Kanunda belirlenen súrenin en fazla yarisına kadar uzar."
36.5237 sayılı Kanun'un “Taksirle ðldürme” kenar başhıklı 85. maddesi şöyledir:
“(1) Taksirle bir insanın ölūmüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezasıile cezalandırıar.

(2) Fil, birden fozla insanın ōlümüne ya da bir veya birden fazla kişinin Olūmü ile birlikte bir veya birden fazla kiştnin yaralanmasına neden olmuş ise. kişi iki yıldan onbeşyıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır."
B. Uluslararası Hukuk 
37. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Insan haklarına saygıyūkümlülüğī" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetki alanları içinde bulunan herkesin. bu Sozleşme'nin birinci bölümünde açıklanan hak ve Ozgürlüklerden yararlanmalarım sağlarlar."
38, Sðzleşme'nin “Yaşam hakkı” kenar başlıklı 2. maddesinin (I) numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkesin yaşam hakkı yasayla korumur...
39. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AfHM) içtihatlarında, Sözleşme'nin 2.maddesinin ilk cümlesinin devletin yalnızca kasti ve hukuka aykırı olarak šlüme sebebiyet vermekten kaçınmasını değil aynı zamanda devletlerin egemenlik yetkileri içinde bulunan kişilerin yaşamlarını korumak için gerekli tedbirleri almalarına dair devletiere pozitif yükümlülok yüklediği de hatırlatılmaktadır (L.C.B/Birleşik Krallık, B. No:23413/94,9/6/1998, § 36).

40. AfHM'e gōre Sözleşme'nin 2. maddesi,devletin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında can kaybının bulunduğu durumlarda devlete elindeki tüm imkânları kullanarak yaşama hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasını ve bu hakka yōnelik ihlallerin durdurulup cezalandırlmasınısağlayacak yeterli yargısal veya diğer tedbirleri alma görevi yüklemektedir (Osman/Birleşik Krallık [BD], B, No: 23452/94, 28/10/1998, § 115; Paul ve Audrey Edwards/Birleşik Krallık,B. No: 46477/99, 14/3/2002, § 54), AlHM, bu yūkümlüluğün -kamusal olsun veya olmasınyaşama hakkını tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakımından da geçerli olduğu kanaatindedir (Öneryıldız/Türkiye [BD], B. No: 48939/99, 31/11/2004, § 71).
41. Bone/Fransa (k.k.), B. No: 69869/01, 1/3/2005) karannda devletlerin tren istasyonunda bulunan herkesin yaşamımı güvence altına almaya yönelik tedbirler almalanıyönünde pozitif yükümlölökleri olduğunu belirten AiħM, Kalender/Tūrkiye (B. No: 4314/02,I5/12/2009) kararında devlet görevlilerinin ya da kurumlarının demir yolu taşımacılığı gibi potansiyel olarak tehlikeli etkinliklerde muhakeme hatastm veya dikkatsizliği aşan bir ihmali olduğu yani olası sonuçların farkında olmalarına rağmen sõz konusu makamların kendilerine verilen yetkileri gözardı ederek demir yolu taştmacılığı gibi tehlikeli bir etkinlik nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadığı durumlarda -bireyler 

kendi inisiyatifleriyle hangi hukuk yollarına başvurmuş olursa olsun- insan hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamada bulunulmaması ya da bu kişilerin yargılanmamasının Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiği anlamına gelebileceğini ifade etmiştir (Kalender/Türkiye, § 52).

42. AlHM'in yaşam hakkının etkili soruşturma yükümlülüğünün usul boyutunun incelenmesi konusunda benimsediği ilkeler için bkz. Yasin Ağca. B. No: 2014/13163,11/5/2017, §§ 95, 96,
V. ÎNCELEME VE GEREKÇE 
43. Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşūnüldü:
A. Başvurucunnn İddiaları
44. Başvurucu, yakınlarının δlümtlyle sonuçlanan olayhakkındakiyargılamanın makul bir süratle yürütülmediğini ve bu sebeple olayın sorumlularının cezalandırılamadığınıbelirterek yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
45. Anayasa'nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddī ve manevi varlığı” kenar başlıklı17. maddesinin birinci fikrasını ilgili kısmı şöyledir:
“Herkes, yaşama ... hakkına sahiptir."
46. Anayasa'nın “Devletin temel amaç ve gōrevleri" kenar başlıkh 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, …. kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekomamik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığınin gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktr."
47. Başvurucu, başvuru formunda yaşam hakkının devlete birtakım pozitif ve negatif yükümlülükler yüklediğinden sðz etse de demir yolu işletmeciliğiyle ilgili olarak devletin pozitif yükümlüklerini ihlal ettiği yönünde bir iddiada bulunmamıştır. Bu nedenle yaptlacak inceleme sadece yaşam hakkının etkili soruşturma yükūmlüloğüne ilişkin usul boyutu kapsamında olacaktır.

1. Kabul Edilebilirlik 
a. A.T., N.T. ve M.T. ile Îlgili Başvuru Yönünden 
48. Bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas itibarıyla ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı güncel bir kişisel hakkıdoğrudan etkilenen kişiler olmakia birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile arasında kişisel ve õzel bir bağ bulunan, dolayısıyla da Anayasa ve Sðzleşme'nin ihtalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden 

meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sıfatıyla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gðk ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 47). Nitekim mağdurun bizzat başvuru yapmasımn mūmkün olmadığı ve yakın akrabalık ilişkisinin bulunduğu kimi durumlarda -özellikle yaşam hakkının söz konusu olduğu- başvurucuların ihlalden doğrudan etkilenmemiş olmalarına rağmen ihlalden dolaylı olarak etkilenmeleri nedeniyle bu etkiye dayanarak kendi adlarına başvuru yapabilecekleri kabul edilmiştir (Cemil Damşman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014; Sadik Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841,23/1/2014).

49. Öte yandan mağdur kavramı Anayasa Mahkemesi tarafindan hukuk ve ceza davaları ile idari davalardaki menfaat ve ehliyet kavramlarından bağımsız bir sekilde yorumlanmaktadır. Bu nedenle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bir başvuruda başvurucunun dolaylı mağdur sıfatının olup olmadığı, başvurucu ile ðlen arasındaki kişisel ve δzel bağın ne ölçüde sıkı olduğuna bağlıdır. Bu bağın belirlenmesinde başvurucu ile Šlenle arasında kan bağının bulunup bulunmaması ya da başvurucunun Slenin mirasçısı olup olmaması gibi hususlar tek başına rol oynamaz, Nitekim;
i. Duygu Altıntaş ve diğerleri (B. No: 2015/18411, 13/9/2018, § 59) başvurusu hakkında verilen kararda; müşteki sifatıyla soruşturmada yer alması, ðlenle birlikte yaşadığını iddia etmesi ve kovuşturmaya yer olmadığına dair karara õlenle müşterek çocukları olan diğer başvurucularla birlikte yaptığı itirazın mağdur sifatı yokluğu nedeniyle reddedilmemesi dikkate alınarak ðlenin eski eşinin dolaylı mağdur sıfatımıtaşidığı sonucuna varılmiştır (resmî evlilik bağı tespit edilemese de başvurucunun dolaylı mağdur olarak kabul edildiği başvuru için bkz. Aisha Fares, B. No:2015/18701, 31/10/2018, § 75).

ii. Abdülkadir $imşek ve diğerleri (B. No: 2014/11868, (2/6/2018, § 76)başvurusu hakkında verilen kararda ise müteveffaların daha yakın akrabalarının da dosyada başvurucu sıfatıyla yer almaları ve ðlenler ile yakın kişisel ilişki durumlarına ilişkin õzel bir durum ortaya koyamamaları dikkate alınarak yeğenlerin,eski eşin ve eniştenin mağdur sıfatının bulunmadığı değerlendirilmiştir.
50. Somut olayda başvurucu; A.T.nin, δlen eşi H.T,nin kardeşi; N.T. ve M.T.nin ise H.T.nin yeğenleri olduğunu beyan etmiş ancak sözü edilen kişilerle arasındaki kişisel ve özel bağın ne olduğuyla ilgili hiçbir açıklama yapmamıştır. Bu nedenle başvurucunun A.T., N.T.ve M.T.nin ölümlerine ilişkin olarak dolaylı mağdur sıfatını haiz olmadığı değerlendirilmiştir.
51. Açıklanan gerekçelerle A.T., N.T. ve M.T. ile ilgili başvurunun diğer kabut edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. HT. ile İlgili Başvoru Yönünden 
52. Anayasa Mahkemesi, bazı istisnaları olsa da bireysel başvuru yollarıtüketilmeden önce yapılan başvuruları, başvuru yollarının incelenme tarihine kadar tüketilmesi koşuluyla incelemektedir (Ziver Demircan, B. No: 2014/235, 3/2/2016, §§41-48). Başvuruya konu edilen yargılama da bireysel başvurunun incelenmesinden õnce sona ermiştir. Ayrıca başvuruya konu yargılama nedeniyle yapılan Burcu Demirkaya ve Yücel Demirkaya (B. No: 2015/1232, 30/10/2018) başvurusunda mahkeme, olayın demir yollarınun işletilmesi sırasında vuku bulduğunu ve livreye göre saatte 80 km hızla gitmesi gereken 

trenin saatte 130 km hızla gitmesi sonucu olayın meydana geldiğine dair bilirkişi raporunu dikkate alarak muhakeme hatasını aşan bir durumun sōz konusu olduğu ve somut olay bakunından yaşam hakkının usul boyutunun ceza soruşturması yaptlmasını gerektirdiği sonucuna varmıştır (anılan kararda bkz. § 50). Bu nedenle başvuru yollarının tüketilmesi yōnünden başvuruda herhangi bir eksiklik bulunmamaktadır,O hâlde açıkça dayanaktan yoksun olmayan ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmayan, H.T. yōnünden yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
53. Anayasa'nın 17. maddesinin kendisine yüklediği pozitif yükümltıltklerin usule ilişkin yōnü uyarınca devlet, şüpheli her ðlom olayının tūm yōnleriyle ortaya konułmasına,sorumlu kişilerin belirlenmesine ve gerektiğinde bu kişilerin cezalandırılmasına imkân tanıyan bağımsız bir soruşturma yürütmelidir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No:2012/752, 17/9/2013, § 54; Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, § 94).
54. Bununla birlikte etkili soruşturma yükümlültığū bir sonuç yükümlüloğt değil uygun araçların kullanılması yükümlölüğüdür. Anayasa'nın l7. maddesi başvuruculara ūçüncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkı vermediği gibi devlete tüm yargılamaları mahkûmiyetle sonuçlandırma õdevi de yüklemez (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 56).

55. Şüpheli bir ölūm olayı hakkında yürütülen ceza soruşturmasının Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği etkinlikte olduğunun kabuł edilebilmesi için;
- Soruşturma makamlarının olaydan haberdar olur olmaz, resen harekete geçerek Blüm olayinı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesinisağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri. § 57),
- Soruşturma sūrecinin kamu denetimine açık olması ve ölen kişinin yakınlarının meşru menfaatlerini korumak için soruşturma sürecine gerekli olduğu ölçüde katılabilmeleri (Serpil Kerimoğłu ve diğerleri. § 58),
- Soruşturmanın makul bir Özen ve süratle yürūtülmesi (Salih Akkuş, B. No:2012/1017, 18/9/2013, § 30) gerekir.

56. Son olarak belirtmek gerekir ki olast cezai sorumluluğun tespiti adına,soruşturma sonrasında kovuşturma aşamasına geçilmiş ise ilk derece mahkemesi önūndeki yargılama aşaması dâhil bütün sūreç Anayasa'nın 17. maddenin gereklerine cevap verebilecek nitelikte olmalıdır (Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 30).
b. İlkelerın Olaya Uygulanması
57. Başvuruya konu edilen yargılama sürecinde yapılan işlemler ve başvurucunun iddiaları birlikte değerlendirildiğinde başvuruda incelenmesi gereken mesele, yargilamanın makul bir sürat ve Özenle yürQtülüp yürütülmediğidir.


58. Burcu Demirkaya ve Yūcel Demirkaya başvurusunda meydana gelen olayda ölen ve yaralananların fazlalığı nedeniyle blenierin yakınlarıile yaralılarınifadelerinin tespitinin uzun zaman alması anlaşılabilir bir durum olduğu ancak yargılamadaki hiçbir unsurun yargılamanın sonuçlandtrılamamasını hakl kılmadığı belirtilerek yargtlamanın makul bir süratle yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmiştir (anılan kararda bkz. § 56). Sözü edilen kararın verildiği tarihten sonra da yargılama 10 ay 25 gün daha sürmüş ve nihayetinde sanıklar hakkındaki kamu davasızamanaşımına uğramıştır.Yargılamanın bÜtününde yapılan işlemler ve bozma kararlarının içerikleri dikkate alındığında davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesinin sebebi davanın sürüncemede bırakılmış olmasıdır. Bu bakımdan başvuruya konu yargılamanın makul bir özen ve stratle yürütüldüğü söylenemez.

59. Açıklanan gerekçelerle H.T. ile ilgili başvuruda Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayıı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucumun hakkanın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verllir. Ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldıruması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargıama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yenlden yargilama yapilmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargulama yapmakla yükūmla mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkdadığı ihlall ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
61. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemiş ve 50.000 TLmanevi tazminat talebinde bulunmuştur.

62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerlerł (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
63. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden Bnceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan,§§55,57).


64. Ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendiuyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hakuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu Öngõrmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı ołarak ilgilimahkemenin yeniden yargilama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangibir takdir yetkisi bulunmamaktadır, Dolayısıyla bðyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlüioğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargtlama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarımı gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerlerl (2), §§ 57-59, 66, 67).

65. Incelenen başvuruda sanıkların bir cezasızlık nedeni olan dava zamanaşımından istifade ctmesine neden olacak surette makul bir õzen ve süratle yargilama yapilmamasınedeniyle yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır ancak Anayasa'nın 38. maddesinin ikinci fikrası uyarınca suç için sonradan yürürlüğe giren kanunda öngõrülen daha uzun dava zamanaşımı süresi geçmişte işlenen suç yönünden uygulanamadığıiçin kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapimak Üzere Ceza Mahkemesine gönderilmesi mümkün görülmemiştir.

66. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığızararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısıyla eski hâle getirme kuralıçerçevesinde ihlalinbütün sonuçlarıyla ortadankaldırilabilmesi için,başvurucunun talebi de dikkate ahınarak yaşam hakkının usuł boyutunun ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiylegiderilemeyecek olan manevi zararları karştlığında başvurucuya net 50.00o TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

67. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.1. A.T., N.T. ve M.T. ile ilgili başvurunun kişi bakımından yetkisizllk nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
2. H.T. ile ilgili başvuru yönünden yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÎLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. H.T. ile ilgili başvuru yönūnden Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alman yaşam hakkının usul boyutunun İHLAL EDfLDİĠłNE,
C.Başvurucuya net 50,000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE,

D.364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
E. Ödeınelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dõrt ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen sūre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi edinmesi için Sakarya 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/270, K.2019/69) GÖNDERILMESINE 
G. Kararın bir δreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEShNE 23/ 1/202I tarihinde ÖYBİRLIĞIYLE karar verildi.