Anayasa Mahkemesinin 18/6/2020 Tarihli ve 2016/14352 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-07-23

23 Temmuz 2020 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayi : 31194
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
NECATİ TÜRKİSTANLI VE NURNİSA TÜRKİSTANLI BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2016/14352Karar Taribi : 18/6/2020
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucular : 1. Necati TÜRKİSTANLI 2. Nurnisa TÜRKİSTANLI Başvurucular Vekili : Av. Sebahattin YILMAZ 
I.BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, ruhsatsız binanın yıkılmasından doğan zararın tazmin edilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının iħlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/8/2016 tarihinde yapdmıştır.
3. Basvuru, başvuru formu ve eklerinin idari vönden yapılan ön ineelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasına karar verilmiştir.

5. Böfüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incclemesinin birlikte yapıłmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhk, görüş bildimmemiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucular, Sakarya'nın Adapazan ilçesi Karaosman Mahallesi 39 ada 79parsel sayılı taşmmazın malikleridir. Adapazar Belediyesi (Belediye) başvuruculara ait taşınmazla ilgili olarak 23/10/1986 tarihinde imar planı değişikliği yapmıştır. Belediye söz konusu plan değişikliğine dayanarak başvurucu Necati Türkistanlı ve başvurucuların murisi Ü.T.ye beş kat (zemin+dört kat) üzerinden 26/1/1990 tarihinde inşaat ruhsatı vermiştir.
9. Başvuruculara ait taşınmaza komşu parsel maliki E.T., imar planı değişikliğinin ve bu değişikliğe dayalı olarak verilen inşaat ruhsatının kendi menfaatine aykırı olduğu iddiasıyla yürütmenin durdurulması istemli -dosyadan tespit edilemeyen bir tarihte- iptal davasi açmiştir.

10. Sakarya İdare Mahkemesi 21/3/{990 tarihinde imar planna aykın olduğu ve telafisi güę zararların doğacağı gerekçesiyle yürütmenin durdurulması isteğinin doksan gün süreyle kabulüne karar vermiştir. Anılan Mahkeme 20/11/1990 tarihinde davanın kabulü ile revizyon imar planının ve inşaat ruhsatının iptaline hükmetmiştir. Danıştay Attıneı Dairesi tarafindan bozulan karara karşı Mahkeme direnmiş ve Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu 16/9/1994 tarihinde mahkeme kararını onamiştir.

11. Belediye tarafindan 27/12/1990 tarihinde tanzim edilen inşaat scviye zabtı ile iptal kararına dayanılarak başvuruculara ait inşaat mühürlenmek suretiyle durdurulmuştur.
12. Belediye Encümeninin 1/6/2005 tarihti kararı ite başvuruculara ait inşaatın yıkıłmasına karar verilmiştir. Başvurucuların yıkım katarının iptali talebiyle açtıkları dava Sakarya 1. Idare Maħkemesi tarafindan 19/7/2006 tarihinde reddedilmiştir.
13. Başvurucular yapının kısmen yıkımına ilişkin talepte bulunmuştur. Belediye Encümeni teknik açıdan bunun mümkün olmadığını belirterek 19/8/2009 tarihinde yapının yıkımasına karar vermiştir. Yapı 30/9/2009 tarihinde Belediye taratindan yıktlmıştır.
14. Başvurucular, inşaatın yıkımı sonucu oluşan maddi ve manevi zararlarının tazmini istemiyle 12/10/2009 tarihinde Belediyeye başvurmuştur. Belediye 5/11/2009tarihinde başvuruyu reddetmiştir.

15. Başvurucular 6/1/2010 tarihinde Belediyeye karşi tam yargı davasi açmıştır.Başvurucular dava dilekçesinde, bina yaptirma taleplerinin Belediye tarafindan uygun bulunarak bina için inşaat ruhsatı verildiğini ve altyapı tesis bedeli ile inşaat ruhsat harcımıyatirarak bina yapımını başłattıklarını ifade etmiştir. Mevzuata uygun bir şekilde bina inşasına başlandığım belirten başvurucular, dördüneü kat tamamlandıktan sonra komşu parsełmalikinin açtığı ve Belediyenin davahı olarak yer aldığı dava sonucu inşaat ruhsatının iptałedildiğini açıklamıştır. Başvurucular. tüm birikimlerini binanın yapımında kullandıklarını,Belediyenin imar mevzuatına uygun görerek inşaat ruhsatı verip sonra binayı yıkmasının hizmet kusuru oluşturduğunu ileri sürmüş; 150.000 TL maddi ve 20.000 TL. manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

16. Sakarya 2. İdare Mahkemesi (Mahkeme) 16/3/2011 tarihinde davayi kismen kabuł etmiştir. Mahkeme karannın gerekçesinde; davahı Belediyenin hukuka aykın şekilde inşaat ruhsatnamesi vermesi nedeniyle yıkım işfeminin gerçekleştiği ve Belediyenin yapının yıkıilması nedeniyle oluşan zararı tazmin etmesi gerektiği belirtilmiştir. Mahkeme, binanın yıkım tarihi itibarıyla değerinin belirlenmesi için aldırdığı bilirkişi raporu doğrułtusunda 

127.463,84 TL maddi tazminata ve başvurucuların manevi zararlarinın karşılıği olarak da 2.000 TL manevi tazminata hükmetmiştir.

17. Mahkeme kararı davalı Belediye tarafindan temyiz edilmiştir. Danıştay Ondördüneü Dairesi (Daire), karan 28/2/2013 tarihinde bozmuştur. Dairenin bozma kararının gerekçesinde:
i. Inşaat ruhsatiınım alndiğı 26/1/1990_ tarihinden_ yürütmenin durdurulmasıkararının verildiği 21/3/1990 tarihine kadar geçen sürede yapmın tamamlanmasının mümkün olmadığı.

ii.16/2/1990 tarihinde yapilan keşif sonucu hazırlanan bilirkişi raporundan keşif tarihi itibarıyla yapıya başlanmadığıın anlaşıldığı,
iii. Başvurucuların müdahil oldukları davada yürütmenin durdurulması ve işłemin iptali kararlarından haberdar olmalarına rağmen yapıya ruhsatsız olarak başladıkları ve yapının dört kat seviyesinde tamamlandığı.

iv. Ruhsatsız yapının yıkımında hukuka aykırılık bulunmadığı, meydana gelen zararın başvurucuların eyleminden kaynaklandığı ve Belediyenin hukuki sorumluğunun bulunmadığı belirtilmiştir.

18. Dairenin bozma gerekçesine uyan Mahkeme 11/9/2014 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Başvurucuların temyizi üzerine Daire, kararı onamış ve karar düzeltme talebini reddetmiştir.

19.Nihai karar 12/7/2016 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir.
20.Başvurucular 10/8/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
21.3/5/1985 tarihli ve 3194 sayıh İmar Kanununun 20. maddesi şöyledir:
"Yapi:
a) Kuruluş veya kişilerce kendilerine ait tapusu hulunan arazi, arsa veya parsellerde.
b) Kuruluş veya kişilerce. kendisine ait tapusu hulunmamakla beraber kamu kurum ve kuruluşlarmın vermiş oldukları tahsis veya irtifak ħakkı tesis belgeleri ile 
Ímar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapilahilir."
22.3194 sayıh Kanun'un 21. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Bu Kamumun kapsamma giren bütün yapilor için 26 ncı maddede helirtilen istisna dışımda belediye veya valiliklerden yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir."

23. 3194 sayıh Kanun'un 22. maddesi şöyledir:
"Yapı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik bürolarıma yapı sahipłeri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu fistisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek helge), mimari proje, statik proje. clektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesaplari, róperli veya yoksa, ehatlı kroki eklenmesi gereklidir.

Belediveler veya valiliklerce ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanlış hulunmuyorsu mûracaat tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde yapi ruhsatiyesi verilir 
Eksik veya yanlış olduğu takdirde; müracaat tariħinden itibaren onheş gün içinde müracaatçıya ilgili bütün eksik ve yanlışlurı yazı ile hildirilir. Eksik ve yanlışlar giderildikten sonra yapilacak müracaattan itibaren en geç onhes gún içinde yapi ruhsatiyesi verilir."
24.3194 sayıl Kanun'un 32, maddesinin olay tarihindeki hāli şöyledir:
"Bu Kanun hükümlerine göre ruhsat alimmadan yaplabilecek yapilar hariç: ruhsat alinmadan yapya başlandığı veya ruhsat ve eklerine aykırı yapı vupıldhığı ilgili idurece tespiti. fenni mesulce tespiti ve ihbari veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunmasıüzerine, helediye veya valiliklerce o andaki inşaat durumu tespit edilir. Yapı mühürlencrek inşaat derhal durdurulur.

Durdurma. yapı tatil zaptının yapı yerine astimasıyla yapı sahibine tebliğ edilmişsayilir. Bu tehtigatmn bir nüshası da muhtura birakılır.

Bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapı sahibi, yapısmı ruhsata uygun hale getirerekveya ruhsat alarak, belediyeden veya valilikten mühürün kaldırılmasını ister.
Ruhsata aykırıłık olan yapıda, bu aykırılığın gideriłmiş ołduğu veya ruhson ałındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu. inceleme sonunda aniaşılırsa, mühür, belediye veya valilikçe kaldırılır ve inşaatın devamına izin verilir.

Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykırı veya ruhsotsiz yapılan hina, beledive encümeni veya il idare kurulu kararım müteakip, belediye veya valilikçe yıktırıłır ve masrafi yapı sahibinden tahsil edilir."
25. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27.maddesinin ikinci fikrası olay tarihinde şöyłedir:
"Danıştay veya idori mahkemeler. idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkansız zararların doğması ve iđari işłemin açıkça hukuka aykırı olması şartlarını hirlikte gerçekłeşmesi_ durumunda_ gerekçe göstererek yürümenin durdurulmasma_ karar verehitirler."
B. Uluslararası Hukuk 
26. Avrupa Insan Haklar Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün "Mülkiyetin korunması" kenar başhıklı 1. maddesi şöyledir:

"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazliğıa saygı gösteribmesini isteme hakka vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullora ve ulusłararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun hrrakilahilir.
Yukardaki hükümler. devletterin, mülkiyetin kamu yararma uygun olarak kultombmasını düzentemek veya vergiterin ya da hoşka katkiların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda saħip olduklari hakka halel getirmez."
27. Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye (B. No: 22035/10, 15/11/2016) kararına konu olay 1997 yılında yaptırıłan, başvuruculara ait konutun bir okul inşaatı sırasında zarar görmesi nedeniyłe mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir. Bu olayda derece mahkemeleri konutun ruhsatsız olduğu gerekçesiyle başvurucuların tazminat taleplerini reddetmiştir. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AiHM) tarafından, özellikle ruhsatsız olarak yapılmış olsa da kamu makamlarınca bu yapının yıktrıłmadığı veya yıkımı yönünde bir işleme de girişilmediğine dikkat çekilerek tapuya tescil edilen konut yönünden başvurucuların Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokoł'ün 1. maddesinin birinci paragrafında ifade edilen anłamda mülk teşkil edebilecek menfaatlerinin olduğu belirtilmiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye. §§40-47). AiHM, başvuruyu genel ilke niteliğindeki mülkiyetten barışçıl yararlanma hakkına ilişkin birinci kural çerçevesinde incelemiş (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkive. §§ 52, 55); müdahalenin kanuni dayanağının çevreyi korumak yönünde bir meşru amacı içerdiğini kabul etmiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkiye. §§ 68, 69). Ancak AiHM’e göre somut olayın koşullarında oluşan maddi zarara rağmen başvurucuların tazminat taleplerinin reddedilmesi, başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamındaki menfaatłeri ile kamunun yararı arasındaki adil dengeyi bozmuş; başvuruculara aşırı ve olağan dışı bir külfet yükletilmesine yol açmıştır. AiHM, bu gerekçelerle başvurucuların mülkiyet hakłarımın ihlaline karar vermiştir (Keriman Tekin ve diğerleri/Türkive. §§ 70, 71).
28. Benzer şekilde Tiryakioğlu/Türkiye (B. No: 24404/02, 13/5/2008) kararında da AiHM, başvurucunun askerì güvenlik bölgesi içinde ruhsatsız olarak yapıłan binanın yıkımına ilişkin şikâyetini incclemiştir. AiHM özellikle bu alanda bina yapıłamayacağına dair düzenlemenin öngörülebilir olduğuna, nitekim binanın yapımından kısa bir süre sonra da yıkım ile ilgili olarak idare tarafindan işlemler yapildığına vurgu yapmıştır. AiHM, bu alanda kamu makamlarına tanınan geniş takdir yetkisi de dikkate ahındığında başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklenmediğini belirterek müdahaleyi ölçülü bulmuştur.
29. Sud Fondi SR1. ve diğerleri/Jtałya (B. No: 75909/01, 20/1/2009) kararına konu olayda başvurucular, bir ormanın yakınında binalar inşa ettirmek üzere belediyeye başvurmuşlardır. Belediye bu imar ıslah planım onayłamış ve binaların yapılması için gerekli izinleri vermiştir. Ancak bakanlık kararıyła bu orman sonradan koruma altına alınmış ve bu bölgede yapılaşma bakanlık iznine bağlanmıştır. Bunun üzerine başvurucu tarafindan yaptınlan yapıların izinsiz olduğu gerekçesiyle açılan ceza davasında derece mahkemeleri,kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle bu alanda yapılan binaların belediye yararına müsadere edilmesine karar vermiştir. AiHM mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin hukuka dayahıolmadığını ve keyfi olduğunu kabul etmiştir. Ancak şikâyct edilen müdahalenin ağırhğınıdikkate alan AiHM, ölçülülük yönünden de değerlendirme yaparak mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Sud Fondi SRL ve diğerleri/tałya. §§ 130-142). Daha sonraki bir tarihte verilen Varvara/Îtolya (B. No: 17475/09, 29/10/2013) kararında_da aynt sonuca varıłmtş aneak kararda ayrica bir ölçülülük incelemesi yapılmayacağı belirtilmiştir (Varvara/Italya, §§ 83-85).


V. İNCELEME VE GEREKÇE 
30. Mahkemenin 18/6/2020 tarihinde yapmiş olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucu Nurnísa Türkistanhı Yönünden 
31. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 80. maddesinin (1) numarah fikrasının (ç) bendine göte başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakhı kılan bir sebebin olmadığı kanaatine variłması hâlinde başvurunun düşmesine karar verilebilir. Bununla birlikte İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numaralı fikrası gereği Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel haklarin kapsamının ve sınirlarnin belirtenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kildiğı hâllerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.

32. Başvuru tarihinden sonra ölen başvurucuların mirasçılarının makul bir süre içinde başvuruyu devam ettirme yönündeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmemeleri hâlinde anılan İçtüzük hükümleri uyarınca başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakh kilan bir sebebin olmadığı kanaatine varlabilir (Iskender Kaya ve diğerleri, B. No:2014/7674, 23/3/2017, §§ 18-21).

33. Anayasa Mahkemesi daha önce bireysel başvuru yapıldıktan sonra ölen başvurucuların mirasçılarımın başvuruyu devam ettirme yönündeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletebilecekleri makul sürenin -haklı mazeretler saklı kalmak kaydıyla- ölüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespitinin uygun olacağı sonucuna ulaşmıştır (T.G., B. No:2017/21163, 9/1/2019, § 20).

34. Somut olayda başvurucu Nurnisa Türkistanh, başvuru tarihinden sonta 22/2/2019 tarihinde vefat etmiş ancak mirasçıarı makul bir süre içinde başvuruya devam etme yönünde itadelerini bildirmemişlerdir. Bu başvurucu yönünden başvurunun incelenmesine devam etmeyi gerekti kilan ve İçtüzük'ün 80. maddesinin (2) numarałt fikrasında öngörülen nedenlerden biri de bulunmamaktadır.

35. Açıklanan gerekçelerle başvurucu Nurnisa Türkistanlı açıstndan başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucu Necati Türkistanh Yönünden 
1. Başvurucunun İddiaları
36. Başvurucu, doksan günlük yürütmenin durdurułması kararı dışında kalan süre içinde binasini inşa cttirdiğini belirtmiş ve bu hususun derece mahkemelerince değerlendirilmediğini iddia etmiştir. Yürütmenin durdurulması kararının sınurhı bir süreyi kapsadiğını belirten başvurucu, bu süre içinde binayı inşa ettirmediğini vurgulamış; durdurma kararı öncesindeki iki ayda temelin atılıp duvarın örüldüğünü ve yine doksan günlük durdurma süresinin bitiminden inşaat ruhsatının iptal kararı tarihine kadarki süreçte yapının hukuka uygun olarak inşa edildiğini ileri sürmüştür.

37. Başvurucu, ałmış olduğu inşaat ruhsatına uygun olarak binanın yapımına başlandığını vurgulamıştır. Başvurucu, yürütmenin durdurulmasına ilişkin doksan günlük 

sürenin öncesinde ve sonrasinda inşaat ruhsatina dayanarak binanın yaptmını devam ettirdiğini, ayrıca bu süreçte Belediyenin inşaata bir müdahalesi olmadığını belirtmiştir.Durdurma süresi içinde yapıyı inşa ettirdiğine dair delil ołmadığını ileri süren başvurucu,iddialarımn derece mahkemelerince değerlendirilmediğini iddia etmiştir.
38. Başvurucu sonuç olarak bu gerekçelerle mülkiyet ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
39. Anayasanmn "Mülkiyet hakkı"kenar başhıklı 35, maddesi şöyledir;
“Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar. ancak kamu yarari amacryla, kanunla smnirlanabilir.
Mülkivet hakkınım kullanıłması toplum yararıma aykırı olamaz."
40. Anayasa Mahkemesi, ofayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, adil yargilanma hakkınin da ihlal edildiğini ileri sürmckte ise de binanın yıkılması nedeniyle uğradığı zararın tazmin edilmemesi yönündeki şikâyetlerin esas itibarıyla mülkiyet hakkını ilgilendirdiği anlaşıldığından başvurucunun adil yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerinin mülkiyet hakkının ihlali iddiası kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendiritmiştir.
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal ediłdiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
i.Mülkün Varliığı
42. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakki, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Somut olayda tapu kaydında adına kayíth olduğu taşınmaz üzerinde başvurucu tarafindan inşa ettiriien binanın ekonomik bir değer oluşturduğu kuşkusuzdur. Bu nedenle başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca mülkiyet hakkı kapsamında korunmast gereken bir menfaatin meveut olduğu kabul edilmiştir.
ii.Müdahalenin Varhğı ve Türü
43.Somut olayda inşaat ruhsatinın iptal edilmesi sonucu yapınun yıkıłması mülkiyet hakkına bir müdahale teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi daha önce benzer başvurularımülkiyetten barışçıł yararlanma hakkına saygıya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. İrfan Öztekin, B. No: 2014/19140, 5/12/2017, §

47; Rifat Algan, B. No: 2014/19138, 22/2/2018, § 53). Somut olayda da bu ilkeden ayrilmayi gerektirir bir durum bulunmadığından müdahale bu kapsamda incelenecektir.
iii.Müdahalenin İhlał Oluşturup Oluşturmadığı
44. Anayasanın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağliı olarak ve ancak kanunlu sinrlanabilir, Bu sınırlamalar. Anayasanm sözüne ve ruhuna. demokratik toptum dúzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ólçülülük ilkesine aykırı olamaz."
45. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırlabileceği öngörüłmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sıırlandırıłmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurułması gerekmektedir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararıamacı taşıması ve ayrica öłçütülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 62).

(1) Kanunilik 
46. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt, kanuna dayalı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapıłmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır. Müdahalenin kanuna dayalı olması müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir, belirli ve öngörülebilir kanun hükümłerinin bulunmasını gerektirmcktedir (Türkiye İş Bunkası A.Ş. [GK]. B. No:2014/6192, 12/11/2014, § 44; Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, § 49;Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014. § 55).
47. Somut olayda başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin 3194 sayılıKanun'un 32. maddesine dayandığı görülmektedir. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ulaşıłabilir, öngörülebilir ve belirli bir kanuni dayanağının olduğu açıktır.

(2) Meşru Amaç
48. Anayasa'nın 56. maddesinde, herkesin sağlıkh ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahip olduğu düzenlenmiş; çevreyi geliştirmenin, çevre sağhğını korumanın ve çevre kirliliğini Önlemenin devlet ve vatandaşların ödevi olduğu belirtilmiştir. İnşa edilecek yapıların imar mevzuatına uygun olarak yapıimasının sağlanması ve bu kapsamda ilgili mevzuat hükümleri uyatınca ruhsat alınmadan yapılabileceği açtkça düzenlenen yapılar hariçdiğer yapıların ruhsata bağlanması suretiyle yapılaşmanın fen, sağhk ve çevre şartlarına uygun olarak teşekkülü; sağhıkl, güvenli, kaliteli ve ekonomik yaşam çevrelerinin oluşturulması bakımından önem teşkil etmektedir. Bu bakımdan yapılaşmanın fen, sağhık ve çevre şartlarına uygunluğunun sağlanmasında ve buna ilişkin düzenlemelerde kamu yararıbulunduğu kabul edilmelidir (Osman Yücel, B. No: 2014/4874, 15/6/2016, §§ 82-84).

49. Somut olavda başvurucuva ait taşınmaz üzerinde yer alan ve inşaat ruhsati olmayan yapının yıkıłmasının kamu yararına dayah meşru bir amacının bulunduğu açıktır.
(3) Ölçülüläk 
(a)Genel İlkeler 
50. Ölçülülük ilkesi elverişlilik. gereklilik ve orantiılıhık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımundan müdahalenin zorunlu olmasinı yani aynı amaca daha hafif bir müdahale jle ulaşılmasının mümkün olmamasıni,orantılılık ise bireyin hakkına yaplan müdahale ile ulaşıłmak istenen amaç arasında makułbir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53. 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).

51. Orantiüıhk ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırıtması hälinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurułmasıgerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi ofarak aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Müdahalenin orantillığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi; bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini, diğer taraftan da müdahalenin niteliğini. başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını gözönünde bulundurarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacaktır (Arif Güven, B. No:2014/13966, 15/2/2017, §§ 58, 60; Osman Ukav, B. No: 2014/12501, 6/7/2017, § 71).
(b)ilkelerin Olaya Uygulanması
52.Başvuruya konu olayda takip edilen meşru amacı gerçekleştirmek üzere ruhsata aykırı binanın yıkımı yönündeki müdahalenin ełverişli olduğu ve daha uygun başka bir aracın bulunduğu da gösterilemediğinden gerekli olduğu kuşkusuzdur. Bu nedenle müdahalenin orantılilığının tartişılmasi gerekmektedir.

53. Somut olayda başvurucu matiki olduğu parsel üzerinde bina inşa ettirmek için Belediyeye başvurmuştur. Belediye revizyon imar płanı kapsamında başvurucuya 28/1/1990tarihinde beş kat izinli inşaat ruhsatı vermiştir. Buna karşı komşu parsei maliki revizyon imar planı ile bu plana bağlı olarak verilen inşaat ruhsatının iptali için dava açmıştır. Dosyadaki bilgi ve belgelerden davanın açıldığı tarih anlaşılmamakla birlikte 16/2/1990 tarihinde Mahkeme Heyetince keşfe gidilmiş ve hukuka aykırılk ile telafīsi güę zararların doğacağıgerekçesiyle 21/3/1990 tarihinde doksan gün süreyle yürütmenin durdurulması karart verilmiştir. Yargilama sonucunda ise 19/11/1990 tarihinde dava kabul edilerek inşaat ruhsati iptal edilmiştir.

54. Başvurucunun inşa ettirdiği dört katlı yapı 30/9/2009 tarihinde yıkılmıştır.Başvurucunun yıkım nedeniyle uğradığı zararın tazmini istemiyłe açtığı dava Belediyenin hizmet kusuru bulunduğu gerekçesiyle Mahkemece kabul edilmiştir. Temyiz üzerine Daire;keşif tarihinde inşaata henüz başlanmadığını, inşaat ruhsatının alınmasından yürütmenin durdurulmasına kadar geçen iki ay içinde inşaatın tamamlanmasının mümkün olmadığını ve iptal davasına başvurucunun müdahil olmasına rağmen yapıya ruhsatsız başlandığınıbelirterek zararın başvurucunun eyleminden doğduğu gerekçesiyle kararı bozmuştur.

55. Başvurucu, özellikle inşaata verilen ruhsat uyarınca yapımı başlattığını ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin dönem haricinde yapıyı inşa ettirdiğini ileri sürmektedir.Başvurucu, hukuka uygun olarak inşa ettirdiği yapının yıkımı nedeniyle uğramış olduğu maddi ve manevi zararin tazmin edilmemesinden şikåyetçidir.

56. Öncelikle mülkiyet hakkına yapılan müdahaleye karşı etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialarıni yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olanağının başvurucuya tanınıp tanınmadığı incelenmelidir. Yargılama sürecinin bütününe bakıldığında başvurucunun kendisini vekil ile temsil ettirdiği, başvurucuya itiraz ve savunmalarinı ortaya koyabilme ve delillerini sunabilme olanağınun tamındığı anlaşılmaktadır. Başvurucunun mülkiyet hakkına ilişkin iddialarınin derece mahkemelerince değerlendirilip iłgili ve yeterli gerekçenin ortaya konularak tazminat davasının reddedildiği görülmektedir.
57. Başvurueu, yapıyı yürütmenin durdurułması kararı dışında kalan süreçte hukuka uygun olarak tamamladığını ve yıkım işleminde Belediyenin hizmet kusuru bulunduğunu ifade etmiştir. Bu aşamada belirtmek gerekir ki yargilama sürecinde delilierin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanması -kurat olarak- derece mahkemelerinin takdirindedir. Ancak bu takdir yetkisi sınırsız olmayıp derece mahkemelerinin kararlarının açık bir keyfīlik veya bariz bir takdir hatası içermemesi gerekir. Bu kapsamda ruhsatın iptati için açılan davadan başvurucunun haberdar olduğuna ve Belediyenin hukuki sorumluluğuna ilişkin olarak Dairenin değerlendirmesinde açık bir keyfilik veya bariz takdir hatasıbulunmamaktadir.

58. Binanın ruhsatsız da olsa idare tarafindan makul olmayan bir süre boyunca yıkımı yönünde herhangi bir işlem yapılmadığı olaylarda öngörülemeyecek bir yıkım sebebiyle tazminat ödenmemesinin başvuruculara şahsi olarak aşirı bir külfet yükleyecek ve ölçülüfük yönünden mülkiyet hakkının ihlaline neden olacaktır (.4yşe Özrürk, B. No:2013/6670, 10/6/2015 , §§ 110-112; Rifat Algan, §§ 68-74; Irfan Öztekin, §§ 61-67).
59. Bununla birtikte başvurucułar yönünden yıkım işleminin uygulanabileceğinin öngörülebilir nitelikte olması durumunda bunun sonuçlarına katlanıłması beklenebilecektir.Ruhsatsız ołarak inşa edilen yapılann tespit edilerek ruhsata bağlanması mümkün olmadığıtakdirde söz konusu yapıların yıkımi, kamunun genel menfaatlerinin sağlanması adına idare yönünden bir sorumłuluk taşımaktadır. Ayrıca yapılaşma alanında kamu makamlarına tanınan geniş takdir yetkisi de dikkate alındığıda başvurucuların mülkiyet haklanının korunması ile kamunun yararı arasında olması gereken adil dengenin bozulduğu söylenemeyecektir (Aysel Geçer ve diğerleri, B. No: 2015/6675, 31/10/2018, § 44).
60. Bu kapsamda somut olayda başvurucu açısından yıkım işleminin uygulanabileceğinin öngörülebilir nitelikte olup olmadiğımın tespit edilmesi gerekmektedit.Başvurucu, maliki olduğu parsel üzerinde bina inşa ettirmek amacıyla Belediyeye başvurmuştur. Belediye, talebi uygun bularak 26/1/1990 tarihli inşaat ruhsatı vermiştir.Komşu parsel maliki, imar planı ile inşaat ruhsatının iptali için dava açmıştır. Söz konusu davanın açıldiğı tarih dosyadaki bilgi ve belgeler kapsamında anlaşılamasa da 16/2/{990tarihinde Mahkeme Heyetince keşfe gidilmiş ve 21/3/1990 tarihinde doksan gün süreyle yürütmenin durdurulması karanı verilmiştir. Başvurucu da yargılama sürecinde müdahil sıfatıyla yer alarak hukuki süreçten haberdar olmuştur.

61. Belediye tarafindan verilen ruhsat işleminin tesisinde başvurucunun hilesinin veya ağır kusurunun olduğuna dair bir olgu bulunmamaktadır. Bununla birlikte somut olaydaki süreç gözönüne alındığında inşaat ruhsatının verildiği tarih ile ruhsatın iptali için 

açıan dava tarihi arasında çok kısa bir süre olduğu görüłmektedir. Daha da önemlisi açılan bu davada hukuka aykırılığın açık olduğu gerekçesiyle yürütmenin durdurulması kararıverilmiştir. Bu hâliyle başvurucunun yürütmenin durdurulduğu tarihten sonra artık inşaatıdevam ettirmemesi bektenirken kendi filiyle zararin doğmasına ve artmasına yol açtığıanlaşılmaktadır.

62. Başvurucunun diğer bir iddiası yürütmenin durdurulması kararınin üç avlık bir süre için verildiği, yapının ise yürütmenin durdurułmasına ilişkin dönem haricinde inşa edildiğine ilişkindir. Idari bir işlem, mahkeme karanyla iptal edilene veya idare tarafından geri alınana kadar hukuka uygunluk karinesinden yararlamr. Bununla birlikte somut olayda Mahkemece verilen yürütmenin durdurulması kararının mahiyetinin gözönüne alınmast gerekmektedir. Şöyle ki somut olaydaki yürütmenin durdurułmast kararında idari iştemin hukuka uygun olup olmadığı hususunda detayhı bir değerlendirme yapılmıştır. Yapılan bu değerlendirme sonucunda işlemin hukuka açıkça aykırı olduğu tespit ediłmiştir. Söz konusu aşama itibarıyla Mahkeme tarafindan ruhsatın hukuka açıkça aykırı olduğunun tespit edilmişolmast, dava konusu işlemin iptal edileceği sonucuna götürecek hukuki bir belirtidir. Bu nedenle somut olayda verilen -geçici de otsa- yürütmenin durdurulması kararının, dava konusu işlemin sonradan iptal edilebileceğini öngörülebilir hâle getirdiğini kabul etmek gerekecektir.

63. Dolayısıyla ruhsatın iptal edilebileceği başvurucu tarafından öngörülebilir bir hâle gelmesine rağmen inşaata devam edilmesi karşısında başvurucunun kendi kusurundan doğan ve artan zararının karştlanmamasında başvurucuya şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklenmemiştir.

64. Sonuç olarak inşaat ruhsatının verildiği tarihten çok kısa bir süre sonra iptałdavası açılması ve hukuka aykırılik ile telafisi güç zararların doğacağı gerekçesiyle yürütmenin durdurulması karanı verilmesi karşısında ruhsatın iptal edilebileceği başvurucu tarafindan öngörülebilir hâle gelmiştir. Ruhsatsız olarak inşa edilen yapıların tespit edilerek ruhsata bağlanması mümkün olmadığı takdirde yıkımı kamunun genel menfaatlerinin sağlanması adına idare açısından bir sorumluluk niteliğindedir. Ayrıca bu alanda kamu makamlarına tanınan geniş takdir yetkisi de dikkate alındığında başvurucunun mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararı arasında olması gereken adil denge bozulmamış olup müdahale ölçülüdür.

65. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altuna ahnan mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.Başvurucu Nurnisa Türkistanhı yönünden başvurunun DÜŞMESİNE,
B. Başvurucu Necati Türkistanh yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C.  Başvurucu Necati Türkistaniı yönünden Anayasanín 35. maddesinde güvence altına alman mülkiyet hakkının İHLAL EDİLMEDiĞiNE,

D. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,
E. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 18/6/2020tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN 
Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ