Anayasa Mahkemesinin 21/5/2020 Tarihli ve E: 2016/1 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2020/5 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-06-29

29 Haziran 2020 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 31170
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2016/1 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2020/5

Karar Tarihi: 21/5/2020


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELI, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emín KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katilımiarıyła 31/5/2017 tarihinde yapilan ilk inceleme toplantisında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 2820 sayılı Siyasi Partifer Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncü fikrasının ikinci cümlesinde iller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların,merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağłanacağı öngörülmüş ve aynıKanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Buşsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kiymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Toplumsał Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisi Kesin Hesap Cetveli’ni 9/2/2016tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin “….Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar" amir hükmüne uymamıştır.
4. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasinın (b) bendinde 74. madde hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkıda üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceği öngörülmektedir.

5. Bu itibarla 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi gereğince 

gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.

6. Öte yandan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin teşkilatlandığıaltmış beş il ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin 2014 yılı içinde herhangi bir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2014 yılı kesin hesabının gönderilmediği, üç il örgütüne ait gelir ve giderlere ilişkin ise herhangi bir bildirimin yapılmadığı tespit edilmiştir.
7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın ahınması gibi birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinin birinci fikrasında bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştirmalari engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmiş milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dişı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranülmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle veriłmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve beige düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapilmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsaveılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

12. Bu itibarla Topłumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2014 yılı kesin hesabinin incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması dolayısiyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle,Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsaveılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanunun 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
13. Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun'un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan belgelerde Partinin 2014 yilı gelirler toplamınin 92.100,16 TL, yil sonu borç toplamımın 36.077,53 TL; giderler toplamının 92.070,16 TL, gelecek yıla devreden borç toplaminın 36.077,53 TL ve gelecek yıla devreden nakit toplamının 30 TL olduğu anlaşılmaktadı.

15. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarımın yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılı kesin hesabmın doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun ołduğu sonucuna varılmiştır.

16. Partinin 2014 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 31/5/2017 tarihinde yapilmiş ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve giderlerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi için Partiye tebliğden itibaren 30 gün süre verilmiştir. ilk inceleme kararı Partiye tebliğ edilmesine rağmen Parti, söz konusu defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.

17. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen 26/12/2019 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir ve giderlerinin kaydedildiği defterler tekrar istenmiş, gönderilmesi için beş gün süre verilmiştir.


18. Parti 6/1/2020 tarihli yazısında işletme defterinin daha önce teslim edildiğini belirtmiş ve ayrica 2015 yılıi işletme defterini ek olarak sunmuştur.

19. Sayıştay Başkanlığı, yapmış olduğu değerlendirmede Parti tarafından daha önce gönderilen belgelerin dökümünü paylaşarak bu belgeler arasında işletme defterinin bulunmadığıni, ayrıca Parti tarafindan gönderilen işletme defterinde ilgili seçim kurulu mührüve tasdikinin olmadığı gibi 2014 yılına ait herhangi bir gelir ve gider kaydının da yer almadığını belirtmiştir.

20. Parti tarafindan Genel Merkezin gelir ve giderlerinin işlendiği defterlerin Anayasa Mahkemesine sunulmaması nedeniyle söz konusu defterlerin bulunmadıği kabul edilmiştir.

21. 2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin birinci fikrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve giden evrak kayit defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteri tutmak zorundadırlar"; beşinci fikrasında “Parti adına elde edilen gelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığı ilgili defterlere sira ile ve helgeleri de belirtilerek geçirilir"; altıncı fikrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan ibaret oldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanıtarafindan mühürlenir ve tasdik edilir" denilmiş ve aynı Kanun'un 113. maddcsinde “Bu Kanunun 60 incı maddesinde yazilı defter ve kayıtları tutmayanlar, altı aydan hir yıla, bu defter ve kayıtları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar" hükmü yer almıştır.

22. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir ve giderlerinin kaydedildiği ve yetkili kurul tarafindan mühürlenmiş, tasdik edilmiş defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasıni temin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varilmiştír.
A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
23. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 90.300,16 TL olup bunun tamami bağışgelirlerinden oluşmaktadır.

24. Parti Genel Merkezinin gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri 
25. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin gelirleri 1.800 TL, olup bunun tamamıbağış gelirlerinden ołuşmaktadır.

26. Parti il örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayıhı Kanun'a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.


B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
27. Partinin Genel Merkez giderleri toplami 90.300,16 TL olup bunun 12.975,55TL'si personel giderlerinden, 45.000 TL'si kira giderlerinden ve 32.324,61 TL'si borçödemesi giderlerinden oluşmaktadır.

28. Parti Genel Merkezinin gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. il Örgütleri Giderleri 
29. Partinin 2014 yılında il örgütlerine ilişkin giderler toplamı 1.770 TL olup bunun tamamı kira oluşmaktadır.

30. Parti il örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarının İncelenmesi 
31. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2014 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Partinin 2014 y1ıl kesin hesabında gösterilen 92.100,16 TL gelir ve 36.077,53 TL yıl sonu borçları toplamı ile 92.070,16 TL gider, 36.077,53 TL. gelecek yıla devreden borç ve 30 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
B. Parti Genel Merkezinin defterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun’un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasıni temin için de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi 
Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 

Üye Serdar ÖZGÜLDÜR: Üye
Üye Burhan ÜSTÜN: Üye
Üye Engin YILDIRIM: Üye

Üye Serdar ÖZGÜLDÜR: Hicabi DURSUN
Üye Burhan ÜSTÜN: Celal Mümtaz AKINCI
Üye Engin YILDIRIM: Muammer TOPAL

Üye Serdar ÖZGÜLDÜR: Üye M. Emin KUZ
Üye Burhan ÜSTÜN: Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Engin YILDIRIM: Üye Recai AKYEI

Üye Serdar ÖZGÜLDÜR: Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye Burhan ÜSTÜN: Üye Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye Engin YILDIRIM: Üye Selahaddin MENTEŞ