Anayasa Mahkemesinin 21/6/2023 Tarihli ve 2021/36373 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-10-20

20 Ekim 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32345
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ÖZTÜRK TÜRKDOĞAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/36373Karar Tarihi : 21/6/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : YusufŞevki HAKYEMEZ Recai AKYEL Selahaddin MENTE$ Irfan FIDAN Raportör : Ekin ÇANKAL Başvurucu : Öztürk TÜRKDOĞAN Vekfli : Av. Nilay NAYMan 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ulusal bir gazetede yayımlanan bir haberde bakkında kullanıian ifadeler nedeniyle açtiği manevi tazminat davasınım reddedilmesinin başvurucunun şeref ve itibarının korumması hakkım ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

2.Başvurucu 1970 doğumlu olup avukattır. 2002 yılından bu yana Insan HaklarıDerneği (İHD) MerkezYönetim Kurulu üyesi olan başvurucu, 2008 yılından beri ismi geçen Derneğin genel başkanlığını yapmaktadır.

3. IHD 1986 yılında kurulmuş olup kuruluş amacı "insan hak ve özgürlūkleri konusunda çalışmalar yapmak" şeklinde açıklanmıştır, Derneğin kurucuları arasıda tutuklu ve hükümioyakmlarının yant sıra yazar, gazeteci, doktor, avukat, mimar, mühendis ve akademisyen gibi çeşitli meslek dallarından kişiler yer almaktadır. İhD kuruluşundan bu yana ülkesel ve küresel anlamda insan hakları ile ilgili uygulamaları gözlemleyerek tespitlerini raporlar hâlinde kamuyla paylaşmaktadır.Yine toplumda insan hakları bilinci oluşturmak amacıyla çeşitli faaliyetler, genel af, slüm cezası, savaş karşıtlığı, barış, düşünce δzgürlüğü, gōzaltında kaybetmeler, faili meçhul ölümler, işkence ve kötti muamele, ceza infaz kurumlan, çalışma yaşamı gibi alanlarda ülke çapında kampanyalar düzenlemektedir.
4. Başvurucu hakkında ulusal bir gazetenin ilk sayfasında yayımlanan 7/12/2018tarihli haberde "Avrupa Parlamentosunda Terör Şovu" başliğı altında “Avrupa Parlementosu adeta teröristlerin toplanma mekanı oldu. Baştan sona Türkiye düşmanlığı yapılan bir konferansa teröristbaşı Öcalan'ın avukatları [M.Ş.], [1.B.] ve PKK destekçłleri Öztürk Türkdoğan ile [G.Y.] de çağırıldı. Terör örgütünün ele başlarından [Z.A.n]ın katılımı ise son anda engellendi." ifadeleri kullanılmıştır. Gazetenin iç sayfasında ve ilgili internet sitesinde haber "Avrupa Parlamentosunda PKK Şovu" başlığı ile şu şekilde yayımlanmıştır:

Avrupa Birliği'nın (AB) kalbi Brüksel, yine skandal bir toplantıya ev sahipliğı yaptı.Avrupa Parlamentosunda (AP) düzenlenen sözde 'Kürt Konferansı' terör ōrgütü PKK'nun şovuna dönüştü. Toplantıya eski milletveklli [A.B.], IHD Es Genel Başkam Özrūrk Türkdoğan …. katldı. [.…] Skandal toplantıda konuşan IHD Genel Başkanı Özürk Tūrkdoğan, terörist başı [Ö.yü] savunarak Türkiye'nin 'kendi kanunlarını uygulamadığım'iddia ett. Öcalan'in tecrit altmda olduğunu iddia eden Türkdoğan, 'Eğer Imralı'daki sorun çözülemezse, diğer cezaevierindekd sorunların çözüleceğine inanmıyorum' dedi..."
5. Başvurucu mezkür haberde kullanılan ifadeler sebebiyle kişilik haklarının zarar gördüğünü iddia ederek haberin yazarı ve gazete aleyhine manevi tazminat davası açmıştır.Ankara Asliye Hukuk Mahkemesi, haberin içerik itibarıyla ifade Özgürlüğü ve onun özel görünümü olan basın özgürlüğü kapsamında kaldığını değerlendirmiş; başvurucunun kişilik haklarına herhangi bir saldırının gerçekleşmediği sonucuna vararak 28/1/2020 tarihinde davanın reddine karar vermiştir.

6.İlk derece mahkemesi kararının istinaf edilmesi üizerine Ankara Bölge Adliye Mabkemesi; PKK terör Örgütü hakkındaki haberlerin kamuyu her zaman yakından ilgilendirdiğini, başvurucunun da tHD başkamı olarak kamusal bir figür olduğunu değerlendirmiştir. Bu bağlamda sōz konusu toplantının ve bu toplantıda yapılan konuşmaların haber niteliği taşıdığını, başvurucunun da konumu itibarıyla hakkındaki sert eleştirilere katlanmak zorunda olduğunu kabul etmiştir. Sonuç olarak ihtilaflı haberin ifade özgürlüğūsıntrlar içinde kaldığı kanaatine varmış ve 8/6/2021 tarihinde istinaf talebinin reddine kesin olarak karar vermiştir.

7. Başvurucu 9/8/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölūm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME 
8. Başvurucu; sőz konusu haber nedeniyle öncelikle gazete yetkilileri ile haberin yazarı aleyhine Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunduğunu, ardından habere erişimin engellenmesi amacryla sulh ceza hâkimliğine başvuru yaptığını beyan etmiştir. Başvurucuya gőre ihtilafın odağındaki baber kamuyu bilgilendirme amacı taşımayıp şahsım karalama, hedef gösterme ve gerçekleri çarpıtma amaçlıdır. Suç duyurusu hakkında takipsizlik kararı verilip erişimin engellenmesi yönündeki talebin reddedildiğini belirten başvurucu, mezkür haberde hakkında kullanılan ifadeler sebebiyle açtığı manevi tazminat davasının reddedilmesinin şeref ve itibarının korunması hakkını ihlal ettiğini iddia etmiştir.
. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) Bakanlık görüşünde, ifade özgürlüğā ile şeref ve itibarın korunması hakkı arasında adil bir denge kurulup kurulmadığının değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formunda ileri sürdüğü iddiaları yinelemiştir.

10. Başvurucunun iddialarının bir bütün olarak şeref ve itibarın korunması hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Bireyin şeref ve itibarī, Anayasa'nın 17. maddesinde düzenlenen manevi varlik kapsamında değerlendirilmektedir. Devlet, bireyin manevi varlığının bir parçası olan şeref ve itibara keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncūkişilerin saldırlarını önlemekle yükümlüdür. Üçüncü kişilerin şeref ve itibara müdahalesi,somut olaydaki gibi gőrsel ve işitsel yayınlar yoluyla da olabilir. Anayasa Mahkemesi pek çok kararında kişinin gōrsel ve işitsel yayın yoluyla bir kamuoyu tartışması çerçevesinde 

eleştirilmesi durumunda dahi o kişinin şeref ve itibarının manevi bütünlüğünün bir parçasıolarak değerlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştır (AdnanOktar (3), B. No:2013/1123,2/10/2013, §33; Nilgün Halloran, B. No: 2012/1184, 16/7/2014, § 41; Bektr Coşkun [GK],B. No: 2014/12151, 4/6/2015, § 45).
I1. Somut olayda başvurucunun şeref ve itibarının korunması hakkı ile davalıların ifade özgürlüğü ile bunun özel görünümü olan basın özgürlüğünün çatıştığı görülmektedir.Bu tarz uyuşmazlıklarda mahkemelerce yapıhması gereken, çatışan iki değer arasmda adil bir denge kurmaktır (bu konuda genel ilkeler için bkz. flhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574,30/6/2014, §§65-73). Bu dengeleme yapıltrken dikkate alınması gereken ðlçütler genel olarak şunlardır:
i. Ifadelerin kim tarafından dile getirildiği (Nihat Zeybekci, B. No: 2015/5633,
8/5/2019, § 29; Kemal Kılıçdaroğlu, B, No; 2014/1577, 25/10/2017, § 59)
ii. Hedef alınan kişinin kim olduğu, ünltültk derecesi ile ilgili kişinin önceki davranışlari, katlanması gereken, kabul edilebilir eleştiri sınırlarının sade bir vatandaş ile karşıłlaştırıdığında daha geniş olup olmadığı (hedef alıman kişinin kamusal yetki kullanan bir görevli olması nedeniyle yapılan değerlendirmelerin bulunduğu kararlar için bkz. Ali Suat Ertosun (7), B. No: 2014/1416, 15/10/2015, §
36; Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, 8§ 128,
129; Nilgün Halloran, § 45; Ilhan Cihaner (2), § 82; Kadir Sağdıç [GK], B. No:
2013/6617, 8/4/2015, §§ 6066; hedef alınan kişinin siyasetçi olması nedeniyle yapılan değerlendirmelerin bulunduğu kararlar için bkz, Bekir Coşkun, §§ 66, 67;
Ergün Poyraz (2) [GK], B. No: 2013/8503, 27/10/2015, § 56; Kemal Kılıçdaroğlu,
§§ 59- 61)
iii. İfadelerin genel yarara ilişkin bir tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığt,
kamu ile diğer kişilerin düşünce açıklamaları karşısında sahip oldukları hakları
ağılığı (Bekir Coşkun, § 69; Çetin Doğan (2) [GK], B. No: 2014/3494, 27/2/2019, §
62; Ergün Poyraz (2), § 56; Kadir Sağdıç, §§ 6066; flhan Cihaner (2), §§ 6673;
Nihat Zeybekci, § 32)
iv. Kamuyu bilgilendirme değeri, toplumsal ilginin varlığı ve konunun güncel olup olmadığı (Seray Şahiner Özkan, B. No: 2016/6439, 9/6/2021, § 44; Ibrahim Okur (2), B. No: 2018/12363, 26/5/2021, § 28)
v. Şikâyetçinin kendisine yöneltilen ifadelere cevap verme olanağıı bulunup bulunmadığı (Temel Coşkun, B. No: 2017/1632, 29/1/2020, § 33; Şaban Sevinç (2),
B. No: 2016/36777, 26/5/2021, § 42; Nihat Zeybekcl, § 39)
vi.İfadelerin hedef alınan kişinin hayatı üizerindeki etkisi (Ali Suat Ertosun (2),
B. No: 2013/1592, 20/5/2015, § 33; Hüseyin Kocabıyık, B. No: 2020/15593,
22/11/2022, § 24)
vii. Cezalandırmaya konu edilen ifadelerin kullanıldığı bağlamından koparıhıp koparılmadığı (Nilgün Halloran, § 52; Bekir Coşkun, §§ 62, 63; Önder Balıkçı, B.
No: 2014/6009, 15/2/2017, § 45; Nihat Zeybekci, § 36)


viji. Başvurucumun yaptırıma maruz kalma endişesinin kendisi ūzerinde caydırıcı etki yaratıp yaratmayacağı (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz.Ergün Poyraz (2), § 79; Kemal Kılıçdaroğlu ve Cumhuriyet Halk Partisi, B. No:2014/12482, 8/5/2019, § 46)

ix. Dava konusu söylemlerin maddi vakıaların açıklanması veya değer yargıst olarak nitelendirilip nitelendirilemeyeceği (Deniz Karadeniz ve diğerleri [GK], B.No: 2014/18001, 6/2/2020, §§ 48,49; Durmuş Fikri Sağlar (2) [GK], B. No:2017/29735, 17/3/2021, § 50)

12. Başvuru konusu haber, Avrupa Birliğinin önemli kurumlarının başında gelen Avrupa Parlamentosunda yaklaşık yirmi yıldı her sene düzenli olarak organize edilen Küirt Konferansı ve bu konferansta başvurucunun yaptığı açıklamalara ilişkindir. Başvurucu, fHD genel başkanı sıfatıyla katıldığı, Brüksel'de gerçekleşen toplantıda A.Ö.nün tecrit altında tutulduğunu, ceza infaz kurumlarındaki uygulamalarda devletin kendi kamunlarına aykın hareket ettiğini beyan etmiş; bir anlamda temsil ettiği Derneğin ilgilendiği başlıca meselelerle ilgili olarak uygulamaya dōnük eleştirilerini paylaşmıştır. Başvurucuya göre İmralı'da hukuka aykırı uygulamalar sona ermedikçe ülkedeki diğer ceza infaz kurumlarındaki sorunların çözüme kavuşması uzak bir ihtimaldir.

13. Türkçe adı Kürdistan İşçi Partisi olan PKK'nın silahlı bir terör örgütül olduğu,ulusal ve pek çok uluslararası makam tarafından kabul edilmiş bir olgudur. Yine A.Ö.nün de PKK'nın kurucu lideri olduğu herkesçe bilinmektedir. Anılan örgütün gerçekleştirdiği şiddet içerikli eylemler ve savunduğu böiücü amaçlar dolayısıyla anayasal dūzene, milî güvenliğe,kamu düzenine, kişilerin can ve mal güvenliğine yönelik ağır tehdit oluşturduğu dikkate alındığında PKK terör örgütü onlarca yıldır Türkiye'nin en hayati sorunlarından birini teşkil etmektedir (Gillser Yildirưm (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/11/2017, §§ 7-18; Leyla Gūven [GK], B. No: 2018/26689, 7/4/2022, § 9).

14. Bu bağlamda Avrupa Birliği'nin merkezinde düzenlenen uluslararası katılıma açık bir Kort Konferansı'nın kamusal ilgi bartndıran bir konu olduğu ve ülkenin demokratikleşmesi bağlamında yapılan, kamu yararı son derece yüksek olan bir tartışmaya katkı sunduğu kabul edilmelidir. Şu hâlde başvuru konusu haberin basın özgürlüğükorumasından geniş ölçüde yararlanması gerektiği şüphesizdir. Anayasa Mahkemesinin pek çok kararında altını çizdiği Özere basın özgüriüğü, kamuoyuna çeşitli fikir ve tutumların iletiłmesi ile bumlara ilişkin bir kanaat oluşması için en iyi araçlardan biridir (İlhan Cihaner (2), § 63; Seray Şahiner Özkan, § 31; Cem Atmaca, B. No: 2018/6030, 8/9/2021, § 30).
15. Öte yandan başvurucu, hakkında yapılan haberin kendisini toplum nezdinde hedef gösterdiği ve gerçeğe aykın olduğu gerekçesiyle şeref ve itibarının korunması hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucunun bahsi geçen toplantıya katıldığı ve alıntıyapılarak haberde yer verilen ifadeleri konferansta sarf ettiği uyuşmazlık konusu değildir.Buna ilaveten davalı gazete, her yıl düzenlenen toplantımın asıl amacımın PKK terör örgütüpropagandası ve Türkiye düşmanlığı olduğunu ileri sürerek toplantiya katılan ve terör örgütünün kurucu liderinin ceza infaz kurumu koşulları hakkında birtakım eleştirilerini paylaşan başvurucunun terör örgütü destekçisi olduğumu iddia etmiştir.
16. Somut olaym kendine has şartlarında davalı gazetenin başvurucuya eleştiri sınırını aşan bir saldırıda bulunup bulunmadığı incelenmelidir. Bu bağlamda eldeki başvuruda taraflar arasındaki en temel ihtilaf, başvuru konusu haberin maddi vakıaların 

açıklanması veya değer yargısı olarak nitelendirilmesi ile ilgilidir. Maddi olgular ispatlanabilse de değer yargılarının doğruluğunu ispatlamanın mümkün olmadığı dikkate alınmalıdır (Ilhan Cihaner (2), § 64; Hasip Kaplan (2), B. No: 2014/2420, 8/I 1/2017, § 36).Bununla beraber yeterli bir olgusal temeli olması beklenmekle birlikte yargılamaya konu bir yazmın bütün olarak ele altndığında kamu yararını ilgilendirmesi, değer yargısı kavramının geniş yorumlanması gerekliliğini ortaya çıkarabilir. Bir suç isnadının sağlam bir nedene dayandığının ortaya konmasında aranan kesinlik derecesinin kamu yarar ile ilgili bir konuda gazetecilerin değer yargisı içeren ifadeleri bakımından da aranmasını beklemek basm δzgürlūğünūn amacı ile bağdaşmaz (Yilđız Oto Áğca (3), B. No: 2014/1032, 29/6/2016, § 22).Bu açıklananlar ışığıda davalı gazetenin başvurucu hakkında haberde kullandığı ifadelerin değer yargısı niteliğinde olduğunu yorumlamak mümkündtır.

17. Anayasa Mahkemesi, bir haberde hedefalınan kişinin ünlülük derecesi ve haber veya makalenin konusuyla ilgili olarak siyasetçilerin ve kamu görevlilerinin özellikle görevleriyle ilgili ya da toplumun genelini ilgilendiren konularda seref ve itibarın korunmasını isteme hakkı yönünden diğer bireylere nazaran daha dar bir korumadan yararlanacakiarını kabul etmektedir (Hasip Kaplan (2), § 35). Başvurucu, insan haklari savunucusu kimliğiyle sivil toplum kuruluşları çevresinde tanınan bir şahsiyettir. Nitekim Uluslararası Ceza Mahkemesi Türkiye Koalisyonu sözcülüğü; Insan Hakları Ortak Platformu Yönetim Kurulu üyeliği gibi görevler yürütmūş, 2013 yılında oluşturulan Akil İnsanlar Heyetinde de yer almıştır. Diğer bir söylemle başvurucunun belli ölçüde tanınırlığı olan kamusal bir figür olduğunun altı çizilmelidir.

18. Ihtilaflı haberde geçen ifadeler bağlamı içinde değerlendirildiğinde başvurucunun ve konferansa katılanların görüşlerinin kabul edilemez olduğumun belirtildiği görülmüştür. Öte yandan haberde kullanılan dilin nefret söylemi niteliğinde, başvurucunun hedef gösterilerek başvurucuya karşı şiddet kullanma niyetinde olan kişileri harekete geçirecek düzeyde olduğu sonucuna ulaşmak mümkün değildir. Şöyle ki nefret söyleminde belirli bir gruba ait olduğu için hedef seçilmek suretiyle esasında kendisini o grupta tanımlayan tüm bireyler yönünden barış ve huzur içinde yaşama hakkına müdahale edilmektedir (Fetullah Gülen [GK], B. No: 2014/12225, 14/7/2015, § 41). Oysa haberde,mezkür konferansın içeriğinin terörist örgütün propagandası olduğu eleştirisi yapılmıştır.Türkiye'de yaşayan Kürt bireylerin etnik kimlikleri dolayısryla hedef gösterilmeleri söz konusu değildir. Yine haberin süjesi olan başvurucunun toplumun çeşitli kesimlerince hedef hâline getirilmesie sebebiyet verecek ifadelerin de yer almadığı dikkate alındığında davalının sorumlu gazetecilik anlayışına ters dtişecek bir haber yayımladığı sðylenemez 
19. Üstęlik Anayasa Mahkemesi pek çok kararında basın Özgürlüğünün demokratik toplumlardaki değeri ile basın özgürlüğünün kapsamının demokrasi ile yakın ilişkisinin doğal sonucu olarak bir dereceye kadar abartıya hatta kışkırtmaya izin verecek şekilde genişyorumlanması gerektiğinin altını çizmiştir (Ali Suat Ertosun, B. No: 2013/1047, 15/4/2015, §66; Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri, § 102; Cem Atmaca, § 41). Medyanın abartıli,kışkırtmaya başvuran, muhalif olan, çarpıcı gelen veya rahatsız eden haberler ve iddiaların muhataplarına cevap ve düzeltme hakkı tanıması veya karşıt görüşlere yer vermesi demokratik toplumun gelişmesini ve kamuoyunda özgürce kanaat oluşmasını sağlayacağıgibi medyanım kamusal sorumluluğunun ve medya etiğinin de gereğidir (Uğurlu Gazetecilik Basın Yayın Matbaacıhk Reklamcılık Ltd. $tt. (2) [GK], B. No: 2016/12313, 26/12/2019, §56).


20. Haberde kullanılan dil ve üslup muhatabi açısından rahatstz edici olabilir.Ancak Anayasa Mahkemesinin pek çok kararında benimsediği gibi demokratik bir toplumun zorunlu temellerinden olan toplumun ilerlemesi ve bireyin özgüveni için gerekli temel şartlardan birini teşkil eden ifade özgürlüğü, sadece kabul gören veya zararsız yahut kayıtsızltk içeren bilgiler ya da fikirler için değil aynı zamanda kırıcı, şok edici veya rahatsız edici olanlar için de geçerlidir (Emin Aydın (2), B. No: 2013/3178, 25/6/2015, §35; Bekir Coşkun, § 52),
21. Sonuç olarak başvurucu hakkında kullanılan ifadelerin başvurucunun özel hayatına ilişkin olmayıp uluslararası dūzeyde gerçekleşen basma açık bir toplantıda yaptığıkonuşmalar referans altnarak hazırlandığı nazara alındığında haberin başvurucunun kişilik haklarına saldın boyutuna ulaştığını söylemek mümkün görünmemektedir. Üstelik hiçşüphesiz ki başvutucu yaptığı açıklamalarla bazı kesimlerin eleştiri oklarının hedefinde olacağını tahmin edebilecek farkıdalığa sahiptir. Kaldı ki başvurucunun kendisini hedef aldığını iddia ettiği habere cevap verme ve cevabını kamuoyunda geniş kitlelere ulaştırma imkânına sahip olduğu da gözardı edilmemelidir. Yine kişilik haklarına saldırı teşkil ettiği Öne sürülen ifadelerin şikâyetçinin hayatı üzerinde kayda değer somut bir etki yarattığma dair herhangi bir iddia da buiunmamaktadır (benzer yönde bir için karar bkz Hüseyin Kocabıyık,§24). Somut davanın kendine has koşullarmda derece mahkemelerinin başvurucunun şeref ve itibarını, eleştiri sımırını aşan olası bir mūdahaleden korumakta yetersiz kalıp kalmadıklarıyukarıda açıklanan ilkeler işığında (bkz § 11) incelendiğinde devietin başvurucumun şeref ve itibarınım korunması hakkıbağlamındaki pozitif yükümlülüklerine aykırdavranmadığıdeğerlendirilmiştir.

22.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usuileri Hakkında Kanun'un 48. maddesinin ikinci fikrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruları Anayasa Mahkemesince kabul edilemezliğine karar verilebileceği belirtilmiştir.Bu bağlamda bir ihlal bulunmadığı açık olan başvurular açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 24).
23. Açıklanan gerekçelerle başvuru komusu olayda şeref ve itibarın korunmasıhakkının ihlal edilmediği açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir 
Selahaddin MENTEŞ bu görūşe katılmamıştır.
III. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Şeref ve itibarın korunması hakkınım ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu ÜzerindeBIRAKILMASINA 21/6/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2021/36373Karar Tarihi : 21/6/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
I. Anayasa Mahkemesi çoğunluğu başvurucunun şeref ve itibarınm korunmast hakkının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.Aşağıda açıkladığım sebeplerle bu karara katılmadım.

2.Olay ve olgular mahkemenin gerekçeli kararında özetlenmiştir.
3. Başvurucu Avrupa Parlamentosundaki katildığı programdaki konuşmalarından yola çıkılarak yapılan haberde başvurucu için “PKK destekçisi" ifadelerinin kullanıldığını bu ifadelerin şeref ve itibar hakkının zedelediğini belirtmiştir. Şeref ve itibarın korunmasıamacıyla Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine manevi tazminat davası açtığını açmış olduğu tazminat davasının ret ile sonuçlandığını ve kesinleştiğini belirtilerek Anayasa Mahkemesince sözleşme kapsamında şeref ve itibarının korunmasını talep etmiştir.
4. Başvurucu söz konusu haber nedeniyle maddi ve manevi varlığının korunmasıamacıyla tazminat davası açmıştır. Yayın yapan haber organı hakkında suç duyurusunda bulunmamış adli makamlarca da suç soruşturması ve ceza kovuşturması yapılmamıştır.Anayasa Mahkemesine gelen başvuru, başvurucunun maddi manevi varlığıın korunmasıamacryla tazminat talebinden ibarettir.

5.Anayasa'nın düştnceyi açıklama ve yayma hūrriyeti ve basın hürriyetine ilişkin haklara bir müdahalenin olup olmadığı değerlendirirken Anayasa'nm 13. Maddesinde Öngörülen somut başvuruya uygun düşen kanun tarafindan öngörülen, Anayasa'nın 26.Maddesinin 2. Fikrasmda belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma demokratik toplum düzenin gereklerine ve ölçütalak ilkesine aykını olmama şartlarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

6. Ifade ve basın ōzgürltikleri mutlak olmayıp sıırlandırıabilir nitelikli haklardandır. Anayasa'mın 26. Maddesinin 2. Fikrasında sınırlama sebeplerine yer verilmiştir.Basın özgüriüğünün smırlanmasında ise kural olarak 28. Maddenin 4. Fikrası gereği Anayasa'nın 26. ve 27. Madde hükümleri uygulanacaktiır.

7. Anayasa mahkemesine göre kötü niyetli olarak gerçeğin çarpıtılması bazen kabul edilebilir eleştiri smurlarını aşabilir. Gerçeğe uygun bir beyana kamuoyunun göz önünde yanlış bir imaj uyandırabilecek vurgular, değer yargıiarı, varsayımlar hatta imalar eşlik edebilmektedir. Dolayısıyla haber verme görevi zorunlu olarak ödev ve sorumluluklar ve uyulması gereken sıürlar içermektedir. Bu durum Özellikle basında yer alan söylemlerde isimleri zikredilen kişilerin ciddi şekilde itham edilmeleri hailerinde geçerlidir. (Kadir Sağdıç(GK), B. No. 2013-6617, 8 Nisan 2015,).

8. Anayasa'nın 12. Maddesi "teınel ve hak ve hürriyetier kişinin topluma ailesine ve diğer kişilere karşı ödev ve sorumluluklarını ihtiva eder." düzenlemęsiyle kişilerin sahip oldukları temel hak ve hürriyetleri kullanılırken õdev ve sorumluluklarının bulunduğuna göndere yapmaktadır. lfade ve basın özgürlükleri kullanırken de geçerli olan bazı görev ve sorumluluklar bulunmaktadır. Mahkememizin (Orhan Pala, B. No: 2014/2983, 15/2/2017Önder BAL1KÇI B. No: 2014/6009, 15/2/2017) kararlarında da basın δzgürlüklerinin mutlak 

olarak düzenlenmediği Anayasa'nım ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak sımırlandırıldığına izin verildiği vurgulanmıştır.

9. AlHM, ifade őzgūrlüğü ile δzel yaşama saygı ve kişilik haklarının korunmasınıdengelerken birçok faktörü değerlendirmektedir. Basın da yer alan ifadelerin genel yarar ile tartışmaya katkısı ilgili kişinin ne kadar meşhur olduğu ve haberin konusunun ne olduğu,ilgili kişinin yayından önceki davranışı, bilgi elde edinme yöntem ve doğruluğu, yaymın içeriği biçimi ve sonuçları ifadeye uygulanan yaptırımın ağırlığı gibi kriterleri her somut olay bağlamında değerlendirmektedir.

10. AtHM, ifade ve basın Özgürlüğt ile kişilerin şeref ve itibar hakkımın dengelenmesinde kişilerin yaptığı iş kamu görevlisi olup olmaması politikacı olup olmamasıgibi kriterleri de esas alarak somut olayları değerlendirmektedir.

11.Orantilılığa ilişkin yapılan değerlendirilmelerde anayasa mahkemesi ilk derece mahkemeler tarafindan hükmolunan manevi tazminat, adli para cezası, hükmün açıklanmasınm geri bırakılması kararlarınm mağdurun şeref ve itibarının korunmasını isteme hakkı ile ifade özgürlüğü arasında kurulması gereken dengeyi başvurucu aleyhine bozmadığıgerekçesiyle dūşünceyi açıklama ve yayma Özgürlūğünü ihlal etmediğini karar vermiştir.(Nilgün Halloran, B. No: 2012/1184, 16/7/2014 ve Emin Aydın, B. No: 2013/2602,23/1/2014 ).

12. Başvurucu aleyhine yapılan yaymnda kuilanılan ifade nedeniyle tazminat davasıaçmıştır. Tazminat davası ret edilmiştir.Başvurucunun tazminat istemi bakkına ilişkin kamu yararı ve başkalarının şöhret ve baklarmın korunmasının bir parçası olduğu meşru bir amacınm olduğu açıktır. Türk Medeni Kanunun 24. Maddesi ve Tärk Borçlar Kanunu 58.Maddesi uyarınca tazminata hükmedilmesi gerekmektedir.

13. Kişilerin şeref ve itibarının korunması basm ve ifadę özgüriüğü hūrriyetinin korunması konusunda değerlendirme yapilirken mahkemelerce bir dengelenme yapilma zorunluluğu vardır. Ölçütler belirlenirken ana ölçüitlerden birisi de "kamu yararıdır." yayın salt toplumun yararı gözetilerek yapılmış olmalıdır. Toplumun çıkarı dışında hiçbir kişisel çıkar gerçeklerin yanlış olarak sunulmasına neden olmamalıdır. Haber olduğu biçimiyle verilmeli kişisel katkı yer almamalıdır. Gerek yazılı gerekse görsel basmın bu işlevini yerine getirirken özellikle yayının gerçek olmasınm yayında kamu yaran bulunmasını toplumsal ilgilinin varlığını konunun güncelliğini gözetmeli ve haber verilirken Öz ve biçim arasındaki denge korunmalıdır bu ilke ve kurallar gözetilmeden yapılan yayın hukuka aykırılık oluşturur. Böylece kişilik hakları saldırıya uğramış olur. Anılan ilke ve kurallara uyulmasıdurumunda ise yayının anayasa basın yasası ve basmın genel işlevi karşısıda kişilik değerlerine saldırı teşkil etmediği kabul edilmelidir.

14. Somut olay bu bağlamda değerlendirilmelidir. Başvurucu Avrupa Parlamentosunda konuşmanın çarpıtıldığını kullanmadığı söz ve ifadelerin haberleştirildiğini ve başvurucu yerine haber başlığında terör örgütü destekçisi olarak lanse edildiğinden şeref ve itibarının zedelendiğini ileri sürmüştür. Başvurucu insan hakları derneği başkanlığınıyaptığını çözüm süreci döneminde akil insanlar heyeti içerisinde yer aldığını terörün sonlandırılması için aktif çaba gösterdiğini bunların bilinmesine rağmen kamuya açık ve suçhakkında herhangi bir ceza soruşturmaşı da yapılmayan konuşması nedeniyle terör örgütüdestekçisi olarak kamuoyuna manşetten haber yapıldığını ifade etmiştir.

15. Başvurucu hakkında medya organı tarafından yaptığı konuşmayla ilgisi olmayan terör örgütü destekçisi olarak haber yapılmıştır. Başvurucu kişilik baklarının zedelendiği gerekçesiyle tazminat talebinde bulunmuştur. Yargısal makamlar başvurucunun sadece tazminat talebinde bulunduğunu göz önüne alınmalıdır. Kullanılan ifadeler ağır eleştiri sınırım aşmaktadır. Kullanıldığı şekliyle başvurucunun manevi kişiliğini etkilediği açıktr.

16. Anayasa mahkemesince başvurucuya yönelik yapılan haberde kullanılan ibarenin kamusal bir tartışmaya katkı sağlayan bir yönünün olmaması eleştiri sınırlarınıaşarak hakaret niteliğinde kişilerin şeref ve itibarmı zedeler nitelikte olması dikkate alındığında başvurucunun talebi kabul edilerek yargısal makamiarca zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayacak şekilde tazminata hükmetmesi gerekirken ifadeleri ağır eleştiri kapsamında değerlendirilmesi kişinin maddi ve manevi varlığını kotumasız bir sonuca ulaştırmıştır. Anayasa Mahkemesinin kişinin maddi manevi varlığmın somut olay bağlamında ihlal edildiğine karar vermesi gerekmnektedir.

Üye Selahaddin MENTE$