Anayasa Mahkemesinin 3/11/2022 Tarihli ve 2018/21405 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2022-12-30

30 Aralik 2022 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32059
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
ALİRIZA İLKER CEBECİ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2018/21405Karar Tarthi : 3/11/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞMuhterem INCE Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvarucu : Alinza ÎIker CEBECt Veknlf : Av. Mustafa GÜLER 
1. BAŞVURUNUN ÖZETI 
1. Başvuru, bir meslek kuruluşunun yönetim kurulu başkanı olan başvurucunun yaptığı basm duyurusunda açıkladığı görüşleri nedeniyle hakkında idari para cezasıuygulanmasını ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
A. Arka Plan Bilgisi 
2. Tūrk siyasi hayatında 2016 Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçilmesi bağlamında yoğun tartışmaların yaşandığı bir yıl olmuştur. Yaşanan tartışmalar somucunda anayasa değişikliği taslağı hazırlanmıştır. Ek bazı değişiklikleri de içeren taslak metinde en fazla dikkatiçeken ve kamuoyunun yoğun gündem maddesini oluşturan kısım, hükûmet sistenıi değişikliğine ilişkin maddeler olmuştur. Söz konusu taslak ile başbakanlık makamının kalkması ile birlikte Cumhurbaşkanının görev ve yetki tanımlanı tekrar düzenlenmiş ve yeni sistem "Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemi" olarak ifade edilmiştir.
3. Türkiye Büyük Millet Mcelisi Genel Kurulunca 21/1/20I7 tarihinde kabul edilen 6771 sayılı Kanun, 23/5/1987 tarihli ve 3376 sayılı Anayasa Değişikliklerinin Halkoyuna Sunulması Hakkında Kanun hüktımleri gereğince 16/4/2017 tarihinde halkoyuna sumulmuştur.

4. Halk oylaması öncesinde değişikliğe ilişkin lehte ve alcyhte olan siyasi partileτ,sivil toplum kuruluşlan, sendikalar, dernekler gibi toplumun birçok kesiminden kişi ve Örgütler konu ile ilgili görüşlerini paylaşmak için toplantı ve gösteriler dūzenlemiş; broşürler hazırlamıştır.


B. Somut Olaya İlişkh Bilgiler 
5. Başvurucu 1968 doğumlu olup olayların meydana geldiği tarihte Türk Dişhekimleri Birliği (TDB) Yönetim Kurulu başkanıdır. TDB, kanunla kurulmuş kamu kurumu niteliğinde bir meslek kuruluşudur.

6.TDB'nin de içinde olduğu bazı meslek kuruluşları 24/3/2017 tarihinde ortak bir basın açıklamast yaparak halk oylamasına ilişkin görüşlerini paylaşmıştır. "Toplumsal Sağlığımız İçin Referandumda Hayır Diyoruz" başlıkıı basın açıklaması şöyledir:
"Toplumun sağhıkhı yaşam hakkanı ön koşulsız savunan biz sağlık meslek örgütlert elbette referandum üzerine herkesten fazla konuşacağız 
Toplumun sağlığı için htzmet vertrken, sağlığı olumsız etkileyen her türlü tehditle mücadele edeceğiz.

Sağlık; fiziksel, ruhsal ve sosyal olarak tam bir iyilik haltdir. Toplumun tam sağlıkıt olması için kişilerin, toplum ve kendistyle ügili kararları her zaman verebilmesi, özgür iradesiyle kendi yaşamunı oluşturabilmesi gerekir.

Bunun ōn koşulu tse sağlıkh ortamda adım atabilmektir. İçinde bulunduğumuz OHAL ortamında Anayasa Referandum sūrecine gidiłmesi başlı başına sağlıksız bir adımdır.
Demokrasi toplumsal dtzenin, kişi hak ve ōzgürlüklerinin ön koşuludur.
Türkiye Cumhuriyett demokratik, laik, kuvvetler ayriılığı ilkesinde, bağımsız yargıy koşullayan, parlamenter sistemden vuzgeçmeyen, denetim mekanizmaları tşleyen ve halkan tradesini kendistnden başka hiçbir güce devretmeyen bir çizgide olmalıdır.
Anayasa değişikligı ile yapumak istenen tülkemizi bu çizgiden uzaklaştırmak olup devletin tüm yetktlerinin tek kişide toplanması gerçeğidir.

Tek kişinin karar atma yetkilerinin güçlendiği bir ülkede demokrasiden bahsedilemez 
Kendi yaşamına dair bu kadar yetkiyi hiç kimse hiç bir koşulda, denetlenemeyen tek bir güce devretmez. Devrederse sağlıklı yaşama hakkını da devretmiş olur.
Toplumun sağlrkdı yaşam hakkanı savunmak ve yaklaşan tehditlere karşı kamuoyunu uyarmak bizim sorumluluğumuzdur.

Anayasayla getirilmek tstenen tek adam rejimi demokrasiyi ve parlamenter ststemi bitrme üzerine kurgulanmış bir tehltkedir.

Tophumsal sağlıiğumız için mūcadeleye devam edeceğiz OHALDE referandumda HAYIR diyeceğtz."
7. Bu basın açıklaması sırasında başvurucu da bir konuşma yaparak gōrüşlerini paylaşmıştır. Başvurucunun TDB'nin resmî internet sitesinde de yer alan sözleri şöyledir:
"Sağhkı olmayan bir toplum demek, illa dişleri çürük, öksüren, burnu akan, midesłağriyan toplum demek değildir. Sosyal ve pstkolofik anlamda sağliksızlık da bunun içindedir. Tūrktye sosyal ve psikolojik olarak sağlıkh değll. Giderek de daha kötüye gidiyor.Btz de diğer meslek örgültleri gtbi referandumun amacını aşan bir noktaya rejimi 

götüreceğint düşümüyoruz. Referandumların aslında toplumsal bir mutabakat yaraimasıgerekirken, bu referandumun toplumu daha da bōldüğünü düşüntyoruz, bu sağlıksız durumun oluşmaması için referandum sonucunun HAYīR olması gerektiğini düşünüyoruz ve HAYīR'ı güçlā btr şekilde destekliyoruz. Umuyoruz, Türkiye'nin aydınlık geleceği için bir bahar günü, iyi bir karar alacağız hep beraber."
8. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) İdari Yaptırım Bürosunun 27/4/2018 tarihli kararıyla başvurucu hakkıda 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 32, maddesi uyarınca 109,64 TL, idari para cezası uygulanmıştır. Sôz konusu kararın gerekçesi şöyledir:
"Adı geçen şahsın Yönetim Kurulu Başkanı olarak görev yaptığı Türkiye Dişhekimleri Birliğinin basın toplantısında Birliğin kuruluş amacı dışında beyanda bulunduğundan filin emre aykarılık kabahatini oluşturduğu gerekçesiyle dosya büromuza tevzi edilmekle eylemin 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesine temas ettgı.."
. Başvurucu, idari para cezasına itiraz etmiştir. Itirazı inceleyen Ankara 5. Sulh Ceza Hâkimliği (Sulh Ceza Hâkimliği) 8/6/2018 tarihli kararıyla başvurucunun itirazını kesin olarak reddetmiştir. Kararın gerekçesi şöyledir:
"…Dosya kapsamı değerlendirildiğinde, eylemin 298 sayh Kanunun 156. maddesi yollaması ile Kabahatler Kanumunun 32. maddestnde tanumlanan emre aykırı davranışıoluşturduğu cihetle ttrazın reddine karar vermek gerekmiştir."
10. Başvurucu, nihai kararı 26/6/2018 tarihinde δğrendikten sonra 23/7/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

I1. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölam tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12. Başvurucu; 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi gereğince idari para cezasıverilebilmesi için açık bir kanun hükmünün varlığının gerektiğini, hiçbir kanunda siyasi partiler dışındaki kişilerin anayasa değişikliğine ilişkin görüş açıklamasının yasaklanmadığını, bu nedenle suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykın davranıldığını ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca başvuruya konu görūşlerin anayasa değişikliğine ilişkin olduğunu, bu değişikliklerinin hem toplumu hem de TDB tüzel kişiliğini etkilediğini, bu nedenle söz konusu anayaşa değişikliği hakkıda TDB'nin görüş bildirmesinin ifade Özgtriüğa kapsamında olduğunu, idari para cezası ile cezalandırimasının örgütlenme Özgürlüğa ile eşitlik ilkesini ihlal ettiğini iddia etmiştir. Bakanlık görüşünde; öncelikie başvurunun anayasal önem kriteri açısından incelenmesi gerektiği belirtilerek verilen idari para cezasının başvurucunun mali durumuna ne şekilde ciddi anlamda zarar verdiği veya kendişi için bu durumun ne denli önemli olduğu hususunda herhangi bir açıklamada bulunmadığına dikkat çekilmiştir. Bakanlık esasa ilişkin görüşünde ise başvurucunun kullandığıifadeler nedeniyle cezalandınImasının başvurucunun ifade Özgürlüğüne bir mūdahale olup olmadığı, çatışan iki değer arasında Anayasa Mahkemesi içtihatlarıçerçevesinde adil bir denge kurulup kurulmadığı dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı Önceki beyanlarınıyinelemiştir.


13.Başvuru, ifade özgürlüğū kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

I5. Başvurucunun açıklamaları nedeniyle idari para cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale olduğu kabul edilmelidir. Anılan müdahale,Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşulları yerine getirmediğimüddetçe Anayasa'nun 26. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13.maddesinde öngörülen ve somut başvurulara uygun düşen, kanumlar tarafindan öngörülme,Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarmı sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir. Somut başvuruda Öncelikle müdahalenin kanunlar tarafiından öngörülme ölçütünü karşılayıp karşılamadığı ele alınacaktır.

16. Hak ya da özgürlüklere bir müdahale söz konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kamun hükmünün mevcut olup olmadığıdır.Anayasa'nın 26, maddesi kapsamında yapılan bir müdahalenin kanunilik şartını sağladığıın kabul edilebilmesi için müdahalenin kanuni bir dayanağıın bulunması zorunludur (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz. Sevim Akaı Eşki, B. No: 2013/2187,19/12/2013, § 36; Tuğba Árslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Hayriye Özdemir,B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 5661; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$. [GK], B.No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35).

17. Kamu otoritesinin ve bunun bir sonucu olan ceza verme yetkisinin keyfī ve hukuk dışı amaçlarla kullamlmaşının önlenebilmesi, kanunilik ilkeşinin katı bir şekilde uygulanmasıyla mümkūn olabilir. Bu doğrultuda kamu otoritesini temsil eden yasama,yürütme ve yargı erklerinin bu ilkeye saygılı hareket etmesi, ceza hukukunu uygulamakla görevli yargı organının da kamunlarda belirlenen suç ve cezaların kapsamını yorum yoluyla genişletmemesi gerekir (Karlis A.$., B. No: 2013/849, 15/4/2014, § 33; Cem Burak Karataș[GK], B, No: 2014/19152, 18/10/2017, § 96).

18. Somut olayda başvurucu hakkında Yönetim Kurulu başkanı olduğu TDB'nin internet sitesinde yayımlanan ve anayasa değişikliğine ilişkin görüşler içeren bir kısım açıklama nedeniyle idari para cezası uygulanmıştır, Başvurucu hakkmdaki idari para cezasıBaşsaveılığın kararıma göre 7/6/1985 tarihli ve 3224 sayılı Tūrk Diş Hekimleri Birliği Kanunu'nun 35. maddesine atifla, itirazı inceleyen Sulh Ceza Hâkimliğinin kararma göre ise 26/4/1961 tarihli ve 298 sayılı Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Küitükleri Hakkında Kanun'un 156. maddesine atifla 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesine göre tesis edilmiştir. Bu kapsamda somut olayda ilgili kanun maddeleri esas almarak ve 5326 sayılt Kanun'un 32.maddesine dayanılarak yapılan müdahalenin kanunilikşartını karşılayıp karşılamadığıdeğerlendirilmelidir.

19. Somut olayda Başsavcılığın kararma göre başvurucu, TDB'nin kuruluş amacıdişmda beyanda bulunduğu gerekçesiyle idari para cezası ile cezalandırılmıştır. 5326 sayılt Kanun'un 32. maddesi gereğince bir idari yaptırım kararının uygulanabilmesi için daha önceden ilan edilmiş bir emrin varlığı ve kişilerin bu emre aykın davranışlarının tespiti gerekir. Başsavcılığm atifta bulunduğu 3224 sayılı Kanun'da 5236 sayılı Kanun'a atifta bulunulmadığı gibi daha önceden ilan edilmiş bir emir de yoktur.


20. Sulh Ceza Hâkimliğinin kararına bakıldığında başvurucunun cezalandırıima gerekçesi olarak 298 sayıh Kanun'un 156. maddesinde yer alan "sair propaganda" hükmüesas alınmıştır. İdari para cezasına ilişkin kararda başvurucunun basın açıklaması şeklinde gerçekleşen eylemi sair propaganda kapsamında değerlendirilmiştir. Bu noktada incelenmesi gereken husus başvurucunun basın açıklamasmın 298 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir.

21. Türk seçim hukukunda seçim propaganda strecinin esasları 298 sayılıi Kanun'un 49. ve 66. maddeleri arasında detayüı bir biçimde sayılmıştır. Buna karşın Kanun'da propagandanın ne olduğuna dair bir tanıma yer verilmemiştir. Yine propagandanın kimler tarafindan gerçekleştirileceğine dair bir belirleme Kanun'da mevcut değildir. Yalnızca 298 sayılı Kanun'un 49. maddesinin gerekçesinde "propagandanın siyasi partilere ve bağımsız adaylara taalluk eyliyen süreleri" denilmek suretiyle açıklayıcı olmasa da kişi yönünden bir sınırlama çizilmiştir. Bu kapsamda gerek seçimlerin temel özellikleri gerekse de propaganda faaliyetlerinin amaçları gözönüne alındığıda söz konusu düzenlemelerin genel anlamıyla siyasi partiler ve adaylara yōnelik olduğu anlaşılmaktadır (Sadık Türk ve Mehmet Şerif Özdemir, B. No: 2018/21459, 28/12/2021, § 53). Buna karşın siyasi parti temsilcisi ya da adaylık statüsū olmayan başvurucu tarafından yapılan açıklama Başsavcılık ve derece mahkemesince kabahat olarak değerlendirilmiştir. Kaldı ki 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesi gereğince usultime uygun olarak verilmiş bir emre aykrilığın cezalandırlabilmesi ancak ilgili kanunda açık hüküm bulunması hâllerinde söz konusu olabilir. Ancak bu hususa yōnelik olarak ne Başsavcılıkça ne de Sulh Ceza Hâkimliğince yapıłmış bir tespit sōz konusudur.

2. Başvuruya konu müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşıldığından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayrica değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

23. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade Özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM 
24.Başvurucu, ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.
25. Başvuruda tespit edilen bak ihlalinin sonuçlarımn ortadan kaldırlması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararmda belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan, B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berheroğlu (3), B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğüntın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDfLEBfLIR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alman ifade Özgürlüğünün IHLAL EDtLDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin ifade özgürlüğüntn ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 5. Sulh Ceza Hakimliğine (2018/4210 D. İş sayılı dosyasi) GÖNDERILMESİNE,
D. 294,70 TL başvuru harcı ile 9.900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 10.194,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiğì tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 3/11/2022tarihinde OYBfRLiGtYLE karar verildi.