Anayasa Mahkemesinin 19/12/2023 Tarihli ve 2021/28076 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-05-20

20 Mayis 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32551
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
JALAL BAGHIROV BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2021/28076Karar Tarihi : 19/12/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Murat İlter DEVECI Başvurucu : Jalal BAGHIROV Vekili : Av. İpek BÍTMEZ 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru; yabancı ülkede işlenen bir suç nedeniyle iadesi talep edilen yabancının iade amacıyla tutuklanmasının hukuka aykırı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 24/6/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne, başka ihlal iddialarının kabul edilemez olduğuna ancak iade amaçhıtutmanin hukuka aykırı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasıa karar verilmiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR 
4. Başvuru formuyla eklerine, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracıhğıyla temin edilen belgelere ve Bakanlık görüşü ile ekindeki belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Resmî kayıtlara göre başvurucu, İran İslam Cumhuriyeti tarafından düzenlenmişpasaportu kullanarak 12/12/2019 tarihinde Türkiye'ye giriş yapmıştır.
6. Azerbaycan . Cumhuriyeti (Azerbaycan) adli makamlariının talebi üzerine 29/1/2020 tarihinde başvurucu hakkında kırmızı bülten çıkarılmıştır. Bültende; başvurucunun dolandırıcılık suçu için arandığı, bu suç için öngörülen en üst cezanın 10 yıl olduğu ve Sebail Bölge Mahkemesinin 10/1/2020 tarihinde başvurucu hakkında tutuklama kararı verdiği belirtilerek yakalanması hâlinde başvurucunun geçici olarak tuțuklanması istenmiştir. Bültene göre başvurucu, kendisini bir inşaat şirketi yöneticisi olan A.J.ye ciddi bir iş insanı olarak tanıtmış; Nesimi bõlgesinde görev yapan yargıçlarla iyi ilişkilerinin olduğunu, bu yargıçların para karşılığında ve şirket yararına olarak şirketin yeni binalar inşa etmeyi planladığıbölgelerde yaşayan kişilerin başka yerlere taşımaları yönünde kararlar verebileceğini sõylemiştir. A.J.yi ikna eden başvurucu, A.J.den yaklaşık olarak 35.300 Amerikan dolarına tekabül eden 60.000 Azerbaycan manatı almıştır. Bõylece başvurucu, A.J.yi rüşvet vermeye teşvik edip A.J.yi ciddi maddi zarara uğratacak şekilde dolandırıcılık suçunu işlemiştir.
7. Bakanlığın ilgili birimi; isnat edilen suç gözetilerek ve başvurucu hakkında çıkarılan kırmızı bültene dayanılarak başvurucunun ülkesine iade edilmesi amacıyla yakalanmasının ve 23/4/2016 tarihli ve 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İşBirliği Kanunu'nun 14, maddesi ile Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi'nin (SİDAS)16. maddesìne göre 18 günden az, 40 günden fazla olmamak üzere tutuklanması için talepte bulunulabilmesi amacıyla en yakın Cumhuriyet başsavcılığına sevkinin uygun olacağını1/7/2020 tarihli yazıyla Emniyet Genel Müdürlüğüne bildirmiştir.

8. Azerbaycan Adalet Bakanlığı 2/9/2020 tarihli bir yazıyla başvurucunun dolandırıcılık ve rüşvet verme suçlarından Azerbaycan'a iadesini istemiştir. İade talebini içerir yazının ekindeki belgelere göre;
- Başvurucuya isnat edilen suçlar 2015 yılında işlenmiştir.
- Başvurucunun isnat edilen suçları işlediği, tanık beyanlarıyla ve diğer güvenilir delillerle doğrulanmıştır.

- Başvurucu, cezadan kurtulmak için ülkesinden kaçmıştır.
- Bakü Savcısı III. Derece Devlet Adalet Müşaviri 20/11/2019 tarihinde, isnat edilen eylemler nedeniyle başvurucu hakkında dava açılmasına karar vermiştir.
- Soruşturma Dairesinin önemli davalarımı inceleyen bir müfettiş başvurucunun sanık olarak davaya dâhil edilerek suçlanmasına ve tutuklanmasına karar vermiştir.
- Sebail Bölge Mahkemesi, başvurucunun müdafüinin de hazir bulunduğu 10/1/2020 tarihli oturumda başvurucunun dört ay tutuklu kalmasıa karar vermiştir.
- Azerbaycan Ceza Kanunu'na göre büyük hasar verilerek işlenmesi durumunda dolandırıcılık suçu, beş yıldan on yıla kadar hapis cezasını gerektirmektedir. Rüşvet yani resmî görevlerin yerine getirilmesi ile bağlantılı olarak herhangi bir eylemi gerçekleştirmé veya gerçekleştirmeyi reddetme karşıhğında doğrudan veya dolaylıolarak bizzat veya üçüncü kişiler aracılığıyla bir memura maddi veya diğer 

menfaatler, ayrıcalıklar veya tavizler teklif etme, vaatte bulunma veya verme suçu,5.000 ila 8.000 manat para cezasını veya 3 ila 5 yıl süreyle hürriyetin kisıtlanmasınıya da 2 ila 5 yıl hapis cezasını gerektirmektedir. Yakalama, pazarlık, gözdağı veya başka yollarlà bir kişiyí suç işlemeye kışkırtan kişi (kışkırtıcı) de suça iştirak etmiştir. Hapis cezasının yukarı sınırı yedi yıldan fazla fakat on iki yıldan fazla olmayän suçlar ağır suç sayılır ve bu suçlar 12 yıllık dava zamanaşımı süresine tabidir.

9. Hava yolu. ile Irak Cumhuriyeti'ne gitmek üzere 26/4/202i tarihinde İstanbul Sabiha Gökçen Uluslararası Havalimanı'na giden başvurucu, hakkındaki "Geçemez." kaydınedeniyle giden yolcu katındaki bir odaya alınmıştır. Yapilan kontrolde başvurucunun dolandırıcılık suçu nedeniyle uluslararası dūzeyde arandığı ve başvurucu hakkında ikamet izni iptal eilen yabancı, adres değişikliğini bildirmeyen/gerçeğe aykırı beyanda bulunan yabancı ve adres beyanına ilişkin idari para cezası kayitlarmın bulunduğu tespit edilmiştir.İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığıda (Başsavcılık) görevli nöbetçi Cumhuriyet savcısının emri üzerine başvurucu aynı gün gözaltına alınmıştır.

10. Başsavcılık 27/4/2021 tarihinde, iade talebiyle evrakın gönderilmesi için Bakanlığın ilgili birimine müzekkere yazmış ve başvurucunun geçici olarak tutuklanmašınıtalep etmiştir.

11. Başvurücu; İstanbul Anadolu 7. Sulh Ceza Hâkimliğince (Hâkimlik) yapılan sorgusunda on sekiz yıl devlet avukatlığı yaptığıni, petrol işiyle alakalı bir fabrikanın kuruluşunda kullanmak üzere A.C.den borç istediğini, A.C. ve onun bir çalışanı ile birlikte Bakü'deki bir notere giderek A.C.den 40.000 manat borç aldığını ancak işlerin yolunda gitmemesi nedeniyle borcunu ödeyemediğini ileri sürmüştür. Hâkimlik başvurucunun otuz gün süreyle tutuklanmasıa karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Şüpheli JALAL BAGHIROV'un üzerine atılı Kamu Kurum ve Kuruluşları, vb.Tüzel Kişilikleri ile Bilişim Sistemleri, Banka veya Kredi Kurumlarının Araç Olarak KullanılmasıSuretiyle Dolanidırıcılık suçuyla ilgili olarak hakkanda İnterpol Kırmızı Bülten çıkarılması,Adalet Bakanlıği'ın 01/07/2020 tarihli yazısı [ve kolluk tutanakları] göz önünde bulundurularak şüphelinin Suçluların Iadesine Dair Avrupa Sözleşmesinin 16. Maddesi uyarınca 30 GÜN SÜREYLE GEÇİCİ OLARAK TUTUKLANMASINA .. karar verildi.".
12. Bakanlığın ilgili birimi iade talebiyle ilgili evrakı UYAP aracılığıyla 7/5/2021tarihinde Başsavcılığa göndermiştir. Başsavcılık aynı gün İstanbul Anadolu 2. Ağır Ceza Mahkemesinden (Ceza Mahkemesi) iade talebi hakkında karar verilmesini istemiştir.
13. Ceza Mahkemesi, yaptığı duruşmaya hazırlık incelemesi sonunda başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
Tutuklu sanık JÁLAL BAGHIROV'a isnat olunan suçun vasif ve mahiyetine,soruşturma dósyasında gösterilen iddia ve tüm  dosya kapsamındaki deliller değerlendirildiğinde, mevcut olan bu delillerin sanık hakkında kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösterėn olgu olarak kabul edilerek, bu durumun kuvvetli suç süphesinin varlığının bu acidan halen devam ediyor olmasına, sanığın serbeșt kalması halinde kaçma şüphesinin üzerine atılı suçların ağırlığına göre karine olarak kabul edilmesinde zorunluluk bulunmasına, tútuklamaya alternatif koruma tedbirlerinin bu aşamada sanik açisından yetersiz kalacağı ve T.C. Anayasasının 13. maddesinde ifade olunan ‘õlçülülük' ilkesi 

uyarınca sanık ħakkımda daha hafif koruma önlemi olan adli kontrol tedbiri uygulanmasının dava konusu açısından yetersiz kalacağı anlaşıldığıdan sanığın TUTUKLULUK HALtNİN DEVAMINA ..karar verildi."
14. İade talebiyle ilgili duruşma 21/5/2021 tarihinde yapılmıştır. Ceza Mahkemesi duruşmada başvurucuya 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nda yer alan sanık hakları ile 6706 sayılı Kanun'a göre jadesi talep edilenin haklarımın ne olduğunu bildirmiş ve rızaya dayalı iadenin hukuki sonuçlarını anlatmıştır. Başvurucu, kendisi için görevlendirilen müdafinin huzurunda yapılan sorgusunda Azerbaycan'a iadesini kabul ettiğini, bu konuya bir itirazı olmadığıni beyan edip tahliyesine karar veriłmesini istemiştir.· Başvurucu müdafii de başvurucunun eşi ile çocuklarımın İstanbul'da ikamet ettiğini ifade ederek başvurucunun tahliyesine karar verilmesini talep etmiştir. Ceza Mahkemesi,başvurucunun rıza göstermesi nedeniyle iade talebinin kabul edilebilir olduğuna ve başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir. Kararda, aleyhe başvurulabilecek kanun yolu temyiz olarak belirtilmiştir. Kararın başvurucunun tutukluluk hâlinin devamıyla ilgili kismı şöyledir:
“Sanık JALAL BAGHIROV'un Kırmızı bültenle aranmasına ilişkin evrak örnekleri,suçluların iadesine dair Avrupa Insan Hakları Sözleşmesinin 16!4. Maddest (iç hukuk kuralıolarakta 6706 sayılı cezai konularda uluslararası adli iş birliği kanunu 14. Maddesi kapsamı, 16.maddesi kapsamı,) geçici serbest bırakma talebinin reddi ile, şahsın kaçmasının önlenmesi yönünden gereken tedbirler çerçevesinde tutuklu kaldığı süreye nazaran tahliye talebi ve adli köntrol talebinin yetersiz kalacağı anlaşıldığından REDDİ ile TUTUKLULUK HALİNİN DEVĀMINA .. [karar verildi.]"
15, Başvurucu, tutukluluk hâlinin devamına ilişkin karara itiraz etmiş; itirazda, iade talebini kabul ettiğini ifade etmiştir.

16. Başvurucunun itirazi, İstanbul Anadolu 3. Ağır Ceza Mahkemesince "itiraz konusu kararın ve gerekçesinin usul ve yasaya uygun olduğu, kararda bir isabetsizliğin bulunmadığı ve dosya kapsamına göre tutuklama kararının orantıh olduğu" gerekçesiyle 26/5/2021 tarihinde reddedilmiştir.

17, Íade talebiyle ilgili evrak, Bakanlığın ilgili biriminin 26/5/2021 tarihli yazısıyla fiziki olarak Ceza Mahkemesine gönderilmiştir.

18. Bireysel başvuru 24/6/2021 tarihinde yapılmıştır.
19. Başvurucu, gerek bizzat gerek müdafii aracılığıyla iade kararına karşı temyiz kanun yoluna başvurmuştur. Temyiz talebine ilişkin dilekçesinde özetle Türkçeyi bildiğini düşünerek tercüman istemediğini ancak süratle yapılan duruşmada yanlışlıkla ülkesine iade edilmesini kabul ettiğine dair beyanda bulunduğunu, iade talebini içerir belgenin iade için yeterli olmadığın, borcunu Ödeyeceğini, dolandırıcılık suçunu işlemediğini ve kaçma şüphesinin bulunmadığinı ileri sürmüştür.

20. Yargitay 11. Ceza Dairesi, başvurucunun rızaya dayalı iade usulünü kabul etmesi nedeniyle iade talebinin kabul edilebilir olduğuna ilişkin kararın itiraz kanun yoluna tabi olduğunu belirterek dosyayı incelemeksizin iade etmiştir.


21. Başvurucu ile müdafinin iade talebinin kabul edilebilir olduğuna ilişkin karara yönelik itirazları 23/11/2021 tarihinde İstanbul Anadolu 3. Ağı Ceza Mahkemesince reddedilmiştir.

22. Başvurucu 14/4/2022 tarihinde Azerbaycan'a iade edilmiştit. Íade talebinin kabul edilebilir olduğuna dair karar verilmesi ile başvurucunun iadesi arasında geçen sürede başvurucu bizzat veya müdafii aracılığıyla birkaç kez tahliyesini istemiştir. Bu talepler hakkında bir karar verilmemiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
23. 6706 sayıh Kanun'un “Geçici tutuklama" kenar başlıkh 14. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) İade talebine konu olabilecek bir suçun işlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunması hâlinde, iade talebinin Merkezi Makama ulaşmasından önce, Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümleri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde, ilgili devletin talebi ve Merkezî Makamın uygun bulması üzerine kişi geçici olarak tutuklanabilir.
(3) İlgili devletin geçici tutuklama talebi, Merkezî Makam tarafindan iade amacıyla yakalanması ve Cumhuriyet başsavcılığına sevki için İçişleri Bakanlığına gönderilir.Yakalanan kişi, geçici tutüklama hususunda karar verilmek üzere en geç yirmi dört saat içinde sulh ceza hâkimi önüne çıkarılır. Sulh ceza hâkimi geçici tutuklanması talep edilen kişiye, rızaya dayalı iade imkán ile bunun hukuki sonuçlar hakkında bilgi verdikten sonra talep hakkında karar verir.

(4) Geçici tutuklama süresi ilgili milletlerarası andlaşma hükümlerine göre belirlenir.Mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde kişi, en fazla kırk gün geçici tutuklu kalabilir.
(5) Geçici tutuklama yerine kişinin kaçmasına engel olacak şekilde Ceza Muhakemesi Kanununun 109 uncu maddesi uyarınca adlî kontrol kararı verilebilir.
(6) İlgili devlet tarafindan dördüncü fikrada belirtilen süre içinde iade evrakının gönderilmemesi hâlinde geçici tutuklama veya adli kontrol kararı kaldırılır. Bu durum, iade talebinin alınmasından sonra iade amacıyla koruma tedbirleri uygulanmasına engel teşkil etmez.'
24. 6706 sayıli Kanun'un “Görev ve yetki” kenar başlıklı 15. maddesi şöyledir:
“(1) İade talebi hakkında karar vermeye, kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi yetkilidir. Kişinin bulunduğu yer belli değilse, Ankara ağır ceza mahkemesi yetkilidir.
(2) Cumhuriyet başsavcılığı, iade talebine ilişkin karar vermek üzere ağır ceza mahkemesinden talepte bulunur."
25.6706 sayılı Kanun'un “Iade amacıyla koruma tedbirlerinin uygulanmasť” kenar başlıklı 16, maddesi şöyledir:

" (1) Ağır ceza mahkemesi iade sürecinin her aşamasında iadesi talep edilen kişi hakkında Ceza Muhakemesi Kanunu hükümleri uyarınca koruma tedbirlerine karar verebilir.

(2) lade sürecinde kişinin tutuklanması durumunda teslime kadar geçen süre içindeki tutukluluk durumu, ağır ceza mahkemesince en geç otuzar günlük sürelerle incelenir.
(3) Ağır cėza mahkemesinin iade talebinin kabulüne ilişkin kararının kesinleşmesinden itibaren bir yıl içinde 19 uncu maddeye göre iade kararı verilmemesi hâlinde kişi hakkındaki koruma tedhirleri kaldırılır.

(4) Toplam tutukluluk süresi, kişinin iade talebine konu suçtan dolayı alabileceği veya mahkûm olduğu cezanın infaz süresini geçemez."
26. 6706 sayılı Kanun'un “Rızaya dayahı iade usulü" kenar başlıklı 17. maddesi şöyledir:
“(1) Kişi, iadeye rıza göstermesi hâlinde normal iade usulü uygulanmadan talep eden devlete iade edilebilir.

(2) Ağır ceza mahkemesince kişiye, Ceza Muhakemesi Kanununda belirtilen haklarıyla birlikte rızaya dayalı iadenin mahiyeti ve hukuki sonuçları anlatılır. Kişiye rizaya dayalt iade usulünü kabul edip etmediği sorulur.

(3) Mahkeme, kişinin rizaya dayalı iade usulünü kabul etmesi üzerine bu Kanun ve Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümlerine göre iade talebinin kabul edilebilir olup olmadığına karar verir. Bu karara karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Kararın kesinleşmesi hâlinde iade evrakı Merkezi Makama gönderilir.

(4) Rizaya dayalı iade usulü uygulanarak verilen iade kararının yerine getirilmesi,Merkezî Makamın onayına bağlıdır."
27. 6706 sayılı Kanun'un "Iade yargılamasť" kenar başhıklı 18. maddesinin ilgil kısmı şöyledir:
"(1) Kişinin rızaya dayalı iade usulünü kabul etmemesi hálinde mahkeme, iade şartlarını bu Kanun ve Türkiye'nin taraf olduğu milletlerarası andlaşma hükümlerine göre inceleyerek iade talebinin kabul edilebilir olup olmadiğına karar verir.
(2) Talep eden devlet tarafindan gönderilen belgelerin yeterli görülmemesi hâlinde mahkeme, uygun bir süre içinde ek bilgi ve belgelerin gönderilmesini isteyebilir.
F.F 
(4) Mahkemenin kararına karşı temyiz yoluna başvurulabilir. Yargıtay bu başvurularıüç ay içinde sonuçlandırır. Kararın kesinleşmesi hálinde iade evraka karar ile birlikte Merkezî Makama gönderilir."
28.6706 sayıłı Kanun'un “İade kararı” kenar başlıklı 19. maddesi şöyledir:

“ (1) Ağır ceza mahkemesince iade talebinin kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi hâlinde, bu kararın yerine getirilmesi, Dışişleri ve İçişleri bakanlıklarının görüşü alınarak Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayına bağlıdır.

(2) Merkezí Makam iade talebinin kabul veya ret edildiğini, talep eden devlete ve iadesi talep edilen kişiye bildirir."
29. 6706 sayılı Kanun'un "Teslim" kenar başlıklı 20. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"(1) İadesine karar verilen kişinin teslim işlemleri, ilgili bakanlıklarla iş birliği hâlinde yürütülür.

(2) Iadesine karar verilen kişinin, talep eden devlet makamları ile kararlaştırılan tarihte hakli bir neden olmaksızın teslim alınmaması hâlinde, bu tarihten itibaren otuz gün sonra mahkemece kişi hakkında veriłen koruma tedbirleri kaldırılır.
(3) ładesine karar verilen kişi hakkında, başka bir suç nedeniyle Türkiye'de ceza soruştürması veya kovuşturması ya da infazı gerekli bir hapis cezası bulunması veya kişinin seyahat edebilecek durunda olmaması hålinde, Merkezi Makam tarafindan teslimin ertelenmesine karar verilebilir. Bu karar, kişiye ve talep eden devlete bildirilir.
"
30. 5271 sayılı Kanun'un “Tutuklama nedenlerť” kenar başlıkl 100. maddesinin (1)ve (2) numarahı fikraları şöyledir:
"(1) Kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması halinde, süpheli veya sanık hakkanda tutuklama kararı verilebilir. İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.

(2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:
a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.

b) Şüpheli veya sanığın davranışlari;
I. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme,
2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma,
Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa."
B. Uluslararası Hukuk 
31. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"1. Herkes özgürlük ve güvenlik hakkına sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngördüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:

D Kişinin … hakkında …. iade işleminin olması nedeniyle yasaya uygun olarak yakalanması veya tutulmasi; .

32. Türkiye ve Azerbaycan'ın da tarafı olduğu SİDAS'ın "Suçluların iadesini istilzam eden filler” kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"I) Gerek iadeyi talebeden tarafin ve gerek kendisinden iade talep edilen tarafin kanunlarınca en aşağı bir sene müddetle hürriyeti selbedici mahiyette olan bir cezayı veya emniyet tedbirini veya daha ağır bir cezayı mucip filler suçlunun iadesini istilzam eder İadeyi talebeden tarafın ülkesinde bir cezaya mahkumiyet hükmü veya bir mevküfiyet kararıverilmişse, verilen ceza en aşağı dört aylık olmalıdır.

2) lade talebi, iadeyi talebeden taraf ve kendisinden iade talep edilen tarafin kanunlarınca hürriyeti selbedici bir ceza veya mevkúfiyet kararı ile cezalandırılan müteaddit hareketlere taallûk etmekle beraber bunlardan bazıları ceza müddetlerine ait şarta uymuyorsa, kendisinden iade talep edilen taraf bu sonuncu suçlar için dahi iade etmek ihtiyarını haiz olacaktır."
33.SİDAS’ın “Talep ve evrakı müshite” kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir:
“I) lade talebi yazılı olarak ve diplomatik yoldan yapılacaktır. İki veya daha fazla taraflar arasında doğrudan doğruya anlaşma suretiyle diğer bir talep şekli tespit edilebilir.
2) İade talepnamesine aşağıdaki vesaik eklenecektįr.
a) Iade talep eden tarafin kanunlarına uygun surette isdar edilmiş ve infaz kabiliyetini haiz bir mahkumiyet kararının veya tevkif müzekkeresinin yahut aynı tesiri haiz diğer her hangi bir kararın aslı veya tasdikli sureti;
b) Íade talebine sebep olan fillerin işarı, İka edildikleri yer ve zaman hukukî tavsifleri ve bunlara tatbik olunacak kanunî hükümler mümkün olduğu kadar, sarih bir şekilde gösterilecektir; ve 

c) Tatbik edilecek kanunî metinlerin bir sureti veya bu mümkün değilse, tatbik olunacak hukukun izahı ve ayrıca talep olunan şahsın mümkün olduğu kadar sarih eşkâli ile milliyetini ve hüviyetini tespite yarayacak diğer bütün malûmat."
34. SİDAS'ın "Muvakkat tevkif' kenar başlıklı 16, maddesi şöyledir:
"I) Müstacel hallerde, iadeyi talep eden tarafin salâhiyetli makamlan istenen şahsın muvakkat tevkifini talep edebilirler; kendisinden iade talep edilen tarafin saláhiyetli makamları ise bu talep hakkında işbu tarafın kanunlarına tevfikan karar vereceklerdir.
2) Muvakkat tevkif talebinde 12 inci maddenin 2 inci fikrasının (a) bendinde mezkûr belgelerden birinin mevcudiyeti zikredilecek ve bir iade talebi yapılmak hususundaki niyete işaret edilecektir. Bu talepte, yapilacak iade talebine esas teşkil eden fiil, bu fiilin ika edildiği yer ve tarih ve istenen şahsın eşkali imkân nispetinde tarif edilecektir.

3) Muvakkat tevkif talebi, talep edilen tarafin salâhiyetli makamlarına diplomatik yoldan yapılabileceği gibi doğrudan doğruya posta veya telgraf yoluyla veya Milletlerarası·Polis Teşkilâtı (İnterpol) vasıtasıyla yahut yazıya münkalip olacak veya istenen tarafça makbul görülecek herhangi bir vasıta ile yapılabilir.

4) Muvakkat tevkif, tevkifi takip eden 18 günlük müddet zarfinda talep edilen tarafa iade talebinin ve 12 inci maddede mezkûr belgelerin tevdi edilmemesi halinde sona erer;muvakkat tevkif hiçbir suretle tevkiften sonra 40 günü tecavüz edemez. Bununla beraber,muvakkaten serbest bırakma her vakit mümkündür; ancak talep edilen taraf, istenen şahsın kaçmasına mâni olmak için lüzumlu addettiği tedbirleri alacaktır.
5) Serbest bırakma, iade talebinin ahiren vürudu halinde yeni bir tevkife veya iadeye mâni teşkil etmez."
35. SİDAS'ın “İade edilen şahsın teslimi" kenar başliklı 18. maddesi şöyledir:
"I) Kendisinden iade talep edilen Taraf, iade hakkındaki kararın 12 inci maddenin I inci paragrafinda derpiş olurian yoldan talebeden Tarafa bildirir.

2) Tam veya kısmi ret halinde mucip sebep gösterilecektir.
3) Talebin kabul edilmesi halinde talebeden Tarafa teslim mahal ve tarihi ile istenen şahsın iade edilmek üzere ne kadar müddet mevkuf tutulduğu hakkında malúmat verilecektir.
4) Talep edilen şahıs, tespit olunan tarihte teslim alınmadığı takdirde, işhu maddenin 5inci paragrafında derpiş olunan mahfuz kalmak kaydıyla, bu tarihten itibaren 15 günlük bir müddetin hitamında serbest bıraklabilir; her halükârda 30 günlük bir müddetin geçmesinden sonra serbest birakılacaktır; kendisinden iade talep edilen Taraf bu şahsı aynısuçtan dolayı iade etmeyi reddedebilir.

5) Bir Taraf, iade -edilecek şahsı müchir sebepten dolayı teslim veya kabul edememesi halinde diğer Tarafi haberdar edecektir. İki Taraf yeni bir teslim tarihi üzerinde mutabık kalacaklar ve işbu maddenin 4 üncü paragrafi hükümleri tatbik olunacaktır."
36. İlgili uluslararası hukuk için ayrıca bkz. S.K. [GK], B. No: 2018/24280,17/3/2021,§§31-41.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
37.. Anayasa Mahkemesinin 19/12/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
38. Başvurucu, rüşvet için para aldığına dair noter belgesini tehdit altında imzaladığını ileri sürüp adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kalacağı açıklanmadan tutuklanmasına karar verildiğini ve tahliye edilmesine ya da adli kontrol tedbirlerine tabi tutularak serbest bırakılmasına ilişkin taleplerinin gerekçesiz olarak reddedildiğini iddia ederek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinden yakımıştır.
39. Bakanhk görüşünde, ilgili ulusal ve uluslararası hukuka ilişkin bazı bilgiler ile Anayasa Mahkemesinin konuya temas eden bazı kararları belirtilmiştir.

B. Değerlendirme 
40. Başvurucunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasımın Anayasa'nm 19. maddesinin ikinci fikrası yönünden değerlendirilmesi gerekir.
41. Anayasa'nın "Kişi hürriyeti ve güvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fikrası ile ikinci fikrasınín ilgili kısmı şöyledir:
Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
…[H]akkında sınır dişı etme yahut geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanmasıveya tutuklanması; halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakılamaz.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
42. Başvuruda kabul edilebilirlik ölçütleri yönünden bir noksanlık saptanmamıştır.O hâlde iade amacryla tutımanın hukuka aykirı olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
43. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasında hakkında sınır dışı etme ya da geri verme kararı verilen bir kişinin yakalanması veya tutuklanması, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale edilmesine izin verilen durumlardan biri olarak sayılmıştır. Bahsi geçen maddenin gerekçesine göre burada yabancı bir ülkeye geri verilecek kişinin gerekli işlem yerine getirilinceye kadar hürriyetinden mahrum edilmesi yani yakalanması veya tutuklanması, bir başka ifadeyle tutulması söz konusudur (S.K., §§55, 56).
44. Geri vermenin (iadenin) söz konusu olabilmesi için her şeyden önce talep eden devlet ile talep edilen devletin iadeye imkân veren ikili veya çok taraflı bir anlaşmanın tarafi olması ya da devletlerin iade konusunda iş birliği yapması gerekir, Devletler arasındaki işbirliğinin bir sonucu olarak kişinin iadesi, tek başına jade amaçlı tutmayı hukuka aykırı hâle getirmez ancak bu durumda da özgürlükten mahrum bırakmaya yetki tanıyan düzenlemenin her türlü keyfīliği önlemek için yeteri kadar ulaşıłabilir, açık ve õngörülebilir olmalıdr (S.K.,§ 61).

45. Ulusal mevzuat kapsamında bir kişinin jadesini engelleyen durumlar varsa iade amacıyla tutma hukuka aykırıdır. Bununla bírlikte iadeye engel bir durumun varliğının sonradan tespit edilmesi, kişinin iadesini engelleyecek durumun var olup olmadığının tespiti için geçecek süre zarfindaki tutmayı tek başına hukuka aykırı hâle getirmez (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. S.K., § 62).

46. Anayasa'da iade amacıyla tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetli şuçbelirtisinin veya suç isnadına bağhı tutuklama nedenlerinin bulunması gibi bir şart öngörülmemiştir. Bununla beraber 6706 sayilı Kanun'un 14. maddesi geçici tutuklama kararı

verilebilmesi için iade talebine konu olabilecek bir suçun işlendiği yönünde kuvvetli suçşüpħesinin varlığını şart koşmuştur (bkz. § 22). Aynı Kanun'un 16. maddesi ise iade sürecinin her aşamasında iadesi talep edilen kişi hakkında 5271 sayılı Kanun hükümleri uyarınca koruma tedbirlerine karar verilebileceğini düzenlemiştir. Bu bakımdan iade talebinin gelmesinden sonraki süreçte iadesi istenen kişinin tutulmasının hukuka uygun olup olmadığımın tespit edilebilmesi için tutuklama tedbiriyle ilgili olarak 5271 sayılı Kanun'da yer alan düzenlemelere uyulup uyulmadığının değerlendirilmesi gerekir. Ne var ki yabancıülkede işlendiği ileri sürülen bir suç bakımından kuvvetli suç şüphesinin varlığıyla ilgili tespit ve değerlendirmede bulunmak oldukça zordur. Bu nedenle derece mahkemelerinin hem bu husustaki hem tutuklama nedenlerinin varlığı hususundaki takdir aralıklarının suç isnadına bağlı tutmaya göre oldukça geniş olduğunun kabulü gerekir. Şu hâlde Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin kuvvetli suç şüphesi ve tutuklama nedenleriyle ilgili değerlendirmelerinden ayrılması ancak bunu gerekli kılan istisnai şartların varlığı hâlinde mümkündür. Bu noktada ifade etmek gerekir ki Anayasa Mahkemesince yapılacak değerlendirmede kuyvetli suç şüphesinin varlığı ve tutuklama sebepleri konusunda iade talebiyle ilgili evrak da dikkate alınabilir (benzer değerlendirmeler için bkz. S.K., § 72; M.L.B. No: 2020/15539, 22/1 1/2022, § 80).

47. Hakkında. iade kararı verilen bir kişinin tutulmasının amaci, iade sürecinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesidir (S.K., § 7I). Bu nedenle bir kişinin iade işlemlerinin yürütülmesi sürecine dayanılarak tutulması ancak iade işlemlerinin özenli bir şekilde yürütülmesi kaydıyla ve sözü edilen işlemlerin yürütüldüğü sürece hakhı olabilir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. S.K., § 63). Ayrıca Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası devlete bu fıkra hükümlerine göre gerçekleştirilen bir tutma hâline ilişkin azami bir süre belirleme yükümlülüğü yüklemese de mevzuatta ya da devletin taraf olduğu sözleşmelerde azami bir tutma süresi belirlenmiş ise bu sürelere uyulmaması tutmayı hukuka aykrı hâle getirir (S.K., § 66).

48. İade amacıyla tutmanın ölçülü olması; özgürlükten yoksun bırakmayla iade amacı arasında bir bağlantı bulunmasına, özgürlükten yoksun bırakmanın iade bakımından gerekli olmasına ve özgürlükten yoksun bırakmanın iade amacının gerektirdiğinin ötesinde makul süreyi aşmamasına bağlıdır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. S.K., § 64).
49. Tutimaya dayanak oluşturan iade işlemlerinin süresinin makul olup olmadığının değerlendirilmesinde yetkililerin iade işlemleri sürecinde hareketsiz kalıp kalmadığı,başvurucuların tutum ve davranışlarının sürecin uzamasına sebep olup olmadığı dikkate alınır (S.K., § 65).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
i,Geçici Tutuklama Tedbiri Yönünden 
50. İade talebiyle ilgili diplomatik işlemler belli bir süre aldığı için iade talebi gelinceye kadar geçen sürede iadesi talep edilen kişinin kaçmasını önlemek için bazıönlemlerin alınması gerekmektedir. Bu nedenle SÍDAS'ın 16. maddesi ile 6706 sayılıKanun'un 14. maddesinde geçici tutuklama tedbiri düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 14.maddesine göre sulh ceza hâkiminin geçici tutuklama kararı verebilmesi; iade talebiyle ilgili evrakın Bakanlığa ulaşmamış olmasına, iade talebine konu olabilecek bir suçun işlendiğinin kabulü için kuvvetli şüphe bulunmasına, ilgili milletlerarası anlaşma hükümłeri veya mütekabiliyet ilkesi çerçevesinde ilgili devletin talebinin olmasına, Bakanlığın uygun bulmasına ve Cumhuriyet savcısının talebi olmasına bağliıdır.


51. Somut olayda Azerbaycan adli makamlarının talebi üzerine 29/1/2020 tarihinde başvurucu hakkında kırmizı bülten çıkarılmıştır. Bakanlığın ilgili birimi; isnat edilen suçgözetilerek ve başvurucu hakkında çıkarılan kırmızı bültene dayanılarak başvurucunun ülkesine iade edilmesi amacıyla yakalanmasının ve 6706 sayılı Kanun'un 14. maddesi ile SİDAS'ın 16. maddesine göre tutuklanması için talepte bulunulabilmesi amacıyla en yakın Cumhuriyet başsavcılığına sevkinin uygun olacağını Emniyet Genel Müdürlüğüne bildirmiştir. Bu bildirimden bir süre sonra Azerbaycan makamları başvurucunun iadesi ile ilgili talebi Bakanlığa iletmiştir. Başvurucu henüz yakalanıp en yakın Cumhuriyet başsavcılığına sevk edilmediği için iade talebiyle ilgili evrak hâliyle herhangi bir adli ·makama gönderilememiştir. 26/4/2021 taņihinde yurt dışına çıkmak için havalimanına giden başvurucu, hakkındaki "Geçemez." kaydı nedeniyle yakalanıp Cumhuriyet savcısının emriyle gözaltına alınmış ve bir sonraki gün Başsavcılığın talebine istinaden başvurucu hakkındaki kırmızı bültene, Bakanlığın ilgili biriminin Emniyet Genel Müdürlüğüne gönderdiği yazıya ve başvurucuyla ilgili kolluk tutanaklarına dayanılarak otuz gün süreyle tutuklanmıştır.Başvurucu hakkında düzenlenen kırmızı bülten ile bültende belirtilen tutüklama kararıkuvvetli suç şüphesinin varlığıı yeterince ortaya koymaktadır. Bu nedenle geçici tutuklamanın 6706 sayılı Kanun'da öngörülen kuvvetli suç şüpheši şartını karşıladığısonucuna variıImiştir.

ii İade Talebinin Başsavcılığa Sunulmasından Sonraki Süreçte Uygulanan Tutuklama Tedbiri Yönünden 

52. Ceza Mahkemesi, yaptığı duruşmaya hazırlık incelemesinde iade talebiyle ilgili evrakta belirtilen delillerin kuvvetli suç şüphesinin varlığıni gösteren olgular olduğu,başvurucunun serbest kalması durumunda kaçacağına dair süphenin isnat edilen suçlarin ağırlığına göre karine olarak kabul edilmesinde zorunluluk bulunduğu ve tutuklamaya alternatif koruma tedbirlerinin yetersiz kalacağı gerekçesiyle başvurucunun tutukluluk hâlini devam ettirmiş; iade talebini kabul edilebilir bulduktan sonra da başvurucu hakkında çıkarılan kırmızı bültene işaret ederek başvurucunun kaçmasını önlemek amacıyla tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir (bkz. §§ 12, 13 ). Ceza Mahkemesinin sunduğu gerekçeler,başvurucu hakkında düzenlenen iade evrakının kapsamı ile birlikte değerlendirildiğinde iade talebine konü suç yönünden kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin ve tutuklama nedeninin bulunmadığı söylemez. Bu durumda başvurucunun kanunda öngörülen tutuklama şartlarına riayet edilerek tutuklandığının ve tutukluluğunun devam ettirildiğinin kabulü gerekir.

53. Başvurucunun iade sürecinin sağlıklı şekilde yürümesinin sağlanması amacıyla tutulduğu açıktır. Bu sebeple başvurucunun tutulması meşru bir amaca dayanmaktadır.
54. - Başvuruda son olarak başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirinin ölçülü olup olmadığının ve bu kapsamda iade sürecinin özenli yürütülüp yürütülmediğinin belirlenmesi gerekir.

55. Başvurucu hakkında idari makamlarca ikamet izni iptal edilen yabanci, adres değişikliğini bildirmeyen/gerçeğe aykırı beyanda bulunan yabancı ve adres beyanına ilişkin idari para cezası kayitları oluşturulmuştur (bkz.' § 9). Başvurucu, bu kayıtların doğru olmadığı ve/veya bu kayıtların mahkemece iptal edildiği yönünde bir kanıt sunmamıştır. Bu nedenle başvurucunun tutuklaıp tutukluluğunun devam ettirilmesi ölçülülük yönünden bir sorun oluşturmamaktadır. Bununla birlikte 6706 sayılı Kanun'un 16. maddesinin (2) numaralı

fikrası gereğince başvurucunun tutukluluk durumu teslime kadar geçen zamanda en geçotuzar günlük sürelerle incelenmesi gerekirken Ceza Mahkemesi 21/5/2021 tarihinden teslim tarihi olan 14/4/2022'ye kadar olan süre zarfinda başvurucunun tutukluluk durumunu gözden geçirmemiş, başvurucunun bizzat veya müdafi aracılığıyla yaptığı tahliye talepleri hakkında da bir karar vermemiştir. Bu sebeple iade talebiyle ilgili yargilamada başvurucunun tutukluluk durumuna dâir gereken özenin gösterilmediği sonucuna varılmıştır.
56. Açıklanan gerekçelerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Aņayasa'nın 19.maddesinin ikinci fikrası yönünden ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
VI. GİDERİM 
57. Başvurucu, ihlal tespiti yanında miktar belirtmeksizin manevi tazminat talebinde bulunmuştur,
58. Başvuruda, iade talebiyle ilġili yargılamada başvurucunun tutukluluk durumuna dair gereken özenin gösterilmemesi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası yönünden ihlal edildiğine karar verilmiştir.Başvurucunun iadesine ilişkin süreç başvurucunun Azerbaycan makamlarına teslim edilmesiyle sona erdiğinden ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için tazminat ödenmesi dışında yapılması gereken bir husus bulunamaktadır. Bu nedenle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 60.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıņın Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasıyönünden İHLAL EDİLDİĞİNE,
C.Başvurucuya net 60.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
D. 18.800 TL vekâlet ücretinden ibaret yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için İstanbul Anadolu 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2021/321, K.2021/336) GÖNDERİLMESÍNE,
G. Kararin bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 19/12/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.