Anayasa Mahkemesinin 19/10/2023 Tarihli ve 2018/17652 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2024-01-25

25 Ocak 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32440
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
İLKAY MAHANOĞLU BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2018/17652Karar Tarlhi : 19/10/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞÎrfan FIDAN Raportör : Heysem KOCAÇİNAR Başvurucu : İlkay MAHANOĞLU 
BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, aleyhine açılan ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescili davasında başvurucuya ait ön alım bedelinin yaklaşık altı yıllık dava sürecinde nemalandırılmaması ve değer kaybına uğratlarak ðdenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, Mersin ili Yenişehir ilçesi Emirler kõyü Çeşmegediği mevkiinde bulunan 102 ada 162 parsel numaralı taşımmazin 4417/8835 hissesini 22/5/2012 tarihinde 706.680 TL bedel karşılığında satın almıştır.

3. Bu taşmmazda 1/4 hissesi olan paydaş $.K. kanuni ōn alım hakkına dayalıolarak 22/1 1/2012 tarihinde başvurucu aleyhine Mersin 1. Asliye Hukuk Mahkcmcsinde (Mahkeme) dava açmıştır. Davacı Ş.K. dava dilekçesinde, Ön altm hakkının kullanılmasımıönlemek amacıyla bedelin yüksek gösterildiğini belirterek bedelde muvazaa iddiasında bulunmuş ve mahkemece belirlenecek gerçek bedel karşılığında taşınmazın tapusunun iptaliyle adıma tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

4. Başvurucu 11/12/2012 tarihli cevap dilekçesinde 706.680 TL satiş bedeli ve tapu tnasraflarının &denmesi şartryla davayı kabul ettiğini belirtmiştir.
5. Mahkemece davacının bedelde muvazaa iddiası nedeniyle yargilama boyunca sırasıyla 7/5/2013, 6/12/2014 ve 26/5/2015 tarihlerinde dç kez mahallinde keşif icra edilmiş,ek raporlar da dâhil olmak Üizere aynı olguya ilişkin birden çok bilirkişi raporu temin edilmiştir.

6. Mahkeme S/11/2015 tarihli duruşmada õn alım hakkını kullanmak. isteyen davacıya satış bedeli ve tapu masraflarından oluşan toplam 718.502,72 TL'yi vezneye depo etmesi için kesin süre vermiş ve davacı da 3/12/2015 tarihinde belirlenen ön aItm bedelini 

depo etmiştir. Mahkeme 10/12/2015 tarihinde davanın kabultine karar vererek başvurucuya ait payın iptaliyle davacı adına tesciline ve depo edilen 718.502,72 TL õn alım bedelinin hüküm kesinleştiğinde başvurucuya ödenmesine hükmetmiştir.

7. Taraflarca temyiz edilen karar Yargitay 14. Dairesince (Daire) 28/3/2017tarihinde onanmiştir. Karar düzeltme talebi de Daire tarafindan 19/4/2018 tarihinde reddedilmiştir.

8.Başvurucu 718.502,72 TL õn alım bedelini 21/5/2018 tarihinde tahsil etmiştir.
9. Başvurucu, nihai hükmü 18/5/2018 tarihinde δğrendikten sonra 7/6/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

10. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

IL DEĞERLENDIRME 
11. Başvurucu 22/11/2012 tarihinde aleyhinde açılan ðn alım hakkı davasınıyargılamanın gereksiz uzamasına sebebiyet verilerek beş yılı aşkın bir süre sonra kabul edildiğini ve bunun sonucunda satış bedelini ödediği 22/5/2012 ile ön alım bedelini teslim aldığı 21/5/2018 tarihleri arasında oluşan enflasyon farkı nedeniyle maddi ve manevi zarara uğradığını belirterek mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
12. Bireysel başvuruya konu olayda başvuruçunun uyuşmazlığa konu taşınmaz payımı tapuda satın aldığı dikkate alındığında başvurucu yönünden Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülkün meveut olduğu kuşkusuzdur.

13. Yine başvuru konusu olayda başvurucunun mülkiyet hakkıa yönelik olarak kamu makamlarınca doğrudan yapılan bir müdahale mevcut olmayıp Özel kişiler arası bir uyuşmazlık sőz konusudur. Dolayısıyla başvuruda, devletin mülkiyet hakkına ilişkin pozitif yükümlältkleri yönünden inceleme yapılması gerekmektedir.

14. Mülkiyet hakkının korunmasının devlete birtakım pozitif yükümlültikler yüklediği hususu Anayasa'nın 35. maddesinin lafzında açık bir biçimde düzenlenmemiş ise de bu güvencenin sadece devlete atfedilebilen müdahalelere yönelik sınırlamalar getirdiği,bireyi üçüncü kişilerin müdahalelerine karşı korumasız bıraktığı düşünülemez. Pozitif yūkümlülüklerin ortaya çıkmasının nedeni gerçek anlamda koruma sağlanmasıdır. Buna göre anılan maddede bir temel hak olarak güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasına bağlı değildir.Gerçek anlamda koruma sağlanması için devletin negatif yükümlülükleri dışında pozitif yükümlülüklerinin de olması gerekir. Dolayısıyla Anayasa'nın 5. ve 35, maddeleri uyarınca devletin mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin pozitif yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu bağlamda sőz konusu pozitif yükümlülükler, kimi durumlarda ōzel kişiler arasındaki uyuşmazlıkiar da dåhil olmak tzere mülkiyet hakkının korunması içi belirli tedbirlerin alınmasını gerektirmektedir (Türkiye Emekliler Derneği, B. No: 2012/1035, 17/7/2014, §§3438; Eyyüp Boynukara, B. No: 2013/7842, 17/2/2016, §§ 39-41; Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gida Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi, B. No: 2014/8649,15/2/2017, § 43).


15. Başvurucunun taşınmaz üzerindeki payı 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 732., 733. ve 734. maddelerine istinaden davacı adına tescil edilmiş olup belirli, ulaşılabilir ve ðngörülebilir bir kamun hūkmünün varlığı tartışmasızdır. Ayrıca mülkiyet hakkıa yapılan müdahaleye etkin bir biçimde itiraz edebilme, savunma ve iddialarını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme imkâmnın da başvurucuya tanındığıanlaşılmiştır,
16. Ön alım hakkını kullandırılmasıın ve ðn alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescil davasinda bedelin geç depo edilmesi, depo edilen bedelin vadeli hesapta nemalandırılmamasının mülkiyet hakkı yönünden başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yükleyip yüklemediği önemlidir. Özel kişilerin mülkiyet haklarının çatıştığı bu gibi durumlarda bunlardan hangisine üstünlük tanmnacağıın takdiri, kanun koyucuya ve somut olayın şartları gözöntünde bulundurularak derece mahkemelerine aittir. Bununla birlikte her iki tarafın menfaatlerinin mümktin olduğunca dengelenmesi ve sürecin taraflardan biri aleyhine ölçüstız bir sonuca da yol açmaması gerekir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Abbas Korkmaz ve diğerleri, B. No: 2014/17715, 9/1 1/2017, § 48).
17.Anayasa Mahkemesi daha õnce ōn alım bedelinin enflasyon karşısında uğradığıdeğer kaybına ilişkin şikâyetleri karara bağlamıştır. Buna göre ön alım hakkına dayalı tapu iptali ve tescili davalarında mahkeme, ön alım bedelinde oluşan değer kaybi şikâyeti yönünden dava açıldıktan sonra makul bir süre içinde ön alım bedelinin vadeli bir mevduat hesabıa yatırılması biçiminde basit tedbirle yargı sürecinin hızh işlememesinin kişiler Özerinde oluşturduğu olumsuz etkileri asgari seviyeye indirme imkânına sahip olup mahkemenin bu tedbirleri almamış olması, mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülüğün ihlali sonucunu doğurmaktadır (benzer bir değerlendirme için bkz. Hüseyin Ak, B, No: 2016/77854, 1/7/2020, § 71). Öte yandan Anayasa Mahkemesi özel kişiler arasıicrai bir uyuşmazlığı sðz konusu olduğu Fatma Yıldırım (B. No: 2014/6577, 16/2/2017, §§53-63) başvurusunda da ihale bedelinin icra sürecinde nemalandırimamasının mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlālüğün ihlali sonucunu doğurduğu değerlendirmesini yapmıştır.

18. Somut olayda 22/5/2012 tarihinde satın altnan taşınmaza ilişkin 14/6/2012tarihli noter ihtarnamesinden sonra õn alım hakkına dayalı olarak başvurucu aleyhine 22/11/2012 tarihinde tapu iptali ve tescil davası açtlmıştır. Başvurucunun 1 1/12/2012 tarihli cevap dilekçesinde davacının õn alım talebini kabul ettiğini belirtmesine, ayrıca 20/3/2013tarihli ön inceleme duruşmasında bu kabulünü yinelemesine rağmen Mahkemece yargılama boyunca ūç kez mahallinde keşif yapılmış; ek raporlar da dâhil olmak ūzere aynı olguya ilişkin birden fazla bilirkişi raporu temini yoluna gidilmiştir. Yargılama sürecinin sonunda başvurucunun savunma ve itirazları da dikkate alınarak 10/12/2015 tarihinde davanın kabulüne karar verilmiştir. Temyiz edilen karar 28/3/2017 tarihinde onanmış, karar düzeltme talebi de Daire tarafindan 19/4/2018 tarihinde reddedilmiştir. Bu süreçte Mahkemenin nihai kararını tesis etmeden bir önceki celsede verdiği 5/l1/20i5 tarihli ara kararı üizerine davacıtarafindan 3/12/2015 tarihinde 718.502,72 TL δn alum bedeli Mahkeme veznesine depo edilmiştir.

19. Bu durumda makul bir süre içinde satışı diğer paydaşlara bildiren ve hüküm altına aliınan õn alım bedeline daha yargilamanın başmda razı olan başvurucunun bedelin depo edilmesinde ve yargiamanı uzamasında herhangi bir kusurunun bulunduğunu söylemek mümkün gözükmemektedir. Bu itibarla ilk derece mahkemesi, makul bir süre içinde depo kararı ve sonrasında depo edilen paranın vadeli hesapta tutulması kararı verme 

imkânına sahipken bu yollara tevessül etmediğinden başvurucunun alacağının enflasyon karşısıda değer kaybına uğramasına yol açmıştır. Mahkeme, bu tutumu sonucunda ön altm bedeline ilişkin alacağı basit bir tedbirle yargı sürecinin hızlı işlememesinin başvurucu üzerinde oluşturduğu olumsuz etkileri asgari seviyeye indirme imkânını kaçımış ve mülkiyet hakkımın devlete yüklediği pozitif yükümlülüğün ihlaline neden olmuştur.
20. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERIM 
21. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesiyle 484.767 TL maddi ve 50.000 TL manevi zararımın Ödenmesine hükmedilmesini talep etmiştir.

22. Incelenen başvuruda dava açıldıktan sonra makul bir süre içinde depo kararıverilerek ön alım bedelinin vadeli bir mevduat hesabına yatırlması biçiminde bir tedbirin alınmaması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısryla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşıImıştır.

23. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulummamakta olup başvurucunun uğradığımaddi kaybın tazmin edilmesi yeterli bir giderim oluşturacaktır. Bu kapsamda yapılmasıgereken iş, Anayasa Mahkemesini ihlal somucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun olarak başvurucuya tazminat ödenmesinden ibarettir (30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgüyeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No:2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949,21/1/2021, §§ 93-100).

24. Mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle başvurucunun uğradığı zarar miktarı,mülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen alacağının uğradığı değer kaybı bedelidir.Başvurucunun davayı kabul ettiği tarih ile kararın kesinleştiği tarih arasındaki süre de dikkate alındığında başvurucuya 436.983 TL maddi tazmiat &denmesine karar verilmesi gerekir.Belirtilen maddi tazminat miktarı yeterli giderim sağladığından manevi tazminata ilişkin talebin reddine karar verilmesi gerekir.

25. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ōdenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkmı ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
EDILDÍĞÍNE,B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alnan mülkiyet hakkının İHLAL 

C.Başvurucuya net 436.983 TL maddi tazminat ÖDENMESINE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDiNE,
D.294,70 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanhğına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin bilgi için Mersin 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E,2012/427, K.2015/573) GÖNDERİLMESINE,
G. Kararın bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESINE 19/10/2023tarihinde OYBİRLIĞlYLE karar verildi.