Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 Tarihli ve E: 2024/71, K: 2024/147 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-12-10

10 Aralik 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayi : 32748
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2024/71Karar Sayısı : 2024/147Karar Tarihi : 23/7/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara BöIge İdare Mahkemesi 12. Idari Dava Dairesi (E. 2024/71, E. 2024/73, E. 2024/139)

İTİRAZLARIN KONUSU: 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Mūşavirlik ve Yeminli Mali Mūşavirlik Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Maltye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra..” ibaresinin "anılan maddenin blrinci fikrasının (a), (b) ve (m) bentleri yönünden" Anayasa'nın 135.maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müişavirler Odaları Birliği tarafından hazırlanan yönetmelik taslaklarının bazı maddelerinin Hazine ve Maliye Bakanlığınca (Bakanlık) uygun görülmemesi yönündeki işlemlerin iptali talebiyle açılan davalarda itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 50. maddesi şöyledir:
"Yönetmelikler 
Madde 50- Bu Kamunla tgtli olarak aşağıda belirtilen hususlar çıkaruacak yönetmeliklerle düzenlenir.

a) Serbest muhasebeci mali müşavirlik ve yeminli mali mūşavirliğe ait çalışma usul ve esaslari.

b) 7 nci maddeye gôre sıav için teşekkül ettirtlecek komisyonun çalışma usulleri,sınav esaslari, smavın komulari, serbest muhasebeci mali müşavir veya yeminli mali mūşavir yanında çalışma şekdi, süresi (staj) ile ilgili diğer hususlar.
c) Yemtnli mali müşavirlerin tasdik işlerine dair tșlemler.
d) Müracaat usulleri.
e) Ruhsat vertlmesi ve urvanın kullanılması
f) Üye kayu defteri, meslek kütüğü ve meslek sicil mumarası.
g) Cye aidatlar.
h) Taşımaz mallara sahip olma.
i) Müşavirlik ve muhasebecilik ücretinin esaslart.

j) Meslek mensuplarınca tuulacak defier ve kayular ile bunların bildirim mecburtyett.

k) Disiplin kovuşturması yapıması konusunda karar verecek merci, disipltn cezalarını vermeye yetkdli merciler, disiplin cezalarına karşı yaplacak itirazin usul ve şartları ve disiplinle ilgili diğer hususlar.

l) Oda ve birltk personelinin istihdamı ve özlük haklart ile ilgili hususlar 
m) Kamumun uygulaması ile ulgili diğer hususlar.
n) Değerlendirme ve sınav komisyonlarının çalışma usul ve esaslari, bunların kimlerden oluşacağı, nerelerde ve ne zaman çalışmaya başlayacakları ve diğer hususlar.

a, b, c, j, k, l, m bentlertnde belirtilen yönetmelikler Odalar Birliğince birliğin kurulmasından itibaren bir yıl içinde hazırlanır. Malłye Bakantığının uygun görūşüalındiktan sonra Resıi Gazete'de yayımlanır.

(n) bendinde belirtilen yönetmelik en geç alti ay içinde Malfye Bakanlığınca,diğer yönetmellker Birlikçe, Birliğin kurulmasından ittbaren altı ay içtnde çıkarılır."
IL. İLK İNCELEME 
A. E.2024/71 Sayılı Başvuru Yönünden 
I. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Ridvan GÜLEC, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FIDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem INCE ve Yılmaz AKÇÍL'in katilımlarıyla 4/4/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantışında dosyada eksiklik bulummadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLIĞİÝLE karar verilmiştir.

B. E.2024/73 Sayılı Başvuru Yönünden 
2. Anılan İçtüzük hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN,Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FIDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇiL'in katılımlarıyla 4/4/2024 tarihindeyapılanilkincelemetoplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBfRLİĞtYLE karar verilmiştir.
C. E. 2024/139 Sayılı Başvuru Yönünden 
3. İçtüzük hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Yıldız SEFERINOĞLU, Selabaddin MENTEŞ, İrfan FIDAN, KenanYAŞAR, Muhterem INCE, YıImaz AKÇİLve ÖmerÇINAR'ın katılımlarıyla 23/7/2024 tarihinde yapılan ilk 

inceleme toplantisında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLIĞIYLE karar verilmiştir.

III. BİRLEŞTİRME KARARLARI 
A. E.2024/73 Sayılı Başvuru Yönünden 
4. I/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Maltye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra.…" ibaresinin “anılan maddenin birinci fikrasının (m) bend!" yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuna ilişkin E.2024/73 sayılı davanın aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2024/71 sayılı dava ile BtRLEŞTIRILMESİNE, esasının kapatilmasına, esas incelemenin E.2024/71sayılı dosya tizerinden yürütülmesine 4/4/2024 tarihinde OYBİRLİĞtYLE karar verilmiştir.
B. E. 2024/139 Sayıhı Başvuru Yönünden 
5. 1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'mun 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan "Maltye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra.…" ibaresinin “(a) bendi" yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusuma ilişkin E.2024/139 sayılı davanın aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2024/7i sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESİNE,esasının kapatılmasına, esas incelemenin E.2024/71 sayılı dosya tizerinden yūrütülmesine 23/7/2024 tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verilmiştir.

IV. ESASIN İNCELENMESI 
6. Başvuru kararlart ve ekleri, Raportör Cem GÜNDOĞDU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldū:
A. Anlam ve Kapsam 
7. 3568 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'un amacının işletmelerde faaliyetlerin ve işlemlerin sağlıklı ve güvenilir bir şekilde işleyişini sağlamak, faaliyet sonuçlarinı ilgili mevzuat çerçevesinde denetlemeye, değerlendirmeye tabi tutarak gerçek durumu ilgililerin ve resmî mercilerin yararlanmasına tarafsız bir şekilde sunmak ve yüksek mesleki standartları gerçekleştirmek üzere serbest mubasebeci mali müşavirlik ve yeminli mali müşavirlik meslekleri ve hizmetleri ile serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler odalari, serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirler odaları birliğinin kurulmasına, teşkilat, faaliyet ve denetimlerine, organlarının seçimlerine dair esasları düzenlemek olduğu belirtilmiştir.

8. Kanum'un 28. maddesinin birinci fikrasında serbest muhasebeci mali müşavirler ve yeminli mali müşavirlere ait bütün odaların katılacağı Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliğinin (Birlik) kurulacağı hükme 

bağlanmıştır. Anılan maddenin üçüncü fikrasında da Birliğin tüzel kişiliğe sahip, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olduğu öngörülmüştür.

9. 50. maddede ise yönetmelikle dtizenlenecek hususlar ile yōnetmelik çıkarmaya yetkili makamlar ve usulū dītzenlenmiştir. Bu kapsamda amılan maddenin birinci fikrasının (a)bendi uyarınca serbest muhasebeci mali müşavirlik ve yeminli mali müşavirliğe ait çalışma usul ve esaslari, (b) bendi uyarınca Kanun'un 7. maddesine göre sınav için oluşturulacak komisyomun çalışma usulleri, sınav esaslari, sinavın konulari, serbest muhasebeci mali mūşavir veya yeminli mali müşavir yanında çalışma şekli, süresi (staj) ile ilgili diğer hususlar ve (m) bendi uyarınca da Kanun'un uygulaması ile ilgili diğer hususlarBirlik tarafiından çıkarlacak yönetmelikle düzenlenecektir.

10. Anılan maddenin ikinci fikrasının birinci cümlesinde yukarıda anılan bentlerde belirtilen yönetmeliklerin Birlik tarafindan Birliğin kurulmasından itibaren bir yıl içinde hazırlanacağı belirtilmiş, ikinci cümlesinde de bu yönetmeliklerin Bakanlığın uygun görüşüahındıktan sonra Resmî Gazete'de yayımlanacağı hüküm altına alınmıştır. İtiraz konusu kural sðz konusu fikranın ikinci cümlesinde yer alan “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra" ibaresi olup kural, “amlan maddenin birinci fikrasının (a), (b) ve (m) bentleri yönünden" incelenmiştir.

11. Kurala göre Birlik tarafından söz konusu konularda çıkarılacak yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanmasından önce Bakanlığın yönetmeliklerin uygun olduğuna dair görüşünün alınmaşı zorunludur. Bakanlığın uygun görüş vermemesi hâlinde yönetmelikler Resmî Gazete'de yayımlanamayacak; dolayısıyla da yūrürlüğe giremeyecektir.
B. İtirazın Gerekçesi 
12. Başvuru kararlarıda özetle; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarıUzerinde devletin denetim yetkisinin idari ve mali denetim konularıyla sınırlı olduğu, meslek kuruluşlarının karar ve yönetim organlarının seçimle göreve gelmesinin öngörülmesinin ve sorumlu organlarının görevlerine yargı kararlarıyla son verilebileceğinin hükme bağlanmasının bu kuruluşların özerkliğine işaret ettiği, mesfek kuruluşlarının çıkaracağıyõnetmeliklerde Bakanlığa onay yetkisi tamnmasının bu kuruluşların özerkliği ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa'mın 135. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
13. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 124.maddesi yönünden de incelenmiştir.

14. Anayasa Mahkemesi 16/2/2023 tarihli ve E.2022/142, K.2023/32 sayılt karatında 3568 sayılı Kanun'un 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra.." ibaresini “anulan maddenin birinci fikrasının (k) bendi" yönünden incelemiş ve kanun koyucu tarafindan seçilen vesayet aracının meslek kuruluşunun yönetmelik çıkarma yetkisini ve dolayısıyla ōzerkliğini anlamsız hâle getirdiği 

gerekçesiyle kuralın Anayasa'nın 124. ve 135. maddelerine aykırı olduğunu belirterek iptaline karar vermiştir.

15. Antlan kararda õncelikle Anayasa'nın I35. maddesi uyatınca meslek kuruluşlarının karar ve yönetim organlarının seçimle göreve gelmesi, devletin idari ve mali denetimine tabi olmasi ve sorumlu organlarının görevlerine ancak yargı kararıyla son verilebilmesinin bu idarelerin Özerkliğine işaret ettiği belirtilmiştir (AYM, E.2022/142,K.2023/32, 16/2/2023, § 17).

16. Öte yandan kararda, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının çıkaracağıyönetmeliklerin devletin idari denetim kapsamında kullanacağı idari vesayet yetkisi yoluyla denetlenmesinin Anayasa'nın I35. maddesi gereğince mümktin olduğu, denetimin sağlanacağı vesayet aracının seçimi konustnda da kanun koyucunun belli ölçüde takdir yetkisinin bulunduğu ifade edilmiş; ancak meslek kuruluşlarının yönetmelik çıkarma yetkisinin idari vesayet yoluyla denetlendiği durumlarda uygulanacak vesayet aracının seçiminde Anayasa'nın 124. maddesine dayanan yönetmelik çıkarma yetkisinin de gözetilmesi ve idari vesayet yetkişinin ne şekilde kullanılacağı kanun koyucu tarafindan takdir edilirken seçilecek vesayet yöntemi ile Anayasa'nın I24. maddesi uyarınca meslek kuruluşuna verilen yetkinin ortadan kaldırılmaması gerektiğine dikkat çekilmiştir (AYM,E.2022/142, K.2023/32, 16/2/2023, § 22).

17. Kararda aynıca Bakanlıkça uygun görüş verilmediği sürece yönetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanamayacak, dolayısıyla yürürlüğe giremeyecek olması nedeniyle idareye tanınan uygun görüş bildirme yetkisinin, niteliği itibarıyla bir onama yetkisi olduğu belirtilmiş ve Bakanhk tarafından uygun görüş verilmediği takdirde meslek kuruluşu tarafindan yönetmelik çıkarılamayacağı gözetildiğinde kanun koyucu tarafından seçilen vesayet aracının meslek kuruluşunun yönetmelik çıkarma yetkisini ve dolayısıyla özerkliğini anlamsız hâle getirdiği sonucuma ulaşılmıştır (AYM, E.2022/142, K.2023/32, 16/2/2023, §§23, 24).

18. Itiraz konusu kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin anılan kararında belirtilen gerekçelerden aynılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Bu itibarla kural gereğince Bakanlık tarafından uygun görüş verilmediği takdirde meslek kuruluşu tarafından yõnetmelik çıkarılamayacağı gøzetildiğinde kanun koyucu tarafindan seçilen vesayet aracının meslek kuruluşunun yönetmelik çıkarma yetkisini ve dolayısıyla özerkliğini anlamsız hâle getirdiği sonucuna ulaşılmıştır.

19. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 124. ve 135. maddelerine aykırdır.Iptali gerekir.

Kadir ÖZKAYA, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇÍL, ve Ömer ÇINAR bu görüşe katılmamışlardır.

V. HÜKÜM 
1/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra..." ibaresinin “anılan maddenin birinci fikrasının 

(a), (b) ve (m) bentleri yönünden" Anayasa'ya aykıı olduğuna ve IPTALiNE, Kadir ÖZKAYA, Irfan FİDAN, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇIL ile Ömer ÇINAR'ın karşioylarıve OYÇOKLUĞUYLA 23/7/2024 tarihinde karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKÇAN Basri BAĞCI 
Öye Oye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Öye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE 
Uye Yılmaz AKÇİL 
Üye Ömer ÇINAR 

Esas Sayısı : 2024/71Karar Sayısı : 2024/147
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunca; 3568 sayılı Serbest Muhasebeci Mali Müşavirlik ve Yeminli Mali Müşavirlik Kanunu'nun 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan, “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra…" ibatesinin “anılan maddenin birinci fikrasının (a), (b) ve (m) bentleri yōnünden" Anayasanın 124. ve 135. maddelerine aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.

2. Itiraz konusu kural, Birliğin kurulmasından itibaren bir yıl içinde hazırlanacak yönetmeliklerin, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra Resmî Gazetede yayımlanacağını hūkme bağlamakta; dolayısıyla Birliğin söz konusu yönetmelikleri hazırlama faaliyeti üzerinde bir denetim yetkisi öngõrmektedir.

3. Çoğunluk görüşüne dayalı kararda, Anayasa Mahkemesi'nin 16/2/2023 tarihli ve E.2022/142, K.2023/32 sayılı kararına atıfla, Bakanlıkça uygun görüş verilmediği stirece yõnetmeliklerin Resmi Gazete'de yayımlanamayacak, dolayısıyla yürürlüğe giremeyecek olması nedeniyle, idareye tanınan uygun görüş bildirme yetkisinin niteliği itibarıyla bir onama yetkişi olduğu belirtilmiş ve Bakanlık tarafından uygun görüş verilmediği takdirde meslek kuruluşu tarafindan yönetmelik çıkarılamayacağı vurgulanıp, kanun koyucu tarafından seçilen vesayet aracının, meslek kuruluşunun yönetmelik çıkarma yetkisini ve dolayısıyla δzerkliğini anlamsız hâle getirdiği sonucuna ulaşılmış ve somut başvuruya konu kurallar bakımından Anayasa Mahkemesinin anılan kararında belirtilen gerekçelerden ayrilmayıgerektirir bir durumun bulunmadığına işaret edilerek iptal sonucuna ulaşılmıştır. (AYM,E.2024/71, K.2024/147, 23/7/2024, §§ 17, 18, 19).

4. 3568 sayılı Kanum'u 50. maddesinin ikinci fkrasının ikinci cümlesinde yer alan ve iş bu dosyada da iptali istenilen "Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra.." ibaresi Anayasa Mahkemesi'nin 16/2/2023 günlūt ve E:2022/142, K:2023/32 sayılıkararıyla “anulan maddenin birinci fikrasımın (k) bendi" yönünden iptal edilmiştir. Söz konusu karar 04/05/2023 güniüi Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.

5. Anılan kararda yer alan karşı oyumuzda belirtilen gerekçelerle iptal isteminin reddi gerektiği görüşüyle “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra..." ibaresinin “anlan maddenin birinci fikrasının (a), (b) ve (m) bentleri yönünden" iptaline ilişkin çoğunluğun görüşüne dayalı karara katılmıyorum.

Başkan Kadir ÖZKAYA 

Esas Sayısi : 2024/71Karar Sayısı : 2024/147
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu, 3568 sayılı Kanunun 50. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci cütmlesinde yer alan “Maliye Bakanlığınm uygun görüşü alındıktan sonra.." ibaresinin “anulan maddenin birinci fikrasımn (a), (b) ve (m) bentleri” yönünden incelemiş ve kanun koyucu tarafından seçilen vesayet aracının meslek kuruluşunun yönetmelik çıkarma yetkisini ve dolayısıyla Özerkliğini anlamsız hâle getirdiği gerekçesiyle kuralın Anayaşa'nın 124, ve 135. maddelerine aykırı olduğunu belirterek iptaline karar vermiştir.
2. Anayasa Mahkemesi 16/2/2023 tarihli ve E.2022/142, K.2023/32 sayılı kararında 3568 sayıhı Kanun'un 50. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Maliye Bakanlığının uygun görüşü alındıktan sonra." ibaresini “anılan maddenin birinct fikrasının (k) bendi" yönünden incelemiş ve aynı gerekçelerle kuralın iptaline karar vermiştir.
3. Anılan kararda belirtilen karşıoy gerekçesi uyarınca çoğunluğun görüşüne iştirak edilmemiştir.

Üye İrfan FIDAN 
Üye Muhterem INCE 
Üye Yılmaz AKÇİL 
Üye Ömer ÇINAR