Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 Tarihli ve 2021/14356 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-08-18

18 Ağustos 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32283
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ATALAY YILDIZ BAŞVURUSU 
Başvuru Nomarası: 2021/14356Karar Tarihi : 7/6/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Mustafa Eyyub DEMIRBAŞBaşvurucu : Atalay YILDIZ Başvurucu Vekilleri : 1. Av. Burhan KAPÇAK 2. Av. Uğur MENGÜTAY 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/3/2021 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Böltm Üçüncü Komisyonunca başvurumun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmaşına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ðzetle şöyledir.
8. Başvurucunun 13/7/2020 tarihinde 109,05 TL başvuru ve peşin harç yatırarak açtığı, iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davası Silivri 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (iş mahkemesi sıfatıyla) görülmeye başlanmıştır. Başvurucu 20/1/2021

tarihinde verdiği dilekçeyle çalışamadığını beyan ederek ikamet ettiği yerin muhtarlığıtarafindan düzenlenen fakirlik belgesini ibraz edip adliyardım talebinde bulunmuştur.Başvurucu, talep dilekçesinin ekine Silivri Kaymakamlığı bünyesindeki Silivri Sosyal Yardımlaşma ve Dayamşma Vakfi Başkanlığından verilen, bu Vakıftan yardım aldığınıgösteren belgeyi de eklemiştir. Ayrıca taşınmaza ilişkin bina beyannamesi de adli yardım talep dilekçesi ekinde sunulmuştur. Başvurucunun adli yardım talebi 4/3/2021 tarihli ek karar ile "davacınn sosyal ekonomik durum araşturması ve UYAP sistemi üzerinden sorgulanan TAKBİS kaydı incelenmekle, davacı adıma İstanbul Ill Silivrt İçesi Büyükçavuşlu Mahallesi Köy içi Mevki 3212 Parsel mumaralı taşınmaz bulunduğu" gerekçesiyle reddedilmiştir.
9. Başvurucu 5/3/2021 tarihinde bu karara itiraz etmiştir. Itiraz dilekçesinde adli yardımdan faydalanma şartlarımı taşıdığını belirten başvurucu, ortalamanın altında bir geçim düzeyine sahip olduğumu ifade etmiştir. Bu çerçevede yalnızca l/2 hisseli bir taşınmazının bulunduğuna dikkati çekmiştir. Başvurucuya göre bunun dışında üzerine kayıtlı taşımr veya taşınmaz herhangi bir mal varlığı veya üçüncü kişilerden bir alacağı bulunmamaktadır. Silivri 2. Asliye Hukuk Mahkemesi 8/3/2021 tarihinde itirazı reddetmiştir. Kararm gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"… davacının Siltvri 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nce yaplan ekonomik ve sosyal durum araştirmasi, UYAP sistemi üzerinden yapuan SGK, TAKBIS ve araç sorgulamalarıneticesinde üzerine kayulı taşıno ve taşınmaz mal varlığı olduğu ve dava sebebi ile yapıması muhtemel masrafları karşılayabilecek kadar maddi gücü bulunduğu anlaşımakla Silivrt 1. Asliye Hukuk Mahkemesi'nin 2020/198 Esas saylı dosyasında 04/03/2021 tarihl adli yardım talebtntn reddine dair vertlen karar yerinde görülerek davacı vekilinin adli yardım talebtnin reddine ilişkin verllen karara itirazının reddine dair aşağudaki şekilde karar verilmiştir."
10. Başvurucu, adli yardım talebi reddedildiği için 2.300 TL gider avansını&demiştir.

11. Silivri Is Mahkemesinin kurulmastyla dosya, Silivri is Mahkemesine (Mahkeme) aktarılmıştır. Başvuruya konu dava 27/4/2023 tarihinde yapılan son duruşmaya göre 14/9/2023 tarihine ertelenmiş olup derdesttir.

12. Adli yardım talebinin reddi sonrasında yapılan itiraz Üzerine verilen karar 16/3/2021 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 26/3/2021 tarihinde ve süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
13. 12/I/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334.maddesinin (1) numaral fikrası şöyledir:
"Kendisi ve allesinin geçtmtni onemli olçüde zor duruma düşürmekstzin, gereken yargilama veya takip giderlertni kismen veya tamamen ödeme gücinden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçici hukud korunma taleplerinde ve icra takibtnde,taleplerintn açıkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler."
14.6100 sayılı Kanun'un 336. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:

"Adll yardim, asul talep veya tşin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve flas takiplerinde ise takibin yapilacağı yerdeki icra mahkemesinden istenir.
Talepte bulunan kdşt, iddtastın özeti ile birlikte, iddiasıu dayandracağı delilleri ve yargılama giderlertni karşılayabilecek durumda olmadığını gösteren mali durumuna ilişkin belgelert mahkemeye sunmak zorundadır."
15. 6100 sayılı Kanun'un 337, maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:
"Mahkeme, adli yardım talebi hakkında duruşma yapmaksızın karar verebilir. Ancak talep hälinde inceleme duruşmalı olarak yapir. Adli yardım taleplertnin reddine ilişkin mahkeme kararlarında sumulan bilgi ve belgelerin kabul edilmeme sebehi açıkça beltrtiltr.
Adli yardım talebinin reddine tlişkin kararlara karşı, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle ttraz edilebilir. Kararına ittraz edilen mahkeme, ittrazı incelemesi için dosyayı o yerde adlt yardum talebi yapılan hukuk mahkemesintn birden fazla datresinin bulunması hälinde, numara olarak kendisini tzleyen dotreye, son mumarali dotre için birinci datreye, o yerde adli yardum talebt yapılan hukuk mahkemesinin tek dairest bulunması hälinde tse aym işlere bakmakda görevli en yakon mahkemeye gönderir. Ittraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindtr. Adli yardım talebi reddedilirse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi hir azalmaya dayanularak tekrar talepte bulumulabilir."
16.6100 sayılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Adli yardum kararından dolayı ertelenen tüm yarglama giderleri ile Devleiçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kiştden tahsil olumur. Adli yardımdan yararlanan kdştnin hakstz çıkması hältnde, uygun görülürse yargılama giderlerinin en çok bir yıl içinde aylık eşit taksitler hälinde ödenmestne karar vertlebiltr."
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
17. Anayasa Mabkemesinin7/6/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adll Yardum Talebi Yönünden 
18. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kapsamında yapılan gūncel sorguya göre üzerinde 1/2 hisseli bir taşınmaz bulunan ancak Sosyal Găvenlik Kurumu kaydıolmayan başvurucunun adli yardım talebinin aynı zamanda başvurunun esasını da oluşturduğu gözetilerek 6100 sayılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaralı fikrası uyarınca geçici olarak kabulüine karar verilmesi gerekir.

B. Mahkemeye Erişim Hakkmtn İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun Iddialart 
19. Başvurucu; açtığı iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davasında yargılama giderlerini karşılama imkânı olmadığından adliyardım talebinde bulunduğunu ve talebine dayanak belgeleri Mahkemeye sunduğunu, Mahkemece taşmmazının olduğu gerekçesi ile talebinin reddedildiğini belirtmiştir. Başvurucu, 1999yılında 1/2 hisse ile aldığı ve aile konutu olarak kullandığı evin yargılama giderlerini 

ödemeye engel olduğunu belirtmesine rağmen bir gelirinin olmaması, yardimlarla geçinebilmesi, pandemi nedeniyle çalışamaması ve bakmakla yükümlü olduğu beşçocuğunun bulunması hususlarının gözardı edilerek karar verilmesinin adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkım ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
2, Değerlendfrme 
20. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasua ve yollardan faydalanmak surettyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakdana sahtptir."
21. Başvurucunun adli yardum talebinin reddedilmesi nedeniyle ekonomik gücüolmamasına rağmen dava harcı ve yargılama giderlerini ðdemeye zorlanması çerçevesinde dile getirdiği ihlal iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkıbaşlığı altında değerlendirilmiştir.

a.Kabul Edilebilirlik Yöuünden 
22. Başvurucu, adli yardım talebinin Mahkeme tarafindan reddedilmesi üzerine 6100 sayılı Kanun'da öngörüldüğı şekilde itiraz yoluna başvurmuş; itirazının reddedilmesi Üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır. Başvurucu talep edilen yargılama giderlerini bireysel başvurudan sonra õdemiş olup inceleme tarihi itibarıyla yargilamanın devam ettiği anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi, Tacettin Ceylan ([GK] B. No: 2017/39062,10/11/2021) kararında adli yardım talebinin reddi nedeniyle başvurucunun başta mahkemeye erişim hakkı olmak Üzere temel haklarına yapılan ınüdahaleye karşı bireysel başvuruda bulunamamasının yargılamanın bütüntnü adil olmaktan çıkarıp çıkarmadığı veya mūdahalenin sonuçlarının ağırlaşmasına yol açıp açmadığı hususunu incelemiş ve devam eden yargılamada yargılama safahatında verilen adli yardım talebinin reddine ilişkin ara kararının kesinleşmesinin ardından salt bu karara yönelik başvuru yapılabileceği sonucuna varmıştır (Tacettin Ceylan, §§ 41-43). Somut başvurudaki süreçler aymdır.
23. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi neticesinde açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuf edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönändeu 
L.Müdahalenfn Varlığı ve Hakkm Kapsamt 
24. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında herkesin yargı mercileri Önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğünün bir umsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Tärkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargilanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Însan Haklan Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tic. Ltd.$t., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).


25. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme Öntıne taşıyabilmek ve uyuşmazlığı etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir.Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren,bir başka ifadeyle mahkeme kararımı önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
26. Başvurucunun adli yardım talebinin reddedilmesi sonucu yargılama masraflarım Ödemek zorunda bırakılmasının mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil ettiği açıktır.
iMüdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
27. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlertne dokunulmaksizın yalnızca Anayasanın llglli maddelerinde beltrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla smvrlanabilir. Bu sinırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzentnin ve látk Cumhurtyetin gereklerine ve ölçülülük Üikesine aykarı olamaz."
28. Yukarıda anılan mtüdahale Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.
29. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen kanun tarafindan öngörülme, meşru bir amaç taşıma, ölçülālak ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
(1) Kanpnfllk 
30. Başvuru konusu olayda adli yardım talebinin 6100 sayılı Kanun'un 334. ve devamı maddelerinde öngörülen şartlarin gerçekleşmediği gerekçesiyle Mahkemece reddedildiği anlaşılmıştır.

31. Mahkemenin 6100 sayılı Kamun'un 334. maddesi hükmünü esas alarak verdiği ret kararına göre yapılan müdahalenin kanun tarafindan Öngörülme ölçütünü karşıladığısonucuna varilmiştir.

(2)Meşru Amaç
32. Anayasa'nın 13, maddesi temel bak ve özgürlüklerin sınurlandırılmasını, ilgili hak ve özgüritüiğe ilişkin Anayasa maddesinde gösterilen özel smırlandırma sebeplerinin bulunmasına bağlı kılmıştır. Anayasa'nın 36. maddesinde Özel sınırlama nedeni düzenlenınemiştir. Anayasa'nın 36. maddesinde, adil yargılanma hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni ōngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandırılmasımümkün olmayan mutlak bir hak olduğu düşünfilemez. Anayasa Mahkemesi kararlarında,Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgüriükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel smırlama sebebi gösterilmemiş bak ve özgürlüklere sımır teşkil edebileceği kabul edilmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49,14/5/2015).

33. Yargı harçlari, yargı hizmetinden yararlanılması karşılığında devlete ödenen katkı payım ifade etmektedir. Yargı harcı ödeme yükümlülüğü getirilmesiyle, bölünebilen bir 

kamu hizmeti olan yargı hizmetinden yararlananların bu hizmetin maliyetinin bir kısmına katlanması hedeflenmektedir. Bunun yanımda yargı harcının abartıli, zoriama veya ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesi ve gereksiz başvuruların önüne geçilerek mahkemelerin meşgul edilmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği de açıktır, Öte yandan başvurucuların harç dışındaki yargılama giderleri karşılığıda avans yatırmakla yükümiūkılınmasının amacı ise yargılama sırasında yapılması zorunlu giderleri finanse etmektir. Bu giderlerin yargı hizmeti talep eden kişi tarafindan karşılanması işin doğası gereğidir.Dolayıstyla başvurucuların harç ve diğer yargılama giderlerini ödemekle yüktimlu kılınmasının mahkemeye erişim hakkımın doğasından kaynaklanan ve anayasal açıdan meşru amaçlara dayandığı sonucuna ulaşılmıştır (Famtye Beğim ve Mehmet Tahtr Beğim, B. No:2017/21882, 10/2/2021, § 45).

(3)Ölçüläläk 
34. Adliyardım talebinin reddedilmesi nedeniyle başvurucunun mahkemeye erişimine getirilen sınırlamanın Ölçülü olup olmadığı ve başvurucuya ağır bir yük getirip getirmediği hususlarının değerlendirilmesi gerekir.

(a) Genel flkeler 
35. Anayasa'nın I3. maddesi uyarınca hak ve özgürlüklerin sınırlandırıImasında dikkate alınacak ölçütlerden biri olan ölçülalük, hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır.Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınıriandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki ancak durumun gerektirdiği ölçüde kullanılması şartıyla haklı bir temele oturabilir.Bireylerin hak ve özgürlüiklerinin somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sınırlandırılması kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamına geleceğinden hukuk devletiyle bağdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/1 1/2014).
36. Anayasa'nın 13, maddesinde yer alan Ölçütalüik ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantlılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacıgerçekleştirmeye elverişli olmasıni, gerekdilik amaç bakımmdan müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını,orantılılk ise bireyin hakkına yapılan mūdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E,2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38; Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, § 68).
37. Gereksiz başvuruların Önlenerek dava sayısının azaltılması ve mahkemelcrin gereksiz yere meşgul edilmeksizin uyuşmazlıkların makul strede bitirebilmesi amacıyla belli yükümlalakler öngörülebilir, Bu yükümjülüklerin kapsamını belirlemek kamu otoritelerinin takdir yetkisi içindedir. Öngörülen yūkümjālükler dava açmayı imkânşız kılmadıkça ya da aşmı derecede zorlaştırmadıkça mahkemeye erişim hakkımn ihlal edildiği söylenemez (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 39).

38. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkmın kural olarak mutlak bir hak olmayıp sınırlandmrılabileceğini, bu hususta devletlerin takdir hakları gereği bazı düzenlemeler yapabileceğini, bununla birlikte getirilecek sınırlandırmaların hakkın özünü zedeleyecek nitelikte olmaması, meşru bir amaçizlemesi, açık ve ölçülü olması ve başvurucu tzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerektiğini belirtmiştir (Mesut Güzel, B. No: 2014/5876, 22/9/2016, § 31).


39. Tarafların dava açarken veya yargılama sırasında harç, gider avansı gibi yargılama giderierini ödemek zorunda bırakılmasına yönelik düzenlemeler mahkemeye erişim hakkına müdahale oluşturmakta ise de abartıli, zorlama veya ciddiyetten yoksun talepleri disipline etmeye yönelik orantılı müdahaleler meşru görülebilir. Ancak bu sınırlamaların hakkın özüne zarar vermeyecek nitelikte, meşru bir amaca dayalı ve kullanılan aracın sınırlama amacı ile orantılı olmasi, kamu yararımın gerekleri ile bireyin haklarıaraşında kurulmaya çalışılan adil dengeyi bozacak şekilde birey aleyhine katlanılması zor külfetler yüklememiş olması gerekir (Ozkan Şen, §§ 61, 62).

40. Öte yandan temel hak ve özgüriükleri korumak ōncelikle yargılama makamlarının gōrevi olduğundan ve maddi olguları değerlendirmek noktasında Anayasa Mahkemesine göre daha elverişli konumda bulunduklarından kararlarında gösterdikleri gerekçeler ölçülälok incelemesinde büyāk önem taşır.

(b)İlkelerin Olaya Uygulanması
41. Başvuru konusu davada Mahkemece adli yardım talebinin reddedilmesi sonrasında başvurucu tarafindan gerekli masrafların yatırıldığı ve yargılamanın devam ettiği görülmüştür.

42. Mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçülalüğü bağlamında ilk değerlendirilmesi gereken husus elverişlilik kriteridir. Başvurucuların harç ve yargılama gideri ödemekle yükümlü kılınmasımın gereksiz yere dava açılmasını Bnleme amacına ulaşılması yöntnden elverişli bir araç olduğu açıktır (Famiye Beğim ve Mehmet Tahir Beğim,§ 50).

4. İkinci olarak müdahalenin gereklilik kriterini sağlayıp sağlamadığıincelenmelidir. Gereklilik, mahkemeye erişim hakkını en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Yargısal başvurularda ilgililerin harç ve diğer yargılama giderleri ödemekle yükümlü kılınmasını mahkemeye erişim hakkıı kısıtladığı tartışmasızdır. Bununla birlikte harç ve yargılama giderlerini ödeme yükümitlüğünün doğduğu ana göre müdahalenin derecesi değişebilmektedir. flgilinin daha yargılamanın başında yargılama giderlerini Ödemekle yükümla tutulması ile yargılamanın sonunda yargilama giderlerini ödemeye mahkům edilmesi arasında müdahalenin ağırlığı bakımından Önemli farklılık bulunmaktadır.Yargılama giderlerinin dava şartı olarak öngörümesinin davanın esası karara bağlandıktan sonra kişinin yargılama giderini &demekle yükümlü kılınmasına nazaran mahkemeye erişim hakkına daha ağır bir mūdahale teşkil edeceği kuşkusuzdur. Bu sebeple yargılama giderierini &deme yükümlälüğünün yargılamanın sonuna Ötelenmesinin hakka daha bafif bir müdahale teşkil etmesi sebebiyle tercihe şayan bir yöntem olduğu sōylenebilir (Famiye Beğim ve Mehmet Tahir Beğim, § 51).

44. Dava açılırken kişiler barç ve gider avansını peşin ödemekle yükümlütutulmasına karşın sõz konusu yargılama masrafiarmın kısmen veya tamamen dava sonunda Ödenmesi durumu gereksiz yere dava açılmasınin Bnlenmesi amacına hizmet etmeyebilir.Kanun koyucu tarafların davanm hangi aşamasında yargılama giderlerini ðdemekle yükümlūolduklarım belirlemede takdir yetkisine sahiptir, Nitekim kanunda davacı tarafça başvuru ve maktu harcı peşin, nispi karar harcının da dörtte birinin peşin olarak ödenmesi, yine belirli miktarda gider avansının davanın başında alınması Öngörülmek suretiyle mahkemeye erişim hakkı bağlamında araç ve amaç arasında adil bir denge kurulmaya çalışılmıştır.

45. Ekonomik ve sosyal durumları itibaryla yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olan kişilerin sözül edilen masrafları davanın başında ödemekle yükfhmiüı tutulmalarıya da yargılama strecinde masraf gerektirecek nitelikteki delillerin dosyaya celbedilmesi için Ödeme yapmak zorunda bırakılmaları mahkemeye erişimlerini imkânsız hâle getirebilir veya Önemli ölçüde zorlaştırabilir. Yukarıda açıklandığı gibi adli yardım kurumunun tarafların talep ve delillerini ileri sürme, iddialarını ispat etme imkânlarım kolaylaştırarak bu suretle yargısal sürece etkili bir şekilde katılımlarını sağladığı, böylece mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahaleyi daha dengeli hâle getirdiği anlaşılmaktadır.

46. Dava açılırken veya yargılama sırasında taraflardan birine yükletilen harç ve diğer yargılama masraflarının miktarı, ilgilinin Ödeme kabiliyeti ve kısıtlamanın getirildiği dava aşaması mahkemeye erişim hakkı yönünden dikkate alınması gereken hususlardır. Bu açıdan somut olay koşullarında ölçülalük incelemesi yapılırken mahkeme tarafindan δdenmesi istenen harç ve yargılama giderlerinin başvurucuya aşırı bir külfet oluşturup oluştumadığı, bu yükümlalüğün kaldırılmasının yolu olan adli yardımla ilgili verilen ret kararının gerekçesinin yeterliliğinin de değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
47. Somut olayda başvurucunun adli yardım talebi ara kararı ile reddedilmiştir.Yargılamanın taraflarca hazırlama ilkesine uygun olarak yürütüleceği gerçeğine ve adli yardım talebinde buluman kişinin mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye summa zorunluluğuna uygun olarak başvurucu, adli yardım talep ettiği dava dilekçesinde taşımmazdan söz etmiş, bu taşınmaza rağmen geçimini sağlayamadığını belirterek adli yardum talebinde bulunmuştur, Başvurucu talep dilekçesinde adli yardım talebine dayanak olarak diğer belgeler yanında fakirlik belgesini de sunmuş olup kendisinin ve ailesinin geçimini idame ettiremediğini belirtmiştir. Başvurucu, adli yardım talebinin reddine neden olan evi aile konutı olarak kullandığını, 1999 yılında 1/2 hisse ile satın aldığını, bir gelirinin olmadığını, yardımlarla geçinebildiğini, pandemi nedeniyle çalışamadığını ve bakmakla yükümiüı olduğu beş çocuğu olduğunu belirtmiş; karara yaptığı itirazda iddialarınıyinelemiştir.

48. Yargılama makamları başvurucumun söz konusu tutarı ödemesi hâlinde kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştireceği iddiasım desteklemek için ne diğer belgelere ne de muhtarlıktan aldığı belgeye itibar etmiştir. Başvurucu Üizerine kayıth taşınmazın varlığından ve niteliğinden Mahkemeyi haberdar etmiştir. Mahkeme yaptırdığıdiğer araştırmalara ve ibraz editen belgelere rağmen başvurucu üzerine kayıtlı bir taşınmazın varlığının hangi nedenle adli yardımdan faydalandırmama için gerekçe oluşturduğunu belirtmeden salt taşmmaz sahibi olmanın adli yardımdan faydalanmaya engel olacağışeklinde katı ve kategorik bir yorum yapmış, başvurucunun itirazı üzerine inceleme yapan mahkeme de bu yorumu benimsemiştir. Bu şekildeki kategorik yaklaşım, adli yardım karanıverilmesinde ilgililerin gerçek mali durumlarımın dikkate almmasım Önlemektedir.Başvurucuların talep ve itiraz aşamalarında ileri sürdüğü iddiaların doğruluğu araştırılmadan sırf taşmmaz sahibi olmalarından hareketle mali gūçlerinin yargılama giderlerini karşılayacak düzeyde olduğu sonucu çıkarılamayacağı gibi mahkemeye erişime yapılan müdahalenin gözetilen meşru amaç ile korunmak istenen hak yöntinden gerekli ve orantılı olduğu da söylenemez. Bu durumun başvurucu üzerinde aşın bir yük oluşturduğu ve yapılan müdabalenin ölçüsüz olduğu sonucuna ulaşılmıştır.


49. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nun 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkanın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C,6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
50. Başvurucu ihlalin tespiti ve IS.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapımasīda hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargımercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un S0. maddesinin (2) numaralı fikrasinda düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460;Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B, No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, 8§ 93-100).

51. Öte yandan yeniden yargılama ile yeterli giderim sağlanacağından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'mn 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsammdaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDiLDİĞINE,
D. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için -adli yardım ret ara kararının verildiği davanın yargılamasının devam ettiği dikkate alınarak- adli yardım talebinin reddine ilişkin ara kararı yönünden yeniden yargılama yapılması amacıyla Silivri İș Mahkemesine (E.2021/207) GÖNDERILMESÍNE,
E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDfNE,
F. 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dōrt ay içinde yapılmasına, &demede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 7/6/2023tarihinde OYBlRLIĞiYLE karar verildi