Anayasa Mahkemesinin 6/11/2025 Tarihli ve E: 2025/232, K: 2025/216 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-01-14

14 Ocak 2026 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 33137
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2025/232Karar Sayısı : 2025/216Karar Tarihi : 6/11/2025
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Sekizinci Dairesi 
İTİRAZIN KONUSU: 7/6/1985 tarihli ve 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu'nun 44. maddesinin Anayasa'nın 2., 7., 38. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: 20/5/1991 tarihli ve 20876 sayılı Resmî Gazete'de yayimlanan Türk Eczacıları Birliği Disiplin Yönetmeliği'nin bazı hükümlerinin iptalleri ve yürürlüğünün durdurulması talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu 44. maddesi şöyledir:
"Disiplin cezaları
Madde_44 - Diş hekimliği vakar_ve onuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile_mesleğini_gereği_gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan vevahut görevin gerektirdiği_güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre aşağıdaki disiplin cezaları verilir.

a)_Uyarma;_diş_hekimine görevinde_ve_davranışlarında daha dikkatli_davranmasıgerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

b)Kınama;_diş hekimine görevinde ve davranışlarında kusurlu sayıldığının yazı ile bildirilmesidir.

c) Para cezası; bölgesinde o yıl uygulanan asgari muayene ücretinin on katından az elli katından fazla olmamak üzere verilecek para cezalarıdır.

d) Oda_ bölgesinde_bir_ aydan altı aya_ kadar serbest meslek uygulamasından alıkonmadır.

e) Oda bölgesinde iki defa serbest meslek uygulamasından alıkonma cezası alanların Oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonmasıdır.
Cezai takibat_ve_hüküm tesisi disiplin soruşturması vapılmasına_ve_disiplin cezasıuygulanmasına engel değildir.

Meslek mensubu hakkında savunma alınmadan disiplin cezası_verilemez. Tebligata rağmen onbeş gün içinde savunmasını yapmayanlar savunma hakkından vazgeçmişsayılırlar.


Disiplin cezaları kesinleşme tarihinden itibaren uygulanır.
Disiplin cezalarını_gerektiren_filler ve bu fiillere uygulanacak disiplin cezaları; bir derece ağır_veya hafif disiplin_cezalarının uygulanacağı haller; disiplin kovusturmasıyapılması konusunda_karar verecek merci; disiplin cezalarını_vermeye_yetkili merciler;disiplin cezalarına karşı yapılacak itirazın usul ve şartları; disiplin kurullarının çalışma usul ve esasları; disiplinle ilgili diğer işlemler Birlikçe düzenlenecek bir yönetmelikle gösterilir."
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Recai AKYEL, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI'nın katılımlarıyla 6/11/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Oğuz ÇAKAR tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi 
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralda hangi disiplin fiiline ne tür cezanın uygulanacağının ayrıntılı şekilde düzenlenmediği, dolayısıyla bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanınmadığı, bu suretle hukuki belirlilik ile suçta ve cezada kanunilik ilkelerinin ihlal edildiği, ayrıca oda bölgesinde serbest meslek icrasından sürekli olarak alıkonma cezasına ilişkin olarak tekerrür hükümlerinin işletilebilmesi için herhangi bir süre sınırlamasının öngörülmediği, bu durumun tekerrür kurumunu işlevsiz kıldığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2.,7., 38. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

B. Anlam ve Kapsam 
4. 3224 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre Diş Hekimleri Odaları (Oda) bu Kanun'da yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğine mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bu mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve hastalarıyla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlarıdır.
5. Anılan Kanun'un 4. maddesinde sınırları içinde odalara kayıtlı en az yüz dişhekimi bulunan her ilde bir odanın kurulacağı belirtilmiş, 5. maddesinde Oda Disiplin Kurulu,Odanın organları içerinde sayılmış, 14. maddesinde ise Oda Disiplin Kurulunun görevi, Oda Yönetim Kurulunun disiplin kovuşturması açılmasına dair kararı üzerine inceleme yaparak disiplinle ilgili kararları ve cezaları vermek olarak belirlenmiştir.


6. Kanun'un 19. maddesinde bütün odaların katılacağı, merkezi Ankara olan Türk Diş Hekimleri Birliğinin (Birlik) kurulacağı belirtilmiş; Birlik, bu Kanun'da yazılı esaslar uyarınca diş hekimliği mesleğine mensup olanların müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, bu mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleri ve hastalarıyla olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hâkim kılmak üzere meslek disiplini ve ahlakını korumak amacıyla kurulan tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olarak tanımlanmıştır.
7. 20. maddede Birlik Yüksek Disiplin Kurulu, Birliğin organları içerisinde sayılmış,29. maddede ise Birlik Yüksek Disiplin Kurulunun görevi, Oda Disiplin Kurullarının kararlarına karşı yapılacak itirazları incelemek ve Kanunla verilen diğer yetkileri kullanmak olarak belirlenmiştir.

8. Kanun'un, disiplin cezalarının düzenlendiği itiraz konusu 44. maddesinin birinci fikrasında; diş hekimliğinin vakar ve onuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile mesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevin gerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uyarma, kınama, para cezasi, oda bölgesinde bir aydan altı aya kadar serbest meslek uygulamasından alikonma, oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonma şeklinde düzenlenen disiplin cezalarının uygulanacağı hükme bağlanmış; ikinci, üçüncü, ve dördüncü fikralarında disiplin soruşturması ve cezalarının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslara yer verilmiş;beşinci fikrasında ise disiplin cezalarını gerektiren filler ve bu fiillere uygulanacak disiplin cezalarının, bir derece ağır veya hafif disiplin cezalarının uygulanacağı hâllerin ve disiplin kurullarının çalışma usul ve esaslarının Birlikçe düzenlenecek yönetmelikle gösterileceği belirtilmiştir.

C. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
1. Maddenin Birinci Fikrasının İncelenmesi 
9. Ítiraz konusu kuralda; diş hekimliğinin vakar ve onuruna veya meslek düzen ve geleneklerine uymayan fiil ve hareketlerde bulunanlar ile mesleğini gereği gibi uygulamayan veya kusurlu olarak uygulayan veyahut görevin gerektirdiği güveni sarsıcı davranışlarda bulunan meslek mensupları hakkında; fiil ve hareketin niteliği ve ağırlık derecesine göre uygulanacak disiplin cezalarının uyarma, kınama, para cezası, oda bölgesinde bir aydan altıaya kadar serbest meslek uygulamasından alikonma cezası ve oda bölgesi içinde serbest meslek uygulamasından sürekli olarak alıkonma cezası olduğu hükme bağlanmış ve bunların tanımlarına yer verilmiştir.

10. Anayasa Mahkemesi 22/9/2021 tarihli ve E.2021/16, K.2021/62 sayılı kararında 25/1/1956 tarihli ve 6643 sayılı Türk Eczacıları Birliği Kanunu'nun 30. maddesinin eczacıodaları haysiyet divanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası verme yetkisini düzenleyen kısmını incelemiş ve söz konusu kısmı, eczacı odaları haysiyet divanının meslek mensupları hakkında disiplin cezası uygulama yetkisini kullanmaları sırasında bireylerin hangi somut fiil ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını belirli bir açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine yasal çerçevede imkân tanımadığı gerekçesiyle Anayasa'nın 2. maddesine aykırı bularak iptal etmiştir.


11. Anılan kararda söz konusu kısımda eczacılar hakkında uygulanabilecek disiplin cezaları sayılmakla birlikte anılan maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinde sayılan hâllerde hangi disiplin cezasının uygulanacağına ilişkin bir düzenlemenin bulunmadığı tespit edilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 17).

12. Bu kapsamda anılan kısımda eczacılar hakkında disiplin cezası uygulanabilecek hâller sayılmakla ve disiplin cezaları da gösterilmekle birlikte maddede sayılan disiplin suç ve cezaları arasında yeterli bağlantının kurulamadığı, bu çerçevede disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda fiil ve hareketin niteliğine göre disiplin cezalarının verilebileceği öngörülmekle birlikte bu ölçütün disiplin cezasının muhatapları açısından yeterli bir hukuki güvence sağlamadığı belirtilmiştir (AYM, E.2021/16, K.2021/62,22/9/2021, § 18).

13. Öte yandan disiplin cezasının belirlenmesi konusunda haysiyet divanına sınırsız bir takdir yetkisinin tanındığı, bu bağlamda haysiyet divanına, disiplin cezasını gerektiren eylemin gerçekleşmesi durumunda ilgili kısımda yer alan disiplin cezalarından istediğini uygulama imkânının tanındığı, haysiyet divanının bu yaptırımı uygularken anılan Kanun'da öngörülen sırayı gözetme zorunluluğuna da tabi tutulmadığı ifade edilmiştir (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 19).

14. Söz konusu kararda Anayasa Mahkemesi; haysiyet divanına tanınan yetkinin somut olayın özelliklerine, eylemin ağırlığına, oluşan zararın büyüklüğüne göre kamu yararıve hizmet gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamanın yanında işlenen disiplinsizlik eylemi ile tayin edilen disiplin cezası arasında adil bir dengenin gözetilmesini temin edecek gerekli ve yeterli mekanizmaların kurulmadığı, verilecek disiplin cezaları bakımından keyfi yorum ve uygulamalara karşı hukuki güvencenin sağlanmadığı sonucuna varmıştır (AYM,E.2021/16, K.2021/62, 22/9/2021, § 20).

15. Anayasa Mahkemesi bu içtihadını 27/1/1954 tarihli ve 6235 sayılı Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği Kanunu, 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun, 18/1/1972 tarihli ve 1512 sayılı Noterlik Kanunu ile 19/3/1969 tarihli ve 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun benzer düzenlemeleri içeren hükümlerini incelediği kararlarında da sürdürmüştür (AYM, E.2023/53, K.2023/49,22/3/2023, §§ 4-12; E.2023/18, K.2023/57, 22/3/2023, §§ 4-12; E.2024/185, K.2024/178,5/11/2024, §§ 4-11; E.2025/50, K.2025/47, 6/3/2025, §§ 4-13).

16. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin anılan kararlarından ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.

17. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 7., 38. ve 49. maddeleri yönünden incelenmemiştir.


2. Maddenin Kalan Kısmmın İncelenmesi 
18. 3224 sayılı Kanun'un 44. maddesinin birinci fikrasının iptali nedeniyle anılan maddenin kalan kısmının uygulanma imkânı kalmamıştır.

19. Açıklanan nedenle söz konusu kısım 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kısım yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
20. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasında kanunun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
21. 3224 sayılı Kanun'un 44. maddesinin birinci fikrasının iptali nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan anılan maddenin kalan kismının 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince iptali gerekir.

V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 
22. Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fikrasında "Kanun, Cumhurbaşkanlığıkararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte,6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrasında da bu kural tekrarlanarak mahkemenin gerekli gördüğü hâllerde Resmî Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

23. 3224 sayılı Kanun'un 44. maddesinin iptal edilmesi nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

VI. HÜKÜM 
7/6/1985 tarihli ve 3224 sayılı Türk Diş Hekimleri Birliği Kanunu'nun 44.maddesinin;
A. Birinci fikrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALiNE, iptal hükmünün Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3)numaralı fikrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

B. Kalan kismının 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasi gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa’nın 153. maddesinin üçüncü fikrası ile 6216sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
6/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Üye İrfan FİDAN Kenan YAŞAR Muhterem ÍNCE 
Üye Üye Üye Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR Metin KIRATLI