Anayasa Mahkemesinin 27/6/2024 Tarihli ve E: 2022/101, K: 2024/124 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2024-10-08

8 Ekim 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32686
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2022/101Karar Sayısı : 2024/124Karar Tarihi : 27/6/2024
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Mcclisi üycleri Engin ALTAY,Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 132 milletvekili 
İPTAL DAVASININ KONUSU: 10/6/2022 tarihli ve 7410 sayılı Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
A. 4. maddesiyle 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2. maddesinin;
1. Birinci fikrasında yer alan "Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:" tanımının "Çevre yönetimi hizmeti:" şeklinde değiştirilmesinde bulunan “…çevre danışmanlık firmalarıveya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler..." ibaresinin,
2. Birinci fikrasına eklenen “Çevre danışmanlık firması:" tanımının,
B. 5. maddesiyle 2872 sayılh Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m)bendinde yer alan;
1. “.…çevre yönetim birimini kurmayanlara.." ibaresinin “.…çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..."şeklinde değiştirilmesinde bulunan “…ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." ibaresinin,
2. “…çevre görevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmişfirmalardan hizmet almayanlara.…" ibaresinin “…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilenkişiyi bulundurmayanlara…."şeklinde değiştirilmesindebulunan“.veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara..." ibaresinin,
C. 30. maddesiyle 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Tūrkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesinin (1)numaralı fikrasına cklenen (g) bendinin,
Anayasa'nın 2., 7., 43., 56., 123., 128. ve 153. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun'un dava konusu kuralların da yer aldığı;
A. 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un birinci fikrasının tanımı değiştirilen ve anılan fikraya tanımların eklendiği 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Tanımlar:
Madde 2  (Değişik: 26/4/2006-5491/2 md.)
Bu Kanunda geçen terimlerden;
Çevre: Canlıların yaşamları boyunca ilişkilerini sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları biyolojik, fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamı,
Çevre korunması: Çevresel değerlerin ve ekolojik dengenin tahribini, bozulmasını ve yok olmasım õnlemeye, mevcut bozulmaları gidermeye, çevreyi iyileştirmeye ve geliştirmeye,çevre kirliliğini önlemeye yönelik çalışmaların bütününü,
..•
Çevre yōnetimi: İdarî, teknik, hukuki, politik, ekonomik, sosyal ve kültürel araçlar kullanarak doğal ve yapay çevre unsurlarinım sürdürülebilir kullanımım ve gelişmesini sağlamak üzere yerel, bölgesel, ulusal ve küresel düzeyde belirlenen politika ve stratejilerin uygulanmasıni,
(Değişik tanım: 10/6/2022-7410/4 md.) Çevre yōnetimi hizmeti: Bu Kanun ve Kanuna göre yürürlüğe konulan düzenlemeler uyarınca tesis ve işletmelerin mevzuata uygunluğunun,alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının değerlendirildiği ve çevre mühendisleri, çevre yönetim birimleri, çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler tarafından verilen hizmeti,
(Ek tanım: 10/6/2022-7410/4 md.) Çevre yōnetim birimi: Çevre yönetimi hizmeti vermek üzere tesis veya işletmelerin bünyesinde kurulan birimi,
(Ek tanım: 10/6/2022-7410/4 md.) Çevre danışmanlık firması: Çevre yönetimi hizmeti vermek üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilen tüzel kişiliği,
..•
ifade eder."
B. 5. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 20, maddesinin birinci fikrasının ibare değişiklikleri yapılan (m) bendi şöyledir:
"m) Bu Kanunun ek 2 nci maddesinde öngörülen çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara 6.000 Türk Lirası (116.060 TL), çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara 4.000 Türk Lirası (77.372 TL) idarípara cezası verilir."
C. 30. maddesiyle 7261 sayılı Kanun'un (1) numaralı fikrasına (g) bendinin eklendiği 4. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Ajansın faaliyetieri 
MADDE 4- (1) Ajansın, Bakanlıkça belirlenen çevre strateji ve politikalarıdoğrultusunda yapacağı faaliyetler şunlardır:

ğ) (Ek:10/6/2022-7410/30 md.) Bakanlık tarafından Ajansa kullanma izni verilen veya kiralanan, Kryı Kanunu kapsamundaki devletin hüküm ve tasarrufu altında yer alan alanlarda; mapa ve şamandıra sistemleri kurmak, işletmek, deniz araçlarına atık alım hizmetlerini vermek ve bu hizmetlerin verilmesini sağlamak.

(2) (Ek:10/6/2022-7410/30 md.) Ajans, ihtiyaç hâlinde bu maddede sayılan faaliyetleri özel hukuk tüzel kişiliğini haiz şirketler kurarak gerçekleştirebilir."
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yildız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN ve Kenan YAŞAR'ın katılımlarıyla 8/9/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
IIL ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Cem GÜNDOĞDU tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Kanun'un 4. Maddesiyle 2872 Sayıh Kanun'un 2. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan “Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:" Tanımının “Çevre yönetimi hizmeti:" Şeklinde Değiştirilmesinde Bulunan“…çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler.…." İbaresinin ve Anılan Fıkraya Eklenen “Çevre danışmanlık firması:" Tanımmın İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
3. 2872 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'un amacının bütün canlıların ortak varlığı olan çevrenin, sürdürülebilir çevre ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri doğrultusunda korunmasını sağlamak olduğu hükme bağlanmıştır. Kanun'un ek 2.maddesinde ise faaliyetleri sonucu çevre kirliliğine neden olacak veya çevreye zarar verecek kurum, kuruluş ve işletmelerin çevre yönetimi hizmeti almakla yükümlü oldukları, bu konuyla ilgili usul ve esasların Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca (Bakanlık)çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.

4. Kanun'un 2. maddesinde de çevre yönetimi hizmeti, bu Kanun ve Kanun'a göre yürürlüğe konulan düzenlemeler uyarınca tesis ve işletmelerin mevzuata uygunluğunun,alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının değerlendirildiği ve çevre mūhendisleri, çevre yönetim birimleri, çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler tarafindan verilen hizmet olarak tanımlanmıştır. Anılan tanımda yer alan “.…çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler..." ibaresi dava konusu kurallardan ilkini oluşturmaktadır. Bu itibarla kural 

gereğince çevre yönetimi hizmeti çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler tarafindan verilebilmektedir.

5. Dava konusu ikinci kuralı oluşturan çevre danışmanlık firması tanımına göre ise çevre yönetimi hizmeti vermek üzere Bakanlık tarafından yetkilendirilen tüzel kişiliğin çevre danışmalık firması olduğu ifade edilmiştir.

6. Diğer yandan çevre yönetimi hizmeti tesis ve işletmelerin mevzuata uygunluğunun ve alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının değerlendirilmesinden Öteye geçemeyecektir. Nitekim 12. maddede Kanun hükümlerine uyulup uyulmadığını denetleme yetkisinin Bakanlığa ait olduğu ve bu yetkinin sadece il õzel idarelerine, çevre denetim birimlerini kuran belediye başkanlıklarına, Denizcilik Müsteşarlığına, Türkiye Çevre Ajansına, Emniyet Genel Müdürlüğüne, Jandarma Genel Komutanlığına ve Sahil Güvenlik Komutanlığına devredilebileceği öngörülmüştür. Dolayısıyla çevre yönetimi hizmeti kapsamında gerçekleştirilen faaliyet, değerlendirmeden ibaret olup bu faaliyetin denetleme ve yaptırım uygulama yetkilerini içermediği açıktır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
7. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarla çevre yönetimi hizmetinin çevre mühendisi olmayan kişilerce de yerine getirilmesine imkân tanındığı, bu hâliyle söz konusu hizmetin kimler tarafindan yerine getirileceği hususunda kanunda belirliliğin bulunmadığı,ayrıca bu konuda Bakanlığa tanınan yetkinin sınırsız olduğu, Bakanlığa ait denetim yetkisinin õzel hukuk kişilerine verilmesinin mümkün hâle getirildiği, Anayasa Mahkemesi tarafından daha õnce benzer düzenlemenin iptaline karar verildiği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2.,7., 123., 128. ve 153. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa'ya Aykırıhk Sorunu 
a. “Çevre danışmanlık firması:" Tanımı
8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkıda Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 48. maddeleri yönünden incelenmiştir.

9. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinin birinci fikrasında “Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir." denilmek suretiyle çalışma özgürlüğünün bir parçası olan teşebbüs özgürlüğü herkes yönünden güvenceye bağlanmıştır. Teşebbüs özgürlüğü, her gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin tercih ettiği alanda iktisadi-ticari faaliyette bulunmak üzere teşebbüs kurabilmesini, dilediği mesleki faaliyete girebilmesini ve faaliyeti ile mesleğini devletin veya üçüncü kişilerin müdahalesi olmaksızın dilediği biçimde yürütebilmesini ifade etmektedir (AYM, E.2015/34, K.2015/48, 13/5/2015).
10. Dava konusu kural çevre yönetimi hizmetinin sadece Bakanlık tarafindan yetkilendirilen tüzel kişiler tarafindan verilebileceğini öngörmektedir. Çevre danışmanlık faaliyetinin teşebbüs özgürlüğü kapsamında kaldığı açıktır. Bu itibarla kural, teşebbüslerin bu 

alanda faaliyette bulunmasını Bakanlığın yetkilendirmesi şartına bağlamak suretiyle teşebbüs özgürlüğünü sınırlamaktadır.

11. Anayasa'nın 13. maddesinde "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırıolamaz." denilmektedir. Buna göre temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa'da öngörūlen sınırlama scbebine uygun ve ölçülüolmașı gerekir.

12. Bu itibarla teşebbüs õzgürlüğünü sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli,ulaşılabilir ve õngörülebilir nitelikte olması gerekir.

13. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olmasi, Anayasa'run 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi uyarınca kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şckilde açık,net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfí uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının öngõrülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasımı gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154; E.2019/106,K.2019/100, 25/12/2019, § 20; E.2020/15, K.2020/78, 24/12/2020, § 10). Dolayısıyla Anayasa'nun 13. maddesinde sınırlama õlçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2.maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.
14. Kuralda çevre danışmanlık firmalarının Bakanlık tarafindan yetkilendirilen tüzel kişiyi ifade ettiği belirtilmekle birlikte bu yetkilendirmenin hangi ölçütlere göre yapılacağıkonusunda herhangi bir yasal düzenlemeye yer verilmemiştir. Özel teşebbüse açık bir alanda faaliyette bulunmaya getirilen sınırlamaların neler olduğunun ve hangi şartları taşıyan teşebbüslerin bu alanda faaliyette bulunacağının kanunla düzenlenmesi zorunludur (benzer değerlendirme için bkz. AYM, E.2020/30, K.2023/12, 25/1/2023, § 172).
15. Kuralla çevre yõnetimi hizmeti verecek ve õzel teşebbüs niteliğinde olan çevre danışmanlık firmalarının Bakanlık tarafindan yetkilendirilmesi öngörülmekle birlikte bu yetkilendirmeye ilişkin temel ilke ve esaslar ile yasal çerçeve belirlenmeksizin yürütme orgamına sınırları ve kapsamı belirsiz bir yetkinin tanınmasının hukuki belirlilik ilkesiyle bağdaşmadığı, dolayısıyla kuralla tcşebbüs özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kanunilik unsurundan yoksun olduğu anlaşılmaktadır.

16. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 48. maddeleri yönünden yapılan 

değerlendirmeler kapsamında cle alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yõnünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kural, Anayasa'nın 13. ve 48. maddelerine aykını görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 7., 123., 128, ve 153. maddeleri yõnünden incelenmemiştir.
b. “Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:” Tanımmın “Çevre yönetimi hizmeti:”Şeklinde Değiştirilmesinde Bulunan “…çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler…. İbarcsi 

i. “.çevre danışmanlık firmaları..” İbaresi 
17. 7410 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrasına eklenen “Çevre danışmanlık firması:" tanımının iptali nedeniyle anilan fikranın "Çevre yönetimi hizmeti:" tammında yer alan “…çevre danışmanlık firmaları.." ibaresinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle sõz konusu ibare 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kural yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.
i.“…veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler…” İbaresi 
18, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'mn 13., 48. ve 49, maddeleri yönünden de incelenmiştir.

19. Anayasa'nın 7. maddesinde “Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez." denilmektedir. Yasama yetkisinin Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) ait olması ve bu yctkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme yer veren Anayasa'nın 7. maddesinin gerekçesinde yasama yetkisinin parlamentoya ait olması “demokrasi rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmaz bir durum" olarak nitelendirilmiştir. Madde gerekçesinden de anlaşılacağı üzere yasama yetkisinin devredilemezliği, esasen kanun koyma yetkisinin TBMM dışında başka bir organca kullanılamaması anlamına gelmektedir. Anayasa'nın 7. maddesi ile yasaklanan,kanun yapma yetkisinin devredilmesidir.

20. Türevsel nitelikteki düzenleyici işlemler bakımından kural olarak kanun koyucunun genel ifadelerle yürütme organımı yetkilendirmesi yeterli olmakla birlikte Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda genel ifadelerle yürütme organına düzenleme yapma yetkisi verilmesi yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykırılık oluşturabilmektedir. Bu nedenle Anayasa'da temel hak ve õzgürlüklerin sınırlandırılmasi,vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin konması ve memurların atanması, õzlük hakları gibi münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanunun temel esaslari, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş olması gerekmektedir. Anayasa koyucunun açıkça kanunla düzenlenmesini õngördüğü konularda yasama organının temel kuralları saptadıktan sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmenin türcvsel nitelikteki işlcmlerine bırakmasi, yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamaz (AYM, E.2011/42, K.2013/60,9/5/2013).


21. Anayasa'nın 48. maddesinde "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir.", 49. maddesinde de “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir." denilmek suretiyle herkesin çalışma hakkı güvence altına alınmıştır.

22. Kuralla çevre yönetimi hizmeti verecek kişilerin Bakanlık tarafından çıkarılacak yönetmelikte yer alan şartları sağlayan ve belirli bir usul dâhilinde yetkilendirilen kişiler olması õngörülmektedir. Çcvre yönetimi hizmeti vermek isteyen kişilerin bu talebinin Bakanlıkça bclirlenccek ölçütlerc bağlanmasının çalışma hakkını sınırladığı açıktır.
23. Kuralla çevre yönetimi hizmeti verecck kişilerin Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle belirlcnmesi öngörülmekle birlikte bu belirlemenin hangi ölçütlere göre yapılacağı konusunda kanunda herhangi bir düzenlemeye yer verilmcmiştir. Kuralda belirtilen hususlarla ilgili kanunda temel ilkeler ve genel çerçeve tespit edilmeksizin bu konudaki düzenlemenin tümüyle Bakanlıkça çıkarılacak yönetmelikle yapılmasına imkân tanınmasıçalışma hakkının kanunla sımırlanması ilkesiyle bağdaşmadığı gibi yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle de çelişmektedir.

24. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7., 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdır.İptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 7., 13., 48. ve 49. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrica bir inccleme yapılmasına gerek gōrülmemiştir.

Kural, Anayasa'nın 7., 13., 48. ve 49. maddelcrine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica Anayasa'nın 123., 128. ve 153. maddelcri yönünden incelenmemiştir.
B. Kanun'un 5. Maddesiyle 2872 Sayıh Kanun'un 20. Maddesinin Birinci Fikrasının (m) Bendinde Yer Alan “…çevre yönetim birimini kurmayanlara…"İbaresinin “…çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." Şeklinde · Değiştirilmesinde Bulanan “…ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara…" İbaresi ile “..çevre görevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş firmalardan hizmet almayanlara…." İbaresinin “.…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara..." Şcklinde Değiştirilmesinde Bulunan “…veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara.." İbaresinin Íncclenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
25. 2872 sayıh Kanun'un "Cezai hükümler" başlıklı Beşinci Bölümü'nde bu Kanun kapsamında uygulanacak cezai hükümlere yer verilmiş olup sõz konusu bölümde yer alan 20.maddede ise idari nitelikteki cezalar düzenlenmiştir.

26. Anılan maddcnin birinci fikrasının (m) bendinde Kanun'un ek 2. maddesinde ōngörülen çevre yönctimi hizmeti almayanlara verilecek idari para cezaları dūzenlenmiştir.Söz konusu bende göre çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre danışınanlık 

firmalarından hizmet almayanlara 116.060 TL, Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara ise 77.372 TL idari para cezası verilir. Anılan bentte yer alan “.….ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara…." ve “…veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara..." ibareleri dava konusu kuralları oluşturmaktadır.
27. Kanun'da Bakanlıkça yetkilendirilen kişiye ilişkin herhangi bir tanıma yer verilmemiştir. Bununla birlikte verilecek cezanın çevre yönetimi hizmeti almayanlara yōnelik olduğu, çevre yönetimi hizmetinin tanımının yapıldığı 2. maddede ise bu hizmcti verebilecckler arasında Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişilerin sayıldığıgörülmcktedir. Dolayısıyla kuralda belirtilen Bakanlıkça yetkilendirilenlerin Bakanlığın ilgili yönetmelikte belirlediği kişiler olduğu anlaşılmaktadır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
28. Dava dilekçesinde õzetle; 7410 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle 2872 sayılıKanun'un 2. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:"tanımının "Çevre yönetimi hizmeti:" şeklinde değiştirilmesinde bulunan “…çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler.…" ibaresi ile anılan fikraya eklenen “Çevre danışmanlık firması:" tanımına yönelik gerekçelerle kuralların Anayasa'nın 2., 7., 123. ve 128. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa'ya Aykarılık Sorunu 
a. “...ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." İbaresi 
29. 7410 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrasına cklenen "Çevre damışmanlık firması:" tanımının iptali nedeniyle anılan Kanun'un 20, maddesinin birinci fikrasının (m) bendinde yer alan “.….ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." ibaresinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu ibarc 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kural yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapıImasına gerek görülmemiştir.

b. “...veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi..." İbaresi 
30. 7410 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:" tanımının "Çevre yōnetimi hizmeti:" şeklinde değiştirilmesinde bulunan ".….veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler..." ibaresinin iptali ncdeniyle anılan Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m) bendinde yer alan “.…veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi.…." ibarcsinin uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu ibare 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kural yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerck gõrülmemiştir.
c. “...bulundurmayanlara..." İbaresi 
31, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 48. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


32. Dava konusu kuralla çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara 77,372 TL idari para cezası verilmesi Öngörülmektedir. Buna karşılık kuralın da bulunduğu benite yer alan "…veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi..." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasıkapsamında değerlendirilmiş olması nedeniyle kural çevre mühendisi bulundurmama yönüyle incelenmiştir.

33. Kuralla çevre yönetimi hizmcti almayanlardan çevre mühendisi bulundurmayanlara idari para cezası verilebilmesine imkân tanınmaktadır. Bu cezanın muhatapları ise çevre yönetimi hizmeti almakla yükümlü olanlardır. 2872 sayılı Kanun'un ek 2. maddesi gereğince faaliyetleri sonucu çevre kirliliğine neden olacak veya çevreye zarar verecek kurum, kuruluş ve işletmcler çevre yönetimi hizmeti almakla yükümlüdürler. Bu itibarla anılan maddede öngörülen yükümlülüğün hem õzel hukuk kişilerini hem de kamu kurum ve kuruluşlarını kapsadığı anlaşılmaktadır.

34. Bu bağlamda kural çevre yönctimi hizmeti almayanlardan çevre mühendisi bulundurmayan özel hukuk kişilerine idari yaptırım uygulanmasını öngörmek suretiyle teşebbüs özgürlüğünü sınırlamaktadır.

35. Bir mühendislik dalı olan çevre mühendisliği üniversitelerin bu eğitimi veren bölümlerinden mezun olmakla kazanılan bir ünvandır. Dolayısıyla çevre mühendisi ile kastedilen kişilerin kimler olabileceği konusunda hcrhangi bir tereddüt bulunmamaktadır.
36. Öte yandan kuralın yer aldığı bentte de ifade edildiği üzere bu hizmeti almasıgerekenler anılan Kanun'un ek 2. maddesinde açıkça düzenlenmiştir.
37. Bu itibarla kuralda idari para cezasına konu eylemin ve ceza miktarımın herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği, ayrıca muhatap konumunda olan her bir kurum, kuruluş ve işletmenin veya faaliyetin ayrı ayrı tespit edilmesinin tcknik idari konular olduğu, bu nedenle kanun koyucunun genel çerçeveyi çizmekle yctindiği gözetildiğinde kuralın kanunilik şartını sağladığı sonucuna varılmıştır.
38. Anayasa'nın 48. maddesinde teşebbüs õzgürlüğü mutlak bir hak olarak düzenlenmemiş olup anılan maddenin ikinci fikrasında "Devlet, özel teşebbüslerin millíekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." hükmüne yer verilmek suretiyle milli ekonominin gerekleri ve sosyal amaçlarla bu őzgürlüğe sınırlamalar getirilebilmesine imkân sağlanmıştır.Nitekim amılan maddenin gerekçesinde de “Devlet, kamu yararı olan hallerde ve milli ekonominin gerekleri ve sosyal amaçlarla özel teşebbüs özgürlüğüne sınırlamalar getirebilir." denilerek millí ekonominin gerekleri ve sosyal amaçların õzel teşebbüs özgürlüğü yönünden birer sınırlama sebebi olduğu vurgulanmıştır (AYM, E.2015/34,K.2015/48, 13/5/2015).

39. Anayasa'nın “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" başlıklı 56. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında "Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir./ Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığını korumak ve çevre kirlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidir." düzenlemeleri yer almaktadır. Buna göre çevrenin geliştirilmesi, çevre sağlığıın korunması ve çevre kirlenmesinin õnlenmesine yönelik 

tedbirleri almak devletin temel õdevlerindendir. Bu amaçla devlet, çevrenin korunmasımısağlamak için etkili bir hukuk dūzeni oluşturmakla yükümlüdür (AYM, E.2020/10,K.2020/67, 12/1 1/2020, § 14; E.2019/21, K.2020/51, 24/9/2020, § 41).
40. Kuralla faaliyetleri sonucu çevre kirliliğine neden olacak veya çevreye zarar verecek olanların çevre mühendisi bulundurmamak suretiyle çevre yönetimi hizmeti almamaları hâlinde idari para cezasının Öngörülmesi suretiyle bu hizmetin etkin şekilde ahnmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Çevrenin korunmasına yönelik tedbirler alınmasının Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen sosyal amaçlar kapsamında değerlendirilebileccği açıktır. Çevre yönctimi hizmctinin 2872 sayılı Kanun ve anılan Kanun'a göre yürürlüğe konulan düzenlemelcr uyarınca tesis ve işletmelcrin mevzuata uygunluğunun, alınan tedbirlerin etkili olarak uygulanıp uygulanmadığının değerlendirildiği bir hizmet olduğu ve bu itibarla çevrenin geliştirilmesi, çevre sağlığının korunması ve çevre kirlenmesinin õnlenmesine hizct cttiği gözetildiğinde kuralın anayasal bakımdan mcşru bir amaca dayandığı açıktır.

41. Bununla birlikte söz konusu hak bağlamında getirilen sınırlamanın kanunilik ve meşru amaç şartlarını taşıması yeterli olmayıp aynı zamanda õlçülü de olması gerckir.Anayasa'nın 13. maddesinde güvence altına alnan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkedcn oluşmaktadır. Elverişlilik, öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını; gereklilik, ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşıłmasının mümkün olmamasını; orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmcktedir.

42. Devletin çevrenin korunmasına ilişkin õdevleri kapsamında ne tür tedbirler alacağı kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Gelişen ve değişen sektörler ve bu sektörlerin çcvresel etkilerinin düzenli aralıklarla değerlendirilmesinin yapılacak denetim faaliyetlerine katkısı olacağı açıktır. Kuralda söz konusu yükūmlülūğü yerine getirmeyenlere idari para cezası verilcccğinin öngörülmesi suretiyle oluşturulan zorlayıcı etki de gözetildiğinde kuralın anılan amaca ulaşma bakımından clverişli ve gerekli olmadığısõylenemcz.

43. Öte yandan kurum, kuruluş ve işletmelerin faaliyetlerinin çevresel etkilerinin,kişilerin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını etkileyebilecck hususlardan olduğu açıktır. Çevresel etkilerin geniş çaphı ve geri dönüşü olmayan sonuçlar doğurabileccği gözctildiğinde idari para cezası yaptırımı ile korunmaya çalışan kamu yararı ve teşebbūs õzgürlüğü arasında bulunması gereken makul dengenin bozulduğu söylenemez. Ayrıca söz konusu para cezasının gerçekleştirilen faaliyetin etkilerine ve hizmetin alınma usulüne göre farkhılaştırıldığı ve söz konusu yaptırıma karşı yargı yoluna başvurulabilme imkânının olduğu dikkate alındığında kuralın kişilere aşırı külfet yūklediği de söylenemez. Bu itibarla kuralla teşebbüs õzgürlüğüne getirilen sınırlamanın orantısız olmadığı anlaşılmaktadıīr.
44. Kamu kurum ve kuruluşu yönünden ise kuralın Anayasa'nın 2. maddesi kapsamında incelenmesi gerekir.


45. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykın durum ve tutumlardan kaçınan, hukuki güvenliği sağlayan, hukuk kurallarıyla kcndini bağlı sayan ve yargıdenetimine açık olan devlettir.

46. Anayasa'nın anılan maddesinde gūvence altına alınan hukuk devleti ilkesi gereği kanunlar kamu yararı amacıyla çıkarılır. Anayasa Mahkemcsinin kararlarına gõre kamu yararıgenel bir ifadeyle bireysel, õzel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifadc etmcktedir. Kanunun amaç õgesi bakımından Anayasa'ya uygun sayılabilmesi için çıkarılmasında kamu yararı dışında bir amacın gözetilmemiş olması gerckir. Kanunun kamu yararı dışında bir amaçla yalnız õzel çıkarlar için veya yalnızca belirli kişilcrin yararına olarak çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından Anayasa'ya aykırıhık sőz konusudur.

47. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesncl olmasi, ayrıca kamu otoritelerinin keyf uygulamalarına imkân tanımaması gerekir. Belirlilik ilkesi hukuksal güvenlikle bağlantıhı olup bireyin kanundan belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığıni, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır.

48. Kuralla ilgili Anayasa'nın 48. maddesi kapsamında yapılan değerlendirmelerde kanunilik ve meşru amaç bakımından belirtilen gerckçeler bu kısım yönünden de geçerlidir.
49. Açıklanan ncdenlerle kural, Anayasa'nın 2., 13. ve 48. maddclerine aykırıdeğildir. İptal talcbinin reddi gerekir.

50. Kuralın Anayasa'nın 7. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 2., 13. ve 48. maddelcri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 7. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek gōrülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 123. ve 128. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
C. Kanun'un 30. Maddesiyle 7261 Sayılı Kanun'un 4. Maddesinin (1) NumaralıFıkrasına Eklenen (ğ) Bendinin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
51. 7261 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'un amaç ve kapsamıdüzenlenmiştir. Buna göre Kanun'un amacı; çevre kirliliğini önlemek ve yeşil alanların korunmasına, iyileştirilmesine ve geliştirilmesine katkı sağlamak, dőngüsel ekonomi ve sıfir atık yaklaşımı doğrultusunda kaynak verimliliğini artırmak ile ulusal õlçektc depozito yõnetim sistemi kurulmasına, bu sistemin işletilmesine, izlenmesine ve denctimine yönelik faaliyetlerde bulunmak üzcre Türkiye Çevre Ajansının (Ajans) kurulmasıdır. Kanun 

kapsamını ise Ajansın kuruluşu, yõnetimi, denetimi, faaliyet konuları ve gelirlerine ilişkin usul ve esaslar oluşturmaktadır.

52. Kanun'un 3. maddesi uyarınca Kanun'un 2. maddesinde belirtilen amaçdoğrultusunda Kanun'la verilen gõrevleri yerine getirmek üzere Bakanlıkla ilgili, tüzel kişiliği haiz, Kanun'da belirtilen hususlar dışında õzel hukuk hükümlerine tabi Ajans kurulmuştur.
53. Ajansın Bakanhıkça belirlenen çevre strateji ve politikaları doğrultusunda yapacağı faaliyetler 4. maddenin (1) numaralı fikrasında düzenlenmiştir. Dava konusu kuralla anılan fikraya eklenen (ğ) bendi uyarınca Bakanlık tarafindan Ajansa kullanma izni verilen veya kiralanan 4/4/1990 tarihli ve 3621 sayılı Kıyı Kanunu kapsamındaki devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlarda; mapa ve şamandıra sistemleri kurmak, işletmck, deniz araçlarına atık alım hizmetlerini vermek ve bu hizmetlerin vcrilmesini sağlamak Ajansın faaliyctleri arasında sayılmıştır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
54. Dava dilekçesinde Özetle; dava konusu kuralla kıyı alanlarını işletme yetkisinin Ajansa tanımdığı, bu durumun Ajansın kuruluş amacıyla bağdaşmadığı, kirliliği önlemekle yükümlū olan Ajansın kendi faaliyetinin kirliliğe neden olacağı, bu faaliyetle aynı zamanda kıyılarda yapılaşmanın Önünün açılacağı, şamandıra-mapa gibi yapıların deniz ekosistemine zarar verdiği, Ajansa tanınan bu yetkinin devletin kryıları koruma yükümlülüğüyle bağdaşmadığı, bu hizmetlerin õzel hukuk tüzel kişileri eliyle gördürülmesi surctiyle mali açıdan daha külfetli hâle getirildiği, ayrıca bu hizmetlerden sadece belli bir kesimin yararlanmasına neden olunacağı, hizmet kapsamında yapılacak bina ve tesislerin Özelliklerinin ve kapsamlarının belirsiz olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 43, ve 56.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
55. Anayasa'nın 43. maddesinde “Kıyılar, Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır./Deniz, göl ve akarsu kayılarıyla, deniz ve göllerin kayılarını çevreleyen sahil şeritlerinden yararlanmada öncelikle kamu yararı gözetilir./ Kryılarla sahil şeritlerinin, kullanılışamaçlarına göre derinliği ve kişilerin bu yerlerden yararlanma imkân ve şartları kanunla düzenlenir. " denilmektedir.

56. Kıyıların devletin hükūm ve tasarrufu altında olması, buraların õzel mülkiyete konu yapılamayacağı ve doğasına uygun olarak genellik, eşitlik ve serbestlik ilkeleri çerçevesinde herkesin ortak kullanımına açık bulunmaları gerektiği anlamına gelmektedir.
57. Denizie kıyıların oluşturduğu doğal ve ayrılamaz ilişki gözetildiğinde denizden yararlanmak ancak kıyının kullanımının herkese açık olmasıyla sağlanabilecektir.Anayasa'nın 168, maddesinde tabii servetlerin ve kaynakların, devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunduğu hükme bağlanmıştır. Anayasa koyucu kryının hukuksal konumunu, genel nitelikte tabii servet ve kaynaklarla ilgili maddelerin dışında bağımsız ve ayrı bir maddede düzenlemiştir. Dolayısıyla kıyılar tabii servet ve kaynaklardan biri olmakla birlikte ülkemiz açısından giderek artan ekonomik ve sosyal değerlcri gözönünde bulundurularak Anayasa'nın 43. maddesinde õzel olarak düzenlenmiştir. Bu düzenleme doğal nitcliği itibarıyla herkesin 

serbestçe yararlanmasına açık ve bu nedenle bir kamu malı olan kıyıların kendisine tabii servet ve kaynak niteliği kazandıran özelliklerini yitirmemesi ve bu õzellikleri nedeniyle korunması gereğinin bir sonucudur (AYM, E.2019/35, K.2019/53, 26/6/2019, § 18;E.2018/70, K.2019/54, 26/6/2019, § 13).

58. Buna göre çevrenin geliştirilmesi, çevre sağlığının korunması ve çevrenin kirlenmesinin önlenmesine yönelik tedbirleri almak devletin temel ödevlerindendir. Bu amaçla devlet, çevrenin korunmasını sağlamak için etkili bir hukuk düzeni oluşturmakla yükümlüdür.

59. Anayasa'nın 43. maddesi ile sağlık hakkını güvence altına alan 56. maddesi arasında yakın bir ilişki bulunmaktadır. Çünkü denizlerin devamı olan kıyıların ve kıyılarıtamamlayan sahil şeritlerinin dengeli bir çevre ile yakın ilişkisinin bulunduğu şüphesizdir.Üstelik kamuya açık kıyıların ve denizlerin kirlenmesinde sahil şeridinin kullanılış biçimi en büyük etkendir. Sahil şeritleri ve kıyılar, kişilerin yararlanacağı doğal çevreyi oluşturur.Herkes, bu çevrede sağlıklı ve dengeli yaşama hakkına sahiptir. Planlama, imar ve inşaat uygulamalarında herhangi bir kısıtlamanın olmadığı, çevre koşullarına ve kamu yararı esasına göre belirlenmemiş uygulamalar kişileri bu anayasal haktan yoksun bırakacaktır (AYM.E.2018/70, K.2019/54, 26/6/2019, § 16).

60. 3621 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'un deniz, tabii ve suni göl ve akarsu kayıları ile bu yerlerin etkisinde olan ve devamı niteliğinde bulunan sahil şeritlerinin doğal ve kültrel õzelliklerini gözeterek koruma ve toplum yararlanmasına açık, kamu yararına kullanma esaslarını tespit etmek amacıyla düzenlendiği belirtilmiştir. Ayrıca Kanun kapsamında kıyılar, sahil şeritleri, doldurma ve kurutma yoluyla kazanılan arazilere ilişkin olarak öngörülen yapı ve yapılaşmaya dair sınırlayıcı hükümler bu alanların doğal ve kültürel özelliklerinin gözetilerek tabii servet ve kaynak olarak değerlerinin korunması ve bu alanlardan yararlanmada öncelikle kamu yararının gözönünde bulundurulmasının sağlanmasıamacına yöneliktir. Bu bağlamda Ajansa kullanma izni verilen veya kiralanan, Kanun kapsamındaki devletin hüküm ve tasarrufu altında bulunan alanlarda mapa ve şamandıra sistemleri kurma, işletme, deniz araçlarına atık alım hizmetlerini verme ve bu hizmetlerin verilmesini sağlama faaliyetine izin veren kuralın Anayasa'nın 43. ve 56. maddelerinde belirtilen esaslara aykırı olmaması gerekir.

61. Mapa ve şamandıra sistemleri deniz araçlarının sabitlenmesine yarayan taşınabilir/yer değiştirebilir niteliğe sahip sistemlerdir. Başka bir ifadeyle bu sistemle deniz araçlarının sabitlenmesi için deniz dibine atılan demir veya çapa ile kıyıda sabit bir noktaya bağlanan halatlara alternatif bir imkân sağlanmaktadır.

62. Kural uyarınca Ajans tarafından verilecek bir diğer hizmet ise atık alım hizmetidir. Deniz araçlarında biriken atıkların alınarak çevreye karışmasını õnlemeyi konu edinen bu hizmetin sınırları da kuraldan net bir şekilde anlaşılmaktadır.
63. Kanun kapsamındaki devletin hüküm ve tasarrufu altında olan alanların Ajans tarafından yukarıda belirtilen hizmetler haricinde değerlendirilmesi veya başka bir amaçla kullanılması ise kurala göre mümkün değildir. Diğer yandan kuralın da yer aldığı 4. maddenin (2) numaralı fikrasındaki hüküm gereğince Ajansın ihtiyaç hâlinde bu faaliyetleri özel hukuk tüzel kişiliğini haiz şirketler kurarak da gerçekleştirebileceğinin açıkça belirtildiği ve kuralla 

işlettirmek yönünde bir yetkilendirmenin yapılmadığı gözetildiğinde kuralın Ajansa bu faaliyetleri üçüncü kişilere devrederek yaptırması yönünde bir yetkiyi tanıdığı da söylenemez.Dolayısıyla kuralın belirlilik ilkesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
64. Öte yandan kamu hizmeti, geniş tanımıyla devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafindan ya da bunların denetim ve gözetimleri altında ortak gereksinimleri karşılamak ve kamu yararını sağlamak için topluma sunulmuş sürekli ve düzenli faaliyetlerdir. Toplumsal yaşamın zorunlu gereksinimlerinden olan çevrenin korunması ve iyileştirilmesi faaliyetlerinin düzenli ve sürekli olarak yürütülmesi gerektiği, bu nedenle bu hizmetlerin gördürülmesinde kamu yararı bulunduğu izahtan varestedir.

65. Anayasa'mn 123. maddesinde “Idare, kuruluş ve görevleriyle bir bütündür ve kanunla düzenlenir./ İdarenin kuruluş ve görevleri, merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslarına dayanır./ Kamu tüzelkişiliği, kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur." denilmektedir.

66. Ajans 7261 sayılı Kanun'la kurulmuştur. Kanunla kurulduğu, görev ve yetkileri ile bunları kullanmasındaki usul ve esasları, ayrıcalıkları, gelirleri, merkezî idare ile bağlantıları gözönünde bulundurulduğunda Ajansın bir kamu tüzel kişisi olduğu açıktır (AYM, E.2021/27, K.2023/26, 16/2/2023, § 21). Bu yönüyle kamu tüzel kişisi olduğu tespit edilen Ajansın anılan Kanun'un kuralın da yer aldığı 4. maddesinde belirtilen görevleri kamu hizmeti niteliğindedir.

67, Mapa ve şamandıra sistemlerinin kurulması ve işletilmesiyle deniz araçlarının doğal niteliğe sahip (deniz dibi, kıyıda yer alan ağaçlar vb.) sabitleme unsurları yerine bu sistemlere sabitlenmesi mümkün olacak ve bu suretle doğal nitelikteki unsurların tahribatıönlenebilecektir. Benzer şekilde deniz araçlarına ait atıkların alınmasının da çevresel unsurların korunmasına katkıda bulunacağı açıktır.

68. Nitekim kuralın gerekçesinde de “Denizlerimizin su kalitesinin bozulmaması,denizaltı biyoçeşitliliğinde azalma yaşanmamasi, en büyük karbon yutak alanlarından olan,oksijen ve besin kaynağı olması sebebiyle denizlerin ormanları olarak tanımlanan deniz çayırlarının korunmasi, tekne ve yatlarda biriktirilen evsel atıkların denizlere boşaltılmamasıve kıyıdaki doğal yapının zarar görmemesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca yürütülen mapa şamandıra projelerinin ihtiyaç kapsamında Türkiye Çevre Ajansı Başkanlığı eliyle yapılması gerekliliği doğmuştur. Madde ile tekne ve yatların gelişigüzel demir ve çapa atarak deniz canlılarının beslenme, barınma ve üreme bölgeleri olan ve IUCN kriterlerine göre nesli kritik derecede tehlike altında bulunan deniz çayırlarına zarar vermesinin, koylardaki ağaçlara bağlanan tekne halatlarının yeşil bitki örtüsünü tahrip etmesinin, yatların atık boşaltimı yaparak koyları kirletmesinin ve sualtı ekolojisinin yok olmasının önüne geçilmesi hedeflenmektedir.…" denilmektedir.

69. Ayrıca kural gereğince bu hizmetler kamu tüzel kişisi olan Ajans tarafından yürütüleceğinden buradan elde edilen gelirin kamusal niteliğinin bulunduğu anlaşılmaktadır.Bu itibarla kuralla kamu yararı dışında bir amacın gözetildiği sõylenemez.
70. Diğer yandan Ajansa tanınan faaliyetlerin gereği olarak kıyıda yapılması zorunlu olan yapı ve tesislerin yapımının bu zorunlulukla sınırlı olduğu, dolayısıyla bu yapı ve 

tesislerin zorunlu kılmadığı yapılaşmalara izin verilemeyeceği açıktır (benzer yönde değerlendirme için bkz. AYM, E.2005/98, K.2006/3, 5/1/2006). Nitekim kural Ajansı bu yetkinin kullanımı sırasında 3621 sayılı Kanun'dan da bağışık tutmamaktadır. Dolayısıyla Ajans, başta 3621 sayılı Kanun'da yer alan hükümler olmak üzere kıyıların korunmasına ilişkin tüm mevzuat hükümlerine de tabi olmaya devam edecektir.
71. Bu itibarla kuralda Anayasa'nın 43. ve 56. maddeleri uyarınca devlete verilen çevreyi ve kıyıları koruma yükūmlülüğüyle bağdaşmayan bir yőn bulunmamaktadır.
72. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 43. ve 56. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerckir.

IV. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
73. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasında kanunun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün belirli kurallarımın iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
74, 7410 sayılı Kanun'un 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrasının değiştirilen “Çevre yönetimi hizmeti:" tanımında yer alan “…veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler.…" ibaresi ile anılan fikraya eklenen “Çevre danışmanlık firması:" tanımının iptallcri nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan "Çevre yönetimi hizmeti:" tanımında yer alan “…çevre danışmanlık firmaları." ibaresi ile söz. konusu Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m) bendinde yer alan ".….ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara." ve “….veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi.…." ibarelcrinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gercğince iptalleri gerekir.

V. İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU 
75. Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fikrasında "Kanun, Cumhurbaşkanlığıkararnamesi veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hüknünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden başlayarak bir yılıgeçemez." denilmekte, 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrasında da bu kural tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde ResmîGazete'de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği tarihi bir yılıgeçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.

76. 7410 sayılı Kanun'un;
 4. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrasının değiştirilen "Çevre yönetimi hizmeti:" tanımında yer alan “.…çevre danışmanlık firmaları veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler..." ibarcsi ile anılan fikraya cklcnen “Çevre danışmanlık firması:" tamımının,

- 5. maddesiyle anılan Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m) bendinde yer alan “.…çevre yönetim birimini kurmayanlara…." ibaresinin “…çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara…." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “…ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." ibaresinin ve “.…çevre görevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmiş firmalardan hizmet almayanlara…" ibaresinin“…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara.."şeklinde değiştirilmesinde bulunan “. veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi..." ibaresinin,
iptal edilmeleri nedeniyle doğacak hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüığünden Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fikrasıyła 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince iptal hükümlerinin kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
77. Dava dilekçesinde özetle, dava konusu kuralların uygulanmaları hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

10/6/2022 tarihli ve 7410 sayılı Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
A. 1. 4. maddesiyle 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 2.maddesinin;
a. Birinci fikrasında yer alan “Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:" tanımının “Çevre yönetimi hizmeti:" şeklinde değiştirilmesinde bulunan “.…çevre danışmanlık firmalarıveya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler.." ibaresine,
b. Birinci fikrasına eklenen “Çevre danışmanlık firması:" tanımına,
2. 5. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m)bendinde yer alan;
a. “…çevre yõnetim birimini kurmayanlara.." ibaresinin “...çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “...ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." ibaresine,
b. “.…çevre gõrevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmişfirmalardan hizmet almayanlara…" ibaresinin “.…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilenkişiyibulundurmayanlara…"şeklinde değiştirilmesindebulunan“.…veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi..." ibaresine,
yönelik iptal hükümlerinin yürürlüğe girmelerinin ertelenmeleri nedeniyle bu ibarelere ve tanıma ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,

B. 1. 5. maddesiyle 2872 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m)bendinde yer alan“…çevre görevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmişfirmalardan hizmet almayanlara…" ibaresinin "…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara.."şeklinde değiştirilmesinde bulunan “….bulundurmayanlara..." ibaresine,
2. 30. maddesiyle 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesinin (1)numaralı fikrasına eklenen (ğ) bendine,
yönelik iptal talepleri 27/6/2024 tarihli ve E.2022/101, K.2024/124 sayılı kararla reddedildiğinden bu bende ve ibareye ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VII. HÜKÜM 
10/6/2022 tarihli ve 7410 sayılı Çevre Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
A. 4. maddesiyle 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu’nun 2, maddesinin;
1. Birinci fikrasında yer alan “Çevre yönetim birimi/Çevre görevlisi:" tanımının “Çevre yönetimi hizmeti:" şeklinde değiştirilmesinde bulunan;
a. “….çevre danışmanlık firmaları.…." ibaresinin 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince İPTALiNE, iptal hükmünün Anayasa'nın 153. maddesinin Üçüncü fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
b. “...veya Bakanlığın ilgili yönetmelikle belirlediği kişiler.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, iptal hükmünūn Anayasa'un 153. maddesinin üçüncü fikrasıile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
2. Birinci fikrasına eklenen "Çevre danışmanlık firması:" tanımının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALNE, iptal hükmünün Anayasa'nn 153, maddesinin üçüncü fikrasıile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gereğince KARARIN RESMÎGAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
B. 5. maddesiyle 2872 sayıl Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasının (m)bendinde yer alan;

1. “.…çevre yönetim birimini kurmayanlara.." ibaresinin “…çevre yönetimi hizmeti almayanlardan; çevre yönetim birimini kurmayanlara ya da çeyre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara." şeklinde dcğiştirilmesinde bulunan “.ya da çevre danışmanlık firmalarından hizmet almayanlara..." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası gereğince İPTALİNE, iptal hükmünün Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrası gercğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
2. “.…çevre görevlisi bulundurmayanlara ya da Bakanlıkça yetkilendirilmişfirmalardan hizmet almayanlara…." ibaresinin “…çevre mühendisi veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiyi bulundurmayanlara.." şeklinde değiştirilmcsinde bulunan;
a. “.….veya Bakanlıkça yetkilendirilen kişiy.." ibarcsinin 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince İPTALiNE, iptal hükmünün Anayasa'nın 153.maddesinin üçüncü fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fikrasıgereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK DOKUZ AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
b. “...bulundurmayanlara.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına vc iptal talebinin REDDINE,
C. 30. maddesiyle 24/12/2020 tarihli ve 7261 sayılı Türkiye Çevre Ajansının Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 4. maddesinin (1)numaralı fikrasına eklcnen (g) bendinin Anayasa'ya aykını olmadığına ve iptal talebinin REDDINE,
27/6/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvckili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI 
Úye Oye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇReçai AKYEL 

Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Kenan YAŞAR Muhterem İNCE 
Üye Üye Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR