Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 29/11/2019 Tarihli ve E: 2018/5, K: 2019/6 Sayılı Kararı
YARGITAY KARARI | 2020-06-30

30 Haziran 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31171
YARGITAY KARARI 
Yargitay Başkanlığından:
YARGITAY İÇTİHADI BİRLEŞTİRME  BÜYÜK GENEL KURULU KARARI 
ESAS NO : 2018/5KARAR NO : 2019/6KARAR TARİHİ: 29.11.2019
I. GİRİŞ
A. İetihatların Birleștirmesi Başvurusu:
ÖzET:Mülga 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6/A maddesi gereği nama yazıhı olarak düzenlenımesi gereken bonolarn emre yazılı düzenlenmesi hâlinde nama yazili_ düzenlenmemesi_ nedeniyle geçersizlik iddiasının senedi ciro yoluyla devralmış iyi niyetli hamile karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği konusunda içtihatların birlestirilmesi talep edilmis ise de, söz konusu düzenleme, 28.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılı Tüketicinin KorunmasıHakkında Kanunun 4/5. maddesi ile “Tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine avkirı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.“ şeklinde kabul edilen hükümle sadece tüketiciler yönünden geçersiz olduğu belirlenmek suretiyle kanun koyucu tarafindan içtihat aykırlığını giderecek şekilde düzenleme yapilmiş olduğundan içtihatların birleştirilmesine yer olmadığısonucuna varilmiştır.

Av. Mihriban Naillioğlu tarafindan verilen 02.11.2017 tarihli başvuru dilekçesinde özetle:mülga 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6/A maddesinin ".….Sözleşmeden ayrı olarak kiymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayri ayri olacak şekilde ve sadece nama yazili olarak düzentenir.


Aksi takdirde, kambiyo senedi geçersizdir.…." hükmünü içerdiği. yürürlükteki 6502 sayılıTüketicinin Korunıması Hakkında Kanun'un 4/5. maddesinde de "Tüketicinin yapmış olduğu işlemier nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrıayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir." şeklinde düzenleme bulunduğu. buna rağmen nama yazılı olarak tanzimi gereken bonoların emre yazılı düzenlenmesi hâlinde. tüketici senedi olarak verilmesi nedeni ile 4077 s. Kanunun 6/A maddesi (6502 s. Kanunun 4/5. maddesi) gereğince senedin nama yazılışekilde düzenlenmesi gerektiği iddiasının senedi ciro yoluyła devrałmış iyi niyetli hamile karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği hususunda Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve Yargıtay 12. Hukuk Dairesi ile 13. Hukuk Dairesinin kararları arasında çelişki bulunduğu belirtilerek, bu husustaki çelişkinin içtihadın birleştirilmesi yoluyla giderilmesi talep edilmiştir.

B. Yargıtay Birinei Başkanlık Kurulunun kararı ve İçtihatları Birleştirmenin Konusu:
Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunun 15.11.2018 tarihli ve 345 sayılı kararı ile “Mülga 4077sayıł Kanunun 6/A maddesi (Yürürlükteki 6502 sayılı Kanunun 4/5. maddesi) gereği nama yazılıolarak düzenlenmesi gereken bonoların emre yazılı olarak düzenlenmesi hâlinde. tüketici senedi olarak verilmesi nedeni ile Mülga 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 6/A maddesi (Yürürlükteki 6502 sayılı Kanun' un 4/5. maddesi) gereğince nama yazılı düzenlenmesi gerektiği iddiasının senedi ciro yoluyla devralmış iyi niyetli hamile karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği" konusunda içtihadın birleştirilmesini gerektirir görüş aykırılığının bulunduğuna karar verilmiş ise de; daha sonra Yargitay Birinci Başkanlık Kurulunun 27.11.2019 tarihli, 376sayılı kararı ile içtihadı birleştirme konusu “4077 sayılı Kanun'un 6/A maddesi gereği nama yazıl olarak düzenlenmesi gereken bonoların emre yazili olarak düzenlenmesi hâlinde, nama yazih düzenlenmemesi nedeniyle geçersizlik jddiasının, senedi ciro yoluyla devralmış iyi niyetli hamile karşı ileri sürülüp sürülemeyeceği" olarak düzeltilmiştir.

C. Görüş Aykırılığının Giderilmesi İstemine Konu Kararlar 
Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 21.05.2014 taribli, 2014/12-403 E., 2014/682 K. sayıili kararı ve aynı doğrultuda Yargitay 12. Hukuk Dairesinin 27.03.2017 tarihli, 2016/13182 E.,2017/4649 K. ve 05.03.2014 tarihli, 2014/3314 E.. 2014/6302 K. sayılı kararları ile buna karşılık Yargıtay 13. Hukuk Dairesinin 12.04.2017 tarihli, 2015/19350 E., 2017/4278 K., 15.12.2016 tarihli,2016/29418 E., 2016/23462 K., 27.12.2011 tarihli, 2011/13234 E., 2011/20824 K. sayıli kararlari.
D. Konuyla İlgili Yargıtay Dairelerinin ve Hukuk Genel Kurułunun Görüşleri:
Yargıtay 12. Hukuk Dairesi; 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun (TTK) 687/1maddesindeki düzenleme bakıimından yapılan inceleme neticesinde, senet tüketici sözleşmesi kapsamında verilmiş olsa bile takip alacakłısının sözleşmede taraf olmayıp, ciro yoluyla senedi devraldiği, itiraz eden borçlu tarafından takip ałacaklısının kötü niyetli olduğunun iddia ve ispat edilemediği, senet metninde de tüketici sözleşmesi sebebiyle verildiğinin yazılı olmadığı ve imzaya itiraz söz konusu olmayıp borcun takip alacaklısına ödendiği de ispat edilemediğinden, bu tip davalarda senedin geçersizliği yönündeki iddiaya dayalı istemlerin reddine karar verildiği, Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun da benzer gerekçelerle direnme kararłarını bozduğu. dolayısıyla içtihadın birleştirilmesine gerek bulunduğu,

Yargitay 13. Hukuk Dairesi; gerek 4077 sayılı Kanun'un 6/A maddesi, gerekse 6502 sayılıKanun'un 4/5. maddesinde açıkça tüketicinin yaptığı işlemler nedeniyle düzenlenen kambiyo senetlerinin nama yazıhı olarak düzenlenmesi gerektiği belirtilen hükümlerin emredici mahiyette olduğu, Kanunun bu amir hükmüne göre dava konusu senetłerin her bir taksit için ayrı ayrı nama yazılı olarak düzenlenmesi gerektiği, aksi hàlde geçersiz olacakları, TTK'nda mevcut olan düzenlemenin kambiyo senetleri ile ilgili genel mahiyette bir düzenleme olduğu, oysa konunun daha özel bir kanunla hükme bağłandığı. Dairenin bu yöndeki yerleşmiş uygulaması ile Yüksek 12.Hukuk Dairesi ve Hukuk Genel Kurulu kararları arasında içtihat uyuşmazlığının bulunduğu, bu nedenle içtihatların birleştirilmesi gerektiği,
Yargıtay 11. Hukuk Dairesi; 19.01.2018 tarihli yazısında senette tüketici sözleşmesi uyarınca verildiği yönünde kayit olmadikça, ciro ile devralan hamilin, ayrica, senede ciro ile hamil olurken tüketici yönünden geçersiz olan senedin tüketici işlemi nedeniyle tüketici tarafindan düzenlendiğini ve tüketici sözleşmesi nedeniyle taksit ödemesi için verildiğini bile bile devralmış olduğunun ispatıgerektiği, aksi hâlde keşideci tüketici de senedin geçersizliği defini iyi niyetli hamile karşı ileri süremeyeceği, konunun içtihad birleştirmeyi gerektirip gerektirmediğinin değerlendirilmesinin düşünüldüğü,
Yargıtay 19. Hukuk Dairesi; 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkındaki Kanun'un 4/5.maddesinde yer alan tüketici yönünden geçersizlik hâlinin ancak tüketici sözleşmesi uyarınca lehine senet düzenlenen sözleşmenin tarafina karşı şahsi defi olarak ileri sürülebileceği, senet üzerinde tüketici sözleşmesi nedeniyle verildiğine dair bir açıklama bulunmadığı takdirde 6102 sayıłıTTK'nn 687. maddesi uyarınca lehtardan sonra senedi ciro yoluyla devralan iyi niyetli hamillere karşi ileri sürülemeyeceği,
Hukuk Genel Kurulu ise; 4077 sayılı Kanunun taksitle satişı düzenleyen 6/A maddesinde sözleşmeden ayn olarak kiymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecek ise bunun her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı ve sadece nama yazıłı şekilde düzentenmesi gerektiği kurahının getirildiği.maddenin son cümlesinde de “Aksi takdirde, kambiyo senedi geçersizdir.“ denilmek suretiyle kurala aykırılığın müeyyidesinin açıklandığı, buna karşın, 28.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılı Kanun'da aynı içerikte düzenlenen kuralın, müeyyidesi yönünden mülga kanundan farkhılık taşıyarak 4077 sayılı Kanunun tümden geçersiz sayan düzenlemesinin aksine, senetlerin yalnızca tüketici yönünden geçersiz olduğunun öngörüldüğü, içtihadın birleştirilmesi isteminde bahsi geçen Özel Daireler ve Hukuk Genel Kurulu kararlarının tamamının 4077 sayılı Kanun’un yürürlükte olduğu dönem içerisinde doğan ihtilaflara yönelik olduğu, Hukuk Genel Kurulu ve 12.Hukuk Dairesinin yukarıda bahsi geçen kararlarında senedin kötü niyeti ispat olunamamış yetkili hamiłine karşı tüketicinin dahi bu geçersizliği ileri sürmesi mümkün görülmeyip, bu durumun ancak lehtara karşı ileri sürülebilecek bir defi mahiyetinde kabul ediłdiği bu itibarla Hukuk Genel Kurułu ve 12. Hukuk Dairesi ile Yargıtay 13. Hukuk Dairesi kararları arasında içtihatların birleştirilmesini gerektirir içtihat farklılığının bulunduğu.

yönünde görüş bildirmişlerdir 

II. KONUYLA İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER 
A. 4077 sayılı (mülga) Tüketicinin Korunması Hakkmda Kanun 
Madde 6/A-3.fıkra, 2.eümle: Sözleşmeden ayrı olarak krymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde ve sadece nama yazıħıolarak düzenlenir. Aksi takdirde, kambiyo senedi geçersizdir.

B.6502 sayıh Tüketicinin Korunması Hakknda Kanun 
Madde 4/5: Tüketicinin yapmış olduğu işlemier nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı ołacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.
C. 6762 sayıh (mülga) Türk Ticaret Kanunu 
Madde 599: Poliçeden dolayı kendisine müracaat ołunan kimse keşideci veya önceki hamillerden biriyle kendi arasında doğrudan doğruya mevcut olan münasebetlere dayanan delilleri müracaatta bułunan hamile karşı ileri süremez; meğer ki, hamil, poliçeyi iktisabederken bile bile borçlunun zararına hareket etmiş ołsun.

Alacağı temliki yoluyla yapılan devirlere ait hükümler mahfuzdur.
D. 6102 sayıh Türk Ticaret Kanunu 
Madde 659: Borçlu hamile yazılı bir senetten doğan alacağa karşi, ancak senedin geçersizliğine ilişkin veya senedin metninden anlaşılan defilerle, alacaklı her kim ise ona karşışahsen sahip olduğu defileri ileri sürebilir.

Borçlu ile õnceki hamillerden biri arasında doğrudan doğruya var olan ilişkilere dayanan defilerin ileri sürülmesi, ancak senedi iktisap ederken bamilin bilerek borçlunun zararına hareket etmiş olması hâlinde geçerlidir.

Senedin, borçlunun rızası olmaksızın tedavüle çıkanıkdığı yolunda bir defi ileri sürülemez.
III. ÖN SORUN 
Yargıtay Büyük Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında; 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un yürürlüğe girmesiyle mülga hâline geldiği, içtihadı birleştirme konusu olan 4077 sayıl Kanunun 6/A maddesinin 3. fikrasındaki, “.…Sözleşmeden ayrı olarak kıymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde ve sadece nama yazılıolarak düzenlenir. Aksi takdirde, kambiyo senedi geçersizdir." şeklindeki söz konusu düzenlemenin, 28/05/2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılı Kanun'un 4. maddesinin 5.fikrasında ; “Tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeni ile kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazıhı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.“şeklinde kabul ediłen hüküm ile 4077 sayılı Kanuna göre tüketici yönünden geçersiz olduğunun belirtilmesi nedeni ile içtihatları birleştirmeye karar verilmesinin mümkün ve yerinde olup olmayacağı hususu ön sorun olarak tartışılıp değerlendirilmiştir.


ATT R 
t a      t  t  d  ce  d d  c a     e    d dd d  da     t   dr S t e     T d    e c d  e İçtihadı birleştirme kararları nitelik olarak, diğer yargı kararlarının üzerinde ve tüm yargıorganlarını bağlayan özelliği itibariyle (Yargıtay K. m. 45/5) yargısal karardan çok, yasama işlevine yakın ve bir kural koyucu işlem niteliğindedir. Somut bir dava veya uyuşmazlıkla ilgili olmayıp,aynı tür uyuşmazlıkların tümü için geçerli soyut ve genel nitelikte kural koyan içtiħadı birleştirme kararlarının temel amacı hukukta birliği ve bütünlüğü sağłamaktır.

Öte yandan bu kararlar konularıyla sınırlı, gerekçeleriyle açıklayıcı ve sonuçları itibariyle bağłayıcı nitelikte kararlardır (YHGKnın 20.02.1963 tarihli, 4/71-21 sayılı karani). İçtihatların birleştirilmesi kurumunun amaeı ülkede içtihat birliğini sağlamak olduğuna göre, bu tip aykırı karar ile karşı karşıya kalan yüksek mahkeme bu aykırıhığı ortadan kałdırmalıdır. Ancak içtihat aykırılığıkendiliğinden ortadan kalkmış ise ( yeni bir kanun hükmünün konuyu açıkça düzenlemesi veyahut aykırı hükümlerden birinin yargılamanın jadesi yolu ile ortadan kalkması gibi) ortada bir içtihat uyuşmazlığı kalmadığından bu hâlde içtihatların birleştirilmesine yer olmadığına karar verilebilmelidir (M. Kürşak Çoşkun, Ankara Barosu Üyesi, İçtihatların Birleştirilmesi, Ankara Barosu Dergisi 2001, sh 114).

V. GEREKCE 
4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6/A maddesinin 3. fikrasındaki “….Sözleşmeden ayrı olarak kiymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde nama yazılı olarak düzenlenir. Aksi takdirde. kambiyo senedi geçersizdir. “ şeklindeki düzenleme; doktrinde tartışmalı olduğu gibi Yargitay da da özel daireler arasında farklı şekilde uygulanmaktadır.

Tartışma, Kanundaki “ geçersizliğin kamu yararı ile ilgili olup olmadığı ile ilgilidir.“ Bir kısım müellife göre bu hüküm, emredici bir kanun hükmü olarak değerlendiriłir ise geçersizlik bir kamu yararı ile ilgili olduğundan tüketicinin korunması esasının işlemlerdeki emniyetinin korunması ilkesine oranla öncelik tanınması gerektiğinden, nama yazılı düzenlemesi gerekirken emre yazılı olarak düzenlenmiş bononun, kambiyo senedi vasfi taşımadığı ancak adi senet olarak geçerli olacağı ve bu geçersizliğin de mutlak defi olarak herkese karşı ileri sürülebileceği bunun sonucu olarak da kambiyo vasfinı taşımayan bir senet ile kambiyo senetlerine özgü haciz yolu iłe takip söz konusu olamayacaktır.


Ancak bu geçersizliğin mutlak bir defi olarak kabulü ile kambiyo senedinin tamamen geçersiz olması görüşü; kambiyo hukuku açısından birtakım sıkıntılara yol açacaktır. Zira emre yazih kiymetli evrak kamu itimadına mazhar senetlerden olup bu niteliğinden dolayı üçüncüşahısların iyi niyetleri korunmaktadır. Aksi durumda emre yazılı senetlerin tedavül etme özefliğini de göz önünde bulunduracak olursak, senette var ołan bilgilere güvenerek onu iktisap eden kişi açısindan olumsuz sonuçlar doğurabilecektir.
Bir diğer görüş 4077 sayıhı Kanunun 6/A maddesinin 3. fikrasında öngörülen geçersizlik,kambiyo senedinin geçersizliği üzerinde etkisi olmayıp temeł ilişkinin tarafları arasında kişisel defi oluşturacak olup, sözleşımenin tarafłarı bakımından hüküm ifade edecek. bu durumda da iyi niyetli üçüncü kişilere karşı senedin geçersiz olduğuna dair bir defi ileri sürülemeyecektir.
Başka bir görüş ise kambiyo senedi geçerli tutulmalı ancak nama yazılı senet dişında başka bir senet alınması hâlinde tüketicinin zararlarının tazmin edilmesi yanında ciddi para cezaları ile bu davranışın caydırılmaya çalışılmasımn düşünülmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Bu tartışmalar devam ederken 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile bu kez tüketicilerin kıymetli evrak düzenleyerek borç altına girmeleri konusunda eski düzenlemeden (4077 sayıłı Kanunun 6/A-3 md.) farklı olarak 4/5. maddesinde ; “Tüketicinin yapmış olduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılt ve her bir taksit ödemesi için ayrıayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir." hükmü getirilmiştir. Görüleceği gibi burada amacın nama yazılıolmayan senedi imzalayan tüketicinin taahhüdünün tüketici yönünden geçersiz kılınmasıdır.Böylece yalnızca tüketicinin imzası kendisini bağłamayacak, senet üzerinde bulunan diğer imza sahiplerinin sorumluluklart, imzaların istiklali ilkesi uyarınca bu durumdan etkilenmeyecektir.Nitekim Kanunun 4/5. maddesine ilişkin gerekçesinde de, “Beşinci fikrada yapılan düzenlemeyle,sadece nama yazılt ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayri ołacak şekilde senet düzenłenebileceği belirtilmiş, tüketici dışındaki kişiler yönüyle kambiyo senedi geçerli sayılmış, dolaşıma giren kambiyo senedi yönüyle işlem güvenliği sağlanmış, aynı zamanda da tüketicinin mağdur olmasının önüne geçilmesi amaçlanmıştır." diye ifade edilerek tüketicilerin mağduriyetlerinin önlenmesinin amaçlandiğı belirtilmiştir.
Doktrinde ve Yargıtay uygułamalarında farklı görüşlere ve uygulamalara neden olan 4077sayıl Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6/A maddesinin üçüncü fikrasındaki “.…Sözleşmeden ayrı olarak kıymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı aynı olacak şekilde ve sadece nama yazılı olarak düzenlenir. Aksi takdirde,kambiyo senedi geçersizdir." şeklindeki söz konusu düzenleme. 28.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkıda Kanunun 4/5. maddesi ile “Tüketicinin yapmışołduğu işlemler nedeniyle kıymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenłenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetler tüketici yönünden geçersizdir.“ şeklinde kabul edilen hüküm ile 4077 sayılı Kanun’un 6/A maddesindeki düzenlemeden farklı ołarak tüketici dışındaki kişiler yönüyle senedin geçerli olduğu belirtilmek suretiyle kanun koyucu tarafiından içtihat aykırıhğım giderecek şekilde düzenleme yapılmış olduğundan içtihatların birleştirilmesine yer olmadığı sonucuna varmak gerekmiştir.

VI. SONUC 
4077 sayıh Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 6/A maddesinin 3. fikrasıdaki;“.….Sözleşmeden ayrı olarak kiymetli evrak niteliğinde senet düzenlenecekse, bu senet, her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde ve sadece nana yazıłı olarak düzentenir. Aksi takdirde,kambiyo senedi geçersizdir." şeklindeki söz konusu düzenleme, 28.05.2014 tarihinde yürürlüğe giren 6502 sayılıi Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunun 4/5. maddesi ile “Tüketicinin yapmışolduğu işlemler nedeniyle kiymetli evrak niteliğinde sadece nama yazılı ve her bir taksit ödemesi için ayrı ayrı olacak şekilde senet düzenlenebilir. Bu fikra hükümlerine aykırı olarak düzenlenen senetłer tüketici yönünden geçersizdir." şeklinde kabul edilen hüküm ile 4077 sayılı Kanunun 6/A3. maddesindeki düzenlemeden farklı olarak tüketici dışındaki kişiler yönüyle senedin geçerli olduğu belirlenmek suretiyle, kanun koyucu tarafiından içtihat aykırılığını giderecek şekilde düzenleme yapılmiş olduğundan içtihatların birleştirilmesine yer olmadığına,29.11.2019 tarihinde birincì oturumda oy birliği ile karar verilmiştir.