Anayasa Mahkemesinin 25/6/2020 Tarihli ve E: 2020/49, K: 2020/36 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-07-24

24 Temmuz 2020 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31195
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2020/49Karar Sayısı : 2020/36Karar Taribi: 25/6/2020
İPTAL TALEBİNDE BULUNAN: Batman Milletvekili Necdet İPEK YÜZ 
İPTAL TALEBiNİN KONUSU: Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralıCumhurbaşkanhığı tezkeresinin okunması suretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca iptaline karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ İŞLEMİ
Iptali talep edilen Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) işlemi şöyledir:
"Silahlı terör örgütüne üye olma suçundan Divarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 27/3/2017 tarihli ve 2014/235 esas, 2017/103 sayil kararı ile 9 yil hapis cezast ile cezalandırilmasına karar verilen, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemest 4. Ceza Dairesinin 18/4/2018 tarihli ve 2017/1428 esas, 2018/1000 sayih istinaf başvurusumun esastan reddine dair kararmmn Yargitay 16. Ceza Dairesinin 17/9/2019 tarihli ve 2018/7107 esas. 2019/5300sayıhı ilâm ile onanması suretiyle cezası kesinleşen Diyarbakır Milletvekili Musa Farisoğultarı ile ilgili olarak. Türkiye Cumhuriyeti Anayasasmn 83 üncü maddesinin üçüncü fikrası ile 84 üncü maddesinin ikinci fikrast uyarınca Adalet Bakanlığından alman ilgi yazı sureti ve eki dosya ilişikte gönderilmiştir" şeklindeki 30/1/2020 tarihli ve (3/1219)esas numarah Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95.Birleşiminde okunması suretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa FARiSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesi.

II. İPTAL TALEBÍNİN GEREKÇESİ
1. İptal talebini içeren dilekçede özetle; Cumhurbaşkanhğıın 30/1/2020 tarihinde TBMM Başkanlığına gönderdiği tezkerenin TBMM Genel Kurulunda okunması suretiyle Musa FARİSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesinin Halkların Demokratik Partisi (HDP) milletvekillerinin TBMM'den tasfiyesine yönelik siyasi saiklerle gerçekleştirilmiş bir uygulama olduğu, milletvekilliğinin düşmesinin seçmen iradesinin en iyi şckilde sağlanabilmesi amacıyla çok istisnai hâllerde gündeme getirildiği, nitekim TBMM tarihinde kesinlesen ceza nedeniyle milletvekilliğinin düsmesine dair sadece bir örneğin bulunduğu,geçmişte aym durumda olan başka siyasi partilere mensup milletvekillerine ilişkin kesin hükümlerin Gencl Kurulda okutulmadığı ve böylece milletvekilliklerinin düşmediği, istisnai olma özelliği dikkate alındığında bu tür düşme yönteminin uygulanmasından imtina edilmesinin bir teamül hâlinc geldiği, iptali talep edilen işlemle anılan teamülün tam aksi yönünde hareket edildiği, HDP milletvekillerine farklı bir muamelede bulunulmasıın eşitlik ilkesini ihlal ettiği, kesinlcşen cezalarla milletvckilliklerinin düşmesi ihtimalinin ve hatta tehdidinin sürekli canlt tutulmasının demokratik hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadıği,Anayasa'nın geçici 20. maddesinin anılan maddenin yürürlük tarihinden önce var olan 

yasama dokunulmazlıklarının kaldırıłması taleplerine konu suçlarla ilgili ve Anayasa'nın 83.maddesinin sadece ikinci fikrasıyla sınırlı olacak şekilde bir düzenleme getirdiği, söz konusu düzenlemenin Anayasa'nın 83. maddesinin tamamını kapsamadıği, bu bağlamda anılan maddenin dördüncü fikrası gereğince tekrar seçilen milletvekili hakkında soruşturma ve kovuşturma yapılmasını TBMM'nin yeniden dokunulmazlığını kaldırmasına bağlı olduğu,bu nedenle Musa FARİSOĞULLARI'nın 27. Dönem Genel Seçimi'nde milletvekili seçilmesi üzerine istinaf ve temyiz aşamalarında yargılamanın durdurulması taleplerinde bulunulduğu,ancak gerek istinaf gerekse temyiz aşamasında bu taleplerin kabul görmediği, Anayasa'ya aykırı olarak yargılamaya devam edildiği, Yargıtayın onama kararı sonrasıda yargılamanın durdurulmaması yönündeki uygulamayla ilgili ihlal iddiaları da ileri sürülerck Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulduğu, başvurunun kabulü hâlinde yeniden yargılama yapılması ve milletvekilliğin düşmesine esas alınan hükmün ortadan kalkması mümkün olabilecekken bu sürecin tamamlanmasının beklenmemesinin telafisi imkânsız zararlara sebebiyet vereceği, yasama dokumulmazlığıın kaldırılmasına karar verilmeden Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fikrası kapsamında milletvekilliğinin düşmesine ilişkin hükümlerin uygulanmasına imkân bulunmadığı, TBMM İçtüzüğü hükümlerine göre Genel Kurul gündemine alınacak tüm konuları görüşmek üzere Danışma Kurulunun toplandığı, TBMM başkanının veya başkanvekilinin başkanlığında grup başkanları veya başkanvekillerinin görevlendirdiği herhangi bir vekilinin katılımıyla toplanan Danışma Kurulunda o günkübirleşimin gündemi konusunda bir anlaşmaya varılması gerektiği ancak 4/6/2020 tarihli Birleşim öncesinde böyle bir tezkerenin görüşülmesi konusunun Danışma Kurulu toplantısında gündeme gelmediği, Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Başkanlığına sunulmasından TBMM Baskanvekillerinin haberinin olmadıği, 30/1/2020 tarihinden beri TBMM'de olduğu iddia edilen tezkerenin Başkanlık Divanında yer alan HDP'li vekillerin de bilgisine sunulmadığı, anılan tezkerenin TBMM Başkanlık Divanı kararı olmaksızın iktidar partisine mensup TBMM Başkanvekili tarafindan gündeme alınarak okutulduğu, bu durumun tezkere içeriğinin Anayasa'nın 76. maddesiyle uyuşup uyuşmadığının denetlenmesi imkânınıortadan kaldırdığı, bu suretle seçmen iradesinin hiçe sayıldığı, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı hareket edildiği, tezkerenin beş ayı aşkın bir süre TBMM'de bekletildikten sonra hangi acil ihtiyaca binaen okutulduğunun açıklanmaya muhtaç bir durum olduğu belirtilerek söz konusu Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin TBMM Genel Kurulunda okunması suretiyle Musa FARiSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa'nın 2., 10., 13., 25., 26., 67. ve 83. maddelerine, TBMM İçtüzüğü'nün 138. maddesine, Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin 10., 11. ve 18. maddeleri ile (1) No.lu Ek Protokol'ün 3. maddesine ve TBMM teamüllerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
III. İNCELEME 
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan inceleme toplantısında iptal talebini içeren dilekçe ve ekleri, Raportör Gülbin AYNUR tarafından hazırlanan inccleme raporu, iptali talep edilen TBMM işlemi ve dayamılan Anayasa kuralları ile bunlarin gerekçeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü;
3. TBMM'nin 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunması suretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOĞULLARI'nın milletvekilliği Anayasa'nım 84. maddesinin ikinci fikrası gereğince düşmüştür. Hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi suretiyle Musa FARİSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesine ilişkin 

işlemin Anayasa'nın 85. maddesi uyarınca iptali talebiyle Batman Milletvekili Necdet İPEKYÜZ 10/6/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.
4. Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşme sebepleri istifa, kesin hüküm giyme veya kısıtlanma, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte ısrar etme ve devamsızlık hällcri olarak öngörülmüş ve bu kapsamda Anayasa'nın 84.maddesinde “İstifa eden milletvekilinin millervekilliğinin düşmesi, istifanın geçerli olduğu Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlık Divanınca tespit edildikten sonra, Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunca kararlaştırılır./Milletvekilliğinin kesin hüküm giyme veya kisulanma halinde düşmesi, bu husustaki kesin mahkeme kararınim Genel Kurula bildirilmesiyle olur./82 nci maddeye göre milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte israr eden milletvekilinin milletvekilliğinin düşmesine. yetkili komisyonun bu durumu tespit eden raporu üzerine Genel Kurul gizli oyla karar verir./ Meclis çalışmalarına özürsüz veya izinsiz olarak bir ay içerisinde toplam beş birleşim günükatilmayan milletvekilinin milletvekilliğinin düsmesine, durumun Meclis Başkanlik Divanınca tespit edilmesi üzerine, Genel Kurulca üye tamsayısının salt çoğunluğunun oyuyla karar verilebilir." hükümlerine yer verilmiştir.

5. Anılan madde uyarınca istifa, milletvekilliğiyle bağdaşmayan bir görev veya hizmeti sürdürmekte israr etme ve devamsızlık hâllerinden biri sebebiyle milletvekilliğinin düşmesi için Meclis Genel Kurulu tarafından bu hususta bir karar almması gerekmekte iken kesin hüküm giyme veya kısıtlanma hâli söz konusu olduğunda milletvekilliğinin düşmesi için Genel Kurul tarafından karar alımması koşulu aranmamakta, sadece ilgili milletvekili hakkındaki kesin hükmün Genel Kurula bildirilmesi biçimindeki usulün yerine getirilmesi yeterli olmaktadır.

6. Öte yandan Anayasa koyucu tarafından milletvekilliğinin düşmesine ilişkin kararlara karşı Anayasa Mahkemesine başvuru imkânı tanınmış olup bu kapsamda Anayasa'nın85.maddesinde “Yasama dokumulmazlığıınkaldırilmasına_ veya milletvekilliğinin düşmesine 84 üncü maddenin birinci, üçüncü veya dördüncü fikralarına göre karar verilmis olması hallerinde. Meclis Genel Kurulu kararunn alındiği tarihten başlayarak yedi gün içerisinde ilgili milletvekili veya bir diğer milletvekili, kararın.Anayasaya, kanuna veya İçtüzüğe aykırılığı iddiasıyla iptali için Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa Mahkemesi, iptal istemini onbeş gün içerisinde kesin karara bağlar."denilmiştir.

7. Söz konusu madde uyarınca iptal talebiyle Anayasa Mahkemcsine başvurma imkâni tanman ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin de anılan madde uyarınca inceleme yetkisini haiz olduğu milletvekilliğinin düşmesi hâlleri; Anayasa'nın 84. maddesinin birinci,üçüncü ve dördüncü fikralarında belirtilen durumlardır. Buna karşılık Anayasa’nın 84.maddesinin kesin hüküm giyme veya kısıtlanma sebebiyle milletvekilliğinin düşmesini düzenleyen ikinci fikrası yönünden Anayasa'nın 85. maddesi kapsamında Anayasa Mahkemesine başvuru imkâmı tanınmamıştır.

8. Bu jtibarla Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fikrası hükmü uyarınca kesin hüküm giyme veya kısitlanma sebebine dayanan ve bu konudaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi suretiyle gerçekleşen milletvekilliğinin düşmesi hâli, Anayasa'nın 

85. maddesi kapsamının ve dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin dişıda kalmaktadır.

9. Musa FARiSOĞULLARI'nın milletvekilliğinin düşmesi Anayasa'nın 84.maddesinin ikinci fikrası uyarınca hüküm giydiğine dair hakkındaki kesin mahkeme kararının Genel Kurula bildirilmesi suretiyle gerçekleşmiştir. Dolayısıyla ilgili hakkında Anayasa'nın 85. maddesi kapsamında iptal talebine konu olabilecek Anayasa'nın 84. maddesinin birinci,üçüncü veya dördüncü fikralarında sayılan sebeplerden biri ile milletvekilliğinin düşmesi hâli söz konusu değildir. Bu itibarla iptal talebi Anayasa Mahkemesinin inceleme yetkisinin bulunmadığı bir düşme sebebine ilişkindir.

10. Açıklanan nedenlerle iptal talebinin yetkisizlik nedeniyle reddi gerekir.
IV. HÜKÜM 
Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulunun 4/6/2020 tarihli 95. Birleşiminde 30/1/2020 tarihli ve (3/1219) esas numaralı Cumhurbaşkanlığı tezkeresinin okunmasısuretiyle Diyarbakır Milletvekili Musa FARİSOGULLARl'nın milletvekilliğinin düşmesinin Anayasa'nın 85. maddesi uyarımca iptali talebinin yetkisizlik nedeniyle REDDİNE 25/6/2020tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Táhsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Serdar ÖŽGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
ZAAAKSASKA 
απ(
S rr 
Basri BAĞCI