Anayasa Mahkemesinin 5/10/2022 Tarihli ve 2019/35232 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-01-05

5 Ocak 2023 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32064
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
İκİNCİ BÖLÜM KARAR 
OSMAN KANGAL BAŞVURUSU 
Bayvuru Numarasi : 2019/35232Karar Tarihi : 5/10/2022
Başkan : Kadir ÖZKAYA Oyeler : M. Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Volkan ÇAKMAK Bayvurucu : Osman KANGAL 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda herhangi bir gerekçe belirtilmeden tek kişilik odada tutulma ve bu uygulamaya yónelik itiraz súrecinde yeterli degerlendirme yapılmamasa nedeniyle kotu muamele yasağryla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildigi iddiasina ilişkindir.

2. Silahlı terör örgütüne (FETO) dye olma suçu isnadıyla yürütülen soruşturma kapsamunda tutuklanarak 23/7/2016 tarihinde Agn M Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumuna yerleştirilen ve yargilama sûreci sonunda 8 yil 1 ay 15 gún hapis cezası ile cezalandirılan başvurucu 22/9/2016 tarihinde nakledildigi Kars T Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumunda yaklaşık 18 ay kaldığı çoklu koğuştan alınaruk 5/3/2018 tarihi itibanıyla tek kişilik odaya yerleştirilmiştir. Başvurucu 11/3/2018 tarihli dilekçesi ile tek kişilik odaya nakline yönelik uygulamanın gerekçesinin kendisine bildirilmedigini ileri sürerek Kars Infaz Häkimligine (Ínfaz Häkimligi) başvurmuştur. Infaz Häkimliği 31/3/2018 tarihli kararıyla başvurucunun talebini kabul ederek tek kişilik odaya alınma gerekçesinin başvurucuya bildirilmesine hükmetmiştir.

3. Başvurucu 8/4/2019 tarihli dilekçesiyle tek kişilik odaya alınma gerekçesinin kendisine bildirilmedigini belirterek tek kişilik oda uygulamasinın sonlandınlmasını ve uygulamanın sebebinin kendisine bildirilmesini Infaz Häkimligi nezdinde talep etmiştir.Infaz Häkimligi 22/5/2019 tarihli karanyla, Adalet Bakanlığının (Bakanlık) konuya ilişkin evrakı gizli oldugundan uygulama sebebinin başvurucuya bildirilemeyecegi gerekçesine yer vererek başvurucunun talebini reddetmiştir. Kararda başvurucunun talebinin salt tek kişilik oda uygulamasına yónelik gerekçenin bildirilmesi olarak nitelendigi. uygulamanın sonlandınlmasi, çoklu koğuşa nakil talebi yónünden bir degeriendirme yapilmadigi, bu konuda aynıca bir hüküm kurulmadığı görülmüştür.


4. Başvurucu, bu såreçte aynca 6/3/2019 tarihinde Kamu Denctçiligi Kurumuna başvurarak tek kişilik oda uygulamasımın sebebinin kendisine bildirilmesini, uygulamaya son verilmesini ve Balikesirde ikamet eden ailesine yakın konumdaki bir ceza infaz kurumuna nakledilmesini talep etmiştir. Kamu Denetçilligi Kurumu 26/7/2019 tarihinde, başvurucuntun 31/S/2019 tarihi itibaryla Bandırma 2 No.lu T Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumuna nakledildigini, bu suretle başvurucunun talebinin yerine getirildigini belirterek dostane çözüm karan vermiştir.

5. Başvurucunun 22/5/2019 tarihli infaz Häkimliginin karanına yaptığı itirazı Kars 1.Agır Ceza Mahkemesi itiraza konu karann usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle 26/7/2019 tarihinde reddetmiştir. Itirazın reddine dair karan 27/9/2019 tarihinde tebeltog eden başvurucu 15/10/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bolüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir. Başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekmektedir.

II. DEĞERLENDIRME 
7.Başvurucu; ceza infaz kurumuna yerleştirilmesinden yaklaşık 20 ay sonra hiçbir gerekçe/sebep bildirilmeden tek kişilik odaya alındığıns, bir yılı aşkın bir süre tek kişilik odada kaldığıni, gůnde sadece bir saat havalandırmaya çıkabildigini, manevi olarak yıprandıgın, uygulamaya itiraz ettigi süreçte taleplerinin cevapsız burakıldıgım, sonuçalabilmesi adına uygun, etkin bir süreç işletilmediğini belirterek anayasal haklarının ihlal edildigini ileri sürmüştür. Bakanlık tarafindan sunulan görüşte öncelikle olaya ilişkin sürece ve konuya ilişkin insan haklanı yargısı içtihadına yer verilmiş, tek kişilik odada gereken fiziksel ve sosyal imkânlanın sağlandığı başvurucu hakkında yargısal makamlann ulaştığısonuçtan aynlmayı gerektiren maddi ya da hukuki bir neden bulunmadiğa ifade edilmiştir.
8. Başvuru, koto muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkıkapsaminda incelenmiştir.

9. Aeıkça dayanaktan yoksun olmadığ: ve kabul edilemezligine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

10. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlıgıkoruma ve geliştirme hakkına saygı gösterme yükümlotogo öncelikle negatif yükümlülūk olarak kamu otoritelerinin kişilerin fiziksel ve ruhsal olarak zarar görmelerine neden olmamalannı gerektirdiği gibi aynca pozitif yükümülük olarak devlete kişilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle bagdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz burakimalarımi engelleyecek tedbirler alma Ödevi yüklemektedir (Cezmi Demir ve digerleri,B. No: 2013/293, 17/7/2014, Ali Rrza Ozer ve digerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015,Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013). Diger uaraftan etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkının ihlal edildigini ileri süren herkese iddialarını inceletebilecegi makul, erişilebilir,ihlalin gerçekleşmesini veya sūrmesini engellemeye ya da sonuçlarini ortadan kaldirmaya elverişli idari ve yargisal yollara başvuruda bulunabilme imkân: saglanmasını gøvence altına alır. Buna göre kişilerin magduriyetlerinin giderilmesi amacıyla öngöeülen yargı yollanının mevzuatta yer almas: yalnız başmna yeterli olmayıp bu yolun aym zamanda pratikte de başarı

şansı sunması gerekir. Bu bağlamda kişilerin uyuşmazlık konusu iddialarının geniş şekilde değerlendirilmesi, ulaşılan sonucun yargı makamlan tarafindan ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Meral Dauış Beştaş(3), B. No: 2017/34087, 13/10/2020, §§ 37, 38; Murar Haliç, B. No: 2017/24356, 8/7/2020, §44, flhan Gōkhan, B. No: 2017/27957, 9/9/2020, 5§ 47, 49).

11. Mahpusların barındınlmasi, bedensel ve ruhsal sagliklannın korunması gibi temel konularda ceza infaz kurumlannca gerçekleştirilen işlem/eylem ya da ihmaller doğrudan mahpuslann bannma koşullarımı ve dolayısıyla yaşam standartlannı etkilediginden ceza infaz kurumlanndaki uygulamalann temel hak ve hürriyetlere müdahale teşkil ettigine dair ileri sürülecek iddialarin esasının incelenmesine imkän saglayan, ilgili ve yeterli gerekçeler sunan ve gerektiginde uygun bir telafi imkänı sağlayan etkili hukuk yollarımın meveudiyeti, ilgililere etkili başvuru hakkının saglanması bakımından açak bir gerekliliktir (benzer degerlendirme için bk, Meral Danş Beştay (3), 9§ 39, 40). 16/5/2001 tarihli ve 4675sayıli Infaz Hákimligi Kanunu uyarınca mahpuslanın ceza infaz kurumundaki tutulma koşullanından kaynakh olarak uğradıklarını ileri sürdükleri hak ihlalleri ile ilgili uyuşmazlıklarda infaz häkimliklerinin çözüm üretecek, degerlendirme yapacak makamlar olduklari da izahtan varestedir.

12. Somut süreçte başvurucu; tek kişilik odaya yerleştirilmesini müteakip öncelikle uygulamanin gerekçesinin kendisine bildirilmesi, akabinde de yarg: kararına rağmen gerekçeyi ogrenememesi nedeniyle hem uygulamanın nedeninin bildirilmesi hem de uygulamaya son verilerek çoklu koğuşa alınması talebiyle Infaz Häkimliği nezdinde yargısal yollara müracaat etmiştir (bkz. §§ 2, 3). Yargisal makamların sůreçte verdigi kararlara bakıldiğında başvurucunun tek kişilik odaya alınması uygulamasının sonlandınlması talebine yönelik bir inceleme/değerlendirme yapılmadigi, uygulamaya son verilmesi yðnünden aynica bir hüküm dahi kurulmadığı gözlemlenmiştir (bkz.§ 3).

13. Başvurucunun tek kişilik oda uygalamasının sonlandınlmasına ilişkin olarak Infaz Hákimliğine yaptg: başvuruda, talebin salt uygulamanın sebebinin bildirilmesi baglamında ele alınarak tek kişilik oda uygulamasının gerekliligi/bukuka uygunluğu açisından bir değerlendirme yapılmamasının ve bunun bir sonucu olarak sóz konusu istem yönünden hüküm kurulmamasının başvurucunun iddialannın incelenmesine ve uygun bir telafi şansı sunulmasına elverişli olmadığı, temel hak ve hürriyetlerin ihlal edildigine yönelik şikäyetin etkili bir sekilde incelenmesine imkän saglamadıgı açıktır. Bu baglamda başvurucuya, koro muamele yasag; kapsamında ileri sürdogo müdahalenin ortadan kaldınılması talebiyle başvurabileceği, asgari güvenceleri içeren ve pratikte de işleyen etkili bir hukuk yolunun sunulmadigı sonucuna ulaşılmuştır.

14. Açıklanan gerekçelerle kōtü muamele yasağıyla baglantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildigine karar verilmesi gerekir.

Kadir ÖZKAYA ve Yıldız SEFERİNOGLU bu gōrūşe katılmamıştır.
II. GİDERIM 
15. Başvurucu, ihlalin tespiti ile 500.o0o TL. manevi tazminata hGkmedilmesi talebinde bulunmuştur.


16. Mevcut durumda başvurucu, başka bir ceza infaz kurumuna nakledilmişolduğundan ve tek kişilik oda uygulamasının son bulduğu anlaşıldığından tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldınlması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.

17. Eski håle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlannın būtünüyle ortadan kaldırlabilmesi için başvurucuya manevi zararlan karşılığında net 45.00o TL. manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. Hκ
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. 1. Kotu muamele yasağıyla baglantılı olarak etkili başvuru hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA OYBİRLİGİYLE,
2. Kötüi muamele yasağıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkımın İHLAL EDİLDiĞiNE, Kadir ÖZKAYA ve Yıldız SEFERİNOĞLU'nun karşoylan ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Başvurucuya net 45.000 TL manevi tazminat ÖDENMESfNE,
D. Ödemenin karanın tebligini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dørt ay içinde yapslmasına, Ödemede gecikme olmasıhälinde bu sürenin sona erdigi tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlz UYGULANMASINA,
E. Kararın bir örneginin bilgi için Kars Infaz Häkimligine (Dosya No: 2019/491)GÔNDERILMESİNE,
F. Karanın bir Ömeginin Adalet Bakanligına GÖNDERiLMESİNE 5/10/2022tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarasi  : 2019/35232Karar Tarihi : 5/10/2022
KARŞIOY 
Başvuru, ceza infaz kuramunda herhangi bir gerekçe belirtilmeden tek kişilik odada tutulma ve bu uygulamaya yónelik itiraz strecinde ycterli degerlendirme yapilmamasınedeniyle kötū muamele yasagryla bağlantıhı olarak etkili başvuru hakkımın iblal edildiği iddiasina iliskindir.

Mahkememiz çoğunlugunca, somut olayda başvurucuya, kota muamele yasagıkapsamında ileri strdögü müdahalenin ortadan kaldırılması talebiyle başvurabilecegi, asgari güvenceleri içeren ve pratikte de işleyen etkili bir hukuk yolunun sunulmadigi sonucuna ulaşıldıgı gerekçesiyle kötū muamele yasagıyla baglantıhı olarak etkili başvuru hakkının ihlal ediidigi sonucuna ulaşılmiştır.

Tarafimizca bu sonuca iștirak edilmemiştir.
Başvurucu "FETÖ/PDY silahla terör Örgütüne Ġye olma" suçlamasıyla Dogubayazit Sulh Ceza Häkimliginin 23.07.2016 tarihli tutuklama kararına istinaden ayni taribte Agn M Tipi Kapalı Ceza fnfaz Kurumuna alunmış, 22.09.2016 tarīhinde Kars T Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumuna nakledilmiş, bu kurumda yaklaşık 18 ay çoklu koğuşta kaldıktan sonra 05.03.2018 tarihinde tek kişilik odaya yerleştirilmiştir.

Bapvurucu 11.03.2018 tarihli dilekçesi ile "oda değişikligi gerekçesini kurum idaresine sorduğunda kendisine Bakantk emri olduğunun bildirildigini, ancak kendisine bu yönde herhangi bir teblig yapimadīğın belirterek söz konusu değişikligin gerekçesinin kendisine teblig edlilmesi" talebiyle Kars Infaz Häkimligine başvurmuştur.
Infaz Häkimligi 31.03.2018 tarihli kararyla "… talebin kabulüne, 27 aydır çoklu koğuşta butunan tutukhumun 05.03.2018 tarihinde tekli koğuşa alınmasının gerekçesinin tutukiaya teblig edli/mesine" karar vermiş ve bu karar başvurucuya 04.04.2018 tarihinde teblig edilmiştir.

Daha sonra başvurucu 08.04.2019 tarihli dilekçesiyle, Kars Infaz Häkimliğinin 31.03.2018 tarihli karannın kurum idaresince uygulanmadiğıni, oda degişikligi ile ilgili olarak kendisine hälen bir gerekçenin teblig edilmedigini belirterek, oda değişikligi gerekçesinin kendisine teblig edilmesi talebiyle Infaz Häkimligine yeniden başvuruda bulurmuştur.

Infaz Häkimligi 22.05.2019 tarihli karariyla, başvurucunun tek kişilik odaya alınmasının Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Modürlogü'nün 19 Eylül 2016tarihli yazusına dayancigım, bu yazının da gizli olması nedeniyle, kendisine teblig edilemedigine işaret ederek bayvurucunun talebin reddine karar vermiştir.
Bu karar yapılan itiraz da reddedilmiştir.
Bu arada başvurucu 31.05.2019 tarihi itibarıyla Bandırma 2 Nolu T Tipi Kapals Ceza Infaz Kurumuna nakledilmiştir.

Çogunluk görüşüne dayalı kararda, başvurucunun 08.04.2019 tarihli dilekçesiyle infaz häkimliginden, tek kişilik odaya aliınma gerekçesinin kendisine bildirilmedigini belirierek tek kişilik oda uygulamasının sonlandırılmasini ve uygulamann sebcbinin kendisine bildirilmesini talep etigi, talep için oluşturulan kararda ise başvurucunun talebinin 

salt tek kişilik oda uygulamasına yönelik gerekçenin bildirilmesi olarak nitelendigi.uygulamanın sonlandirılarak çoklu koguşa nakil talebi yönünden ise bir degerlendirme yapılmadigi, bu konuda ayrnca bir hüküm kurulmadıgı kabul edilmek suretiyle ihlal sonucuna ulaşılmiştir.
Konuya ilişkin dosyadaki belgelerden, başvurucunun, idarece, kendisine yöneltilen suçlama baglamında 15 Temmuz darbe girişimi sonrası ūlke genelinde yaşanan olaylara bağli olarak ortaya çıktığı değerlendirilen güvenlik sorunlan nedeniyle ceza infaz kurumlarında alınması gereken tedbirler baglamında tekli koğuşa alındıgı; başvurucunun çoklu koğuşa yerleştirilmeyi daha çok zımni olarak talep ettigi ve fakat daha belirgin biçimde tekli odaya alınmasmın gerekçesinin bilgi edinme hakkı kapsamında kendisine iletilmesini istedigi, Infaz Häkimligi ve Agir Ceza Mahkemesi'nce de bu doğrultuda bir degerlendirme yapıldıgıanlaşılmaktadır.
Ote yandan bayvurucunun bu süreçte, aynica, 06.03.2019 tarihinde Kamu Denetçiligi Kurumuna başvurarak tek kişilik oda uygulamasinın sebebinin kendisine bildirilmesini,uygulamaya son verilmesini ve Balıkesir'de ikamet eden ailesine yakın korumdaki bir ceza infaz kurumuna nakledilmesini talep ettigi dururu da dikkate alındigında, başvurucurun talebinin esas itibaryla tekli odaya alınmasının gerekçesinin bilgi edinme hakkı kapsamında kendisine bildirilmesi olduğu bususunun kabulo gerekliligi bir kez daha ortaya çıkmaktadır.
Belirtilen durumlarla birlikte, yine konuya ilişkin belgelerden, ceza infaz kurumlanndaki oda ve kogus yerleştirme işlemlerinin ilgili Kanun hükümleri çerçevesinde,suç grupları ve türleri, risk durumlar, yaş, cinsiyet, hüküm alip almadiğs, kurum güvenligi gibi olçttlerin esas alınması suretiyle kurum idaresi ve gözlem kurulu tarafindan yapıldigı, bu kararlara karşı yargı yolunun açık olduğu; başvurucunun tek kişilik odada kaldığı süre içerisinde, düzenlli olarak her gün bir (1) saat havalandırma bahçesine çikabildigi, kurs ve etkinliklere katılabildigi, herhangi bir kisıtlama sőz konusu olmadan Kurum kütüphanesinden faydalandiğı, Kurum idaresi aracılgıyla alınmasına talep ettigi ya da kargo yoluyla kendisine gönderilen yayınların kendisine teslim edildigi, aynca talep ettigi tarihlerde talep ettigi gazetenin Kurum idaresince temin edilerek kendisine verildigi, saglik haklarından ve hizmetlerinden kusursuz olarak yararlandirıldigi, saglik sorunlan ile ilgili gerekli tüm tetkiklerin ve tedavilerin özenle yerine getirildigi, havalandırma bahçesinden yararlandınldıgıvakitlerde kendisi ile aynı blokta bulunan ve diger tekli odalarda barndırılan hükümlü/tutuklularla suç türü farklılığı olması sebebiyie bir araya getirilmedigi, açık ve kapalı görüş ile avukat görüşü ve revir gibi imkänlardan faydalandınldığı anlaşılmaktadır.
Belirtilen durumlar dikkate alındığında, olayın niteligi itibaryla başvurucu bakımından kötü muamele yasağıyla baglantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edilmedigi sonucuna varıImaktadır.

Hal bōyle olunca aksi yőnde oluşan çoğunluk görüşüne dayalı karar iştirak edilmemiştir.

Başkan Kadir ÖZKAYA 
Oye Yıldız SEFERİNOĞLU