Anayasa Mahkemesinin 20/3/2024 Tarihli ve 2021/40891 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-07-09

9 Temmuz 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32597
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
DOĞAN FATİH SAĞDİÇ BAŞVURUSU 
Başvuru Nomarast : 2021/40891Karar Tarihi : 20/3/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Irfan FIDAN 
Muhterem INCE 
Yılmaz AKÇİL Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucu : Doğan Fatih SAĞDtÇVekili : Av. Hūseyin Ümit KAYMAZ 
1. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

A. Başvurucu Hakkında Büyükçekmece Cumhuriyet BaşsavcılığıTarafndan Yürütülen Soruşturma Sürech 

2. Esenyurt İlçe Emniyet Müdürlüğü (Emniyet Müdürlüga) tarafindan iletilen 11/4/2020 taribli fezlekeden başvurucunun da aralarında bulunduğu on şüpheli hakkında nitelikli dolandırıcılık suçundan soruşturma yürütüldūğü, soruşturmada mūştekiler arasında S.T. ve S.G.T. isimli mūştekilerin de bulunduğu anlaşılmıştır.

3. Fezlekeye göre Emniyet Müdürlüğüne başvuran D.Y.T., diğer iki şüphelinin kendisine kaçak bahisten para geleceğini, parayı almaları için banka hesabı gerektiğini, bu işten kendisine pay vereceklerini söylediğini, ATMlerden parayı çektiklerini ve şüpheli C.B.nin bu parayı Dayı lakaplı şahsa verdiğini, hesaplara gelen paranın kaçak bahisten dolayıdeğil de bu kişilerin vatandaşları arayıp kendilerini hâkim, savcı ya da emniyet müdürüolarak tanitarak dolandırması sonucu temin edildiğini öğrendiğini beyan etmiştir. Bunun üzerine Dayı lakaplı başvurucu yakalanmıştır. Başvurucunun da aralarında bulunduğu şüpheliler, değişik tarihlerde Türkiye'nin farklı yerlerinde bulunan müştekileri telefonla arayıp kendilerini kamu görevlisi olarak tanıtmakta, çeşitli yöntemlerle bir kez kullandıklanıbanka hesaplarına para transferi yapmalarını sağlamakta ve paraları bölüşmektedir.Merzifon'da gerçekleşen olaydan da bahsedilen fezlekenin ilgili kısmı şöyledir;

Yakalanan şüphelllerin Türktye'nin değişik şehirlerinde müştekiler olduğu tespit edilmiş, dosyaların özetleri aşağıya çıkarılmıştır.

Amasya - Merzifon - Asayiş Büro Amtrliğince.. dosya kapsamında mūşteki olarak müracaatiı alnan ve 42.500 TL mağdur edilen [S.T.] fadesinde Gzetle; 24/03/2020 tarihinde kendisini .…. mumaralı hattan arayan ve görüşme sırasında polis olduğunu sðyleyen erkek şahsın, hesabındakt paraların terör örgütü tarafindan ele geçirildiğini söylediğini ve bankalarda ne kadar parası varsa …. IBAN mumaralı hesaba göndermesini söylediğınl,…bank …. Subesine giderek 42.500 TL tutarındaki parayr bu hesaba transfer ettlgini, ayrica şüpheli şahısların kendisiyle … mumaralı hattan da iletişim kurduğunu, şüphelilerin kendisiyle görüşürken telefonumu kapatturmadıklarını … beyan ettiği, … aynı dosya kapsamında müştekinin kazı [S.T.nin de] ifadesi alunmıştır."
4. Büyükçekmece Cumhuriyet Başsavcılığının (Btüyükçekmece Başsavcılığı)talebi Üzerine Büyükçekmece 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan I1/4/2020 tarihinde,başvurucu ve diğer bir şüphelinin kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta, kredi kurumlarının çalışanı olarak tanıtması veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu söylemesi suretiyle dolandricılık yapma suçundan tutuklanmasına, diğer şüphelilerin adli kontrol tedbiriyle serbest bırakılmasına karar verilmiştir. Tutuklama gerekçesi ".. atılı suçu işlediklerini gösterir kuvvetli suç süphesinin varlığını gösterir somut delillerin mevcut olması,atılı suçun vasıf ve mahiyeti ile kanunda gösterilen cezasının miktar, delillerin heniz toplanma aşamasında oluşu, serbest bırakılma halinde kaçma ve saklanma şüphelerinin bulunmasi, tutuklama koruma tedbirinin uygulanması ile sağlanacak fayda ve tedbtrinin uygulanmasındaki ölçülülük göz önünde bulundurulduğunda bu aşamada adli kontrol koruma tedbirinin uygulanmasının yetersiz kalacağı…." şeklindedir.
5. Büyükçekmece Başsavcılığınca Bakırkðy Cumhuriyet Başsavcılığıa (Bakırkðy Başsaveılığı)iletilen soruşturna dosyasında Bakırköy Başsavcılığı tarafindan tutuklamaya konu suçtan iddianame düzenlenmiş, iddjanamede Merzifon'da gerçekleşen fezlekeye konu olaydan da diğer olaylarla birlikte bahsedilmiştir.

6. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) Üzetinden yapılan inceleme neticesinde Bakırköy 24. Agır Ceza Mahkemesince (Ağır Ceza Mahkemesi) yapılan yargılama sırasında iddianame ve ekleri gönderilerek müişteki S.G.T.nin beyanının talimatla alımmasının talep edildiği, Merzifon Asliye Ceza Mahkemesince 31/3/2021 tarihinde bu kişinin müşteki olarak beyanımın alındığı, müştekinin beyanımda babası tarafindan 42.500TL'nin bankaya yatırımasına ilişkin olayı anlattığı tespit edilmiştir.
7. Ağır Ceza Mahkemesince yapılan yargilama sirasinda 26/5/2021 tarihinde "tutuklulukta geçtrdiği sūre, yürūrlükteki infaz rejimi ve bu aşamada tesir edebilece[ği] delil bulunmaması" gerekçesiyle başvurucunun tahliyesine ve hakkında yurt dışına çıkama yasağıadli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verilmiştir. Bu adli kontrol tedbiri de 4/7/2023tarihinde kaldırılmıştır. Söz konusu yargılama devam etmektedir.


B. Başvurucu Hakkında Merzifon Cumhuriyet Başsaveılığı Tarafından Yürütülen Şoruşturma Särect 

8. Merzifon lçe Emniyet Müdürlüğünün 17/7/2020 tarihinde Merzifon Cumburiyet Başsavcılığına (Merzifon Başsavcılığı) ilettiği fezlekeye göre müşteki S.T. ve kızı S.G.T.nin iki şüpheli tarafindan dolandınlması olayı soruşturulmaktadır. Fezlekenin ilgili kısmi şöyledir;:
a ...
Mūşteki [S.T.nin] alnan ifadesinde özetle; 24/3/2020 günü.…. tanımadığı ….mumarasının .. aradığı..…, .emniyetten aradığınu beyan eden bir erkek şahıs... kendisine 'senin bilgilerin ve hesabındaki paralar terör örgütü tarafindan ele geçirilmtş, bankalarda ne kadar paran var, sana gôndereceğimiz fBAN numarasına parayı gónder' dediğini,..Şubesine gittiğini... 42.500 TI... parayı...eft yaptığıni,.."
9. Merzifon Başsavcılığı çeşitli talimatlar yazarak çeşitli Başsaveıltklardan olayla ilgili şüpheli ifadelerinin alnmasını talep etmiştir. İlgili bankadan da olayla ilgili bilgi talep etmiştir. Diğer bir şüpheli ifadesinde, başvurucunun da işlenen suça iştiraki olduğuna dair beyanda bulunmuştur. Ardından başvurucurun 10/8/2021 tarihinde yakalanarak Büyükçekmece Başsavcilığında hazir edildiği bilgisi üzerine Merzifon Başsavcılığıtarafindan başvurucunun bilişim sistemlerini, banka veya kredi kartı kurumlarını araç olarak kullanmak suretiyle dolandırıcılık yapma suçundan Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi aracılığıyla şüpheli olarak ifadesi alınmıştır. Aynı tarihte Merzifon Başsavcılığıbaşvurucunun tutuklanmasını talep etmiştir. Tutuklama talebinin ilgili kısmı şöyledir:
".…. 24.03,2020 tarihinde mūştekiyi yabancı uyruklu…. adına kayılı …. mumarah [GSM]hattım aradığı, arayan şahsın müştekiye hesabındaki paralar ve bilgilerin terör örgütütarafindan ele geçirllmiş, bankada ne kadar paran varsa vereceğimiz IBAN numarasına parayı gönder' şeklinde komuştukları, akabinde müştekinin 36 bin lira param var şeklinde cevap vermesi üzerine karşıdaki şahsın bir şekilde parayı 42500 TL ye tamamla ve …IBAN numarah hesabına gönder seklinde beyanda bulunduğu ve müştekiye telefonun açık kalşın kapatma sakın diye telkinlerde bulunduğu, müştekintn de telefonu kapatmadan  bank şubesine tek başına giderek.…. hesabından 42500 TL yi şüphelinin vermtş olduğu hesaba gönderdiği, yine şüphelinin müştekiyi oyalayarak bir müddet Merzifonda gezdirdikleri,telefonu açık olan müştekinin tekrardan şüphelinin söylemest üzerine yeniden bankaya giderek hesapta bulunan toplamda 16 bin liralık parayı çekip bankadan ayrilacakken, sivil polis memurlarinın olaya müdahale ettiği, bu esnada süpheli şahsın telefonu kapattiği,İstanbul Cumhurtyet Başsavcılığımn Türktye genelinde bu şekilde pek çok yerde meydana gelen dolandırıcılık olaylarına ilişkin yapmış olduğu fiziki ve teknik takip sonucunda şüpheliler [C.B., H.Ç.], Doğan Fatilh SAĠDIÇ ve [D.Y.T.] istmli şahısların olduğunun tespit edildiği, bu şahusların Amasya Merzifon, Adiyaman Kahta, Aydın Germencik, Sakarya Adapazari, Amasya Merkez, Kaysert Kocastnan illertnde olmak üzere pek çok dolandırıcılık olaylarına karıştıklari, örgütün ūst kademesinde 'dayı' lakaplı Doğan Fatih SAĠDlÇ isimli şahsın olduğu, … parayı çeken şahısların belli bir miktar (% S) komisyon aldıktan sonra kalan parayı [C.B.ye] verdikderi, [C.B.nin de] parayı dayı lakaplı Fatth SAĞDlÇ'a verdiği…. her ne kadar Fatih Sağdiç üzerine atılı suçlamaları kabul etmese de. [H. ve D.nin]birbirlerini doğrulayan beyanlar, şüphellerin Istanbul ilinde suçüstü olarak yakalanmalari, buna Ulişkin dosyada mevcut olan tutanak,…. şüpheli Doğan Fatih'in dayılakabıyla örgüt kurarak bir çok dolandırıcılık eylemini icra ettiğı.."

10. Merzifon Sulh Ceza Hâkimliği 10/8/2021 tarihinde başvurucunun bilişim sistemlerini, banka veya kredi kartı kurumlarmı araç olarak kullanmak suretiyle dolandırıcılık yapma suçundan tutuklanmasına karar vermiştir. Başvurucu, sorgusunda iddiaya konu olay nedeniyle 14 ay tutuklu kalıp tahliye edildiğini belirtmiştir. Tutuklama gerekçesi ".kuvvetli suç şüphesinin varliğını gösteren somut delillerin ve tutuklama nedeninin bulunmasi,şūphelinin üzerine atilı suçun vasıif ve mahiyeti, mevcut delil durumu ve tüm açıklamalar birlikte değerlendirildiğinde bu aşamada adli kontrol tedbirinin uygulanmasının yeterslz kalacağı.." şeklindedir.

11. Başvurucu; tutuklama kararıma itirazında bu olay nedeniyle 26/5/2021 tarihine kadar tutuklu kaldığınü, Merzifon Başsavcılığınca bir yılı aşkın süredir işlem yapılmadığını,sonrasında Ağır Ceza Mahkemesindeki yargilamada tahliye edilmesine rağmen tekrar haksız olarak tutuklandığını belirtmiştir. Amasya Sulh Ceza Hâkimliği 17/8/2021 tarihinde itirazıreddetmiştir.

12.Başvurucu, ret kararını 19/8/2021 tarihinde öğrendiğimi belirtmiş olup 9/9/2021tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

13. UYAP üzerinden yapilan incelemede, 9/9/2021 tarihinde Merzifon Başsavcılığının başvurucunun ve diğer şüphelilerin müşteki S.Tnin de aralarında bulunduğu kişilere yönelik işledikleri iddia edilen dolandııcıltk eylemi nedeniyle haklarmda Ağır Ceza Mahkemesinde yargılama yürütüldüğünü belirterek soruşturma dosyasının anılan dava dosyasıyla birleştirilmek üzere Bakīköy Başsavcılığına gönderilmesi gerektiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı verdiği tespit edilmiştir.

14. Yetkisizlik kararı sonrasındaki tensip kararıyla Ağır Ceza Mahkemesince 30/9/2021 tarihli duruşmada başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir. Tahliye karatında,başvurucunun aynı suçtan yargılandığı E.2021/3 sayılı dosyadan 26/5/2021 tarihinde tahliye edildiğinin gözetildiği belirtilmiştir.

I5. Komisyon başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesimin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

IL İLGİLİ HUKUK 
16. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanuru'nun "Gözaltı" kenar başlıklı 91. maddesinin (6) numaralı fikrası şōyledir:
"Gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkında yakalamaya neden olan fille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhurtyet savcisının karar olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamaz."
III. DEĞERLENDİRME 
17.Başvurucu; aynı olayla ilişkili bir yargılama sırasında tahliye olduktan sonra bir başka soruşturmada yeni delil olmaksızın ve yetersiz gerekçeyle tekrar tutuklandığını, bu durumun 5271 saytli Kanun'un 91. maddesinin (6) numaralı fikrasıdaki yasağa aykırıolduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, başvurucunun ikinci kez 

tutuklanmasına dair gerekçelerin ve somut olayın şartlarının gözetilerek değerlendirme yapılması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında tahliye sonrası mükerrer tutuklama yapıldığınm açık olduğu iddiasını yinelemiştir.
18. Başvuru, kişi hürriyeti ve gūvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.
19. Tutuklamanın hukukiliğine ilişkin genel ilkeler daha Önce Anayasa Mahkemesince belirlenmiştir. Buna göre kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahale, temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin ölçütlerin belirlendiği Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartlara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 19.maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple smırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde Öngörülen ve tutuklama tedbirinin niteliğine uygun düşen, kanun tarafindan öngörülme,Anayasa'nı ilgili maddelerinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülalük ilkesine aykırı olmama şartlarmna uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53, 54).

20.Somut olayda öncelikle başvurucunun tutuklanmasının kanuni dayanağının olup olmadığı incelenmelidir.

21. Başvurucu, Türkiye'nin değişik yerlerinde işlediği dolandırıcılık eylemleri nedeniyle Büyükçekmmece Başsavcılığınım talebiyle 11/4/2020 tarihinde kişinin kendisini kamu görevlisi veya banka, sigorta, kredi kurumlarıın çalışamı olarak tanıtması veya bu kurumlarla ilişkili olduğunu sðylemesi suretiyle dolandırıcılık yapma suçundan tutuklanmıştır (bkz.§ 4). Bu tutuklara talebine dayanak teşkil eden fezlekede, başvurucuya isnat edilen birçok dolandırıciik eyleminin içinde Merzifon'da 24/3/2020 tarihinde gerçekleşen müşteki S.T,nin telefon aracılığıyla 42.500 TL ödemesinin sağlanması da olduğu açıktır (bkz. § 3). Bn soruşturmaya ilişkin Ağür Ceza Mahkemesinde görülen yargılama sırasında başvurucu müsnet suçtan 26/5/2021 tarihinde tahliye edilmiştir (bkz. § 7).
22. Merzifon'da gerçekleşen aym eyleme ilişkin olarak şüpbelilerden birinin ifadesinde başvurucunun adımı sõylemesi tizerine soruşturmaya dâhil edilen başvurucunun bilişim sistemlerini, banka veya kredi kartı kurumlarını araç olarak kullanmak suretiyle dolandırıcılık yapma suçundan tutuklanması Merzifon Başsaveılığınca talep edilmiş ve başvurucu müsnet suçtan 10/8/2021 tarihinde tutuklanmıştır (bkz.§ 10). İkinci tutuklamaya ilişkin talepte atıf yapılan olayın Merzifon'da 24/3/2020 tarihinde gerçekleşen mnüşteki S.T.nin telefon aracılığıyla 42.500 TL ödemesinin sağlanmasına yönelik eylem olduğu görülmüştür (bkz. § 9).

23. 5271 sayılı Kanun'un 90. maddesinin (2) numaralı fikrasında bir suç işlediği şüphesiyle kişinin yakalanabilmesi için tutuklama şartlarının varlığı aranmıştır. Kanun koyucu, şuç şüphesiyle yakalanan kimselerin gerek gözaltı süresinin dolması gerekse hâkim kararıyla serbest kalması üzerine özgürlüğüne yönelebifecek keyfi müdahaleleri önlemek amacıyla yakalama yasağı öngörīüştür. 5271 sayılı Kanun'un 91. maddesinin altıncıfikrasına göre gözaltı süresinin dolması veya sulh ceza hâkiminin kararı üzerine serbest bırakılan kişi hakkmda yakalamaya neden olan fille ilgili yeni ve yeterli delil elde edilmedikçe ve Cumhuriyet savcısının karan olmadıkça bir daha aynı nedenle yakalama işlemi uygulanamayacaktır. Bu hüküm uyarmca aym filden dolayı ikinci kez yakalama yapılabilmesi için yeni ve yeterli delil elde edilmesi zorunludur. Sözü edilen yeterli delilin 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinde belirtilen nitelikte olması gerektiği açıktır. Bu nedenlerle aynı yasağın tutuklama tedbiri açısından da geçerli olması gerekir. Zira yeni ve 

yeterli delil elde edilmeden verilen yakalama kararı kanuna aykırı olduğunda, yakalama kararı sonrasında aynı verilere dayanan tutuklama kararı da evleviyetle kanuna aykır olacaktır (Atilla Taș, B. No: 2016/30220, 29/5/2019, § 98).

24. Somut olayda ilk tutuklama kararındaki mesnet olaylara dâhil olan ve Merzifon'da gerçekleştirilen dolandırıcılık eylemi ikinci tutuklama kararına da dayanak teşkil etmiştir. İkinci tutuklama kararında farklı bir suç nitelendirmesi yapılmış olsa da ilk tutuklama kararındaki aynı file dayamlmıştır. İkinci tutuklama kararına ilişkin soruşturmada,bir başka şüphelinin ifadesinde başvurucunun da bu suçlara iştiraki olduğunu sõylemesinin ilk tutuklama tedbirine dayanak olan suçun dışmda başka suçlara vūcut verebilecek yeni delil olmadığı değerlendirilmiştir. Bu durumda, yargılama aşamasında isnat konusu eylemlerden tahliyesine karar verilen başvurucumun önceki soruşturmada isnat edilen aynı fiile dayalıolarak yürütülen bir başka soruşturma kapşamında yakalanması ve tutuklanmasının kanuni bir dayanağı bulunmadığı, ikinci tutuklamaya dayanak olan olgunun yukarıda değinilen kanunilik şartını taşımadığı değerlendirilmiştir (benzer yöndeki değeriendirmeler için bkz.Atilla Ta$, § 99).

25. Açıkłanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrasıda güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
IV. GİDERİM 
2. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yargılama yapılmasını ve 20.000 TL manevi tazminat õdenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

27. Anayaşa'nın 19. maddesinin üçüncüi fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir.Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihłal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2),B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No:2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

28. Diğer taraftan yalnızca kişi hürriyeti ve gūvenliği hakkının ihlal edildiğinin tespitiyle giderifemeyecek olan manevi zararları karştlığında başvurucuya talebiyle bağl olarak net 20.000 TL manevi tazminat õdenmesine karar verilmesi gerekmektedir.
V. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmm ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C.Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE,

D. 487,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 19.287,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yaptimasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir δrneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 20/3/2024tarihinde OYBİRLİĞfYLE karar veriłdi,