Anayasa Mahkemesinin 14/3/2019 Tarihli ve E: 2019/14, K: 2019/16 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2019-03-26

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2019/14Karar Sayısı : 2019/16Karar Tarihi: 14/3/2019
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY,Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 137 milletvekili 
İPTAL DAVASININ KONUSU: 30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralıfikrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin Anayasa'nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
7062 sayılı Kanun'un iptali talep edilen kuralın da yer aldığı geçici 1. maddesinin (1)numaralı fikrası şöyledir:
"(1) Mevcut Başkan ve Başkanvekili ile üyeler kalan görev sürelerini tamamlar.(Değişik cümle:27/12/2018-7159/10 md.) Kurul üyelerinden; 2019 yılında görevi sona ereceklerin yerine 2020 yılı Ocak ayında, 2022 yılinda görevi sona ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak ayında yenileme seçimi yapılır.'
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELI, Recep KÖMÜRCÜ,Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in katılımlarıyla 13/2/2019 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Taylan BARIN tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İptal Talebinin Gerekçesi 
3.Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla kanuni görev süreleri biten mevcut üSeci Ku bakn ünn ösüsn b uzaa 

söz konusu kuralın bir seçim hükmü olması dolayısıyla Anayasanın 67. maddesinde yer alan seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde vapılacak seçimlerde uygulanmayacağına ilişkin hükme aykırı olduğu, herhangi bir kamu yararı amacı gözetmeyen ve objektif hiçbir nedene dayanmayan düzenlemenin YSK'nın arafsızlığını ve bağımsızlığını zedeleyici nitelik taşıdığı, seçimlerin dürüstlük içinde vapılmasının güvencesi olan bağımsız yargı denetimini ortadan kaldırdığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
4. Dava konusu kuralla YSK üyelerinden 2019 yılında görevi sona ereceklerin erine 2020 yılı Ocak ayında, 2022 yılında görevi sona ereceklerin yerine ise 2023 yılı Ocak yında yenileme seçimi yapılacağı öngörülmektedir.

5. Anayasa'nın 67. maddesinin birinci fikrasında, vatandaşların kanunda gösterilen artlara uygun olarak seçme, seçilme ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi aaliyette bulunma ve halkoylamasına katılma haklarına sahip olduğu belirtilmiş; ikinci ikrasında, seçimlerin ve halkoylamasının serbest, eşit, gizli, tek dereceli, genel oy, açık sayım e döküm esaslarına göre, yargı yönetimi ve denetimi altında yapılacağı hüküm altına alınmış,edinci fikrasında da seçim kanunlarında yapılan değişikliklerin, yürürlüğe girdiği tarihten tibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmayacağı kuralına yer verilmiştir.
6. Anayasa'nın 79. maddesinin, seçimlerin yargı organlarının genel yönetimi ve lenetimi altında yapılacağını belirten birinci fikrasından sonra YSK'nın görev ve yetkilerini lüzenleyen ikinci fikrasında “Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde vönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve eçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve tesin karara bağlama" görevinin YSK'ya verildiği belirtilmiştir. Anılan maddenin dördüncükrasında da YSK'nın oluşumu, üyelerinin seçimi ile başkan ve başkan vekilinin seçimi lüzenlenmiş ve bu kapsamda “Yüksek Seçim Kurulu yedi asıl ve dört yedek üyeden oluşur.Üyelerin altısı Yargitay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından üye amsayılarının salt çoğunluğunun gizli oyu ile seçilir. Bu üyeler, salt çoğunluk ve gizli oyla ralarından bir başkan ve bir başkanvekili seçerler.” hükmüne yer verilmiştir.
7. Anayasa'nın 79. maddesinde YSK'nın oluşumu, görev ve yetkileri, kararlarının niteliği, üyeleri ile başkan ve başkan vekilinin seçilme usulü ile yedek üyelerinin hangi usule göre ayrılacağı detaylı bir şekilde düzenlenmesine rağmen üyelerin görev süresine dair bir ükme yer verilmemiştir. Anılan maddenin üçüncü fikrasında YSK’nın görev ve yetkilerinin canunla düzenleneceği ifade edilmiştir. Anayasa’nın 79. maddesinin YSK’ya ilişkin detaylılüzenlemeler içermesine rağmen bu maddede üyelerin görev süresine yer verilmemesi, bu ususun anayasal ilkelere aykırı olmamak kaydıyla kanun koyucunun takdirine bırakıldığınıgöstermektedir.

8. 7062 sayılı Kanun'un “Kurulun oluşumu" kenar başlıklı 4. maddesinde üyelerin örev süresi, tekrar seçilebilmeleri, yedek üyelerin belirlenmesi ile görev süresi biten üyelerin erine yenilerinin seçilmesi usulü ve üyelerin geldikleri kurumlarla olan ilişkileri üzenlenmiştir. Bu maddenin (1) numaralı fikrasında üyelerin altısının Yargıtay, beşinin anıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayılarının salt 

çogunluguyla seçileceği; (2) numaralı fikrasinda üyelerin görev süresinin altı yıl olduğu ve süresi biten üyelerin yeniden seçilebileceği, (5) numaralı fikrasının ikinci cümlesinde de yeni üyelerin tamamının seçilmelerine kadar eski üyelerin görevlerine devam edecekleri hüküm altina alınmiştir.

9. İptali talep edilen kuralın gerekçesinde; YSK'nın bazı üyelerinin görev süresi 2019 yılı Ocak ayında sona ereceği için bu üyeler bakımından Ocak ayı içinde yenileme seçimlerinin yapilması gerektiği, 31 Mart 2019 tarihinde yapılacak mahallî idareler seçimlerinin başlangıç tarihinin 1 Ocak 2019 olması nedeniyle seçim takvimi başladıktan sonra üyelerin yarısından fazlasının değişmesinin Anayasa'nin 79. maddesinde vurgulanan seçimlerin düzen içinde yönetimi açısından sorun oluşturabileceği, YSK üyelerinin görev yaptıkları sürede seçim hukuku alanında uzmanlaştıği, mevcut üyelerin bilgi ve tecrübelerinden yararlanılmasında fayda görüldüğü, geçmiş dönemlerde de mevcut üyelerin bilgi ve tecrübelerinden faydalanmak amacıyla benzeri düzenlemelerin yasalaştırılarak YSK üyelerinin görev sürelerinin uzatıldığı ifade edilmiştir. Bu itibarla kuralın kamu yararına yönelik olmadığı söylenemez.

10. Kural 28/12/2018 tarihli ve 30639 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kuralın, yürürlüğe girdiği tarihten yaklaşık üç ay sonra, 31 Mart 2019Pazar günü yapılacak olan Mahallî Ídareler Genel Seçimleri sürecinde YSK üyelerinin bir kismının görevlerine devam etmesini sağlamak üzere düzenlendiği anlaşılmaktadır.Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fikrasında “Seçim kanunlarında yapılan değişiklikler,vürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde yapılacak seçimlerde uygulanmaz” hükmüyer almaktadır. Anayasa'nın 67. maddesinin yedinci fikrasına uygunluğunun denetiminin yapılabilmesi için öncelikle kuralın anılan Anayasa hükmünde belirtilen anlamda bir seçim kanunu hükmü olup olmadığının tespiti gerekmektedir.

11. Anayasa'nın "Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakları" başlığınıaşıyan 67. maddesi İkinci Kısmın “Siyasi Haklar ve Ödevler” başlıklı Dördüncü Bölümünde yer almaktadır. Anayasa'nın bu bölümünde yer alan diğer maddelerde ise siyasi parti kurma,partilere girme ve partilerden ayrılma, siyasi partilerin uyacakları esaslar düzenlenmektedir.Anayasa'nın 67. maddesinde vatandaşların seçme ve seçilme, bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaliyette bulunma haklarının, seçim usul ve esaslarının, vatandaşların oy kullanabilmesi için gerekli olan yaş koşulunun, yurt dışındaki vatandaşların oy kullanabilmesinin sağlanmasının, oy kullanma yönünden askerlerin, hükümlülerin ve utukluların durumlarının düzenlendiği görülmektedir. Maddenin altıncı fikrasında da “Seçim tanunlari, temsilde adalet ve yönetimde istikrar ilkelerini bağdaştıracak biçimde düzenlenir”denilmek suretiyle seçim kanunlarının genel amaci belirtilmiştir.

12. 2001 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile 67. maddeye eklenen yedinci ikranın “Konjonktürel değişikliklere seçim kanunları açısından yer verilmemesi umaçlanmıştır" şeklinde açıklanan gerekçesi de anılan fikrada ifade edilen seçim camunlarından ne anlaşılması gerektiğine ilişkin anlayışı ortaya koymaktadır. Buna göre inayasa koyucunun Meclis çoğunluğunu elinde bulunduran parti veya partilerin seçime bir yıl kala seçim sürecinde kendi lehlerine veya diğer parti ya da adayların aleyhine sonuçłoğuracak biçimde değişiklikler yapılmasını öngören yasal düzenlemeleri Anayasa’nın 67.naddesinin yedinci fikrası bağlamında seçim kanunu olarak nitelediği anlaşılmaktadır.

13. Yukarıda açıklanan anayasal hükümler ve gerekçeleri gözönünde bulundurulduğunda Anayasa’nın 67. maddesinin yedinci fikrasında yer alan seçim kanunlarıibaresi ile seçmen iradesinin seçim sonuçlarına yansımasına tesir edebilecek veya seçime katılanlardan bir kısmına herhangi bir şekilde avantaj ya da dezavantaj oluşturma sonucunu doğurabilecek veya seçim süreci ve sonucunu etkileyebilecek düzenlemelerin kastedildiği anlaşılmaktadır.

14. Bu çerçevede bir kuralın Anayasa'nın 67. maddesinin yedinci fikrası bağlamında eçim kanunu hükmü olup olmadığı tespit edilirken muhtevası esas alınmalı, yalnızca kanunun dında geçen seçim, seçmen, siyasi parti gibi ibarelerden hareketle niteleme yapılmamalıdır.Başka bir ifadeyle kuralın içinde yer aldığı kanunun seçimlere ilişkin bazı hususlarılüzenlemesi, o kanunda yer alan kuralların tamamının anılan anayasal hüküm çerçevesinde eçim kanunu hükmü olması sonucunu doğurmamaktadır. Aynı şekilde seçimlerle ilgisiz anunların içeriğinde de Anayasa'nın 67. maddesinin yedinci fikrası bağlamında seçim anunu hükmü niteliğinde kuralların yer alması mümkündür.

15. Dava konusu kuralın Anayasa'nın 67. maddesinin yedinci fikrası bağlamında bir eçim kanunu hükmü olmadığı açıktır. Zira kural YSK üyelerinin mesleki teminatları ile görev ve yetkilerinde herhangi bir değişiklik içermemektedir. Kural Anayasa’ya uygun olarak seçilen ve görevlerini hâkimlerin bağımsızlığı ve tarafsızlığı ilkesine göre yerine getiren nevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasından ibarettir. Bu hâliyle kuralın seçim süreci ve sonucu üzerinde etki yaratma, dolayısıyla seçmen iradesinin anayasal ilkelere uygun olarak seçim sonucuna yansımasını etkileme ya da seçime katılanların bir kısmına avantaj veya dezavantaj oluşturma gibi bir fonksiyonunun olduğu söylenemez. Bu itibarla kural Anayasa'nın 67. maddesinin yedinci fikrası anlamında bir seçim kanunu hükmü olarak nitelendirilemez.

16. Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fikrasında, hâkimlerin görevlerinde pağımsız oldukları, Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre nüküm verecekleri; ikinci fikrasında hiçbir organ, makam, merci veya kişinin yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere ve hâkimlere emir ve talimat veremeyeceği, genelge gönderemeyeceği, tavsiye ve telkinde bulunamayacağı belirtilerek hukuk devleti olmanın zorunlu bir gereği olan yargı bağımsızlığı teminat altına alınmıştır.
17. Anayasa'nın 79. maddesine göre yedi asıl dört yedek üyeden oluşan YSK'nın iyelerinin altısı Yargıtay, beşi Danıştay Genel Kurullarınca kendi üyeleri arasından seçilmektedir. Bu kapsamda YSK, yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı güvencelerine sahip üyelerden oluşmaktadır. Seçimlerin başlamasından bitimine kadar, seçimin düzen içinde vönetimi ve dürüstlüğü ile ilgili bütün işlemleri yapma ve yaptırma, seçim süresince ve seçimden sonra seçim konularıyla ilgili bütün yolsuzlukları, şikâyet ve itirazları inceleme ve kesin karara bağlamakla görevli YSK'nın, her türlü baskı ve etkiden uzak olarak görev vapmasını sağlamak üzere Anayasa'da belirtilen yargı bağımsızlığı ve hâkimlik teminatına ahip olduğu açıktır. Nitekim 7062 sayılı Kanun'un 3. maddesinde de YSK'nın görevlerini  tirirkenyetkierini kullanırken bağımsız tarfsız oduğu belirtilmişhiçr rgan, makam, merci veya kişinin YSK'ya emir ve talimat veremeyeceği vurgulanmıştır.

18. Dava konusu kuralın yukarida belirtilen gerekçesi gözetildiğinde kuralın getirilişamacının seçimlerin düzen içinde yapılması olduğu anlaşılmaktadır. Mevcut YSK üyelerinin görev sürelerinin bir yıl uzatılmasını öngörmekten ibaret olan kuralın YSK'nın yürütme erkinin etkisinde kalmasına ve tarafsız karar alamamasına neden olması söz konusu olmayacağı gibi seçimlerin dürüstlüğü ile yargı bağımsızlığı ilkelerine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.

19. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 67., 79. ve 138. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
20. Dava dilekçesinde özetle dava konusu kuralların uygulanması hâlinde telafisi güçveya imkânsız zararlar doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fikrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159sayılı Kanun’un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesine yönelik iptal talebi, 14/3/2019tarihli ve E.2019/14, K.2019/16 sayılı kararla reddedildiğinden bu cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
V. HÜKÜM 
30/11/2017 tarihli ve 7062 sayılı Yüksek Seçim Kurulunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numarali fikrasının 27/12/2018 tarihli ve 7159sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE 14/3/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Serruh KALELİRecep KÖMÜRCÜÜye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL Üye Üye Üye M. Emin KUZ Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU