Anayasa Mahkemesinin 21/12/2023 Tarihli ve 2021/14222 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-31

31 Ocak 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32446
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
MEHMET TÜRKER BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2021/14222Karar Tarihi : 21/12/2023Başkan :Zühtll ARSLAN Başkanvekilli :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekli : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYusufŞevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem İNCE Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucu : Mehmet TÜRKER Vekili : Av. Şeyma MISIRLIOĞLU 
L.BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru; haksız yakalama ve gözaltı tedbirleri uygulanmasmdan dolayı açılan davada hükmedilen tazminatın yetersiz olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını,ceza yargılamasının uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargilanma hakkınm ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2.Başvurucumun Fetullahçı Terör Örgūtö/Paralel Devlet Yapılanması(FETÖ/PDY) ūyesi olduğuna yönelik olarak 20/7/2016 tarihinde güvenlik güçlerine telefonla ihbarda bulunuimasının ardından silahlı terör örgütü üyeliği isnadryla başvurucu hakkında soruşturma başlatılmış ve gözaltı kararı verilmiştir. Gözaltına altnan başvurucu 31/7/2016tarihinde salrverilmiştir. Dosyanın yer yönünden yetkisizlik karanyla iletildiği Tokat Cumhuriyet Başsaveılığı 23/6/2020 tarihinde başvurucu hakkıda kovuşturmaya yer olmadığıkararı vermiştir.

3. Kovuşturmaya yer olmadığı kararının kesinleşmesi üzerine başvurucu, hakkında uygulanan yakalama ve gözaltı tedbirinin hukuka aykırt olduğu iddiasıyla tazminat davası

açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaralı fikrasıın (e) bendine vurgu yapmış; kendisini ihbar edenin herhangi bir belgeye değil duyuma dayandığını bildirmesine rağmen soyut beyana itibar edilerek gece vakti evinde arama yapilıp yakalandığıni, bir gūnlük gözaltıişleminin hukuka aykıri olduğunu belirtmiştir. Başvurucu 10.000 TL maddi, 10.000 TL manevi tazminat talep etmiştir.

4. Zile Ağır Ceza Mahkemesi (Ağir Ceza Mahkemesi) başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verildiğini belirtmiş ve başvurucunun gözaltına almmasına neden olan olayın gelişimi, gözaltında kaldığı süre gözetilerek başvurucuya 150 TL manevi tazminat ödenmesine, maddi tazminat talebinin ise reddine karar vermiştir. Başvurucunun istinaf kamun yolu başvurusu Bölge Adliye Mahkemesi tarafindan kesin olarak esastan reddedilmiştir.

5. Nihai kararın başvurucuya tebliğ ediidiğine dair bir belgeye rastlanmamış olup başvurucu, nihai kararı 16/1/2021 tarihinde öğrendiğini bildirmiş;10/2/2021 tarihinde de bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Komisyon başvurucunun adli yardım talcbinin kabultne, yargilama giderlerini Ödemekten geçici olarak muaf tutulmasına, ayrica başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

7. Birinci Bölüm başvurunun Genel Kurul tarafindan incclenmesine karar vermiştir.

II. DEĞERLENDIRME 
A.Kışi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
8. Başvurucu; hukuka aykırı olarak ve sağlık durumu müsait olmadığı hâlde hakkında yakalama ve gözałtı tedbiri uygulandığını, bu tedbirier için hūkmedilen tazminat miktarının yeterli olmadığımı belirterek kişi hüriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

9. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, iddiaların kanun yolu şikâyeti mahiyetinde olduğu belirtilmiş; bu şekilde değerlendirilmemesi durumunda da Ağır Ceza Mahkemesince haksız yakalama ve gözaltı işlemi uygulandığının kabulü ile başvuruçu lehine tazminata hükmedilmemesinin yapılacak değerlendirmede gözetilmesigcrektiği ifade edilmiştir.

10.Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formunda dile getirdiği hususları yinelemiştir.

11. Açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

12. Anayasa Mahkemesi Gülseren Çitak ([GK], B. No: 2020/I554, 27/4/2023)kararıyla içtihat değişikliğinc gitmiş; haklarıda kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat karan verilenierin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat yolunu tūkettikten sonra yakalama, gözaltı veya tutuklamanın hukuki olmadığı ve ðdenen tazminatın yetersiz olduğu iddiastyla yaptıkları bireysel başvurularda başvuru yollarının tüketildiğinin kabul edilebilmesi için yalntzca 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı

fikrasıın (e) bendi kapsamında bir tazminat davasıın açılmasının yeterli olacağı sonucuna varmıştır. Zira bu hükümle yakalama, gözaltı ve tutuklamanın daha sonra verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararıyla hukuka aykırı hâle geldiğinin kabul edildiğini, dolayısıyla 5271 sayılı Kanun'un 141, maddesinin (1) numaral fikrusının (e) bendi uyarıca açılan tazminat davalarının Anayasa'nm 19. maddesinin dokuzuncu fikrasıkapsamında olduğunu değerlendirmiştir. Bu çerçevede bu bent kapsamında açılan davalarda hukuka aykırılık kanun gereğince kabul edildiğinden ağır ceza mahkemesince bu bende dayanilarak tazminat Ödenmesi durumunda Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasıkapsamında yapilacak inceleme, tazminat miktarının yeterli olup olmadiğım belirlemekle smırlı olacaktı (Gülseren Çutak, §§ 36-39).

13. Somut başvuruda da Ağr Ceza Mahkemesi tarafindan ihlal tespiti yapilmiş ve bir miktar manevi tazminata hükmedildiğinden başvuruda yapılacak inceleme, hükmedilen tazminat miktarlarının yeterli olup olmadığını belirlemekle sınırlı olacaktır (M.E., B. No:2018/696, 9/5/2019, § 47).

14.Bu bağlamda derece mahkemelerinin tazminat için somut olayın şartlarna göre takdir yetkisi bulunmakla birlikte meydana gelen ihlalle orantılı olmayan Önemsiz miktarda bir tazminat Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzıcu fikrasına aykırı olacaktır. Öte yandan tazminat miktanı Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdiği tazminat miktarına göre kayda değer ölçüde düşük olmamahdır. Bununla birlikte hükmedilen miktarın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmettiği tazminat miktarndan belirli ölçüde düşūk olması tek başına Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasını ihlal ettiği anlamına gelmez. Tazminatın Anayasa'nın I9. maddesinin dokuzuncu fikrasıyla uyumlu olup olmadığıdeğerlendirilirken somut olayın kendine ðzgü şartlarının dikkate alınması gerekir (M.E., § 48).
15. Somut başvuruya komu tazminat davasını inceleyen Ağưr Ceza Mahkemesi kovuşturmaya yer olmadığı karariyla sona eren soruşturma sirasında başvurucunun yakalanması ve bir gün sūreyle gözaltında tutulması nedeniyle başvurucuya 150 TL manevi tazminat Ödenmesine hükmetmiştir. Başvurucunun yakalanması ve gözaltına alınmasının hukuki olmadığı kabul edilmesine rağmen başvurucu lehine hükmedilen 150 TL manevi tazminatın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda Ödenmesini kararlaştırdığı tazminat miktarına gõre oldukça dūştůk olduğu ortudadır (M.$.T., B. No: 2018/17073, 26/2/2020; U.Ç.B. No: 2018/17068, 7/11/2019 kararlarında 1 gün ve 7 gün gözaltı süreleri için 5,000 TL tazminata hükmedilmiştir). Ağu Ceza Mahkemesince hükmedilen tazminatın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmettiği tazminat miktariyla ayn olmasıgerekmemekle birlikte somut olayın şartlarında ödenmesine hükmedilen miktarın tazminat hakkının ðzünü zayıflatacak kadar düşük olduğu anlaşılmıştır. Buna göre başvurucuya Ödenmesine hükmedilen tazminatın -Anayasanın 19. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan esaslara aykırı bir durum söz konusu olmasına rağmen- manevi zararı karşılamaktan uzak olduğu sonucuna varilmiştir.

16. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrasıyla bağlantılıolarak dokuzuncu fikrasının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B.Makul Sürede Yargılanma Hakkınm İhlal Edildiğine İłşkin İddia 
17. Başvurucu, hakkındaki soruşturmamın makul sürede tamamlanmadığınt belirterek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Bakanlık kovuştumaya yer olmadığı kararının 4/9/z020 tarihinde itiraz edilmeksizin kesinieştiğini 

belirterek başvuruda bu iddia bakımından stre aşımı bulunduğunu, esas bakımından ise isnat edilen suçlamanın niteliğinin, toplanması ve değerlendirilmesi gereken delillerin çeşitliliğinin, kapsamının ve içeriğinin yargtlama süresinde dikkate alınması gereken belirleyici unsurlar olduğunu, ayrıca olağanüstü hâl ve pandemi şartlarının da gözönünde bulundurulması gerektiğini bildirmiştir. Başvurucu, soruşturmanın uzun sürmesinin pandemi ile alakalı olmadiğına dair verilerini iletmiş ve ihlal iddialarını yinelemiştir.
18. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkmda Kanun'un 47. maddesinin (5) mumaralı fikrası uyarınca bireysel başvuru süresi başvuru yollarıı tüketildiği tarihten, başvuru yolu Bngörülmemişse ihlalin Öğrenildigi tarihten itibaren otuz gündür.

19. Bu bağlamda makul sürede tamamlanmadığı iddiasına koru soruşturmanısonucunda verilen ve itiraz edilmeden kesinieştiği anlaşılan kovuşturmasızlık kararının 23/6/2020 tarihli olduğu, 14/7/2020 tarihinde tebliğ edildiği, bu tarihten sonra süresinde bireysel başvuruda bulunulmadığı tespit edilmiştir.

20. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmımın süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. GİDERIM 
21. Başvurucu, ihłalin tespiti ve 20.000 TL manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştur.

22. Anayasa'nın 19. maddesinin -üçüncü fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Bu itibaria ihlalin mahkeme karanından kaynaklandığı anlaşılmuştır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargtlama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mereilerince yapıiması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedcnleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere tygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

2. Ihlalin ve sonuçlarımn ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaştdığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınm ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın süre aşımınedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 19. maddesini -üçüncü fikrasıyla bağlantıl olarak- dokuzuncu fikrasında güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE 

C. Kararı hir örneğinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınım ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldırtiması için yeniden yargılama yapılmak üzere Zile Ağır Ceza Mahkemesine (E.2020/101, K.2020/135) GÖNDERILMESINE,
D. Başvurucumum tazminat talebinin REDDINE,
E. 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan yargilama giderinin başvurucuya ÔDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına haşvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapımasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAtZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 21/I2/2023tarihinde OYBIRLIĞtYLE karar verildi.