Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 Tarihli ve 2020/22386 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-08-18

18 Ağustos 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32283
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
EMRAH ÜZEGÜL VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2020/22386Karar Tarihi : 7/6/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Gülstim Gizem GÜRSOY Başvurucular : 1. Emrah ÜZEGÜL 2. Serkan KARA 3. Únal YÜCE 4. Yasin ALTAY Başvurucular Vekdli: Av. Göksel ÖZERKAN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, iş sözleşmeleri feshedilen başvurucuların sendikal tazminat taleplerinin reddedilmesi nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Aymı mahiyetteki dosyalar konu bakımından hukuki irtibat bulunması nedeniyle bu dosya ūzerinde birleştirilmiştir.

3. Komisyon, başvurumun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapıimasına karar vermiştir.

4. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakaniık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüştnü bildirmiştir.

III, OLAY VEOLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
6. Kısa adı KOOP-IŞ olan Tūrkiye Kooperatif, Ticaret ve Büro İşçileri Sendikası(Sendika) (961 yılında kurulmuştur. Hâlen Türkiye Isçi Sendikaları Konfederasyona bağlıolarak ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar iş kollarında faaliyet göstermek üzere örgütlenen sendikadır. Davalı işyeri ise 1996 yılından beri Türkiye'nin birçok ilinde hizmet veren, ev ve bahçe malzemelerinin satıldığı yapı markettir.


7. Başvurucular 2010 yıltndan beri davalı işyerinin Bursa şubesinde çalışmıştır.Başvurucu Unal Yūce 18/3/2010 tarihinde KOOP-Iş tyesi olmuş, başvurucunun işsözleşmesi işyeri dülzenini bozduğu gerekçesiyle 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı Is Kamunu'nun 25. maddesinin (II) numaralı bendinin (e) ve (h) alt bentleri kapsamında 31/8/2017 tarihinde tazminatsız olarak feshedilmiştir. Diğer başvurucular 15/8/2017 tarihinde KOOP-Iş Sendikasına ūye olmuş; başvuruculardan ikisinin iş sözleşmeleri 31/8/2017tarihinde, diğerinin iş sözleşmesi 7/9/2017 tarihinde feshedilmiştir. Bu başvurucuların işsözleşmeleri de işyeri düzenini bozdukları gerekçesiyle 4857 sayılı Kanun'un 25. maddesinin (II) numaralı bendinin (e) ve (h) alt bentleri kapsamında tazminatsız sonlandırılmiştır.
8. Başvurucular iş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildiği iddiasıyla işe iade ve sendikal tazminat talepli dava açmıştır. Davacılar iş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildiğini ispat edebilmek için tanık deliline başvurmuştur. İlk derece mahkemelerinde dinlenen davacı tanıklarının beyanlarımn ilgili kısmı şöyledir:
Tank R.K: "Ben 2017 yılında 6 ay kadar davalı ts yerinde çalıştım. Şubat - Ağustos dōnemi diye hatırlıyorum. Davacı Emrah Üzegül benim ahşap bolümünde bolüm şefimdi .…Davacı sendikaya üye olmakan dolayı Işten çıkarıldı. Ağustos ayr B. firması açısından özlük hakdarınım tyileştirtimesi taleplerintn yoğun olduğu btr dōnem oldu. Zira çalışanların sosyal hakdarı ödenmiyordu Memnuniyetsizilk ve huzursuzluk vardı Kaçımımaz olarak btr sendikal sūreç başladı. O dönemde 3-4 kişi S'er dakika arayla işten çıkarıldı. Davalının davacıvnın yeterstzliği ve benzeri iddiaları gerçeği yansumıyor. Olduysa da ben görmedim.Benim kunaatim davacinın is akdine son verllmesi Koop- Is Sendikası iyesi olmasısebebtyledir. Ben üye olmadım. Ben diş firma elemanı olduğum için de uye olmayr dūşünmedtm. Ayrica btzim B. çahışanlarına gōre sosyal haklarımız çok daha iyiydi. Bu nedenle de düşünmedim. Sendikal faaliyetlerde öne çikan ve llder kabul edebileceğimiz istmleri bilmtyorum... Serkan Kara, Emrah Üzegül ve Ünal Yüce'nin sendikal faaliyetlerde öne çıktığını hatırlamıyorum ama peşlerine güvenltk görevlisi taktikların biltyorum. Zira bir araya geldiğimtz zamanlarda bu mesele gündem konusu olurdu. Sendikal faaltyetten benim anladığım çalışanların sendikaya üye olmasıdır. Çalışanlar arasında da sendikal btr propagandaya şahtt olmadum. Bu faaliyetler de zaten mesal saatlert dişında yapuırdi Davacının maaşı çok dūşüktü. Sabah, akşam ya da gece orada omu çalışırken görürdüm.Fæzla mesai aldığım bllmem..."
Tamk S.A: "Ben davalı lş yerinde Eylül 2014 - Eylül 2017 tarihleri arasında çalıştım,davacılar Emrah Üzegül, Yasin Altay, Ünal Yüce ve Serkan Kara ile birlikte çalıştık. DavacıEmrah, Serkan ve Onal benden I ay önce, Yasin Altay 2-3 hafta önce işten ayrudi..Davacılar Koop « Iş üyesi oldukdarı için tşten çıkarıildı.. Ağustos ayında 10 kadar çalışan sendika üyesi oldu. Bunların 6 tanesi tşten çıkartildı 4 tanesi sendika üyest olmasma rağmen işe devam ettiler. Sendikadan istifa etmediler. Davacılar mesai saatlerl dişında sendikal faaliyetlerle ügili bizt bilgilendtriyordu... Sendika üyesi olmamız yasakn. Sendikalt personelle diyaloğa gtrilmezdi Sendika ayesi arkadaşlar yanımıza geldiğinde yöneticiler gelip ne konuştuğumuz komusunda soru sorarlardı. Sendika üyesi çalışaniar müşteri kalığında gelen güvenlik görevlisi tarafindan her gün kontrol altındaydı Iş yerinde prensip olarak sendikal ayelik söz konusu olamazdı. Ise gtrerken sorcukdar sorulardan biri de sendika uyeliğimtzin olup olmadığıydı. Oye olan arkadaşlara ayrımaları yönünde ciddi baskı yapldığını biliyorum. Aym sey bize de yapıdı. Sendika üyesi olmayalım ve onlarla btrlikie olmayalım diye uyarryorlardi Yanlarina çağirmak suretiyle üye olunmamasıyönünde tavstyede bulunuyor, şartların iylleşeceği yönünde de umu vertyorlardı. Davacılar tyi çalışanlardı.. biz genel olarak çak yoğun çalışırdık.. Bu yoğun çalışmanın karşılığında da asgari ücrete ilaveten 100,00 - 150,00 TL δdentrdl..."

Tanık Ö.H: "…. davacı Yastn Altay' İş arkadaşım olması nedenłyle tanyorum... davacıbenden 3 ay önce işten ayrildı. Davaci Lşveren tarafindan sendika yüzünden işten çıkartıldı.Davacı Koop-Iş Sendikasına üyeydt, Lşveren sendikalı çalışan istemiyordu, sendikaya giren arkadaşları işten çıkarttı, davacinın işten çıkarıldığı gruptan I ay kadar önce başka btr grup arkadaşımız daha işten çıkartıldi, bu arkadaşlarımız da sendika üyesiydt, iş yerinde baskıvard Lşveren dişardan kişi tutup mūşterı gibi mağoza içerisinde dolaşturıyordu,arkadaşların sendikalı olup olmadığını soruyorlardi, bana da hep aynı kişt bu şekilde sorular sordu.…. bu kişi durmadan işverentn odalarına glttiği için btz bu kişintn Lyveren tarafindan tutulduğu sonucuna ulaştik.. davacinın is yerinde herhangi bir sendikal çalışmasına şaht olmadım... lşveren davacının sendika üyesi olduğunu öğrendikaen sonra,davacı bōlūm şefi olduğu için daha çok iş vermeye başladı, davacı daha fazla mesai yapmaya başladı, ben davacıyla aynı vardiyada çalıştim... Son güne kadar davacı işini yapmaya devam etti, son gün işten çıkarıldı. Baskı üzerine Koop-Iş sendikasından istifa eden 2 arkadaşım vardır, bu arkadaşlar halen is yerinde çalışmaktadır... sendikalı olup çalışmaya devam eden tamdığum yoktur..."
Tanık HI: "Ben 2010-2017 yılları arasında davalı yanında satış danışmam olarak çalıştım... Davacı Onal Yüce benden önce İşten ayrıld.. Davacı sendikaya üye olduğundan işten çıkartudi, ben de sendikaya üyeydim, aynı dönemde tye olduk, işverene btz haber vermedik ancak sistemsel olarak haberdar olmuşlar.…. Iş yeri haberdar oldukaan sonra btze baskı yapt, öncekd dönemde gece çalışmalarımız olurdu ancak sendikaya üye olduğumuzdan haberdar olunduktan sonraki dönemde gece çalışmalarımız artı ve farkdıbölümlerde çalıştırımaya başlandık, işveren targfindan dışarıdan sivil özel güvenlik görevlileri gettrildi, bu kiştler müşteri kalığında dolaşır, müşteri gibi de bizt şikayet ederlerdl.. davacı ve sendikaya üye olan diğer seflere üyelik öncesi dönemde önem verllir,önemli görevler veriltr, toplantilara davei edilirlerdi ancak üyelik sonrası dişlandilar,toplantılara davet edildiler ancak llişkiler soğudu.. Davacı çalıştığı dönemde işine önem veren, saalerine dikkat eden ve sorunsuz btr çalışan idi.…. davacı ile btrltkte Emrah Üzegül ve Serkan Kara isimli kiştleri de işten çıkardılar, bu kiştlert de bildirdikdert nedenler olmaksızın lşten çıkardilar, sendikal faaliyet kapsamında iik olarak 6 kdşi, ben, Yasin, Y.Serkan, Ünal ve Emrah tdik, Bu 6 kişi sendikal faaltyet kapsamında -ts çıkışı- çalışan arkadaşlaromızla toplantlar yaptık, bunun sonrasında sendikaya üye olan kişt sayısı artt, is veren bunu duyduktan sonra bu hareketı başlatan aktf 6 kişinin işine son verdi, diğer çalışanları da tona etti ve sendikadan bu kiştleri çıkardilar…. İşveren sendikanın markete girmesini istemezdi, btzim de sendikalı olduğumuzu bilmelerine rağmen sendikadan bahsetmezlerdi.. Son dönemde iş yertnde maddi ve manevi olarak koşullar olumsuz yönde değişmişti, btz bunları şeflerimtz aracılığı lle lşverene ilettik ancak herhangi bir düzeime olmadi, bundan sonra sendikaya üye olduk ancak sendika üyeliğimizin başlamasından kasa btr süre sonrada tştmize son verlldiğinden herhangi btr işlem yapamadık"
9. Ilk derece mahkemelerinden olan Bursa 9. Is Mahkemesinin dosyasında yer alan 1&/9/2020 tarihli bilirkişi raporumun ilgili kısmı şöyledir:
".… Sendikadan ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından talep edilen belgeler doğrultusunda …. Festh oncesi ve sonrası 6 aylik dönemde davalı is yerinin 10 farkışubesinde, toplam 35 işçintn Koop-Iş Sendikasına iye olduğu, sendika tyesi 15 Lşçinin üyelikten çeklidiği. 15 işçinin iş akitlerintn sona erdiği, üyelikten çekllen 12 işçinin is yerinde çalışmaya devam ettiği anlaşımıştır. Daval iş yerinin Bursa şubesi yönünden ise fesih öncesi ve sonrası 6 aylık dōnemde toplam 13 işçintn Koop-lş Sendikasına üye olduğu.4 tşçinin üyelikten çekildiği, 7 tşçinin iş akdinin sona erdiği, üyelikaen çekilen 3 lşçinin işakitlerinin devam ettiği görülmüştür."

10. flk derece mahkemeleri davaları kabul etmiş ve is sözleşmelerinin feshinin sendikal sebeplere dayanması nedeniyle 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu'nun 25, maddesinin (5) numaralı fikrası uyarinca başvuruculara bir yıllık brüt ücretieri tutarında sendikal tazminat ödenmesine hükmetmiştir.
11. Kararların gerekçesinde, işverenin başvurucuların KOOP-Iş Sendikasına üye olmalarından hemen sonra üst üste tutanaklar tuttuğuna ve akabinde is sözleşmelerini aym gerekçelerle sonlandırdığına dikkat çekilmiştir, Kararlarda; fesih yazılarında birçok eylem sayıldığı bâide hiçbir eylem hakkında yer, zaman, olay bildirilmediği, fesih nedeninin somutlaştirılmadığı vurgulanmıştır. Ayrica dinlenen tanıkların beyanları doğrultusunda başvurucuların ve diğer işçilerin yoğun çalışma temposu ve ağır iş yüktine karşın iyileştirilmeyen özltk hakları ve arttırılmayan Ücretlerini gerekçe göstererek başlattıklarısendikal örgütlenme çabasmna işverenin sert tepki gösterdiği, öncelikle tavsiye ve telkinlerle sonuç alınmaması durumunda baskı ve tehditlerle örgütlenmeye engel olmaya çalıştıklari belirtilmiştir. Gerekçeli kararlarda; işvcrenin bu amaçla işyerinde müşteri kılığında özel güvenlik personeli istihdam ettiği, üyelikten ayrılmayanları is sözleşmelerini farkl gerekçelerle sonlandırdığı, bu şekilde işyerindeki sendikal faaliyetleri engellemeye çalıştığıkanaatine ulaşılmıştır.

12. İlk derece mahkemesi kararlarının istinaf yargı yoluna götürülmesi üzerine Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi, ilk derece mahkemesi kararlarının ortadan kaldırılmasına ve davaların yeniden görülmesi için gönderilmesine karar vermiştir. İştinaf mercinin aym gerekçelerle kurduğu hükümlerde, ilk derece mahkemelerince işsözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildiği kabul edilmiş ise de yeterli araştırma ve incelemenin yapılmadığı belirtilmiştir. Istinaf değerlendirmesine göre davalı şirketin fesihten önceki ve sonraki altı aylık dönem bordroları istenerek işten çıkarılan ve işe alman işçilerin toplam sayıları tespit edilmeli, işten çıkarılan işçilerin sendika üyelik fişleri ile işten ayrılışbilgileri istenmeli, davalı işyerinde fesih tarihi itibarıyla çalışanlardan kaç işçinin sendika tyesi olduğu belirlenmelidir. Ayrica kaç işçinin üyelikten çekildiği, üyelikten çekilenlerden çalışmaya devam eden işçi bulunup bulunmadığı, işten çıkarılan işçilerin tamamının sendika üyesi olup olmadığı, davalı işyerinde çalşmasını sürdüren sendika üyesi işçilerin bulunup bulunmadığı, sendikanın yetki başvurusu olup olmadığı, davacının aktif sendikal faaliyetleri olup olmadığı, fesihte bunların etkili olup olmadığı gibi hususlar etraflıca araştırılmalt, davacıtanıklarının aleyhe beyanları da gözönünde tutulmalıdır.

I3. Bölge Adliye Mahkemesinin ortadan kaldırma kararları Özerine ilk derece mahkemeleri yeniden yaptikları yargilama sonucunda davaların kabulü ile başvuruculara sendikal tazminat ödenmesine karar vermiştir. fik derece mahkemeleri gerekçeli kararlarında Önceki gerekçelerini tekrarlamıştır. Bunun yanı sıra mahkemeler; davalıya ait işyerinde başvurucuların iş sözleşmelerinin feshedildiği tarihterden önceki ve sonraki altı aylık dönemde on ūç işçinin ilgili sendikaya üye olduğunu, bu dönemde dört işçinin üyelikten çekildiğini, yedi işçinin iş sözleşmesinin sona erdiğini, üyelikten çekilen dört işçiden üçünün çalışmaya devam ettiğini, diğerinin ise iş sözleşmesinin feshedildiğini tespit etmiştir. flk derece mahkemelerinin değerlendirmesine göre KOOP-iş tyeliğinin 2017 yıhnın 7. ve 8.aylarıda yoğunlaştığı, on üç tłyeden on ikisinin bu iki aylık dõnemde Sendikaya üye olduğu,aynı şekilde iş sözleşmesi feshedilen yedi sendika üyesi çalışanın da bu dönemde işsözleşmelerinin sona erdirildiği görülmüştür. Bu yedi çalışanın biri istifa etmiş; diğer üçtnün haklı nedenle, kalan üçünün ise hakl neden bildirilmeden işine son verilmiştir.Başvurucuların da Sendikaya üye olduktan kisa bir sfire sonra -her ne kadar başvuruculardan biri 2010 yılında Sendikaya tye olmuş ise de onun da aym dönemde işten çıkarıldığı

gözönünde bulundurularak- iş sözleşmelerinin feshedildiği dikkate alındığında davalıişverenin, iş sözleşmelerini başvurucuların Sendikaya tye oldukları ve işyerindeki sendikal örgütlenme özgürlüğüne engel olmak için sona erdirdiği kabul edilmiştir.
14. İlk derece mahkemeleri tarafindan verilen bu kararlara karşı tekrar istinaf yargt yoluna başvurulmuştur. Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi ilk derece mahkemesi kararlarının ortadan kaldırılmasına, davaların işe iade yönünden kabulüne,sendikal tazminat talepleri yönünden ise reddine kesin olarak karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesi tüm davalar yönünden aym gerekçelerle karar vermiştir. Bölge Adliye Mahkemesine göre aynı işverene karşı açılan ve sendikal tazminat taleplerinin kabul edildiği dava dosyalarının her biri kendi delilleriyle sonuçlandırılmalıdır. Mahkeme, başvurucuların işyerinde herhangi bir sendikal faaliyette bulummadığını söyleyen davacı tamıklarının beyanlartnın soyut, genel, kısmen duyuma ve yoruma dayalı olduğunu, fesih tarihinden önce ve sonra sendikalı çalışanlar için %0,2-0,5 aralığındaki dūşüş oranının yüksek olmadığını,işveren tarafiından özellikle sendika üyesi işçilerin işten çıkarıldığına ilişkin bir uygulama olduğuna ve başvurucuların bu nedenle işten çıkarıldiğına ilişkin somut veriler elde edilemediğini kabul etmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi, başvurucuların aktif bir sendikal faaliyeti olduğumun ispat edilemediğini, Sendikanın ve üyelerinin organizasyon çerçevesinde yürütülen bir sendikal faaliyetlerinin bulunmadığını, sırf sendika üyeliğinin ispata yeterli olmadığını değerlendirmiştir.

15.Başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
I. Mevzuat 
16. 4857 sayılı Kanun'un "İşverenin haklı nedenle derhal festh hakka" kenar başlıklı25. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazulı hallerde iş sözleşmesini sürenin bttimtnden önce veya bildirim süresini bekdemekstzin feshedebiltr:
*.*
II- Ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan haller ve benzerlert:
...
e) Işçintn, lşverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsıziık yapmak, işverenin meslek sırlarım ortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması
h) İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendtsine hatrlatıdığı halde yapmamakda israr etmesi"
17. 6356 sayılı Kanun'un "Sendika özgürlüğümün güvencesi" kenar başlıklı 25.maddesinin ilgili kısmi şöyledir:

"(1) İşçilerin işe alunmalar; belli bir sendikaya girmeleri veya girmemeleri, belli bir sendikadakd üyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamalan şartina bağliı tutulamaz.

(2) İşveren, bir sendikaya iye olan işçilerle sendika tyesi olmayan tşçller veya ayrısendikalara iye olan işçiler arasında, çalışma şartları veya çalıştormaya son verilmesi bakmından herhangt bir ayrvm yapamaz. Ücret, ikramiye, prim ve paraya tlişkin sosyal yardvm konularında toplu iş sözleşmesi hükumleri sakıdır.

(3) İşçiler, sendikaya ūye olmaları veya olmamalari, iș saatleri dişında veya işverentn izni ile iş saatleri içtnde işçi kuruluşlarıntn faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyette bulunmalarından dolayn işten çıkarlamaz veya farkdı işleme tabi tutulamaz 
(4) İşverentn (….) yukarıdaki fikralara aykarı hareket etmesi hålinde işçintn bir yıllık ücret tuaarindan az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

(5) Sendtkal bir nedenle iş sözleşmestntn feshi hálinde isci, 4857 sayılı Kanunun (…),20 ve 21 inci madde hükümlertne gōre dava açma hakkana sahiptir. Is sözleşmestnin sendikal nedenle feshedildiğinin tesplt edilmest hältnde, 4857 sayrlı Kamunun 21 tnci maddesine gōre işçtntn başvurusu, işverentn işe başlatması veya başlatmaması şartına bağlıolmaksızın sendikal tazminata karar verilir. Ancak işçinin tşe başlatilmaması hältnde,ayrica 4857 saylı Kanumun 21 tnci maddesintn btrinci fikrasında beltrtilen tazminata hükmedilmez. lşçtntn 4857 sayılı Kamunun yukardaki hükümlerine göre dava açmamasıayrica sendikal tazminat talebini engellemez.

(6) lş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedtldiği iddiası ile açılacak davada, feshtn nedenini ispat yükümlülağu işverene aittir. Feshtn işverentn ileri sürdüğü nedene dayanmadığın tddta eden işçt, feshtn sendikal nedene dayandığını ispala yükümlüdür.
(7) Fesih dişında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasını işçi Ispat etmekle yükümlüdür. Ancak işçi sendlkal ayrımeılık yapıldığım güçlu biçtmde gösteren btr durumu ortaya koyduğunda, işveren davranışının nedenini ispat etmekle yükümlü olur.
o ...

2.Yargıtay İçtihadı
18. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun sendikal fesih iddiasının değerlendirilmesi yönünden ortaya koyduğu kriterlere dair 7/10/2009 tarīhli ve E.2009/9-372, K.2009/416sayıh kararının ilgili kısmı şöyledir:
"festh tarihine yakın tarihlerde tsyerinde çalışan işçi sayısi, tsyerinde çalışan sendikaya üye olan ve olmayan işçilerin saytsi, hangi tarihlerde aye olduklar, üyelikten çekilen, çekilme sonrası çalşmaya devam eden işçilerin olup olmadığı, çıkarılan işçilerin kaçının sendikalı olduğu, yeni tşçi alınıp alınmadığı ve alınmışsa yeni işçilerin sendikalıolup olmadığı, toplu iş sözleşmesi prosedürü uygulanmasının söz konusu olup olmadığıişverence ekonomik veya teknolofik nedenlere dayalı btr festh yoluna gidilmesi halinde teknik yönden bu hususların araştirumast, feshin son çare olarak kullanlip kullanuimadığının değerlendirülmesi gerekdidir"
B. Uluslararası Huknk 
19. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AfHM) Tek Guda Is Sendikası/Türkiye (B.No: 35009/05, 4/4/2017) kararında, işverenin sendika ūyeliğinden ayrılma tehdidine boyun 

eğmeyerek sendika tyeliğini sürdüüren kırk işçinin iş sözleşmesinin ekonomik nedenler ve mesleki yetersizlikler gerekçe gösterilerek feshedilmesini sendika özgürlüğü yöntinden incelemiştir:
i. Amılan karara konu olayda mahkemeler 2004 yılı Temmuz ile Aralık aylarıarasında verdikleri kararlarda işçilerin sendika üyeliği sebebiyle işten çıkarıldığısomucuna ulaşmış, işçilerin işe iadelerine ya da bir yıllık brüt aylıklarına denk tazminatın işveren tarafindan işçilere ödenmesine hükmetmiştir. İşveren, tazminat Ödeme seçeneğini tercih ederek işçileri işe başlatmamış; netice olarak davalıişverene ait işyerinde başvurucu sendikanın üyesi hiçbir işçi kalmamıştır (Tek Gıda Iş Sendikası/Türkiye, §§ 17-22).

ii. AfhM işçilerin ödenen tazminatın yeterliliğini, sendika bakkının kullanımına yönelik olarak işveren tarafindan yapılacak müdahalelerde caydırıcılık niteliği olup olmadığı bakımından incelemiştir. Söz konusu başvuruda başvuran sendika,tazminatın caydırıcı bir nitelik taşımaması nedeniyle işverenin işe iade yerine tazminat Ödeme seçeneğini tercih ettiğinden, bunun somucunda toplu görüşme ve toplu sözleşme yapma yetkişini elde edemediğinden şikâyet ctmiştir (Tek Gıda lşSendikası/Türkiye, § 48).

iii. Mahkeme; işverenin tazminat ödeme seçeneğini tercih etmesi nedeniyle sendikasızlaşma süreci yaşandığını, somuç olarak sendikanın o işyerinde tyesinin kalmadığını vurgulamıştır (Tek Gıda İş Sendikası/Türkiye, § 54).
iv. AlhıM bu kaybın sendika yönünden sendikal faaliyetlerinin Özünü zedeleyen bir sınırlama mahiyetinde olduğunu tespit etmiş ve ulusal mahkemelerin müdahalenin ölçülälüığüyle ilgili daha detaylı gerekçeler sunmaları gerektiğini belirtmiştir. AfíM, somut olayda derece mahkemesinin haksız işten çıkarma için kanun tarafindan müsaade edilen asgari tutarda tazminata hükmederken -örneğin işten çıkarılan işçinin aldığı ücretin dtışüklüğtinü ve işveren şirketin ekonomik gücünün büyüklüğünü dikkate almak suretiyle- tutarı önleyici etkisi üzerinde titiz bir inceleme yaptığına dair bir işaret bulunmadığını belirtmiştir (Tek Gıda Is Sendikas/Türkiye, § 55).

v. AlhM, işverenin işten çıkarılan iscilerin işe iadelerini reddetmesinin ve işverenin çalışanları haksız yere işten çıkarmasının Önlenmesi bakımından yetersiz miktarda tazminata bükmetmesinin derece mahkemelerince yorumlandığı biçimiyle kamuna aykın olmadığını not etmiştir. AlhM ilgili kanumun -derece mahkemesince uygulandığı şekliyle- başvurucu sendikanın çalşanları üyeliğe ikna etme hakkınıtoplu işten çıkarma yoluyla bertaraf eden işveren için caydırıcı etki doğuracak yeterlilikte bir ceza dayatmadığı somucuna ulaşmıştır. AtHM'e göre sonuç olarak somut olayda ne yasama ne de mahkeme, başvuran sendikamn çalışanları sendikaya tye olmaya ikna etme ve bu suretle toplu görüşme imkânı elde etme hakkının kullanımının güvenceye bağlanması pozitif yükümlülüğünü ifa etmiştir. Bu nedenle başvurucu sendika ile işverenin yarişan menfaatieri arasında makul denge kurulamamıştır (Tek Gıda Iş Sendikası/Türkiye, § 56).

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldü:

A. Başvurucularm İddiaları ve Bakanlık Görüşü
21. Başvurucular; KOOP-Iş Sendikasına ūye olduklarmı, örgūtlenme çalışmasıyürüttüklerini, işverenin bu durumu öğrenmesinin ardından Sendikanın toplu iş sözleşmesi yapabilmek için yetki almasını δnlemek adına kısa stre içinde sendikalı işçilerin işsözleşmelerine son verdiğini ileri sürmüştür. Aynıca başvurucular; işyerinde tüm işçilere sendikalı olunmaması yönünde baskı yapıldığıni, Sendikadan istifa eden bir kısum işçinin işyerinde çalışmaya devam ettiğini iddia etmiştir. Başvurucuların iddiasma göre kendileri ile aynı durumda olan bazı işçilerin açtığı davalarda sendikal fesih olgusu kabul edilmiş ve bu kararlar kesinleşmiştir. Başvurucular anılan nedenlerle adil yargılanma hakkı ile sendika hakkının ihlal edildiği iddia etmiştir.

22. Bakanlık görüşünde; başvurucuların sendika hakkının ihlal edildiğine yönelik şikâyetleri incelenirken yargılama makamları kararlarının yeterli gerekçeyi içerip içermediği,verilen kararlardaki tespit ve sonuçların kanunun uygulanması niteliğinde olup olmadığı,adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda açık bir keyfilik içerip içermediği hususlarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir.

B. Değerlendirme 
23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguları bukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucuların iddialarının özünün iş sözleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildiğine ilişkin olduğu anlaşıldığıdan adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarının da bir bütün olarak sendika hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
24. Anayasa'nın “Sendika kurma hakk" kenar başlıkhı 51. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomtk ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek içtn önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahipttr. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da tyeliken ayrimaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakka ancak, milli güvenitk, kamu düzeni, suç lşlenmesinin önlenmesi,genel sağlık ve genel ahläk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabiltr.

Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şarı ve usuller kamunda gösterillr."
1. Kabul Edflebiltrlik Yönünden 
25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunum kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Genel fikeler 
26. Anayasa'nın 51. maddesinde yer alan “çalışanlar . üyelerinin menfaatlerini korumak içtn" ibaresi tyelerin mesleki menfaatlerini korumak için gerçekleştirecekleri 

sendikal faaliyetlerinin Anayasa tarafından korunduğunu açıkça ortaya koymaktadır (Kristal-Iş Sendikast [GK], B. No: 2014/12166, 2'7/2015, § 54). Bu bağlamda sendika hakki,mensuplarının menfaatlerini korumak üzere yapilan sendikal faaliyetlere izin verilmesini de gerektirīektedir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, § 31).
27. Anayasa'mın 51. maddesinde temel bir hak olarak güvence altına alınan sendika hakkının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yalnızca devletin müdahaleden kaçınmasına bağlı değildir. Sendika hakkı, bu hakka yönelik olarak kamu gücü tarafından gerçekleştirilen müdahalelerin yanı sıra üyesi oldukları sendikalarca veya kimi durumlarda ðzel hukuk kişilerince yapılan müdahalelere karşı da anayasal koruma sağlamaktadır.Dolayısıyla sendika hakkı devlete, müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülüğün yanı sıra Üçüncü kişilerden gelebilecek müdahalelere karşı ilgiliye koruma sağlama şeklindeki birtakım pozitif yükühmlüläkler de yüklemektedir (Ahmer Sefa Topuz ve diğerleri, B. No: 2016/16056, 21/4/2021, § 52; Bariş Ádigüzel, B. No: 2016/15802, 8/9/2021,§ 29; Anıl Pınar ve Ömer Bilge, B. No: 2014/15627, 5/10/2017, § 36).
28. Devletin sendika hakkının korunmasına ilişkin pozitif yükümlāläkleri kaynağınıAnayasa'nın 5. ve 51. maddelerinden almaktadır. Bu yükümlülük devlete, Üçüncü kişilerin ve Özellikle işverenin çalışanların sendikaya üye olma ve sendikal faaliyette bulunma haklarınıkullanmayı engelleyici davranışlarıdan kaçınmasına yönelik ve sırf bu haklarından yararlandıkları gerekçesiyle yaptırıma tabi tutulmalarıni, ayrımcılığa maruz kalmalarım önleyici tedbirler alma &devi yüklemektedir. Bu çerçevede alnacak tedbirlerin üçüncükişilerin ve özellikie işverenin çalışanların sendika hakkına müdahalede bulunmalarıbakımından caydtrıcı nitelikte olmaşı gerekir. Öte yandan üçüncü kişiler tarafindan sendika hakkına müdahale edilmesi durumunda müdahaleye karşı itirazların õne sürülebileceği ve müdahalenin sonuçlarımın giderilmesi açısından gerçek ve etkili koruma temin edecek hukuksal mekanizmaların oluşturulması, savunma ve iddialarını yetkili makamlar önünde ortaya koyabilme olanağımın tanınmasi, gerekiyorsa tazminat ve benzeri giderimler için dava açma imkânının getirilmesi devletin pozitif yükümlülüklerindendir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Barış Adıgüzel, § 30; Aml Pınar ve Omer Bilge, § 37; Bekir Yazıcı[GKI, B. No: 2013/3044, 17/12/2015, § 71; Kemal Kiliç [GK], B. No: 2019/16400,28/7/2022, § 59; Muharrem Çimen [GKJ, B, No: 2016/5002, 23/3/2023, §§ 39, 40). Devletin söz konusu yükümlalāklerini yerine getirip getirmediğinin denetimi ise yürütülen sürecin bÜtününe bakılarak yapılmaldır.

29. Kamu gücü kullanan makamların her türlü iş ve işlemlerinde Öncelikle Anayasa hükümlerini gözctmeleri zorunludur. Nitekim Anayasa'nın 11. maddesinde Anayasa hükümlerinin yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarımı, diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kuralları olduğu ifade edilmiştir. Diğer taraftan Anayasa'nın 138. maddesine göre hâkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hüküm verir. Görüldüğü üzere yargı organlarının uyuşmazlıkları öncelikle Anayasa hükümlerini dikkate alarak çözüme kavuşturmaları anayasal bir zorunluluktur. Bu bağlamda bireysel başvurunun ikincilliği ilkesi Anayasa Mahkemesinin ilk elden yani doğrudan inceleme yapmamasını ifade ettiği gibi esas itibarıyla idari ve yargısal makamların Önlerindeki meseleleri ve uyuşmazlıkları öncelikle Anayasa'ya uygun biçimde sonuca bağlamaları yönünden birincil derecede sorumlu olduklarım göstermektedir. Özellikle temel kanunlarda Öngörülen dürüstlük ve iyi miyet kuralları, hakkın kötüye kullanılması yasağı gibi genel ilkeler ile bazı hâllerde olayın özelliklerine ve durumun gereklerine göre hâkime takdir yetkisi tanınması uyuşmazlıkların çözümünde Anayasa'ya uygun yorum imkânı tanıyan sðz konusu etkili hukuksal korumanın bir gereği olarak görülmelidir. Dolayıstyla ister özel kişiler 

arası isterse de taraflardan birinin kamu gücüi olduğu uyuşmazlklar olsun her durumda hâkimin hukuk kurallarını Anayasa'ya uygun bir biçimde yorumlaması ve yargı yetkisinin kullanımı çerçevesinde Özellikle Anayasa ile güvence altına alınan temel hak ve hürriyetlerin korunmasını gözetmesi beklenmektedir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Mehmet Apaydın, B.No: 2015/13099, 8/1/2020, §§ 46, 47).

30. Diğer bir ifadeyle Anayasa'ya uygun yorum ilkesi hâkimin hukuk kurallarınıyorumlama serbestîsinin sınırını oluşturmaktadır. Dolayısıyla hâkimin bir hukuk kuralının anlam ve kapsamını tespit ederken Anayasa'yı ve anayasal ilkeleri hesaba katmamasıAnayasa'mın normlar hiyerarşisinin tepesinde yer almasıı anlamsız håle getirir. Bu bağlamda Anayasa kåğıt üzerinde kalan bir metin değil yaşayan, hukuk sistemini yönlendiren, her türlükamuşal tasarrufta gözetilmesi gereken hukuki bir belgedir (Mehmer Fatih Bulucu [GK], B.No: 2019/26274, 27/10/2022, §76). Anayasa hükümlerinin bağlayıcılığının gereği olarak hâkimin maddi hukuk hükümlerini uygularken temel hak ve hürriyetlere ilişkin sınırlama 8lçütlerini ve güvenceleri öncelikle dikkate alması anayasal bir gerekliliktir.
31. Bu kapsamda eldeki başvuruda olduğu gibi sendikal nedenlerle bir is sözleşmesinin sonlandırldığı iddia edildiğinde mevzuatın gerektirdiği hususların ve ispat koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmek öncelikle derece mahkemelerinin görevidir. Derece mahkemelerinin olayın koşullarını değerlendirmek açısından daha avantajlıkonurnda olduğu açıktır. Anayasa Mahkemesinin rolüi ise bu kuralların yorumunun Anayasa'ya uygun olup olmadiğıı belirlemekle sınırlıdır. Önemle değinmek gerekir ki derece nuahkemeleri Önündeki uyuşmazlık ne kadar Anayasa'da yer alan temel hak ve hürriyetleri ilgilendirirse Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında bu hak veya hürriyete ilişkin sınırlama slçütlerini ve güvencelerini denetleme yetkisi o kadar artar.Anayasa Mahkemesinin temel görevi Anayasa'da yer alan hükümlerin yeknesak ve doğru bir biçimde uygulanmasını sağlamaktır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, derece mahkemeleri tarafindan izlenen usult denetlemek ve Özellikle mahkemelerin Anayasa'nın 51.maddesindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini belirlemekle yetimmektedir. Dolayısryla yapılan incelemede, derece mahkemelerinin yeri alınmamakta; kamusal makamların süreçiçindeki tutumları sendika hakkı bağlamındaki usule ilişkin güvenceler açısından değerlendirilmektedir (benzer değerlendirmeler için bkz. Türkiye Gıda ve Şeker Sanayi İşçileri Sendłikası, B. No: 2016/13328, 19/11/2020, § 40; Türkiye Petrol, Kimya ve Lastik Sanayi Işçilerl Sendikasí, B. No: 2016/1335I, 15/12/2020, § 40; Ahmet Sefa Topuz ve diğerleri, § 57; Muharrem Çimen, § 42).

32. Bununla birlikte sendika hakkının gerektirdiği pozitif yükümltläklerin yerine getirildiğinden söz edilebilmesi için her iki tarafin menfaatlerinin de mümkün olduğunca dengelenmesi ve taraflardan biri aleyhine õlçüstiz bir sonuca yol açılmaması gerekir.Menfaatler dengesinin kurulmasında taraflardan biri aleyhine bireysel olarak aşırı ve olağan dışı bir külfetin yüklenmesi, pozitif yükümlülāklerin ihlali sonucunu doğurabilir. Olayın büttın koşulları ve taraflara tanınan tüm imkânlar ile tarafların tutum ve davranışlarıgözönünde bulundurularak menfaatlerin adil bir sekilde dengelenip dengelenmediği değerlendirilmelidir (Faik Tari ve Sultan Tari, B. No: 2014/12321, 20/7/2017, § 52; Kemal Kılıç, § 61). Bu noktada Anayasa Mahkemesinin yapacağı mceleme, başvurucuların sendikal nedenlerle işten çıkarıldikları gerekçesiyle açtıkları davalarda devietin pozitif yükümltlüğünün gerektirdiği şekilde yargısal bir değerlendirme yapılıp yapılmadığına,Özellikle derece mahkemelerinin kararlarının komuyla ilgili ve yeterli gerekçe içerip içermediğine ilişkindir.


33. Bilindiği Üzere 4857 sayılı Kamun'un 20. maddesi ile 6356 sayıh Kanun'un 25.maddesine göre iş sözieşmesinin geçerli veya haklı nedenle feshedildiğini ispat yükümlülüiğıişverene aittir. Buna rağmen is sözleşmesinin feshinin işverenin ileri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi, feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür. Bu kapsamda is sðzleşmelerinin sendikal nedenlerle feshedildiği iddiaları bakımından yargısal içtihatlarla bazı öiçttler geliştirilmiştir. Yargitay, sendikal fesih iddiası değerlendirilirken fesih tarihine yakın tarihlerde işyerinde çahşan işçilerin sayısı, işyerinde sendikaya üye olan ve olmayan işçilerin sayısı, hangi tarihlerde üye oldukları, üyelikten çekilen, çekilme sonrasıçahşmaya devam eden işçiler olup olmadığı, çıkarlan işçilerin kaçının sendikalı olduğu, yeni işçi alımıp alınmadığı ve alınmışsa yeni işçilerin sendikalı olup olmadığı, toplu iş sözleşmesi prosedürā uygulanmasının söz konusu olup olmadığı gibi hususların dikkate alınmasıgerektiğini belirlemiştir (bkz. § 18).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
34. Eldeki başvuruda ilk derece mahkemeleri, tanık beyanları ile bu beyanlarıdoğrulayan Çahşma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığıdan ve Sendikadan alınan bilgiler ışığında fesihlerin sendikal nedene dayandığma kanaat getirmiştir. flk derece mahkemeleri kararlarında başvurucuların benzer gerekçelerle ve yakın tarihlerde işten çıkarıldığına vurgu yapmıştır. Ayrıca davalı işyerinde KOOp-I$ Sendikasına tyeliklerin 2017 yılımın 7. ve 8.aylarında yoğunlaştığını, Sendikaya ūye olan on üç kişiden on ikisinin bu iki aylık dönemde tye olduğuna, yedi sendika üyesi çalışanın da bu dönemde iş sözleşmelerinin feshedildiğine,sendika tyeliğinden çekilen dört işçiden üçünün ise davalı işyerinde çalışmaya devam ettiğine dikkat çekmiştir,
35. Buna karşın Bölge Adliye Mahkemesi, başvurucuların işyerinde herhangi bir sendikal faaliyette bulunmadığını söyleyen davacı tanuklarının beyanlarınm dikkate alınmasıgerektiğini vurgulamıştır.

36. Somu olayda başvurucuların is sőzleşmelerinin sendikaya Öye olmalarınedeniyle feshedildiğini düşünen tanıklar, başvurucuların mesai saatleri sonrasında kendilerini sendika konusunda bilgilendirdiklerini beyan etmiştir. Özellikle tanıklardan H.I.başvurucuların sendikal örgütlenmenin başım çektiğini, mesai sonrası iş arkadaşlarryla yaptıkları toplantılar sonrasında sendikalı sayısının arttığım ifade etmiştir, Tanıklar; davalıişyerinde çalışanların sosyal haklarıın ödenmemesi nedeniyle oluşan memnuniyetsizlik ve huzursuzluk ortamında sendikalaşmanın arttığını, sendikaya ūye olan işçilerin güvenlik görevlisi ile takip edildiğini, iş sözleşmelerinin başvurucuların yetersizlikleri nedeniyle değil sendika üyesi olmalar nedeniyle feshedildiğini o sirada bildiklerini ve aralarında konuştuklarını ifade etmiştir. Tamıklar, olayların meydana geldiği tarihte işçilerin sendikaya tye olmalarının yasak olduğunu, sendikalı personelle diyaloğa girilmesinin yönetimce istenmediğini, işe almırken sendika üyesi olup olmamanın önemli bir kriter olduğunu,sendika üyesi olan işçilere baskı yapıldığım, daha fazla iş verildiğini ve mesai yaptırıldığınıbelirtmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi tarafindan yapılan istinaf incelemesinde, aleyhe olan tanık beyanları dikkate alımmış ancak lehe olan ve ilk derece niahkemesince değerlendirme konusu yapılan tanık beyanlarına değinilmemiştir. O hâlde Bölge Adliye Mahkemesinin yeterli bir gerekçe ile tanık beyanlarını bttüntyle irdeleyerek karar verdiği sbylenemeyecektir.

37. Diğer yandan Bölge Adliye Mahkemesi başvurucuların iş sözleşmelerinin feshedildiği dönemde sendikalıçalışanlar için $\%0,2-0,5$ aralığında düştüş oranı olduğunu 

tespit etmiş ve bunun da işveren tarafindan özellikle sendika üyesi isçilerin işten çıkarılmadığına dayanak olarak göstermiştir. Başvurucuların mensubu olduğu KOOp-işSendikası bakımından işyerinin Türkiye geneli uygulamasına bakıldığında fesihten Önceki ve sonraki altı aylık dilimde üye olan 35 kişiden 30'unun tyeliğinin is sözleşmeşinin feshedilmesi ya da üyelikten çekilmesi nedeniyle sonlandığı anlaşılmıştır. Davalı işyeri (Bursa şubesi) yönünden ise 13 işçiden 1l'inin sendika üyeliğinin iş sözleşmesinin feshedilmesi ya da üyelikten çekilme nedenlerinden biriyle sona erdiği görülmüştür. Üstelik sendika üyeliğinden çekilenlerin önemli bir bölümünün çalışmaya devam ettiği gözardıedilmemelidir. Bu bakımdan davalı işyerinde fesih öncesi ve sonrası altı aylık zamanda KOOp-IŞ Sendikasmın yaklaşık %85 oranında üye kaybı yaşadığı tespit edilmiştir. Anılan veriler esas alınmadan Bölge Mahkemesi kararında "işverenin sendikalı isçileri işten çikartığına datr bir uygulamanın bulunmadığr" tespitinde bulunmuştur. Bu durumda somut olayda başvurucuların işlerini kaybettiği gözönüne alındığında ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya konulmaksızın sendikal feshin gerçekleşmediği şeklindeki sonuç başvuruculara şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklemiştir. Dolayısryla işverenin menfaatleri ile başvurucuların sendika hakkının korunması arasında kurulması gereken adil denge başvurucular aleyhine bozulmuştur.

38.Neticede somut başvuruya konu davalarda ilk derece mahkemelerince ilgili delil ve olgular detaylı bir şekilde değerlendirilmişken Bölge Adliye Mahkemesi "başvurucuların sendikal faaltyette bulunmadığı" ve "işverenin sendikalı işçilert işten çıkurma kastınun olmadığı" gerekçeleriyle yetinerek gerek Yargıtay gerek Anayasa Mahkemesi tarafindan benimsenen kriterleri dikkate almamıştır. Devletin pozitif yükümltltükleri, işveren tarafindan yapılan müdahaleyle ilgili olarak usule ilişkin güvenceler kapsamında oluşturulan yargısal mekanizmaların etkili bir şekilde işletilmesini ve derece mahkemelerinin konuyla ilgili ve yeterli gerekçe ortaya koymasını gerektirmektedir. Istinaf aşamasında yeterli bir yargısal inceleme yapıldıği, gerekçesinin ilgili ve yeterli olduğu söylenemez, Somut olayın koşullarıaltında devletin pozitif yūkümlültklerini yerine getiremediği sonucuna ulaşılmıştır.
39. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 5I. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

c. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi 
40.Başvurucular, ihlalin tespiti ile her biri için 100,000 TLmaddi ve 100.000 TL manevi tazminat Ödenmesi talebinde bulunmuştur.

41. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken is yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/201 1 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) mumaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yemiden yargılama kurumunun Özeliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligul Alkaya ve diğerleri (2), B, No: 2016/12506, 7/11/2019, 8§5360,66; Kadri Emis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
42. Öte yandan sendika hakkının ihlal edilmesi nedeniyle yalnızca yeniden yargılamaya karar verilmesiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında her bir 

başvurucuya ayn ayrı net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.Başvurucuların uğradığını iddia ettikleri maddi zarar talepleri yeniden yargılama kapsamında giderilebileceğinden maddi tazminat talepleri reddedilmiştir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altina alınan sendika hakkının İHLAL EDILDIĞINE,
C. Kararım bir örneğinin sendika hakkanın ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacıyla Bursa Bölge Adliye Mahkemesi 9.Hukuk Dairesine (E.2020/664, K.2020/646; E.2020/3219, K.2021/54; E.2021/688,K.2021/891; E.2021/618, K.2021/757) iletilmek tzere Bursa 7. Iș Mahkemesi (E.2019/405,K.2019/685), Bursa 9. Is Mahkemesi (E.2019/766, K.2020/447) ve Bursa 16. I$ Mahkemesine (E.2020/600, K.2020/170; E.2020/599, K.2020/169) GÖNDERILMESINE,
D.Başvuruculara net 18.000 TL manevi tazminatın AYRI AYRI ÖDENMESINE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 1.909,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ūcretinden ołuşan toplam 11.809,70 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararı tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu strenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMEŞtNE 7/6/2023tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.