Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 Tarihli ve 2019/21781 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-23

23 Aralik 2021 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31698
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
KENT ÇARŞI YÖNETİMİ BAŞVURUSU 

Başvura Numarası: 2019/21781Karar Tarihi : 23/11/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTE$ Irfan FIDAN Raportör : Selçuk KILIÇBaşvarucu : Kent Çarşı Yðnetimi Vekili : Av, Orhan ÇAKiROĞLU 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, itirazın iptali talebiyle açılan davada yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sūrede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II.BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 19/6/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yaptlan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlikincelemesininBölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Başvuru belgelerinin bir Ömeği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
6.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar Özetle şöyledir:
7. Başvurucu aleyhine 15/11/2013 tarihinde itirazın iptali talebiyle dava açılmıştır.Istanbu! Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesince 16/11/2013tarihinde mahkemenin gōrevsizliğine karar verilmiş ve kararın kesinleşmesi Üzerine dava dosyası nõbetçi İstanbul Anadolu Tüketici Mahkemesine gönderilmiştir.


8. Uyuşmazlığı inceleyen İstanbul Anadolu 4. Tüketici Mahkemesi 18/7/2017tarihinde mahkemenin görevsizliği nedeniyle davanın usulden reddine ve Mahkemeleri ile Istanbul Anadolu I0. Asliye Ticaret Mahkemesi arasında olumsuz görev uyuşmazlığıçıktığından merci tayini için dosyanın Istanbul Bölge Adliye Mahkemesi 37. Hukuk Dairesine (Bölge Adliye Mahkemesi) gönderilmesine karar vermiştir.
9. Bölge Adliye Mahkemesinin 22/1 I/2017 tarihli merci tayini kararı Üzerine dosyayı inceleyen Istanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesince (Mahkeme) 4/3/2019tarihinde, davacımın 15/11/2018 tarihli duruşmada hazır bulunmaması ve mazeretini belgelendirmemesi nedeniyle dosyanın işlemden kaldırılmasına karşın aradan geçen tüç aylık sürede davanın davacı tarafça yenilenmediği gerekçesiyle açılmamış sayılmasına karar verilmiştir. Tarafların istinaf etmemesi Üzerine karar 8/7/2019 tarihinde kesinleşmiştir.
10. Mahkeme İlamına ilişkin olarak Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)evrak işlem kūtüğü Üzerinden yapılan incelemede, yargılama sürecinde vekil olarak görev yapan ve bireysel başvuruda da vekil olarak başvurucuyu temsil eden başvurucunun avukatıÖrhan Çakıroğlu'nun ilgili kararı 13/5/2019 tarihinde saat14.12.24'te açarak okuduğu tespit edilmiştir.

1I. Mahkeme kararının 19/6/2019 tarihinde tebliği Özerine başvurucu aynt tarihte bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İNCELEME VE GEREKÇE 
12. Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun Iddiaları
13. Başvurucu, uzun süren yargılama nedeniyle makul strede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri şürmüştür.

B. Değerlendirme 
14. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargtlama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru usulü" kenar başhklı 47.maddesinin (5)numaralı fikrası şöyledir:
"Bireysel başvurunun, başvuru yollarını tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapuması gerekir.Haklı bir mazereti nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar, mazeretin kalkaığı tarihten itibaren onbeş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler …."
15. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğı'ntın (İçtüzük) "Başvuru sūresl ve mazerer" kenar başlıkhı 64. maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Bireysel başvurumun, başvuru yollarının tüketildiğt tarihten. başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarlhten itibaren otuz gün içinde yapıması gerekir."

16. Bireysel başvurunun ön şartlarından biri de otuz günlük süre kuralıdır. Sürenin başvurunun her aşamasinda dikkate alınması gerekir (Deniz Baykal, B. No: 2013/7521,4/12/2013, § 32). Otuz günlūk süreye ilişkin başlangıç tarihinin tespitinde kanun hükmügereği öğrenme tarihi esas alınmalıdır.

17. Bireysel başvurunun süre koşuluna bağlanmasıyla hukuki istikrarın sağlanmasıhedeflenmektedir. Dolayısıyla anayasal bir hak arama yolu olan bireysel başvurunun yapılması için belirli sürelerin öngörülmesi hukuki istikrar ilkesinin bir gereğidir ve bu süre -bireysel başvuru yapılmasını imkânsız kılacak ölçüde kısa olmadıkça- bireysel başvuru hakkına aykırılık oluşturmaz.

18.Bireysel başvuruların 6216 sayılı Kanun'un 47. maddesinin (5) numaralı fikrasıile İçtüzük'ān 64. maddesinin (1) numaralı fikrası uyarınca başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemiş ise ihlalin ōğrenildiği tarihten itibaren otuz gūn içinde yapılması gerekmektedir. Anılan düzenlemelerde başvuru yolu Öngörülen durumlarda bireysel başvuru süresinin başlangıcına ilişkin olarak başvuru yollarının tūketildiği tarihten sõz edilmekte ise de haberdar olunmayan bir hususta başvuru yapılamayacağı dikkate alınarak bu ibarenin mihai kararın gerekçesinin öğrenildiği tarlh olarak anlaşılması gerekir (A. C. ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 25).

19. Bireysel başvuru süresinin işlemeye başlaması yōnünden nihai kararın gerekçesinin tebliği, öğrenme şekillerinden biridir (Mehmet Ali Kurtuldu, B. No: 2013/5504,28/5/2014, § 27). Ancak δğrenme, gerekçeli kararın tebliği ile sınırlt olarak gerçekleşmez;başka şekillerde de Öğrenme söz konusu olabilir. Başvurucunun nihai kararın gerekçesini dava dosyasın incelemek suretiyle öğrenmesi mümkündür. Bu doğrultuda dosyadan surer alınması gibi hallerde başvurucunun gerekçeli kararı ðğrendiği kabul edilebilir.Başvurucuların nihai kararın gerekçesini öğrendiklerini beyan ettikleri tarih de bireysel başvuru süresinin başlangicı olarak ele altnabilir (Îlyas Türedi, B. No: 2013/1267, 13/6/2013,§§ 21, 22).

20. Diğer yandan somut olayın koşullarında başvurucunun nihai karardan daha erken bir tarihte haberdar olması gerektiğinin değerlendirilmesi durumunda Anayasa Mahkemesi, başvuru süresinin başlangıcı için bu tarihi de esas alabilir (Ögeday Akın, B. No:2014/2345, 10/6/2015, § 38).

21. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi, henüz avukatina tebliğ edilmemiş olmakla birlikte nihai karar olan gerekçeli Yargrtay ilamının ilk derece mahkemesine ulaştığt,başvurucunun avukatının ise bireysel başvuru formunda bu karardan haberdar oiduklarınt belirttiği tarihten daha önce ilk derece mahkemesine söz konusu ilamın tebliğe çıkarıimasıiçin birden fazla talepte bulunduğunun anlaşıdığıbir bireysel başvuruda, başvuru süresinin avukatın ilk yazıl talep tarihinden itibaren işlemeye başladığını kabul etmiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi, gerekçeli nihai karar ilk derece mahkemesine ulaştığından başvurucunun haberdar olduğu ve bu durumda UYAP Avukat Bilgi Sistemi'ni kullandığıgörülen başvurucu vekilinin nihai karar sonucunu ve gerekçesini kesin olarak öğrenme olanağına sahip bulunduğu konusunda şüphe olmadığım ifade etmiştir (Suat Birçan [GK], B.No: 2014/16800, 1/12/2016, §§ 25-27).

22. UYAP, kullanıcıların kendiierini ilgilendiren bilgi ve belgelere ihtiyaçduymaları hâlinde hızlı ve kolay şekilde ulaşabilmelerini sağlamaktadır. Her türiüı bilgi ve 

belge alışverişi de UYAP tizerinden elektronik ortamda ve anlık denebilecek kısa sürede gerçekleştirilebilmektedir (Hüseyin Așkan, B. No: 2017/15649, 21/7/2020, § 26).
23. Yargı sisteminin parçası olarak avukatlar, sistemde vekâleti bulunan dava dosyalarını internet Üzerinden UYAP'tan yararlanarak inceleyebilmekte; bu dosyalardan suret alabilmekte, elektronik imza ile sistemdeki dava dosyalarına evrak ekleyebilmekte, yeni dava dosyası açabilmekte ve harç Ödeyebiimektedir. Ayrıca nihai kararın gerekçesine crişmenin mümkün hâle geldiği durumlarda başvurucu avukatları bu sistemi kullanmak suretiyle nihai kararın gerekçesini kesin olarak öğrenme imkânınt da elde etmektedir (Hüseyin Aşkan, § 27).
24.Tūm bu işlemler yapılırken bilgi ve belgelerin son hâli, değişmez ve güvenli bir şekilde veri tabanında saklanmakta ve belgeler Üzerinde yapılan işlemler UYAP evrak işlem kütüğtınde kayıt altına alınmaktadır. Evrak işlem kütüğü, evrak Üzerinde yapılan işlemleri (doküman oluşturma, dūzenleme, imzalama, açma, okuma ve yazdırma gibi) kayıt altına almaktadır. Kayıt altına alınan evrak tzerindeki işlemleri yapan şahsın adı soyadı, sıfatı,birimi, yapılan işlemin niteliği, tarih ve saati sistemde saklanmaktadır (Hüseyin Aşkan, § 28).
25.Yargılama sürecinde mahkeme ilamına ilişkin olarak UYAP evrak işlem kūtüğüOzerinde yapılan incelemede de ilgili kararı başvurucunun avukatı Orhan Çakıroğlu'nun 13/5/2019 tarihinde saat 14.12.24'te açarak okuduğu tespit edilmiş ve buna ilişkin ekran çıktısı ałtnıp dosya arasına konulmuştur. Dolayısıyla bu işlemi yapan ilgililerden işiem sırasında nihai kararin sonucunu öğrenmeleri beklenir. Böyle bir durumda işlem yapılırken nihai kararın sonucunun öğrenildiği kabul cdileceğinden bireysel başvuru süresinin bu tarihten başlatılması gerekir.

26. Somut olayda mahkeme ilamının başvurucunun avukatı tarafindan UYAP Dzerinden okunduğu, bu kapsamda 13/5/2019 tarihinde bireysel başvuruya ilişkin nihai karardan haberdar olunduğunun ve bu doğrultuda bireysel başvuru süresinin 13/5/2019tarihinden itibaren işlemeye başladığının kabul edilmesi gerekir. Nitekim ilgili usul kurallarıuyarınca sürenin münhasıran tebliğden itibaren işlemeye başlayacağının kabul edildiği uygulamaların aksine bireysel başvuru yolunda başvuru süresi, ihlalin öğrenilmesi esasına bağlanmıştır (benzer yōndeki karar için bkz. Mehmet Ozcan, B. No: 2019/6266, 15/1/2020, §27).

27.Sonuç olarak bireysel başvuru konusu yargılama sürecine ilişkin nihai karardan 13/5/2019 tarihinde haberdar olduğu anlaşılan başvurucunun otuz günlük bireysel başvuru süresinden sonra, 19/6/20t9 tarihinde gerçekleştirdiği bireysel başvurunun süre aşumınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Selahaddin MENTE$ bu görūşe katılmamıştır.
V. HÖKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun sūre aşumı nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. YargılamagiderlerininbaşvurucuÜzerindeBIRAKILMASINA23/11/2021tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2019/21781Karar Tarihi ; 23/11/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm 2019/21781 esas sayılı dosyada çoğunluk başvurucunun makul sürede yargılanma hakkının ihial edildiğine ilişkin iddianın süre aşımınedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir. Aşağıda açıkladığım sebeplerle kabul edilebilirlik yönünden bu karara katılmadım.

2.Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli kararında ayrıntılı olarak Özetlenmiştir.
3. Başvurucu aleyhine 15/l 1/2013 tarihinde itirazın iptali davası açılmıştır.İstanbul Anadolu 10. Asliye Ticaret Mahkemesince 16/I 1/2013 tarihinde görevşizlik kararıverilerek dosya Nöbetçi Tüketici Mahkemesine gönderilmiştir. İstanbul Anadolu 4. Tüketici Mahkemesi tarafindan 18/07/2017 tarihinde görevsizlik nedeniyle ret kararı verilmiştir.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesinin merci tayin kararı Üzerine dosyayı inceleyen İstanbul Anadolu 1. Asliye Ticaret Mahkemesince işlemden kaldirilan dosyanın yenilenmemesi Üzerine açılmamiş sayılmasına karar verilmiştir. Bu karar Istinaf edilmeden 8/7/2019tarihinde kesinleşmiştir.

4. Anayasa Mahkemesi Raportörlüğünce Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) yapılan incelemede başvurucu vekilinin kararı I3/05/2019 gūnü açarak okuduğu tespit edilmiştir.

5. Sayın çoğunluk otuz günlok başvuru süresini bu tarih itibariyle başlatarak sūre aşımı nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir.

6. 6216 sayılı kanunun 47. Maddesinde “bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. Haklı bir mazeret nedeniyle süresi içinde başvuramayanlar mazeretin kalktığı tarihten itibaren on beş gün içinde ve mazeretlerini belgeleyen delillerle birlikte başvurabilirler..* Mahkeme iç tüzüğünün 64. Maddesinde de “Bireysel başvurunun başvuru yollarının tüketildiği tarihten, başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içerisindeyapılması gerekir."
7. Yukarıda Özetlenen her iki hükümden de anlaşılacağı Üzere bireysel başvurunun δn şartlarından biri otuz günlük süredir. Sürenin başvurunun her aşamasında dikkate alınmasıgerekmektedir. Sayın çoğunlukla aynı dūşülen husus sürenin başlangıç tarihi ve her iki hükmün yorumlanmasına ilişkindir.

8. Tebligat bütün hukuk sistemlerinde önemlidir. Doğurduğu hukuki sonuçlar itibariyle de birçok kanunda düzenlenmiştir. Esasen usul kanunlarında düzenlenmiştir.Mahkeme iç tüzüğü ve mahkemeni kuruluş kanunundaki hükümde bütüncül yorum gereği tebligat hükmünün genel ilkeleri usul kanunundaki dūzenlemeler çerçevesinde yorumlanmalıve uygulanmalıdır.

9. Tebligat, tebligata yetkili organın; hukuki işlemlerden muhatabı haberdar etmek için o işlemin muhatabına belliusuller çerçevesinde bildirim yapıImasıdır.Tebligatın asıl amacı hukuki işlemden etkilenecek kimseye bu durumun bildirilmesidir. Tebligata çoğu 

zaman hukuki sonuçlar bağlandığı için bu bildirim basit bir bildirim değildir. Bildirimin yürürlükteki düzenlemelere uygun olarak yapılması ve bu bildirimin yapıldığının belgelendirilmesi gerekmektedir.Tebligatın muhatap açtsından sonuç doğurması hukuk düzeni açısından sonuç doğurabilmesi için hem bilgilendirme hem de belgelendirilme amacıgüdülür. Tebligat yargısal bir faaliyete ilişkin olabileceği gibi idari ve mali de olabilir.Tebligat hukuki dinlenilme hakkı adil yargılanma hakları açısından doğrudan ilişkili olduğu için tebligatın usulüne uygun olarak yapılması önemlidir. Tebligatın usulöne uygun yapılmamış olması anayasada korunmuş temel hakların ihlali anlamına da gelebilecektir. Bir kimse söz konusu işlemden uygun şekilde bilgilendirilmezse bu biigilendirilmeye bağlıolarak kanunun bağladığı sonuçlar da gerçekleşmeyecektir. Tebligat ile ilgili düzenlemelerin açık, anlaşılır, yerine getirilebilir, belgelenebilir nitelikte olması gerekmektedir.
10. Tebligatın temel amaçlarından birisi hakkında yargısal işlem tesis edilen şahsın işlemden ve sonucundan usulüne uygun bir şekilde haberdar edilmesidir. Bu durum her şeyden Önce adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Tebligat adli, idari ve hukuki işlemlerin yetkiliorganiarca kanununÖngördüğoesaslar dahilinde yaz, ilan veya elektronik olarak muhatababildirilmesi, bu bildirimin belgelendirilmesi işlemi olarak da tanımlanabilir.Müessese bu haliyle hukuki güvenlik ilkesine de hizmet etmektedir. Hukuki güvenlik ilkesi Öngörülebilirlik unsuru açısından kişilerin tüm işlem ve eylemlerinde devlete güven duymasınt devletin de bu güven duygusunu olumsuz etkileyen yöntemlerden kaçınmasınıgerekli kılar. Bireylerin hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki sonucun bağlandığınıbilebilmesi bu bağlamda önem arz eder. Demokratik Dlkelerde hukukun Üstünlüğünügörünüm biçimlerinden birisi olarak kabul edilen hukuki belirlilik ve kesinliğin tesisi mahkeme kararlarına karşı gerçekleştirilecek bireysel başvuru sürecinde strelerin başlangıcınoktasında farklı uygulamalarında önüne geçilmesini gerektirir. Mcdeni yargıda sürelerin taraflara tebliğ tarihinden veya kanunda öngörülen hallerde tefhim tarihinden itibaren işlemeye başlayacağı hukuk muhakemeleri kanununda açıkça dūzenlenmiştir. Tebligat kanunu da usulöne uygun bir tebliğin varlığını süreler bakımından aramaktadır.
11. Hukuk sistemimiz de bazı hallerde öğrenmeden itibaren bu sürelerin başlayacağı düzenlenmiştir. Ancak bu durumlar genellikle ilgili işlemden muhatabın haberdar olmasınt arızilik ve tesadüfilik içerdiği hallerdir. Bireysel başvuru açısından başvuru yolu Öngörülen hallerde sürenin başlangıç anı açısından öğrenmeye ilişkin ayrıca bir düzenleme yer almamaktadır. 6216 sayılı kanunun 47. Maddesinde ifade edildiği Özere bireysel başvurunun, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin ðğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir.

[2. Tebliğ öncesi uyap üzerinden karara ulaşma imkanı varlığı gerekçe gösterilerek burada yer alan kayıtlar çerçevesinde başvuru süresinin geçmiş sayılması kişilerin mahkemeye erişim hakkını orantısız bir şekilde sınırlamaktadır.

13. Bireysel başvuruda bulunmak isteyen bireyler sürenin tebligat ile başlayacağına ilişkin güven çerçevesinde mahkemenin bu uygulaması nedeniyle ayrıca mağduriyet yaşamaktadırlar. Uyaptan karara erişmek suretiyle sürenin başlayacağını kişinin bilebilmesi bireysel başvuruda bulunacak bir kişiden beklenemez. Mahkememizce sürenin başlaması için tebligata ilişkin genel esaslardan ayrınılarak öğrenme kavramına indirgemek yorum yoluyla sınırlandırma yapmak olur. Anayasa Mahkemesince öğrenme gibi, belgelendirilme imkam olmayan şeffaf ve denetlenebilir niteliği olmayan arizi ve tesadüfi bir kavramın tercih edilmesi her bir dosya açısından da başka sorunlar yaratabilir. Bu nedenle sürenin başlangıcıiçin kullanılacak kriterin belgelendirilebilir bir kriter olması gerekir. Bu sebeple de sürenin 

başlangıcında hukuk sistemimizde kullanılan ve oturmuş tebligat sisteminin esas alınmasısürenin de tebliğ ile başlaması gerekmektedir.

14. Anayasa Mahkemesince SEGBiS üzerinden alınan savunmalar mahkere önüne geldiğinde şartları oluşmuşsa sistem tzerinden savunma yapıimasını adil yargılama hakkıkapsamında duruşmada hazır bulunma hakkının ihlali olarak görmüştür. Mahkemenin çoğunluğu kararlarıyla UYAP ve SEGBiS sistemini duruşma salonunun bir parçası olarak görmemiştir. Bireysel başvuruya konu bu karar ve buna benzer kararlar ile UYAP sistemi Uzerinden ōğrenmeyi esas alması esasen UYAP sistemini duruşma salonunu bir parçasıolarak gördüğü sonucunu da doğurabilecektir. Bu şekilde farklı yaklaşımlar mahkemenin bir sisteme bakışı açısından da çelişkiye neden olabilecektir.

15. Anayasa Mahkemesince UYAP evrak işlem kütağü üzerinden resen incelemc yaptığını duyurduğu karar 21/07/2021 tarihli Hüseyin AŞKAN kararıdır. Mahkeme uygulamasını bu tarihten önceki başvurulara da teşmil etmcktedir. Bu şekildeki bir uygulama ōngörülcbilirlik ve etkili başvuru hakkı ile bağdaşmamaktadır.

16. Anayasa Mahkemesince otuz günlük sürenin başlangıç tarihi olarak; hukuki gūvenlik ilkesi, etkili başvuru hakkı kapsamında tebligat hukukunun būtūncūl yorum yoluyla yorumlanarak belgelendirilebilen bir tebligat işlemi sonucu başlatması gerekmektedir.
17. Belirtien nedenlerle başvurucunun makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının kabul edilerek esastan görüşülmesi gerektiği düşüncesiyle sayın çoğunluğun dūşüncesine katılmadım.

Úye Selahaddin MENTEŞ