Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 28/04/2023 Tarihli ve E: 2021/5, K: 2023/2 Sayılı Kararı
YARGITAY KARARI | 2023-09-14

14 Eylül 2023 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32309
YARGITAY KARARI 
Yargıtay Başkanlığından:
YARGITAY İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME BÜYÜK GENEL KURULU KARARI 
ESAS NO : 2021/5KARAR : 2023/2KARAR TARİHİ  : 28.04.2023
ÖzET; Hukuk davalarında. hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde, hatali gösterilen kanun yolu süresi içerisinde yapılan kamun yolu başvurusu incelenmelidir.

I. GİRİŞ
A. İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KONUSUNDAKİ BAŞVURU 
Yargitay Birinci Başkanlığına sunulan 05.11.2019 tarihli dilekçe ile; hukuk davalarında,hükümde kanun yolu süresinin hatah gösterilmesi durumunda, hatahı gösterilen kanun yolu süresine göre yapılan kanun yolu başvurusunun incelenip incelenemeyeceği konusunda, Yargitay Hukuk Genel Kurulu, 1. Hukuk Dairesi, 9. Hukuk Dairesi, 11. Hukuk Dairesi ve (Kapatlan) 20. Hukuk Dairesinin kararları ile 2. Hukuk Dairesi, 3. Hukuk Dairesi, 8. Hukuk Dairesi ve 10. Hukuk Dairesinin kararları arasında görüş ve uygulama farkhılığı bulunduğu belirtilerek, ortaya çıkan görüşaykırılığının içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilmesi talebinde bulunulmiuştur.
B. YARGITAY BİRİNCÍ BAŞKANLIK KURULUNUN KARARI VE İÇTİHADİBİRLEŞTİRMENİN KONUSU 

Yargitay Birinci Başkanhık Kurulunun 27.05.2021 tarihli ve 159 sayıh kararı ile; hukuk davalarında, hükümde kanun yolu süresinin hatah gösterilmesi halinde, hatalı gösterilen kanun yolu süresi içerisinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenip incelenemeyeceği konusunda görüşaykırılığı bulunduğu ve farkhı uygulamaların sürdürüldüğü sonucuna varıldığından, bu aykırilığın İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunca içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilmesi gerektiğine karar verilmiştir.


C. İÇTİHAT AYKIRILIĞININ GİDERİLMESİ İSTEMİNE KONU KARARLAR 
Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun;
08.11.2017 tarihli ve 2017/2-2491 E., 2018/1671 K.,24.05,2017 tarihli ve 2017/23-857 E., 2017/1010 K.,
Yargıtay Birinci Hukuk Dairesinin;27.02.2019 tarihli ve 2016/6228 E., 2019/1386 K.14.05.2018 tarihli ve 2018/1046 E., 2018/10146 K.,
Yargıtay İkinci Hukuk Dairesinin;
02.04.2019 tarihli ve 2017/1068 E., 2019/463 K.,
Yargıtay Üçüncü Hukuk Dairesinin;
02.10.2018 tarihli ve 2017/13685 E., 2018/9375 K.,
Yargıtay Sekizinci Hukuk Dairesinin;
11.01.2018 tarihli ve 2017/15410 E., 2018/233K.,
Yargıtay Dokuzuncu Hukuk Dairesinin;
14.05.2019 tarihli ve 2018/705 E., 2019/10879 K.,09.04.2019 tarihli ve 2019/2276 E., 2019/8276 K.27.03.2019 tarihli ve 2018/8098 E., 2019/6989 K.,26.03.2019 tarihli ve 2018/8527 E., 2019/6828 K.,
Yargıtay Onuncu Hukuk Dairesinin;
22.05.2019 tarihli ve 2017/577 E., 2019/4612 K.,
Yargıtay Onbirinci Hukuk Dairesinin;
17.06.2019 tarihli ve 2019/2369 E., 2019/4475 K.,26.02.2019 tarihli ve 2017/4251 E., 2019/1542 K.,
Yargıtay (Kapatılan) Yirminci Hukuk Dairesinin;
26.06.2019 tarihli ve 2019/2156 E., 2019/4453 K.,11,06.2019 tarihli ve 2019/1880 E., 2019/3916 K.,23.05.2019 tarihli ve 2019/515 E., 2019/3610 K.,21.05.2019 tarihli ve 2019/1248 E., 2019/3556 K. sayılı kararları.

T R T   II  N GN TN R I 
e       at  n     
              d  a   a n 

e      d   yazılı olan kararlara değinilmiş, 1. Hukuk Dairesi tarafindan bu konuda daire içerisinde görüş birliği bulunmadığı açıklanmış, diğer dairelerin görüşleri ise temel olarak iki ayrı noktada toplanmıştır.
1. Hukuk Davalarında Hükümde Kanun Yolu Süresi Hatalı Olarak Daha Uzun Gösterilmiş Olsa Dahi Kanunda Belirtilen Süreden Sonra Yapılan Başvurunun İncelenemeyeceği Görüşündeki Daireler:
Yargıtay 9. Hukuk Dairesí ile 11. Hukuk Dairesinin görüş yazılarında özetle; hükümde kanun yolu süresi yanlış gösterilmiş olsa dahi kanun tarafından belirlenen kanun yolu sürelerinin kesin ve hak düşürücü nitelikte olduğu, yargılama sırasında kesin süreye tabi bir işlemin süresinde yapıłıp yapılmadığının hakim tarafindan re'sen gözetilmesi gerektiği, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun, HMK) 90. maddesinin amir hükmüne göre de kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında, hakimin kanundaki süreleri artırıp eksiltemeyeceği dikkate alındığında, hükümde kanun yolu süresinin yanlışlıkla daha uzun gösterilmesinin taraflara kanunda tayin edilen süreden daha fazla bir hak bahşetmeyeceği, aksine bir uygulamanın kanunda yazılı bulunan süreye göre temyiz hakkını kaybetmiş olan tarafın kanuna aykın olarak verilen daha uzun süreden yararlandırılması sonucunu doğuracaği, bunun ise karşı taraf yararına oluşan usule ilişkin kazanılmış hakkın ihlal edilmesine yol açacağı gibi "kanunların genelliği" ilkesi ile Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen “eşitlik" ilkesine de aykın olacaği, dolayısıyla hukuk davalarında hükümde kanun yolu süresi daha uzun gösterilmiş olsa dahi kanunda belirtilen süreden sonra yapılan başvurunun esastan incelenmesinin mümkün olmadığı, bu bağlamda içtihat aykınlığının Dairelerince de uygulanmakta olan bu görüş çerçevesinde giderilmesinin uygun olacağı bildirilmiştir.


2. Hukuk Davalarında Kanun Yolu Süresi Hükümde Hatalı Gösterilmiş İse Bu Süre İçerisinde Yaptan Başvurunun İncelenmesi Gerektiği Görüşündeki Daireler:
Yargitay 2. Hukuk Dairesi, 3. Hukuk Dairesi, 8. Hukuk Dairesi, 10. Hukuk Dairesi ve (Kapatılan) 20. Hukuk Dairesi görüş yazilarında özetle; Anayasa'nın 36 ve 40/4. maddesi ile 6100sayılı Kanun'un 297/1-ç maddesi uyannca, mahkeme kararlarında başvurulacak kanun yolu ve süresinin doğru olarak gösterilmesinin zorunlu olduğu, hükümde sürenin hatalı gösterilmesi nedeniyle kanun yolu başvurusunun reddine karar verilmesinin adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkının kısıtlanmasına yol açacağı, mahkemeye erişim hakkı kural olarak mutlak bir hak olmavıp sınırlandırılabilen bir hak ise de bu sınırlandırmanın mahkemeye ve kanun yollarına erişim hakkının özüne zarar verecek şekilde uygulanmamasıgerektiği, konu hakkında yapılan bireysel başvurular üzerine Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kararlar da dikkate alındığında, hatalı da olsa mahkemenin kararında bildirdiği süre içerisinde yapılan kanun yolu başvurusunun, başvuran tarafin hak kaybına yol açacak şekilde aleyhine yorumlanmaması ve istemin esastan incelenmesi gerektiği, mevcut içtihat aykırılığının bu görüş doğrultusunda giderilmesi gerektiği bildirilmiştir.

II. ÖN SORUN 
İçtihatlan Birleştirme Büyük Genel Kurulu 24.02.2023 tarihinde toplanmış, raportör üye Sevim Çakırbay tarafindan hazırlanan rapor okunduktan sonra bazı Kurul üyeleri tarafindan;“içtihadı birleştirme kararlarımn Resmi Gazete'de yayimlandığı ve benzer konularda bağlayıcınitelik taşıdığı, ancak daireler arasında yorum farkhılığı sonucu ortaya çıkan ve hukuki güvenliği olumsuz etkileyen içtihat aykırılığının, içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilebiłmesi için konusu hakkında kanun boşluğu bulunması ya da yorum farklılığının yazıłı hukuk kurallanıiçerisindeki eksiklik veya muğlaklıktan doğması gerektiği, hukuken çözüme ulaşılması gereken bir konuda uygulanabilir açık kanun hükmünün varlığı halinde içtihatların birleştirilmesine olának bulunmadığı, mevcut içtihadı birleştirme konusunun özel hukuk davaļarına ilişkin olduğu ve bu davalarda yargılamanın 6100 sayılı Kanun'un disiplini içerisinde yürütüldüğü, tarafların yararłanacağı kanun yolu sürelerinin de temel olarak bu kanunda, bir kısım davalarla ilgili olarak da başka kanunlarda yer alan hükümlerle düzenlendiği, dolayısıyla içtihadı birleştirme konusuyla ilgili herhangi bir kanun boşluğundan söz edilemeyeceği gibi kanun yolu sürelerine ilişkin bu hükümlerin kesin ve yoruma ihtiyaç bırakmayacak şekilde açık ve anlaşılır olduğu, uygulanacak yazılı hukuk 

normlarının mevzuatta bulunması karşısında içtihatların birleştirilmesine gerek olmadığı" hususu ön sorun olarak gündeme getirilmiştir.

Ön soruna ilişkin olarak yapılan görüşmede; 2797 sayıhı Yargıtay Kanunu'nun 15/2.maddesinin (b) ve (c) bentlerinde, hukuk daireleri arasında veya ceza daireleri arasında içtihat uyuşmazlıklanı bulunması ya da Yargıtay dairelerinden birinin; yerleşmiş içtihadından dönmek istemesi, benzer olaylarda birbirine uymayan kararlar vermiş bulunması durumunda, bunların içtihatların birleştirilmesi yoluyla kesin olarak karara bağlama görevinin Hukuk ve Ceza Genel Kurullarına ait olduğunun düzenlendiği, Kanun'un 16. maddesinde de Yargıtay Büyük Genel Kurulunun görevlerinin bentler halinde sayıldığı ve 5. bendinde yer alan “Hukuk Genel Kurulunun benzer olaylarda birbirine aykrı biçimde verdiği kararları ile Ceza Genel Kurulumun yine benzer olayłarda birbirine aykırı olarak verdiği kararları veya Hukuk Genel Kurułu ile Ceza Genel Kurulu; Hukuk Genel Kurulu ile bir hukuk dairesi; Hukuk Genel Kurulu ile bir ceza dairesi veya Ceza Genel Kurulu ile bir ceza dairesi; Ceza Genel Kurulu ile bir hukuk dairesi veya bir hukuk đairesi ile bir dairesi ceza arasımdaki içtihat uyuşmazliklarm gidermek ve içtiħatları biřleştirmek,"şeklindeki hüküm ile benzer olaylarda Hukuk ve Ceza Genel Kurullarının birbirine aykını kararlar vermesi veya bu kurullar ile daire kararları arasında içtihat aykırılığı bulunması durumunda, içtihat uyuşmazlığının Yargıtay Büyük Genel Kurulu tarafından giderileceğinin öngörüldüğü, süreçiçerisinde içtihadı birleştirme konusu hakkında başvurucunun dilekçesinde gösterdiği kararlar dışında birbiri ile çelişkili başka kararların da verildiği, dolayısıyla yeknesak ve kararlı bir uygulamanın henüz yerleşmediği, aksine içtihat farklılığının derinleştiği ve sürekli bir nitelik kazandığı, oysa ki Yargıtay'ın en temel kuruluş amaçlarından birinin de hukuki birlik ve istikrarısağlamak olduğu halde belirsizliğin devam ettiği, aynıca hukuk davalarında uygulanacak kanun yolu süreleri genel olarak 6100 sayılı Kanun'da düzenlenmiş ise de mahkeme kararlarında bu sürelerin hatahı gösterilmesi halinde nasıl işlem yapılacağı hususunda herhangi bir kanun hükmünün bulunmadıği, bu açıdan bakıldığında bir kanun boşluğundan söz edilebileceği gibi aynı kanun ħükümlerinin aynı nitelikteki olaylara uygulanmasında farklı yorum ve yaklaşım var ise istikrarıiçtihatların geliştirilebilmesi için de hukukun asli kaynakları arasında sayılan içtihatlan birleştirme kararı verilebileceği değerlendirilerek, 28.04.2023 tarihinde yapılan üçüncü oturumda ön sorunun bulunmadığına oy çokluğu ile karar verilerek, işin esasına geçilmiştir.


III. İÇTİHADI BİRLEŞTİRME KONUSU İLE İLGİLİ KAVRAM, KURUM VE YASAL DÜZENLEMELER 

A. KANUN YOLU 
1. Genel Olarak 
Hukuk yargılaması ile kişiler arasında ortaya çıkan ve konusunu özel hukuk ilişkilerinin oluşturduğu uyuşmazlıklar, hukuk düzeni içerisinde eşitlik esasına göre mahkeme kararları yoluyla çözümlenmektedir. Mahkeme kararlari, objektif hukuk kurallarının somut olaylara uygulanma biçimini gösteren metinler olmalan sebebiyle büyük bir önem taşımakla birlikte, hüküm mahkemelerinin yargılama sürecinde hata yapması ya da olaya uygulanması gereken hukuk normunu farklı yorumlaması veya hiç uygulamaması nedeniyle hukuka aykırı kararlar verilmesi ihtimali her zaman mevcuttur. Hatalı kararların yok sayılması mümkün olmadığı gibi taraflardan bu nitelikteki kararların hukuki sonuçlarına katlanmasını beklemek de hukuk devleti anlayışına uygun düşmeyecek ve adalet duygusunu zedeleyecektir. Bu itibarla mabkeme kararlarında hatalı, eksik,yanlış, haksız veya kanuna aykın yönlerini zamanında gidermek, böylece hukuk uygulamasında adaleti ve birliği sağlamak amacıyla hemen her ülkede yüksek dereceli mahkemeler kurulmuş ve davanın taraflarına yüksek dereceli mahkemeye başvurma hakkı tanınarak, yargı kararlarına ilişkin olarak bir tür denetim mekanizması öngörülmüştür.

Hukuka aykın veya haksız olduğu iddia edilen yargı kararlarının, kural olarak bir üst dereceli veya farklı mahkemelerce, istisnai olarak da kararı veren mahkemece tekrar incelenmesine ve değiştirilmesine olanak tanıyan bu hukuksal mekanizmalara genel olarak "kanun yolu"denilmektedir.

Kanun yollannın temel niteliği hükmün kesinleşmesi önlenerek, uyuşmazlığın bir üst yargt makamına aktarılmasıdır.' Bu duruma kanun yolu denetiminin erteleyici ve aktaricı etkisi denilmektedir. Erteleyici etki, hukuki uyuşmazlığın sona ermesini engellediğinden aleyhine kanun yoluna başvurulan kararın şekli anlamda kesinleşmesinin önlenmesidir. Bu etki, kararın kesinleşmesini ertelemekle birlikte, her zaman icrasını ertelemez. Başka bir anlatımla erteleyici etki,kesinleşme bakımından mutlak ise de hükmün icrası bakımından mutlak değildir. Aktarıcı etki ise;hakkında kanun yoluna başvurulan kararın bu sefer, kural olarak yüksek dereceli bir başka mahkeme tarafindan incelenmesi anlamına gelmektedir. Kanun yollannin ihdas edilmesindeki asıl amacın da bu etki sayesinde gerçekleştiği söylenebilir.


Keza kanun yollarının öncelikli amacı; derece mahkemesi kararlarının, ikinci kez ve bu defa farklı bir yargı merci tarafindan incelenmesi suretiyle söz konusu kararların doğruluğunu güvence altına almak, bu sayede dava konusu edilen sübjektif hakların hukuka ve maddi gerçeğe uygun kararlarla elde edilmesini sağlamaktır. Aynı zamanda; benzer hukuksal sorunlara mahkemeler tarafindan farkh çözümler getirilmesini önleyerek ülkede içtihat birliğini korumak, objektif nitelikteki bu fonksiyonu sayesinde hukukta kalitenin artınlması ve geliştirilmesine katkı sunmaktır.Denetimi yapacak mahkemenin içtihat niteliğindeki kararları ile objektif hukuk kurallannın ne şekilde anlaşılması ve uygulanması gerektiği açıklığa kavuşacağından, bu kararların derece mahkemeleri tarafindan emsal alınması sayesinde ülkenin her yerinde hukukun aynı şekilde uygulanması mümkün hale gelecektir. Dolayısıyla bir yandan hukuk/içtihat birliği tesis edilecek,diğer yandan hukukun gelişimine katkıda bulunulacaktır. Hukuk uygulamasında ve içtihatlarda yeknesaklığın sağlanması suretiyle hukuki belirliliğin ve güvenliğin tesis edileceği, yargi organlarına duyulan güvenin de korunacağı açıktır.
Öğretide de genel olarak kanun yollarının, somut olay adaletinin sağlanması (maddi bakımdan doğru bir karanın verilmesi) yönüyle taraf menfaatine; hukuk birliğinin sağlanması,hukuki barış ve güvenliğin tesisi ve hukukun geliştirilmesi suretiyle de kamu menfaatine hizmet ettiği ifade edilmektedir. Pekcamıtez, Atalay ve Özekes; bu iki amaç arasında üstünlük olmadığını ve bu amaçların birbiriyle çelişmediğini dile getirmektedirler.
Bir hakkın inkar edilmesi ya da ihlali durumunda hukuki koruma sağlamak için devletin yetkili yargı organlarına başvurarak karar alınmasım isteme hakkını ifade eden dava hakkı, 2709sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyet kapsamında teminat altına alınmıştır. Buna- göre herkes, kişisel hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanması için bir mahkemeye erişme ya da dava açma hakkına sahiptir. Belirtilmelidir ki,mahkemeye erişim hakkı sadece ilk derece mahkemesinde dava açma ħakkını değil, kanun yollarına başvurma hakkını da içermektedir. Bu bağlamda, mahkeme kararlarna karşı tanınan hükmün denetlenmesini talep hakkı, hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkının bir görünümüolarak ortaya çıkmaktadır.
Anayasa Mahkemesinin 01.10.2020 tarihli ve 2020/21 Esas, 2020/53 Karar sayılı kararında vurgulandığı üzere, Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsamındaki 

hükmün denetlenmesini talep etme hakkı, kişinin aleyhine verilen bir hükmün başka bir yargı merci tarafndan gözden geçirilmesini ve denetlenmesini isteyebilmesini teminat altına almaktadır.
Kanun yollarına başvurabilme olanağının kişiye ve topluma gūvence sağlaması açısından hukuk devletinin bir gereği olduğu da açıktır. Belirtilmelidir ki hukuk devleti ilkesinin zedelenmemesi, adalet mekanizmasina duyulan güvenin sarsılmaması, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin ihłal edilmemesi için yargılama makamlarınca verilen kararların gözden geçirilmesi ve hukuka aykırı olup olmadıklarının denetlenmesi gerekmektedir.

Türk hukuk sistemi açısından da Anayasa'nın 154 ve devamı maddelerinde, her bir yargıkolunda üst derecede yer, alan yüksek mahkemeler düzenlenerek, en azından iki dereceli bir yargılama teşkilatı ile mahkeme kararlarının hukuka uygunluğunun denetlenmesi zorunluluğu getiriłmiştir. Bu hükümler karşısında yargı yolu denetimi anayasal bir gereklilik olmakla beraber uygulanacak kanun yolları ve bunların kapsamı konusunda bir düzenleme yapılmayarak, bu hususlar kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Bu bağlamda, adli yargı düzeninin bir kolunu oluşturan hukuk yargılaması yönünden tarafların başvurabileceği “kamı yolları" ve “kamun yolu süreleri" esas itibariyle 6100 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir. Çünkü bir uyuşmazlıkla ilgili olarak mahkemelere başvurulduğunda mahkemenin bu uyuşmazlığı nasıl çözümleyeceği, yargılama faaliyetini yürütürken nasıl bir yöntem izleyeceği, tarafların usul işlemlerini hangi süre ve kurallara bağlı kalarak gerçekleştireceği usul hukukunun konusunu oluşturmakta olup, kanun yolları da bir usul hukuku kurumudur.

2. Hukuk Davalarında Kanun Yolları
Belli bir sistemden oluşan yargılama süreci, uyuşmazlık ve dava hakkında verilecek hüküm kesinleşinceye kadar birden çok evreyi/kesiti kapsamaktadır. Bu evrelerden birisi de “kamun yolu"denilen denetim yargilamasidir.

Uygulama ve öğretide kanun yolları farklı ölçütlere göre sınıflandınlmaktadır. Ancak genel kabul gören görüşe göre bu sınıflandırma “olağan kamun yolları" ve "olağanüstù kanun yollarıolarak karşımıza çıkmaktadır. Henüz kesinleşmemiş olan nihai kararlara karşı başvurulan kanun yollarına olağan kanun yolları, şekli anlamda kesinleşmiş kararlar aleyhine başvurulan kanun yollarına ise olağanüstü kanun yolları denilmektedir. Buna göre kararın şekli anlamda kesinleşmesi önem taşımakta olup, kararın kesinleşmesini önleyen kanun yolu olağan, karar kesinleştikten sonra başvurulabilen yol ise olağanüstü kanun yolu olarak tanımlanmaktadır.

Ülkemizde iki dereceli yargılama teşkilatı mevcut iken, Yargıtay'ın içtihat mahkemesi olma niteliğinin korunması ve denetim yargılamasının güçlendirilerek daha etkin hale getirilmesi için kanun koyucu tarafından istinaf incelemesi gerekli görülmüş ve 01.06.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5235 sayılı Adli Yargı İlk Derece Mahkemeleri İle Bölge Adliye Mahkemelerinin KuruluşGörev ve Yetkileri Hakkındaki Kanun ile ilk derece mahkemeleriyle Yargıtay arasında istinaf incelemesi yapmakla görevli olmak üzere bölge adliye mahkemeleri kurulmuştur. İlk derece mahkemelerinin kararlarına karşı gidilebilen bu yol, yargı teşkilatını iki aşamalı olmaktan çıkanp üçaşamalı hale getirmiştir. Bu çerçevede 6100 sayılı Kanun'un yürürlüğünden önce uygulanmakta olan mülga 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na (1086 sayılı Kanun, HUMK) 5236sayılı Kanun ile eklenen hükümlerle yargılama usulünde de köklü bir değişikliğe gidilmiş ve tek aşamalı olan kanun yolu sisteminden iki aşamalı kanun yolu sistemine geçilmiştir. 01.11.2011tarihinde yürürlüğe giren 6100 sayılı Kanun'da da bu sistem aynen benimsenerek, kanun yolları“Sekizinci Kısımda" düzenlenmiştir.

Bölge adliye mahkemelerinin 20 Temmuz 2016 tarihinde faaliyete geçmesiyle, 6100 sayılıKanun'un istinaf ve temyiz kanun yoluna ilişkin hükümleri yürürlüğe girmiştir.
a. Olağan Kanun Yolları
i, istinaf 
Yukandaki sınıflandırma açısından değerlendirildiğinde, 6100 sayılı Kanun'da düzenlenen İstinaf" ve “temyiz" olağan kanun yollandır. Çünkü bir hükmün istinaf veya temyiz yargtlamasına konu edilebilmesi için erteleyici etkinin gerçekleşmiş olması, yani verilen kararın kesinleşmemişolması gerekmektedir. İlk derece mahkemelerince verilen ve kesinleşmemiş olan nihai kararlara karşı kanun yollarının ilk aşaması olarak bölge adliye mahkemelerinde istinaf incelemesi yapılmakta, sonrasında yasal koşullar mevcut ise bu kararlar Yargıtay tarafindan temyiz incelemesine tabi tutulmaktadir.

Yargılama hukuku bakımından önemli bir yenilik olan istinaf, kelime anlamı itibariyle “yeniden başlamak", “hir işi başından yeniden görmek" şeklinde karşılık bulan bir kavramdır.Hukuki anlamda ise ilk derece mahkemelerinin henüz kesinleşmemiş kararlarının, hem maddi vakıa incelemesi yapan hem de hukukilik denetimi yapma yetkisi bulunan daha üst dereceli mahkemece tekrar incelenmesi, taleplerle belirlenen sınırlar içerisinde ikinci kez görülerek, hatalı yönlerin düzeltilmesi suretiyle karara bağlanmasını sağlayan bir kanun yoludur.

İstinaf, hem ilk derece mahkemesi kararını kanun yolu olarak denetlemekte hem de belirli şartlarda yargılamayı yeniden yaparak yeni bir hüküm tesis etmektedir. Ancak kanun koyucu tarafindan tercih edilen sistem, dar anlamda (sınirli) istinaf sistemidir. Bu nedenle bölge adliye mahkemesi yeniden yargılama yapacak dahi olsa, ilk derece mahkemesinin vakia tespitleri ve ilk derece yargılamasında toplanan dava malzemesi ile bağlı olup taraflarca ileri sürülen istinaf sebepleriyle sınırlı bir inceleme yapmaktadır. Bununla beraber, kamu düzenine aykırı olan hususlarıre'sen gözetir. Aynı şekilde re'sen araştırma ilkesinin geçerli olduğu davalarda da tarafların dayandığı istinaf sebepleriyle bağlı olmaksızın ilk derece mahkemesinin kararını inceler.Hukuk yargılamasında istinafa ilişkin düzenlemeler 6100 sayılı Kanun'un 341 ila 360.maddeleri arasında yer almaktadır. Anılan maddelerde, ilk derece mahkemelerince verilen hangi kararlara karşı bu yola başvurulabileceği, istinaf dilekçesinin içeriği, taşıması gereken unsurlar,yatırılması gereken harç ve giderler ile başvuru süresi, istinaf başvurusunun icraya etkisi, yine istinaf dilekçesinin karşı tarafa tebliği üzerine verilecek cevap dilekçesinin süresi, karşı tarafın katıłma yoluyla istinafa başvurmak istemesi durumunda bunun koşullari, istinaf mahkemelerince yapılacak incelemenin aşama, yöntem ve sınını yanında verilecek kararların mahiyeti hüküm altına alınmıştır. Bölge adliye mahkemelerinde gerektiğinde tahkikat yapılabilmekte ise de ilk derece mahkemelerinden farklı olarak bu mahkemelerde yapılamayacak işlemler bulunduğundan, bu işlemler de Kanun’un 357. maddesinde düzenlenmiştir.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341/1. maddesinde 7251 sayıhı Kanun ile değişiklik yapılarak, ilk derece mahkemelerinin nihai kararlan ile ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi kararlarına, ayrıca karşı tarafin yüzüne karşı verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararlanına, yine karşı tarafın yokluğunda verilen ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz kararfanına karşıyapılan itiraz üzerine verilen kararlara karşı istinaf yoluna gidilebileceği belirtilmiştir.
Aynı maddenin diğer fikralarında ise dava konusunun miktar veya değerine göre malvarlığına ilişkin davalarda istinafa başvuru şartı olarak asgari bir parasal sınır getirilerek, bu sınıra göre hangi kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurabileceği, hangi hallerde bu kanun yolunun kapalı olduğu ayrıntıları ile düzenlenmiştir. Manevi tazminat davalan bakımından ise miktar veya değere bakılmaksizin istinaf yolu açık tutulmuştur.
Görüleceği üzere, taraflar arasındaki uyuşmazlığın esasını çözen nihai kararlar yanında usule ilişkin nihai kararłara karşı da istinaf kanun yoluna başvuru mümkündür. Görevsizlik ve yetkisizlik 

kararlan ya da diğer dava şartlarının bulunmaması nedeniyle verilen usulden ret kararlanı ile davanın açılamamış sayılmasına ilişkin kararlar bunlar arasında sayılabilir. Geçici hukuki koruma tedbirlerinden olan ihtiyati tedbir ve ihtiyati haciz taleplerinin reddi veya bu taleplerin kabulühalinde itiraz üzerine verilecek kararlara karşı da istinaf başvurusu yapılabilir (md. 341/1, 391/3,394/5; 2004 sayıhı İİK md. 258/III ve 265/V). Diğer yandan istinaf yoluna başvuru konusunda çekişmeli yargı/çekişmesiz yargı aynmı gözetilmediği için çekişmesiz yargıya tabi davalarda verilen kararlar hakkında da istinaf yoluna başvurulması mümkündür. Ara kararłarı ise kural olarak başlı başına istinaf konusu yapılamaz, ancak asıl hükümle birlikte bu kararlar hakkında istinaf yoluna başvuru olanağı bulunmaktadır.
Ístinafa başvuru süresi ise 6100 sayılı Kanun'un 345, maddesinde, “İstinaf yohuna başvurısüresi iki haftadır. Bu süre, ilamın usulen taraflardan her birine tebliğiyle işlemeye başlar. İstinaf yoluna başvuru süresine ilişkin özel kanun hükümleri saklhdır” şeklinde düzenlenmiştir, Buna göre genel istinaf süresi iki hafta olup bu süre kural olarak ilamın taraflara tebliğinden itibaren başlar.Bununla birlikte başvuru süresinin 6100 sayılı Kanun'da daha kısa olarak belirlendiği kararlar da mevcuttur. İstinaf başvurusunun süreden ya da miktar yönünden reddine ilişkin kararlar ile gerekli giderlerin yatırılmaması durumunda verilen ret kararlanına karşı istinaf süresi iki hafta değil bir hafta olarak hüküm altına alınmıştır (md 344, 346).
Özel kanunlarda daha farklı istinaf süreleri de bulunmaktadır. Nitekim 2004 sayılı İcra ve Íflas Kanunu'nun 363. maddesine göre icra mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna başvuru süresi, tefhim veya tebliğ tarihinden itibaren on gündür. Aynı Kanun’un 285. maddesi gereğince asliye ticaret mahkemelerinde görülen konkordato talebi hakkında verilen kararlara karşı da istinaf süresi 308/a maddesi uyarınca on gündür. Bu süre, borçlu ve konkordato talep eden alacakh bakımından kararın tebliğinden itibaren; itiraz eden diğer alacakhılar bakımından ise tasdik kararının ilanından itibaren başlar, Yine iflas yoluyla takipte ticaret mahkemesince verilen nihai kararlara karşı istinaf süresi, kararın tebliğden itibaren on gün olduğu gibi iflasın kaldınłması ve kapanmasına ilişkin kararlar bakımından da on gündür (İIK md. 164/I, 182/II ve 254/IV).
İstinaf dilekçesi, kanuni süre geçtikten sonra verilir ise kararı veren mahkeme istinaf dilekçesinin reddine karar verir ve ret kararını kendiliğinden ilgilisine tebliğ eder. Bu durumda,istinaf talebinin süresi içinde yapılıp yapıimadığını denetleme görevi öncelikli olarak bölge adliye mahkemesine değil, ilk derece mahkemesine aittir. İlk derece mahkemesince dilekçenin süre 

yönünden reddine karar verildiği takdirde bu kararlara karşı tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içínde istinaf yoluna başvurulabilir.

Diğer yandan bölge adliye mahkemelerince verilen bütün kararlara karşı temyiz yolu açık tutulmamış, hukuki sorunun niteliği ve maddi değeri esas alınarak başvuru hakkı sınırlandınlmıştır.Kanunla getirilen bu sınırlandırma dışında kalan kararlar açısından, olağan kanun yolu sistemi içinde son aşama olan temyizden de kisaca bahsedilmesi isabetli olacaktır.
i. Temyiz 
Temyiz; açık bir şekilde hatalı ve kanuna aykırı bicimde ortaya çıkmış kararların düzeltilmesini amaçlayan olağan bir kanun yolu olarak tanımlanabilir. Bu anlamda temyiz “hukukun hiç uygulanmaması veya yanlış uygulanması" sebebine dayanan bir kanun yoludur, Zira temyiz hem kararın daha üst seviyedeki bir mahkeme tarafindan denetlenmesini sağlaması, hem de şekli bakımdan kesinleşmesini ertelemesi itibariyle tam bir kanun yoludur (Yargıtay İçtihatlart Birleştirme Genel Kurulu, 21.02,2014 tarih ve 2013 /1 Esas, 2014/1 Karar).
Temyiz, kural olarak bölge adliye mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulan bir kanun yoludur. İstisnai durumlar dışında ilk derece mahkemelerinin kararlarına karşı doğrudan temyiz yoluna gidilemez. Bu anlamda temyiz, istinaftan sonraki olağan kanun yolunun adıdır ve kanun yolu sistemi içinde son aşamayı ifade etmektedir. Temyizin, ülke genelinde kanunların bütün mahkemelerde aynı anlayışla (yeknesak) uygulanmasını sağlamak yönündeki işlev ve amacınedeniyle bu inceleme istinaf mahkemeleri gibi bölgelere ayrılmış şekilde farklı yerlerde değil, tek bir üst mahkeme olan Yargitay tarafindan yapılmaktadır.

6100 sayılı Kanun'un 361/1. maddesinde; bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinden verilen temyizi kabil nihai kararlar ile hakem kararlarının iptali talebi üzerine verilen kararlara karşıtebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabileceği öngörülmüştür. Maddenin ikinci fiıkrasında, davada haklı çıkmış olan tarafa da hukuki yararı bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvuru olanağı taninmıştır. Temyiz yoluna ilişkin bu genel kuralın istisnaları ise “temyiz edilemeyen kararlar" başlığı altında 362, maddede düzenlenmiştir. Maddede dava konusunun miktar ve değerine göre bir kesinlik sınırı getirildiği gibi sayılan istisnalar dışında sulh hukuk mahkemelerinin görevine giren davalarla ilgili kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağıdüzenlenmiştir. Özel bir kanun hükmü ile temyiz edilemeyeceği kabul edilen kararlara karşı da temyiz yoluna gidilemez.


Temyizi mümkün kararlar aleyhine, kural olarak tebliğ tarihinden itibaren iki hafta içinde temyiz yoluna başvurulabilir. Ancak tıpkı istinaf süresinde olduğu gibi temyiz süresi bakımından da özel kanunlarda kabul edilen daha kısa süreler bulunmaktadır (ÎİIK md. 164/I,182/II ve 254/IV).Vakıif senedinin tescil ve tadili istemiyle açılan davalar bakımından ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 103/1. maddesinde daha uzun olacak şekilde bir aylık temyiz süresi kabul edilmiştir Bu nedenle temyiz süresi konusunda özel hükümlerin ayrıca dikkate alınması gerekmektedir.Temyiz kanun yoluna başvuru nedeni, temyizin niteliği itibariyle hukuk kurallarının somut olaya yanlış uygulanmasıdır. Bu sebeple istinaftan farklı olarak, Yargitay ileri sürülen temyiz sebepleri ile bağh olmayıp açık kanun hükmüne aykırı gördüğü diğer hususları da inceleyebilmektedir. İstinaf yargılamasında ise kamu düzenine aykırı olan haller dışında istinaf dilekçesinde belirtilen sebeplerle sınırlı olarak inceleme yapılmaktadır.İstinaf ve temyiz kanun yollarının nitelik ve kapsamları gereği, yargılama sonucunda verilen kararlar da farklılıik göstermektedir. Bölge adliye mahkemelerinin sadece denetim değil aynızamanda yargılama yapma yetkileri bulunduğundan, istinaf incelemesi sırasında davayı hukuki ve maddi yönlerden tekrar ele alıp değerlendirme, gerektiğinde yeniden delil araştırması yapma,hukuka aykırı bulduğu kararı kısmen veya tamamen kaldırarak yeniden hüküm kurma olanağıbulunmaktadır. Temyiz incelemesinde ise hukuka uygunluk denetimi yapildiğından, yeniden yargılama yapılması söz konusu değildir. İnceleme kural olarak dosya üzerinden gerçekleştirilir ve temyiz kanun yolunda esastan inceleme neticesinde Yargitay tarafindan “bozma", "onama" ve “düzeltilerek onama" kararlan verilir. Yargitay, derece mahkemesinin kararını kismen veya tamamen bozabilir fakat istinaf yargılamasında olduğu gibi ilk derece mahkemesinin yerine geçip yeniden yargılama yaparak yeni bir hüküm tesis edemez. Derece mahkemesi kararını kanuna ve usule uygun bulduğu takdirde ise aynen onar. Onanan karar şekli anlamda kesinleşir. Karar, usule ve kanuna uygun olup da gösterilen gerekçe doğru bulunmazsa, gerekçe değiştirilerek ve düzeltilerek onanir (md 370/4).
İstinaf aşaması 6100 sayılı Kanun'da daha ayrıntılı düzenlenmiş ve temyiz yönünden bazıhususlarda istinaftaki hükümlerin kıyasen uygulanacağı kabul edilmiştir (md 366).

iii, Karar Düzeltme 
Olağan kanun yollarına ilişkin bu kısa açıklamadan sonra, yürürlükten kaldırılan 1086 sayılıKanun döneminde uygulanan ve ołağan kanun yolları arasında kabul edilen “karar düzelme"yoluna da değinmekte fayda bulunmaktadır.

Yargıtay'ın temyiz incelemesi sonucunda vermiş olduğu kararlara karşı başvurulan bu yol ile temyiz incelemesi sirasında yapılan hatalardan dönülmesi amaçlanmıştır. Bu nedenle temyiz incelemesinden geçmeyen kararlara karşı karar düzeltme yoluna gidilemez. Hangi sebeplere dayanılarak bu yola başvurulabileceği 1086 sayılı Kanun'un 440/I. maddesinde bentler halinde sayılmakla birlikte, Yargıtay'ın temyiz incelemesi sonucu verdiği bütün kararlara karşı bu yola başvurulması mümkün değildir, Nitekim aynı maddenin üçüncü bendinde karar düzeltme yoluna başvurulamayacak kararlar açıkça sayılmıştır. Hukukumuzda kendine özgü bir kanun yolu olarak kabul edilen ve temyiz kanun yolunun bir devamı niteliğinde uygulanan bu yola, 6100 sayılıKanun'un sistematiği içinde yer verilmeyerek mevzuatımızdan çıkarılmıştır.
Ancak kanun yollarına ilişkin değişiklikle beraber bölge adliye mahkemeleri hemen faaliyete geçirilmediğinden, 6100 sayılı Kanun'a geçici üçüncü madde eklenmiş ve bu madde uyarınca bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihine kadar, 1086 sayılı Kanun'un temyiz ve karar düzeltmeye ilişkin yürürlükteki hükümlerinin uygulanmasına devam edilmiştir. Aynı geçici maddede; bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce verilen kararlar hakkında da kesinleşinceye kadar 1086 sayılı Kanun'un 26.09.2004 tarih ve 5236 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten önceki 427 ila 454. maddelerinin uygulanacağı hüküm altına alındığından, karar düzeltme kanun yolu, sadece bu kararlar bakımından olağan kanun yolu olma özelliğini halen korumaktadır.

b. Olağanüstü Kanun Yolları
Hukuk mahkemelerince verilen bir kararın kanun yollannın tüketilmesi veya hiçbaşvurulmaması sonucunda kesinleşmesi ya da kesin olarak karara bağlanması üzerine başvurulan olağanüstü kanun yolları ise “kanun yararına temyiz" ve “yargılamanm iadesi" şeklinde ortaya çıkmaktadır. Kararın kesinleşmesinden sonra çok istisnai olarak bazı ağır yargılama hatalarının varlığı durumunda bu yollara başvurulabildiği için olağanüstü kanun yollar olarak nitelendirilmektedir.


i. Kanun Yararma Temyiz 
6100 sayıh Kanun'un 363. maddesine göre; ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına ve bölge adliye mahkemesi hukuk dairelerinin ilk derece mahkemesi sıfatıyla kesin olarak verdikleri kararlar ile yine bu sifatla verdiklerí ve temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına karşı, yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülerek Adalet Bakanlığı veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından kanun yararına temyiz yoluna başvurulur.
Temyiz talebi Yargıtay'ca yerinde görüldüğü takdirde, karar kanun yararına bozulur. Ancak bu bozma, karann hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Bozma karannın bir örneği Adalet Bakanlığına gönderilir ve Bakanlıkça Resmi Gazetede yayımlanir.

Kanun yaranna temyizin amacı, kesinleşmiş olmasına karşın yürürlükteki hukuka, mantığa ve temel hukuk ilkeleriyle açık kanun hükümlerine aykın kararların bozularak Resmi Gazete'de yayımlanması, dolayısıyla karanın yanlış olduğunun duyurularak gelecekte aynı şekilde kararlar verilmesini önlemektir.

ii.Yargilamanın ladesi 
Yargılamanın iadesi, bazı ağır yargılama hatalarından ve noksanlarından dolayi, maddi anlamda kesin hükmün sona ermesini ve daha önce kesin hükme bağlanmış olan bir dava hakkında yeniden yargılama ve inceleme yapılmasını sağlayan olağanüstü bir kanun yoludur ( Baki Kuru Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baski, Cilt V, s. 5165).

Belirtmek gerekir ki, karar kesinleşmiş olsa dahi bazı yargısal hatalar çok ağır olabilir,toplum vicdanımı derin bir şekilde zedeleyebilir ve hukuk düzenine duyulan güveni ortadan kaldırabilir. Bu ağır ve kabulü zor hataların karar kesinleştikten sonra anlaşılması halinde dahi,karan ayakta tutmaya çalışmak, kesinleşmenin amaçladığı hukuki güvenliği zedeleyecek, hukuk barışını bozacak, adalet hissine dokunacaktır. Yargilama sirasında meydana gelen hatalar ve eksiklikler çok ağır ise bu tür kararlara karşı olağanüstü kanun yolu olan yargılamanın iadesi (veya yargılamanın yenilenmesi ya da iade-i muhakeme) yolu kabul edilmiştir. Böylelikle kesin hükümdeki ağır hataların giderilmesi sağlanır, noksanhık düzeltilir (Muhammet Özekes, Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, Cilt 1II, 15. Baski, s. 2323, 2324).

Yargılamanın iadesi sebepleri, 6100 sayıhı Kanun'un 375. maddesinde sınırlı olarak sayılmışolduğundan ancak belirtilen bu önemli, özel ve sınırlı hallerde bu yola başvurulabilir, Bunlar 

dışındaki bir sebepten dolayı yargılamanın iadesi yoluna gidilemez. Bir başka deyişle, maddede sayılan yargılamanın iadesi sebepleri kiyas yoluyla genişletilemez. Yargılamanın iadesi, 6100 sayılı374, maddesinde belirtildiği gibi kesin olarak verilen veya kesinleşmiş hükümlere karşı istenilebilir.Dolayısıyla, bir karar henüz kesinleşmemiş ise sınırlı olarak sayılan sebeplerden biri mevcut olsa bile, hüküm kesinleşmeden yargılamanın yenilenmesi yoluna gidilmesi söz konusu değildir.
Yukarıda açıklandığı gibi yargılamanın yenilenmesi olağanüstü bir kanun yolu ołsa da inceleme bir üst yargı organı tarafindan değil, 6100 sayılı Kanun'un 378/1. maddesine göre daha önce kararı veren mahkeme tarafindan yapilmaktadır. Çünkü bu yola başvurunun temel amacıhükmün doğruluğunun denetlenmesi olmayıp; ağır hata nedeniyle verilmiş olan hükmün kaldırılarak yeni bir hüküm verilmesidir. Bu yola kural olarak davanın tarafları başvurabilmektedir.Ancak istisnai durumlarda davanın tarafi olmayan üçüncü kişilerce de Kanun’un 376. maddesine göre hükmün iptali talep edilebilmektedir.

Kanun'da yargılamanın iadesi farklı hak düşürücü sürelere ve başlangıç tarihlerine tabi tutulmuştur. Yargılamanın iadesi sebeplerinin hemen hemen hepsinde öngörülen hak düşürücüsüreler aynı olmakla birlikte, bu sürelerin başlangıç tarihleri farkllık göstermektedir. Süreler kural olarak üç ay ve her halükarda yenileme talebine konu olan hükmün kesinleşmesinden itibaren on yıldır. Esasında yargılamanın yenilenmesi isteği yeni ve bağımsız bir dava olarak açılıp görūldüğünden, bu dava hakkında mahkemenin yargılama yaparak verdiği karara karşı süresi içinde diğer koşulların da bulunması durumunda olağan kanun yollarına başvurulması mümkündür.
B. KANUN YOLLARINA BAŞVURUNUN GENEL KOŞULLARI 
1. Kanun Yolunun Öngörülmüş Olması
Kanun yollarna başvuru hakki, kural olarak görülmekte olan davanın taraflarına ai olmasına karşın, çok istisnai hallerde davanın tarafi olmayan kişiler de verilen karar nedeniyle hukuki menfaatleri haksız olarak etkilenmiş ise kanun yollarına başvurabilirler. Ancak hukuken geçerli bir kanun yolu başvurusu bulunduğunun kabulü için bazı şartlarların sağłanmış olmasıgerekmektedir, Kanun yollarına ilişkin yasal düzenlemeler incelendiğinde başvurunun öncelikli koşulu, aleyhine kanun yoluna başvurulan karar hakkında kanun yolunun öngörülmüş olmasıdır.Mahkeme kararlannın denetlenmesini talep hakki, evrensel bir hukuk ilkesi olan adil yargılanma hakkınn ve hak arama hürriyetinin birer gereği olarak kabul edilmekte ise de kanun koyucu 

tarafından bütün mahkeme kararlarına karşı bu hak kabul edilmemiş ve bazı sınırlamalar getirilerek,üst yargi denetimi kapalı tutulmuştur.
Bu anlamda, ilk derece mahkemelerince verilen hangi kararlara karşı istinaf yoluna başvurulabileceği 6100 sayılı Kanun'un 341. maddesinde sayılmış, malvarlığına ilişkin davalar bakımından miktar ve değerine göre her yıl güncellenen parasal bir sınır da getirilerek, miktar ve değeri kanunda belirtilen sınırı geçmeyen kararlanın kesin olduğu kabul edilmiştir. Ayrıca iki dereceli yargılamanın yeterli güvence teşkil ettiği düşüncesiyle Kanun'un 362. maddesinde sayılan iş ve davalar hakkında bölge adliye mahkemelerince verilen kararlara karşı temyiz yolu kapalıtutulmuştur. Ancak kanun tarafindan kesin olduğu kabul edilen bu kararlara karşı kanun yoluna başvurma hakkı bulunmayan taraf, başvuru hakkına sahip olan karşı tarafça istinaf ya da temyize başvurulduğu takdirde vereceği cevap dilekçesi ile katılma yoluyla istinaf (md. 348/1) veya temyiz yoluna (md. 366/1) başvurabilir.
Üst yargı denetimini ortadan kaldıran bu hükümlerin kişilerin hukuksal güvencesini zedelediği düşünülebilir ise de; bu kısıtlamalara ilişkin bir kısım yasa maddeleri Anayasa Mahkemesinin norm denetimine konu olmuş ve yüksek mahkeme ilgili kararlarında, ilk derece mahkemeleri tarafindan verilen kararların kesin olduğu yönünde düzenlemeler içeren maddelerin Anayasa'ya uygun olduğuna karar vermiştir, Anayasa Mahkemesinin 20.01.1986 tarihli ve 1985/23Esas, 1986/2 Karar sayılı kararında, 1086 sayılı Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 427.maddesinin ikinci fikrasinda yer alan “Miktar veya değeri yüzhin lirayı geçmeyen taşınır mal ve alacak davalarına ilişkin nihai kararlar kesindir" ifadesi; 10.07.1990 tarihli ve1989/28 Esas 1990/18 Karar sayılı kararında ise; 1475 sayılı İş Kanunu'nun idari para cezalarına ilişkin 108.maddesinin ikinci fikrasının üçüncü cümlesinde yer alan “İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir"ifadesi Anayasa’ya uygun bulunarak iptal istemi reddedilmiştir.
Anayasa Mahkemesi, kanun yoluna başvuru hakkını sınırlayan yasal düzenlemelerle ilgili olarak verdiği kararlarda genel olarak, Anayasa'da tüm mahkeme kararlarının kanun yolu denetimine tabi olması gerektiğine ilişkin bir hükmün yer almadığını, kişilerin ne şekilde bu haktan yararlanacakları ve bu hakkın temini bakımından nasıl bir sistemin kurulacağı hususunda kanun koyucunun geniş takdir yetkisi bulunduğunu, Anayasa'nın 36. maddesinde adil yargılanma hakkına ilişkin herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olsa da mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceğini öngören Anayasa'nın 142. ve 

davaların mümkün olan süratle sonuçlandırılmasını hükme bağlayan Anayasa'nın 141.maddelerinin, adil yargılanma hakkının kapsamımın belirlenmesinde gözetilmesi gerektiğini, bu nedenle de yargılamaların hızlandırılması ve mahkemelerin iş yükünün azaltımasına yönelik kamu yaran amacıyla öngörülen kuralların, hukuk devleti ilkesini ve hak arama özgürlüğünüzedelemediğini kabul ettiği anlaşılmaktadır.

Ayrıca, hükmün denetlenmesini talep etme hakkının niteliği dikkate alındığında bu hakkın mutlak bir hak olarak kabulünün mümkün olmadığını, dołayısıyla hakkın kanun koyucu tarafindan bazı sinırlamalara tabi tutulabileceğini ancak bu sınırlamaların Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ölçütlere uygun olarak yapılması gerektiğini vurgulamaktadır.
Bu itibarla, hukuk mahkemeleri tarafindan verilen nihai kararların maddi ve hukuksal yönden yeniden incelenip denetlenebilmesi için başvuruya konu karar hakkında, olağan kanun yolunun açık tutulmuş olması gerekmektedir. Aksi halde başvuru yapılsa dahi, kanun yolu mahkemesi öncelikle başvuru koşullarının mevcut olup olmadığını inceleyeceğinden, gerekli koşulu taşimayan başvuruyu salt bu nedenle reddedecektir.

2. Kanun Yoluna Başvuruda Hukuki Yarar Bulunması
Medeni usul hukukunda geçerli olan “tasarruf ilkesi (HMK md.24)" ve “taleple bağlılık ilkesi (HMK md.26)" kanun yollarına başvuru bakımından da geçerli olduğu için taraflar başvurmadığı sürece, hukuk davalanında kendiliğinden bir kanun yolu incelemesi yapılmasımümkün değildir. Ancak yapılan başvurunun esastan incelenebilmesi için başvuran tarafın hukuki yararının bulunması şarttır. 6100 sayılı Kanun'un 114/1-h maddesinde dava açmak için zorunlu görülen hukuki yarar şartı, yargılama bir bütün olduğundan kanun yoluna başvuru için de geçerlidir.Hukuki yarar kavramından ne anlaşılması gerektiğine gelince kısaca, “mahkemeye yöneltilen bir talep çerçevesinde hali hazırda hukuken korunmaya değer bir yararm (menfaatin) buhuması"olarak tanımlamak mümkündür. Kanun yollarına başvuru söz konusu olduğunda da başvuran tarafin, aleyhine kanun yoluna başvurduğu kararın yeniden incelenmesi, kaldırlması veya değiştirilmesinde hukuken korunmaya değer bir menfaati bulunmalıdır. Bu çerçevede, bir davada kısmen ya da tamamen aleyhine kararla karşılaşan tarafın kanun yoluna başvurmakta hukuki yaranıvardır. Kararla her türlü hakkına kavuşmuş olan tarafin ise hükmü kanun yoluna götürmesi düşünülemez, Bununla birlikte davada haklı çıkmış olan tarafin da istisnai bazı durumlarda hükmükanun yoluna götürmekte hukuki yararı varsayılabilir. Hüküm sonucu itibariyle lehine karar verilen 

tarafin talebine tamamen uygun olsa dahi, kararın gerekçesi o tarafin ileri sürdüğü gerekçeye aykın ise bu durumda hukuki yararı varsayılır, Bu nedenledir ki 6100 sayılı Kanun’un 361/2, maddesinde davada hakh çıkmış olan tarafin da hukuki yaran bulunmak şartıyla temyiz yoluna başvurabileceği kabul edilmiştir.

3. Kanun Yollarıina Başvuruda Süre Koşulu 
Türk hukukunda, özel hukuk davalarının yargılama usulünün düzenlendiği temel kanun olan 6100 sayılı Kanun'da hem mahkemeler hem de taraflar açısından belirli şekil koşulları yanında belirli süre koşullan öngörülmüştür. Bu durum, yargılamanın düzenli bir şekilde yürütülmesi,davaların gereksiz ve kötü niyetle uzatılmasının engellenmesi, taraflann yeterli özeni göstermesi için zorunludur. Bu nedenle yargılama belirli usul kesitlerine/aşamalarına uygun olarak yürütülmekte, taraflar iddia ve savunma haklarını kanundaki süre ve kurallar çerçevesinde kullanabilmekte, dilekçelerin verilmesì, delillerin sunulması gibi usul işlemlerini belli süre ve şekil koşullariına uygun olarak yapabilmektedirler.

Yargılama usulüne ilişkin bu şekil ve süre koşullarının asıl amacı ise hem mahkeme hem de taraflarca işlemlerin ne zaman ve ne şekilde yapılacağının önceden bilinmesi suretiyle hukuki belirliliğin sağlanması, belli bir düzen içinde taraflar arasında eşitliğin gerçekleştirilmesi, tarafların keyfi davranışlarının önlenerek mahkemenin aynı işle uzun süre meşgul olmasının engellenmesi,böylece uluslararası ve ulusal nitelikteki emredici normlar uyarınca makul bir süre içerisinde tarafsız yargılamanın yapılarak, mümkün olan en kısa sürede doğru ve adil kararlar verilmesini temin etmektir.

Çünkü Anayasa'nın 141/4. maddesine göre, davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir. Bu kapsamda usul ekonomisi ilkesinin düzenlendiği 6100sayılı Kanun'un 30. maddesinde de hakimin, yargılamanın makul bir süre içinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gereksiz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlü olduğu ifade edilmiştir. Anılan hükümler uyarınca usul ekonomisi ilkesinin bir unsuru olan makul sürede yargılama hakkı, ülkemizin taraf olduğu Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesinde de hüküm altına alınmıştır. Buna göre herkes, davasının makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir (AİHS md. 6/1). Dolayısıyla sürelere ilişkin hükümlerin, özellikle yargılamanın makul sürede sona ermesini sağlama işlevi bulunduğunu belirtmek gerekir.


Yukarıda değinildiği gibi bir davanın açılmasıyla başlayan ve doğası gereği zamana yayılan yargılama faaliyetinde, istenen sonuca en kısa zamanda ulaşılması için mahkeme ve taraflarca yapıiması gereken işlemler ancak belli bir zaman aralığında yapılabilmektedir. Usul hükümleri ile de kanuni bir değer kazanan bu zaman aralıklarna "süre" denilmektedir. Böylece usul işlemlerinin yapilması zamansal olarak sınırlandırılmakta ve taraflann ya da mahkemenin tutumuna birakılmamaktadır. Bu bağlamda kanun yollarına başvuru hakkı da yasal süreler içersinde kullanılabilen bir haktır (HMK md. 345, 361, 377).
Hukuk yargılamasının işleyişi bakımından oldukça önemli bir yere sahip olan süreler hakkındaki genel esaslar 6100 sayılı Kanun'un 90 ila 94. maddelerinde yer almaktadır. Süreler, esas olarak "kamun tarafindan belirlenen süreler" ve “hakim tarafudan belirlenen süreler" şeklinde tasnif edilmiştir.
6100 sayılı Kanun'un "Sürelerin belirlenmesi" kenar başlıklı 90. maddesi; "Süreler,kamumda belirtilir veya hakim tarafindan tespit edilir. Kamunda belirtilen istisnai durumlar dişında hakim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez. Hakim, kendisinin tespit ettiği süreleri, haklısebeple artırabilir veya eksiltebilir; gerekli gördüğü takdirde, bu komudaki kararmdan önce taraflart da dinler" şeklindedir.
Yukarıdaki hükümden anlaşılacağı üzere hakim tarafından sürenin belirlenebildiği durumlar var olmakla birlikte, konumuz itibariyle önem arz eden kanun tarafindan belirlenen sürelerdir.Yargılamanın işleyişi ile ilgili olan bu süreler, kanun tarafindan özel önem atfedilen, hakimin takdirine bırakılmayan ve kanun koyucu tarafindan bizzat tespit edilen sürelerdir. Kanunda belirlenen bu süreler üzerinde hakimin tasarruf yetkisi bulunmamaktadır. Kanun'un “Kesin süre"başhıklı 94. maddesinin 1. fikrasında “Kamımun belirlediği süreler kesindir" denilmek suretiyle bu hususa vurgu yapılmıştır. Aynı maddenin üçüncü fikrasında ise kesin süre içinde yapılması gereken işlemi süresinde yapmayan tarafın o işlemi yapma hakkının ortadan kalkacağı hūkme bağlanmıştır.
Görüleceği gibi kanun tarafindan belirlenen sürelerin en önemli özelikleri; kesin nitelikte olmaları ve bu nedenle hakim tarafindan artınlmasınun veya azaltılmasının mümkün olmamasıdır.Bunun asıl sebebi ise bu sürelerin kamu düzenine ilişkin ve uyulmadığı takdirde hak düşümüne yol açmasından kaynaklanmaktadır. Bu niteliği uyanınca kesin sürelere uyulup uyulmadığı hakim tarafindan re'sen dikkate alınmalıdır, Kesin sürenin kaçınlması halinde bundan böyle o usul işleminin yapılması mümkün değildir. Kesin süre içerisinde yapılmayan işlemin artık yapılmasının 

mümkün olmaması, kesin sürenin genel bir yaptınmıdır. İşlem kesin süreden sonra yapılsa dahi geçerli değildir, Buna karşın, işlemin elde olmayan sebeplerle kesin süre içinde yapılması mümkün değilse yapamayan tarafın, 6100 sayıhı Kanun'un 95 ve devamı maddelerinde hûküm altına alınan eski hale getirme talebinde bulunması mümkündür.

Kanun yollarına başvuru süreleri de kanun tarafindan belirlendiği için kesin nitelikteki sürelerdendir. Bu itibarla hakim tarafindan değiştirilmesi mümkün olmadığı gibi istinaf ve temyiz sırasında başvurunun süresinde yapılıp yapılmadığının re'sen gözetilmesi gerekir. Bir dilekçe ile yapılması gereken başvuru, kanuni süre geçtikten sonra yapılırsa dilekçenin reddine karar verilir Bu duruma getirilen istisna ise katılma yoluyla istinaf ve temyize ilişkin hükümlerdir (md. 348/1366).

C. ÖĞRETİDE İÇTİHADI BİRLEŞTİRMENİN KONUSU HAKKINDAKİGÖRÜŞLER 

Pekcanıtez, Atalı ve Özekes; kanun yoluna başvuru süresi ile ilgili olarak, hüküm fikrasının (yanlış olarak) kanunun öngördüğü süreden farklı (ve daha uzun) bir süreyi içermesi durumunda, ilgili tarafin yasal süre dolduktan sonra fakat hüküm fikrasında yazan süre içinde kalarak kanun yoluna müracaatının kabul edilip edilmeyeceği konusunda tereddüt yaşanabilir ise de Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine verdiği kararlarda kabul edildiği gibi hüküm fikrasında yazan süre içinde kanun yoluna müracaat edilmiş olması kaydıyla kabul edilmesi gerektiğini, aksi uygulamanın hak ihlali teşkil edeceğini, mahkemenin yanıltması ve ihmalinden dolayı tarafa bir sorumluluk çıkartılmaması, adalete erişim hakkı ve hukuki dinlenilme hakkının ihlal edilmemesi gerektiğini ifade etmektedir (Murat Atali, Muhammet Özekes, Pekcanıtez Usul Medeni Usul Hukuku, 15. Baski, Cilt III, s. 1983 ve 2226).

Yılmaz'da; istinaf süresi iki hafta olmasına rağmen, mahkeme verdiği gerekçeli kararda,yanlış olarak on beş gün olduğunu belirtmişse, adil yargılanma hakkı (mahkemeye başvurma hakkı)sebebiyle, on beş güne itibar edileceğini ve on beşinci günde yapılan istinaf başvurusunun kabul edileceğini, nitekim Anayasa Mahkemesinin de bireysel başvuru üzerine verdiği 09.06.2016 tarihli ve 2014/829 numaralı karanında buna işaret ettiğini belirterek, aynı kabulü içeren bir Yargitay kararına atıf yapmış ve Yargıtay'ın “esas olan mahkeme karannda değil, kanunun belirttiği süredir"görüşünü terk etmesinin isabetli olduğunu dile getirmiştir (Ejder Yılmaz, Hukuk Muhakemeleri Kamunu Şerhi, Cilt IV, 4. Baski, s. 4932, 4933).


Kuru ise; temyiz hakkını örnek göstererek, kanuni süre içerisinde yapılması gereken bir işlem o süre içinde yapılmaz ise hakkın düşeceğini, mahkeme (kesin) bir kanuni süreyi uzatsa ve ilgili de kanuni süreyi geçirdikten sonra kendisine mahkemece verilen (uzatifan) süre içinde o işlemi yapsa bile, işlemin, kanun tarafindan öngörülen süre geçtikten sonra yapıldığı için geçersiz olacağını belirtmektedir (Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, 6. Baski, Cilt VI, s.5433).VI, GEREKÇE 
Yukanda açıklanan yasal düzenleme ve ilkeler birlikte değerlendirildiğinde, ilk derece,istinaf ve temyiz mahkemelerince gerçekleştirilen yargılamalar birbirinden farklı esas ve işlevlere sahip olsalar da bir bütün olarak, mahkemeler önüne taşıan uyuşmazlıkların gerçek hak durumuna uygun, doğru ve adaletli kararlarla çözümlenmesi amacını taşıdıklanı açıktır. Bu amacın etkin ve başarılı bir şekilde gerçekleştirilebilmesi için kanun yollarının usul hukuku çerçevesinde özel bir göreve sahip olduğu da kuşkusuzdur.
Kanun yollan ile mahkemelerce hatalı veya yanlış olarak verilen kararların denetimi,düzeltilmesi ve en nihayetinde hukuka uygun hale getirilmesi hedeflenirken, içtihadı birleştirmenin konusu, kesin nitelikte olduğu tartışma dışı olan kanun yoluna başvuru süresi hakkında mahkemece hatalı karar verilmesine ilişkindir. Bu durum, kanunda daha kısa belirlenmesine karşın kararda hatalı olarak daha uzun gösterilen süre içinde kanun yoluna başvurulduğu ve mahkeme eliyle yanıltılan tarafin kanun yolu başvurusu esastan incelendiği takdirde, 6100 sayılı Kanun'da emredici şekilde düzenlenen kesin sürelere ilişkin hükümlerin bertaraf edilmesi neticesine yol açılıp açılmayacağı sorununu ortaya çıkarmaktadır. Esasen, gerek öğreti gerekse Yargıtay daireleri arasındaki görüş ayrılıklarının temelinde de bu husus yatmaktadır.
Bir tarafta mahkeme kararna güvenerek hükümde gösterilen süre içerisinde kanun yoluna başvuru hakkını kullanan kişi varken, diğer tarafta hakim tarafından artırılıp/eksiltilmesi mümkün olmayan kesin süreye ilişkin kanun hükümleri bulunmaktadır.
Konunun, hak arama hürriyeti ve mahkemeye erişim hakkının ayrılmaz bir parçası kabul edilen kanun yoluna başvuru hakkına ilişkin olması nedeniyle Anayasa'da güvence altına alınan bu haklar bağlamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde "hukuk devleti" ilkesi, cumhuriyetin temel niteliği olarak düzenlenmiş ve bu ilke Anayasa Mahkemesinin kararlarında; “eylem ve işlemleri hukuka uygun,insan haklarıa saygı gösteren, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli hir 

hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçıan,hukuku tüm devlet organlarıa egemen kilan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlısayip yargi denetimine açık olan, yasaların üstünde yasa koyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bułunduğu bilincinde olan devlet" olarak tarif edilmiştír.Hukuk devleti niteliği uyarınca devletin üstlendiği bu görevler çerçevesinde Anayasa'da,temel hak ve hürriyetlerin korunması ve gerçekleştirilmesine ilişkin en genel kural 40. maddede düzenlemiş ve “Anayasa ile tanınmş hak ve hürriyetleri iħlal edilen herkes, yetkili makama geciktiriłmeden başvurma imkamım sağlanmasım isteme hakkına sahiptir"  denilmiştir. Hukuk devleti, devletin hukuk kurallarına bağlı olmasının yanında, bireylere yargısal denetim güvencesini de sağlamasını gerektirdiğinden, yargisal başvuru yolu 36. maddede düzenlemiştir.Anayasa'nun “Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin 1. fikrasında; “Herkes,meşru vasita ve yollardam faydalanmak suretiyle yargi mercileri ömünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkuna sahiptir" denilerek, bu kapsamda yargı mercilerine davacı ve davalı olarak başvurma, bunun doğal sonucu olarak iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur.
Anayasa Mahkemesi kararlarında maddeyle korunan hak arama özgürlüğünün, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ötesinde, Anayasa'nın 40. maddesi uyarınca diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olduğu vurgulanmaktadır.
Hak arama özgürlüğü sadece yargısal yollara başvuruyu değil, aynı zamanda idari başvuru yollannı, hatta duruma göre kurumlara başvuru yollarını da kapsamaktadır. Bu özgürlüğün başvuru hakkı ve başvuru yollarıyla kullanıldığı dikkate alındığında, hak arama özgürlüğünün yargılama ħukukundaki en önemli somut görünümü dava açmak yoluyla mahkemeye başvurudur. Anayasa veya kanunlarda taninmış bir hakkinın ihlal edildiğini iddia eden herkes mahkemeye başvurabilmelidir. Bu nedenle en kısa şekliyle mahkemeye erişim hakkı; bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karar bağlanmasını isteyebilmek olarak tanimlanmaktadır.
Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye mahkemeye erişim 

imkanınin tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle mahkeme erişim hakkı sağlanmazsa adil yargılanma hakkının sağladığı güvencelerden yararlanmak mümkün olmaz.

Hukuk devleti ilkesine dayałı çağdaş hukuk düzenleri, vatandaşına hukuki koruma sağlamayı yeterli görmemekte, bu hukuki korumanın etkin bir koruma olmasına da özen göstermektedir. Başka bir anlatımla, devlet, hukuk devleti olmanın bir gereği olarak, hem hak arama özgürlüğünün ve dolayısıyla dava hakkının etkin bir biçimde kullanılmasını sağlamak hem de bu özgürlüğün ve hakkın kullanılacağı mekanizmalan oluşturmakla yükümlüdür.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi de (AİHM), mahkemeye etkili erişim hakkını “hukukun üstünlüğü’ ilkesinin temel unsurlarından biri olarak kabul etmekte ve mahkemeye etkili erişim hakkının, mahkemeye başvuru konusunda tutarlı bir sistemin var olmasını ve dava açmak isteyen kişilerin mahkemeye ulaşmada açık, pratik ve etkili firsatlara sahip olmasını gerektirdiğini ifade etmektedir. Bu sebeple hukuki belirsizliklerin ya da uygulamadaki belirsizliklerin tarafların mahkemeye erişimine zarar verdiği durumlarda bu hakkın ihlal edildiğine karar verilmektedir (Geffre/Fransa, B. No: 51307/99, 23/1/2003, § 34).

Kanun yollarına başvuru hakkı yönünden ise bu hak, AiHS'nin 6. maddesinde zorunlu kılınan güvencelerden biri olarak kabul edilmediğinden, eğer iç hukukta itiraz, istinaf, temyiz gibi kanun yollarına başvuru imkanı tanınmış ise mevcut olan bu yola başvuru hakkının etkili biçimde kullanılıyor olması gerektiğini kabul etmektedir (Bayar ve Gürbüz/Türkiye, B.No:37569,27.11.2012, § 42).

Ayriıca 03.10.2001 tarihinde kabul edilen değişiklikle Anayasa'nın 40. maddesine; “Devlet,işłemlerinde, ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır" hükmü ilave edilmiştir. Hükmün gerekçesinde; bireylerin yargı ya da idari makamlar önünde sonuna kadar haklarını arayabilmelerine kolaylık ve imkan sağlanmasının amaçlandıği, son derece dağınık mevzuat karşısında kanun yolu, merci ve sürelerin belirtilmesinin hak arama, hak ve hürriyetlerin korunması açısından zorunluluk haline geldiği açıklanmıştır.
Anayasa'nın yargısal kanun yollarını da kapsayan bu hükmü yanında, 6100 sayıhı Kanun'un 297. maddesinde mahkemelerce hukuk davalarında kurulacak hükūmlerin taşıması gereken kapsam açıkça düzenlenmiş ve maddenin $1/\mathfrak{c}$ bendinde, varsa kanun yolları ile süresinin hükûm sonucunda yer alması gerektiği belirtilmiştir.


Yukanıda ifade edilen Anayasa'nın 36, 40/2 ve 6100 sayılı Kanun'un 297. maddelerinde yer alan düzenlemeler dikkate alındığında, mahkemelerin kararlarında ilgililere başvurulabilecek kanun yollarıni, başvuru mercilerini ve başvuru sürelerini sadece göstermeleri yeterli olmayıp, aynızamanda doğru ołarak göstermeleri de anayasal ve yasal gerekliliktir. Bu sayede bireylerin Anayasa ile güvence altına alınan hak arama özgürlūğü ve bu çerçevede adil yargılanma hakkı tesis edilmişolacaktir.
Mahkemenin kurduğu hükümde kanun yolunu ve süresini, mevzuatta belirlenen şekilde taraflara gösterme yükümlülüğü bulunmasına karşın, gerek 6100 sayılı Kanun'da, gerek yürürlükten kaldırılmasına rağmen bölge adliye mahkemelerinin göreve başlama tarihinden önce verilen kararlar hakkında halen uygulanmasına devam edilen 1086 sayılı Kanun'un 427 ila 444.maddelerinde, gerekse de bir çok özel kanunda yeknesak değil de birbirinden farklı kanun yolu sürelerinin düzenlenmiş olması ve bu sürelerde yapılan değişiklikler nedeniyle mahkemelerce kanun yolu süresi açısından sehven hatalı kararlar verilebilmektedir.
Özellikle mahkemelerin kanun yolu süresini taraflara doğru gösterme zorunluluğu gözetildiğinde, kanun yollarına başvuru süreleri kesin ve hak düşürücü nitelikte olmasına karşın bu sürenin hükümde hatalı gösterilmesi durumunda, mevzuatın karmaşıklığı ve mahkemenin sebep olduğu hata nedeniyle usul kurallarının mahkemeye erişim hakkını kısıtlayacak şekilde katıuygulanmaması gerekir. Oldukça katı ve şekilci bir uygulamanın, mahkeme kararına güvenerek kararda gösterilen süre içinde kanun yoluna başvuran tarafın hak kaybına sebep olacağı ve aynızamanda kanun yollarının amacına da uygun düşmeyeceği açıktır. Kaldı ki 6100 sayılı Kanun'un genel gerekçesine bakıldığında; “Tüm hükümlerin düzenlenmesinde, taraflarm ve ilgililerin hak arama özgürlüğünü genişleten, yargılama sirasındaki haklarını en iyi şekilde teminat altıa alacak ve yargı organłarımn yüceliği ve saygıłığım koruyacak ilkelere yer veriłmiştir" şeklindeki gerekçe de kanun koyucunun bu anlayışla düzenleme yaptığını göstermektedir.
Elbette ki, kesin sürenin değiştirilemeyeceği kuralının bertaraf edilmesi ya da kanun yolu süresinin değiştirilmesi söz konusu değildir. Hakimin kesin süreyi artırması da söz konusu olmayıp,hata sonucu süreyi yanlış bildirip tarafları yanıltması durumu mevcuttur. Bu nedenle hükümde kanun yolu süresinin hatalı olarak daha uzun gösterilmesi halinde, hatalı gösterilen süreye uyularak yapılan kanun yolu başvurusunun, adil yargılanma hakkı ve mahkemeye erişim hakkı kapsamında değerlendirilerek süresinde yaptdığının kabul edilmesi gerekmektedir.

Nitekim Anayasa Mahkemesi de kanun yolu süresinin hatalı gösterildiği durumlarda; temyiz istemini süre yönünden reddeden uygulamanin öngörülebilirlik sınırları içinde olduğunun kabul edilemeyeceğini, mahkeme kararında gösterilen süre içinde temyiz yoluna başvurulduğu dikkate alınmadan temyiz talebini süre yönünden reddeden kararın mahkemeye erişim hakkının özünüzedelediğini ve Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakki kapsamında mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini kabul etmektedir (Muammer Tatar, B. No:2014/819, 09.06.2016, § 51, Kommersan Kombassan Mermer Maden İşletmeleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve diğerleri, B. No: 2013/7114, 20.1.2016, § 56, Alper Aldemir, § 48, Aktif Elektrik Müh. InşSan. ve Tic. Lid.$S t i.,\S^{49}$ ).
Ancak, mevzuatta farklı kanunlarda birbirinden farklı kanun yolu sürelerinin bulunmasınedeniyle ortaya çıkan böylesi hataların yine kanunlarda öngörülen süreler kapsamında olacağı da pek tabidir. Yoksa kanunlarda hiç yer almayan uzunluktaki bir sürenin hükümde gösterilmesi mahkemelerden beklenemeyeceği gibi hiç düzenlenmemiş uzunluktaki bir süre, yanılgı sonucu hükümde kanun yolu süresi olarak yazılmış olsa dahi, bu süre içerisinde yapılacak başvurunun yukarıdaki açıklamalar kapsamında süresinde kabul edilmesi bu defa yargılamanın bütün taraflarıaçısından adil yargılanma hakkını ihlal edecektir ki, bunun da kabulü mümkün değildir. Çünkü adil yargılanma hakki, yargılamanın makul bir süre içinde yapılıp tamamlanmasını gerektirmektedir.Kesin olan kanun yolu sürelerinin etkinliği ile kanun yoluna başvuru hakkı arasında gözetilmesi gereken denge de bozulacaktır. Kaldı ki, uyuşmazhk uzun süre kesinleşmeden sürüncemede kalacağından, bu durum Anayasal bir ilke olan usul ekonomisi ilkesine de uygun düşmeyecektir.Hukuk davalarının, şekle ve süreye ilişkin kurallarla belli bir disiplin içinde yürütülerek bir an evvel gerçeğe uygun kararlarla çözümlenmesini amaçlayan 6100 sayılı Kanun'un ruhu da böyle bir kabule uygun değildir.
Diğer yandan, hakimin uyuşmazlıkta uygulanacak kanun hükmünü tespit ederek re'sen uygulama ve bu çerçevede kanun yolu süresini de taraflara doğru gösterme yükümlülüğü kamu düzenine ilişkin olup, mahkemece hatalı şekilde kanun yolu süresinin yanlış gösterilmesi nedeniyle kanunda belirtilen süre içerisinde kanun yollarına başvurma hakkının kullanılamaması lehine olan taraf için usule ilişkin kazanılmış bir hakkın doğduğu da kabul edilemez. Zira usule ait kazanılmışhak esasının bir istisnası olarak, kamu düzeni ile ilgili konularda usuli kazanılmış haktan söz edilemez.


Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunda yapılan görüşmeler sırasında, her ne kadar içtihadı birleştirme kararları konulan ile sınirlı olsa da gerekçeleriyle yol gösterici mahiyette olduğundan, varılan bu sonuç karşısında hakimin miktar itibariyle kesin olan ya da kanun yolu kapalı tutulan bir karar hakkında hatalı şekilde kanun yolu açık olacak şekilde karar vermesi durumunda, taraflarda haklı bir beklenti oluşacağı ve en nihayetinde farklı uygulamalara yol açılacağı görüşü açıklanmış ise de yukarıda değinildiği gibi hangi kararların kanun yolu denetimi dışında tutulacağı, hakkın kısıtlanması niteliğinde ve kamu düzenine ilişkin olduğundan Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ölçütler esas alınarak kanuni düzenlemeler ile belirlenmektedir. Bu itibarla, kanun hükmü gereği kesin olan ve taraflara kanun yoluna başvuru hakkı tanınmayan bir konuda, mahkemenin yanılgılı kararıyla böyle bir hakkın tanınması söz konusu olamaz. İçtihadı birleştirmenin konusu tamamen farkı duruma ilişkin olup, kanun tarafindan tanınan ancak kesin süre içerisinde kullanılması gereken bir hakkın, mevzuattaki süre koşulunu mahkemenin yanlış göstermesi sebebiyle amacına uygun şekilde kullanılmasının engellenmesi söz konusudur. Bu nedenle kanuni düzenlemeler uyannca kesin nitelikteki kararlar hakkında, mahkemelerce yanılgı sonucu kanun yolunun açık olduğu hükümde yazılmış olsa bile,yukarıdaki gerekçeler emsal alınarak esastan kanun yolu incelemesi yapılamayacağı hususunun da açıklanması uygun görülmüştür.
Tüm bu açıklamalar kapsamında yapılan görüşmeler sonucunda; hukuk davalarında,hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde, hatalı gösterilen kanun yolu süresi içerisinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenmesi gerektiğine karar verilmiştir.
V, SONUÇ:
Yukarida açıklanan nedenlerle;
Hukuk davalarında, hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde, hatalıgösterilen kanun yolu süresi içerisinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenmesi gerektiğine 28.04.2023 tarihinde yapılan üçüncü toplantıda oy çokluğu ile karar verilmiştir.

E:2021/5K:2023/2
KARŞI 0Y 
Hukuk davalarında, hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde, hatalıgösterilen kanun yolu süresi içinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenip incelenmeyeceği konusunda Yargitay Büyük Genel Kurulunda yapilan oylama sonucunda kanun yolu başvurusunun inceleneceği yönünde içtihatların birleştirilmesine oy çokluğu ile karar verilmiştir.Yargıtay Büyük Genel Kurulunun görevlerinden biri de benzer olaylarda aykırı verilen kararlar arasındaki içtihat uyuşmazhıklarını gidererek içtihatları birleştirmektir, (Yargıtay Kanunu m. 16/1)
Yargıtay kararlan arasındaki içtihat uyuşmazlığı hukuki sorun hakkındadır. İçtihatıBirleştirme karan, "Belli bir olaya uygulanacak yasanın veya nesnel nitelikte olan tüzük ve yönetmelik kuralları gibi öbür hukuk kurallarından hangisinin hangi anlamda uygulanacağınısaptamak için verilir. ( Anayasa Mahkemesi 12.6.1969, 38/34: RG 29.1.1970 say1 13412 s. 11,13(Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü, Cilt V, 6. Bası. İstanbul 2001, s.4946))
Sözünü ettiğimiz Anayasa Mahkemesi kararında Yargitayın Içtihadı Birleştirme Kararıverme yetkisinin (2797 S.K. m, 45) Anayasaya aykırı olmadığına karar verilmiştir. Bu kararda "İçtihadı birleştirme kararı, o zamana değin hukuk alanında hukuki kuralı olarak bulunmayan yeni bir kural koymayı erek edinmiş olan bir hukuki İşlem değildir. Gerçekten, istem konusu yasa hükmü İncelendiğinde görülür ki bir olayda incelenecek olan hukuki kurahının hangisi olduğu yönünde verilen kararlar arasında çelişmeye düşülmesi veya bir olayda uygulanacak olan bir hukuk kuralının başka başka davalarda değişik biçimde yorumlanarak uygulanması söz konusu olur ise, ortaya atılan hukuk görüşlerinden hangisinin hukuka uygun bulunduğunu belirtmek üzere içtihadı birleştirme kararı verilmesi yoluna gidilir. Demek ki, içtihadı birleştirme karari, belli bir olay için yeni bir hukuk kuralı koymak ereği ile değil, ancak ve ancak belli bir olaya uygulanacak yasanın veya nesnel nitelikte olan tüzük ve yönetmelik kuralları gibi öbür hukuk kurallarından hangisinin hangi anlamda uygulanacağını saptamak için verilir. Buna göre içtihadı birleştirme karari yasa koyucu ve yetkisi içinde idare tarafinda ortaya konulmuş bulunan nesnel hukuk kurallannın uygulama biçimini gösteren ve bu bakımdan yenilik doğurucu nitelikte bulunmayan,ancak hukuki durumu açıklayan nitelikte bir hukuk işlemidir. Bundan ötürü bu işlem genel, nesnel yenilik doğurucu nitelikte bir işlem olan yasa koyma işlemi ile bir tutulamaz ve içtihadıbirleştirme kararı veren Yargıtay'ca Türkiye Büyük Millet Meclisine Özgü yasama yetkisinin 

kullanılmış ve böylece Anayasanın öngördüğü güçler ayrılığı ilkesinin çiğnenmiş olduğu ileri sürülemez." açıklamasına yer verilmiştir.

Söz konusu Anayasa Mahkemesi kararında içtihadı birleştirme karannın niteliğinin yeni bir hukuk kuralı koyma amacı taşımadığı, olaya uygulanacak yasanın hangi anlamda uygulanacağını saptamak olduğu açıkça vurgulanmaktadır. (Kuru, Usul, C.V. S. 4955) Ancak yoruma açık olan yasa maddesi için farklı yorumlar yapılarak farklı kararlar verilmesi söz konusu olabilir.

Somut olayda içtihadı birleştirme konusunu oluşturan yasa maddeleri kanunla belirlenen kanun yolu süreleri olup yoruma ihtiyaç bırakmayacak kadar açık ve anlaşılır bir hüküm içermektedir. HMK'nın 90/1 bendine göre "Süreler, kanunda belirtilir veya hakim tarafindan tespit edilir. Kanunda belirtilen istisnai durumlar dışında, hakim kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez. Bu hükmün hükümet gerekçesinde de kanunda belirtilen istisnaları dışında sürelerin hakim tarafından artırılıp eksiltilemeyeceği açıklıkla belirtilmiştir." denilmektedir.
HMK'nın "kesin süre" başlıkh 94. maddesinin birinci bendinde " Kanunun belirlediği süreler kesindir." hükmü bulunmaktadır. Aynı maddenin 3. Bendine göre ise "Kesin süre içinde yapılmasıgereken işlemi, süresinde yapmayan tarafin, o işlemi yapma hakkı ortadan kalkar."
Görüldüğü üzere söz konusu hükümler son derece açık ve anlaşılır olup bu hükümler Yargıtay içtihatlarında da farklı şekilde yorumianmamaktadır. Bazı Yargıtay Daireleri kararlarında kanun yoluna süresinin hatalı gösterilmesi ve hatalı gösterilen süreye uygun olarak kanun yolu başvurusunun yapılması halinde kanun yolu süresinde başvurmayan tarafìn başvurusunun reddedilmesinin mahkemeye erişim ve adil yargılama hakkının ihlali niteliğinde olduğu bu nedenle başvurunun süresinde olduğunun kabulü gerektiği görüşündedirler. Bu kararlarda AYM 36 ve 40maddeleri ile HMK 297/ç bendi ile bu konuda verilen Anayasa Mahkemesi kararlarna yer verildiği,mahkemenin kanun yolu ve süresini doğru gösterme yükümlülüğü olduğu gerekçe olarak belirtilmiştir. Bu içtihadı birleştirme kararı ile HMK'nın 90 ve 94. maddeleri ortadan kaldırıłmıştır.Hakim hatalı olarak kanun yolu süresini, kanunda yazılı olandan olarak gösterir ise kanun yolu istemini süresinde saymak kesin olan yazılı sürelerin uzatılmış olması sonucunu doğurmaktadır.Yukarıda belirtilen Anayasa Mahkemesi kararında da açıklandığı üzere içtihatları birleştirme yolu ile yeni bir yasa maddesi konulamaz. Türkiye Büyük Millet Meclisinin yasama yetkisinin gasbıanlamına gelir. Bu nedenle ön sorunun kabul edilerek, bu konuda içtihatlann birleştirilmesine yer 

olmadığı karan verilmesi gerekirken işin esasına girilerek içtihatların belirtilmesi isabetli olmamiştir.

Anayasa Mahkemesi kanun yolu talebinin süreden reddedilmesi nedeniyle yapılan bireysel başvurularda adil yargılama hakkının AYM 36. maddesinde güvence altina alınan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine, karann bir örneğinin ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırlması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararı veren Yargıtay Dairesi veya Yargitay Genel Kuruluna gönderilmesi şeklinde karar vermeye başlamasından sonra Yargtay’ın bazı dairelerinin Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruyla ilgili kararlarına uygun olarak kanun yoluna başvurulan süresinde saymaya başladığı görülmektedir.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesine göre ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen eylem ya da işlem nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafindan yapılabilir. Bireysel başvuru sonucu verilen kararlar başvurunun taraflarım ve ilgili mahkemeyi bağlar.

Bireysel başvuru objektif ve genel nitelikte sonuçlar doğurmaya yönelmiş Anayasaya aykınılık itirazından da farklıdır.

6216 sayıh Kanunun 45/3 maddesi “Yasama işlemleri ile düzenleyici işlemler aleyhinde doğrudan bireysel başvuru yapılamaz." hükümü içermektedir.

Anayasa Mahkemesi hukuka uygunluk bağlamında bir değerlendirme yapmayip sadece dava konusu yapilan eylem ya da işlemle bireysel başvuru yolu ile tazminat altına alınan hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediği noktasında bir inceleme yapmaktadır.
Medeni Kanun'un 1. maddesine göre Kanun sözüyle ve özüyle değindiği bütün konularda uygulanır.

Kanun hükümleri yeterince açık değil ve yoruma muhtaç ise elbette Anayasa hükümleri hukukun genel ilkeleri göz önüne alınarak yorumlanmak suretiyle somut olaya uygulanması gerekir.
Ancak somut olayda olduğu gibi kanun yolu süreleri konusunda çok açık ve kesin hükümler bulunduğu halde hak ihlalinin söz konusu olacağı gerekçesi ile kanun hükümlerinin uygulanmamasıve bu konuda bütün yargı organlarını bağlayıcı içtihadı birleştirme kararı verilmesi Anayasaya ve yasalara aykırı bulunmaktadır. Bu karar ile Anayasa Mahkemesi'nin bireysel başvuru hakkındaki kararlarına kanun karşısında üstünlük tanınmış olunmaktadır. Bu içtihadı birleştirme kararı hak ihiali nedenine dayalı içtihadı birleştirme isteklerine de zemin hazırlamıştır.

Anayasa md. 148/3. son maddesine göre bireysel başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yolunu tüketilmiş olması şarttır. Mahkemeye erişim hakkı yönünden yaptlacak bir inceleme somut olayın koşulları çerçevesinde olacaktir. Anayasa Mahkemesi'nin hak ihlalini tespit edip ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosyayı ilgili mahkemeye gönderme kararı vermesì aslında HMK'nın 374 ve devamı maddelerinde düzenlenen yargılamanın iadesinin özel bir koşulunu oluşturmaktadır. Bu içtihadı birleştirme karan organlan bireysel başvuru konusunu oluşturacak bir konuda, hukuk davalarında hükümde kanun yolu süresinin hatalıgösterilmesi haline münhasır olmak üzere bütün yargı organlarını bağlayan bir kural konulmuşbulunmaktadır. Bu konu bu şekilde bir kural koymaya uygun bir konu da değildir. Şöyle ki; hangi haller de hakimin tayin ettiği süre hatalı kabul edilecektir? Sadece farklı kanunlarda belirtilen sürelerin hatalı olarak karıştırılması halinde mi yoksa hatalı olarak gösterilen (bu süre iki ay veya 3ay dahi olabilir) her türlü sürede bu süre içindeki kanun yolu başvuruları sürede mi sayılacaktır?Gerçekte kanun yolu süresini bilen ancak süreyi kaçıran tarafin hatalı olarak fazla gösterilen kanun yolu süresinden kötü niyetle yararlanması halinde nasıl bir karar verilecektir? Öte yandan içtihadıbirleştirmenin konusu sadece kanun yolu sürelerinin hatalı olarak gösterilmesi haline münhasır olduğundan tefhimle başlayan kanun yolu süresinin hükümde hatalı olarak tebliğ alarak gösterilmesi halini de kapsayacak mıdır? Hakim kanun yolu kapahı olan bir karar için hükümde kanun yolu açık şeklinde bir açıklama yapması halinde kesin olan bu kararı kanun yolu incelemesi yapılabilecekmidir? Bu ve bunun benzeri sorularda Yargıtay daireleri arasında içtihat farklıhıklarıçıkması da olasılık içindedir.
Sonuç olarak bu konuda bir içtihadı birleştirme kararı verilmesi isabetli olmamıştır.Kanundaki kesin süreler içinde kanun yoluna gidilmemesi karşı tarafın lehine usuli kazanılmış hak doğurmaktadır. Bu karar usuli kazanılmış hak ilkesine, eşitlik ilkesine de aykırıdır. Şartlanı oluşur ise hakimin hatalı süre tayin etmesinde HMK ve ilgili yasalar kapsamında zararın tazmini de söz konusu olabilir. Kanun yolu süreleri konusunda kanun koyucu ve tüm davalar için yasa yolu sürelerini tek tip olarak belirlemesi hakim hatalarını en aza indireceği kanısındayım. Kesin süreler davaların makul süre de sonuçlandırılarak adaletin sağlanması, keyfiliğin önlenmesi, yargılamanın kestirilebilir bir zaman içinde yürütülmesi, adil yargılama yapılması, amaçlarına hizmet etmektedir.

Yukarıda açıkladığım nedenlerie bu konu da içtihatların birleştirilmesinin, Anayasa ve yasalara uygun olmaması, hak ihlallerini önleme amacı güden bir kararın hak ihlallerini önlemede yetersiz olup, farkl uygulamalara yol açacağı kanısında olduğum için, çoğunłuğun hukuk davalarında hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde hatalı gösterilen kanun yolu süresi içinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenebileceği görüşüne katılamiyorum.

E.2021/5K;2023/2
KARŞI OY 
Sürelerin belirlenmesi başlıklı HMK 90/1. maddeye göre süreler ya kanunla ya hakim tarafindan belirlenir. İçtihadı birleştirmenin konusu kanunla belirlenen kanun yolu süreleri ile ilgilidir. Bu maddeye göre hakim, kanundaki süreleri artıramaz veya eksiltemez.İkinci fikraya göre, hakim kendisinin tespit ettiği süreleri haklı sebeplerle artırabilir veya eksiltebilir. Yani bu artırma eksiltme yetkisi ancak hakimin tespit ettiği sürelerle ilgili olup kanunda belirlenen sürelerle ilgili değildir. Kanunda belirlenen süreler üzerinde hakimin tasarruf yetkisi yoktur.
Yine HMK 94. maddesine göre kanunun belirlediği süreler kesindir. Kesin sürede yapılmast gereken işlemi süresinde yapmayan tarafin o işlemi yapmak hakkı ortadan kalkar. Kanunen ortadan kalkan işlem yapma hakkının hakimin hatası veya takdiri ile ortadan kalkmaması, hakim kararıyla canlanmasi söz konusu olamaz.
Kanun yolu süreleri HMK da düzenlenmiş olup kanunen belirlenen kesin sürelerdir.
Hakimin kanundaki kesin süre yerine daha uzun bir süreyi kanun yolu süresi olarak kararda göstermesi halinde kesin yasal süreden sonra hakimin gösterdiği sürede başvurulan kanun yolu incelemesi yapılabilecek midir? Hukuk Usulünde, usuli müktesep hak kavramı vardır. Bir usuli işlemin yapılması veya yapılmamasıyla karşı taraf lehine usuli müktesep hak doğduktan sonra, buna aykırı bir işlem yapılıīrsa geçerli sonuç doğurmaz. Kararda temyiz süresi daha uzun gösterilmişolması halinde, kanundaki kesin temyiz süresi geçtiğinde, artık o karar kesin sürede temyiz etmeyen aleyhine, diğer taraf lehine sonuç doğuracaktir, diğer taraf Jehine usuli müktesep hak doğacaktır İşte, bu usuli müktesep hakka rağmen, diğer tarafın temyizinin incelenmesi karşı tarafin usuli müktesep hakkına aykırıdır, Hakimin kanuna aykını olarak fazla kanun yolu süresi veren karan,lehine olan taraf için süre yönünden usuli müktesep hak doğurmaz.
Ayrıca, hakimin hataen tayin ettiği uzun sürenin bir davada nazara alınması, başka bir dava dosyasında hatta aynı taraflarla ilgili bir dosyada kanuni temyiz süresinin nazara alınması asıl Anayasanın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ve kanunun herkese uygulanirliği, genelliğilkelerine de aykırılık oluşturur. Hataen verilse bile verilen süre kanuna aykırıdır ve sonuçdoğurmayacaktır.
Burada tartışılması gereken bir husus da, hakimin kanundaki süreyi kendiliğinden artırmasıveya eksiltmesi değil, hatalı karar vermesidir. Hakimin hatasından yararlanma söz konusu 

olamayacağı gibi, buna itibar edilmesi de davanın taraflarında hakimin hukuki sorumluluğunu doğurabilecek şekilde şüphe uyanmasına yol açabilecektir. Hakimin hukuki sorumluluğuna gidilmesi, zarar oluşmuş ve şartları varsa HMK ve ilgili yasalar kapsamında zararın talep edilmesi ayrı bir konudur.
Bir diğer sorun hakimin hataen tayin ettiğì fazia sürenin ne miktara kadar kabul edilebileceğidir. 15 gün yerine 15 ay denmişse kanun yoluna başvurmada 15 ay mi nazara alınacaktır? Veya 15 ay olarak belirttiği süre makul bir süreye indirilerek mi belirlenecektir? Makul sürenin ölçüsü ne olacaktır? Bu halde makul sürenin ne kadar olacağı konusunda da aykırı kararlar verilecek ve bu; sonuçta eşitlik ilkesine aykırılık yaratacaktır. Kaldı ki içtihadı birleştirmenin konusunda makul süre belirlenmesi konusu olmayıp, içtihadı birleştirmenin konusu tamamen hükümde kanun yolu süresinin hataen gösterilmesi ve hatalt gösterilen kanun yolu süresi içinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenip incelenmeyeceğidir. Yani içtihadı birleştirmenin konusuna göre hakim hataen kanundakinden fazla süre tayin etmiş ise bu süre aynen nazara alınip alınmayacağı söz konusudur.
Hukuk Genel Kurulunun 20/2/963 gün 4-71/21 sayılı karanında, “ bir konunun içtihadıbirleştirme kararıyla aydınlanmasi, ameli sonuç bakımından, o konuda yeni bir yasa çıkarılmast anlamına gelmektedir," görüşü belirtilerek içtihadı birleştirme kararlarının uygulamada yeni bir hukuk kuralı getirme özelliğine sahip olduğu esası benimsenmiştir. Yargıtay kanunu 45. maddesine göre, içtihadı birleştirme kararlanı benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurulları, Dairelerini,Adliye Mahkemelerini bağlar ve tersine karar verilemez. Yargılama sırasında İçtihadı Birleştirme Kararlan verilmişse yargılamadaki usuli müktesep hakkın istisnasıdır. Bu nedenlerle kanun yolu süresini gösteren kanun maddesinden sonra İçtihadı Birleştirme Kararı ile hakimin hataen kararda gösterdiği daha uzun kanun yolu süresinin nazara alınacağına dair sonuca varılması kanun yolu süresine ilişkin kanun maddesiyle çelişkili bir durum ortaya çıkaracaktır.
Anayasanın 40. maddesinde hangi kanun yolları ve mercilere başvurulacağının ve sürelerinin belirtilmesi zorunluluğu yer almaktadır. Ancak hakimin hatalı belirlediği sürenin kanun yolu başvurusunda nazara alınacağı hükmünü içermemektedir, Bu maddeye uygun olarak kanun yolunu ve süresini belirten hakimin hataen belirlediği fazla sürenin nazara alınması anayasanın 40.maddesinin sonucu da değildir.


Aksi düşünülürse, hakimin kesin olan ve kanun yolu kapalı olan bir kararda, temyiz yolu açık diye hükûmde belirtmesi halinde kesin olan karann temyiz incelemesi mi yapılacaktır ?
Tüm bu nedenlerle İçtihadı Birleştirmenin “hukuk davalannda, hükümde kanun yolu süresinin hatalı gösterilmesi halinde, hatalı gösterilen kanun yolu süresi içerisinde yapılan kanun yolu başvurusunun incelenemeyeceği" görüşü doğrultusunda karara bağlanması gerektiğini düşündüğümden Sayın Çoğunluğun aksi yöndeki kararına iştirak edemiyorum.

E:2021/5K:2023/2
2021/5 MUHALEFET ŞERHİ
İçtihadı Birleştirme başvurusunun konusu hakimin kanun yolu sürelerini hatalı olarak belirlemesi halinde kararların kanunda belirlenen kanun yolu süresine göre mi, hakimin verdiği süreye göre mi kesinleşeceği yönündeki çelişik kararların birleştirilmesi yönündedir. Hakimin verdiği hatalı süreye göre kanun yoluna başvuruların incelenebileceği görüşünün dayanağı ise Anayasa Mahkemesinin hak ihlali kararlarıdır.

Anayasa, Adli yargının ve Anayasa yargısının görev ve yetkilerini açıkça belirlemiştir.Davanın Anayasanın üçüncü bölümünde Yargı başlığı altında 138. maddesinde "Hakimler görevlerinde bağımsızdırlar, Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun karar verirler." 154. madde de ise "Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka adli bir yargi mercine bırakmadığıkarar ve hükümlerin son inceleme merciidir. " denilmiştir. 148. madde de ise Anayasa mahkemesinin görev ve yetkileri sayılmıştır. Bu görevler arasında 7.5.2010 tarih ve 5982 sayılıkanunun 18. maddesi ile "Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden,Avrupa İnsan Haklanı Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafindan, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir" şeklinde bireysel başvuruları karara bağlama görevi de Anayasa Mahkemesine verilmiştir. Bakıldığında mahkemeler Anayasa, kanuna uygun karar vermeli, Yargıtay bunların kanuna hukuka uygunluğunu denetlemeli, mahkemelerin ve Yargitayın verdiği kararlar nedeniyle hak ihlali doğarsa ilgilisi hak ihlali iddiası ile bireysel başvuru müessesini işleterek Anayasa Mahkemesine başvurmalıdır. Böylece her müessese kendi mecrasında ve koşullarında işlemelidir. Hakim kanun yolu sürelerini yanlış vermiş olabilir. Yargitayın bu yanlışa rağmen kanun yolu süresinin geçirildiği iddiası ile hak ihlali de doğmuş olabilir. Bu durumda işletilecek müessese " bireysel başvuru" müessesi olup, bununla görevli yargı kolu da Anayasa Mahkemesidir.

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru incelemesini yaparken sadece bireysel başvurucunun Anayasa 148/ek fikra kapsamında hak ihlali yaşayıp yaşamadığının değerlendirmesini yapar.Anayasa Mahkemesi yönünden replik ve düplik gibi bir usul bulunmamaktadır. (Anayasa Mahkemesince Bireysel Başvuru Sisteminin Desteklenmesi Ortak Projesi-El Kitaplan Serisi 7Sayfa 242) Bu durum başvurucunun, karşısındaki yönünden davaya vereceği cevabın veya bu dava nedeniyle yaşayacağı hak kaybının değerlendirilmediğinin göstergesidir. Oysa kanun yolu süresini inceleyen adli yargı, incelemesini taraflar yönünden yapar, kararın hangi tarihte kesinleştiği iki taraf 

içinde büyük önem taşıdığından iki tarafın haklarının dengelenmesi için kanuna uygun karar vermek zorundadır. Kanunda kanun yolu sürelerinin açık ve net olarak belirlenmiş olması ve sürelerin hakim tarafindan uzatılıp kısaltılamayacağı amir hükmü de bu nedenledir. Bu sürelerde hakime takdir hakkı verilmemiştir. Bu sürelerin kesin olmasının altında yatan neden ise kamu düzenidir. HMK 367. maddesinde şahsın hukuku, aile hukuku, taşınmazın aynına ilişkin kararların infazı için kesinleşme koşulu getirilmiştir. Bu tür kararlar devletin oluşturduğu kayıt ve sicillerde değişiklik yaratır. Bu kayıt ve sicillere güven esastır. Bu sicillere göre yapılan işlemler korunacağından devletin bu sicilleri doğru oluşturma denetleme yükümlülüğü vardır. İşte kanun yolu sürelerinin belirli olması ve kararların kesinleşeceği tarihin net olması devletin bu yükümlülüğü yerine getirme çabasınında bir adımdır. O halde kamu düzeni için açıkça belirlenmişbu süreferden farklı süreler belirlenerek bir tarafa hak kazandınlması diğer tarafın kanuni süreye göre kesinleşen hakkının Yargıtay İçh. Bir.Kararı ile mağdur edilmesi mümkün değildir.Kaldı ki bireysel başvuru sonucunda hak ihlali kararı verilmiş ise verildiği dosya için sonuçdoğurucu niteliktedir. Ínsan Haklan Sözleşmesi madde 6 da düzenlenen "Mahkeme Hakki"(mahkemeye erişim hakkı) kapsamında kanun yolu süreleri ile ilgili kararlarda(Ana.Mah. Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi- 4 Sayfa 30 daki)konu açıklanırken "Her davanın somut koşullarıiçerisinde değerlendirileceği" vurgulanmış iken, içtihadı birleştirme karan ile hakimin hata yapmasıhalinde her halükarda hakimin verdiği sürenin uygulanacağının kabul edilmesi, bireysel başvurunun hak ihlali değerlendirilmesinin somut olay bazında yapılması imkanını ortadan kaldıracaktr. Bu tür kararlarla bireysel başvuru müessesi işlevsiz bırakılmış Anayasa Mahkemesinin yargılama yetkisi de gasbedilmiş olacağından kanuni sürelerden farklı süre uygulanmasına yönelik içtihadı birleştirme karan verilemez.
İçtihadı Birleştirme Kararlan konulan ile sınırli, gerekçeleri ile yol gösterici, sonuçları ile bağlayıcı kararlardır. Buna göre hakimin hatalı gösterdiği her türlü süre içtihadı birleştirme kapsamına girecek kasıtlı da olsa 10 yıl 20 yılda olsa süre hatalı süre olup bu süreler geçmedikçe hükümler kesinleşmeyecek karşı tarafin hakları sürüncemede kalacaktır. Kanuna göre kazanılmış bu hakkının sürüncemede kaldığını iddía eden şahıslarında Anayasa Mahkemesine hak ihlali başvurusu yapmalan mümkün olup Anayasa Mahkemesi Yargıtayın İçtihadı Birleştirme Karanı ile bağlıolmayacağından o kişiler içinde "hak ihlal" kararlan verebilecektir. O halde ise İçtihadı Birleştirme kararı ile bağlı olan Adli yargıda ihlalli dosyanın incelemesi yönünde çözünisüzlük oluşacaktır.

Sonuç olarak "Hak ihlali İddiası" Anayasa Mahkemesinde, bireysel başvuru müessesesi içerisinde, kendi koşullarında ve başvurulan somut dosyaya özgü incelenebilecekken, hak ihlali gerekçe yapılarak adli yargı kolunun üst mercii Yargıtay da, içtihadı birleştirme müessesi içerisinde,toptancı yaklaşımla hakimin verdiği her türlü sürede ve tüm dosyalar için geçerli olacak şekilde hatalı süreye göre kanun yoluna gelinebileceği yönünde içtihadı birleştirme kararı verilemeyeceği,kanundaki sürelere göre kararların kesinleştirilmesi gerektiği, bu sürelere göre hak kazanan tarafin haklarının içtihadı birleştirme karanı ile yok sayılamayacağı kanaatinde olduğumuzdan sayın çoğunluğun görüşüne katiılamiyoruz.