Anayasa Mahkemesinin 16/2/2023 Tarihli ve E: 2023/31, K: 2023/24 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-03-28

28 Mart 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32146
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2023/31Karar Sayısı : 2023/24Karar Tarihi : 16/2/2023
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45.maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarının Anayasa'nın 5., 9., 13., 36., 40. ve 138.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.
OLAY: İcra hukuk mahkemesince yetki verilen alacaklı tarafindan borçlunun elbirliği hâlinde malik olduğu taşınmaz hakkinda açılan ortaklığın giderilmesi davasında itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun'un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 45. maddesi şöyledir:
İçtihadların birleştirilmesini istemek yetkisi ve bağlayıcılığı:
Madde 45 -İçtihadların birleştirilmesini Birinci Başkan, doğrudan doğruya veya Yargıtay dairelerinin veya genel kurulların verdikleri karar sonucunda veya Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının bizzat yazı ile başvurması halinde, ilgili kuruldan ister. Bu istemlerin gerekçeli olması zorunludur.

Diğer merci veya kişilerin gerekçe göstererek yazılı başvurmaları halinde, içtihadıbirleştirme yoluna gitmenin gerekip gerekmediğine Birinci Başkanlık Kurulu karar verir. Bu karar kesindir.

İçtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi veya kaldırılmasının istenmesi de yukarıdaki usule bağlıdır.

İçtihadı birleştirme görüşmeleri, alınmış olan ilke kararları çerçevesinde yürütülür ve kararları yazılır.

İçtihadı birleştirme kararları benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarını,dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar.

İçtihadı birleştirme kararlarının niteliğini açıkça belirten özeti, kararın verilmesini izleyen en kısa zamanda Adalet Bakanlığına bildirilir. Adalet Bakanlığı bütün adliye mahkemelerine ve Cumhuriyet savcılıklarına bu kararları gecikmeksizin duyurur.
İçtihadı Birleştirme Kurulları, genel kurulların veya dairelerin kararlarındaki gerékçe ve görüşlerle bağlı olmaksızın sorunu başka bir görüşle karara bağlayabilirler."

II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca yapılan ilk inceleme toplantısında başvuru kararı ve ekleri, Raportör Abdullah TEKBAŞ tarafından hazırlanan ilk inceleme raporu ve itiraz konusu kanun hükümleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. Anayasa'nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, bu dava sebebiyle uygulanacak. bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varmasıdurumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir.Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davanın bulunmasi, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir.Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

3. Ítiraz yoluna başvuran Mahkeme, kendisine icra hukuk mahkemesince yetki verilen alacaklının, borçlunun elbirliği hâlinde malik olduğu taşınmaz hakkında açtığıortaklığın giderilmesi davasında kuralların Anayasa'ya aykırı olduğunu değerlendirerek iptalleri için başvurmuştur. 2797 sayılı Kanun'un 45. maddesinin itiraz konusu üçüncüfikrasında içtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi ve kaldırılması usulü, itiraz konusu beşinci fikrasında da bu kararların bağlayıcılığı hususu düzenlenmiştir.
4. Mahkemeye göre alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açma yetkisinin verilmesi Anayasa'ya aykırı sonuçlar doğurmaktadır. Alacaklının söz konusu davayıaçabilmesi yetkisinin dayanağı 9/6/1932 tarihli ve 2004 sayılı İcra ve Îflas Kanunu'nun "Paraya çevirmenin diğer tarzı. İştirak halinde mülkiyet hisseleri" başlıklı 121.maddesinin ikinci fikrasında yer alan “.…iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir." hükmü ve bu hükmün yorumu niteliğindeki 14/4/1943 tarihli ve E.1940/48, K.1943/15 sayılıYargıtay içtihadı birleştirme kararıdır (İBK). Anılan maddede borçlunun elbirliği hâlinde malik olduğu malların icra takibine konu edilerek satılabilmesi için maddede öngörülen açık artırmayla satış veya memur tayininin yanı sıra iktiza eden gerekli bir tedbirin de alınabileceği öngörülmüştür. Bu kapsamda Yargıtay alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açma yetkisinin verilebileceğini içtihat etmiş ve bu içtihadını söz konusu İBK ile karara bağlamıştır. Dolayısıyla bakılmakta olan davaya konu uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kural, anılan İBK'nın dayanağı olan 2004 sayılı Kanun'un 121. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “….iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir." hükmüdür.
5. Açıklanan nedenle kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Basri BAĞCI bu görüşe katılmamışlardır.


III. HÜKÜM 
4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü ve beşinci fıkralarının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Basri BAĞCI'nın karşıoyları ve ÖYÇOKLUĞUYLA 16/2/2023 tarihinde karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 
Üye Üye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem İNCE 

Esas Sayısı : 2023/31Karar Sayısı : 2023/24
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu, 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nún (Kanun) 45. maddesinin Yargıtay içtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi veya kaldırılması usulünü düzenleyen üçüncü fikrası ile bu kararların bağlayıcılığını öngören beşinci fikrasının Anayasa'ya aykırı olduğu iddiasıyla yapılan itiraz başvurusunu, kuralların bakılmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmamasi, dolayısıyla başvuran mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddetmiştir.

2. Anayasa Mahkemesinin kuruluşundan itibaren “davada uygulanacak kural"kavramı genellikle geniş yorumlanmıştır. Mahkemenin 1971 yılında verdiği bir kararda uygulanacak kuralın “o dâvada sadece dâvayı açan belgede uygulanması istenen hükümleri değil, aynı zamanda dâvanın esasına etkili ve sonucu da değiştirecek nitelikte olup, dolaylıbiçimde uygulanacak hükümleri de kapsamakta” olduğu belirtilmiştir (AYM, E. 1971/28, K.1971/64, 8/7/1971).

3. Yürürlükteki Anayasa döneminde verilen kararlarda da uygulanacak kural “bir davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan yahut taraflarin istek ve savunmaları çerçevesinde bir karar vermek için ön planda tutulması gereken kurallar" şeklinde tanimlanmıştır (bkz. AYM, E.1990/15, K.1991/5, 28/2/1991; AYM,E.1995/36, K.1995/56, 24/10/1995). Uygulanacak kurala ilişkin yakın tarihli kararlarda ise benzer şekilde “davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallar’ın tamamı uygulanacak kural kapsamında değerlendirilmiştir (bkz. AYM, E. 2020/62, K.2020/69, 12/11/2020, § 2; (AYM, E.2022/132, K.2022/131, 09/11/2022, § 2).
4. İtiraz yoluna başvuran mahkemede borçlunun elbirliği halinde malik olduğu taşınmaz hakkında ortaklığın giderilmesi davası açılmıştır. Mahkeme ilk önce 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesinde yer alan “iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir"hükmünün alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açma yetkisi tanımadığı gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiştir. Bu karar İstinaf Mahkemesi tarafindan Yargıtay'ın 1940/48 esas sayılı ve 14/4/1943 tarihli içtihadı birleştirme kararına (İBK) dayanılarak kaldırılmıştır.Bunun üzerine davaya bakmakta olan mahkeme, İBK'nın bağlayıcı olduğuna ve değiştirilme/kaldırılma usulüne dair hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmuştur.

5. Çoğunluğa göre bakılmakta olan davada uygulanacak kural 2004 sayılı Kanun'un 121. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “.….iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir” hükmüdür (§ 4). Kuşkusuz bu hüküm somut uyuşmazlığı çözmek için uygulanacak kuraldır, ancak tek kural değildir. Daha da önemlisi bu kuralın uygulanmasi, Yargıtay içtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcılığına ilişkin kuralın uygulanmasına bağlıdır.
6. Nitekim görevsizlik konusunda itiraz yoluna başvuran mahkeme ile İstinaf Mahkemesi arasındaki görüş ayrılıği, 2004 sayılı Kanun'un 121. maddesinde yer verilen “.…iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir” hükmünün iki zıt yorumundan kaynaklanmaktadır.Bu görüş ayrılığını gidermek için İstinaf Mahkemesi yukarıda zikredilen İBK'ya dayanmış,

bu kararın bağlayıcılığına ilişkin itiraz konusu kural nedeniyle de başvuran mahkeme davaya devam etmiştir.

7. Bu durumda davaya bakan mahkemenin 2004 sayıh Kanun'un 121. maddesinde yer alan hükmü taşınmaz maliki lehine olacak şekilde yorumlama ve uygulama imkânıortadan kalkmıştır. Esasen mahkeme tam da bundan şikâyet etmektedir. Şayet içtihadıbirleştirme kararının bağlayıcı olduğunu düzenleyen itiraz konusu kural olmasaydı, mahkeme “.…iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir" ibaresini daha farklı bir şekilde yorumlayarak uyuşmazlığı farklı bir biçimde sonuçlandırabilecekti. Dolayısıyla itiraz konusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma imkânının olmadığı söylenemez.
8. Aynı şekilde, başvuran mahkemenin isabetle belirttiği üzere, bakılmakta olan dava sürecinde anılan İBK'nın kaldırılmasını talep etme imkânı bulunmaktadır. Bu sebeple,Kanun'un 45. maddesinin içtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi/kaldırılması usulünüdüzenleyen üçüncü fıkrası da uygulanacak kural niteliğindedir.

9. Son olarak, anayasa yargısının amacı sadece bir davada uygulandığında değil hukuk dünyasında varlığını sürdürdüğü müddetçe Anayasa'yı ihlal edebileceği düşünülen bir kanun hükmünün denetlenmesi ve Anayasa'ya aykırılığı tespit edildiğinde iptalinin sağlanmasıdır. Bu nedenle norm denetiminde uygulanacak kuralın çok katı ve dar yorumlanması anayasa yargısının amacıyla da bağdaşmamaktadır.
10. Açıklanan gerekçelerle, itiraz konusu kuralların uygulanacak kural olduğunu,dolayısıyla esas incelemesinin yapılması gerektiğini düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki görüşüne katılmıyorum.

Başkan Zühtü ARSLAN 

Esas Sayisı : 2023/31Karar Sayısi : 2023/24
KARŞIOY GEREKÇESÍ
1. Anayasanın 152. maddesi uyarınca bir davaya bakan mahkemenin uygulayacağıbir kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddi bulması durumunda itiraz yoluyla iptal isteminde bulunması mümkündür. Mahkememiz bu nedenle “uygulanacak kural"in tespitinde, iptali isțenen kuralın “bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallar" olup olmadığının incelenmesi kriterini uygulamıştır.
2. Bu kriter açısından kural olarak iptali istenen kanun hükmü veya ibaresinin uyuşmazlığın çözümünde veya davanın evrelerinde doğrudan bir etkisinin bulunmasıaranmalıdır. Bununla birlikte yargılamaya ilişkin usul hukuku kurallarının iptal isteminde bu kriter her zaman yeterli değildir. Usul kuralları bakımından uyuşmazlığın görülmesine ilişkin dava sürecine veya sonucuna ilişkin dolaylı etkisi olan kuralların da “uygulanacak kural"niteliğinde değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirme Anayasa'nın üstünlüğü ilkesini koruma işlevini gören anayasal denetimin mantığı yönünden de gereklidir. Tersine bir yaklaşım AYM'nin kendini sınırlaması anlamına gelebilir. Nitekim AYM daha Önce 2802sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 1/7/2016 tarihli ve 6723 sayılı Kanun'un 25.maddesiyle başlığı ile birlikte yeniden düzenlenen 28. maddesinin yedinci fikrasının “.…kovuşturma veya yargılamanın tamamlanması için öngörülen hedef süreler Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafindan belirlenir."bölümünün iptal isteminin ilk incelemesinde kuralı davada uygulanacak kural olarak nitelemişve davayı esastan inceleyerek sonuçlandırmiştır (AYM, E.2021/17, K.2021/103, 30/12/2021).
3. Íptal istemine konu Yargitay Kanunu'nun 45. maddesinin 3. ve 5. fikralarında Yargıtay içtihadı birleştirme kararlarının usul kuralları ile bağlayıcılığı hususlarıdüzenlenmektedir. İtiraz yoluna başvuran sulh hukuk mahkemesinin önündeki, borçlunun iştirak halinde malik olduğu taşınmaz hakkında açılan ortaklığın giderilmesi davasında doğrudan uygulanacak kural 2004 sayılı İİK'nın 121. Maddesidir. Bununla birlikte sulh hukuk mahkemesi Anılan maddede yer alan “İcra mahkemesi .. satış için ... iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir" biçimindeki hükmü yorumlayan 1940/48 sayılı Yargıtay İçtihadıBirleştirme Kararı ile icra mahkemesinin alacaklıya ortaklığın giderilmesi davası açması için yetki verebileceği, bu yetkinin kanunda belirtilen diğer tedbirler kapsamında bulunduğu yorumu yapılmıştır. Somut olayda İzmir 8. İcra Mahkemesi alacaklı bankaya borçlunun iştirak halinde malik olduğu taşınmaz hakkında ortaklığın giderilmesi davası açma yetkisi vermiştir. Alacaklı tarafından Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesinde dava açılmıştır. Sulh mahkemesi İİK m. 121'de alacaklıya dava açma yetkisini veren bir düzenleme bulunmadıği,dolayısıyla bu davanın ortaklığın giderilmesi davası olmayıp icra hukuku kaynaklı dava olduğu gerekçesiyle görevsizlik kararı vermiş, İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin kararı ile görevsizlik kararı kaldırılmıştır.

4. Görevsizlik kararı kaldırılan sulh hukuk mahkemesi bu kez İİK m. 121'deki kuralın bu şekilde yorumlanmasının Yargıtay İBK'daki yorumdan kaynaklandığını, anılan İBK'nın bağlayıcılığının kanunla düzenlenmesinin mahkemeleri bağladığını, ancak bu durumun Anayasa'ya aykırı olduğunu belirterek Yargitay Kanunu'nun 45. maddesindeki kuralların iptali isteminde bulunmuştur. Görüldüğü üzere davada doğrudan uygulanacak kural İİK m. 121 olmakla birlikte anılan maddenin bu şekilde yorumlanması gerektiğine dair içtihadı birleştirme kararının bağlayıcı olduğuna ilişkin kanun hükmü de davanın 

görülmesinde, dava şartı olan taraf ehliyetinin varlığının tespitinde uygulanacak kural mahiyetindedir. Dolayısıyla itiraz davasıyla iptal isteminde bulunan mahkemenin ortaya koyduğu gerekçe karşısında içtihadı birleştirme kararlarını tüm mahkemeler için bağlayıcıkılan kanun hükmünün mahkemenin önündeki davada uygulanacak kural olmadığısöylenemez. Bu nedenle sayın çoğunluğun getirilen kuralın uygulanacak kural olmadığıyönündeki kararına iştirak edemedim.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Esas Sayısı : 2023/31Karar Sayısı : 2023/24
KARŞI OY 
1. Yetki verilen alacaklı tarafından, borçlunun iştirak halinde malik olduğu taşınmaz hakkında açılan ortaklığın giderilmesi davasında Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesi'nce 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargitay Kanunu'nun 45. Maddesinin "İçtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi veya kaldırılmasının istenmesi de yukarıdaki usule bağlıdır."hükmünü içeren üçüncü ve "İçtihadı birleştirme kararları benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarını, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar." hükmünü içeren beşinci fikrasının Anayasa' ya aykırı olduğu değerlendirmesiyle yapılan itiraz başvurusunda Mahkememiz çoğunluğunca itiraz konusu kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkėmenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığı görüşüyle Mähkemenin yetkisizliği nedeniyle reddine karar verilmiştir.

2. Aşağıda açıklanan gerekçelerle itiraz konusu kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kurallar olduğu görüşüyle çoğunluk görüşüne dayalı karara katılmıyoruz.

3. Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesi kendi nezdinde açılmış olan ortaklığın giderilmesi davasında alacaklıya, taşınmaza ortak olmadığı halde dava açabilme imkânı veren uygulamanın 1940/48 esas sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararına dayandığını, içtihadıbirleştirme kararlarının bağlayıcılığının ise 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45.maddesinden kaynaklandığını belirterek söz konusu hükmün Anayasa'ya aykırı olduğundan bahisle iptal talebinde bulunmuştur.

4. Çoğunluk ise alacaklının ortaklığın giderilme davası açma yetkisinin 2004 sayılıİcra ve İflas Kanunu'nun 121/2. maddesinden kaynaklandığını belirterek 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45/3 ve 5. maddelérin uygulanacak kural olmadığından bahisle talebin reddine karar vermiştir.

5. 2004 sayılı İcra ve Îflas Kanunu'nun 121/2. maddesinin icra hâkimine verdiği yetki “iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir" şeklinde olup, kanun metninden alacaklının taşınmazda müşterek hisse sahibi olan borçlunun rolüne bürünerek ortaklığın giderilmesi davası açabilmesine açıkça yetki vermemektedir.

6. Söz konusu madde çok genel mahiyette olup muhtevasında hiçbir özel ve somut tedbir bulunmamaktadır.

7. Genel tedbirlerin somut hale dönüşmesi incelemeye konu olay örneğinde olduğu gibi Yargitay'ın 1940/48 esas 1943/15 sayılı Kararı ile olmuştur.

8. IBK.nın hüküm kısmında ".….Icra ve İflas Kanununun zikri geçen 121 inci maddesi sonunda yazılı olduğu gibi icra tetkik mercii tarafindan tedbir alınması yani tasfiye maksadıyla terekedeki şüyuun izalesine lüzum gösterilip tedbirler cümlesinden olarak icra memuruna yahut alacakliıya Kanunu Medeninin 588 inci maddesi mucibince vazifeli mahkemeye mürcaatla taksim veya şüyuun izalesine tevessül etmek mezuniyetinin verilmesi lazım geleceğine..." denilmek suretiyle açıkça alacaklıya borçlu adına hareket ederek ortaklığına giderilmesi davasını açma hakkı verilmektedir.


9. Davaya bakmakta olan ve itirazı Anayasa Mahkemesi'nin önüne getiren mahkeme alacaklının kendi nezdinde açtığı davada taraf sıfatının bulunmadığını iddia edemez. Buna İİK.nun 121/2. maddesi değil 1940/48 esas 1943/15 karar sayılı fBK kararı engeldir. İçtihadıbirleştirme kararlarının bu engelleme etkisi ise 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45/3 ve 5.maddelerinden kaynaklanmaktadır.

10. Yargıtay Kanunu'nun 45/5. maddesi "İçtihadı birleştirme kararları benzer hukuki konularda Yargıtay Genel Kurullarıni, dairelerini ve adliye mahkemelerini bağlar"demek suretiyle İBK kararları karşısında genel kurulların, dairelerin ve ilk derece mahkemelerinin konuya ilişkin takdir hakkı kullanmalarına veya kural hilafina işlem yapmalarına engel teşkil etmektedir.

11. Belirtilen nedenlerle itiraz konusu kuralların itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanacak kurallar olduğunu değerlendirdiğimizden çoğunluk görüşüne dayalı karara katılmıyoruz.

Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 
Üye Basri BAĞCI 

Esas Sayisi : 2023/31Karar Sayısı : 2023/24
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Somut norm denetimi yolu ile yapılan başvuruda Anayasa Mahkemesi çoğunluğunun 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarının itiraz başvurusunda bulunan mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından, başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerektiğine ilişkin kararına katılmamaktayım.

2. Ítiraz yolu ile yapılan başvuruda Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesi, icra hukuk mahkemesi tarafından yetki verilen alacaklı tarafindan borçlunun iştirak halinde malik olduğu taşınmaz hakkında açılan ortaklığın giderilmesi davasında 9/6/1932 tarih ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun "Paraya çevirmenin diğer tarzı. İştirak halinde mülkiyet hisseleri"başlıklı 121. maddesinde “Bir intifa hakkı veya taksim edilmemiş bir miras veya bir şirket yahut iştirak halinde tasarruf olunan bir mal hissesi gibi yukarki maddelerde gösterilmeyen başka nevi malların satilması lazimgelirse icra memuru satışın nasıl yapılacağını icra mahkemesinden sorar. İcra mahkemesi, yerleşim yerleri malüm olan alakadarları davet ve gelenlerini dinledikten sonra açık artirma yaptırabileceği gibi satış için bir memur da tayin edebilir, yahut iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir." hükmündeki “yahut iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir" ifadesinin icra mahkemesi tarafindan alacakliya veya icra memuruna ortaklığın giderilmesi davasını açmak hususunda yetki verilmesine dayanak teşkil edeceği şeklinde anlaşılması gerektiğini ifade eden Yargıtay'ın 14/04/1943 tarihinde verdiği İçtihadıBirleştirme Kararının güncel mevzuatın gerisinde kalmasına ve hukuka aykırı olmasına rağmen 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarıgereğince bağlayıcı olduğunu ileri sürerek Yargıtay Kanunu'ndaki bahse konu fikraların Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini talep etmiştir.

3. Mahkememiz çoğunluğu itiraz başvurusu konusu Yargıtay Kanunu'nun 45.maddesinin 3. ve 5. fikralarının uyuşmazlığın çözümünde uygulanacak kurallar olmadığıgerekçesiyle Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle talebin reddine karar vermiştir.
4. Kanaatimizce kurallar bu davada uygulanacak kural niteliği taşımaktadır. Zira somut norm denetimi yolu ile Anayasa Mahkemesine yapılan başvurularda Mahkememiz sadece mahkemeler önündeki uyuşmazlığın esasını çözen, davanın çözümünde doğrudan uygulanan kanun hükümlerini değil davanın usulü ve esası ile ilgili olabilecek tüm kurallarıuygulanacak kural olarak kabul etmektedir. Dolayısıyla ifade etmek gerekir ki somut norm denetimi yolundaki yaptığı incelemeye ilişkin Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında “davada uygulanacak kural" ile ilgili ilk inceleme aşamasındaki temel yaklaşım genel olarak uygulanacak kuralı geniş biçimde yorumlama şeklindedir.

5. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararlarına göre "davada uygulanacak kural" sadece o davanın esasını çözecek hükmü değil, “bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallar"ın tümünü kapsamaktadır. (Örnek olarak bkz.: E. S.:2018/8, K. S.: 2018/85, K.T.: 11/07/2018).

6. Dolayısıyla somut başvuruda da her ne kadar iptali istenen kurallar olarak Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü ve beşinci fikraları Yargıtay içtihadı birleştirme kararlarının bağlayıcılığı ile içtihadı birleştirme kararlarının değiştirilmesi ve kaldırılması

usulünü düzenliyorsa da bu kuralların Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesindeki derdest davanın çözümünde usule ilişkin davayı etkileyebilecek nitelikte olduğunda bir kuşku bulunmamaktadır.

7. Zira, mahkemenin önündeki ortaklığın giderilmesi davasında 9/6/1932 tarih ve 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu'nun 121. maddesindeki “yahut iktiza eden diğer bir tedbiri alabilir" ifadesinin icra mahkemesi tarafindan alacakliıya veya icra memuruna ortaklığın giderilmesi davasını açmak hususunda yetki verilmesine dayanak teşkil edeceği şeklinde anlaşılması gerektiğini vurgulayan ve hukuken bağlayıcı olduğu ifade edilen bir Yargıtay içtihadı birleştirme kurulu kararı mevcuttur. Bu yorumun bağlayıcılığı ise itiraz yolu ile Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncüve beşinci fikralarından kaynaklanmaktadır.

8. Bundan dolayıdır ki Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen kuralların Mahkeme önündeki davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan ve davanın çözümünde olumlu veya olumsuz yönde etki yapacak niteliğe sahip oldukları görülmektedir.
9. Yukarıda izah edilen gerekçelerle Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan başvuruda Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen 4/2/1983 tarihli ve 2797 sayılı Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarının Mahkemenin önündeki davada uygulanacak kural olduğu kanaatindeyim. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi çoğunluğunun aksi yöndeki görüşüne katılmamaktayım.

Uye Yusuf Şevki HAKYEMEZ