Anayasa Mahkemesinin 17/7/2024 Tarihli ve 2020/18122 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-12-23

23 Aralik 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32761
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
N.S.M.M. BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/18122Karar Tarlbi : 17/7/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞfrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Sinan ARMAĞAN Başvuracu : N.S.M.M.
Vekili : Av. Lemi KELEŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; sınır dışı etme işlemi kapsamında menşe ülkeye geri gönderilecek olunması nedeniyle aile hayatına saygı hakkı ile kötü muamele yasağıın, sınır dışı etme işlemine karşı açılan iptal davasında kesin karar verilmesi nedeniyle de adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II.BAŞVURU SÜRECÍ
2. Başvuru 30/6/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve tedbir incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3. Bölūm tarafindan 1/7/2020 tarihinde Anayasa Mahkemesi İçtülzüğü'nūn 73.maddesi uyarınca sınör dışı etme işleminin tedbiren durdurulmasına karar verilmiştir.
III, OLAY VE OLGULAR 
A.Genel Bilgller 
4. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:

5. Başvurucu, I990 doğumlu bir erkek olup Irak Cumhuriyeti vatandaşıdır.Samsun Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucunun da aralartnda olduğu bazı kişilerle ilgili olarak DAEŞ terör õrgūtū kapsamında soruşturma başlatmıştır.

6. Başvurucu, 7/5/2019 tarihinde Samsun Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Mtidürlüğünde verdiği ifadesinde isnat edilen suçlamalart kabul etmemiş; ifadesinin bir kısmında şu şekilde beyanda bulunmuştur:
"…Tūrkiye'ye 02/07/2016 yılında Rawa'dan çıkarak kaçak yollardan M.…. isimli Surtyeli bir kaçakçı vasitastyla kişi başı …. Dolar karşılığında Suriye üzerinden Antakya'dan annem,babam, eşim, kardeşlerim S…. ve A.. ile eşt Ö.….le birltkte giriş yaptım. Antakya'da 3-4 gün kaldıktan sonra ikd abimin Samsun'da olması sebehiyle Samsun'a geldim. Samsun'a geldikten sonra Ordu ve Sinop llerine gezme amaçlı gttim, bunların haricinde Türkiye'de başka illerde bulunmadım. Pasaportum yoktur.

Ben Irak Anbar'a bağlı Rawa'da ailemle birlikie yaşıyordum, benim ve abim Y.…nin sahibi olduğumuz lokantamuz vardı ve burudan elde ettiğimiz gelir ile geçimimizi sağlīyorduk. Yaşadığım yer olan Rawa'ya DEAş 20l4 yılı yaz aylarında gelerek burayı lşgal etti. DEA$ Rawa'da sosyal yaşantıya můdahale etmedi. Herkes kendi lşini yapmaya devam etti. Ben ve abim Y.…. de yine lokntamızı çalıştırmaya devam ettik, Ancak hayat günden güne zorlaştyordu. DEA$ rūm esnaftan zorla para alırdi, vermeyen olursa onlan keserek Öldürüp cezalandırırlardı. Yaşamak için herkes bu parayı vermek zorundaydı. Bizde DEAŞ'a zekat adı altında zorla ve tehdit ederek İstediği bu parayt mecburen veriyorduk. 02/07/2016tarihinde biz lokantamızı kapattık ve DEAŞ'tan kaçarak yukarıda da söylediğim gibi 17günlük bir yolculuktan sonra Tarkiye'ye yine yukarıda söylediğım akrabalarumla girişyaptık. DEA$ ile yaşadığım yaklaşık iki sene sūre zarfında kesinlikle DEAŞ'a biat etmedim.
Beni kime sorarsanız sorun, bana atilan iddialarla ilgili htçbir alakamın olmadiğınısizlere söyleyecektir. Irak'a geri gönderilmem durumunda Irak hükümetinden herhangi bir korkum vok ancak Haşti Şabi'den karkuyorum. Haşti Şabi milisleri Irak ordusu askerleri ile birlikte hareket etmek ve ve sünni meshepden olanları teħdit etmekte. Hatta amca oğlumu gözaltina almışlardı ve hala bulunamadi. Benim konu ile ilgili bildiklerim bunlardan ibarettir."
7. Ifadeşinin alınması sonrasında serbest birakılan başvurucu hakkında Samsun Valiliği 9/5/2019 tarihinde 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaralı fikrasının (d) bendi (kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısıdan tehdit oluşturanlar) uyarınca sınır dışı etme kararıalmiştir.

8. Başvurucu, sınır dışı etme kararının iptali talebiyle Samsun l. Idare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. Başvurucu; dava dilekçesinde terör ÖrgütüÜycliğine ilişkin isnatların asılsız olması nedeniyle hakkında düzenlenen sınr dışı etme kararının bukuka aykırı olduğunu, Irak'taki yüksek yoğunluktaki iç savaştan, amcaşıın oğlunu da kaçıran Haşdi Şabi isimli örgütün tehditlerinden ve terör tehlikesinden dolayıailesini geride bırakıp ülkesinden kaçarak Türkiye'ye geldiğini ve uluslararası koruma talebinde bulunduğunu belirtmiştir. Irak'ta ctnik temelli çatışmaların, terör örgütlerinin iktidar savaşlarinı, iç istikrarsızlığın devam etmesi nedeniyle ülkesinde yaşamını sürdürmesinin mümküin olmadığını, ülkesine gönderilmesi durumunda devam eden iç savaş, açlık gibi sebeplerle hayatını kaybedebileceğini ileri sürmūş; ayrıca -dava dilekçesinin bir bölümünde

polis ifadesinde de belirttiği ūzere amca oğullarıyla husumetli olduğunu, bu kişilerin Haşdi Şabi örgütünde yer aldığını, küçük kardeşinin de bu örgütün elinde hapsolduğunu, geri gōnderiłmesi hâlinde ðlüm tehlikesi altında olacağımı sōylemiştir.

9. Samsun Cumhuriyet Başsavcılığı 10/5/2019 tarihinde başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermiş; başvurucu, sõz konusu kararı İdare Mahkemesine 5/8/2019 tarihli dilekçeyle sunmuştur 

10. Idare Mahkemesi 4/2/2020 tarihinde davanın kesin olarak reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
".…. Öte yandan, davacı tarafindan, sınır dişı edilmesi ve Iraka gönderilmesi halinde can güvenliğine halel geleceği, bu nedenle sınır dişı edilmesine olanak bulunmadığıbeltrtilmekte ise de; sınır dışi kararında davacının geldiği ülkeye geri gönderileceğine ilişkin herhangi bir ifadeye yer veribmediği, yalnızca ülke smurları dışına çıkarılmasına yönelik karar alındiğı, davacının Irak'a gutmeyerek aynı statüdeki başka bir ülkeye gitmestne olanak bulunduğundan ve sınırdışı edilmesi halinde can güvenliğinin tehlikede olduğunun somut vertlerle ortaya konulmadiğından, anılan davacı iddialarına itibar edilmemiştir."
11. Karar, başvurucuya 16/3/2020 tarihinde tebliğ edilmiştir. COVID-19 salgınınedeniyle 25/3/2020 tarihli ve 7226 sayılı Kanun uyarınca 13/3/2020 tarihinden 15/6/2020tarihine kadar bireysel başvuru süresinin durduğu dikkate alındığında başvurunun süresinde olduğu değerlendirilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
12. 6458 sayıl Kanun'un "Gert gönderme yasağı" kenar başlıklı 4. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun kapsamındaki hiç kimse, işkenceye, insanlık dışı ya da onur karcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya irki, dini, tabliyeti, belli bir toplumsal gruba mensubtyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağı bir yere gönderilemez."
13,6458 sayılı Kanun'un 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanun'un 75. maddesiyle değişen “Sưır dışı etme kararı" kenar başlıklı 53. maddesi şöyledir.

"(1) Sımr dişı etme kararı, Genel Müdürłüğün talimatı üzerine veya resen valillklerce alimr.

(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkanda sınır dışı etme kararı alınan yabanctya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edifir. Hakkanda sınır dışı etme kararı alınan yabanci, bir avukat tarafindan temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usullert ve süreleri hakkında bilgilendirilir.

(3) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukati, sınır dişı etme kararına karşi, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde tdare mahkemesine başvurabilir, Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde somuçlandırılr. Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir, Yabancının rizası sakı kalmak kaydıyla, dava açma sūresi içłnde veya yargıyoluna başvurulması hálinde yargılama somuçlanıncaya kadar yabancı sınır dişı edtlmez."

14. 6458 sayılı Kanun'un “Sıır dışı etme kararı alınacaklar" kenar başlıklı 54.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır đişı etme kararı alınır:
d) Kamu dīzeni veya kamu gūvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar 
n 

...


15. 6458 sayılı Kanun'un "Sınır dışı etme kararı alınmayacaklar" kenar başlıklı 55.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) 54 ünçü madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkanda sınır dışıetme kararı alınmaz:
a) Sınır dışı edileceği ülkede őlūm cezasına, lşkenceye, insanlık dışı ya da onur kıricıceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda clddi emare bulunanlar 
1..

B. Uluslararası Hukuk 
1. Uluslararasi Mevzuat 
1.Avrưpa İnsan Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme) "İşkence yasağı" kenar başlıklı3. maddesi şöyledir.

"Hiç kimse işkenceye, insanlık dışı ya da onur karıcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz."
2. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi Uygulaması
17. Avrupa Insan Hakları Mahkemesinin (AtHM) sinır dışı etme kararının uygulanması hâlinde kötü muamele yasağıın ihlal edileceğine ilişkin şikâyetlerle ilgili ilkesel yaklaşımı için bkz, A.A. ve A.4. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017, § 38.
18. AiHM, J.K. ve diğerleri/lsveç ([BD], B. No: 59166/12, 23/8/2016, §§ 3046)başvurusunda uluslararası kuruluşların raporlarından faydalanarak Irak'taki genel insan hakları durumununa ilişkin bilgiler vermiştir. AiHM'e göre Irak'taki genel güvenlik durumu tek başına bir yabancının bu ülkeye geri gönderilmesini engelleyecek kadar ciddi değildir (anılan kararda bkz.§§ 110, 1I1).

19. AlHM A.S/Belçika ba$vurusunda ((k.k.), B. No: 68739/14, 19/9/2017, § 60)2016 yılı sonrasında lrak'ta gelişen olayları dikkate alsa da eskiden vardığı sonucun değişmediğini, bu ülkeye bir kişiyi gerigöndermenin Sözleşme'nin 3. maddesinin ihlal edilmesini gerektirecek seviyede oimadığını belirtmiştir. AfíM, sonraki bir kararında Irak'taki durumun önemli ölçüde değiştiğini gösteren hiçbir şey olmadığım, başvurucunun -kişisel durumunun- geri gönderilmesi hâlinde Irak'ta kötü muameleye maruz kalacağıa ilişkin gerçek bir risk oluşturup oluşturmayacağımı incelemenin daha yerinde olacağııdeğerlendirmiştir (D. ve diğerleri/Romanya, B. No: 75953/16, 14/1/2020, § 68).

20. AłHM bu sefer Türkiye aleyhinde yakın tarihte verdiği başka bir kararında Iraktaki güncel durumu incelemiş, kararın sonuç kısmında Irak'ın güvenlik durumunun 2018veya Öncesine oranla iyileştiğini vurgulamıştır (J.A. ve A.A/Tūrkiye, B. No: 80206/17,6/2/2024, § 75). Sözleşme'nin 2. ve 3, maddelerinin usul yönūnden ihial edildiğine ilişkin söz konusu kararda çeşiti uluslararası kuruluşların raporlarına yer verilmiş, bu raporlarda 2021yıl ve sonrasında Irak'ın genel güvenlik durumuna ilişkin bazı tespitlerde bulumulmuştur (anılan kararda bkz. §§ 30-36). Kararda yer alan aşağıdaki hususlar bilhassa Önemlidir:
"33. Birleşik Kralhk İçişleri Bakanlığı'nın Irak'taki güvenlik durumuna ilişkin Kasum 2022 tarihli Ölke Politikası ve Bilgi Notu (1 Ağustos 2023 tarthinde güncellenmiştir):
:..
2.4 Risk 
2.4.1 Genel olarak, Selahaddin vllayetindeki Beyci'nin kuzeyindekd dağłık bölge hariçolmak üzere Irak genelinde ayrım gözetmeyen şiddetin sonucu olarak bir kişinin ciddt ve bireysel bir zarar tehdidiyle karşı karşıya kalması muhtemel değildir. Ancak, daha önce DAEŞ tarafindan kontrol edilen Enbar, Dhyala, Kerkaük, Ninova ve Selahaddin vilayetlerine geri dönen bir kişintn ciddi bir zararla karşı karşıya olup olmadığı birtakım fakaðrü dikkate alan, olaya duyarli, değişken ölçekli bir değerlendirme gerektirecektir. Tūm vakalar kendi gerçeklertne göre değerlendirilmeli ve ciddi bir zarar riski olduğunu gösterme yükümlülüğūkșiye alt olmalıdır...

2.4.4. …Irak'ın bazı bölgelerinde Hükümet güçlerl, çeşttli mllisler ve DAEŞ'in kalınnlarının dâhll olduğu bir iç silahlı çatışma yaşanmaya devam etmektedir. DAEŞ'in 2017 sonunda askert olarak yenilgiye uğratlması ve bunun sonucunda doğrudan ve dolaylışiddetin sevtyesinin azalmasının ardından iç stlahhı çatişmanın yoğunluğu, -genel bir mesele olarak- Irak'a geri dönen herhangi bir stvilin yalnızca orada bulunması nedeniyle ciddl zarara yol açacak ayrım gözetmeyen şlddete maruz kalma komusunda gerçek bir riskle karşıkarşıya olduğuna inanmak için önemli gerekçeler oluşturacak şekilde değlldir...
Yukarıdaki genel sonucun tek isttsnası Selahaddin vilayetindeki Beycinin kuzeyindeki küçük dağlık bölgedir. DAEŞ bölgede doktrinsel kontrołünü sürdürmektedir ve ayrum gōzetmeyen şiddet riski genel olarak -lkincil korumayı- devreye sokacak düzeydedir 
..•
34. Avrupa Birliği Sığınma Ajansı (EUAA) tarafindan 29 Haziran 2022 tarihinde yayınlanan Irak Ülke Rehberinin Ügili kısımları aşağıdaki şekildedir:
*..
1.4. Irak ve $am Islam Devleti (DAE$)
DAE$, Irak'ta õnemlt bir bölgeyl kontrol ediyordu ancak Aralık 2017'de askeri olarak yenilgiye uğratıldığı ilan edilmiştir. DAE$'i ortadan kaldırmaya yōnelik askeri harekät örgütün operasyonel kabiltyetlerini önemli ölçüde azaltmıştır ve DAE$ askerl yenilgisinden bu yana İrak'ia toprak kontrolü sağlayamamış ancak daha geleneksel bir isyancı grup olarak faaltyet gāstermeye devam etmektedir…. DAEş. Irak'ta hiçbir bölgeyi kontrol etmemektedir. Grubun halen aktif olduğu ancak güvenllk ve istlkrarı tehdit edebilecek yeterli savaş kabiliyetine sahip ołmasına rağmen çok zayıf olduğu blldirilmektedir..

Irak'ta ayrum gözetmeyen şiddet 
Ayrım gözetmeksizin şiddetin yaşandığı bölgelerde tse -ki bu durum yüksek düzeyde değildir ve dolayısıyla- bölgeye geri gönderilen bir stvilin Madde 15(c) QD [Vasıf Yönergesi] anlamında ciddi bir zarar görme riskhyle karşı karşıya kalacağına inanmak için esaslı gerekçeler göstermek amacıyla daha yüksek dützeyde bireysel unsurlar gerekmektedir Bu bōlgeler, Enbar, Bağdat, Erbil, Kerkilk, Ninova ve Selahaddin vilayetlerini kapsamaktadır...

.••
35. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komtserliği Kasım 2022'de yayımladığı ve Irakiiların ōnerllen ülke içi yentden yerleştirme alanlarına yasal olarak erişebibme ve kalıcıolarak yerleşebilmelertni değerlendiren Ilglli Menşe Ülke Bügisi'nde, diğerlerinin yanı sıra,şunları kaydetmlştir:
I1. Erişim Gereklilikdert 
Federal Irak:
Bir kişinin kontrol noktalarından geçebilmesi ve önerilen yeniden yerleşttrme alanına kabul edilebilmesi için geçerli kimlik belgelerine (CSID/UNiD [sivil statü kimlik kartı/birleşik kimlik kartı], vatandaşlık belgest veya pasaport gibi) sahip olmasıgerekecektir. Vilayet, ilçe ve şehir giriş kontrol noktalarında güvenlik taramaları devam etmektedir.

Ayrica bazı bölgeler sponsorluk şartlarını uygulanmaya devam etmektedir, Bu da uygulamada; bireyin, önerilen yer değiştirme bölgestnde lkamet eden ve kendisinin güvenlik riski oluşturmadığını garanti ederek sponsor olarak hareket etmeye istekli birini tanımasıgerektiği anlamina gelmektedir.

1) Sponsorluk Gerekliliği Olmayan Vilayetier 
Federal Hükümetin kontrolü altındaki çoğu vilayevilçe gtriş şartı uygulamamaktadır.Bunlar arasında El-Enbar, Babil, Bağdat, Basra, Dikar (istisnalar hariç). Diyala (istisnalar hariç), Kerbela, Kerkük, Misan, Müsenna, Necef, Ninova (istisnalar hariç), Kadisiye ve Vasıt Vilayetleri bulunmaktadır...

36. EUAA tarafindan 29 Haziran 2023 uarihinde yayımlanan Irak'a illşkin 2022 Ülke Rehberinde şu hususlara yer verilmişttr:
**•
2.1 DAE$ ile bağlantılı olduğu düşünülen kişller 
Insanların kontrol noktalarında kimlik belgelert taşumadıklar için tutuklandiklarıbildirtımtştir. Ordu ve güvenlik güçlerinin DAEş'in kontrolündekl bölgelerden belgestz ayrlan erkekderin ve erkek çocuklarının DAEŞ'le bağlantıhı olduklarını ve bu nedente kimliklerini gizlemeye çalıştıklarını düşündükleri bildirilmiştir. Binlerce erkeğin tutukandıktan sonra ortadan kaybolduğu bildirilmlştir...

*.

Risk Analizi 
DAEş ile bağlantılı olduğu düşünülen bireyler sõz konusu olduğunda -sōz konusu bireyler genel olarak tüm güvenlik aktörlerinin öncellkli hedefi olması sebebiyle- hakınedenlere dayanan bir zulüm korkusu kanıtlanabilir.

DAEŞ ile bağlantılı olduğu düşünülen aile üyelert için, başvuru sahibinin zulme maruz kaiması konusunda makul sayrlabilecek bir ihtimal olup olmadığına ilişkin bireysel değerlendirmede, aile durumu (őrneğin bekâr veya dul kadın, kadın hane reisi, annesi bekår veya dul anneli ve/veya yabanci, δlū veya kayıp babalı çocuk), aşiret bağlantısi, menşe bōlgesi gibi riski etkileyen koşullar dikkate alınmalıdır..

...
2.2 Sünni Araplar 
***
Sünni Araplar, DAEŞ üyeleriyle aile bağlarının olduğunun düşūnülmesi, menşe bölgesi ve kaçış zamanı, aşiret, isim vb. glbi bazı bireysel faktörler nedenłyle DAE$ ile bağlantılıolarak algılanabüllrler.

DAE$ ile bağlantılı olduğu düşünülen Sünni Arapların maruz kalabileceği eylemler,zulüm anlamına gelecek kadar ağır niteliktedir (őrneğin keyfi tutuklama, δlüm cezası.ișkence)...

Mevcut bilgller bir kişinin sadece Sünnt Arap olmasının normalde sağlam nedene dayanan bir zulüm korkusuna yol açmayacağım gōstermektedtr. Başvuru sahibinin zulümle karşı karşıya kalması için makul derecede bir ihtimal olup olmadığına Uişkin bireysel değerlendirme, köken, aştret, yaş, cinsiyet vb. gibi riski etkileyen koşulları dikkate almalıdır.
a ...

3. Uluslararası Metinler 
21. Avrupa Birliği Sığınma Ajansı (EUAA) tarafindan 29/6/2022 tarihinde yayımlanan Irak Ölke Rehberi'nin "Halk Seferberlik Güçleri ve Aşiret Seferberlik Milisleri"başlıklı değerlendirmesinin bir kısmı şöyledir:
"Halk Seferberlik Birlikleri (HSB) ve Haşdi Şabi olarak da adlandurılan Halk Seferberlik Güçleri (HSG), birçok farklı millsten oluşan karmaşık btr şemsiye örgüt olarak degerlendirilebilir.

HSB resmi olarak Irak başbakanının komutası altında olsa da bazı önde gelen ($ii)milisler doğrudan Iran'a hesap vermektedir...

...
Haşdi Şabi'nin toplam insan gūcü 165.000 olup bunların 110.000i $ti, 45.000 Sünnt ve 10.000'i azınlıklardan oluşmaktadır..."
22. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (BMMYK) 30/1/2024tarihinde yayımladığı "Irak Cumhuriyeti'nden Kaçan Kişilerle Ilgili Uluslararası Koruma Hususlari, Birinci Güncelleme" isimli belgede "Bir Istikrarsızlık Kaynağı Olarak HSB"başliğı altında şu değerlendirmelerde bulunmuştur:

"Çoğunlukla Şii silaħlı gruplardan oluşan bir şemsiye örgüt olan HSB 2014 ylında DAE$ ile mücadeleye yönelik paralel bir güvenllk aygıtı olarak kuruldu. Kasum 2016'dan bu yana Başbakanhık bünyesindeki Halk Seferberlik Komisyonuna bağlık olarak Irak Güvenlik Güçlerine nominal olarak entegre edilmişlerdir. Yasal olarak Devlet bütçesine erişimi olan Devlet güvenlik aygıtmın bir parçası olsa da HSB tutarlı bir örgüt değtldir ve lçindeki gruplari, bazıiları Iran Devrim Muhafizları ile yakandan bağlantılı olmak izere farklıderecelerde tdari ve operasyonel bağımsızliğa sahiptir..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
23. Anayasa Mahkemesinin 17/7/2024 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldüi:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
24.Ödeme gücünden yoksun olduğunu belirten başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir (yabanciların adliyardım taleplerinin değerlendirilmesi hususunda bkz. Nadali Agheli Kohne Shari, B. No: 2014/12633, 9/9/2015, §§ 17, 18).
B. Kðtü Muamele Yasağım İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
. Başvurucunun Iddiaları
25. Başvurucu; DAEŞ'in yaşadığı şehre hâkim olmasından sonra evine, dūkkânına ve eşyasına el koyduğunu, söz konusu terőr örgütünün gerçekleştirdiği zulüm ve koalisyon güçlerinin hava bombardımanı sebebiyle ülkesinden ailesiyle kaçarak Türkiye'ye geldiğini belirtmiştir. Ülkesinden kaçtıktan sonra Irak Hükümetiyle birlikte hareket eden ve $ii yanlısıolan Haşdi Şabi örgütü tarafından Sünni oldukları için kendisinin ve ailesinin geri dönmeleri hâlinde Öldürülecekieri yönünde tehdit edildiklerini iddia etmiştir. Bireysel başvuru formunun "Olay ve Olgular" kısmındaki anlatımında ise Haşdi Şabi örgütü tehdidinin ülkesinden kaçmasından önce gerçekleştiğini sōylemiştir.

26.Başvurucu, hakşız verilen sınır dışı etme kararı nedeniyle Irak'ta devam eden içkarışıklıkiar da dikkate alındığında Haşdi Şabi örgütü tarafından öldürülebileceğini veya kōtūmuameleye maruz kalabileceğini belirterek Anayasa'nın 17. maddesinin ihlal edildiğini ileri strmūş, ayrıca pandemi nedeniyle bulaş riskinden de şikâyet etmiştir.
2. Değerlendirme 
27. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucunun ileri sürdüğü iddiaların Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrasında güvence altına alman kôtü muamele yasağı kapsammda olduğu değerlendirilmiş ve inceleme bu yasak kapsamında yapılmıştır 

a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
28. Açtkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


h. Esas Yönlnden 
I. Genel İlkeler 
29. Kðtü muameleye uğrama riski bulunan ülkeye sınır dışı etme konusunda benimsenen genel ilkeler A.Å. ve A.A. (aymı kararda bkz. §§ 54-72) kararinda yer almaktadır.Bu ilkeler kısaca şöyledir:
i. Sınır dışı edilecek kişiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere ilişkin olarak etkili bir karşı çıkma imkânı tanınması gerekir. Aksi bâlde sınır dışı edildiğinde kőtümuameleye maruz kalma riski altında olduğunu iddia eden ve bu iddiasınıdelillendirme konusunda devlete göre daha kisitlı imkânlara sahip olan yabancıya gerçek anlamda bir koruma sağlanabildiğinden bahsedilebilmesi müimkün olmayacaktır. Dolayısıyla hakkında sınır dışı kararı verilen bir yabancıın iddialarımıaraştirtma ve bu kararı adił bir şekilde inceletme imkânı sağlayan usul güvencelerine sahip olduğu kuşkusuzdur. Bu çerçevede sınır dışı etme işlemi sonucunda yabancının gönderileceği ülkede kötü muamele yasağının ihlal edileceğine ilişkin iddiasıın tartışılabilir/araştırmaya değer ve belirli bir ciddilik seviyesinde olmast,iddiasını destekleyen bilgi ve belgeleri sunması durumunda idari ve yargısal makamlar tarafindan söz konusu ülkede gerçek bir ihlal riskinin bulunup bulunmadığı aytıntıh şekilde araştırılmalıdır. Anılan usul güvencelerinin bir gereği olarak idari makamlar tarafından alınan sınır dışı kararlarının bağımsız bir yargıorgan tarafindan denetlenmesi, bu denetim süresince sınir dişı kararlarnın icra edilmemesi ve yargılama sürecine tarafların etkili katılımının sağlanması gerekir.
ii. Smır dışı etme kararımın uygulanması hâlinde kötū muamele yasağımın ihlal edilebileceğine karar verilebilmesi için geri gönderilen ülkedeki riskin varlığının bir olasılığın ötesinde gerçek olduğu ispatlanmalıdır. Bu konudaki ispat külfeti iddianın niteliğine gōre kamu makamlarına ve/veya başvurucuya aittir.
iii. Gerçek riskin varlığına ilişkin maddi olguların bulunup bulunmadığıaraştırılırken kural olarak sınır dışı kararının verildiği tarihteki şartlar dikkate alınmalı ancak yapılacak değeriendirmenin sonueunu doğrudan etkileyecek önemli gelişmeler olması hâlinde yeni durumgözönünde tutuimalıdır.
iv. Sınır dışı etme kararıyla ilgili bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesinin Öncelikli rolü, geri gönderilen ülkede kötü muamele riskinin varlığına ilişkin savunulabilir bir iddianın bulunduğu durumlarda idari ve anılan yasak kapsamındaki usul güvencelerinin yargısal makamlar tarafindan sağlanıp sağlanmadığınıdenetiemekten ibarettir. Anayasa Mahkemesi, usul güvencelerinin sağlanmadiğınıdeğerlendirdiğinde ikineillik ilkesi gereği kural olarak yeniden yargılama yapılmasıamacıyla ihlal kararı verir. Usul güvencelerinin sağlandığı durumlarda ise geri gönderilen ülkede gerçek bir kötü muamele riski olup olmadiğı ayrica değerlendirilir. Bumunla birlikte Anayasa Mahkemesi, somut olayın özel şartlar altında gerekli gördüğü bâllerde geri gönderilen ülkede gerçek bir kötü muamele riski bulunup bulunmadığını istisnai olarak ilk elden kendisi de inceleyebilir. Böyle bir durumda Anayasa Mahkemesi, smır dışı işleminin gerçekleşmesi hâlinde kötu muamele yasağmın maddi boyutunun ihlal edilip edilmeyeceğine ilişkin bir değerlendirme yapabilir.


i. İlkelerin Olaya Uygulanması
30. Başvurucu, sınır dışı edilmesi hâlinde ülkesinde kðtū muameleye maruz kalacağını iddia etmiştir. Bu durumda başvurucunun idari ve adli makamlar õnünde ortaya koyduğu bilgi ve belgeler de dikkate alnarak ülkesinde kötü muameleye uğrayacağıkonusunda gerçek bir risk olduğuna inanmak için esaslı gerekçeler sunup sunmadığıdeğerlendirilmelidir.

31. Başvurucu, bireysel başvuru formunda Sünni mezhebinden olması nedeniyle İrak'taki Haşdi Şabi güçleri tarafindan ailesi de dâhil olmak üzere ölümle tehdit edildiklerini,geri gönderilmesi hâlinde kōtū muameleye maruz kalacağını iddia etmiş; ülkesinde devam eden iç karışıklığın gözetilmesi gerektiğini dile getirmiştir.

32.Bireysel başvuru fornmunda veya dava dilekçesinde (bkz. § 8) açıkça belirtmese de polise verdiği ifadeden başvurucunun 2016 yılının ikinci yarisindan sonra ülkesinden ayrılarak Tūrkiye'ye geldiği anlaşıłmıştır. Başvurucu hakkında 9/5/2019 tarihinde sınır dışıetme kararı alınmıştır. Başvurucumun bu karara karşı açtığı iptal davası 4/2/2020'de reddedilmiş ise de bireysel başvuruda bulunması üzerine sınır dışı etme işleminin yürütmesi tedbir kararıyla durdurulmuş; başvurucunun ülkesine geri gönderilmesinin önüme geçilmiştir.Dolayısıyla başvurucunun hâlihazırda sınır dişi edilmemesi nedeniyle geri gönderme yasağına ilişkin iddiaları değerlendirilirken Irak'ın güvenlik durumundaki güncel gelişmeler gözöntnde bulundurulacaktır.

33. Irak güvenlik gūçlerinin 2017 Aralık'ta DAE$ terör örgütünü yenilgiye uğratmasının tlkedeki genel şiddet seviyesinin azalmasma olumlu katkı sağladığıgörülmektedir. Başvurucu hakkında sınır dışı etme kararı alındığı dōnemde veya sonrasında -başvurucunun daha ðnce yaşamını sürdürdüğü ve bir dönem DAEŞ'in kontroltinde olan Enbar bölgesi dâhil olmak üzere- Irak'm genel güvenlik durumunun geri gönderilmesi hâlinde bir kişi için kötü muamele yasağı kapsamında gerçek bir risk oluşturacak seviyede olmadığı görülmüştür (AlíM'in aynı yöndeki değeriendirmeleri ve kararlarına yansıyan uluslararası kuruiuşların raporlanı için bkz. §§ 19, 20). Dolayısıyla başvurucunun geri gönderilmesi hâlinde menşe ülkede karşılaşacağı riskin gerçekliği kişisel durumu incelenerek belirlenmelidir.

3. Başvurucu, mezhebi sebebiyle Irak güvenlik güçlerinin bir unsuru olan Haşdi Şabi'nin tehdidi altında olduğunu ileri sürmüştür. Sünni Arap olduğu değerlendirilen başvuruçunun Irak'ın Enbar vilayetinden geldiği dikkate alndığında mezhebi ve kökeni nedeniyle risk altında olabileceğini gözöntinde bulundurmak gerekir. Uluslararasıkuruluşların raporlarına bakılırsa Irak'm bazı bölgelerinde Sūnni Arap bir kişinin DAEş ile bağlantılı olması veya olduğunun düşünülmesi -birtakım faktörlerin varlığı hâlinde- kötūmuameleye maruz kalması için gerçek bir risk oluşturabilir (bkz. § 20).
35. Yaşadığı bőlgeden ayrıldığında başvurucu, savaşabilecek yaşta olsa da o sırada DAEŞ bu bölgede hüktm sürmektedir. DAEŞ henüz alan hâkimiyetini kaybetmeden oradan kaçan başvurucu, söz konusu terör örgütüyle bağlantılı olduğunu gösteren veya bağlantılıolduğunun düşünülmesine neden olabilecek bir bilgiden bahsetmemiştir. Polis ifadesinde belirttiği üzere cebir altında terör örgütüne para vermek zorunda kalması o dönemin koşullarımda kendisinin DAEşle bağlantılı olarak algılanması için geçerli bir neden gibi gözükmemektedir. Diğer taraftan kuzeninin bu güçler tarafindan kaçırıldığına ilişkin beyant aşiret/akrabalık bağları nedeniyle sorun yaşayabileceğini göstermesi bakımından õnem 

taşımakta ise de başvurucunun başvuru formunda bu iddiasını dile getirmediği, dahası adli ve idari mercilere kuzeninin kaçırılmasıyla ilgili ayrıntılı bir açıklama yapmadığı, herhangi bir veri de sunmadığı görülmüiştür. Dolayısiyla inandrıcılığı oldukça zayıf olan bu iddia nedeniyie başvurucunun risk altinda olduğu sõylenemez. Bu sebepler haricinde başvurucu Haşdi Şabi'nin neden kendisini hedef aldığını, ülkesinden ayrıimasından sonra bu tehdidin ne şekilde ve ne zaman kendisine ulaştiğıni, tehdidin devam ettiğine dair göstergelerin neler olduğunu açıklamamıştır. Aslında başvurucunun söz komusu tehdide ilişkin aşamalardaki anlatımlarının tutarlı olmadığı da gōrūlmūştür (bkz. §§ 6, 8, 25).

36. Sünni Arap olması haricinde DAEŞli olarak algılanmasıa neden olacak ek faktörierin yokluğunda başvurucunun ülkesinde mezhebi ve kökeni nedeniyle kōtümuameleye maruz kalacağı sõylenemez.

37. Diğer taraftan başvurucu, pandemi nedeniyle bulaş riskini dile getirmiş ise de sağlık durumuna veya sınır dışı etme işlemi kapsamında pandeminin ne gibi bir soruna yol açacağına ilişkin açıklama yapmamıştır. Başvurucunun iddiasının ayrıntılı inceleme yapmayıgerektirir nitelikte olmadığı değerlendirilmiştir.

38. Sonuç olarak başvurucunun geri gönderilmesi hâlinde ülkesinde gerçek bir riskle karşı karşıya kalacağına inanmak için esaslı gerekçeler bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştir.

39. Açıklanan gerekçelerle kötü muamele yasağının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

C.Adfl Yargılama Hakkıın İhlal Edildiğineİlişkin lddia 
40. Başvurucu, sınır dışı etme işlemine ilişkin davada verilen kararın kesin olduğunu, iki dereceli yargılama hakkından faydalanamadığını belirterek etkili başvuru ve adil yargılanma haklarıın ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

41.Başvurucunun şikâyeti adil yargılanma hakkı kapsamıda incelenmiştir.
42.Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 4S. maddesinin (!) numaral fikrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da gūvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme veya Tūrkiye'nin taraf olduğu Sðzieşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözieşme'nin ortak koruma alanı dışında kalan hak ihlali iddiasını içeren başvurular bireysel başvurunun kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049,26/3/2013, § 18).

43. Devletin yabancıları üilkeye kabul etmekte veya sınır dışı etmekte takdir yetkisinin bulunduğu kuşkusuzdur ancak anlan işlemierin Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale oluşturması hâlinde bireysel başvuruya konu edilebilmesi mtümkūndür (A.A. ve A.4. , § 54). Öte yandan AlHM tarafindan yabancların ülkeye girişine, ālkede kalışına veya ülkeden çıkarımasına ilişkin işlemlerin Sðzleşme'nin 6.maddesi kapsamında kalmadığı kabul edilmektedir. Bir başka ifadeyle sőz konusu işlemlere ilişkin davalar medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili görülmemektedir (Aigul Mavlianova, B.No: 2016/6293, 9/11/2017, § 27). Dolayısıyla sınır dışı etme işlemini konu alan 

uyuşmazlıkları içeren yargılamaların Anayasa'nın 36. ve Sözleşme'nin 6. maddesinde güvence atına alınan adil yargılama hakkınin ortak koruma alanı kapsamında kalmadığının kabulū gerekir (Aigul Mavlianova, § 28)

44. Başvurucunun adil yargılanma hakkına ilişkin iddialarının konusunun Anayasa ve Sðzleşme'nin ortak koruma alanı dışında kaldığı anlaşılmıştır.

45. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

D. Aile Hayatına Saygı Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
46. Başvurucu, sınır dişı edilmesi hâlinde eşi ve bir çocuğunun Tūrkiye'de kalacağını belirterek aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
47. Aile hayatına saygı hakkının yalnızca vatandaşlar tarafından değil hukuka uygun şekilde ikamet eden yabancılar tarafından oluşturulan aile birliklerini de koruduğunun kabulü gerekir ancak gōç kontrolü ve kamu düzeninin korunması için söz konusu olan gereklilikler nedeniyle aile hayatına saygı hakkının suırlandırlmasında devletin geniş takdir yetkisi vardır. Bu bakımdan aile yaşamının gelişim gösterdiği şartlar, aile hayatındaki ilişkilerin ne ölçüde kesildiği ya da kesileceği, ülkedeki bağların ne ölçüde olduğu, başka bir yerde aile yaşamını sürdürīek için aşılamaz nesnel engeller olup olmadığı, gōç kontroltntın gereklerinin veya sınır dışı edilmenin ağır bastığı kamu düzenine ilişkin değerlendirmelerin olup olmadığı gibi kriterler dikkate alınarak inceleme yapılmaktadır (Peri Kırık, B. No:2015/19795, 9/1/2019, § 26).

48. Başvurucunun Irak'a gönderilmesi hâlinde kötü muamele yasağı kapsamında bir riskle karşı karşıya kalmayacağı değerlendirilmiştir (bkz. § 39). Başvurucu, kötü muamele riski dışında aile birlikteliğini neden ülkesinde kuramayacağına ilişkin bir iddia ileri sürmemiş; ailesiyle ilgili hiçbir õzel bilgi sunmamıştır. Dolayısıyla ailesinin de kendisi ile birlikte Irak'a dönmesinde ne gibi önemli engeller bulunduğu anlaşılamayan ve ailesi özelinde hiçbir açıklama yapmayan başvurucunun bu iddiasını temellendiremediği sonucuna ulaşılmıştır.

49. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HκÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun niteliği gereği kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin RESEN GİZLI TUTULMASINA,
B. Adli yardum talebinin KABULÜNE,
C. 1. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLIR OLDUĞUNA,

2. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkdsizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Aile hayatına saygı hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
D. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altina alınan kötū muamele yasağının tHLAL EDILMEDIĞINE,
E. Sınır dşi etme işlemine ilişkin verilen tedbir kararımın SONLANDIRILMASINA,
F. 12/1/201l tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini Ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,
G. Kararın bir örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı ile Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 17/7/2024 tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.