Anayasa Mahkemesinin 10/5/2023 Tarihli ve 2022/53952 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2023-10-25

25 Ekim 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32350
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR  HATİCE CENGİZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2022/53952Karar Tarihi : 10/5/2023
Başkan : Haşan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞMuhterem INCE Raportör : Nahit GEZGIN Başvurucu : Hatice CENGIZ Vekili : Av. Gōkmen BAŞPINAR 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, bir yabancı ülke konsolosluğunda gerçekleşen öldürme olayının etkili soruşturulmaması nedeniyle yaşam hakkıın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
Ⅱ.BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/5/2022 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan Ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2022/78660 sayılı bireysel başvuru dosyası, konu yönünden irtibat nedeniyle 2022/53952 sayılı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmiş ve inceleme 2022/53952 sayılıbireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmüştür.

.Bölüm Başkant tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.


HL OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığryla temin edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar Özetle şöyledir.

9. 1982 doğumlu başvurucu ile nişanlısı 1958 doğumlu Suudi Arabistan Krallığıvatandaşı Cemal Kaşıkçı olay tarihinde, kısa bir süre sonta gerçekleştirmeyi planladıklarıevlilikieri için hazırlik yapmaktadır. Cemal Kaşıkçı, sadece Suudi Arabistan'da değil Orta Doğu bölgesinde de taninan bir yazar ve gazetecidir. Cemal Kaşıkçı, 1984 yılında Lübnan'da yayımlanmaya başlayıp 1987 yılında Suudi Arabistan Krallığı'nda yayımlanmaya devam eden "El Hayar" dergisinde çeşitli konularda yazılar yazmaktadır. Cemal Kaşıkçı, Istanbul Cunhuriyet Başsavcılığının (Cumhuriyet Başsavcılıği) iddianamelerinde belirtildiğine göre ülkesinde Kral Abdullah Bin Abdulaziz'in yaşamım yitirip Selman Bin Abdülaziz'in kral olmasının ardından yeni yönetimin Özellikle ifade hürriyetini kısıtlayıcı bazı uygulamalarıolduğunu ileri sürerek 2016 yılında Amerika Birleşik Devletleri'ne gitmiştir.
10. Başsavcılığın söz konusu iddianamelerinde belirtildiğine göre Cemal Kaşıkçı,Amerika Birleşik Devletleri'nde "Washington Post" gazetesinde yazı yazmaya başlamış; bu yazılarında ve katıldığı birtakım toplantılarda Orta Doğu'nun demokratikleşmesi, bölgedeki Özgürlüklerin genişletilmesi konularında görüşlerini dile getirmis; bu bağlamda Suudi Arabistan Krallığı'nın yeni yönetimini açıkça eleştirmiştir. Cemal Kaşıkçı ayrıca benzer düşüncelere sahip kişiler ile birlikte Democracy for Arab World Now (DA WN, Arap Dünyast Için Şimdi Demokrasi) adlı bir derneğin kuruluşunda yer almıştır. Aynı iddianamelerde belirtildiğine göre Kaşıkçı, Suudi Arabistan Krallığı yönetimini eleştiren bazı yazılarından ve konuşmalarından dolayı hayatına yönelik tehditlere maruz kalmış olup bu tehditler sebebiyle tedirgin ve endişelidir.

11. Başvurucu ile Cemal Kaşıkçı 2018 yılının Mayıs ayında tanışmış, bir stre sonra evlenmeye karar vermiştir. Başvurucu, olay tarihinde Fatih Sultan Mehmet Universitesi Tarih Bölümtinde doktora öğrencisidir. Kişisel tercihiyle 2003 yılında Mısır Arap Cumhuriyeti'ne giderek burada 2006 yılına kadar Arapça eğitimi almış, ardımdan Türkiye'ye dönerek bazıakademik çalışmalar yapmıştır. 2015 ve 2016 yıllarında yine kendi imkânlarıyla Umman'a giderek Orta Doğu siyaseti konusunda eğitim almış, ayrıca dini mezhepler konusunda saha çalışmaları da yapmıştır. Başvurucu, Cemal Kaşıkçı ile 6/5/2018 tarihinde İstanbul'da gerçekleştirilen bir forumda tanışmıştır. Bu tanışmanmın ardmdan ikili yakınlaşmaya başlamış,ilerleyen dönemde Cemal Kaşıkçı başvurucuya evlenme teklifinde bulunmuştur.Başvurucunun açıklamalarına göre evlenme isteklerine başvurucunun babası onay vermiştir.Cemal Kaştkçı'yla İslam inancının evliliğe ilişkin bazı hükümlerinin uygulanması konusunda anlaşmışlardır. Cemal Kaşıkçı evlilikleri için Tūrkiye'de bir ev seçtikten sonra evi satın almış,ardından Cemal Kaşıkçının Birleşik Arap Emirlikieri'nde o dönem yaşamakta olan oğlu Abdullah, babasını çağırması tzerine Tūrkiye'ye gelip başvurucu ile tanışmıştır.
12. Başvurucu ile nişanlısı Cemal Kaşıkçı nikâh işlemleri için 28/9/2018 günü Fatih Belediye Başkanlığına başvurmuştur, Cemal Kaşıkçı'nın Suudi Arabistan Krallığı vatandaşıolup bekâr olduğuna ilişkin ilgili belgeyi Ülkesinin yetkili makamlarından almasının ardından bir başvuru yapmaları gerektiğinin kendilerine bildirilmesi sonrasında başvurucu ile Cemal Kaşıkçı, aynı gün saat 10.00'da Suudi Arabistan Krallığı İstanbul Başkonsolosluğuna (Konsolosluk) gitmiştir. Konsolosluğa giren Cemal Kaşıkçı, yaklaşık bir saat sonra 

Konsolosluktan çıkarak başvurucuya sōz konusu belgelerin Londra'ya gideceği için gün içinde düzenlenemeyeceğini, başka bir gün Konsolosluğa yeniden gelmeleri gerektiğini sõylemiştir. Cemal Kaşıkçı başvurucuya Konsolosluğa giderken endişeli olduğunu ancak görevlilerin kendisini çok iyi karşılayıp evlilik haberlerine sevindiklerini belirttiklerini ve kendilerini tebrik ettiklerini söyleyerek endişesinin kalmadığını ifade etmiştir.
13. Cemal Kaşıkçı, önceden planladığı Üzere hava yolu ile aynı gün Londra'ya gitmiş, 2/10/2018 günü dönmesinin ardından telefonla görüştüğü Konsolosluk görevlisinin belgenin hazır olduğunu söylemesi üzerine belgeyi almak için aynı gün başvurucu ile birlikte Konsolosluğa gitniştir. Cemal Kaşıkçı, Öncesinde olduğu gibi Konsolosluğa yalnız girmişuncak bu kez çıkmamıştır. Cemal Kaşıkçı, içeri girerken mobil telefonlarını başvurucuda bırakmıştır. Uzun bir sūre çıkmasını bekleyen ancak bir süre sonra durumdan endişelenen başvurucu, aynı gün Tūrk makamlarına (Levent Polis Karakolu) başvurmuştur.
14. Cemal Kaşıkçı'nın kaybolduğunun öğrenilmesi Üzerine Türk ve yabancı medya organları canlı yayınlarla durumu takip etmeye başlamıştır, Konsolosluk yetkilileri Cemal Kaşıkçı'nın işlemlerini tamamladıktan sonra Konsolosluktan ayrıldığını, akıbetinin ortaya çıkarılması için Tūrk makamlarıyla temas hâlinde olduklarımı açıklamıştır.
15.Cumhuriyet Başsaveılığınca olaya ilişkin bir soruşturma başlatılmıştır.
16. Cumhuriyet Başsavcılığı düzenlediği iddianamelerde, olayı soruşturma yetkisi bakımından da bazı açıklamalar yapmıştır. Ulusal ve uluslararası mevzuatın dikkate alındığıbelirtilen bu açıklamalara göre Cumhuriyet Başsaveılığı, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu'nun "Yer bakımından uygulama" kenar başlıklı 8. maddesine bir atif yaptiktan sonra Türkiye ve Suudi Arabistan Krallığı'nın taraf olduğu 1963 tarihli Konsolosluk İlişkileri Hakkmda Viyana Sözleşmesi'ne göre sözleşmeci devletlerin konsolosluk binalarının dokunulmazlığının konsolosluk işlemleri ile sınırlı olduğunu, kabul eden (ev sahibi) devlet makamlarının konsolosluğun münhasıran konsolosluk işlemleri için kullanilan kısmına giremeyeceklerini, bu kısım dışındaki bölümler için ise bir sınırlama olmadığını, ağır bir suç hålinde yetkili adli makamların kararı ile konsolosluk görevlilerinin soruşturma ve kovuşturmaya tabi tutulabilecekleriní, söz konusu görevlilerin sadece resmi görevlerin yerine getirilmesi sırasında işledikleri fillerden dolayı bir yargı bağışıklığına sahip olduklarım ve konsolosluk binalarımın konsoloslukla ilişkili işlevlerin yerine getirilmesine aykırı biçimde kullanılamayacağını kabul ettikleri görüşündedir. Cumhuriyet Başsaveılığı,diplomatik temsilcilik şefinin rızası olmadan konsolosluk binasına girmenin mümkün olmadığını da aynı iddianamede açıklamıştır.

17. Cumhuriyet Başsavcılığı, olay yerinin diplomatik misyon temsilciliği olmasınedeniyle Bakanlık ve Türkiye Cumhuriyet Dışişleri Bakanlığı aracılığıyla Suudi Arabistan Krallığı yetkilileri ile gerekli yazışmalar yapılarak arama ve delil incelemesi için izin verilmesi talebinde bulunmuştur, Bu talebin Krallık yetkililerince kabul edildiği 15/10/2018günü Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmiştir.

18. Cumhuriyet Başsavcılığı aynı gūn İstanbul Sulh Ceza Hâkimliğinden arama,elkoyma ve inceleme kararları verilmesini talep etmiş; Hâkimlikçe taleplerin kabul edilmesiyle Cumhuriyet savcılarınca Konsolosluk binalarında ve araçlariında arama ve incelemeler gerçekleştirilmiştir. Konsolosluk konutu ve eklentilerinde de arama yapılmıştır.

19. Sðz konusu Konsolosluk konutu ve araçları dışındaki aramalar ve incelemeler 15/10/2018 gūnü saat 19.15'de başlayıp 16/10/2018 günü saat 04.15'te tamamlanmıştır.Arama ve incelemelerde özellikle cinayetler sonrasında yok edilmek istcnen izleri tespit etmeye yarayan luminol srvı ve ultra viyole (mor Ötesi) ışık kaynağı kullanılmıştır.Konsolosluk konutunda kalan görevlilerin ailelerinin konutu vaktin gece olması nedeniyle boşaltamadıklarının, Konsolosluk araçlarının da aynı gerekçeyle hazır edilemediğinin ve bu konuda bilgi verileceğinin Suudi yetkililerce bildirilmesi nedeniyle Konsolosluk konutunda ve Konsolosluk araçlarında belirtilen zaman diliminde arama yapılamamıştır.
20. Ertesi gün Suudi yetkililcrce Konsolosluk konutunun ve Konsolosluk araçlarinun arama ve incelemeler için hazır edildiğinin bildirilmesi üzerine Cumhuriyet Başsavcılığmca Konsolosluk araçları ile Konsolosluk konutunda 17/l0/2018 günü saat 17.00'de başlatılan aramalar ve incelemeler 18/10/2018 günü saat 04.50'de tamamlanmıştir.Bu aramalarda ve incelemelerde de huminol srvı ve ultra viyole ışık kaynağı kullanılmıştır.
21. Öte yandan yapilan arama ve incelemelerde Konsolosluk konutunun altında bir kuyu olduğu belirlenmiştir. Suudi yetkililerin onay vermemesi nedeniyle kuyuda inceleme yapılamamıştır. Bu durum üzerine Türkiye Cumhuriyet Dışişleri Bakanlığı yetkilileri derhāl harekete geçerek Suudi Arabistan Krallığı yetkilileri ile temasa geçmiş, 17/10/2008 tarihli bir nota ile kuyuda inceleme yapılmasına izin verilmesini talep ctmiştir. Suudi yetkililer talebe bir yant vermeyince olay yeri inceleme ekipleri kuyu içinde inceleme yapamamış, sadece kuyudaki sudan numune almıştır.

22. Aramalarda Konsolosluktaki kazan dairesinin duvarının dibinde duvar boyasıkutuları, boya işleminde kullanılan rulo ve siva harcı da bulunmuştur.
23. S8z konusu arama ve inceleme işlemleri bunlarla sınırlı kalmamış, 22/10/2018günü Konsolosluğa ait bir aracın İstanbulum Sultangazi ilçesinde bir otoparkta olduğu tespit edilerek bu araçta da aynı gún arama yapilmiştir. Bu aramada da ayrıntilı incelemeler yapılarak bahsi geçen özel srvı ve ışık kaynağı kullanılmıştır. Bu aramalardan bir sonuçalınamamış, Cemal Kaşıkçı ile ilgili olarak-örneğin DNA incelemesine esas alınabilecek türden- bir kanut ya da başkaca bir iz tespit edilememiştir.

24. Cumhuriyet Başsavcılığı, Konsolosluk binası ve eklentilerindeki kameraların kayıtlarını incelemiştir. Bu incelemelere göre Cemal Kaşıkçı 2/10/2018 günü saaı 13.08'de Konsolosluğun girişindeki üst aramalarının yapıldığı binaya girmiş, başvurucu ise Konsolosluğun dışında beklemeye başlamıştır.

25. Cumhuriyet Başsaveılığı, Konsolosluk binasına girip çıkanları ve bu kişilerin önçeki hareketlerini de güvenlik kameraları üzerinden incelemiştir. Bu incelemelere göre üçkişi 1/10/2018 günü saat 16.10'da tarifeli bir uçakla Riyad'dan Istanbul Atatürk Havalimanı'na gelmiş, aynı gün saat 17.20'de Istanbul'da bulunan bir otel binasına girmiş,saat 18.29'da otelden çikarak saat 19.14'de Konsolosluk konutuna gitmis, saat 22.05'te Konsolosluktan ayrılıp saat 23.52'de otele dönmüştür. Bu kişilcrin Türkiye'ye gelmelerinin ardından bir başka üç kişilik grup 2/10/2018 günü saat 01.45'te yine tarifeli bir uçakla Mısırdan İstanbul Atatīüīk Havalimanı'na gelmiş ve diğer üç kişilik grubun kaldığı otele saat 02.18'de ulaşmıştır. Aynı gece saat 03.38'de bu kez dokuz kişiden oluşan üçüncü grưp, bir özel uçakla aynı havalinanına gelmiş, diğerlerinin kaldiğı otelden başka bir otele yerleşmişlerdir.


26.Türkiye'ye gelen kişilerin 2/10/2018 günü gruplar hâlinde hareket cttiği ancak hepsinin saat 12.40'ta Konsolosluğa geldiği anlaşılmiştır. Bunlardan beşi Konsolosluk konutuna, diğerleri ise Konsolosluk binasına girmiştir, Saat 1 I.45'te Konsolosluğa gelen bu kişilerden ikisine görevlilerce Konsolosluk dişındaki güvenlik kameraları gösterilmiş, saat 12.12'de ise Konsolosluk önünde olağan dışı bir araç hareketliliği yaşanmıştır. Cemal Kaşıkçıise saat 13.08'de Konsolosluğa girecektir.

27. Cumhuriyet Başsavcılığı bu görüntülerden Konsolosluğa gelen kişilerden üçünün Cemal Kaşıkçı'nın gelmesinden bir süre sonra (saat 14.52) Konsolosluk binasının arka kapısından çıktığını belitlemiştir. Ayrıca bu kişilerden birinin Konsolosluğa girdiğinde Üzerinde olan kyafetler yerine Cemal Kaşıkçının Konsolosluğa girerken giydiği kıyafetlerle Konsolosluktan çıktığını, bir diğerinin ise çıktığında elimde beyaz bir poşet olduğunu tespit etmiştir. Bu kişilerin Konsolosluk dışındaki hareketleri de yine güvenlik kamera kayıtlarıüzerinden incelenmiş, Sultanahmet Camisi'nin öntmden geçip girdikleri bir WC'de Cemal Kaşıkçı'nın kıyafetlerini giyen kişinin kıyafetleri çıkararak Konsolosluğa girerken giydiği kıyafetleri giydiği, elinde poşet olan kişinin de kyafetini değiştirdiği belirlenmiştir.Görüntülerden bu kişilerin daha sonra bir kafeye girdiği, öncesinde Cemal Kaşıkçı'nın kıyafetlerini giyen kişinin sakallarıı keserek diğer kişi ile birlikte kafeden çıktığı, ardından ikisinin bir taksiye bíndiği, vardıkları yerde elinde poşet olan kişinin poşeti bir çöp kutusuna attığı, ardından yürüyerek kaldıkları otele vardığu, otelden de bir başka taksi ile İstanbul Atatürk Havalimanı'na giderek Ttürkiye'yi terk ettikleri anlaşılmıştır.
28. Görüntü incelemelerine göre diğer kişiler, Konsolosluktan gruplar hâlinde aynıgün ancak farklı zamanlarda Konsolosluk araçlarıyla veya yaya olarak ayrılmış, ardından yine gruplara böltmerek aynı gtn içinde Atattrk Havalimanına gelerek iki grup halinde önce saat 18.30'da, sonra saat 22.00'de aynı şirketin iki ayrı uçağıyla Türkiye'den ayrılmıştır.
29. Öte yandan Cemal Kaşıkçr'nın binaya girdiği görüntülenmiş ancak çıktığınıgösteren bir kayda rastlanmamıştır. Bununla birlikte Cumhuriyet Başsavcılığının değerlendirmesine göre Cemal Kaşıkçı'nın Konsolosluğa girmesinin ardından saat (5.02'de iki Konsolosluk aracı Konsolosluktan çıkmış, beş dakika sonra araçlardan biri Konsolosluk konutıma dönmüş, araçtan bir kişi inmiştir. Ayni değerlendirmeye göre aracın Konsolosluk konutumun garajına çekilip araçtan iki şüphelinin daha inmesinin ardından araçtan çıkarılan bavulların üç kişi tarafindan peyderpey Konsolosluk konutuna götürüldüğt anlaşılmıştır.Cumhuriyet Başsavcılıği, iddianamelerde, bavulların kaç tane olduğunu belirlcyememekle birlikte beş tane olduğu görüşünde olduğunu açıklamıştır.

30. Cumhuriyet Başsavcılığı Konsolosluk binasındaki ve konutundaki güvenlik kameralarının kayıtlarını elde etmeye çalışmışsa da Konsolosluk yetkilileri kamera sisteminin arızalanmasını gerekçe göstermiş, bu nedenle kayıtların elde edilınesi mümkün olmamıştır.Cumhuriyet Başsavcılğı kamera sistemine teknik hizmet veren Türk şirketi ile yazışma yapmış; şirket, Konsolosluktan S/7/2017 tarihinde arza bildiriminde bulunulduğunu, bu arızanın giderildiğini, bu tarihten sonra ve Özellikle olayın gerçekleştiği tarihten önceki altıayda Konsoloslukça başkaca arıza bildirimi yapılmadığıı yazı cevabında bildirīiştir.
31. Başvurucu, Cemal Kaşıkçı'nın mobil telefonları ile bilgisayarını Cumhuriyet Başsavcılığına teslim etmiştir.Cumhuriyet Başsavcılığının bunlar üzerindeki incelemesi neticesinde Cemal Kaşıkçı'nın Suudi Arabistan Krallığı yönetimine yönelik eleştirileri nedeniyle slūm tehdidi içeren paylaşımlara ve slümünün istendiği bazı yorumlara maruz kaldığı anlaşılmıştır. Cumhuriyet Başsaveılığı, Cemal Kaşıkçı'nın İstanbul'daki konutu ile 

eklentilerinde, Konsolosluğa gruplar hâlinde gelen kişilerin kaldıkları otellerde, bu kişilerden birinin iletişim kurduğu, Suudi uyruklu olan kişinin Yalova'nın bir köyündeki evinde aramalar yapmıştir. Bu aramalarda Cemal Kaşıkçı'nın nerede olduğunun belirlenebilmesi yöntınden sonuç alındığına ilişkin bir bilgiye ve belgeye başvuru dosyasında rastlanmamıştır.
32.Cumburiyet Başsaveılığı; arajarında Konsolosluk görevlileri, İstanbul'daki Özel Suudi Arabistan Okulu çalışanları, taksi şoförleri, kafe çalışanları ve diğer kişilerle birlikte 54kişinin tanıklığına başvurmuştur.

33. Olaya ilişkin soruşturmada başvurucu müşteki olarak dinlcnmiş, başvurucuya şikâyet ve delilleri sorulmuştur. Başvurucu, beyanlarında olay günü saat 16.40'a kadar nişanlısının Konsolosluktan çıkmasını beklediğini, çıkmaması lzerine tanık Y.A.yı telefonla aradığıni, daha sonra da olay yerine gelen kolluk görevlilerine durumu bildirdiğini sõylemiş;Cemal Kaşıkçı'nın ülkesinden ve ailesinden aynı yaşadığı için kendisi ile ilgili önemli bir gelişme olduğunda ne yapacağına ilişkin bir hareket taurzı geliştirmeye çalıştığını, Cemal Kaşıkçı'nın Y.A. ile tanışıklığı olup bir sorun yaşandığında kendisinden Y.A, ile iletişime geçerek ondan yardım isteyebileceğini söylediğini, Cemal Kaşıkçı'nın Konsolosluktan çıkmaması tzerine bu nedenle Y.Ayı arayıp yardım istediğini belirtmiştir.
34. Soruşturma sırasında Suudi Arabistan Krallığı adli makamları ife görüşmeler yapılarak olaya ilişkin bilgi istenmiştir. Bu görüşmelerde Suudi Arabistan Kralhığı'nda da olaya ilişkin soruşturma yürütüldüğü anlaşılmıştır. Öncelikle olayın tüm boyutlarınım soruşturulup araştırılması, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması ile olayın planlayıcılarının belirlenmesi konusunda Tütkiye Cumhuriyeti yetkili makamları ile Suudi Arabistan Krallığıyetkilileri arasındaki görüşmeler ve görüşmeler sonucunda varılan mutabakat doğrultusunda Suudi Arabistan Kralığı başsavcısı ile beraberindeki heyet, 28/10/2018 günü Tūrkiye'ye gelerek 29/10/2018 günt Cumhuriyet Başsavcılığına bir çalışma ziyaretinde bulunmuştur. Bu görüşmede Cemal Kaşıkçının Tūrkiye Cumhuriyeti topraklarıda Bldürülüp Tūrk hukuku ve evrensel hukukun genel prensiplerine göre olayı soruşturma ve kovuşturma yetkisinin Türk makamlarına ait olduğu, Suudi yetkililere bildirilmiş; Suudi Arabistan'da tutuklandığıanlaşılan şüphelilerin iadesi de talep edilmiş, görtişmede;
- Cemal Kaşıkçının cesedinin nerede olduğu,
- Cemal Kaşıkçı'nın planlanarak öldürüldüğünün değerlendirildiği, bu nedenle suçun planlanması aşaması ile ilgili olarak kendi soruşturmaları kapsamında tespit edilen bir bulgu olup olmadığı,
- Kamuoyuna yerli tş birlikçı olarak yansıyan kişinin kim olduğu Suudi yetkililere söziü olarak sorulmuş, ardından sorular aynı gün kendilerine yazıl olarak iletilmiştir.

35. Suudi yetkililer 30/10/2018 günü yeniden Cumhuriyet Başsavcılığına çalışma ziyaretinde bulunduklartnda kendilerine aynı sorular yöneltilerek bir cevap beklendiği vurgulanmıştır. Suudi yetkililerce aynı günlü bir yazı ile Cemal Kaşıkçı'nın cesedinin Suudi Arabistan'da yapılacak sorgulamalarla belirlenebileceği, cinayetin planlı olup olmadığının da aynı sorgulamalarla ortaya çıkarılabileceği, bununla birlikte olayda "yerli iş birlikçı" olduğu yönünde bir bilgilerinin olmadığı Cumhuriyet Başsavcılığına bildirilmiştir.
36. Yürütülen soruşturmada şüpheliler hakkında yakalama kararı verilmiş, Türkiye ile Suudi Arabistan Krallığı arasında adli yardumlaşmaya dair ikili anlaşma bulunmaması ve 

çok taraflı müşterek bir sözleşmeye de ortak taraf olunmaması nedeniyle uluslararası teamül hukuku ve mütekabiliyet ilkesi temelinde şüphelilerin Türkiye'ye iade edilmeleri için girişimde bulunulmuştur. Bu kapsamda hazırlanan iade talepnameleri, Suudi Arabistan Krallığı adli makamlarıma gönderilmiş ancak söz konusu talepler, şüphelilerin Suudi Arabistan Krallığı vatandaşı olması gerekçe gösterilerek kabul edilınemiştir. Ayrıca Cumhuriyet Başsavcılığının talebi üzerine 20 şüpheli hakkında Interpol Genel Sekreterliğince kırmuzı bülten çıkarılmıştır.

37. Cumhuriyet Başsavcılığı, Suudi Arabistan Krallığı adli makamlarınca yürütülen ceza muhakemesinde alman şüpheli/sanık ve tank ifadeleri, iddianame, duruşma tutanaklarıdahil ilgili tüm belgelerin öreğinin gönderilmesi için 15/1/2019 tarihinde ilgili makamlara adli yardımlaşma talebi iletmiş ancak bu talebe de bir cevap alamamıştır.
38. Öte yandan Suudi Arabistan Krallığı Başsavcılığı olaya ilişkin bir basın açıklaması yapmıştır, Bu bası açıklamasında olaya ilişkin bazı bilgilere yer verilmiştir.Açıklamada, Suudi Arabistan Krallığı Istihbarat Başkan Yardımçısı'nın Cemal Kaşıkçı'nın ikna yoluyla Suudi Arabistan'a getirilmesi, ikna edilemediği takdirde zor kullanılmasıtalimatı verdiği, talimat verdiği görev başkanının (İlgili belgelerde görev başkanı şeklinde anılmaktadır.) bu amaçla 15 kişilik üç aytı grup (müzakere, istihbarat ve lojistik görevleri olan) oluşturduğu, Cemal Kaşikçı'nın zorla getirilmesi gereken bir durumda ortaya çıkabilecek muhtemel biyolojik kalıntıların silinmesi için bir adli tıp uzmanıyla iletişime geçtiği, zorla getirme durumunda uygun bir yer sağlanması için Tūrkiye'deki bit iş birlikçi ile iletişim sağladığı ancak Cemal Kaşıkçı ile yapılacak görüşmenin başarısızlıkla sonuçlanmasıdurumunda güvenilir yere götürülmesinin mümkün olmadığı değerlendirerek ikna edilemediğinde Cemal Kaşıkçı'nın δldürülmesine karar verdiği, ardıdan Cemal Kaşıkçı ile yapılan görüşme sırasında yaşanan kavgada Cemal Kaşıkçı'nın önce bağlanıp ardından kendisine enjekte edilen yüksek dozdaki uyuşturucunun etkisiyle yaşamını yitirdiği belirtilmiştir.

39. Aynı açıklamada šldürme emrini veron ve emri yerine getiren kişi sayıstnın beşolarak belirlenip Cemal Kaşıkçr'nın cesedinin de cinayeti işleyen bu kişilerce parçalanarak Konsolosluk binasından çıkarıldığı, ayrıca Kaşıkçı'nın kıyafetlerini giyerek konsolosluktan çıkan bir kişinin, Konsolosluk binasındaki güvenlik kameralarımı devre dışı bırakan bir diğer kişinin ve cinayeti gerçekleştirenlere lojistik destek sağlayan diğer kişilerin tespit edildiği belirtilmiştir. Açıklamaya güre görev başkanı, müzakere grubu başkanı diye andıkları kişi ile olayla ilgili olarak gerçek dışı rapor düzenleyip Istihbarat Başkan Yardımeısı'na bu raporu sunma konusunda bir fikir birliğine varmış; gerçek dışı hazırlanan bu raporda, Kaşıkçı'nın Suudi Arabistan'a dönmesi için yapılan görüşmenin başarısızlıkla sonuçlanmasının ardından Konsolosluktan ayrıldığı ifade edilmiştir.

40. Cumhuriyet Başsavcıliğınca düzenlenen iddianamelerde, Suudi Arabistan Krallığı Başsaveılığınca yapılan açıklamaya rağmen Suudi yetkililerce olayın hemen ardımdan yapılan açıklamada Kaşıkçınin Konsolosluktan ayrıldığının belirtildiği,Başsavcılıklarınca yürütülen soruşturmada ise Kaşıkçı'nın Konsolosluktan ayrılmış gibi gösterilmeye çalşıldığı tespit edilince yetkililerin Kaşıkçının Konsolosluktan ayrıldığıyönündeki açıklamalarından vazgeçerek adt geçenin Suudi Arabistan'a götürülmeye ikna edilemcyince yaşanan tartışmada yaşamını yitirdiği açıklamasını yaptıkları, sonraki aşamada bu açıklamadan da dönülerek basın açıklaması yapıldığı, bu nedenle Suudi yetkililerin çelişkili ve gerçek dışı açıklamalarda bulunduğu kanaatine varıldığı ifade edilmiştir.

41. Cumhuriyet Başsavcılığısoruşturma sonucunda24/3/2020 tarihinde toplamda 20 şüpheli hakkında nitelikli (tasarlayarak ve canavarca hisle veya eziyet çektirerek) öldürme suçundan iddianame düzenleyerek kamu davası açmıştır. Iddianamede Cemal Kaşıkçı'nın kendi isteğiyle veya kabul etmemesi durumunda zor kullanilarak Suudi Arabistan'a getirilmesinin, mümkün olmaması durumunda ise öldürülmesinin bazı şüpheliler tarafindan kararlaştürıldığı açıklanmıştır. lddianameye göre bu kararın icrası için bir ekip kurulmuş; ekip istihbarat, lojistik ve müzakere görevlerini yerine getirmek üzere tç gruba ayrıimış, Cemal Kaşıkçının öldürüimesi için ekibe adli tıp uzmanı bir şüpheli dâhil edilmiş, müzakere ekibinin başına ise Suudi Arabistan Krallığı'nda tuğgeneral ve istihbaratçı olarak görev yapan bir diğer şüpheli getirilmiştir. Iddianamede belirtildiğine göre görev başkamı 1/10/2018 günüsaat 16.10'da tarifeli uçakla Türkiye'ye gelenler arasındadır. Iddianamede, adi geçenin Türkiye'de olduğu dönemdeki bir fotoğraft da yer almaktadır.

42.Iddianamede diğer şüphelilerin eylemleri de anlatımıştir. Iddianamede; general,yarbay ve alt rütbelerdeki askerler, istihbarat görevlileri, askeri eğitim uzmanı gibi değişik uzmanlıkları olduğu belirtilen bu şüphelilerin olaydan hemen önce Türkiye'ye gelip ardından mümkün olan en kısa sürede Türkiye'den ayrıldıkları ve Cemal Kaşıkçı'nın Öldürülmesinde rol aldıkları açıklanmış, Türkiye'deki güvenlik kameralarına yansıyan görüntülerine yer verilmiştir. İddianamede ayrıca Konsoloslukta görevli üç Suudi Arabistan Krallığı vatandaşışüphelinin Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmesine iştirak ettiği, olaydan kısa bir süre sonra da Türkiye'yi terk ettikleri belirtilmiştir.

43. Iddianamede Cemal Kaşıkçı'nın bir plan dâhilinde ve tüm şüphelilerin iştiraki ile öldürüldüğü açıklanmıştır. lddianameye göre Kaşıkçı, boğularak öldürülmüştür.İddianamede Cemal Kaşıkçı'nın cesedinin Konsolosluk binasından çtkarıldığı belirtiimekle birlikte-akıbeti ile ilgili açıklama bulunmamaktadır. Diğer taraftan Cumhuriyet Başsavcılığıolayın kapsam ve niteliğini dikkate alarak delilleri yok eden veya öldürmeye iştirak eden başka faillerín olup olmadığıı tespit etmek amacryla soruşturmaya devam etmiştir.
44. Iddianamede ayrica Birleşmiş Milletler (BM) Yargısız ve Keyfi Infazlar Özel Raportörü tarafindan sunulan nihai raporun bir bölümüi de yer almaktadır. Bu rapora göre iddianamede müzakere ekibinin başı olarak görevlendirildiği açıklanan şüpheli ile iddianamenin 1 numaralı şüphelisi arasında 2/10/2018 günū Cemal Kaşıkçı Konsolosluğa henüz girmeden kısa bir süre önce bir görüşme gerçekleşmiştir. Bu görüşmede şüpheliler;Kaşıkçı'nın nasıl öldürüleceği, cesedinin nasıl parçalanıp yok edileceği konusunda görūşalışverişinde bulunmuştur. Raporda, Cemal Kaşıkçı'un Konsolosluğa girmesinin ardından başkonsolosun Konsolosluğun ikinci katındaki odasına davet edildiği, burada kendisine Suudi Arabistan'a dönüp dönmeyeceğinin sorulup dönmest için çıkarılan INTERPOL kararıolduğunun söylendiği, Kaşıkçı'ın ise buna karşılık hakkında bir dava olmadığıu sõylemesi üzerine oradakilerin bu kez Kaşıkçı'dan oğluna geri döneceğini bildiren bir mesaj yazmasınıistediği, Kaşıkçı'nın bunu da kabul etmemesi sonucunda oradan ayrılmasına izin verilmeyip ağzının kapatıldığı, karşı koymaya çalışmasıyla boğularak öldtırüldüğü, ardından cesedinin parçalanarak Konsolosluk binasıdan çıkarıldığı ifade edilmiştir.

45. Bazi şüpheliler yönünden devam eden soruşturmada Cumhuriyet Başsavcılığı28/9/2020 tarihinde Suudi Arabistan Krallığı vatandaşı dört şüpheli hakkında suç delillerini yok etme, gizleme veya değiştirme suçundan, Suudi Arabistan Krallığı vatandaşı olan iki şüpheli hakkmda ise nitelikli öldürme (taşarlayarak ve canavarca hisle veya eziyet çektirerek Sldürme)suçundan iddianame düzenlemiştir. Iddianamede,Cumhuriyet Başsaveilığınca 

5237 sayılı Türk Ceza Kanumu ile 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanumu'nun ilgili maddeleri gereğince mülkilik ilkest ile Viyana Konsolosluk İlişkilerine Dair Sözleşme hükümleri dikkate almarak Suudi Arabistan Krallığı yetkililerinden olay yerinde arama ve inceleme izni talep edildiği ancak Suudi yetkililer ile bu konuda yapılan görüşmelerde ciddi bir engelleme ile karşı karşıya kalındığı, ısrarlı talepler üzerine gecikmeli olarak verilen iznin sonrasında ilk arama, inceleme ve elkoyma işlemlerinin ancak 15/10/2018 günü gerçekleştirilebildiği açıklanmış; suç delillerini gizlemek veya yok etmek amacryla Suudi Arabistan'da oluşturulan bir ekibin Konsolosluktaki arama ve incelemelerin gerçekleştirildiği 15/l0/2018 gününden önce farkhı tarihlerde, gruplar hâlinde Türkiye'ye gelip aramalar ve incelemelerden bir sonuç alınmamasınu sağlamak amacıyla görevlendirildiği belirtilmiştir. Iddianamede, Cumhuriyet Başsaveılığınca yapılmak istenen aramaların ve incelemelerin kapsamlı olacağını Öğrenen Suudi yetkililerin ekibi Türkiye'ye gönderdiği belirtilerek şüphelilerin Cemal Kaşıkçı'nın kaybolmasından sonra 10/10/2018 ve 11/l0/2018 tarihlerinde Ttrkiye'ye uçakla geliş bilgileri ile havalimanında bulumduklarısıradaki çeşitli kamera görüntülerine yer verilmiş, bu kişilerin Türkiye'de Konsolosluk binasıile Konsolosluk konutundaki delillerin yok edilmesine yönelik çalışmalar yaptıktan sonra 18/10/2018 ve 21/10/2018 tarihlerinde hava yolu ile Türkiye'den ayrıidıkları ifade edilmiştir.
46. Öte yandan Suudi Arabistan Krallığı İstanbul Başkonsolosu'nun da 16/10/2018günü saat 17.00'de tarifeli bir uçakla Türkiye'den ayrılarak Suudi Arabistan Kralhğı'na gittiği anlaşılmıştır.

47. Bunumla birlikte Suudi Arabistan'da olay ile ilgili olarak bir ceza kovuşturmasıyürütülmüştür. Riyad Büyükelçiliğince kovuşturmaya ilişkin olarak bir rapor düzenlenerek Türk makamlarna gönderilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen iddianamede yer verilen bilgilere göre iddianamede yer alan bazı şüphelilerin (toplamda l1 kişi) Türkiye'de haklarında iddianame dützenlenmeden Önce Suudi Arabistan Krallığı'nda yargilanmasına başlanmış, duruşmalar būyükelçilik temsilcilerince izlenmiştir. Davayı takip edenler arasında BM Güvenlik Konseyi daimi tye devletlerinin büyükelçilik temsilcileri de bulunmaktadır.
48. Cumhuriyet Başsaveılığıı iddianamesinde açıklandığına göre Suudi Arabistan Krallığı'nda yürütülen kovuşturmada 23/12/2019 tarihinde verilen hüküimle bazı sanıklar hakkında idam, bir sanık hakkında l0 yıl, iki sanık hakkında ayrı ayrı 7 yıl hapis cezasıverilmiştir. Diğer sanıklar için isnat edilen suçu işlediklerine ilişkin yeterli delil buiunmadığıgerekçesiyle haklarında sadece yurt dışına çıkma yasağı tedbiri uygulanmış ancak hükümde beraat ettiklerine ilişkin bir açıklamaya yer verilmemiştir. Aynı kovuşturma sonucunda sanıkların ve iddia makammın hükümleri otuz gūn içinde istinaf mahkemesine taşıma haklarıbulunmakta olup Suudi Arabistan kanunları gereğince idam cezalarının her halükârda (resen)istinaf mahkemesine taşındığı ve hüküm gerekçesinin bir hafta sonra taraflarca Mahkemeden almabileceği bildirilmiştir.

49. Diğer taraftan Cumhuriyet Başsaveiliğınca düzenlenen iddianameler sonucunda açılan kamu davaları Istanbul 1l. Ağır Ceza Mahkemesi (11. Ağr Ceza Mahkemesi)nezdinde birleştirilerek görülmeye başlanmış; davada sanıkların yakalanması ve iadesine ilişkin istinabe cevaplarınin beklenmesine, yirmi samk hakkındaki kırmızı bülten kararlarının devamına karar verilmiştir. Dava strecinde sonradan haklarında sonradan dava açılan altısanık ile ilgili olarak Ağır Ceza Mahkemesinin 27/10/2020 tarihli talebi Özerine INTERPOL Genel Sekreterliğince kırmızı bülten çıkarlmıştır. Başvurucumun talebi üzerine davaya katılmasına (ınüdahilliğine) karar verilmiş, tanıkların bilgi ve görgüsüne başvurulmuştur.

50. Dava duruşmalarına kimi sanıkların müdafileri katılmış, 7/4/2022 günü yapılan duruşmaya kadar toplamda 26 sanığın yakalanması ve Tūrkiye'ye iadesi beklenmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, Suudi Arabistan Krallığı adli makamlarına hitaben düzenlediği 31/12/2021tarihli adli yardımlaşma talebi kapsamında olayla ilgili olarak Suudi Arabistan Krallığı'nda yürūtülen bir soruşturma veya kovuşturma olup olmadığı, varsa kesinleşmiş kararın onaylısuretinin gönderilmesini talep etmiştir.

51. Suudi Arabistan Krallığı adli makamları yazrya 31/3/2022 günü gerçekleştirilen duruşmadan δnce cevap vermiştir. Söz konusu 13/3/2022 tarihli cevabi yazıda, Riyad Ceza Mahkemesinçe verilen kararın nüshası gönderilmiş; bunun yanı sıra "bir kişinin aynı suçtan iki defa yargılanmasının mümkün olmaması" ilkesine göre kovuşturmanın Suudi Arabistan Krallığı yargı makamlarina devredilmesi, 26 sanığın kırmtzı bülten listesinden çıkarılmasıtalep edilmiştir, Aynca kovuşturmann devredilmesi durumunda iddiaların değerlendirilerek sonucundan Türk makamlarma bilgi verileceği de belirtilmiştir.

52. 11. Ağır Ceza Mahkemesi talep Üzerine 31/3/2022 tarihinde yapılan duruşmada iddia makamının aym yöndeki görüşü ile kovuşturmanın Suudi Arabistan Krallığı'na devredilmesi hususunda gōrüş bildirmesi için Bakanlığa yazı yazıimasma, bir sonraki duruşmamın da 7/4/2022 tarihinde yapılmasına karar vermiştir. Bakanlık, kovuşturmanın devrinin uygun görüldüğüme ilişkin görüş bildirmiştir.

53. 11. Ağır Ceza Mahkemesi 7/4/2022 günü gerçekleştirilen duruşmada, iddia makamımın görüşüı doğrultusunda kovuşturmanın Suudi Arabistan Krallığı adli makamlarına devri konusundaki Bakanlık görüşüne de atfen kamu davasının durmasına ve kovuşturmanın Suudı Arabistan Krallığı adli makamlarına devredilmesine itiraz kanun yolu açık olmak üzere karar vermiştir. Süz konusu kararın ilgili kısmı şöyledir:
" (….)
Mahkememtzce maktul Cemal Kaşıkçı'nın öldürülmest olayı ile ilgill Suudi Arabistan ülkestnde bir soruşturma veya kovuşturma olup olmadığının sorulmuş, 21/03/2022 tarihinde gelen cevabi yozıda bir kiştnin aym suçtan lki defa yargulanmasınun mümkün olmamasıyasal ilkestne göre davanin Suudl Arablstan'dakd yargı makamlarina devredilmesini,davanın devri durumunda dava ve davadakı tddiaların değerlendirilerek sonucundan Türk Adli Makamlarına bilgi verileceği belirtilmtşttr.

Ülkemizde cezai konularda uluslararası adli iş birliğintn usul ve esasları 6706 SaylıCezai Korularda Uluslararası Adli Iş Btrliği Kamunu'nda dützenlenmiştir. ..
(..)
Mahkememizce Suudi Arablstan Adli Makamlurınmn devir talebi dikkate alınarak yukaruda yer vertlen maddenin uygulanması ihtimaline btnaen ülkemizin bu konudaki merkezi makamı olan Adalet Bakanlığından davanın devrt hususunda görüş sorulmuş ve Adalet Bakanlığı Diş Ilişkller ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü'nün 01.04.2022 tarihli cevabi yazısında Yürütülen kovuşturma kapsamında sanıkdar hakkında iade talebinde bulunulmasına rağmen, mezkur talehe Suudi Arabistan makamlarınca olumsuz yanu verllmiş olması nedentyle, 6706 saylı Kanunun 24'uncü maddesinde yer alan şartların mevcut olduğu değerlendirilmekte olup, bu itibarla kovuşturmanın Suudi Arabistan adli makamlarına devrt Bakanlığumızca da uygun görülmüştür.' şekltnde olumlu görüşbildtrildiği anlaşılmıştor.


Yukarıda yer verllen bilgtler ışığında maktul Cemal Kaşıkçı'nun öldütrülmesi ile ilgili mahkememizde görülen kamu davasında, sanuklar hakkanda çıkarlan yakalama emtrleri ve kırmızı bülten kararlarının sanıkdarın Suudi Arabistan vatundaşı olmalari, Türkiye'de yerleşik adreslerintn bulunmaması nedentyle uzun süredir yerine getirilmediği, Suudi Arabistan Adli Makamlarınca davanın Suudt Arabistan'daki yargı makamlarına devrediimesintn istenildiği, davanın devrt durumunda dava ve davadakl iddiaların değerlendirilerek sonucundan Türk Adli Makamlarına bilgi verlleceğintn bildirtldiği, 6706sayılı Cezat Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kamunu’na göre ülkemizin bu konudaki merkezt makamı olan Adalet Bakanlığından davanın devri konusunda olumlu görüş alındığıhususları gözetilerek 6706 Sayulı Kanun'un 24/4. Maddesi gereğince mahkememize açılan işbu kumu davasının durmasına, dosyanın Suudi Arabistan adli makamlarına devredilmesine karar vermek gerekmiş ve aşağıdaki şektlde hüküm kurulmuştur."
54. Başvurucu, kovuşturmanın devri koşullarının oluşmadığını ileri sürerek karara karşı itiraz kanun yoluna başvurmuştur. Söz konusu duruşmada hazır bulunan bazı sanıkların müdafileri bu konudaki takdiri Mahkemeye bırakmış, kovuşturmanın devredilmemesi ile ilgili herbangi bir gerekçe ileri sürmemiştir.

55. Başvurucunun itirazını inceleyen İstanbul 12. Ağır Ceza Mahkemesi,Bakanlığın kovuşturmanın devrinin uygun olduğu görüşünü denetleme yetkisinin bulunmadığına, itiraz incelemesinin kapsamının kovuşturmanın yabancı devlete devredilmesi koşullarının somut olayda bulunup bulunmadığı ile sınırlı olduğuna karar vermiş; ilgili kanun kapsamında kovuşturmantn devri koşullarının somut olayda gerçekleştiği sonucuna varmasınedeniyle de başvurucunun itirazmın reddi gerektiğine 20/4/2022 tarihinde karar vermiştir.
56.Başvurucu, söz konusu kesin kararı 22/4/2022 tarihinde öğrenmesinin ardından 23/5/2022 tarihinde ilk bireysel başvurusunu yapmıştır.

57. Diğer taraftan başvurucu 28/4/2022 tarihli dilekçe ile söz konusu karara karşıkanun yararına bozma talebinde bulunmuş, Bakanltk Ceza İşleri Genel Mūdüritığü 26/5/2022tarihli yazısı ile kanu yararına bozma yoluna gidilmediği görüşünü bildirmiştir.
58. Başvurucunun bireysel başvuruda bulummasının ardından 1l. Ağır Ceza Mahkemesi dosya üzerinden bir inceleme yaparak iddia makamının görüşü doğrultusunda tüm sanıklar hakkındaki kamu davalarının düşmesine 17/6/2022 tarihinde karar vermiştir.Hükümde belirtildiğine göre Suudi Arabistan Riyad Ceza Mahkemesi 1. Ortak Dairesi 30/5/2022 tarihinde sanıkların durumu hakkıda yeni bir karar vermiştir. 11. Ağır Cezs Mahkemesinin hükmünün ilgili kısmı şöyledir:
+
..•
Mahkememizce maktul Jamal Ahmıd H. Khashoggı'nun [Cemal Kaşıkçı] öldürülmest olayı lle ulgill olarak ülgili Suudi Arabistan ülkesinde bir soruşturma veya kovuşturma olup olmadığı sorulmuş, 21/03/2022 tarlhinde verllen cevabt yazı içeriğine gôre Suudi Arabistan tarafindan dosyanın devir talebi gözetilerek merkezi makam olan Adalet Bakunlığı'ndan olumlu görüş alınarak mahkememizin 07/04/2022 tarth, …. Esas, … saylı kararı ile kamu davasının Suudi Arabistan Adlt Makamlarına devredilmestne karar verilmlştir.
Suudł Arabistan Riyad Ceza Mahkemesi 1. Ortak Dairesi’ntn 30/05/2022 uarlh ve ….karar sayılı ilamıyla sanıkdar hakkında değerlendtrme yapıarak sanıklar;

M.., A.. M. M... (ölüm cezasından çevrilme 20 yul hapls cezasi),
S... M.. A. T... (ölüm cezasından çevrlime 20 yıl hapls cezasi),
T... M... M. A.. (olūm cezasından çevrilme 20 yıl hapis cezasi),
W... A... M. A.., (ölam cezasından çevrllme 20 yıl hapts cezasi),
F... S... A. A... (ölüm cezasindan çevrilme 20 yıl hapis cezasi),
M... O... M. A...H... (10 yıl hapis cezasi),
M.. M... M. A... (7 yul hapis cezasi),
S... S... Q. A... (7 yıl hapis cezası),
A... B... M... E...A... (delil yeterstzliğinden beraat),
M... S.. H. A... (delil yetersizliğinden beraat)
Muflih S…. M. A... (delil yetersizliğinden beraat) haklarında daha Önce hikümler kurulduğu, devtr alınan dosyanın incelenmesinden verilen kararlari etkileyecek bir hususa rastlanmadığı ve Cezo Usul Ststemintn 186. maddesine istinaden bir şahsın aymı suçla ikd kez yargılanamayacağı belirtilmiştir.

Sanklar N... H... S. A.., A... M... M. A.., Meshal S... M. A..., K... A... G. A..., T... G... T.A..., B... L...M. .A..., ... M... A.., ... K... M. B... S..., .A... ...A. A.., S... A... K... haklarda Suudi Arabtstan Başsavcilığı targfindan dava tle ilişkilerinin hakikatini ve olayların açıkığa kavuşturulması için gerekdı tncelemelerin başlatıldığı, olayla illşkilerinin olmadığısomucuna varilarak kovuşturmaya yer olmadığına karar verlldiği, davanın devrinden sonra da soruşturmanın yenlden aleyhte açumasını gerektiren yeni bir kanitın Başsavcılık tarafindan tespit edilmediği,
Sankdar A... A... M... .., K... ... M. A.., .M..... A. A..., O... G... A. A... .e S... ... A.A.…. hakdarinda ise devredilen dosyanin incelenmest somucunda olayle ilgilerinin bulunmadığının görüldüğü, ayrica ilk dörı sırada istmleri yazlı sanıkdarın Türk tarafıyla varlan tkili anlaşma çerçevestnde soruşturma yapmak amacıyla kurudan ortak soruşturma timinde görev aldıkları gözetilerek başsavcılık tarafından kovuşturmaya yer olmadığı kararıvertldıği anlaşılmaktadır.

..•
6706 Sayuı Yasanın 24/4. maddesi uyarınca kovuşturmanın devri talebtnin kabul edilmesi üzerine vertlen durma kararından sonra yabancı adli merci tarafindan verilen kararların ve gerekçesinin değerlendtrilerek mahkememtzce esas hakkında bir karar verilmest gerektiğinden Suud! Arablstan Riyad Ceza Mahkemesi 1. Ortak Dairesi'nin 30/0s/2022 tarth ve .…. saylı kararvnın ve gerekçesinin mahkememtzce değerlendirilmesinde;
6706 Sayuh Yasanın 24/4, maddesi uyarinca yabancı adlli merctleri tarafindan haklarmda mahkumtyet kararı verilen sanıklar yönünden düşme kararı verileceğintn amir hüküm olduğu, bu kapsamda sanıklar M... A... M. M...,S... M.., A. T.., T... M... M. A.., W...A... .M. A.., F...S... A. A.., M... O... M.A...I... .M... M... M. A..., ...S... Q.A... hakdarnda 

mahkumiyet hükümlert kurulmuş olduğu anlaşımakla bu sanıkdar yönünden anulan kanun maddesi uyarmca dişme kararı verlilmesi gerektğl,
Haklarında Suudi Arablstan Mahkemelerince beraat kararı verilen ve Suudi Arabistan Başsavculığı tarafindan kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar verilen diğer sanıklar yönünden ise;
Ceza hukukumun evrensel, yerleşik ve bilinen kuralları vardır, Görülmekte olan kamu davasında olduğu gibt maddi vakanın sübutu net ve duraksamastz olarak beltrlenememişIse mahkumiyet karan verilemez. Ceza yargılamasında, kural olarak kiştler masumdur.Ceza verllebilmesi tçtn samğın masum olmadhiğıın kesin biçimde ortaya komulması gerekir.Bir hususun sabtt olması için o hususun aksinin mümkün olmadığonın kahul edilmesi gerekir. Hakim, sübu komusundakd şüphesint yenip btr kanaate ulaşamazsa o husus sabit olmamis kabul edilir. Buna ceza muhakemestnde 'süpheden sanık yararlantr' (in dubto pro reo) ikesi denir. Böyle bir ilkentn kabul edilmesinin nedeni, bir suçlunun cezasız kalmasınm bir masumun cezalandirilmasina tercih edilmesidir. ..

Ybne Yargitay Ceza Genel Kurulu'mun E:2003/2-262 K:2003/277 T: 18.11.2003llamında da açiklandığı üzere, amacı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması olan ceza yargılamasıın en ōnemli ilkelertnin btrtsi de 'kuşkudan sanık yararlanır' (in dubio pro reo)ilkesidir. Bu lkentn özil, ceza davasında samığın cezalandırıması bakmından taşıdığıönemden dolayı gözönünde tutulması gereken herhangt bir meselede başgösteren kuşkunun,sanığın yararına değerlendtrilmestdtr. Yükdenen suçun sanuk tarafından işlendiğinin sablt olmaması (CMK 223/2-e) halinde sanık hakkında beraat kararı vermek gerekir. Suçluluğu hukmen sablt oluncaya kadar, kimse suçlu saylamoz (Anayasa 38/4). Anayasanin 5170sayılı yasa tle değiştk 90/son madde ve fikrası uyarınca iç hukukumuzun parçusı niteliğinde olan BM Kiştsel ve Siyasal Hakdar Sozleşmesinin 14/2 maddest uyarınca, 'hakkında bir suçisnadı bulunan bir ktmse, hukuka göre suçluluğu kanutlanıncaya kadar masum sayıma hakkana sahipttr', Yine Avrupa Insan Hakdarı Sözleşmest'nin 6ī2 m. gereğince 'bir suç lle ttham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sablt oluncaya kadar suçsuz sayılır'.
Bu yasal açıklamalar ışiğında;
Maktul Jamal Ahmıd H. Khashoggi'nın [Cemal Kaşıkçı] 02/10/2018 tarihinde Suudi Arabtstan Krallığı Istanbul Başkonsotosluk btnasında öldürüldüğu hususumun sabit olduğu,dosyamız kapsamında olayın doğrudan görgü tauğımn ve nasıl gerçekleştiğine ilişkin herhangi btr teknik kaydın bulunmadığı, sadece Suudi Arabtstan Adli Makamları tarafindan yapilan yargılama sırasında haklarında mahkumiyet kararı verilen sanıkların ikrar içeren beyanlarının bulunduğu, ügili mahkemece de bu ikrar içeren beyanlar gözetilerek cinayettn nasıl ve hangi sanıklar tarafindan gerçekleştirildiğine tlişkin kabul ile hükümler kurulduğu anlaşılmıştir.

Haklarvnda maktulü kasten öldürmek suçundan mahkumiyet hükümleri veriimişsanklar dışında kalan ve kasten öldürme suçundan kamu davası açımış olan sanukların maktulün öldürüleceğı hususunda diğer sanıklarla fikir ve eylem btrliği içtnde olduklarva dair mahkumiyetlertne yeterlt her türlü şüpheden uzak kesin, somut ve inandıricı deliller elde edllemediği nazara alınarak 'Kuşkudan sanuk yararlanır.' (in dubto pro reo) ilkesi de gözetilerek Suudi Arabtstan Riyad Ceza Mahkemest 1. Ortak Datresi'nin kararının ve aym ülke Başsavcılığının kovuşturmaya yer olmadiğına dair kararlarının dosya kapsamındakd mevcut deltl durumu itibariyle maddi vaka ile uyumlu olduğu,
Kasten öldürmeye azmettirme suçundan yargılanan sanıkların suçu işleyen asli faillerl azmettrdiğtne dair somut bir olgunun bulunmadıği, suçu işleyen sanikların lkrarlarinda da 

buna yönelik bir beyan olmadığı, bu sanukdar yönünden verllen kararların da dosya kapsamıve maddi vaka ile uyumlu olduğu,
Birleşen dosyada suç delillertni yok etme suçlamasıyla yargılanun sanıklar yónünden de dosya kapsamında herhangi btr delll elde edilemediği, verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kurarların dosya kapsamıyla uyumlu olduğu değerlendirmestyle;
6706 Saylı Yasanın 24/4,maddesi nazara altnarak yukarıda yapılan değerlendtrmeler kapsamında kovuşturmaya devam edilmesbne gerek bulunmadığı anlaşılmakla, sanıkdar hakkanda açılan kamu davalarının ayrı ayrı düşmesine doir aşağıdakı şekllde hüküm kurulmuştur."
59. Başvurucunun bu karara yönelik istinaf kanun yolu başvurusu, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 1. Ceza Dairesi tarafindan 8/9/2022 tarihinde reddedilmiştir.
60. Başvurucu, 11. Ağır Ceza Mabkemesinin yürüttüğü kovuşturmanın ilgili kanunda belirtilen koşulların gerçekleşmemesine rağmen Bakanlığın görüşüyle devredildiğini ileri sürerek idari yargrya başvurmuştur. Ankara 14. Idare Mahkemesi 15/4/2022 tarihinde Bakanlığın görüşünün İstanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesinin yürüttüğü yargılama faaliyetine ilişkin olup idari davaya konu edilebilecek işlem niteliğinde olmadığı gerekçesiyle davanın esastan incelenmeksizin reddine karar vermiştir. Sðz konusu kararın gerekçesinin iigili kısmışöyledir:
1..
2577 saylı Idari Yargılama Usulu Kanununun 2. maddestntn birinci fikrasının (a)bendinde, idart işlemler hakkında, yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden birt ile hukuka aykırı olduklarından dolayı iptalleri için menfaatleri ihlal edilenler tarafindan iptal davası açırlabtleceğt belirtilmiş, aynı Kamunun 14. maddesinde, dava dilekçelert üzerinde yaplacak ilk incelemede tdari davaya konu olacak kestn ve yürütülmesi gereken bir işlemin dava konusu olup olmadığının inceleneceği, 15. maddestnin 1. fikrasının (b) bendinde ise,kesin ve yürütülmest gereken nitelike olmayan işleme karşı açian davanın reddedileceğt kurala bağlanmıştır...

Yukarua yer vertlen hükümlerden anlaşılacağı üzere idarí yargıda, dava komusu edilen idari işlemlerin kestn ve yürütülmest zorunlu nitelikte bulunması gerekmektedir. Buradakd kesinlik kavramı, işlemin uygulanmaya hazır, nthai bir işlem nłteliğinde olduğumu, bir başka makamm onayına tâhi olmadan doğrudan uygulanabllirliğini göstermektedbr.Yürütülmesinin zorunlu olması yant icrailik vasfi ise; kamu gücü ve kudretinin üçincükiştler üzerinde doğrudan doğruya çeşttli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle eikisini göstermesi olarak tfade edilmektedtr.

Bu kapsamda, tdari makamların kamu gücünü kullanmak suretiyle tek yanlı ve kesin,doğrudan uygulanabilir niteliğı bulunmayan işlemlertn idart davaya konu olamayacağıaçıktv. Diğer taraftan, 6706 sayılı Cezat Konularda Uluslararası Adli İş Birliği Kanununun amacının, cezai konularda uluslararası adli ty birliğintn usul ve esasların düzenlemek,kapsamının tse yabancı devletlerle cezai konularda yaplacak adlt iş birliği olduğu, bu doğrultuda soruşturma veya kovuşturmanın devrinin adli merciler tarafindan talep edileceği, Merkezi Mukamın (Adalet Bakanlığı) olumlu görüşü üzerine talebtn ilgili devlete gōnderileceği, bu tşlemin soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesine engel olmadığıanlaşımaktadır.


Bu durumda, Cemal KAŞIKÇI'nın öldürülmest olayına illşkin olarak Istanbul 11. AğıCeza Mahkemesinin 2020/120 Esas saynlı dosyası izerinden yürütülen kovusturmanın, 6706saylı Kamunun 24'üncu maddestnin 2'nci fikrası uyarınca Suudi Arabistan makamlarına devri hususunda Adalet Bakanliğinın görüşünün talep edilmesi üzerine yürürülen kovuşturma kapsamında sanakdar hakkında iade talebinde bulunulmasına rağmen mezkur talebe Suudi Árabistan makamlarınca olumsuz yanu veriimiş olması nedentyle 6706 saylıKamunun 24'ancü maddesinde yer alan şartların mevcua olduğundan bahisle kovuşturmanın Suudi Arabistan adli makamlarına devrintn uygun görülmesine ilişkin 01.04.2022 tarth ve ..saylı Adalet Bakanlığı Dış İlşkdler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü kararının Istanbul 11. Ağrr Ceza Mahkemestnin 2020/120 Esas saynlı dosyası kapsumında yargulama faaliyetine illşkin bir karar olduğu, idari davaya konu olabllecek işlem mahiyetinde olmadığı görüldüğünden davanın esasıni tnceleme olanağinın bulunmadığı sonucuna varilmıştır. Açıklanan nedenlerle, davanın incelenmeksizin reddine..."
61. Başvurucunun bu karara yönelik istinaf kanun yolu başvurusu, Ankara Bölge Idare Mahkemesi 10. Idari Dava Dairesince 18/7/2022 tarihinde reddedilmiştir.
62. Başvurucu, sōz konusu kesin kararı 19/7/2022 tarihinde öğrenmiş; 16/8/2022tarihinde 2022/78660 sayılı ikinci bireysel başvurusunu yapmıştır.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
63. 5237 sayılı Kanun'un "Yer bakımından Uygulama" kenar başlıklı 8. maddesi şõyledir:
"(1)Türkiye'de işlenen suçlar hakkında Türk kamunları uygulamır. Fillin kasmen veya tamamen Türkiye'de Lşlenmest veya neticenin Türktye'de gerçekleşmest haltnde suç.Türkiye'de işlenmiş sayılır.

(2) Suç;
a) Türk kara ve hava sahaları ile Türk karasularında,
b) Açık denizde ve bumun tzertndeki hava sahasında, Tark dentz ve hava araçlarında veya bu araçlarla,
c) Tūrk deniz ve hava savaş araçlarında veya bu araçlarla,
d) Türkiye'nin kat'a sahanlığında veya münhasır ekonomik bölgestnde tesis edilmişsabit platformlarda veya bunlara karşı

işlendiğinde Türklye'de işlenmiş saylır."
64. 5237 sayılı Kanun'un "Yabancı ülkede hüküm verilmest" kenar başlıklı 9.maddesi şõyledir:
"(1) Türkiye'de işlediği suçtan dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm vertlmiş olan kimse, Türkiye'de yeniden yargilanr."

65.5237 saylı Kanun'un "Cezadan mahsup" kenar başlıklı 16. maddesi şöyledir:
"(1) Nerede işlenmiş olursa olsun bir suçtan dolayı, yabancı ülkede gõzaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülūkte geçen sůre, aynı suçtan dolayı Tūrktye'de verilecek cezadan mahsup edilir."
66. 23/4/2016 tarihli ve 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu'nun "Amaç ve kapsam" kenar başlıkl 1. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Kamunun amaci, cezaf konularda uluslararası adli iş birliğtnin usul ve esaslarinı düzenlemekttr.

(2) Bu Kamun, yabancı devletlerle cezai konularda yapılacak adli iş birliğtni kapsar.
(3) Türkiye'ntn taraf olduğu adlt iş btrliğine llişkin milletlerarası andlaşmalar ile diğer kamun hükümleri sakıdır."
67.6706 sayılı Kanun'un "Tanımlar" kenar başlıklı 2, maddesi şöyledir:
"(1) Bu Kanunun uygulanmasmnda;
a) Adli merci: Mahkeme, häkimlik ve savcılıklar ile kanunla istisnaî olarak ceza soruşturması yapma yetkisi verllen diger makamlari, devletlerin milletlerarasıandlaşmalara yaptikdarı beyanlarda beliruikderi merclleri,
b) Merkezi Makom: Adalet Bakanlığınt,
c) Uluslararası adlı tş birliğı: Cezai konularda btr devletin adli mercilerinin diğer btr devlettn adli mercileri adına yertne getirdiğt işlemleri,
Ifade eder."
68. 6706 sayılı Kanun'un "Türktyenin tade talepleri ve şartları" kenar başlıklı 22.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırilabilmesi ya da verillen mahkůmtyet kararlarının tnfazı amacıyla yabancı bir ülkede bulunan ve hakkanda yakalama emri veya tutuklama kararı verilen kişinin Türkiye'ye tadest, adli mercller targfindan istenebllir.
.*•
(3) Merkezi Makam tarafindan uygun görülmesi hálinde talep, yabancı devlete gönderilir. Ancak, uşağıdakd durumlarda Merkezi Makam iade talebini yabancı devlete göndermeden reddedebiltr:
.*.
c) Tarkiye'ntn milli güvenliğtnin veya uluslararası ilişkilerinin zarar görme ihtimalinın bulunmast 

(...) "

69. 6706 sayılı Kanun'un "Soruşturma ve kovuşturmanın devri" kenar başlıklı 23.maddesi şðyledir:
"(1) Bu Kamun ve taraf olunan milletlerarası andlaşmalar çerçevesinde, işlenen suçlarla ilgili Türkiye'de yúrütülen soruşturma veya kovuşturmalar yabancı devletlere devredtlebiltr; yabancı devletlerde tşlenen suçlarla Ügili yürültülen soruşturma veya kovuşturmalar devralınabllir.

(2) Milletlerarası andlaşma bulunmaması halinde, mütekabtliyet ilkesi esas almnarak bu Kanun çerçevestnde soruşturma veya kovuşturmalar devredilebiltr veya devralınabilir."
70. 6706 sayılı Kanun'un "Soruşturmanın veya kovuşturmanın yabancı devlete devredilmest" kenar başlıklı 24, maddesi şöyledir:
"(1) Üst sınırı bir yıl veya daha fazla hapis cezasınu gerektiren suçlardan dolay yürürülen soruşturma veya kovuşturmalar;
a) Şüpheli veya sanuğın yabancı devletin vatandaşı olması nedeniyle Türkiye'de hazır bulundurulamaması veya adli yardımlaşma yohuyla savunmasınin alınamamasıi,
b) Türk vatandaşı olan şūpheli veya sanğın yabancı devlette mutat olarak bulunmasıveya delillerin bu devlette olması nedeniyle devrin, gerçeğtn ortaya çikarılmasına imkán vermest, hållerinde devredllebilir.

(2) Soruşturma veya kovuşturmanın devrl adli merciler tarafindan talep ediltr, Merkezi Makamın olumlu görúşü üzerine talep, Ügili devlete gönderiltr. Bu işlem, soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesine engel değildir. Devir ialebine, soruşturma veya kovuşturma dosyasının bir sureti ve gerekli olduğunda tercümesi eklenir. Devtr talebtnin kabul edilmest ve istem üzerine delll niteliğindekd eşyalar da gönderilir.

(3) Soruşturmanın devri talebinin kabul edilmest üzerine, Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinde düzenlenen koşullara ve sonuçlarına bakalmaksızın kamu davasının açimaspun ertelenmesine karar verilir. Şüpheli hakkanda yabancı adlı merci tarafindan dava açıması durummunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilir. Dava açımaması hålinde, buna ilişkin kararın gerekçesi değerlendtrilmek suretyle soruşturmaya devam edilebilir.

(4) Kovuşturmanın devrt talebinin kabul edilmesi üzerine durma kararı verilir. Sanık hakkanda yabancı adli merci tarafindan mahkümiyet kararı verllmesi durumunda düşme kararı veriltr. Mahkümiyet kararı dişında btr karar verilmesi durumunda, buna ilişkin kararın gerekçesi değerlendtrilmek suretiyle kovuşturmaya devam edilebilir.
(5) Yabancı devlettn soruşturma veya kovuşturmanın devrinin kabulüne lişkin karardan vazgeçtiğint blldirmesi veya devredilen soruşturma veya kovuşturmanın sağlıldıbir şekilde yürütüimediğinin Merkezi Makamca adli mercie bildirilmesi hálinde soruşturma veya kovuşturmanın yürütülmesine karar verilir.

(6) Geclkmesinde sakanca bulunan hallerde soruşturma veya kovuşturmanın devrt talebiyle birlikte veya öncestnde, talep edllen devlet makamlarmndan elkoyma ve tutuklama dähll bütün geçici tedbtrlertn alınması lstenebiltr."
71. 6706 sayılı Kanun'un "Soruşturma veya kovuşturmanın devralınması" kenar başlıkı 25. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"Yurt dışında işlenen ve Tark hukukuna göre zamanaşımına veya affa uğramamış, ūst sınırı bir yıi veya daha fazla hapts cezasım gerektiren bir suç nedentyle yabancı bir devlette yürütülen soruşturma veya kovuşturmalar devralınabilir. Ancak;
...
c) Devir talehine konu fil nedeniyle kişi daha önce Tūrkiye'de yargılanmışsa,
devir talebi kabul edilmez.
(2) Merkezi Makamın uygun görmest üzertne soruşturmanın veya kovuşturmanın devrine ilişkin talep, yetkili Cumhurtyet başsavcılığına gönderiltr. Cumhurtyet başsavcılığısoruşturma veya kovuşturmanın devrine konu olan suça tlişkin soruşturma başlatır ve somucuna gôre ișlem yapar.

a .

72. 5271 sayılı Kanun'ưn "Duruşmanın sona ermesi ve hüküm" kenar başlıklı 223.maddesinin ilgili kısmu şöyledir:
o 
"
(2) Beraat karar;
...
b) Yüklenen suçun sanuk tarafindan işlenmediğtnin sabit olmasıi,
.*.
e) Yüklenen suçun sanık tarafindan işlendiğinin sabit olmamasw,
Hallerinde verilir.
**
(7) Aynu fil nedentyle, aynı sanık için onceden verilmiş bir hūkim veya açılmış btr dava varsa davanın reddine karar veriltr.

8) Tūrk Ceza Kanununda Ongörülen düşme sebeplerinin varlığı ya da soruşturma veya kovuşturma şartımn gerçekleşmeyeceğinin anlaşılması hallerinde, davanın düşmesine karar veriltr, Ancak, soruşturmanın veya kovuşturmanın yapıması şarta bağlı tutulmuş olup da şartın hemiz gerçekleşmediğı anlaşılırsa; gerçekleşmesini beklemek üzere, durma kararıverllir. Bu karara itiraz edilebilir."
73. 5271 sayılı Kanunun "Gaibin tanumı ve yapılabilecek işlemler" kenar başlıklı244. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Bulunduğu yer bilinmeyen veya yurt dişoda bulunup da yetkdli mahkeme önüne gettrilemeyen veya getirllmesi uygun bulunmayan sanik gaip sayılır.
(2) Gaip hakkında duruşma açilmoz; mahkeme, delillerin ele geçtrtlmesi veya korunması amacıyla gerekdi şlemleri yapar 


(3) Bu tşlemler naip hâkim veya istinabe olunan mahkeme aracılığtyla da yapılabiltr.
(4) Bu işlemler sırasında samğın müdafii veya kanuni temsilcisi veya eşi hazir bulunabiltr. Gerektiğinde, mahkemece barodan btr müdafi görevlendirilmesi tstentr."
74.5271 sayılı Kanun'ưn "Galbe thtar" kenar başlıklı 245. maddesi şöyledir:
"(1) Adresi biltnmeyen gaibe, mahkeme önüne gelmesi veya adresini bildirmesi hususları uygun bir iletişim aractyla ihar ediltr."
75. 5271 sayılı Kanun'un "Samğa verilecek güvence belgest" kenar başlıkls 246.maddesi şöyledir:
"(1) Mahkeme, gaip olan sank hakkında duruşmaya gelmest halinde tutuklanmayacağıhususunda bir güvence belgesi verebilir ve bu güvence koşullara bağlanabilir.
(2) Sanık, hapts cezası tle mahkům olur veya kaçmak hazırlığında bulumur veya güvence belgesinin bağlı olduğu koşullara uymazsa belgenin hükmü kalmaz."
B. Uluslararası Hukuk 
1. Uluslararası Antlaşmalar 
76.Türkiye Cumhuriyeti devletinin (20/5/1975 tarihli Kanun ile katılmamız uygun bulunmuştur.) ve Suudi Arabistan Krallığı'nın da taraf olduğu, 24/4/1963 tarihinde imzalanan Konsolosluk İlişkileri Hakkında Viyana Sōzleşmes/'nde şu hükümler yer almaktadır:
"Konsolosluk binalarının dokunulmazlığı" başhıklı 31. maddesinde "Konsolosluk binalarının bu maddede öngörülen ölçüde dokunulmazlıkları vardır." ve “Kabul eden Devlet makamlari, konsolosluk şefintn, onun tarafindun taytn edilmiş kimsenin veya gönderen Devler'tn diplomatik temsticilik şefinin muvufakati dişında, konsolosluk binalarinın minhaspran konsolosluk işlert için kullanulan kasmına giremezler. Bununla beraber åcil koruma tedbtrleri alpvmasınu gerektiren yangın veya sair feläket haltnde konsolosluk şefinin zumni rızası alınmiş saylabilir.",
"Konsolosluk memwrlarınon kşisel dokumulmazlığı" başlıkh 41. maddesinde;"Konsolosluk memurlarının tutuklanmaları veya gözaltına alınmalari, ancak, ağır bir suçhaltnde ve yetkili adli makamın kararı ile olur",
"Kabul eden Devletin kanun ve ditzenlemelerine saygı" başliklı 55. maddesinde;"Konsolosluk binalari, konsolosluk görevlertnin yertne gettrilmesiyle kabili teltf olmayacak şekilde kullanılmayacaktır."
. Avrupa İnsan Hakları SÜzleşmest 
77. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Insan hakdarına saygi yūkümlülağū" kenar başlıkı 1, maddesi şöyledir:
"Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yeikd alanları tçtnde bulunan herkesin, bu Sozleşme'nin btrtnci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarınısağlarlar."

78. Sözleşme'nin "Yaşam hakkı" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı$öyledir:
"I. Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur.."
. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
79. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) S8zleşme'nin 2. maddesi 1.maddesiyle birlikte yorumlandığında devletin yaşam hakkı kapsamındaki bir olayı etkili soruşturma yürütme yükßmitlüğünün bulunduğunu kabul etmiştir (McCann/Birleşik Krallık [BD], B. No: 18984/91, 27/9/1995, § 161). AlHM, bu yönde incelediği McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık başvurusunda verdiği kararla devletin etkili soruşturma yürütme yükümlulüğa bulunduğunu ilk kez belirgin bir şekilde karar altına almıştır. AlHM, bu yükümlalüığünün temel amacıın yaşam hakkını koruyan ulusal hukuktaki hükfimlerin etkili şekilde uygulanıp meydana gelen ölümler hakkında sorumluların hesap vermelerini sağlamak olduğunu her firsatta dile getirmektedir (birçok karar arasından bkz. Al-Skeini ve diğerleri/Btrleşik Krallık [BD], B. No: 55721/07, 7/7/201I, § 163). McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık başvurusunda verdiği karardan beri AtHM, bu yükümlülüğün sorumlu olduğu iddia edilen kişilerin kamu görevlileri ya da üçüncü kişiler veya mağdurun yaralanmasının kendisinden kaynaklanıp kaynaklanmadığta bakmaksızın çeşitli durumlarda ortaya çıktığı kanaatindedir.

80. AfHM, 2001 yılımda incelediği bir başvuruda verdiği kararda ise soruşturmanın gereklilikicrine ilişkin kriterleri belirlemiştir (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, B. No; 24746/94,4/5/2001). Bu kriterler, AtHM'in tamamen yeni belirlediği kriterler değildir; McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık kararından beri önüne gelen başvurularda uyguladığı kriterlerin sistematikleştirilmesinden ibarettir. AfhM, sonrasında süregelen incelemelerinde bu kriterleri somut olaya uygulamış; herhangi birinin yerine getirilmemiş olduğunu tespit ettiğinde yaşam hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.

81. AlHM'in yaşam hakkı kapsamında ctkili soruşturmaya ilişkin belirlediği söz konusu kriterler şöyledir;
- Soruşturma makamlarının şüpheli Blümden haberdar olur olmaz resen harekete geçmeleri (Hugh Jordan/Btrleşik Krallık, § 105; Nachova ve diğerleri/Bulgaristan [BD], B. No: 43577/98, 43579/98, 6/7/2005, § 111)
- Soruşturma makamlarımın bağımsız olması (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, §106; Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD], B. No: 24014/05, 14/4/2015, § 177)
- Soruşturmanın sorumluların tespitini ve cezalandırlmasını sağlayabilecek yeterlilikte olması, bu kapsamda olayı aydınlatmaya yarayabilecek bütün delillerin toplanması için makul tedbirler alınması (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, § 107)
- Soruşturmanın ivedilikle ve makul bir özenle yürütülmesi (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, § 108)

- Soruşturmanın ve sonuçlarının kamu denetimine açık olması ve her durumda,ölen kişinin yakınlarının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli olduğu Ölçüde katılmalarının sağlanması (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, § 109).

82. Bu noktada AlHM'in olayda kovuşturma aşamasına geçilmesi durumunda etkili soruşturma yürütme yükümitlüğüne ilişkin belirlediği gerekliliklerin soruşturma aşamasının Stesine uzandığına ve karar verme aşaması dâhil kovuşturmanın tamamının kanunla yaşamıkoruma yönündeki pozitif yükümlülüğün gereklerini yerine getirmesi gerektiğine sık sık vurgu yaptığını hatırlatmak gerekir (pek çok karar arasından bkz. Ali ve Ayşe Duran/Türkiye,B. No: 42942/02, 8/4/2008, § 61). Öte yandan AfHM, soruşturmadaki eksikliklerin bir mahkemenin kovuşturmada sorumlulukları ortaya koyma kapasitesine ciddi şekilde zarar verebileceğinin de gözardı edilemeyeceğini belirtmektedir (Ağdaş/Türkiye, B. No: 34592/97,27/7/2004, § 102).

83. AlHM ölümü nedeniyle devletin sorumlu olduğu iddia edilen bir kişinin ebeveyni gibi yakın aile üyelerinin de -ölen kişinin yasal mtrasçıları olup olmadıkdarına bakulmaksızın- bizzat 2. madde ihlalinin dolaylı mağdurları olduklarını iddia edebileceklerini kabul etmiştir (Van Colle/Btrleşik Krallık, B. No: 7678/09, 13/1 1/2012, § 86). Bu bağlamda AlíM; ölen kişinin eşlerinin, çocuklarnın ve yeğenlerinin yaşam hakkının ihlal edildiğine yönelik başvurularını inceleyip sonuçlandırmıştır (Salman/Tūrkiye [BD], B. No: 21986/93,27/6/2000; Ramsahal ve diğerlerl/Hollanda [BD], B. No: 52391/99, 15/5/2007;Yaşa/Tirkiye, B. No: 63/1997/847/1054, 2/9/1998, § 66).

84. AfHM, ūç çocuğunum babası on iki yıłdan daha uzun bir stre birlikte yaşadığıpartnerinin yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin olarak başvurucunun yaptığı bir başvuruyu da incelemiştir. AlHM sőz konusu başvuruda; Bulgaristan Yüksek Mahkemesinin evli oimayan partnerlere de partnerlerinin haksız ölümü nedeniyle tazminat alma hakkıtanıdığına, yerel adli makamların başvurucunun başvuru ehltyetini sorgulamadiğına ve soruşturma makamlarının başvurucunun ceza soruşturmasının durdurulmasina karşı yaptığıbaşvuruyu tnceleytp karara bağladığına dikkati çekmiştir. Uzun yıllardır beraber yaşayan bir çiftin Sözleşme'nin 8. maddesinin amaçlan doğrultusunda bir aile teşkil ettiğine ve ilişkilerinin evlilik dışı olmasıa rağmen Sözleşme'nin 8. maddesinin sağladığı korumadan yararlanma hakkına sahip olduğuna değinen AlHM; başvurucunun partncrinin Slümünden kişisel olarak etkilendiği, bu nedenle Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edildiği iddiasıın mağduru olduğunda süphe bulunmadiğı ve başvuru ehliyetinin amaçları yönünden başvurucunun durumunu evli bir eşten ayrı tutmak için geçerli bir neden bulunmadığısonucuna varmıştır (Velikova/Bulgaristan (k.k.), B. No: 41488/98, 18/5/1999).
85. AtHM'e göre Sözleşme'nin 1. maddesinde belirtilen "yargı yetkdsi" bir eşik ölçüttür. Yargı yetkisinin kullanılmasi, bir taraf devietin Sözleşme'de belirtilen hak ve Özgüriükieri ihlal edildiği iddiasına yol açan cylem veya ihmallerden sorumlu tutulmasınısağlamak için gereklidir (Al-Sekini ve diğerleriBirleşik Krallık; Catan ve diğerleri/Moldova Cumhurtyeti ve Rusya [BD], B. No: 43370/04). AfHM'e göre uluslararası kamu hukuku açısından bir devletin yargi yetkınliği öncelikle ülkeseldir. Ancak AlHM istisnai davalarda devletin Sözleşme'nin 1. maddesi uyarımca kendi alke sınırları dışında yargı yetkisini kullanmasını kabul etmiştir. AlhM, taraf devletin adli makamlarınm söz konusu devletin yetkd alanı dışında meydana gelen bir ölūmle uglli kendi ceza soruşturmasını ya da davasıa başlatması durumunda, kendi ulusal kanunları sebebiyle (Örneğin evrensel yargı yetkisine ilişkin hükümler uyarınca ya da aktif veya pasif şahsiyet ilkesine dayanarak) bu soruşturmanın ya da davanın başlatılmasımın Sözleşme'nin I. inaddesinin amaçlarıbakımından devlet ve daha sonra mahkeme huzurunda dava açan maktul yakınları arasında yargısal yetki bağlantısı oluşturmak için yeterli olduğu kanısmdadır (Güzelyurtlu ve diğerleri/Türklye ve GKRY, B. No: 36925/07, 29/1/2019, § 188).


86. AlHM, bu yaklaşımın ayrı ve özerk bir yükümltloğe dönüşen, etkili bir soruşturma yürütmeye dair usul yükümltlüğün tabiatına uygun olduğunu vurgulamaktadır (Šilih/Slovenya [BD], B. No: 71463/01, 9/4/2009, § 159; Janowiec ve diğerleri/Rusya [BD],B. No: 55508/07, 29520/09, § 132). Bu bağlamda S8zleşme'nin 2, maddesinden kaynaklanan ayrılabilir bir yükümlülük ołarak ve slüm yargı yetkisi dışında meydana gelmiş olsa dahi devieti bağlayıcı Özellikte olduğu kabul edilebilir (Güzelyurtlu ve diğerleri/Türkiye ve GKRY,§ 189).

87. AlHM'in Gray/Abmanya (B. No: 49278/09, 22/5/2014) kararnda, Alman mahkemeleri Birleşik Krallik'ta tıbbi ihmal suçu işleyen Alman vatandaşı Üzerinde Avrupa tutuklama müzekkeresi sistemi uyarınca işlediği suç için Birleşik Krallık'a teslim olmasınıengelleyen cezai yargı yetkisi kullanmıştır. Başvurucular, Almanya'nın kovuşturmayı özet ceza emri usujane göre yaparak usul yükümltilağünü yerine getirmediğinden, Birleşik Krallık'ın ise davanın suçlunun daha ağır bir ceza alma ihtimali bulunan Birleşik Krallık'ta görülmesini sağlamak için gerekeni yapmadığından mahkemeye şikâyette bulunmuştur.AlHM, Almanya yönünden yer bakımından (ratione locf) yetki kuralı ile ilgili bir değerlendirmede bulunmadan Almanya'nın Sözleşme'nin 2. maddesi kapsamındaki usul yükümlülağünü yerine getirip getirmediğini inceleyerek ulusal hukuk uyarınca Alman makamlarının intstyatifindekd ceza davasım başlatmanın Sözleşme'nin 1. maddesinin amaçları bakımından yargı yetktst bağlantısı kurmak için yeterli olduğumu zımnen kabu!etmiştir (Güzelyurtlu ve diğerleri/Türkiye ve GKRY, § 185).

88. Palle/Bosna/Hersek (B. No: 4704/04, 15/2/2011) ve Njezic ve Srimac/Hırvatistan (B. No: 29823/13, 9/4/2015) başvurularında AfHM, aleyhlerine başvurulan her iki devletin başvurucuların yakılarının ortadan kaybolup ölümütyle iigili olarak Sözleşme'nin 2. maddesinde belirtilen usul yükümlülüğünü yerine getirdiklerini tespit etmiştir. Şöyle ki AfHM Palic/Bosna Hersek başvurusunda yerel makamların uluslararası tutuklama emri çıkarttığını ancak şüpbelilerin Sırbistan'a taşınması ve Søp vatandaşlarının iade edilmemesi nedeniyle soruşturmanın o zamandan beri askıda olduğunu belirtmiştir, Njezic ve Stimac/Hırvatistan başvurusunda hiçbir uluslararası tutuklama emri çıkarlmadığı hâlde Sıp vatandaşlarm Sırbistan'dan iade edilmemesinden dolayı süphelilerin çoğunluğunun iadesi mümkün olmayacağı için AftıM, aleyhlerine başvuru yapılan devletlerin (sırasıyla Bosna Hersek ve Hırvatistan) sorumlu tutulamayacağına karar vermiştir.

89. Allyyeva ve Altyev/Azerbaycan (B. No: 35587/08, 31/7/2014) davasında Azerbaycan makamları, başvuranın oğlumun Ukrayna'da öldürülmesine ilişkin soruşturmayi,davanın her iki ülkenin de taraf olduğu 1913 tarihli Bağımsız Devletler Topluluğu Hukuk,Aile ve Ceza İşlerinde Adli Yardım ve Hukuki İlişkiler Hakkında Sözleşme (Minsk Sözleşmesi) kapsamında aktarılmasından sonra yürütmüştür. AlHM bu davada bahsedilen ilk davanın tam aksine diğerlerinin yanı sira davadan sorumlu soruşturmacının soruşturma başladıktan 1 yıl 2 aydan fazla bir süre sonrasına kadar Ukrayna makamlarından adli yardım talep edilmediğini belirterek Azerbaycan tarafindan Sözleşme'nin 2. maddesinin usul yöntünden ihlal edildiğine karar vermiştir. AlfıM, bir suçun başka bir devletin topraklarında işlendiği bu gibi durumlarda ceza soruşturmasının ilerlemesini durduracak belirli engellerin olabileceğini kabul etmiştir.

90. Huseynova/Azerbaycan (B. No: 10653/10, 13/4/2017) başvurusunda Azerbaycan makamları, başvuranın gazeteci kocasının Bldürülmesiyle ilgili olarak iki Gtircti vatandaşı şüpheli olarak tespit ederek ceza davası açmış; Gürcü makamları, sanıkların Gürcüuyruklu olmalarından dolayı yabancı ülkeye iade edilemedikleri gerekçesiyle iade etmeyi 

reddetmiştir. AlHM, şüphelilerin jade edilmesini reddeden başka bir devletin topraklarında bulunması gibi durumlarda ceza soruşturmasının ilerlemesini durduracak özel cngellerin olabileceğini belirtmiştir. Azerbaycan başka bir devietin kendi vatandaşlarmı iade etmeme kararından sorumlu tutmamıştır (aym kararda bkz § 110). Bununla birlikte AfHM iadenin mümkün olmamasımın Azerbaycan makamlarınn davayı Gürcistan makamlarına aktarılabilirliğint tncelemeye engel teşkil etmediği kararına varmış, bu bağlamda suçluların iadesine dair Avrupa Sözłeşmesi, 1993 Minsk Sözieşmesi ve her iki devletin taraf olduğu ikili anlaşma gibi çeşitli uluslararası yasal belgelerin bu tür bir olanak için açıkça imkân sağladığını belirtmiştir. Ayrıca Gürcü makamları, Azerbaycan makamlarının iade talebine verdiği cevapta bu olanağa açıkça değinmiştir. Bununla birlikte Azerbaycan makamlarının davayı Gürcistan'a aktararak Gürcistan'daki cinayeti işlediği iddia edilen failleri kovuşturma olanağını incelediğine dair hiçbir kannt bulunmamıştır (aynı kararda bkz § 111). AfHM Azerbaycan makamlarıın bu davayı devretmemesi, Sözleşme'nin 2. maddesinin usul yönünden ihlal edildiğine karar verilmesinin gerekçelerinden biri olarak göstermiştir.
91. Güzelyurtlu ve diğerlert/Türkiye ve GKRY başvurusunda AfHM, genel olarak Sözleşme'nin 2. maddesi kapsamındaki etkili soruşturma yürütmeye ilişkin yükümlülüğūn maktulün Slüm tarihinde topraklarında bulunduğu devlete ait olduğunu hatırlatmıştur.Bununla birlikte AlHM, yaşam kaybma yol açan şiddet olayının sınır Btesi boyutunun mevcut olması hâlinde şüphelilerin topraklarıa kaçtığı ve suça ilişkin delilierin de bulunabileceği Sözleşmeci devletlerin ilgili makamlarını bu bakımdan etkili tedbirler alma görevlerinin bulunduğunu da belirtımiştir. AtHM'e göre aksi takdirde sınır Stesi saldırılarda yer alanlar,ceza riski olmaksızın eylemde bulunur ve hukuka aykırı eylemlerin gerçekleştiği devletin yetkililerinin, vatandaşlarının ve yetki alanlarındaki diğer bireylerin haklarını korumalarıengellenir. AtHM, şüphelilerin Türkiye hâkimiyetindeki topraklarda bulunup haklarında kırmızı bülten çıkarılmış olmasımı gözöntnde bulundurduğunu belirterek Türkiye'nin de Sözleşme'nin 2. maddesi kapsamında yükūmlolüklerinin bulunduğu sonucuna varmıştır.AlHM yasa dışı ðldürme eylemine ilişkin soruşturmanın kaçınılmaz bir şekilde birden çok devleti içermesi hâlinde ilgili devletlerin etkili şekilde iş birliği yapmak, genel olarak konuya ilişkin etkin bir soruşturmaya olanak sağlamak ve soruşturmanın yürütülmcsi için gerekli olan tüm makul tedbirleri almakla yükümlü olduğunu vurgulamıştır. AlHM'e göre davalıdevletlerin yetkilileri iş birliği yapmadığı için bu durum kendi soruşturmalarının sonuçlanmamasına sebebiyet vermiştir. AlHM'e göre eğer Sözleşme'nin 2. maddesi doğrultusunda bir iş birliği sağlansaydı ceza yargılaması bir ya da daha fazla ştüpheli aleyhinde sonuçlanabilir ya da soruşturma uygun bir şekilde sonuçlanabilirdi. Bu nedenle AlHM Sözleşme'nin 2. maddesinin iki devletin iş birliğine gitmemesi sonucunda usul yöntnden ihlal edildiğine karar vermiştir.

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
92. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüidt:
A.Başvurucunun İddlalarī ve Bakanlık Görüşül 
93. Başvurucu,
i. Cemal Kaşıkçı'yı öłdürmekle suçlanan sanıkların Suudi Arabistan Krallığı'nda Üst düzey yetkileri olup Krallık'ın en üst yöneticileri ile iyi ilişkileri bulunduğundan Krallık adli makamlarının maddi gerçeği açığa çıkaracak biçimde bir çaba 

göstermesi mümkün olmamasına rağmen kovuşturma yetkisinin devredildiğini,bunda devlotin yaşam hakkına ilişkin pozitif yükümiüitiklerinin yerine getirilmesinin değil Suudi Arabistan Krallğı ile Türkiye'nin bir dönem iyi gitmeyen ilişkilerinin belirleyici olup Bakanlık tarafımdan kovuşturmanın devrine ilişkin olumlu görüş ve akabinde verilen kovuşturmanın devri ve durması kararı sonrasında Türk makamlarının iki Ölke arasındaki uzun süredir sorunlu olan ilişkileri düzeltme yöntnde bazı çabalarmın olduğunu,
ii. Cumhuriyet Başsavcılığıın iddianamelerinde soruşturmadaki bilgi ve belgelerin Suudi yetkililere verilmeyip Suudi Arabistan Krallığı ile bu yönde bir adli yardımlaşmaya yanaşılmamasına gerekçe olarak Suudi yetkililerce olayı seyri ve gerçekleşme koşulları ile ilgili olarak yapılan gerçek dışı açıklamaların gösterildiğini, Cumhuriyet Başsavcılığının Suudi makamlarının maddi gerçeği açığa çıkaracak işlemier yapacağı yönünde inanca sahip olmadığını böylece açıklamışolduğunu,
iii. Kovuşturmanın devrine dair kararda iki ülke arasında mütekabiliyetin bulunmadığının değerlendirilmediğini, devir koşullarından adli yardımlaşma yoluyla savunma almamaması koşulunun söz konusu olup olmadığı yönünde Ağır Ceza Mahkemesince bir girişimde bulunulmadıği,
iv. Maktulün Bldürülme biçimi ile cesedinin maruz kaldığı muamelenin insanlık dışı olduğunu,
v. Maktulün siyasi görüşleri nedeniyle ðldürüldüğünü, Bldürmenin engellenmesi ve sorumlular hakkında yeterli cezalar verilmesi yükümiülüğünün bulunduğunu,
vi. Bakanlığı Ağır Ceza Mahkemesince gönderilen görüş isteme yazısına aynıgün cevap vermesinin, görüşün iptali için başvuruda bulundukları Idare Mahkemesinin dokuz gün gibi bir sürede esasa girmeden talebini reddetmesinin, bu karara yönelik istinaf başvurusunun gerekçesiz şekilde reddedilmesinin, kovuşturīma devrine itirazmın incelenmesinde Bakanliğın görüşünün inceleme kapsamı dışmda bırakılmasının, idari yargıdaki davada işin esasının incelenmeyip davanın çabuk sonlandırıimasının hâkimlerin bağımsızlığı üzerindeki baskıları gösteriğini oysa aynıdurumdakilere eşit davranıiması gercktiğini, kovuşturmanın siyasi saikler gözetilerek devredildiğini,
vii. Kovuşturmanın devri kararından sonra sanıkların bazıları hakkında kesinleşmiş beraat kararları verildiğinin ve diğer sanıklar hakkında bir kovuşturma dahi yürütülmediğinin anlaşıldığını, dolayısryla böylece Türkiye topraklarında Öldürülen nişanlısinın katillerinin bizzat azmettirene teslim edildiğini belirterek Anayasa'nın 17., 26., 36., 40. maddelerinde güvence altına alınan yaşam hakkının,kötü muamele yasağının, adil yargılanma hakkının, ifade hürriyetinin, Anayasa'nın 10. maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
94.Bakanlık görüşünde olaya ilişkin aşamalar aktarılmış; soruşturma makamlarının olayı öğrendiği ilk andan itibaren elde edebildiği delilleri toplayıp muhafaza altına aldığı,soruşturmanın Cumhuriyet savcısının gözetimi ve denetimi altında bağımsız yürütüldüğü,başvurucunun sürece katıhmının sağlandığı açıklanmıştır.


95. Görtşte ayrica yargılama makamları tarafindan usulüne uygun olarak sanıkların iadesininin talep edildiği ancak Suudi Arabistan Krallığı makamlarının jade talebine olumlu yaklaşmadığı, Başsaveılığın ve Ağır Ceza Mahkemesinin taleplerine istinaden sanıklar hakkında INTERPOL Genel Sekreterliğince yakalama kararı çıkarılmasına rağmen yakalanmalerının mümkün olmadıği, yargılama işlemlerinin sürüncemede kalmaması için ilgili kanunda sartları belirtilen kovuşturmanın devri hususunun adli makamlarca değerlendirilip Suudi Arabistan Krallığı adli mcrcilerinden gönderilen dava dosyasına ilişkin bilgi ve belgeler ile mahkeme kararlarının kovuşturma makamlari tarafindan incelendiği, bu makamlarca ilgili kanunda belirtilen kovuşturmanın devrine ilişkin şartların oluştuğuna kanaat getirilerek dava dosyasının devredilmesine karar verildigi belirtilmiştir.
96. Başvurucu, Bakanlık görüşüne verdiği beyanında Suudi Arabistan Krallığı'nda soruşturmayı yürüten savcı ile bazı şüphelilerin Suud ailesinden olup olayı soruşturan kişilerle soruşturulan kişilerin akraba olduğu, dolayısıyla Ttrkiye Cumhuriyeti savcılarının Suudi Arabistan'da yürütülen soruşturmanın objektif ve tarafsız olmadığı yönüınde kamuoyuna yansıyan bazı açıklamaları bulunduğumu ileri sürmüş; Suudi makamlarının Ttrk makamları ile dosyanın devrine ilişkin yaptıkları yazışmada Türk makamlarından davanın nihai düşürülmesini, bu konuda gerckliçalışmaları yapıp kararın/neticenin bildirilmesini istediklerini, bu makamları verdikieri kararda, dört sanığın Suudi-Tūrk ortak soruşturma ekibi içinde yer aldığıni, bu görevlendirmenin Turk makamlarına 12/10/2018 tarihli yazı ile bildirildiğini, bu nedenle her hâlükârda bu sanıklar hakkında ülkelerinde bir kovuşturma yürütülmediğini bildirip bilginin doğruluğunun araştırılmadığım, bununla birlikte bilginin olaydan sonra ilk kez yazını Tūrk tarafina gönderilmesiyle ortaya çıktığını, bu kişilerin taraflar arasındaki hangi anlaşma ile Türkiye'ye geldiğinin, bunun yasal dayanağının olup olmadığıın, Ttrkiye'de olduklan süre içinde ne gibi faaliyetlerde bulundukları konusunda bir açıklama yapılmadığını ifade etmiştir.

97. Başvurucu, beyanında Studi makamlarının Konsoloslukta arama yapılmasına izin vermemesi sonucunda delillerin zamanında toplanmaması nedeniyle maddi gerçeğin açığa çıkarılması bakımından soruşturmanın zafiyete uğratıldığını, Bakanlığın görüşünün aksine olay yerinde derhâl bir inceleme yapimayıp aradan geçen uzun zamandan sonra gerekli arama ve incelemelerin yapılabildiğini, Viyana Sözleşmesi hükümieri dikkate almmayarak Konsoloslukta ağır cezayı gerektiren suç işlenmesine rağmen başkonsolosun tanıklığma bile başvurulmadan olaydan kısa bir süre sonra Türkiye'yi terk etmesine izin verildiğini, faillerin olaydan sonra rahatça Türkiye'den ayrılabildiğini ifade ctmiştir.
B. Değerlendirme 
Yönünden 1.İddtalarım Yaşam Hakkı Kapsammda İncelenebflirliği (Uygulanabilirlik)
98. Bir olayda yaşam hakkına ilişkin ilkelerin uygulanabilmesi için gerckli şartlardan biri de doğal olmayan bir ölümün gerçekleşmesidir (Mehmet Karadağ, B. No: 2013/2030,26/6/2014, § 20).

99. Somut olayda başvurucumun nişanliısından haber alınamamış, ne kendisine ne cesedine ulaşılabilmiştir. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinden Önceki yetkili makamların adı geçenin öldürüldüğünü kabul edip olayın sorumlusu olduklarım değerlendirdikleri kişiler hakkmda bir ceza muhakemesi yürüttükleri, Suudi Arabistan Krallığı yetkili makamlarının da 

Cemal Kaşıkçının öldürüldtığünü kabul ettiği anlaşımıştır. Anayasa Mahkemesi, bu değerlcndirmelcrden ayrılmayı gerektiren bir bilginin başvuru dosyasında olmadığını dikkate alarak Cemal Kaşıkçı'nun yaşamımı yitirdiği ile ðlūmünün doğal bir ðlüm olmadığı sonucuna varmiştır,
100. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin ölümün gerçekleştiğinin belirlenemediği bazı durumlarda yaşam hakkı çerçevesinde inceleme yapmanın mümkün olduğunu gözeterek zorla kaybetme iddiaları ile kaybolma olaylarımı konu alan bireysel başvuruları yaşam hakkıkapsamında incclediği belirtilmelidir (zorla kaybetme iddialartna örnek karar için bkz, Birsen Gülunay, B. No: 2013/2640, 21/4/2016; Alya Demir ve Mehmer Demir, B. No: 2015/7584,7/2/2019; Rizgin Btrlik, B. No: 2015/19320, 9/5/2019; bir kişinin kaybolması hakkında başlatılan ceza soruşturmasının etkisiz yürütülmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına Örnek karar için bkz. Mehmet Özcan, B. No: 2015/3752, 28/1 1/2018).
101. Bütün bu hususlar ile başvurucunun iddialarimı dikkate alındığında başvurunun Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam bakkı kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

2. İddlaların Nitelendirilmesi ve İncelemenin Kapsamı Yönünden 
102. Anayasa'nın “Kişinin dokumulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıkhı17, maddesinin ilgili kısmu şöyledir;
"Herkes, yaşama, .. hakkına sahiptir 
Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyettyle bağdaşmayan btr cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

7.•

103. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Devletin temel amaç ve görevleri, .. kiştnin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devletł ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayun styasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, bnsanın maddī ve manevt varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır."
104. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder ancak burada Anayasa Mahkemesi tarafindan resen tespit edilecek olan husus, başvurucu tarafindan ileri sürülen olay ve olguların hukuki nitelondirilmesi, başka bir anlatımla başvurunun bangi hak veya Özgürlük kapsamında inceleneceği olup bu durum başvuruda ileri sürülmeyen bir olay veya olgunun inceleneceği şeklinde anlaşılmamalıdr, Aksinin kabulü devletin sahip olduğu yükümläläkler bakımından maddi, usule ilişkin, farklı ve birden çok boyutu bulunan yaşam hakkı kapşamında yapılan her başvuruda iħlal edildiği ve/veya derece mahkemeleri tarafindan ihlal edildiği tespit edilmekle birlikte yeterli giderim sağlanmadığı ileri sürülmediği hâlde yaşam hakkı kapsamında devletin sahip olduğu tüm yükümlalüklerin incelenmesi sonucunu ortaya çıkarabilecek olup bu durum bireysel başvurunun ikincil 

niteliğine uygun düşmeyecektir (trfan Durmuş ve diğerleri, B. No: 2014/4153, 11/5/2017, 8874, 75),
105. Başvurudaki iddialarm özü, nişanlısıun bir konsoloslukta Šldürülmesi ve olayın failleri hakkındaki sürecin bütün olarak etkili olmamasının yanında slümde sorumluluklarıolduğu ileri sürülon kişiler hakkında bir kovuşturma yürütülmeye devam edilmemcsidir.Başvurucu, Bakanlık görüşümün iptali talebinin reddedilmesine ilişkin aşamaları adil yargılanma hakkı kapsamında nitelendirerek ileri sürmttş ise de söz konusu şikâyetin yaşam hakkı ile ilişkili olduğu sonucuna varılmıştır.

106. Diğer taraftan başvurucunun Cemal Kaşıkçı'nın düşüncelerini açıkladığı için öldürüldüğünü, saldırının önlenmemesinin ve olayın failleri hakkında etkili bir ceza muhakemesi yürütülmemesinin ifade hürriyetini de ihlal ettiğini, bunun yanında öldürülme biçiminin ve cesedinin delileri yok etmek amacıyla ortadan kaldtrilmasının kötü muamele yasağını ihlal ettiğini de ileri sürdüğü görülmüştür. Başvurucunun Cemal Kaşıkçı'nıÖldürülmesi ile ilgili olarak olayın failleri hakkında yürütülen ceza muhakemesi ile kovuşturmanın devri kararınım iptal edilmesi talebi üizerine verilen karar (zerine başvuruyu yaptığı, saldırının Önlenmesi yükümltiügu ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesinden önce herhangi bir makama başvurduğuna ilişkin bir bilgi veya belgeyi Anayasa Mahkemesine sunmadığı gibi bu iddiasını ilk kez bireysel başvuru formunda değil Bakanlık görüşüne cevabında dile getirmiştir. Dolayısıyla başvurucunun ifade özgürltıga bağlamında maddi yükümlülağün ihlal edildiği iddiasının inceleme dışı brrakılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Başvurucunun nişanlısının muhalif düşüncelerini açıkladığı için Bldürülüp faillerin cezalandırılmamasının ifade özgürlüğü kapsamında ihlal oluşturduğunu, nişanltsmın öldürülme biçiminin ve öldürülmesinin ardından cesedine yapıldığını iddia ettiği muamelenin kðtü muamele yasağını ihlal ettiğini ileri sürdüığü de anlaşılmıştır.

107.Başvurudaki iddiaların Öz olarak yaşam hakkı kapsamında olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Başvurucunun devletin nişanlısını koruyamadığı şikâyetini ilk kez Bakanlık görüş cevabında ileri sürmesi, bu iddiası ile ilgili olarak herhangi bir somut olaya ve olguya yer vermemesi nedeniyle yaşam hakkı kapsamında sadece etkili ceza soruşturmasıyükümlūlnğü kapsamında inceleme yapılıp yaşamı koruma yükümlülāğü kapsamında ise inceleme yapılmaması gerektiği değerlendirilmiştir. Bununla birlikte öldürmenin saiki (düşünceleri nedeniyle öldürülme) konusunda Türk makamlarınca kesin nitelikte karar verilmediği dikkate alnarak ifade özgürlüğü kapsamında başvurucunun bireysel başvuru ehliyetinin ve devletin bu tür bir olayda ifade özgürltiğü kapsamında failleri cezai yaptırımlarla cezalandırma ödevi olup olmadığının değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.Keza maktujün öldürülüş biçimi ve öldürülmesinin ardından cesedine yapıldığı ileri sürülen muameleyle ilişkili olarak kōtü muamele yasağı kapsamında ileri sürülen iddialar yönünden yaşam hakkı kapsamıda yapılan incclemenin kötü muamele yasağıın aynı boyutunu (etkili bir ceza soruşturması yürütülmesi yükümlülügü) ilgilendirmesi nedeniyle söz konusu yasak kapsamında inceleme yapılmasına gerek bulunmadığı sonucuna varilmıştır.
108. Tartışılıp karar verilmesi gereken bir diğer husus da başvurucunun yetkili adli makamlar tarafindan verilen kovuşturmanın durması ve kovuşturmanın devri kararlarından sonra yine aynı makamlarca verilen kamu davalarıın düşmesi kararları üzerine ayrica bir bireysel başvuru yapması gerekip gerekmediğidir. Başvurucu, 11, Ağır Ceza Mahkemesinin yürüttüğü kovuşturmayı Suudi makamlarına devretmcsi nedeniyle verdiği kovuşturmanın durmaşı kararına yönelik olarak ilk bireysel başvurusunu yapmış, bu bireysel başvuruda kovuşturmanın devri kararıın ilgili kanuna ve Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Başvurucu, bu başvurusunda kovuşturmanın devri ile Tūrkiye'deki davaların da kapatılmak istendiğini iddia etmiştir. Başvurucu, bireysel başvurusunun sonrasındaki aşamalarında da 11.Ağır Ceza Mahkemesinin önceden verdiği kovuşturmanın devri kararına ve kovuşturmanın devri hüktmleri çerçevesinde verdiği düşme hükümlerine yönelik olarak ilgili kanun yoluna başvurmuş fakat olumlu bir sonuç elde edememiştir. Söz konusu kamu davası,kovuşturmanın Suudi makamlarına devrinden ve bu makamlarca da çeşiti gerekçelerle kovuşturma yürütülmeyeceğinin açıklanıp hu bilginin Türk makamlarına verilmesinin ardından l1. Ağır Ceza Mahkemesince kovuşturma devrine bağlı olarak ve Suudi makamlarının yaptığı değerlendirmeler dikkate alınıp düşürülmüştür. Başka bir ifade ile cinayetle ilgili olarak ne Türkiye'de ne de Suudi Arabistan Krallığı'nda yürütülmekte olan bir ceza muhakemesi bulunmaktadır, Başvurucu da bireysel başvurusunda bundan şikâyet etmiştir. Dolayısıyla başvurucunun bireysel başvurusundan sonraki süreçte açıklanan ilgili karara yönelik olarak kanun yoluna başvurduğu da dikkate alınarak kamu davasının düşürülmesine ilişkin karara yönelik olarak da ayrıca bir bireysel başvuruda bulunmasının gerekli olmadıği, bu nedenle davanın düşürülmesi kararımın da inceleme kapsamında olduğu sonucuna varilmiştir.

3. Kabul Edflebilirlik Yönfinden 
a.Bireysel Başvuruda Bulunabilme Ehliyeti (Mağdur Statüsti) KuralıYlinänden 

109, Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, Anayasada güvence altma alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa Insan Hakdar Sözleşmesi kapsamındakd herhangi btrinin kamu gücü tarafindun, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemestne başvurabiltr..."
110. 30/3/201 1 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usuleri Hakkında Kanun'un "Bireysel bayvuru hukkı" kenar başlıikhı 45. maddesinin (1)numaralı fikrası şöyledir.

"Herkes, Anayasada givence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa Insan Hakları Sözleşmesı ve buna ek Türkiye'ntn taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü urafindan, thlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir."
111. 6216 sayılı Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahtp olanlar" kenar başlıkl 46. maddesinin (1) ve (3) numaralı fikraları şöyledir:
"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı tlert sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedentyle güncel ve kiştsel bir hakka doğrudan etkilenenler tarafindan yapılabiltr.
Yalnızca Türk vatandaşlarına tunınan hakdarla ilglli olarak yabancılar bireysel başvuru yapamaz."
112. Anayasa'nı 148. maddesinin üçüncü fikrası ve 6216 sayılı Kanun'un 45.maddesinin (1) numaralı fikrast uyarınca Anayasa'da güvence altina almmış temel hak ve özgürlüklerinden Sózleşme ve Ttrkiye'nin taraf olduğu buna ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafindan ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.


113. Diğer taraftan bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas itibarıyla doğrudan mağdur sıfatunı taşıyan kişiler oimakla birlikte somut olayın koşullarıa ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile arastuda kişisel ve özel bir bağ bulunan, dolayıstyla da Anayasa'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenen veya ihlalin sona crmesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sifatryla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gōk ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 53).
114. Bununla birlikte dolaylı mağduriyetin ortaya çıkması, somut olayın koşuliarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre değişcbilmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi mağdurun bizzat başvuru yapmasının mümkün olmadığı ile yakın bir akrabalık ilişkisinin bulunduğu bazı durumlarda -özellikle yaşam hakkının söz konusu olduğu- başvurucuların ihlalden doğrudan etkilenmemiş olmalarına rağmen ihlalden dolaylı etkilenmeleri nedeniyle başvuru yapabileceklerine karar vermiştir.

115. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin yaşam hakkı kapsamında dolayIı bir mağduriyete karar verebilmesi için mutlaka yakın akrabaltğı ya da ölenle resmî bir evliliği aramadığı söylenmclidir, Ölenle resmi evlilik dışında kurulan yakın ve özel bir ilişki de dolaylı mağduriyetin kabulü için yeterli olabilmektedir. Bunun yanında Anayasa Mahkemesi,kendisinden önceki adli makamların başvurucunun suçtan zarar görmesi ile ilgili olarak yaptıkları değerlendirmelerini de dikkate alabilecektir (Duygu Altıntaş ve diğerlert, B. No:2015/18411, 13/9/2018, § 459; Aisha Fares, B. No: 2015/18701, 31/10/2018, § 75; Şehmus Aluındağ ve diğerleri, B. No: 2014/4926, 9/1/2020, § 48).

116. Başvurucu; maktulün nişanlısı olduğunu, olaydan kısa stre sonra gerçekleşecek evlilikleri için nişanlısıyla hazırlık yaptıklarını ifade etmiştir, Gerçekten de başvurucu ile nişanlısının evlilik için başvuru yaptıkları, cinayetin işlendiği Konsolosluğa da Türk makamlarınca evlilik işlemleri için gerektiği bildirilen belgeyi altmak için iki kez gittikleri görülmüştür. Öte yandan başvurucu; Cemal Kaşıkçı'yla inançlarına uygun olarak evli gibi yaşadıklarınu, Türkiye'de birlikte yaşamak için bir ev aldıklarını da belirtmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinden Önceki makamların olayın en başından beri başvurucunun suçtan zarar gördüğünü, kamu davasına müdahilliğini kabul ettikleri de anlaşılmıştır.Dolayısıyla başvuruda, başvuru ehliyeti bakımından yakın akrabalık bağı veya resmî evlilik ilişkisi söz konusu olmasa da gerek başvurucu ile ölen arasındaki sōz konusu Özel ve yakın ilişki gerekse Anayasa Mahkemesinden Önceki yetkili makamların Ölümden kaynaklanan başvurucunun mağduriyetini kabul etmeleri karşısında başvuru ehliyeti bakımından bir sorun olmadığı sonucuna varılmıştir.

117. Diğer taraftan Anayasa'nın 17. maddesinde belirtildiği üzere "Herkes yaşama,maddi ve manevi, varlığınu koruma ve geliştirme hakkana sahiptir." Buradaki "herkes"ibaresinden Türkiye Cumhuriyett devletinin egemenlik yetkdst alan içinde bulunan herkesin anlaşılması gerekmektedir. Bu noktada ayrıca Sözleşme'nin I. maddesinde yer alan "Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetkd alanları içinde bulunan herkestn, bu Sözleşme'nin btrinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarım sağlarlar." şeklindeki açık hüikmün dikkate alınması, dolayısıyla temel hak ve Özgürlüklerin etkili şekilde koruma altına alnmasını temin etmek amacryla yabancılarm haklarını kısıtlayan hükümlerin dar şekilde yorumlanması gerektiği belirtilmelidir. Bu gereklilik, sadece Anayasa Mahkemesi açısından ve bireysel başvuru bakımından değil temel haklar ve özgürlükleri koruma ve bunlar ihlal edildiğinde telafi etme görevi öncelikle kendilerine ait idari ve yargısal organlar bakımından da geçerlidir.


b. Yer Bakımmdan Yetkd Knralı Yönünden 
118. Hak ve özgürlüklerin karu gücünü kullanan organlar tarafindan ihlal edildiğine ilişkin iddialar bireysel başvuru yoluyla ileri sürülebilir, 6216 sayılı Kanun'un 45.maddesi kapsamında başvurunun konusu kamu gücünün işlemleri, eylemleri ya da ihmalleridir. Kamu gücünü kullanan organlar ise başta devlet tüzel kişiliği içinde yer alan yasama, yürütme ve yargı organları ve bu organlara tabi olan merciler ile yerinden yönetim kuruluşlarıdır (Ali Kemal Renkdioğlu, B, No: 2012/171, 12/2/2013, § 15).
119. Anayasa'nın 148. ve 6216 sayih Kanun'un 45, maddeleri uyariınca işlemi,eylemi ya da ihmali ileri sürülerek bireysel başvuruda bulunulan kamu gücü faaliyeti,Türkiye Cumhuriyeti devletine ait veya onun adına kullanimış olmalıdır. Bu anlamda ancak Türkiye Cumhuriyeti devletinin karu gücü kullanan organlarına atfedilebilir şekilde gerçekleşmiş temel hak ve özgürlok ihlalleri bireysel başvuru konusu olabilir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesinin, yabancı devletlerin işlemleri aleyhine yapılacak bireysel başvurularıinceleme yetkisi bulunmamaktadır (Alt Kemal Renklloğlu, § 17).

120. Somut başvuruda Anayasa Mahkemesinden önceki yetkili adli makamların kendilerini yabancı ülke konsolosluğunda işłenen bir cinayeti soruşturmakla ilgili olarak yer bakımından yetkili görüp olay hakkıda açtıkları soruşmalar sonucunda belli bir süre ile de kovuşturma yürüttükleri, kovuşturma sonucunda bir takım kararlar verdikleri anlaşılmaktadır.Somut başvurunun konusunu oluşturan kamu gücū faaliyetinin de Anayasa'tun 5. maddesi ile birlikte cle alınması gereken Anayasa'nın I7. maddesi kapsamında bağımsız bir yükümitülūk olarak nitelendirilen yaşam hakkı kapsamında etkili ceza muhakemesi yürütme yükümlülüğu ile doğrudan bir ilişkisi olduğu açık ölduğundan başvurunun kabul edilebilirliği kriterlerinden yer bakımından yetki kuralı bakımından bir sorun görülmemiştir. Bu noktada başvurunun konusumun Türk adli makamlarınca yürütülen ceza muhakemesi olup Suudi makamlarının yürüitükderi süreç ile ilgili yapılacak değerlendirmenin Türk makamlarınca yürütülen sürece etkisi ile sınırlı olduğu da hatırlatılmalıdir.

c. Diğer Kabul Edllebilirifk Kriterleri Yönünden 
121. Açıklanan gerekçelerle iddiaların açıkça dayanaktan yoksun olmadığı gibi iddiaların kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden bulunmadığıanlaşılmıştır.

4. Esas Yönünden 
a. Genel Ilkeler 
122. Bireyin hukuka aykırı olarak ve Anayasa'nın 17. maddesini ihlal eder biçimde yaşama son verildiğíne veya kötü muameleye tabi tutulduğuna ilişkin savumulabiltr iddiasıın bulunması hâlinde Anayasa'nın l7. maddesi, 5. maddesindeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında etkiliceza soruşturması yapılmasını gerektirir (Cemil Damşman, B. No:2013/6319, 16/7/2014, § 96).

123. Yaşam hakkı kapsamında yürütülmesi gereken ceza soruşturmalarıın amacı,yaşam hakkını koruyan męvzuat hūktımlerinin etkili bir şekilde uygulanmasını ve vuku bulan Blüm olayında sorumluların adaletin Bnfine çıkarilmalarını sağlamaktır (Cemil Danşman, §97).


124. Devletin yaşam hakkı kapsamında, yaşamı korumak için etkili hukuki tedbirler alması (gerekli yasal düzenlemeleri oluşturma ve yasaların uygulanmasını sağlayaçak etkili bir mekanizma kurma şeklinde) gerekir. Devletin bunun yanında doğal olmayan (şüpheli) bir ölüm gerçekleşmiş ise olayı soruşturma ve gerektiğinde ihlale uygun karşılık gelen yeterli yaptırıma karar vermeye ilişkin usul yükümlülüğü de bulunmaktadır. Öltmle ilgili olayın ardından etkili soruşturma ya da süz konusu olmuş ise kovuşturma yapmayla yerine getirilebilecek bu pozitif yüküımlülāk yaşam hakkının usul boyutunu oluşturmaktadır. Bu yükümlülüğün yerine getiriimesindeki amaç, olay özelinde mağduriyetin giderilmesinin yanında devletin etkili (caydıricı yaptırımlar içeren) yasal düizenlemeleri oluşturma ve bu yasaların uygulanmasını sağlayacak etkili bir mekanizma (mahkemcler, başsavcılıklar vb.)kurma yoluyla yaşamı koruma altına almasının bir anlam ifade edebilmesini sağlamaktır. Bu ise ancak yaşam hakkını koruyan hukukun etkili uygulanabilmesi ile mümkündür. Bu nedenle Anayasa'nın 5. maddesi ile bir arada yorumlanan 17. maddesinden doğan yaşamıkoruma yükümlülağü, devlete bu konuda gerekli hukuki tedbirleri alma yükümlüluğa yanında olayın niteliğine göre yaşamı koruma potansiyeline sahip hukukun etkili biçimde uygulanmasına ilişkin olay sonrası yükümlültk yüklemektedir. Bu itibarla usul yükümlülüğüyaşamı korumaya ilişkin pozitif yükümlültığün somut olayda yerine getirilmesi gereken bir parçasi, uzantısıdır (Narin Kurt, B. No: 2018/2540, 1/12/2022, § 105). Bu nedenle her olayın kendine Özgü şartlarında değerlendirme yapıłması koşuluyla yaşamı tehlikeye soktuğu açık olan eylemler ile maddi ve manevi varlığa yönelik ağır saldırıların benzer olayların caydırıcılık sağlanarak önlenebilmesi bakımından cezastz kalmaması gerekmektedir (Filiz Aka, B, No: 2013/8365, 10/6/2015, § 32).

125. Soruşturmanın etkililiğini ve yeterliliğini temin etmek adma soruşturma makamlarınm resen harekete geçmesinin yanında ölüm olayım aydılatabilecek, sorumluların tespitine yarayabilecek btütün delillerin toplanması gerekir. Soruşturmada ölüm olayının nedenini veya sorumlu kişilerin ortaya çıkarılması imkânımı zayıflatan bir cksiklik, etkili soruşturma yürūtme kuraltyla çelişme riski taşır (Cemil Damşman, § 98).
126. Yürüttlecek çeza soruşturmalarının etkinliğini sağlayan hususlardan biri de teoride olduğu gibi pratikte de hesap verilebilirliği sağlamak için soruşturmanın veya sonuçlarının kamu denetimine açık olmasıdır. Buna ilaveten her olayda, len kişinin yakınlarının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli olduğu ölçüde katılmalarısağlanmalıdır (Cemil Danışman, § 100).

127. Yürütülecek soruşturmada ve devamında yapılan kovuşturmada yetkililerin süratli hareket etıneleri yaşanan olayların daha sağlıklı bir şekilde aydınlatılabilmesi, kişilerin hukukun üstünlüğüne olan bağlıliğını sürdürmesi ve hukuka aykırı eylcmlere hoşgörügösterildiği ya da kayıtsız kalındığı görünümü verilmesinin engełlenmesi açısından kritik bir δneme sahiptir (Deniz Yơzucz, B. No: 2013/6359, 10/12/2014, § 96).
b. İlkelerin Olaya Uygulanması
128. Öncelikle Anayasa'da yer alan seçme ve seçilme hakkı gibi bazı siyasal ve özgürlükler, sadece vatandaşlara bir güvence sağlarken yaşam hakkı ve işkence yasağı gibi Anayasa'da yer alan diğer bazı hak ve özgüriüklerin herkese tanınması gereken güvenceler olduğu sõylenmelidir.

129. Değinildiği Özere Sözleşmc'nin ve Anayasa'nın yuşam hakkını güvence altına alan ilgili maddelerinde "herkes" kavramı kullanılmıştır. Söz konusu metinlerde özellikle 

"herkes" kavramı kullanıldığından, yaşam hakkının sağlamış olduğu güvencelerden sadece vatandaşların değil, vatandaş olmayanların da yararlanacağı tartışmasızdır. Açıklandığı tzere Anayasa'daki "herkes" ibaresinden Türkiye Cumhuriyeti devletinin egemenlik yetkist ulom içinde bulunan herkesin anlaşılması gerekmektedir. Bu noktada ayrıca Sözleşme'nin 1.maddesindeki "Yüksek Sözleşmect Taraflar kendi yetki alanları içtnde bulunan herkestn, bu Sozleşme'nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarınısağlarlar." hükmünü yeniden hatırlatmak ve Sözleşme'ye taraf olan Türkiye'nin de kendi yetki alanında bulunan, vatandaşı olmayan kişilerin de yaşam hakkının sadece Anayasa kapsamında değil Sözleşme gereğince de koruma altına aldığı belirtilmelidir.
130. Cemal Kaşıkçının yaşam hákkının Suudi Arabistan Krallığı adli makamlarınca da kabul edildiği ttzere vatandaşlarınca kasten ihlal edildiği konusunda herhangi bir tartışma bulunmamaktadır, Cemal Kaşıkçı'nn mevcut ülke yönetimine muhalif düşünceleri olduğu,bu düşünceleri nedeniyle olaydan Önce ülkesini terk ettiği ve yine Suudi Arabistan Krallığıadli makamlarınca da kabul edildiği tzere ülkesi dışında farkiı platformlarda bu dūşüncelerini sıkça dile getirmesinden rahatsız olunması sebebiyle ülkesine dönmesinin istendiği, buna riza göstermemesi durumunda dönüşünün isteği dışında sağlanmasınm yollarının arandığı da tartişma dışıdır.

I31. Somut başvuruya da konu edilen ve tartışmalı olan husus, Ceral Kaşıkçı'nın öldürülmesinin sorumluları hakkında etkili bir ceza soruşturması ve kovuşturması yürütülūp yürūtülmediğidir. Kamuoyunum da bildiği gibi cinayetin Konsoloslukta işlenmesi nedeniyle Suudi makamlarının suç yerinin Suudi toprağı sayılması gerektiğini iddia ettikieri, aynızamanda olayın failleri ile maktulün Suudi vatandaşı olması nedeniyle yargılama yetkisine kendilerinin sahip olduğunu ileri sürdükleri anlaşılmıştır.

132. İlgisi nedeniyle öncesinde açıklandığı üzere Anayasa Mahkemesinden Önceki Türk makamları cinayetin Ttrk topraklarında işlendiğini kabul ederek olaya ilişkin olarak derhål bir soruşturma başlatmış, bu soruşturma kapsamında olayın faillerinin jadesini Suudi makamlarından talep etmiş, ayriıca failleri INTERPOL aracılığıyla yakalamaya çalışmıştır.
133. Cemal Kaşıkçının henüz öldüğünü bilmeyen ancak Konsolosluk binasından çıkmadığı ve kayıp olduğu ihbarımı aldığmda bu konuda bir soruşturma açmak için bekleyip süre kaybetmeyen Cumhuriyet Başsavcılığı, derhâl suç mahallini araştırmak istemiştir. Ancak Suudi makamlarmın bu türden bir araştırmaya yanaşmadığı, dahası araştırmak bir yana Cemal Kaşıkçı'nn Konsoloshuktan ayrıldığı açıkladığı görülmüştür. Aynı makamlar, Türk soruşturma makamlarının Konsoloslukta bir arama ve inceleme yapılması talebini karşthiksız bırakmıştır. Bu noktada -Bzellikle olay yerinde- ilk anda yūrütülecek soruşturma işlemlerinin Önem arz ettiğini, geçen zamanla birlikte maddi delillerin kaybolması veya tanıkların yer değiştirmesi nedeniyle olayın gerçekleşme şeklini belirlemenin giderek zorlaştığını yeniden belirtmek gerekir (benzer değerlendirmeler için bkz. Yavuz Durmuş ve diğerleri, B. No:2013/6574, 16/12/2015, § 62).

134. Cumhuriyet Başsavcılığı, Suudi makamlarınm uzun stre onay vermemesi nedeniyle suç mahallinde bir inceleme yapma olanağı bulamamıştır. Olayla ilgili maddi delil araştırması yapılabilmesi için bu türden bir olay için çok kritik önemi olan sõz konusu süre,böylece delil toplanmaksızın geçilmiş; değil bir cinayet için, daha hafif ve daha düşük nitelikli maddi delil incelemesi gerektiren bir suç için dahi kabul edilemeyecek bir süre sonra inceleme yapıimasına onay verilmiştir. Bu noktada Suudi başkonsolosun olaydan kısa bir 

süre sonra tarifeli uçakla Türkiye'yi terk ederek Suudi Arabistan Krallığı'na gittiği ancak açıklanan sebeplerle Türkiye'den ayrıldığı sırada, sorumluluğu için aranan ağır cezalık suça ilişkin kuvvetli bir delilin Türk makamlarınca hentiz elde edilemediği belirtilmelidir. Bununla birlikte Başkonsolos hakkında Suudi Arabistan Krallığı'nda bir soruşturma başlatılmış ve sonuçlandırılmiştir.

135. Cumhuriyet Başsavcılığının iddianamesinde belirtildiğine göre soruşturmada aramaya izin verilmcyen sürede Suudi yetkililer, suç delillerini yok etmek üzere Konsolosluğa Özel bir ekip göndermiştir. Aynı iddianameye göre belirli alanlarda uzmanlığa sahip bu kişiler, hem Konsolosluk binasında hem de Konsolosluk ikametgâhmda maddi delil oluşturabilecek tüm kanıtları yok etmiştir. Bu nedenle Konsoloslukta Cemal Kaşıkçı ile ilgili olarak -örneğin DNA incelemesine esas alınabilecek türden- bir kanıt ya da başkaca bir iz tespit edilememiştir.

136. Hal böyle olmakla birlikte Cumhuriyet Başsavcılğı, Konsolosluk dışında gerekli tüm incelemelerini zamanında yaparak iddianamede Cemal Kaşıkçıyı öldürmek Üzere görevlendirildiği belirtilen ve aralarında bir adli tip uzmanı dahi bulunan I5 kişilik ekibin Türkiye'ye gelişini, buradaki hareketlerini tespit etmiş; aynı iddianameye göre Suudi makamlarının Kaşıkçı'nın Konsolosluktan ayrıldığı açıklaması da böylece inandırıcılığınıkaybetmiştir. Cumhuriyet Başsavcılığı, Kaşıkçı'nın Konsolosluğa girmesinden Önce Konsoloslukta yaşanan olağan dışı hareketliliği tespit etmiş; Suudi Arabistan'dan gelen kişileri ortaya çıkarmış; bu kişilerin Kaşıkçı'nın Konsolosluktan çıktığı inancını yaratmak için Önçesinde yaptığı planı ve bu plan kapsamında gerçekleştirdikleri bazı eylemleri belirlemiştir.Iddianamede, Suudi yetkililerin Kaşıkçı'nı Konsolosluktan çıktığı yönündeki açıklamalarından dönınek zorunda kalıp olayın gerçekleşme koşulları hakkında çelişkili beyanatlar verdiği belirtilmiştir.

137. Türk soruşturma makamlarının çabası ve olayın üzerine israrla gitmesi sonucu tüm dünya kanıuoyu olayla ilgili bu bilgilere sahip olmuştur, Iddianamede belirtildiği üzere Türk soruşturma makamları ile gerekli görüşmeleri yapmak Üzere Türkiye'ye gelen Suudi başsaveısı ve beraberindeki heyete, olayın aydınlatiması için yazılı bazı sorular sorulmuş; bu sorulara kısa strede bir cevap beklendiği açıklanmıştır. Suudi yetkililer, bu kez Kaşıkçının Konsoloslukta yaşanan bir arbedede yaşamını yitirdiğini ancak cesedinin nerede olduğunun bilinmediğini açıklamıştır. Bunun yamında Suudi Ärabistan Krallığı, Cemal Kaşıkçı'nın Blümünde payı olan herkesten hesap sorulacağını, bu kişilerin adalete teslim edileceklerini açıklamıştır.

138. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan faillerin iadesi ve yakalanması için gereken işlemler yerine getirilmiş, söz konusu iade talebi Suudi makamlarinca yerine getirilmemiş,faillerin yakalanmaları mümkün olmamıştır. En nihayetinde Cumhuriyet Başsavcılığınca Cemal Kaşıkçı'nın Suudi Arabistan Krallığı tist düzey yetkililerinin azmettirmesi sonucunda tasarlanarak ve canavarca bir hisle veya eziyet çektirilerek öldürüldüğü sonucuna varıldığıbelirtilerek şüpheliler hakkında ağırlaştırıimış müebbet hapis cezastnı da içeren birtakım cezalar verilmesi istenmiştir.

139. Başvurucunun bu aşamaya kadarki soruşturma işlemleri yönünden somut bir iddiası yoktur. Başvurucu; Bakanlığın soruşturmanın etkili yürütülduğü ve bu soruşturmaya ctkili katılımımında da bir sorun olmadığı görüşü üzerine anılan görüşe verdiği beyanda Özellikle suç delillerini yok ettikleri iddianamede ileri sürülen Suudi vatandaşı dört şüphelinin Turkiye ile soruşturma konusunda yapılan iş birliği anlaşması kapsamında görevli olarak 

Türkiye'ye geldiklerine ilişkin Suudi makamlarının açıklamasını ve olay yerinde maddi delil incelemesi yapılamamasını şikâyet konusu etmiştir.

140. Başvurucunun şikayetine komu ettiği Konsoloslukta yapılamayan incclemeler ile ilgili Ttürk makamlarına izafe edilecek bir kusur bulunmamaktadır. Bu konudaki ilgili mevzuaita Konsolosluklara tanınan ayrıcalık ve dokunulmazlıklar ile ilgili istisnalar bakımından ağır cezalık bir suçun varlığı şartı aranmaktadır. Olayın kesinlikle bir cinayet olduğunun hemen ve kısa sürede ortaya çıkmadığı gözetildiğinde bu konudaki sorumluluğun Suudi makamlarında olduğunu sõylemek gerekir.

141. Dahası cinayetin ortaya çıkmasında Türk soruşturma makamının yoğun çabastnın etkili olduğunu vurgulamak gerekir. Bu çaba sayesinde dtinya kamuoyu, Cemal Kaşıkçı'nın öldürüldüğünden ve olaya ilişkin diğer gelişmelerden haberdar olmuş; mesele uluslararası pek çok kurum ve kuruluşun gündemine oturmuştur. Hatta BM Insan HaklarıKonseyi tarafindan olayla ilgili olarak õzel raportör görevlendirilmiş, Bzel raportör araştırma raporunu 19/6/2019 tarihinde BM Insan Hakları Konseyinin 41. Oturumunda sunmuştur.Raporun hazırlanması sürecinde özel raportör başkanlığındaki bir heyet 28/l/2019 ve 3/2/2019 tarihleri arasında Tūrkiye'yi ziyaret etmiştir. Bu ziyarette Suudi makamları, δzel raportörūn soruşturma kapsamında Konsolosluğa giriş talebini reddetmiş; ayrica Suudi Arabistan Krallığını ziyaret etme isteğini geri çevirmiş ve soruşturma kapsamında kendisiyle iş birliği yapmayı reddetmiştir. Öte yandan olayda yerli iş birlikçi olarak anılan kişinin de olaya karıştığına ilişkin savunmalar bulunmakta ise de bu kişinin kimliği, uyruğu ve nerede olduğu konusunda Suudi makamlarınca Tūrk soruşturma makamlarına verilmiş bir bilgi de bulunmamaktadır.

142, Bu nedenlerle başvurucunun soruşturmaya gerektirdiği ölçüdeki katılımının sağlandığı, soruşturmanın yeterliliği bağlamında Tūrk soruşturma makamının bir zafiyeti olmayıp olay yerinde derhâl yapiması gereken maddi delil incelemelerinin ve aramalarım gecikmesinde ağır kusurun muhatap makamlara ait olduğu değerlendirilmiştir. Bu itibarla,ceza muhakemesinin soruşturma cvresinin Türk adli makamının yükümlülükleri bağlamında yaşam hakkı kapsamında etkili ceza soruşturması yürütülmesi yükümlülüğünün gerektirdiği tim kriterleri karşıladığı sonucuna varılmıştır.

143. Başvuruda tartışılması gereken bir diğer mesele başvurucunun da iddialarına temel yaptığı ceza mnuhakemesinin ikinei aşaması olan kovuşturmanın (kamu davasınm)Suudi Arabistan makamlarına devri ve bunun ardından Ağır Ceza Mahkemesince ve Idare Mahkemesince verilen kararlardır.

144. Öncelikle, ölümle sonuçlanan bir olayın açıklığa kavuşturulmasınm birden çok devleti kaçınılmaz olarak ilgilendirdiği bir durumda soruşturma ve kovuşturmalarda bazıgūçlükier ile karşı karşrya kalınabileceği belirtilmelidir. Bu konuda yapılacak uluslararası adli yardımlaşmanın Önemi büyüktür. Somut olayda ise Suudi yetkililerin olayın en başından beri Türkiye ile uluslararası adli iş birliğine ve adli yardımlaşmaya yanaşmadığı, tüm talepleri reddettiği, bazı taleplere ise karşılık vermediği görülmüştür. Sanıklar yabancı ülke vatandaşıolup olaydan hemen sonra Türkiye'yi terk ederek kendi ülkelerine gittikleri ve ülkelerince de iade edilmediklerinden kovuşturmayı yürüten makamın davanın sanıklarını duruşmalarda hazır edemediği anlaşılmıştır.

145. Suudi makamlarının kovuşturma aşamasında, soruşturma aşamasında olduğu gibi sanıkların iade taleplerine olumlu bir yanit verınediği, kendi yürüttākleri soruşturmalar 

ve kovuşturmalar iłe ilgili olarak Türk makamlarını uzun süre bilgilendirmedikleri ortadadır.Cumhuriyet Başsaveılığıın soruşturması sırasında Suudi Arabistan'da görülen dava ile ilgili olarak elde edilen bazı bilgilerin ise Suudi makamlartnın adli iş birliğine yanaşmamasısebebiyle Riyad Büyükelçiliği görevlilerinin davanın duruşmalarımı izlemesiyle elde edildiği anlaşılmiştir.

146. Ağır Ceza Mahkemesi 3/7/2020 tarihinde başlattığı kovuşturmada sanıklar hakkında çıkarılan yakalama ve kırmızı bülten kararlarınm yerine getirilmesini beklemiştir.Kovuşturmanın sanık savunmalarının alınması dışındaki kovuşturma işlemferinin yapılmasışeklinde yürütülen aşamalarından sonra Ağır Ceza Mahkemesi 31/12/2021 tarihinde Suudi makamlarından Suudi Arabistan Krallığı'nda yürütülłen bir soruşturma veya kovuşturma olup olmadığınm bildirilmesinin istenmesine karar vermiştir.

147. Suudi makamları 13/3/2022 tarihinde verdiklcri yazalı cevapta davanın Suudi Arabistan'daki yargı makamlarına devredilmesini istemiş; davanın devri durumunda davadaki iddiaların değerlendirilerek sonucu hakkında bilgi verileceğini bildirmiştir.
148. Bu aşamadan sonra kovuşturma başka bir aşamaya geçmiş, sanıkların tamamıhakkıdaki kamu davalarıın düşmesi ile sonuçlanan bir sūreç yaşanmıştır.
149. Bu noktada olayın şüphelisinin ya da sanığmın iade edilmesinin reddedildiği bazı durumlarda (başka bir devletin topraklarında bulunması gibi) ceza muhakemesinin ilerlcmesini durduracak özel türden engellerin olabileceğini belirtmek gerekir. Türkiye ile Suudi Arabistan Krallığı arasıda adli yardımlaşmaya dair ikili bir anlaşma bulunmadığı gibi çok taraflı müşterek bir sözleşmeye taraf olunması da -Öncesinde de belirtildiği üzere- söz konusu değildir. Diğer taraftan Türkiye başta somut olayla doğrudan ilgili 1972 tarihli Ceza Kovuşturmalarımın Aktarımasına Dair Avrupa Sözleşmesl, 1957 tarihli Suçluların ladestne Dair Avrupa Sözleşmesi olmak üzere konuya ilişkin birçok milletlerarası sðzleşmeye taraftır.Keza Ttrkiye'nin bazı devletlerle suçluların tadesine ilişkin ikili sðzleşmeleri bulunmaktadır.
150. Başvuru ile doğrudan ilgili olan 6706 sayılı Kanun'un gerekçesinde "Günümüzde toplumlararası sosyal, kültürel ve ekonomik ilişkilerin yoğunlaşması ile teknolojik yeniliklerin ve özellikle biltştm sistemlerinin sağladığı kolaylıklar, sımraşan suçların artışına ve bu alanda yeni suç türlertntn ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu durum,suçun soruşturulmasınu ve fallin cezalandırılmasını zorlaştırdığından devletlerin adli alanda daha yoğun işbtrliğinde bulunmalarını zorunlu kılmaktadır. Suç ve suçlularla daha etkin bir şekilde mücadele ihtiyaci, uluslararası adlı işbtrliği alanında, başta Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi çatısı altında olmak üzere, btrçok milletlerarası antlaşmanın akdedilmesine yol açmıştır." denilmektedir.

151. Bu nedenle soruşturmanın veya kovuşturmanın kaçımılmaz şekilde birden çok devleti ilgilendirmesi hålinde ilgili devletlerin etkili şekilde iş btrliğinde bulunmak, böylece etkilł soruşturmaya veya kovuşturmaya olanak sağlamak, soruşturmanın ve kovuşturmanın yürütülmesi için gerekli olan bütün makul tedbirleri almak durumunda olduğu açıktır.
152. Bununla birlikte uluslararası boyutu bulunan suçlarda aynı olay hakkında farklıdevletlerde yürütülen soruşturma ve/veya kovuşturmalar gündeme gelebilir. Bu durumda maddi gerçeğin açığa çıkarılıp sorumluların fillerine uygun karşılık oluşturan yapttrımların uygulanabilmesini sağlamak bakamındun olay hakkında tek bir ceza muhakemesi yürütülmesi devletlerin değerlendirmesi gereken bir konudur.


153. Türkiye ile Suudi Arabistan Krallığı arasında adli yardımlaşmaya dair ikili bir anlaşma veya çok taraflı müşterek bir sõzleşmeye taraf olummaması sõz konusu olduğu için mesele somut olayda sadece anılan Kanun çerçevesinde gündeme gelmiştir.
154. Başvuruda kovuşturmanm devri hakkında yapılacak değerlendirmede ilk olarak olay ve olgular bağlamında bazı tespitlerin yapılması gerekir. Öncelikle Suudi Arabistan yctkililerinin olaya ilişkin kovuşturma yürüttükleri bilgisine iddianameler ile ulaşıldığısöylenebilir. İddianamelerdeki bilgilere göre Suudi makamları sanıklardan bazilarının cezalandırılmasına karar vermiştir. Bununla birlikte iddianame düzenlendiğinde söz konusu kararlar henüz kesinleşmemiştir.

155. 11. Ağır Ceza Mahkemesi, haklarında Suudi Arabistan'da kovuşturma yürütülüp birtakım cezalar verilen sanıklar da dāhil tüm sanıkları duruşmada hazır etmek için uzun süre yakalama kararlarından ve Suudi Arabistan Krallığı'na yapılan iade taleplcrinden sonuç almayı beklemiş; 31/12/2021 tarihinde, Suudi yetkililerden yürütülen bir soruşturma veya kovuşturma olup olmadığını bildirip varsa kesinleşmiş kararı gönderilmesini istemiştir.Suudi makamlarının 11. Ağır Ceza Mahkemesine gönderdiği ilgili kesinleşmiş kararda Riyad Ceza Mahkemesinin samklardan beşine 20 yıl, birine 10 yil, diğer ikisine 7 yıl hapis cezasıverdiği görıllmüştür.

156. Bu aşamadan sonta Suudi Arabistan makamlarının davanın Suudi Arabistan yargı makamlarina devredilmesini istediği, davanın devri durumunda davadaki iddiaların değerlendirilerek sonucundan Türk makamlarına bilgi verileceğini bildirdiği bir aşamaya geçilmiştir.

157. 11. Ağır Ceza Mahkemesi kovuşturmanın devrinin gündeme gelip bu nedenle kovuşturmanın durmasına karar vermesinden sonra dava dosyasinın bir öreğini Suudi Arabistan makamlarına göndermiştir. Riyad Ceza Mahkemesi 1. Ortak Dairesi dava dosyasını inceleyerek 30/5/2022 tarihinde bir karar vermiştir. Suudi makamlarca karar Örneği 11. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmiştir (bkz. § 58).

158. 11. Ağır Ceza Mahkemesi Suudi Arabistan makamlarmndan alnan bilgi kendisine ulaştıktan sonra dosya üzerinden yaptığı incelemeyle 6706 sayılı Kanun'un ilgili hükümlerini dikkate alacağını belirterek bazı sanıklar hakkındaki Suudi makamlarınca verilen sõz konusu mahkûmiyet kararlarına gõre kovuşturmaya devam edemeyeceğini, diğer sanıklar bakımından Suudi makamlarının ilgili karar gerekçelerini değerlendireceğini açıklamış;değerlendirdiği bu gerekçelerin dosya içeriği ile uyumlu olduğu sonucuna vardığını belirterek bu sanıklar hakkıdaki kovuşturmaya devam edilmesine gerek olmadığma karar vermiştir.
159. Konuyla ilgili söylenmesi gereken ilk husus, soruşturma veya kovuşturmanın devri kurumunun bir devlette yürütülen bir soruşturma ya da kovuşturmanın başka bir devlete devredilmesini ve bu devletin şüpheli veya sanığı kendi kanunlarma göre soruşturmasını ya da kovuşturmasını ifade eden bir uluslararası adli iş birliği yöntemi olduğudur.
160. Bu konuda değinilecek ikinci husus, kovuşturmanın devrinin uluslararasıalanda doğrudan nitelikli sonuç doğuran yetkisizlik ya da görevsizlik kararı niteliğinde olmadığıdir. Başka bir ifadeyle bir kovuşturma yabancı devlete devredildiğinde devir alan ilgili devletin kovuşturmaya olduğu gibi devam etmesi gerektiği kural olarak söylenemez.Bunun değerlendirilmesinde uluslararası hukukun kritik bir önemi vardır. Bu busus 6706

sayılı Kanun'da da açıkça ifade edilmektedir. Kanun'um 1. maddesinde "Türkiye'nin taraf olduğu adli iş birliğine ilişkin miletlerarası andlaşmalar tle diğer kamun hükümleri saklıdır."hükmü yer almaktadır. Bununla birlikte taraflar arasında böyle bir sözleşme bulunmadığında mesele 6706 sayılı Kanun ve ilgili diğer kanun hükümleri çerçevesinde değerlendirilebilecektir.

161. Öte yandan suçun kendi topraklarında işlendiği bir devletin suç ve suçlulukla mücadele için adli iş birliği bağlamında hangi tür yöntemi kullanabileceği somut olayın ðzelliklerine göre değişiklik göstermektedir. Ancak yaşam hakkıın ihlali gibi bir durum gündeme geldiğinde mesele, faillerin cezalandırılarak olaydaki mağduriyetin giderilmesi gibi Önemli fonksiyonu yerine getirmeyi aşıp devletin kendi topraklarındaki herkesin hayatlarınıkoruması yükümlülüğünün gündeme geldiği farklı bir boyuta ulaşmaktadır. Olayın faillerinin gerektiği gibi cezalandtrılmaması ya da bu kişilerin bir yaptırım ile karşı karşıya kalmaksızın yaşam hakkının ihlal edildiği ülke dışında olsa dahi serbestçe dolaşabilmeleri, diğer yaşam hakkını ilgilendiren olaylarda olduğu gibi bu türden eylemlerin Ölüme ilişkin olarak hesap verilebilirlik sağlanmadığı için tekrarlanma riskini artırmaktadır. Böylesi bir durumda yaşam hakkının gerektiği gibi korunduğundan bahsedilemeyecektir.

162.Değinildiği tüzere yaşamını yitiren kişinin yabancı devlet vatandaşı olması bu gerekliliği ortadan kaldırmayacaktır. Çünkü Anayasa'nın l7. maddesine göre egemenlik yetkisi altındaki herkesin yaşam hakkı koruma altındadır. Ayrıca bu türden bir eyleme müsamaha gösterildiği intibası oluşması halinde vatandaşların yaşam haklarını korumak kolay olmayacaktır. Dolayısıyla olay iki yabancı devlet vatandaşı arasında ve sadece kendi devletlerini ilgilendiren bir durum olarak mütalaa edilemez. Bu tür bir meselenin en azından açıklanan boyutuyla devletin kendi vatandaşmı ilgilendiren yōnü de bulunmaktadır.
163. Bununla birlikte Özellikle modern yaşamda ulaşım araçlarını çeşitlendiği, smır dışı hareketlerin arttiığı dünyada devletlerin iş birliği yaparak suçlarla mücadele ctıeleri, hak ve Özgürlüklerin koruma altına alınması bakımından elzem håle gelmiştir. Bu gereklilik somut olayda olduğu gibi yaşam hakkı gibi önemli nitelikteki haklar veya özgürlükler söz konusu olunca daha kritik bir hal almaktadır. Öte yandan yabancı bir devletin iş birliğine yanaşmaması çeşitli sebeplerle sıklıkla katşılaşılan bir durumdur. Karşılaşılan zorluklara öncesinde değinilmiştir, Olayın faillerinin yabancı bir devlet tarafindan tade edilmemesi, bu zorluklara somut bir örnek olarak gösterilebilir,
164. Anayasa Mahkemesi olaya ilişkin olarak yürütülen kovuşturmanın devrini;Suudi Arabistan Krallığının uluslararası bir iş birliğine yanaşıp yanaşmadığı, yetkili Türk makamlarının bu iş birliğinin sağlanmasında ve kovuşturmayı yaşanan zorlukları aşarak yürütmede gereken çabayı gösterip göstermediği boyutlariyla ele alacaktır. Bir kovuşturmanın devri sürecindeki izlenmesi gereken kanunla belirlenmiş ilgili usuller,kovuşturmanın devri sonrasındaki yabancı devletin birtakım yükümlülükleri ve bu yükümlülüklere bağlı olarak Türk makamlarını ilgilendiren bazı diğer meseleler, başvurunun kapsamı yetkili Türk makamlarının yaşam hakkı kapsamındaki yükümlültüklerinin anayasal çerçevede belirlenmesi olduğu için doğrudan bir incelemeye tabi tutulmamıştır.
165. Olayda Tūrk makamlarınca soruşturma aşamasında olduğu gibi kovuşturma aşamasında da cinayetin samklarının yakalanması konusunda azami bir çaba gösterildiği,Suudi makamlarından sanıkların iadelerinin talep edildiği hatta bununla da yetinilmeyip sanıklar hakkındaki uluslararası yakalama kararlarının çıkarılmasının sağlanıp bu kararların 

yerine getirilmesinin beklendiği ancak Suudi makamiarının sanıkların ülke dışına çıkışına izin vermeyip sanıklanı iadeye yanaşmadığı görülmüştür. Türk makamlarının kovuşturmanın devri için hemen harekete geçmeyip sanıkları duruşmada hazır etmek için iki yılı aşan bir süre boyunca yoğun bir çaba sarf ettiği ancak bu çabadan bir sonuç alamadığı ortadadır. Bu noktada slümle sonuçlanan olayla ilgili ceza muhakemesinin yabancı devleti de kaçınılmaz olarak ilgilendirdiği somut kovuşturmada karşılaşılan zorluğa yeniden vurgu yapmak gerekir.Suudi makamlarmın olaydan sorumlu tutmadıkları kişilerin dahi tlke dışına çıkmalarına izin vermediği, Türk makamlarınca yapılan kovuşturmanın sanıklar hazir edilerek yürütülmesi girişimlerinin böylece tümüyle karşılıksız kaldığı bir gerçektir. Başvurucunum da iddialarında sanıkların iade edilmemesi ve kovuşturmanın bu nedenle ilerleyememesi ile ilgili olarak Türk adli makamlarına kusur izafe edifebilecek herhangi bir argümanı ileri süremediğinin altınıçizmek gerekir.

I66. Bununla birlikte Ttrk adli makamlari, samkları uzun süren çabalarına rağmen hazır edememeleri engeli ile karşı karşrya kalmaları ve bu engeli aşamamalarından dolayıkovuşturmayı -Suudi makamlarının bir kez daha yapacakları bir değerlendirmeyle alkelerinde yeniden kovuşturma olanağı bulunduğuna ilişkin cevabını da dikkat alıp- Suudi Arabistan Krallığı'na devrederek sanıkların ilgili yabancı devlette kovuşturulması yönünde gerekli girişimde bulunmuştur. Tark adli makamları, bu girişimlerinin ardından Suudi makamlarınca yeniden yapılan değerlendirmeler ve öncesinde verilmiş mahkümiyet hükümleri ile sanıklarıhazır edememelerini de dikkat alarak kovuşturmayı sonlandırmıştır. Diğer taraftan Ttrk adli makamlarının yaşam hakkı kapsamındaki anayasal yükümiüłtiıkieri doğrultusunda bir uluslararası iş birliği sağlama ve kovuşturmanın sanıkların tamamı hakkında olmasa da bir kısmının (toplamda 8 sanık) uzun süreli hürriyeti bağlayıcı cezalarla karşı karşıya kalmasıyla aleyhlerine sonuçlanmasına yönclik gerckli çabayı gösterdiği, başka deyişle anılan cezaların Türk adli makamlarınun çabaları sonumda verildiği dikkate almmalıdır.
167. Dolayısıyla başvuru bir bütün olarak ele alındığında Ttrk adli makamlarmın etkili bir uluslararası iş birliğine ve etkili ceza ınuhakemesi yürütülmesi için gerekli bütün makul tcdbirleri almaya ilişkin yaşam hakkı kapsamındaki anayasal yükümitlaklerini yerine getirdiği sonucuna varılmıştır.

168. Varılan sonuca göre başvurucumun İdare Mahkemesince Bakanlığı görüşünün iptal edilmesine ilişkin olarak ileri sürdüğü iddialarının incelenmesine gerek görülmemiştir.
169. Açıklanan gerekçelerle başvuruda yaşam hakkının usule ilişkin boyutunun ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelcrle;
A. Yaşam hakkı kapsamında etkili ceza soruşturması yürütülmesi yükümlülağünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının etkili ceza soruşturması yürütülmesine ilişkin usul boyutunum İHLAL EDİLMEDİĞİNE,
C. Yargılama giderinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir Öreğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESİNE 10/5/2023taribinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.