Anayasa Mahkemesinin 11/1/2023 Tarihli ve 2019/18367 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-02-22

22 Şubat 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32112
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
FİSUN BALIKÇIOĞLU BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2019/18367Karar Tarihi : 11/1/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA 
Öyeler : Engin YILDIRIM 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ

Yıldız SEFERİNOĞLU 
Raportör : Ayhan KILIÇ

Başvurucu : Fisun BALIKÇIOĞLU 
Vekili : Av. Serpil ŞAHİN ÜSTÜNDAĠ

I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; orman sınırları içinde kaldiğı tespit edilen tapuiu taşınmaz için tazminat ödenmemesi nedeniyle mülkivet hakkının. yargilamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 30/5/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örmeği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhk, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı bevanda bulunmamıştır.

HII. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu 1961 doğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir.
6. Muğla ili Milas ilçesi Kıyıkışlacık köyü Zindaf-Çanacık mevkiinde kâin 115ada 612 parsel sayılı taşinmazın 22.000/100.900 hissesi başvurucunun murisi1.E, adina kayith iken 16/5/2002 tarihinde kesinleşen orman kadastrosu sonucunda orman olarak tespit edilmiştir.

7.  Başvurucu ve diğer hissedarın mirasçısı 22/7/2013 tarihinde Ankara 27. Asliye Hukuk Mabkemesinde Hazineye karşı tazminat davası açmıştır. Dava dilekçesinde, fazlaya 

ilişkin hakları saklı kałmak üzere 700.oo0 TL tazminat talebinde bulunmuştur. Dilekçede.miras yoluyla intikal eden taşınmazın orman olarak tespit edilmesi sebebiyle taşınmazıkullanamadığını belirtmiş ve mülkiyet hakkına yönelik bu sınırlandırma nedeniyle devłetin 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayıl Türk Medeni Kanunu'nun 1007, maddesi uyarınca tazminat ödeme yükümlülüğünün doğduğunu ifade etmiştir.

8. Ankara 27. Asliye Hukuk Mahkemesi 23/10/2014 tarihinde yetkisizlik karan vererek dava dosyasınin talep hâlinde Milas Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine hükmetmiştir. Yetkisizlik karan Yargitay 20. Hukuk Dairesinin (Daire) 18/4/2017 tarihli karariyla onanmiştir.

9. Yetkisizlik kararının kesínleşmesi üzerine dosya, davacıların talebiyle Milas 3.Asliye Hukuk Mahkemesine (Asliye Hukuk Mahkemesi) gönderilmiştir. Asliye Hukuk Mahkemesi 25/1/2018 tarihinde davayı zamanaşımı gerekçesiyle reddetmiştir, Kararın gerekçesinde orman kadastrosu tutanaklarının 16/5/2002 tarihinde kesinleştiğini ve davanın 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayıh Türk Borçlar Kanununun 72. maddesi uyarınca kadastronun kesinleştiği tarihten itibaren on yıl içinde açılması gerektiğini vurgulamıştır. Somut olaydaki davanın 22/7/2013 tarihinde açıldığını vurgulayan Asliye Hukuk Mahkemesi, on yıllık zamanaşımi sütesinin dolması sebebiyle davanın esasının incelenemeyeceğini belirtmiştir.
10. ilk derece mahkemesi karan Dairenin 6/11/2018 tarihli kararıyla onanmıştır.Karar düzeltme istemi de aynı Daitenin 11/4/2019 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Nihai karar 11/5/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

IV. İLGÍLİ HUKUK 
11. İlgili hukuk için bkz. Sabahat Günindi, B. No: 2018/15204, 9/6/2021. §§ 21-35.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
12. Anayasa Mahkemesinin 11/1/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
I. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
13. Başvurucu; murisine ait taşınmazin orman olarak tespit edilerek kullanimına izin verilmemesinin mülkten yoksun birakma niteliğinde olduğunu ve tazminat ödenmeden mülkten yoksun bırakılmasının mülkiyet hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrica taşinmazin orman olarak tespit edilmesine rağmen tapusunun iptal edilmediğini.kadastro çalışmalarından da haberdar edilmediğini, bu sebeple olayda zamanaşımının söz konusu olmadiğıni savunmuştur.

14. Bakanlık görüşünde. olay ve olgular Özetlendikten ve ilgili mevzuata yer verildikten sonra başvurucunun haklarinin ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılhrken bunların dikkate ahnması gerektiği belirtilmiştir.


2. Değerlendirme 
15. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarina sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu vararı umaciyła, kanunla smurlanabilir.
Mülkiyet hakkmın kullanlması toplum yararına aykırı olamaz."
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
16. Başvurunun niteliği dikkate alındığında öncelikle zaman bakımından yetki meselesinin tartışılması gerekmektedir. Anayasa Mabkemesi somut olaya benzer nitelik taşıyan Subahat Günindi kararında başvurucunun tapu kaydının hiçbir zaman iptal edilmediğine dikkat çekerek Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklar Mahkemesi tarafindan etkili bir hukuk yolu olarak görülen 4721 sayılı Kanun'un 1007. maddesine göre açılan tazminat davasının zaman bakımından yetkisinin başladığı tarihten sonra kesinleştiğine vurgu yapmış ve başvurunun zaman bakımından yetkisi kapsamında kaldığınıdeğerlendirmiştir (Sabahat Günindi. §§ 40-43). Eldeki başvuruda Sabahat Günindi kararında ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir neden bulunmamaktadır.
17. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezłiğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
18. İhtilaf konusu taşınmaz kadastro çalışması sonucunda orman olarak tespit edilmiş ise de taşınmazin tapusu iptal edilmemiştir. Şu hâlde başvurucunun murisi adına olan tapu iptal edilmediğine ve bu tapunun ihtilaf konusu taşımaza uymadiğı iddia edilmediğine göre Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülk teşkil eden ekonomik bir menfaatinin bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Sabahat Günindi §§ 47-50).

19. Başvuru konusu taşınmaz orman olarak tespit edilmiş ve malikin burayıkullanması filen engellenmiştir. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan bir müdahalenin mevcut olduğu kuşkusuzdor. Diğer taraftan her ne kadar başvurucunun murisi adına olan tapu kaydı_ varliğını sürdürse de taşınmazın orman olarak tespit edilmesi ve filìkullanımının da engellenmesi karşısında müdahalenin mülkten yoksun bırakmaya ilişkin kural çerçevesinde incelenmesi uygun görülmüştür (Sabahat Günindi. § 53).
20. Temel bir değer olarak çevrenin korunması ve herkesin çevreden eşit şekilde yararlanma hakkının bir uzantısı olarak Anayasa'nın 169. maddesinde, ormanların devletin hüküm ve tasarrufu altında olduğu belirtilerek bu alanlarda özel mülkiyet yasaklanmıştır. Bu nedenle belli bir sürenin geçmesiyle söz konusu alanlarda özet mülkiyet edinilmesi olanakhıdeğildir (AYM, E.2009/31, K.2011/77, 12/5/2011). Bu baġlamda 31/8/1956 tarihli ve 6831sayıh Orman Kanunu'nun L. maddesinde de tabii olarak yetişen veya emekle yetiştirilen ağaç

ve ağaççık topluluklarının yerleriyle birlikte orman sayılacağı hüküm ałtuına alınmış, aynıKanun'un 2. maddesinin üçüncü fikrasında bu yerler dişında orman sınırlarında hiçbir suretle daraltma yapılamayacağı düzenlenmiştir. Anılan Kanun hükümlerinin ulaştdabilir.öngörülebilir ve belirli olduğunda kuşku bulunmadığından başvuruya konu müdahalenin kanuna dayalı olduğu sonucuna varılmıştır (Cemile Gökhan ve diğerleri, B. No: 2015/1203.23/5/2018, § 70).

21. Anayasa'nın 169. maddesinde, ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek korunması ve geliştirilmesi konusunda ayrıntıłı düzentemelere yer verilmiştir. Bu özel ve ayrıntılı düzenlemenin ülkemizde orman örtüsünün sürekli yok edilmesi gerçeğinden kaynaklandığı kuşkusuzdur. Anayasa'nın 169. maddesinin birinci fikrası gereğince devlet.doğal kaynaklarımuzın en önemlilerinden biri olan ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gereken tedbirleri alip kanun koymak ve bütün ormanların gözetimi ödevini yerine getirmek durumundadir (AYM. E.2013/96. K.2014/118. 3/7/2014).Dolayısıyla ormanların korunması amacıyla mülkiyet hakkına müdahale edilmesinde kamu yararına dayalı meşru bir amacın bulunduğu tartışmasızdır (AYM, E.2009/31, K.2011/77.12/5/2011).

22. Devletin hüküm ve tasarrufu altında olan malların korunması amacıyla mülkiyet hakkına müdahale edilmesi meşru olmakla birlikte bu kamusal külfetin tamamının mülk sahiplerine yüklenemeyeceği ve kanun koyucunun buna uygun çözüm yolları bulmasıgerekeceği açiktir (AYM, E.2009/31, K.2011/77. 12/5/2011). Kamuya ait orman ve diğer malların korunmasındaki kamu yararı amacı ile haşvurucunun mülkiyet hakkı arasında makul denge. başvurucuya tazminat ödenmesi veya başvurucunun zararının başka yollarla telafi edilmesi şartıyla sağlanabilir (Hüseyin Akbulut ve Yusuf Akbulut. B. No: 2014/7643.6/4/2017, § 32).

23. Diğer taraftan 4721 sayilı Kanun'un 1007. maddesi; tapu sicilinin tutulmasından doğan bütün zararlardan devletin sorumlu olduğunu, zararın doğmasında kusuru bulunan görevlilere devletin rücu edebileceğini hüküm altına almıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi.daha önceki kararlarında Yargıtay içtihadına dayanarak 4721 sayılı Kanun'un 1007.maddesinde öngörülen tazminat yolunun kadastro tespiti aşamalarındaki işlemlerden doğan zararların telafisi yönünden de etkili olduğu sonucuna ulaşmıştır (Nazmive Akman. B. No:2013/1012, 16/4/2013, § 25; Ahmet Hilmi Serter, B. No: 2014/10954. 17/11/2016, §§ 41, 42;Hatice Avci ve diğerleri, B. No: 2014/9788, 22/9/2016. §§ 74-76).
24. Anayasa'nın ormanların korunması ve geliştirilmesine ilişkin 169. maddesi uyarınca ormanların özel mülkiyete konu edilmesi mümkün değildir. Bununla birlikte söz konusu taşınmazın kamu makamları tarafindan oluşturulan tapu kayıtlarına göre özel mülke konu edildiği ortadadır. Tapu kayitlarının oluşturulması ve tutulması kamu makamlarının gözetiminde olduğuna göre orman olmasına rağmen hatalı olarak bu kayıtların oluşturulmasıhålinde de yine devletin sorumlu olması tabiidir. Buna göre olayda taşınmaz, idarenin hatalıkayit oluşturmasına rağmen malike berhangi bir tazminat ödenmeden. orman ołarak tespit edilmiş ve taşınmazın kullanimı fiilen engellenmiştir.

25. Orman olan taşınmazların korunmasi bağlamında müdahalenin kamu yararına dayalı meşru bir amacı bulunmakta ise de devletin verdiği tapuya dayanarak mülkiyet hakkısahibi olan başvurucunun da menfaatlerinin gözetilmesi ve bu çerçevede idarenin hatalıişleminin bütün sonuçlarının başvurucuya yüklenmemesi gerekmektedir. Bu bağlamda tapunun iptal edilmesi karşıliığında tazminat ödenmesinin başvurucuya yüklenen külfeti 

hafifletecek ve kamu yararı ile bireysel menfaatlerin dengelenmesini sağlayacak önemli bir araç olduğu söylenebilir. Öte yandan somut olayda başvurucuya tazminat ödenmemesini makul gösterebilecek istisnai bir durumun varlığı da söz konusu değildir (Sabahat Gúnindi. §67).

26. Ayrıca tapunun hàlen başvurucunun murisi adına kayithı olduğu gözetildiğinde müdahalenin kesintiye uğradığı kabul edilemeyecektir. Mülkiyet hakkına yönelik müdahale devam ettiği sürece kişinin tazminat davası açmasının önünde hiçbir engel bulunmamaktadır.Asliye Hukuk Mahkemesinin tazminat davasına ilişkin zamanaşımı süresini kadastro tutanaklarının kesinleştiği tarihten baştatması -tapunun hâlen iptal edilmediği dikkate ahndığında- makul bir yorum olarak kabul ediłmemiştir.

27. Bu durumda başvurucunun murisinin hissedar olduğu taşınmazın orman olarak tespit edilmesi ormanların korunması bağlamında kamu yararına dayalı meşru bir amaç içerse de mülkten yoksun birakılan başvurucuya herhangi bir tazminat ödenmemesi idarenin hatasından doğan zarara bütünüyle başvurucunun katlanması sonucunu doğurmuştur. Sonuçolarak müdahaleyle başvurucuya aşırı hir külfet yüklenmiş olup başvurucunun mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasındaki adil dengenin başvurucu aleyhine bozulduğu anlaşıldığından mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ölçüsüz olduğu kanaatine varıłmıştır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Sabahat Günindi. § 69).

28. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına aliınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucuların İddiaları
29. Başvurucu, yargilamaların makul süre içinde tamamlanmaması nedeniyie makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
30. Açıkça davanaktan yoksun olmadığı ve kahul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makuł sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
31. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıkłara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih: sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikāyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve diğerleri. B. No: 2012/13, 2/7/2013. §§ 50. 52).
32. Medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazlıklara ilişkin yargılama süresinin makul ołup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereccli olduğu.

tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucunun yargılamanın süratle sonuçlandınlmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri. §§ 41, 45).

33. Anılan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdiği kararlar dikkate ahndığında yaklaşık 5 yıl 8 ay 19 günlük yargılama süresinin makul olmadığısonucuna varmak gerekir.

34. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence aluna alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. Giderim Yönünden 
35. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve 1.000.000 TL tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

36. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarinın ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayihı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

37. Başvuruda tespit edilen mülkiyet hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren. iblal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vernektir (6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralt fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK]. B. No:2014/8875. 7/6/2018. §§ 54-60: Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506.7/11/2019. §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021.§§ 93-100).

38. Mülkiyet hakkı yönünden ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talebi kabul edilmemiştir.
39. Makul sürede yargilanma hakkı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşilığında net 30.ooo TL manevi tazminatın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle:
A. L. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBiLİR OLDUĞUNA.

2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUl.EDILEBÍLÍR OLDUĞUNA.

B. 1. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence ałtına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDIĞINE.


2. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının İHLAL. EDİLDİĞiNE.
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Milas 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2017/690, K.2018/41) GÖNDERÍLMESİNE,
D. Başvurucuya 30.000 TL manevi tazminatın ÖDENMESİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDiNE,
E.364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 10.264,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hålinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararınbirörneğinin Adalet_Bakanlığına_ GÖNDERiLMESİNE11/1/2023tarihinde OYBiRLiGİYLE karar verildi.