Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 Tarihli ve 2020/8401 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-04-07

7 Nisan 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31802
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
AYHAN IŞIK BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/8401Karar Tarihi : 3/3/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞRaportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ayhan IŞIK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, tutukluluğun devamı kararlarının tebliğ edilmemesine bağhı olarak tutukluluğa itiraz hakkından yararlandırılmama nedeniyłe açılan tazminat davasının reddedilmesinden dolayı kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 18/2/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

3.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanhığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve ilgili kurumlardan temin edilen bilgilere göre olaylar özetle şöyledir:
A.Ceza Davasi Süreci 
5. Başvurucu, Kars Cumhuriyet Başsavcılığınca yürütülen Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet_ Yapılanması (FETÖ/PDY)soruşturması kapsamında_28/1 1/2016tarihinde tutuklanmıştır.

6. Soruşturma kapsaminda 30/11/2016, 28/12/2016, 31/1/2017, 27/2/2017,27/3/2017, 24/4/2017, 24/5/2017, 23/6/2017, 21/7/2017, 21/8/2017 ve 19/9/2017 tarihinde duruşma açılmaksızın yapılan incelemeler sonucunda başvurucunun tutukluluk hälinin devamına karar verilmiştir.


7. 30/11/2016, 28/12/2016 ve 31/1/2017 tarihli kararlarda "üzerine atilı suçu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varliğım gösteren somut delillerin bulunmasi,şüphelilerin üzerlerine atılı suçun cezasıın alt ve üst sınırı delillerin henüz yeterince toplanmamış olması, şüphelilerin üzerlerine atilı suçun CMK 100/3 de sayılan katalog suçlar arasında yer almasi, adli kontrol tedbirlerinin şu aşamada yetersiz olduğu, tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu" şeklindeki gerekçelere dayanılmıştır.

8. _27/2/2017, 27/3/2017, 24/4/2017, 24/5/2017 ve 23/6/2017 tarihli tutukluluğun devamı kararlarındaki gerekçeler şöyledir:
"Soruşturma dosyası kapsamında; Şüphelilerin üzerlerine atı suçu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığıi gösteren arama ve el koyma tutanaklari. bazı şüphelilerin açiğa alınma yazilart ve taniık beyantarıa dayanan somut delillerin bulunmasi, șüphelinin üzerine atılı suçun cezasmin alt ve üst siniri, delillerin henüz yeterince topłanmamış olmasi.şüphetilerin üzerine atilı suçun CMK 100/3 te sayılan katalog suçlar urasında yer almasıile tüm hazırlik dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, bu aşamada toplanan delil durumuna göre somut olayın kendine özgü şartlarına bağlı olarak suçlamanım kuvvetli sayilabilecek olgu ve bilgilere dayalı Ínandıricı deliller ile desteklendiği bu itibarla şüpheli hakkında 5271 Sayılı CMK’nun 100/1 maddesinde belirtilen 'kuvvetli suç şüphesinin varliğin gösteren somut delillerin'. Anayasann 19/3. maddesinde belirtilen 'kuvvetli belírtinin (şüphe) ve AÍHS' in 5/3. maddesinde belirtilen 'makul şüphenin' hulunduğuna dair hakimliğimizi ikna edebilecek bilgi ve somua deliller var olduğu.

(Makul şüphenin ne olduğu Avrupa Insam Hakları Sözleşmesinde düzenlenmemiş.AlHM bumu içtihatları ile belirleme yoluna gitmektedir. AiHM’ne göre, şüphenin makul sayılahilmesi için, mevcu olgu ve bulguların tarafsız bir gözlemciyi, kişinin suçu işlemişolabileceği hususundo ikna etmeye yetecek ölçü ve nitelikte bulunması zorunlu olup,inandıricı dayanak olması gerektiği, kesin delilin gerekli olmadiğı, şüphenin kamu davasıaçmayı gerektirecek bir yoğunluğa ulaşmış olması gerekmemektedir: (Fox. Campbell ve Hartley/Ingiltere, 12244/86: 12245/86; 12383/86, 30 Ağustos 1990- Ferrari-Bravo/ltalya (karar), 9627/81, 14 Mari 1984, DR 37,15) Anayasa Mahkemesinin 4/12/2013 Tarih 2012/1272 sayılı kararmda_kişinin suçła itham edilehilmesi için yakalama veya tutuklama amnda delillerin yeterli düzeyde toplanmış olması mutlaka gerekli olmadiği, zira tutukluluğun amaci, yůrütüłen soruşturma ve/veya kovuşturma sırasında kişinin tutuklanmasının temelini oluşturan şüphelerin doğruluğunu kanulayarak veya ortadan kaldırarak adli süreci daħa sağlıkłı bír şekilde yürütmek olduğu, suç isnadına esas teşkil edecek şúphelere dayanak oluşturan olgular ile ceza yargılamasının sonraki aşamalarında tortiışılacak olan ve mahkúmiyete gerekçe oluşturacak olguların aym düzeyde değerlendirilmemesi gerektiği belirtilmiş)

B-5271 Sayılı CMK'nun 100/2. maddesi uyarınca tutuklama nedenlerinin varliğıyönünden yapilan değerlendirmede:
Şüphelinin üzerine atlı suçun nitelik itibariyle 5271 sayılı CMK'nun 100/3a maddesindeki belirtiten katalog suçlar içerisinde yer alyor olmasi, yukarıda yapilan açıklamalar dikkate alındīğında şüpheliye isnat edilen suçu işlendiği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin vartiğım gösteren somut delillerin hulunduğu hu itibarla şüpheli hakkında CMK'nun 100/3 maddesinde belirtilen tutuklama nedeni var olduġu:
AtHM'in 26/6/1991 tarihli Letellier/Fransa kararımda betirtildiği üzere uvuşmazlıklarla ilgili değerlendirme yapılırken. istisnai olsada_başlamgıçta belli suçiarım özel ağırlıkları ve bu suçłara toplumun tepkisi nedeniyle doğabilecek toplumsal huzursuzluğun en azıdan belirli bur süre tutuklamayı hakhı kılahileceği kabul edilmelidir.

C-5271 sayılı CMK'nun 101/2.c maddesi uyarınca ölçülülük ilkesi yönünden vapilan değerlendirmede:
AiHM uyuşmazliklarla ilgili değerlendirme yapılıirken. demokratik bir toplumdo,özgürlüklerin sınırlandıriimasının hukuka uygun olması için smırlama ve izlenen amaçarasıda ölçülü bir oranın bulunması gerektiği belirtilmektedir. Anayasa Mahkemesinin 27/10/2011 Tarih 2010/71 Esas, 2011/143 Karar ve 27/12/2012 tarih 2012/35 Esas 2012/203 Karar sayılı kararlarındo belirtildiği úzere ölçülülük ilkesi; elveriştilik. gereklilik ve orantilihk ilkelerini içerip: somut olayda şüpheliye isnat edilen suçun niteliği.suçlamanın kanunda yazili alt ve üst sinri, Işin önemi. verilmesi heklenen ceza veya güvenlik tedbiri göz önüne alındığında tutukluluğun devamı kararının ulaşılmak istenen amaç için elverişli olduğu, ulaştłmak istenen amaç bakımından gerekli olduğu ve ulaşıłmak istenen amaç arasında olması gereken ölçünūn (oranti) bulunduğu, tutukluluğun devami zorunluluğu gerektiren nedenlerin var olduğu: Bu itibarla tutukluluğun devami tedhirine başvurularak elde edilmesi beklenen yarar ile şüpheli açısmdan ortaya çikacak zarar karşılaştırılarak, tutukluluğun devamı tedbirinin uygułanmasının gerekli olduğu sonucuna varildiği, adli kontrol tedbirlerinin uygulanması ile hu amaca ulaşılamayacaği, yukaruda belirtilen nedenlerle adli kontrol tedbirlerinin yeterli olamayacağı değerlendirilmekle;Anayasanın 13. ve CMK' nun 100/1 maddesinde belirtilen ölçülülük ilkesine göre tutukluluğun devamı kararının ölçülü olacaği,
AlHM içtihatlarında, tutuklama tedbirimin tatbik edildiği her olay için geçerli soyut bir süre saptanmamıştır. Mahkeme, her somut olayın özelliklerini inceleyerek makul sürenin aşılıp aşılmadığını tespit etmektedir. (3 Ekim 2006 tarihli McKay-Ingiltere.10 Marı 2009tarihli Bykov-Rusva. 6 Nisan 20o0 tarihli Labita-Italva kararları). Ovle ki Mahkemenin. 48gün (6 Mayıs 2008 tarihli Nart-Türkiye kararı) beşbuçuk ay (4 Ekim 2005 tarihli Becciev-Moldova kararı) gibi, kisa tutukluluk dönemlerini makul görmeyip iħlal sonucuna ulaştığı kararları ołduğu gibi, 4 yıl 3 günlük (26 Oeak 1993 tarihli W-Isviçre kararı) gibi uzun tutukluluk đönemini Sözleşmenin 5. maddesinin 3. fikrasına aykırı görmediği kararlarıda vardir.

Anayasa Mahkemesinin (Ramazan Aras, B. No: 2012/239, 2/7/2013, § 49).kararlarında belirtildiği üzere kanun veya Anayasa'ya bariz şekilde aykırı yorumlar ile delillerin takdirinde açıkça keyfilik halinde hak ve özgürlük ihlaline sehebiyet veren kararlar đişımda tutuklułuk konusundaki kanun hükümlerinin yorumu ve somut olaylara uygulanması derece mahkemelerinin takdir yetkisi kapsamımda olup, tutukluluk karar tarihi ile hakimliğimizce dosyanın incelenme tarihi itibariyle delil durumunda şüpheliler lehine herhangi bir değişiklik bulunmadıği, tutuklama koşullarında bir değişiklik bulunmadığı.tutuklama tarihi ve somut olayın özellikleri dikkate alındīğinda CMK'nun 102. maddesinde belirtilen yasal süre ve makul sürenin henüz aşılmadıği, AlHS’in 5/1 maddesi uyarınca özgürlükten yoksun bırakmanın bu aşamada yasalara uygun ołup, 5271 Sayılı CMK' 100.101 ve 108. maddesinin de AlHS' in tüm maddelerinin özünde var olan hukukun üstünlüğüilkesi ile uyunlu olduğu, kararda belirtilen gerekçeler dikkate alındığında tutuklama kararında herhangi bir isabetsizlik görülmediği anlaşılmakla C.Başsavcılığınn şüpheliłerin tutukluluk hallerinin devamma ilişkin talebinin kabulüne karar verilmiştir."
9. 21/8/2017, 21/7/2017 ve 19/9/2017 tarihli tutukluluğun devamı kararlarındaki gerekçeler şöyledir:
"Soruşturma evrakımın incelenmesinden: şüphelilerin üzerine atlt suçu işlediğine dair kuvvetli suç şüphesinin varliğım gösteren somut delil niteliğinde Arama ve El Koyma Tutanaklarıın. şüphelilerin bir kısmının açığa alımması ilişkin yazıların ve tamk 

beyanlarıın bulunduğu. mevcut delil durumunda bir değişiklik bulumadığı. FETÖ/PDY terör örgütüne ilişkin soruşturmałarın birbirleri ile bağlantilı olmasına, soruşturmaların kapsamıma ve atilı suçun 5271 sayılı CMK'nın 100/3 maddesinde sayıłan katalog suçlar arasında yer almasına gôre tutuklama sebehinin var olduğu, atlı suç için Kanun'da öngörülen ceza itibarıyla tutuklama tedbirinin ölçülū olduğu, tüm bu sebeplerle de adli kontrol tedbirinin bu aşamada yetersiz kalacağı. ayrica şüpħeli Ayhan İşık'ın Nilgün İşıkın tahliye talepli dilekçesinde gösterdiği sebeplerin yerinde olmadığı değerlendirilmekle.C.Başsavcilığıın talebine uygun olarak şüphelilerin ayrı ayrı tutukluluk hallerinin devamına karar vermek gerekmistir."
10.Bu kararlardan sadece 27/2/2017 tarihli tutukluluğun devami kararı başvurucuya tebliğ edilmiştir.

11. Tutukluluğun devamı kararlarından 27/2/2017, 24/5/2017, 23/6/2017 ve 21/8/2017 tarihli kararlara yönelik ołarak Ardahan Sulh Ceza Hâkimliğince itiraz incelemesi yapılmiştır. Ardahan Sulh Ceza Hâkimliğince 24/5/2017, 23/6/2017 ve 21/8/2017tutukluluğun devamı kararlarına itiraz dilekçesi olduğu belirtilen (sırasıyla 7/6/2017,10/7/2017, 21/8/2017 tarihli) dilekçelerde başvurucunun tutukluluğun devamı kararlarından haberdar olmaksızın tutukluluğun gözden geçirilmesini, tahliye edilmesini ve aksi kanaate ulaşılırsa itirazının Ardahan Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesini talep ettiği anlaşılmıştır.
12. Kars Cumhuriyet Başsavcılığı 1/10/2017 tarihliiddianamesiyle başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan cezalandırılması istemiyle hakkında kamu davası açmıştır.
13. Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesi 17/11/2017 tarihinde iddianameyi kabul etmiş ve E.2017/288 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır 
14. Kars 2. Ağır Ceza Mahkemesi 27/4/2018 tarihinde, silahh terör örgütüne üye olma suçundan başvurucunun 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırilmasına ve başvurucunun hükmen tutukluluk hâlinin devamına karar vermiştir.

15. Mahkûmiyet karan kanun yolu incelemesinden geçerek 13/6/2019 tarihinde kesinleşmiştir.

B. Tazminat Davası Süreci 
16. Başvurucu; tutukluluk incelemelerinin kanuni süresi içinde yapılmadığını.tutukluluk incelemeleri sonucunda verilen kararların kendisine tebliğ edilmediğini ve tutukluluğa itiraz hakkının engellendiğini belirterek 8/6/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

17. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm İkinci Komisyonunca 4/4/2018 tarihinde başvurucunun bu şikâyeti 4/12/2014 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (k) bendinde öngörülen tazminat yolunun tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur.

18. Anayasa Mahkemesinin kararı üzerine başvurucu 10/5/2018 tarihinde aynışikâyete dayalı olarak Kars Ağır Ceza Mahkemesinde tazminat davası açmıştır.

19. Kars 1. Ağir Ceza Mahkemesi 3/10/2018 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Mahkemenin gerekçesinde 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde tazminat istenebilecek hâllerin tahdidî şekilde sıralandığı, tazminat istemine konu talebin bahse konu maddede sayılan hususlardan olmadiği belirtilmiştir.

20.Başvurucu, karara karşı istinaf başvurusunda bulunmuş: Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 3. Ceza Dairesi 23/12/2019 tarihinde istinaf başvurusunun esastan reddine kesin olarak karar vermiştir. Bu karar 27/1/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
21.Başvurucu 18/2/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
22. 5271 sayılı Kanun'un "Tutuklama kararı" kenar başhıklı 101. maddesinin (1), (2)ve (5) numaralı fikraları şöyledir:
"(1) Soruşturma evresinde süphelinin tutuklanmasina Cumhuriyet savcismn istemi üzerine sulh ceza hákimi tarafindan, kovuşturma evresinde saniğın tutuklanmasına Cumhuriyet savcisının istemi üzerine veya re'sen mahkemece karar verilir. Bu istemlerde mutłaka gerekçe gösterilir ve adli kontrol uygulamasıın yetersiz kalacağım belirten hukuki ve fili nedenlere yer verilir.

(2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda:
a) Kuvvetli suç şüphesini,
b) Tutuklama nedenlerinin varliğıni,
c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu.
gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpħeli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrica bir örneği yazılmak suretiyłe kendiłerine verilir ve bu husus kararda belirtilir.

(5) Bu madde ile 100 üncü madde gereğince verilen kararlara itiraz edilebilir."
23. 5271 sayılı Kanunun "Şüpheli veya sanığı salverilme istemleri" kenar başlıkhı104. maddesinin (1) ve (2) numarah fikraları şöyledir:
"(1) Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasıda şüpheli veya sanık saliverilmesini isteyebilir.

(2) Şüpheli veya samğı tutukluluk hálinin devamına veya salrverilmesine hákim veya mahkemece karar verilir.Bu kararlara itiraz edilebilir."
24. 5271 sayılı Kanun'un "Usul" kenar başhkhı 105. maddesi şöyledir:
"103 ve 104 üncü maddeler uyarmca yapilan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısi. şüpheli, sanık veya müdafiin görūşü ałındiktan sonra. ūç gün içinde istemin 

kabulüne, reddine veya adli kontrol uygulanmasına karar verilir. (Ek cümile:24/11/2016-6763/23 md.) 103 üncü maddenin birinci fikrasmın birinci cümlesi uyarinca yaplan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde iştenen suçlar bakımımdan bu süre yedi gün olarak uygulanır. Duruşma dışıda bu karar verilirken Cumłnıriyet savcısı.şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşù alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir."
25. 5271 sayılı Kanun'un "Tutukluluğun incelenmesi" kenar başlıkh 108. maddesi  şöyledir:
"(1) Soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulumduğu süre içinde ve en geçotuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hálinin devammın gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcisınin istemi üzerine sulh ceza hákimi tarafindan 100 üncil madde hükümleri göz önünde bulundurularak, şüpheli veya müdafii dinlenilmek suretiyle karor verilir.

(2) Tutukluluk durumunun incelenmesi, yukoridaki fikrada öngörülen süre içinde şüpheli tarafindan da istenebilir.

(3) Hákim veya mahkeme, tutukevinde bulunan sanığın tutukluluk hâlinin devamımn gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da birinci fikrada öngörülen süre içinde de re'sen karar verir."
26. 5271 sayıh Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başhıklı 141. maddesinin (1)numarahı fikrasının ilgili kısmu şöyledir:
"Suç soruşturması veya kovuşturması sirasında;
k) Yakalama veya tutuklama işłemine karşı Kanında öngörülen başvuru imkánlarından yararlamdirılmayan,
Kişiler, maddi ve maneví her türlü zararlarıı, Devletten isteyebitirler."
27. 5271 sayıh Kanun'un "İtiraz olunabilecek kararłar"kenar başhıkhı 267. maddesi şöyledir:
"Hákim kararları ile kanunun gösterdiği hållerde, maħkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir."
28. 5271 sayıhı Kanun'un "İtiraz usulü ve inceleme mercileri" kenar başlıklı 268.maddesinin (3) numaralı fikrasımn ilgili kısmı şöyledir:
"Itirazı incelemeye yetkili merciler aşağıda gösterilmiştir:
a) (Değişik: 18/6/2014-6545/74 md.) Sulh ceza hákimliği kararlarına yapılan itirazların incelenmesi, o yerde birden fazla sulh ceza hákimliğinin bulunması hälinde.numara olarak kendisini izleyen hâkimliğe: son numarali hâkimlik için bir numaralt hákimliğe: ağır ceza mahkemesinin bulunmadiğı yerlerde tek sulh ceza hákimliği varsa.yargı çevresinde görev yaptığı ağır ceza mahkemesinin bułunduğu yerdeki sulh ceza hákimliğine; oğır ceza mahkemesinin bulunduğu yerterde tek sulh ceza hákimliği varsa, en yakm ağır ceza maħkemesinin bulunduğuyerdeki sulh ceza hákimliğine aittir.

b) (Değişik: 18/6/2014-6545/74 md.) İtiraz üzerine ilk defa sulh ceza hākimliği tarafindan verilen tutuklama kararlarına itiraz edilmesi durumunda da (a) hendindeki usul uygulamır. Ancak, ilk tutuklama tałebini reddeden sulh ceza hákimliği. tutuklamo kararvu itiraz mercii olarak inceleyemez.

it .

29. 5271 sayılı Kanun'un "Karar" kenar başlıkhı 271. maddesinin (1) numaralıfikrası şöyledir:
"Kanunda yazılı olan hâller saklı kalmak üzere, itiraz hakkmda duruşma yapılmaksizın karar verilir. Ancak, gerekli görüldüğünde Cumhuriyet saveisı ve sonra müdafi veya vekil dinlenir."
30. 27/7/2016 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 25/7/2016tarihli ve 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (668sayıh KHK) (8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapilması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un) "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıkh 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Ikinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü. Besínci. Altnci ve Yedimnci Bölümünde tanmlanan suclar. 12/4/1991 tariħli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu iştenen suçłar bakmından, olağanüstü halin devami süresince;
c) Tutukłuluk kararına itiraz edilen sulh ceza hákimliği veya mahkeme, itirazı yerinde görürse kararım düzeltir: yerinde görmezse en çok on gün içinde, itirazı incelemeye yetkili olan mercie gönderir.

ε) Tahliye talepleri en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmesi ile hirlikte dosya üzerinden karara bağłanır."
31. Daha sonra 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayilı Kanun olarak kanunlaşan 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıkı 6.maddesinin (1) numarahı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"(1) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunumun Ikinci Kitap DördüncüKısım Dördüncü, Beşinci, Altncı ve Yedinci Bölümünde tanmlanan suçlar, 12/4/1991tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu işlenen suçlar bakimından, olağanüstü halin devamı süresince;
i) Tutukluluğun incelenmesi, tutukluluğa itiraz ve tahliye talepleri dosya üzerinden karara bağlanabilir."

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
32. Anayasa Mahkemesinin 3/3/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
33. Başvurucu, Sulh Ceza Hâkimliğince tutukluluğun devamına dair verilen kararların tebliğ edilmemesi nedeniyle itiraz hakkının engellendiğini ve bu istemle açtığıtazminat davasının reddediłdiğini belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ile etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikäyetinin Özü, tutukluluğun devamı kararlarının tebliğ edilmemesinden bahisle açılan tazminat davasının kabul edilmemesi olduğundan iddianın Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci ve dokuzuncu fikraları kapsamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden incelenmesi gerekir.
1. Uygulanabilirlik Yönünden 
35. Olağanüstü hâl ilanına konu olaylar kapsamında suçlanan başvurucunun tutukluluğunun devamına ilişkin kararların tebliğ edilmediği tarihlerde olağanüstü hål devam etmektedir. Ancak somut olayda tutukłułuğun devamı kararlarında, bu kararların başvurucuya tebliğ edilmesi gerektiği ve itiraza tabi olduğu belirtilmiştir. Nitekim tutukluluğun devamıkararlarının tebliğ edilmesi ve itiraza tabi olmasıyla ilgili kurallarda olağanüstü hàl döneminde değişiklik yapıłmamıştır. Dolayısıyla tutukluluğun devamı kararlarının tebliğedilmemesinin olağanüstü häl kapsamında alınan bir tedbir olmadığı görülmektedir. Bu nedenle Anayasa'nın 15. maddesi yönünden bir değerlendirme yapılmayacaktır.
2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
36. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal editdiğine ilişkin bu iddianın kabul edilebilir olduğuna karar veriłmesi gerekir.
3. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
i. Anayasa'nın 19. Maddesinin Dokuzuncu Fıkrası Yönünden 
37. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu belirtilmiş, ikinci ve üçüncü fikralarında özgürlüğün kısıtlanabileceği durumlar sayılmış; dördüneü, beşinci, altınci, yedinci ve sekizinci fikralarında ise hürriyetinden yoksun kalan kişilere tanınan güvencelere yer veriłmiştir (bkz.§ 49).


38. Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında ise bu esaslar dişında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zararların tazminat hukukunun genel prensiplerine göre devlet tarafindan ödeneceği ifade edilmiştir. Anılan fikrada yer alan "bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişiler" ifadesi ile maddenin diğer tüm fikralarında belirtilen kurallara aykını bir işleme tabi kılınmanın kişiye tazminat hakkı doğurduğu belirtilmiştir. Buna göre maddenin ikinci veya üçüncü fikralarında belirtilen durumlara aykırı şekilde kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahalede bulunulması ya da kişi bürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale edilen kimsenin maddenin dördüncü, beşinci, altınci, yedinci ve sekizinci fikralarındaki güvencelerden yararlandırılmaması hâlinde uğranılan zararlar devlet tarafindan ödenecektir (Safkan Aydoğdu, B. No: 2014/7498, 5/4/2017, § 44).
39. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nin 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altına alınan tazminat hakkının ihlal edilip edilmediğini belirleyebilmesi için öncelikle başvurucunun anılan maddenin diğer fikralarında belirtilen esaslar dışında bir işleme tabi tutulup tutulmadiğını incelemesi gerekmektedir. Yapilacak bu inceleme sonucunda başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esaslara aykırı bir işleme tabi tutulduğu ve bu kapsamda uğradığı zararın devlet tarafindan tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmediği tespit edilirse Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altına ałınan tazminat hakkının ihlali söz konusu olabilecektir (Safkan Aydoğdu, § 45).

40. Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasının uygulanabilmesi için başvurucunun anılan maddenin diğer fikralarında belirtilen esaslar dışında bir işleme tabi tutulup tutulmadığınin derece mahkemelerince ya da Anayasa Mabkemesince tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda kişinin Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esasłara aykırı bir işleme tabi tutulduğu derece mabkemeleri tarafindan tespit edilmişse Anayasa Mahkemesinin yapacağı inceleme tazminat miktarının yeterli olup olmadığınıbelirlemekle sinırlı olacaktır (M.E., B. No: 2018/696, 9/5/2019, §§ 46, 47).
ii. Anayasa'nın 19. Maddesinin Sekizinci Fıkrası Yönünden 
41. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası uyarınca, hürriyeti kısıtlanan kişi kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı hàlinde hemen serbest bırakıłmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Serbest bırakılmak amacıyla yetkili yargı merciine yapılması gereken başvurudan söz edildiğinden anılan hakkın talep hâlinde uygulama bulabileceği anlaşılmıştır. Dolayısıyła tutuklama kararı, tahliye talebinin reddi, tutukluluk hâlinin devamı kararlarına karşı yapılan itirazların incelenmesi sirasında uygulamaya giren bir güvencedir (Mehmet Haberal. B. No:2012/849, 4/12/2013, §§ 122, 123).

42. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası, yakalama veya tutuklama yoluyla özgürlüğünden yoksun bırakılan kişiye, özgürlüğünden yoksun bırakılmasının yasaya uygunluğunun özünü oluşturan usule ve esasa ilişkin koşullara uyulup uyulmadığının denetlenmesi ile ilgili olarak yetkili bir yargi merciine başvurma hakkı tanımaktadır.Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında, serbest bırakılmayı sağłamak amacıyla başvurulacak yerin bir yargı mercii olması öngörülmüş olduğundan burada yapılacak incelemenin yargısal bir niteliği bulunmaktadır. Yargısal nitelikteki bu inceleme sırasında adil yargılanma hakkının tutmanın niteliğine ve koşullarına uygun güvencelerinin sağlanmasıgerekir (Hikmet Yayğı, B. No: 2013/1279, 30/12/2014, § 29).


43. Bu bağlamda tutukluluk hâlinin devamının veya serbest birakılma taleplerinin incelenmesinde silahların eşitliği ve çelişmeli yargıloma ilkelerine riayet edilmelidir (Hikmet Yayğın, § 30).

44. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasından  kaynaklanan temel güvencelerden biri de tutukluluğa karşı itiraz öncesinde ve bu itirazın hâkim/mahkeme önünde incelenmesi aşamasında hürriyetinden yoksun bırakılan kimseye tutmaya karşıitirazlarını etkin bir şekilde dile getirebilme ve bu bağlamda savunma için gerekli imkân ve kolayhklardan yararlanma firsatının tanınmış olmasıdır (Yasin Akdeniz, B. No: 2016/22178,26/2/2020, § 63). Bu bağlamda suç isnadına bağlı olarak tutuklanan kişilerin tutuklamaya etkili şekilde itiraz edebilmeleri için tutuklamaya ve tutukluğun devamına ilişkin kararlardan haberdar edilmesi gerekir. Ulusal mevzuat bu gerekliliği farklt şekillerde yerine getirebilir ancak mevzuat tarafindan benimsenen söz konusu yöntem kişiye kararların gerekçelerinden haberdar olma ve bunlara karşi diyeceklerini gerçek anlamda söyleyebilme imkânıtanimalidir.

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
45. Başvurucunun açtiıği davada ilk derece maħkemesi tazminat davasinın reddine karar vermiştir. Başvurucunun bu karara karşı istinaf başvurusu da reddedilmiştir.Dolayısıyla somut olayda derece mahkemeleri tutukluluğun devamı kararlarinin tebliğedilmemesi nedeniyłe tutukluluğa etkili itiraz yapılıp yapılmadığı yönünden bir belirlemede bulunmamiştir.

46. Bu durumda Anayasa Mahkemesince yapilacak ilk inceleme tutukluluğun devamı kararlarının tebliğ edilmemesinin Anayasa'nın 19. maddesindeki esaslara uygun olup olmadiğına ilişkindir.

47. Somut olayda hakkında yürütülen soruşturma kapsamında 30/l1/2016,28/12/2016, 31/1/2017, 27/2/2017, 27/3/2017, 24/4/2017, 24/5/2017, 23/6/2017, 21/7/2017,21/8/2017 ve 19/9/2017 tarihlerinde duruşma açılmaksızın yapılan incelemeler sonucunda başvurucunun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştir. Daha sonra da başvurucunun tutukluluk bâlinin devamına karar verilmiş olsa da başvurucu sadece anılan tutukluluğun devamı kararlarından şikâyetçi olduğundan şikâyete konu tutukluluğun devamı kararlarıyla sinirli bir inceleme yapilacaktir.

48. Bu kararlarda, Hâkimlikler 5271 sayilı Kanun'un 108. maddesi uyarınca başvurucunun da aralarında bulunduğu çok sayıdaki şüphelinin tutuklułuğunun devamıkonusunda inceleme yapmıştır. Bu incelemeler sırasında Hâkimlikler, 668 sayılt KHK'nın 3.maddesinin (1) numarah fikrasının (c) bendi kapsamında başvurucunun da dâhil olduğu şüphelilerin tahliye başvurularını incelemiştir. Bu incelemeler başvurucu veya müdafii dinlenilmeden duruşmasız yapılmıştır. Anılan tutukluluğun devamı kararlarıdan sadece 27/2/2017 taribli kararın başvurucuya tebliğ edildiği görülmektedir. Başvurucu, bu karara itiraz etmiştir.

49. Tutukluluğun devamı kararlarından 27/2/2017, 24/5/2017, 23/6/2017 ve 21/8/2017 tarihli kararlara yönelik olarak Ardahan Sulh Ceza Hâkimliğince itiraz incelemesi yapılmıştır. Ardahan Sulh Ceza Håkimliğince 24/5/2017, 23/6/2017 ve 21/8/2017 tarihli tutuklułuğun devamı kararlarına itiraz dilekçesi olduğu belirtilen (sırasıyla 7/6/2017.10/7/2017, 21/8/2017 tarihli) dilekçelerde başvurucu; herhangi bir tarih belirtmeden ve bir karara özgülemeden genel olarak tutukluluğun gözden geçirilmesini, tahłiye edilmesini ve 

aksi kanaate ulaşılırsa itirazının Ardahan Sulh Ceza Hâkimliğine gönderilmesini talep etmiştir. Bu bağlamda 24/5/2017, 23/6/2017 ve 21/8/2017 tarihli tutukluluğun devami kararlarının başvurucuya tebliğ edilmediği anlaşıldığından sõz konusu tutukluluğun devamıkararlarının gerekçelerini başvurucunun bildiği söylenemeyecektir. Kişinin tutukluluğun devamı kararı kendisine tebliğ edilmeden itiraz yoluna başvurmak zorunda kalmasıdurumunda gerekçesini bilmediği karara karşı kanun yoluna başvuru hakkını gereği gibi kullandığı söylenemeyeceği gibi itiraz yoluna başvurma nedenlerini bilmeyen itiraz mercinin de incelemesini sağlıkhı bir şekilde yapması mümkün değildir.

50. Dolayısıyla başvurucunun tutukluluğa ilişkin ayrıntılı değerlendirmelerin bulunduğu on bir tutukluluğun devamı kararından sadece bir tanesine etkili olarak itiraz edebilme imkânı bulduğu, şikâyete konu edilen diğer tutukluluğun devamı kararlarında gösterilen gerekçelere ise karşı çıkma firsatına sahip olamadığı, dolayısıyla tutukluluğa etkili itiraz hakkından mahrum edildiği görülmektedir.

51. Açıklanan gerekçelerle tutukluluğun devamı kararlarının tebliğ edilmemesinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin olarak Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
52. Somut olayda Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasının ihlal edildiği sonucuna ulaşildiğından söz konusu ihlal nedeniyle başvurucunun tazminat elde edip edemediğinin belirlenmesi gerekir.

53. 5271 sayılı Kanun'un 141, maddesinin (1) numarahı fikrasının (k) bendine göre yakalama veya tutuklama işlemine karşı kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan kişiler tazminat isteyebilecektir. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin bu bendi 1/4/2013 tarihli ve 6459 sayılı Kanun'un 17. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'a eklenmiştir. Bu maddenin gerekçesinde Avrupa Insan Hakları Mahkemesinin (AiHM)Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 5. maddesinin dördüncü fikrasına göre yakalama ve tutuklama işlemine karşı etkili başvuru hakkı tanınmadığı durumlarda ilgiliye tazminat ödenmesine hükmettiği, yapılan düzenlemeyle, yakalanan veya tutuklanan kişiłerin yakalama ve tutuklama işlemine karşı kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmaması durumunda bu kişilerin maddi ve manevi her türlü zararlarının tazminini isteyebilmesine imkân sağlandiği belirtilmiştir.

54. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında yer alan birçok güvenceye karşılık oluşturacak şekilde tazminat talep etme nedenlerine yer verildiği görülmektedir. Kanun'un gerekçesi de dikkate alındiğında (k)bendinin Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasına tekabül ettiği anlaşılmıştır. Bu bentte yer alan "kanunda öngörülen başvuru imkánlarından" birisinin itiraz yolu olduğu açıktiır, Dolayısıyla tutukluluğun devamı kararlarının tebliğ edilmemesi nedeniyle itiraz yoluna başvurma imkânından yararlandırılmayan kişilerin bu bende dayal olarak tazminat isteyebilmeleri gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi tutukluluk incelemeleri sonucunda başvurucularin verilenkararlarin kendilerine tebliğedilmediği, tutukłułuğa itirazın geçdeğerlendirildiği, tahliye taleplerinin değerlendirilmediği, tutukłuluğun devamı yönündeki kararlara itiraz taleplerinin değerlendirilmediği veya bu taleplere cevap verilmediği,tutukluluğa itiraz sonuçlarının tebliğ edilmediği, tutukluluğun devamına dair kararların geçtebliğ edildiği, bu kararlara süresinde yaptıkları itirazların ise çok uzun süre sonra karara bağlandığı şikāyetleri ile ilgili olarak bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla tahliyesine karar verilmiş veya ilk derece mahkemesince mahkûmiyet hükmü verilerek suç

isnadına bağlı tutulması sona ermiş başvurucular yönünden (k) bendinde öngörülen tazminat yolunun bireysel başvuru yolu öncesinde tüketilmesi gerektiğine karar vermiştir (Cafer Yıldız, B. No: 2014/9308, 9/1/2018, §§ 37-40; Yașar Saçli, B. No: 2014/9311, 24/1/2018, §§37-40; Özgür Arıbaş, B. No: 2015/2394, 31/10/2018, §§ 57-60; Ali Efendì Peksak (2), B. No:2017/37727, 12/9/2019, §§ 56-67; Mehmet Takimsu, B. No: 2016/63712, 15/11/2018, §§65-69; Abdurrahim Özkan, B. No: 2017/25586, 18/4/2018, §§ 80-86; Mehmet Aslan, B. No:2018/14190, 8/9/2020, § 36; Mehmet Tuncay, B. No: 2017/8528, 29/9/2020, § 116; Serkan Başer, B. No: 2017/15410, 30/9/2020, §§ 81, 82; F.A. (2), B. No: 2018/2521, 10/10/2019, §§63-65; F.A., B. No: 2017/38209, 11/9/2019, §§ 74, 75; Resul Darama, B. No: 2018/251,18/7/2019, §§ 83, 84).

55. Ancak somut olayda derece mahkemeleri başvurucunun açtiği tazminat davasını(k) bendinin getiriliş amacı ve lafzını dikkate almaksizın tazminat istemine bahse konu talebin 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında olmadığı biçimindeki şekli bir gerekçeyle reddetmiştir. Dolayısiyla başvurucu, Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasinın ihlali nedeniyle tazminat elde edememiştir.

56. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin -sekizinci fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
C. Giderim Yönünden 
57. Incelenen başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı aniaşılmıştır.Bu nedenle başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamhı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100). Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talepleri kabul edilmemiştir.

VI. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 19. maddesinin -sekizinei fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasının İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Kars 1. Ağir Ceza Mahkemesine (E.2018/255,K.2018/184) GÖNDERİLMESİNE,
D.Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE,
E. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 3/3/2022tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.