Anayasa Mahkemesinin 13/4/2021 Tarihli ve 2017/13194 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-08-06

6 Ağustos 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31560
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR 
HAKAN KANAT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/13194Karar Tarihi : 13/4/2021
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıdız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Hüseyin KAYA Başvurucu : Hakan KANAT 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; gözaltında kolluk görevlilerinin darp, tehdit, hakaret ve aşağılayıcıdavranışına maruz kalınması ve bu olay hakkında etkili bir soruşturma yapılmamasınedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular 19/9/2016 ve 16/2/2017 tarihlerinde yapılmiştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Yapılan incelemede kişi bakımından aralarında bağlantı bulunduğu anlaşılan 2016/53161 ve 2017/13194 numarah başvurular 2017/13194 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmiş ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar veriłmiştir.
5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasina karat verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

9. Türkiye 15 Temmuz 2016 gecesi askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşiya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiştir. Kamu makamlari, soruşturma mercileri ve yargı organlan -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY)olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).

10. Başvurucu, FETÖ/PDY soruşturması kapsamında 24/7/2016 tarihinde gözaltına alınmış; 30/7/2016 tarihinde ise silahlı terör örgütüne üye olma suçundan tutuklanmıştır.
11. Başvurucu 19/9/2016 tarihinde Kırşehir Cumhuriyet Başsavcılığına (Cumhuriyet Başsavcılığı) suç duyurusunda bulunarak gözaltında darbedildiğini, tehdit ve hakarete maruz kaldığını ileri sürmüş; bir kısmının isimlerine de yer vererek ilgili kolluk görevlilerinden şikâyetçi olmuştur.

12. Başvurucu; şikâyet dilekçesinde yakalama işlemi sonrası gerekmediği hâlde sırf komşuları ve ailesi önünde rencide edilmek amaciyla ellerinin arkadan kelepçelendiğini,kolunun bükülmesi suretiyle kendisine acı çektirildiğini, kolłuk aracı içinde "Sana gününügöstereceğim." gibi cümlelerle tehdit edildiğini, "Vatan haini, terörist.“ şeklinde hakarete uğradığını iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca yakalama işleminden sonra yapılan ilk adli muayenesinin ve düzenlenen sağlıik raporunun usulüne uygun olmadığını zira polis memurłarının yanında, doktora baskı yapılarak, fiziki muayene dahi yapılmaksızın raporun hazırlandığını dile getirmiştir. Başvurucu, sonraki tarihlerde düzenlenen adliraporları ise nezarethaneye gelen doktorun parmakhklar arkasından bir şikâyetleri olup olmadığını sorarak hazırladığıni, hu nedenle bu raporların da usulüne uygun olmadığını ileri sürmüştür.Nezarethane koşullarından da yakınan başvurucu; boş bölümler olmasına rağmen kasıth olarak dört kişi bir yere konulduklarıní, yine kasıtlı olarak temiz hattaniye, yastık, tuvalet, su ve ibadet gibi temel insani ihtiyaçlarının karşılanmadığını, Cumhuriyet savcısından izin alan annesi dışında ailesinden kimseyle görüştürülmediğini dile getirmiştir. Yaşadıklarından dolayı psikolojisinin bozulduğunu, aşırı baş ağrısı nedeniyle hastaneye götürülerek kendisine iğne yapıldığını da belirtmiştir. Tutuklandıktan sonra gönderildiği ceza infaz kurumu önünde kolluk aracı içinde sekiz kişi yaklaşık bir saat boyunca havasız ortamda ve kelepçeli hâlde kasıthı olarak bekletildiklerinden de yakınmıştır. Başvurucu, iddialarına dayanak olarak ilk adli muayene işleminin yapıldığı hastane güvenlik kamera kayıtlarıni, nezarethane kamera görüntülerini, hakkında düzenlenen adli raporları göstermiş; birlikte gözaltına alındığı-isimleri de belirtilen- on kişi ile aym anda nezarethanede bulunduğu yabancı uyruklu üçkişinin tanıklığına başvurulabileccğini ifade etmiştir. Başvurucu, ailesine zarar gelmesinden korktuğu için olaydan hemen sonra şikâyetçi olamadığını da iddialarına eklemiştir.
13. Cumhuriyet Başsavcılığınca 22/9/2016tarihinde soruşturma_ başlatiılmış,üçkolluk görevlisinin şüpheli sıfatıyla ifadesi alınmıştır. İfadelerde başvurucuya yakalama sırasında dışarıda kelepçe takıldığı iddiası yalanlanmış, kolluk aracı içinde kelepçe takıldığıbelirtilmiştir. Başvurucunun darbedildiği, kötü muameleye maruz kaldığı ve ibadet etmesine izin verilmediği iddiaları da kolluk görevlilerince reddedilmiştir. Ayrıca başvurucu hakkında düzenlenen ve başvuru formu ekinde de sunulan 24/7/2016, 26/7/2016 tarihlerinde (iki adet)27/7/2016, 28/7/2016, 29/7/2016_ve 30/7/2016 tarihlerinde düzenlenen toplam yedi farklt sağlık raporunda herbangi bir darp ya da cebir izine rastlanmadığı bilgisi bulunmaktadır. Adli raporlar üę farklı hekim tarafindan tanzim edilmiştir.


14. Cumhuriyet Başsavcılığınca soruşturma 2/11/2016 tarihinde verilen kovuşturmaya yer olmadığı kararı ile sonuçlandırılmıştır. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
Hakan Kanat'ı [Başvurucu] iddiasıa konu soruşturma işlemleri sırasında_görev yapan polis memurlarınin ifadelerinde iddiaların doğru olmadiğı belirtmeleri. yapılan soruşturma işlemlerinin Kırşehir Cumnhuriyet Başsavcılığı'nın talimatı ve Kırşehir Sulh Ceza Hakimliği'nin kararlarına istinaden yapıldığı, arama sırasında kelepçe takılması ya da başka hir şeklide bir güvenlik önlemi alımmasınım hukuksal açıdan suç teşkil etmediği,múştekinin soruşturma sırasında alman adli raporlarında herhangi bir yaralanma ya da şikayetinin hulunmadiğı, müştekinin şikayet tarihi ile olay tarihinden itibaren geçen süre de dikkate alımdığında iddiaların gerçekleştiği hususundayeterli şüphe oluşmadiğından.."
15. Başvurucu bu karara karşı itiraz kanun yoluna başvurmuştur. Başvurucu, itiraz dilekçesinde, hakkında işlem yapan birçok kolluk görevlisinden şikäyetçi ołmasına karşın sadece üç kolluk görevlisi hakkında soruşturma yürütüldüğünü, hakkında düzenlenen adli raporların usulüne uygun şekilde hazırlanmadığını belirtmiş; göstermiş olduğu tanıkların dinlenmediğinden ve toplanmasını istediği delillerin araştırılmađığından yakınmıştır.
16. İtirazı inceleyen Kırşehir Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle 23/1/2017 tarihinde ret kararı vermiştir. Bu karar başvurueuya 31/1/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.
17.Başvurucu 16/2/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
18. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savcısının görevi" kenar başlıklı 160, maddesi şöyledir:
"(1) Cumhuriyet savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir háli öğrenir öğrenmez kamu davasıı açmaya yer olup olmadiğıa karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştirmaya başlar.

(2) Cumhuriyet savcisi, maddi gerçeğin araştırıbması ve adil bir yargilamanın yapılabilmesi için, cmrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakla ve şüphelinin haklarımıkorumakla yükümlüdür."
B. Uluslararası Hukuk 
1. Uluslararası Mevzuat 
19. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "İşkence yasağı" kenar başlıkħı 3. maddesi şöyledir:
"Hiç kimse işkenceye, insanlik dişı ya da onur kıricı ceza veya muamelelere tabi tutulamaz."

20. 18/6/2003 tarihli ve 25142 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 16/12/1966 tarihli Birleşmiş Milletler Medeni ve Siyasi Haklar Sözleşmesinin 7. maddesi şöyledir:
"Hiç kimse işkenceye ya da zalimane, insanlik dışı ya da küçük düşürúcú muamele ya da cezalandırmaya maruz hırakilamaz. Özellikle, hię kimse kendi özgür rizası olmadan tibbi ya da bilimsel deneylere tabi tutulamaz."
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
21. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AiHM) Sözleşme'nin 3. maddesi ile ilgili içtihatlarında kötü muamele yasağının demokratik toplumların en temel değeri olduğunu vurgulamıştir. Terörizmle ya da organize suçla mücadele gibi en zor şartlarda dahi Sözleşme'nin -mağdurların davranışlarından bağımsız olarak- işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya işlemlerden men ettiği ve kötü muamele yasağının Sözleşme'nin 15.maddesinde belirtilen toplum hayatinı tehdit eden kamusal tehlike hâlinde dahi hiçbir istisnaya yer vermediği belirtilmiştir (Selmouni/Fransa [BD], B. No: 25803/94, 28/7/1999, §95; Labita/Italya [BD], B. No: 26772/95, 6/4/2000, § 119; Bouyid/Belçika [BD], B. No:23380/09, 28/9/2015, § 81; Raninen/Finlandiya, B. No: 20972/92, 16/12/1997, § 55).
22. AiHM, Sözleşme'nin 3. maddesinin savunulabilir ve makul şüphe uyandıran kötü muamele iddialarının etkin biçimde soruşturma yükümlülüğü getirdiğine dikkat çekmektedir (Labita/İtalya, § 131). AiHM’in içtihadında tanımlanan etkinlik için minimum standartlar soruşturmanın bağımsız, tarafsız, kamu denetimine açık olmasıni, yetkili makamların titizlikle ve çabuklukła çalışmasını gerektirmektedir (Mammadov/Azerbaycan, B.No: 34445/04, 11/1/2007, § 73; Çelik ve Imret/Türkiye, B. No: 44093/98, 26/10/2004, § 55).
23. AlHM, insan hakları ihlalleri ile ilgili iddialarda soruşturma yükümlülüğünün mutlaka iddiayı kabul etme anlamına gelmediğini ancak iddiaların ciddiye aliınması ve adil bir sonucu garanti eden bir usulle soruşturulması gerektiğini birçok kararında dile getirmiştir (Saçılık ve diğerleri/Türkiye, B. No: 43044/05, 45001/05, 5/7/2011, §§ 90, 91)
24. AiHM, tutuklu ve hükümlülerín korunmasız ve zayīf durumda olduklarını ve en zor şartlarda dahi yetkililerin bu kişilerin fizikseł esenliklerini korumakla sorumłu olduklarınıbelirtmiştir (Keenan/Birleşik Krallık, B. No: 27229/95, 3/4/2001, § 91; Tarariyeva/Rusya, B.No: 4353/03, 14/12/2006, § 73; Vladimir Romanov/Rusya, B. No: 41461/02, 24/7/2008, §57).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
25. Mahkemenin 13/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
26. Başvurucu; yakalama işlemi sırasında gerekmediği hâlde kolluk görevlilerince ellerinin arkadan kelepçelendiğini, bunun ailesine ve komşularına karşı kendisini rencide etmek amacıyla yapıldığı, kolunun bükülerek darhedildiğini, nezarethanede su, tuvalet ve ibadet gibi temel insani ihtiyaçlarının karşılanmadığını, hakaret ve tehdide maruz kaldığını

belirtmiştir. Psikolojik baskı ve aşağılamaya maruz kaldığını da iddia eden başvurucu nezarethanede kasıthı olarak kalabalık ve pis bir ortamda tutulduğunu, yeterli battaniye ve yastık verilmediğini, yakınlarıyla görüşmesine müsaade edilmediğini dile getirerek Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağıın ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

27. Bakanlık görüşünde; darbe teşebbüsü akabinde bir terör soruşturmasıkapsamında gözaltına alınan başvurucuya güvenlik kaygılarıyla kelepçe takılmasının olağan olduğu, herhangi bir keyfi uygulama olmayıp mevzuata uygun şekilde işlem yapıłdığıbelirtilmiştir. Gözaltı sırasında başvurucu hakkında toplam yedi farklı adli rapor tanzim edildiğine ve bu raporiara göre başvurucuda bir yaralanma bulgusu bulunmadığına dikkat çeken Bakanhk, olaydan yaklaşık iki ay sonra suç duyurusunda bulunulmasının ise başvurucunun özen yükümlülüğü ile bağdaşmadığını ifade etmiştir. Bakanlığa göre kötümuamele iddiası hakkında derhäl başlatılan resmî soruşturma Cumhuriyet saveısı tarafindan bizzat yürütülmüş, adli rapor ve şüpheli ifadeleri gibi deliller toplanmış, başvurucunun soruşturmaya etkin katılımı sağłanmış ve soruşturma makul sürede tamamlanmıştır. Bakanlık sonuç olarak başvurucunun kötü muamele iddiasını temellendiremediği için başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olduğu görüşündedir.

28. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında önceki iddialarını yineleyerek hakkında düzenlenen adli raporların usulüne uygun şekilde alınmadıği, ifadesine müracaat edilmediği ve tanıklarının dinlenmediği hususlarını tekrar vurgulamıştır.
B, Değerlendirme 
29. Anayasa’nın "Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı17. maddesinin üçüncü fikrası şöyledir:
"Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tahi tutulamaz."
30. Herkesin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı, Anayasa'nın 17, maddesinde güvence altına alınmiştır. Anilan maddenin birinci fikrasında insan onurunun korunması amaçlanmış; üçüncü fikrasında da kimseye işkence ve eziyet yapılamayacağı,kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayacağı hüküm altina alinmiştir.

31. Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrası ve Sözleşme'nin 3, maddesi, istisna öngörmemekte ve işkence, insanlık dışı ve onur kırıcı muamele ve cezaların yasaklanmasıın mutłak mahiyetini belirtmektedir. Kötü muamele yasağının mutlak mahiyeti Anayasa'nın 15.maddesi kapsamında belirtilen savaş veya ulusun varlığını tehdit eden başka bir genel tehlike hâlinde dahi istisna öngörmemiştir. Aynı şekilde Sözleşme'nin 15. maddesi kapsamında da benzer bir düzenleme ile kötü muamele yasağına ilişkin herhangi bir istisna öngörülmemiştir (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, § 74).
32. Devletin bireyin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına saygıgösterme yükümlülüğü, öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin üçüneü fikrasında belirtilen şekillerde kişilerin fiziksel ve ruhsal yönden zarar görmelerine neden olmamasını gerektirir. Bu, devletin bireyin vüeut ve ruh bütünlüğüne 

saygı gösterme yükümlülüğünden kaynaklanan negatif ödevidir (Cezmi Demir ve diğerleri,B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 81).

33. Bireyin bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı olarak ve Anayasa'nın 17.maddesini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğuna ilişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde Anayasanın 17. maddesi -“Devletin temel amaç ve görevleri kenar başlıkh 5. maddedeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında- etkili resmî bir soruşturma yapılmasını gerektirmektedir (Cezmi Demir ve diğerleri, § 111).
34. Başvurueu, yakalama sirasında rencide edilmek maksadıyla komşuları ve ailesinin yanında ellerinin arkadan kelepçelendiğini iddia etmiştir. Yakalama işlemini gerçekleştiren kolluk görevlileri ise başvurucunun ellerinin kolluk aracı içinde kelepçelendiğini belirterek iddiayı yalanlamıştır (bkz. § 13). Kovuşturmaya yer olmadığıkararında ise başvurucunun adli bir soruşturma kapsamında gözaltına alındığı ve güvenlik nedeniyle ellerinin kelepçelenmesinin tabii olduğu vurgulanmıştır (bkz. § 14). Buna göre başvurueunun sırf aşağılanmak kastıyla ellerinin kelepçelendiği iddiasını savunulabilir şekilde ortaya koymadığı anlaşılmıştır. Ayrıca başvurucunun bir terör suçu kapsamında ve darbe girişiminden çok kısa bir süre sonra gözaltına alındığı hususu da gözetildiğinde güvenfik kaygısıyla ellerinin kelepçelenmesi anlaşılabilir bir durumdur.
35. Adli bir soruşturma kapsamında yakalanan başvurucu hakkında nezarethaneye alınmadan önce ve gözaltında kaldiğı süre boyunca toplam yedi kez sağlık kontrolü yapilmiş,buna ilişkin adli muayene raporları düzenlenmiştir (bkz. § 13). Ayrica başvurucu gözaltısürecinde bir kez de aşırı baş ağrısı şikâyeti nedeniyle hastaneye götürüldüğünü belirtmiştir (bkz. § 12). Buna göre başvurucunun gözaltı sürecinde sağlık imkânlarına erişiminin olmadığı ileri sürülemez. Ancak başvurucu adli muayene işlemlerinin usulüne uygun şekilde gerçekleştirilmediği için hakkında düzenlenen sağlık raporlarının gerçeğiyansitmadığıiddiasını da suç duyurusu dilekçesinde, Hâkimliğe sunduğu itiraz dilekçesinde (bkz. § 15) ve bireysel başvurusunda dile getirmiştir.

36.Başvurucu hakkmdaki anılan adli raporların üç farklı hekim tarafindan ve farklızamanlarda düzenlenmesi başvurucunun darbedildiği iddiasını zayıflatmaktadır. Dahasıbaşvurucu gözaltından hemen sonra tutuklanarak yerleştirildiği ceza infaz kurumunda da darp iddiasını dile getirmemiş ve bu iddiasıni delillendirmek için sağlık muayenesi talebinde bulunmamıştır. Darbedildiği iddiasını olaydan yaklaşık iki ay sonra ifade etmesi ise artık yapılacak yeni bir sağhk muayenesi sonucunda delil elde edilmesini imkânsız hâle getirmiştir zira başvurucunun ileri sürdüğü şiddetteki bir yaralanmaya ait bulguların iki ay sonra bilimsel olarak tespiti mümkün değildir.

37. Başvurucu gözaltındaki tutma koşullarından da şikâyetçi olmakta, özellikle boşbölmeler olmasına rağmen kasıth olarak dört kişi bir bölmede tutulduklarından yakınmaktadır (bkz. § 12). Şu hâlde başvurucunun kalabahk ortamda tutulduğu iddiası dört kişinin altı gün boyunea bir bölmede tutulduğundan ibarettir. Darbe girişimi sonrası çok sayıda gözaltı işleminin yapıldığı bir dönemde belirtilen sayıda kişinin altı gün bir bölmede tutulmasının kötü muamele yasağının ihlali için aranan asgari ağırlık eşiğini aştığıısöylemek zordur. Zira iddia edilen kişi sayısı ve tutma süresi gözönüne alındığında başvurucunun yaşadığını ileri sürdüğü sıkıtının kötü muamele seviyesine varmadığıdeğerlendirilmiştir.


38. Öte yandan tutma koşullarına ilişkin diğer iddiaların delillendirilmesinin de başvurucunun olaydan hemen sonra suç duyurusunda bulunmamış olması nedeniyle elde edilemeyen kamera görüntüleri ile doğrudan ilgili olduğu anlaşılmıştır zira kamera görüntüleri teknik bazı nedenlerle uygulamada uzun süreler saklanamamakta ve bu durum yaygın şekilde bilinmektedir. Bu yönüyle de başvurucunun iddialarının savunulabilir nitelikte olmadığı değerlendirilmiştir.

39. Açıklanan gerekçelerle kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun ołması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun ołmasz nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 13/4/2021tarihinde OYBiRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI