Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 Tarihli ve 2016/10023 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-02-10

10 Şubat 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31746
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
NURETTİN BALTA BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2016/10023Karar Tarihi : 28/12/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Ayhan KILİÇBaşvurucu : Nurettin BALTA Vekili : Av. Abdulselam KAVŞUT 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru; sulhname imzalandığı gerekçesiyle davanın esasının incelenmemesi nedeniyle mahkeme hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 24/5/2016 tarihinde yapılmuştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurucunun adli yardım talebinin koşuffarı ofuşmadığıgerekçesiyle reddine karar verilmiştir.

5. Başvuru harcıın yatinlması sonrasında Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bõlüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
6.Bölüm Başkan tarafindan başvurunun kabul edilebitirlik ve esas incelemesinn biclikte yapilmasma karar verilmiştr.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.


III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
9.Başvurucu 1957 doğumlu olup Batman'da ikamet etmektedir.
10. Başvurucu, Siirt'in Kurtalan ilçesi Aydemir köyünde ikamet etmekte iken terör olayları sonucu 1989 yılında köyünü terk etmek zorunda kaldığını ileri sürerek 17/7/2004tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun kapsamında zararlarının karşılanması talebiyle Siirt Valiliği Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zarar Tespit Komisyonuna (Zarar Tespit Komisyonu) dosyadan anlaşılamayan bir tarihte başvurmuştur.

11. Başvurucu 22/6/2009 tarihinde Zarar Tespit Komisyonuna müracaat ederek alt bilirkişi raporuna itiraz ettiğini bildirmiştir. Söz konusu dilekçede, Alt Bilirkişi Kurulunun sadece tapulu taşınmazları dikkate alacağını, tapusu bulunmayan taşınmazları hesaba katmayacağını bildirdiğinden yakınmış ve yeniden keşif yapılması talebinde bulunmuştur.
12. Zarar Tespit Komisyonu, başvurucunun babasından miras kalan mal varlığı (ev ve araziler) nedeniyle miras hissesi oranında başvurucuya toplam 7.063,31 TL tazminat Ödenmesine 20/5/2014 tarihinde karar vermiştir. Zarar Tespit Komisyonu 13/11/2014 tarihli davetiyeyle otuz gün içinde sulhnameyi imzalamasıni, aksi takdirde sulhnameyi kabul etmemiş sayılacağını başvurucuya bildirmiştir. Başvurucu, Zarar Tespit Komisyonuna sunduğu 21/11/2014 tarihli dilekçeyle sadece babasına ait ev ve arazilerin dikkate alındığını.şahsının ev ve eklentilerinin hesaba katılmadığını belirtmiş; şahsına ait ev ve eklentilerinin yıkılmasından kaynaklanan zarara ilişkin haklarını saklı tutarak 1/12/2014 tarihłi sulhnaıneyi kabul ettiğini beyan etmiştir.

13. Başvurucu 19/1/2015 tarihinde Batman Idare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Dava dilekçesinde; Zarar Tespit Komisyonunun sadece babasından kalan tapulu mal varlığı için zarar hesapladığını, şahsına ait olup tapusu bulunmayan ev ve eklentileri dikkate almadığını belirtmiştir. Dilekçede, Aydemir köyü ve mezrasında toplam 115 ev bulunduğu hâlde bunlardan sadece 15-20 tanesinin tapuya kayıtlı olduğu ifade edilmiş; tapusuz ev için tazminat hesaplanmamasının hukuka aykırı olduğu savunulmuştur. Davah idare savunmasında ise başvurucunun sulhname imzaladiği, bu nedenle dava konusu edilebilir bir uyuşmazlığın bulunmadığı ileri sürülmüştür.

14. Mahkeme 10/7/2015 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde 5233sayılı Kanun'un 12. maddesi metnine yer verildikten sonra sulhname imzalanmasıyla uyuşmazlığın ortadan kalkacağı belirtilmiş ve eksik ödendiği ileri sürülen zarar kalemlerinin karşılanmadığı gerekçesiyle dava açılamayacağı ifade edilmiştir. Kararda başvurucu tarafindan bazı mal varlıklarına yönelik haklar sakhı tutułmak suretiyle ihtirazı kayit konulmuş ise de başvurucunun sulhnameyi imzalamış olduğu gözetildiğinde uyuşmazlığın ortadan kalktığı ve davanın reddi gerektiği vurgulanmıştır.

15. Başvurucu bu karara karşı Diyarbakır Bölge İdare Mahkemesinde (Bölge İdare Mahkemesi) itiraz yoluna başvurmuştur. İtiraz dilekçesinde, Danıştay içtihadına göre ihtirazi kayıtla dava açılmasınm mümkün olduğunu belirtmiştir. Dilekçede ayrıca sulhnameye ihtirazi kayıt konulmasına müsaade edilmediği için sulhnameyi imzalamak zorunda kaldığıı

ancak ihtitazi kaydı ayrı bir dilekçeyle idareye bildirildiğini ifade etmiştir. Bölge İdare Mahkemesi 6/1/2015 tarihinde itirazi esastan reddetmiştir.

16. Başvurucu, karar düzeltme yoluna başvurmuş ise de karar düzeltme istemi Bölge İdare Mahkemesinin 1/3/2016 tarihli kararıyla reddedilmiştir. Nihai karar 2/5/2016tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

17. Başvurucu 24/5/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
18.5233 sayılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir 
"Bu Kanunun amaci, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamımda yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin, bu zararlarının karşılanmasıa ilişkin esas ve usulleri helirlemektir."
19.5233 sayılı Kanun'un 2. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Bu Kanun, 3713 sayıh Terörle Mücadele Kanununun 1 inci. 3 üncü ve 4 ünci maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişilerinin maddi zararłarımın sulhen karşılanması hakkındaki ęsas ve usudlere ilişkin hükümleri kapsor."
20.5233 sayılt Kanun'un 7. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kamun hükümlerine göre sulh yoluyla karşılanabiłlecek zararlar şunlurdır:
a) Hayvanlara, ağaçlara, ürünlere ve diğer taşımr ve taşmnmazlora verilen her türlii zararlar.

c) Terörle mücadele kapsamında_yürütülen faalyetler nedeniyle kişilerin mal vorlıklorma ulaşamamulorından kaynaklanan maddi zararlar."
21.5233 sayılı Kanun'un 12, maddesi şöyledir:
"Komisyon, doğrudan doğruya veya bilírkişi oracılığı ile yapnğı tespitten sonra 8 inci maddeye gôre belirlenen zarori, 9 uncu maddeye göre hesaplanam yarałumma. engelli hâle gelme ve ölúm hällerindeki nakdi ōdeme tutarıni, 10 uncu maddeye göre ifa tarzm ve 11inci maddeye göre mahsup edilecek miktarłarı dikkate alarak, uğramlum zararı sulh yoluyla karyilayacak safi miktarı belirler. Komisyonca. bu esaslaro göre huzrkmon sullmme tasarısınım örneği davet yazısı ile birlikte hak sahihine tebliğ edilir.
Davet yazisinda hak saħibinin sullmame tasarısım imzalamak úzere otuz gün içinde gelmesi veya yetkili bir temsilcisiní göndermesi gerektiği, aksi takdirde sulhname tasarısm kubul etmemíş sayilucoğı ve yargı yołuna başvurarak zararıimm tazmin edilmesini talep etme hakkmn saklı okdluġu belirtilir.


Davet üzerine gelen hak sahibi veya yetkili temsilcisi sulhname tasarısıı kabul ettiği takdirde, hu tasarı kendisi veya yetkili temsilcisi ve komisyon başkanı tarafindan imzalanır.
Sulhname tasarısım kahul edilmemesi veya ikinci fikraya göre kabul edilmemişsayılması hállerinde bir uyuşmazlık tutanağı düzenlenerek bir örneği ilgiliye gönderilir.
Sulħ yoluyla çözülemeyen uyuşmazlıklarda ilgililerin yargı yoluna haşvurma haklarısaklıdır."
22. 5233 sayılı Kanun'un "Zararın karşılanması" kenar başlıklı 13. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Sulhnamede belirlenen zararlar, sulhnamenin imzalanmasmdan sonra valinin onayi üzerine ifa tarzma göre Bakanlık bütçesine bu amaçla konulan ödenekten üç ay içerisinde korşılanir."
B. Uluslararası Hukuk 
23. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargılanma hakkı"kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile itgili uyuşmazlıklor ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kanunla kurulmuş bağmsız ve tarafsız hir mahkeme tarufindan davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygu ve açık olarak görülmesini isteme hakkına sahiptir."
24. Avrupa Ínsan Hakları Mahkemesi (AiHM) mahkeme hakkı ile ilgili olarak verdiğiKutic/Hırvatistan (B. No: 48778/99, 1/3/2002) kararında yaptığıdeğerlendirmede.Sözleşme'nin 6. maddesinin (1)numaralı fikrasının hukuki uyuşmazlıkların tespiti için mahkemeye erişim hakkını güvence altına aldığını yinelemekte ancak hu hakkın yainızca dava açma hakkı ile suırhı olmadığıni, ayni zamanda mahkemenin uyuşmazhk komusumdaki kurarm elde etme hakkını da kapsadığım belirtmektedir. AiHM'e göre bir taraf devletin içhukuk sistemi uyarnca, bir birey tarafindan açılan davaya ilişkin yürütülen yargılamalar neticesinde davanın nihai bir karara bağlanacağı garanti edilmeden bu kişinin bir mahkeme önünde hukuk davası açmasına izin verilmesi yanıltıcı olur. AiHM, Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasinın davacilara tanınan usule ilişkin güvenceleri -adil, aleni ve hızlıyargılama- uyuşmazlıkların nihaibir çözüme kavuşturulacağını garanti etmeksizin detaylı olarak açıklamasının anłamsız olacağına dikkat çekmektedir (Kutic/Hırvatistan, § 25).
25. Diğer taraftan AlHM, bir istihbarat personelinin görevinigerçekleştirmeye zihinsel otarak uygun olmadīğma dair doktor raporu nedeniyłe görevine son veritmesi üzerine açılan davada, yargı yerinin doktor raporunu irdelemeyi reddetmesinin ve raporu tartışmamasınınSözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasını ihlal ettiğisonucuna varmıştir. AlHM, başvurucunun istihbarat toplama ve verileri işlemekten sorumłu olan Ulusal Güvenlik Teşkilatında bir memur olduğunu ve meşru ulusal güvenlik hususlarına ilişkin olarak Sözleşme'nin 6.maddesinin (1)numaralı fikrasıda yer alan hakların kısıtlanmasının hakhı kılınabileceğini belirtmiş ancak bununla güdülen amacın meşruluğunun ve orantilhğınngerekçelendirilmediğinedikkatçekmiştir (Fozliyski/Bulguriston.B. No:40908/05, 16/4/2013, §§56-63).


26. Benzer şekilde. AiHM, Cezayir'deki bir tip fakültesinden mezun olan başvurucunun diplomasının denkliğinin tanınmaması nedeniyle açtığı davada. Fransa Danıştayının başvurucu tarafindan ileri sürülen hukuki meseleler ile maddi olaylarıdeğerlendirmeden yalnızca idari makamların mütekabiliyet şartıile ilgiligörüşüne bağhıkalarak karar vermesi nedeniyle başvurucunun ileri sürdüğü iddialar çerçevesinde uyuşmazlığın tespiti ile ilgili tüm olgusal ve hukuki konuları incelemek üzere yeterli yargıyetkisine sahip olan bir mahkemeye eriştiğinin düşünülemeyeceğini belirterek Sözleşme'nin 6. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (Chevrol/Fransa, B. No: 49636/99, 13/2/2003.§§ 76-84).

27. AiHM mevcut başvuruya benzer şekilde terör olaylarından dolayı köyü terke mecbur kalınması nedeniyle uğranılan zararın tazminine ilişkin olarak sulhname imzalanmasının ardından köyü terkten önce var olan hayvanlarına ilişkin zararla manevi zararının tazmin edilmediği iddialarıyla yapılan şikâyetleri kapsayan bir grup başvuruyu incelediği Akbayır ve diğerleri/Türkiye (B. No: 30415/08, 28/6/2011) kararında sulhname imzalanmasının -taleplerden feragat edilmesini gerektirdiği için- yerel boyuttaki bu uzlaşmanın tartışmasız olarak ihtilaflı tazminat hakkında öne sürülen itiraza son verdiği gerekçesiyle başvuruları kabul edilemez bulmuştur. AiHM, başvuranlar tarafindan imzalanan dostane çözüm beyanlarında (sulhnamelerin) manevi tazminattan söz edilmediğini gözlemlediğini belirterek dostane çözüme dair bu beyanların (sulhname) ilgili tarafların prosedürü sona erdirmeye ilişkin açık iradesinin tezahürü olduğunu ifade etmiştir. AiHM:tüm başvuru sahiplerinin iç hukukta ve AiHM huzurunda avukatlar tarafindan temsil edildiğini, bu hâlde başvuranların hem 5233 sayılı Kanun ve kendi beyanlarının manevi zarara ilişkin hiçbir talep içermediği iddiasını hem de bu anlaşmaların sonuçlarından habersiz oldukları iddiasını ileri süremeyeceklerini belirtmiştir. AİHM'e göre söz konusu düzenleme,başvuranların prosedürle ilgiliber türlüiddiadan feragat etmelerinigercktirmektedir ve uluslararası boyutta bu anlaşmanın söz konusu Ödemeyle ilgilianlaşmazlığıtartışmasız bir şekilde sonlandırması nedeniyle başvuranların şikâyette bulunamayacakları sonucuna ulaşıłmıştır (Akbayır ve diğerleri/Türkiye,§ 77). AiHM, sürü hayvanlarının farkh türlerine göre besicilikten elde edilen gelirlerin tazminatının komisyonlarca yanlış değerlendirilmesine ilişkin şikäyetle ilgili olarak da dostane çözümün kabul edilmesiyle ilgili yukarıda belirtilen sonuçların ayrıca bu şikâyete de uygulanabilir olduğu kanaatinde olup AlHM'e göre sulhnamelerin imzalandığı ve ödemeler gerçekleştiği andan itibaren Sözleşme bağlamında.başvuranların mağdur sıfatı yok olmaktadır (Akbayır ve diğerleri/Türkiye.§ 78).
28. AiHM Sözleşme'nin ne lafzının ne de ruhunun bir kimsenin adilyargılanma hakkının güvencelerinden açık veya örtülü bir irade beyanıyla feragat etmesini engellemediğini belirtmekte, buna karşılik adil yargılanma güvencelerinden feragatin Sözleşme'ye uygun düşebilmesi için açık bir biçimde ve konunun önemiyle orantılı usul güvenceleriyle desteklenerek düzenlenmesi ve ayrıca üstün kamu yararıyla çatışmamasıgerektiğini kabul etmektedir (Sejdovic/Ítalya [BD], B. No: 5658100, 1/3/2006. § 86).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
29. Anayasa Mahkemesinin 28/12/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantida başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A.Mahkeme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
30. Başvurucu; Zarar Tespit Komisyonunun sadece babasından kalan tapulu mal varlığı için zarar hesapladığından, şahsına ait olup tapusu bulunmayan ev ve eklentileri dikkate almadığından yakınmıştır. Köy ve mezrasında toplam 115 ev bulunduğu hâlde bunlardan sadece 15-20 tanesinin tapuya kayıth olduğunu ifade eden başvurucu, tapusuz ev için tazminat hesaplanmamasının hukuka aykırı olduğunu savunmuştur. Başvurueu, ihtirazi kayıt konulmasına müsaade edilmediği için sulhnameyi imzalamak zorunda kaldığını ancak ihtirazi kaydın ayrı bir dilekçeye idareye bildirildiğini ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca idareye sundukları 21/11/2014 tarihli dilekçenin şahsına ait ev yönünden sulh oimak istemediği iradesinin açık bir göstergesi olduğunu vurgulamış, Danıştay içtihadına göre ihtirazi kayıtla dava açılmasının mümkün olduğunu iddia etmiştir. Başvurucu sonuç olarak mülkiyet hakkı ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
31. Bakanlık görüşünde; 5233 sayılı Kanun'la getirilen tazminat imkânının başvurucunun genel hükümlere göre dava açmasının önünde herhangi hir engelin bulunmadığı, başvurucunun genel hükümlere göre dava açtığına dair bir bilginin mevcut olmadığı belirtilmiştir.

2. Değerlendirme 
32. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasıita ve yollardan faydalanmak suretiyłe vargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargilanma hakkına sahiptir."
33. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüşse de iddiaların özü davaya konu uyuşmazhğın esası hakkında bir inceleme ve değerlendirme yapılmadan davanın reddedilmesine yönelik olduğundan başvurunun mahkeme hakki kapsamında incelenmesi uygun bulunmuştur.

a. Uygulanabilirlik Yönünden 
34. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı. suçisnadına bağlı yargılamaların yanında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanmasıyla ilgili yargılamalarda da uygulanır. Anayasa'nın 36. maddesinin (1) numarali fikrasının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni tarafından kişiye taninmış veya en azından savunulabilir temeli bulunan bir hakkın bulunması gerekir. Ayrıca bu hakka ilişkin olarak ilgili kişinin menfaatini etkileyen bir uyuşmazlık mevcut olmalıdır.Öte yandan bu uyuşmazlık ihtilaf konusu hakkın tespiti ve bu haktan yararlanımasıbakımından belirleyici bir nitelik arz etmelidir (Mehmet Güçlů ve Ramazan Erdem, B. No:2015/7942, 28/5/2019, § 28).

35. Öncelikle somut olayda kanuni temeli bulunan ve mahkemeler Önünde savunulabilir nitelikte olan bir hakkın var olup olmadığı incelenmelidir. 5233 sayılı Kanun'un 

1. maddesinde anılan Kanun'un amacının terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kişilerin bu zararlarının karşılanmasına ilişkin esas ve usulleri belirlemek olduğu ifade edilmiştir. Öte yandan 5233 sayılı Kanun'un 7. maddesinde taşınmaz mallara verilen her türlü zararlar ile terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle kişilerin mal varlıklarına ulaşamamalarından kaynaklanan maddi zararların Kanun'un kapsamına girdiği düzenlenmiştir. Dolayısıyla 5233 sayılıKanun'da düzenlenen tazminat hakkının kapsamına kişilerin taşınmazlarının terörle mücadele sırasında veya terörle mücadele sebebiyle alinan tedbirler nedeniyle hasar görmesinden kaynaklanan zararların da dâhil olduğu anlaşılmaktadır. Öte yandan 5233 sayılı Kanun'da tapulu-tapusuz taşınmaz ayrımıın yapılmadığı görülmektedir.

36. Şu hâlde terörle mücadele kapsamında köyünden ayrıldığı ve mallarına ulaşamadığı konusunda bir ihtilaf bulunmayan başvurucunun hasar gördüğünü ileri sürdüğüevi ve müştemilatı için tazminat talep etmesinin kanuni temelden yoksun olmadığıdeğerlendirilmiştir. Ayrıca 5233sayılı Kanun'da düzenlenen tazminat hakkının mcdeni karakterli olduğu hususunda da bir tereddüt bulunmamaktadır. Bu durumda 5233 sayılıKanun'un uygulanmasıyla ilgili uyuşmazlığın adil yargılanma hakkının kapsamında kaldığısonucuna varilmaktadir.

b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
37. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkeme hakkının ihlal cdildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
c. Esas Yönünden 
i. Genel İlkeler 
38. Anayasa'nın 36. maddesinin ikinci fikrasında, hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakki, kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazhığa ilişkin bir karar verilmesini isteme güvencesini de sağlar. Öte yandan Sözleşme'yi yorumlayan AiHM de Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkeme hakkı şeklinde genel bir hakkı düzenlediğini kabul etmekte ve bu hakkın karar hakkını da içerdiğini ifade etmektedir (İbrahim Demiroğlu [GK], B. No: 2017/15698.26/7/2019, § 54).

39. Demokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteliğindeki adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan mahkeme hakki; uyuşmazlığın bir mahkeme önüne getirilebilmesini, dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esashı iddia ve savunmaların yargımerciince incelenerek değerlendirilmesini ve bir karara bağlanmasınt, ayrıca verilen kararın icra ediłmesini gerektirir. Buna göre mahkeme hakkı; mahkemeye erişim hakki, karar bakkıve kararın icrası hakkını içerir. Karar hakkı gene! itibarıyla mahkeme önüne getirilen uyuşmazlığın karara bağlanmasını isteme hakkını ifade eder. Zira dava hakkını kullanan bireyin asıl amacı uyuşmazlık konusu ettiği talebinin esasıyla ilgili olarak davanın sonunda bir karar elde edebilmektir. Bir başka ifadeyle dava sonucunda şayet bir karar elde edilemiyorsa dava açmanın da bir anlamı kalmayacaktır. Öte yandan karar hakkı bireylerin sadece yargilama sonucunda şeklî anlamda bir karar elde etmelerini güvence altına almaz. Bu hak aynı zamanda dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esaslı taleplerin yargı merciince 

bir sonuca bağlanmasını da gerektirir (bazı farklarla bkz. Ibrahim Demiroğlu. § 55; Emin Arda Büyük [GK], B. No: 2017/28079, 2/7/2020, § 49; Berrin Baran Eker [GK], B. No:2018/23568, 2/7/2020, § 54).

40. Mahkeme hakkı Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alinan etkili başvuru hakkıyla da yakından ilişkilidir. Bilindiği gibi Anayasa'nın 40. maddesinde Anayasa'da güvence altına alnmış hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkı (etkili başvuru hakkı)güvence altına aliınmaktadır (4.4. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941, 1/3/2017. § 59). Etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlamaya)elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanmasıdır. Ancak temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların ileri sürülebileceği bir başvuru yolunun mevzuatta öngörülmesi yeterli değildir. Söz konusu başvuru yolunun aynı zamanda uygulamada da etkili olması gerekir (4.4. ve A.4., §§ 60, 61).

41. Mahkemenin önündeki uyuşmazlığı karara bağlarken taraflardan birinin iddia ve savunmasına bağh kalarak buna karşı diğer tarafin öne sürdüğü esaslı itirazları tartışmadan yargılamayı sonuçlandırması hâlinde -ortada şekli anlamda bir karar bulunsa bile- gerçek anlamda bir yargılama yapıldığından bahsedilemeyecektir. Bu durumda uyuşmazlığa karşıyargı yolunun teorik olarak açık olması pratikte bir anlam ifade etmeyecek, böylece mahkeme hakkı ve dolayısıyla adilyargılanma hakkı bir yanılsamadan ibaret kalacaktır (Emin Arda Büyük, § 51; Berrin Baran Eker, § 56).

42. Mahkemenin önündeki uyuşmazliğın esasını incelememesi sadece adil yargılanma hakkını zedelemekle kalmaz, aynı zamanda davanın konusunu oluşturan medeni hakkın bağlantıh bulunduğu diğer (maddi) hak ve özgürlükler yönünden etkilibaşvuru hakkının ihlal edilmesine de yol açabilir. Yargısal başvuru yolları, çoğunlukla bir hak veya őzgürlükle bağlantılı uyuşmazhkların çözüme kavuşturulması amacıyla ihdas ediłmiştir.Kişiler dava açmak suretiyle mahkemelerden hak ve özgürlükleriyle ilgili olarak yargısal koruma talep etmektedir. Bireylerin yargısal koruma taleplerine cevap vermek, bu bağlamda dava konusu uyuşmazlığın esasını inceleyerek iddia ve savunmaları değerlendirdikten sonra davayı karara bağlamak yargı mercilerinin anayasal yükümlülüğüdür (Emin Arda Büyük. §52; Berrin Baran Eker, § 57).

43. Bununla birlikte öngörülen yükümlülüğün mutlak olmadığı da belirtilmelidir.Bu bağlamda mahkeme hakkının görülmekte olan bir davanın yargılama usulü kurallarıgereğince esasının incelenemeyeceği durumlara özgü olarak neticelenmiş olmasını da (düşme, açılmamış sayılma, karar verilmesine yer olmadığı, süre aşimı vb.) yasaklamadığıbelirtilmelidir. Davanın usule ilişkin hakhı bazı nedenlerle reddedilmesi, karar hakkıyönünden bir sorun oluşturmaz. Zira söz konusu hakkın sağladığı güvence bakımından önemli olan husus, açıldiğı sırada davanın -usułe ilişkin sorunlar hariç- uyuşmazlığın esasınıçözüme kavuşturma potansiyeline sahip olmasıdır (bazı farklarla bkz. İbrahim Demiroğlu.§56; Emin Arda Büyük, § 53; Berrin Baran Eker. § 58).

44. Öte yandan İbrahim Demiroğlu kararında; devletin uyuşmazlıkların bir an önce sonlandırılması ve yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasının õnüne geçilerek dava sayısmın azaltılması suretiyle iyi adalet yönetimini sağlamak, böylece toplumsal barışın tesis edilmesine de katkıda bulunarak nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmek amacıyła belirli 

konulardaki uyuşmazlıklara ilişkin davaların ortadan kaldırılmasına yönelik düzenlemeler yapma konusunda takdir yetkisinin bulunduğu belirtilmiştir. Söz konusu kararda yapılan değerlendirmeye göre yargı merciince uyuşmazliğın esasının incelenmesini engelleyen ve dolayısıyla bireyin bu hususta bir karar elde etme imkânını ortadan kaldıran bu tip düzenlemeler karar hakkını ihlal etmez. Bununla birlikte bireyin karar elde etme imkänınıortadan kaldıran düzenlemelerin bireye aşırı ve orantısız bir yük yüklememesi gerekmektedir.Bu bağlamda bíreyin ortadan kaldırılan davayı açmakla elde etmek istediği maddi uyuşmazlığa ilişkin menfaatlerini kısmen de olsa korumaya, telafi etmeye yönelik birtakım imkânlardan faydalandırıldığı durumlarda davanın ortadan kaldırılmasının bireye aşırı ve katlanılamaz bir külfet yüklediği söylenemeyecektir (bazı değişikliklerle birlikte bkz.İbrahim Demiroğlu. § 57, Emin Arda Büyük, § 54; Berrin Baran Eker. § 59).
45. Anayasa'nın 36. maddesi veya diğer herhangi bir maddesi kişilerin adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat edilmesini yasaklayan bir hüküm içermemektedir. Dolayısıyla kişilerin mahkeme hakkından feragat etmesi kural olarak Anayasa'ya aykırı olmaz. Ne var ki adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat edilmesinin Anayasa'ya uygun olabilmesi için feragat iradesinin açık olmasının ve sonuçlarının kişi yönünden makul olarak öngörülebilir olmasının yanında asgari usul güvencelerinin de sağlanmış olması, ayrica adil yargılanma hakkından feragat edilmesini meşru olmaktan çıkaran üstün bir kamu yararının bulunmaması gerekir.
46. Ayrıca adil yargılanma hakkı davanın sonucuna yönelik bir güvence içermemektedir. Anılan hak yargılama sürecinin adil olarak yürütülmesini temin edecek birtakım usul güvenceleri sunmaktadır. Dolayısıyla bireysel başvuru incelemelerinde adil yargılanma hakkı kapsamında değerlendirme yapılırken davanın sonucuna ilişkin bir çıkarım yapılması mümkün değildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin tarafların öne sürdüğüve esasa etkili olan iddiaların -mahkeme hakkının gereği olarak- derece mahkemelerince işin mahiyetinin gerektirdiğiölçüde incelenip incelenmediğinidenetleme görevi bulunmaktadır (Emin Arda Büyük, § 55; Berrin Baran Eker, § 60).

ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
47. Somut olayda başvurucunun 5233 sayılı Kanun kapsamında yaptığı başvuruda Zarar Tespit Komisyonunca babasından kalma ev ve araziler için başvurucuya -miras hissesi oranında- toplam 7.063,31 TL tazminat ödenmesine karar verildiği ve bu tutara (babasından kalma ev ve arazilere) ilişkin olarak sulhnamenin imzalanmasıyla taraflar arasında uzlaşmaya varlığı konusunda tereddüt bulunmamaktadır. İhtilaf, başvurunun şahsına ait ev ve eklentilerine ilişkindir.

48. Başvurucu uzlaşmanın şahsına ait evin yıkılmasından doğan zararlarıkapsamadığını ileri sürmüştür. Buna karşılık Mahkeme, sulhun başvurucunun 5233 sayılıKanun kapsamındaki tüm taleplerini kapsadığını kabuł etmiş; sulh nedeniyle başvurucunun şahsma ait ev ve eklentileriyle ilgili talebinin de incelenemeyeceği sonucuna ulaşmiştır.
49. Mahkeme hakkı bağlamında öncelikle tespiti gereken husus başvurucunun açtığı davanın esasının karara bağlanıp bağlanmadığıdır. Başvurucunun Zarar Tespit Komisyonuna sunduğu 22/6/2009 ve 21/11/2014 tarihli dilekçelerde babasından kalan ev ve araziler dışında şahsına ait bir evin de bulunduğunu belirttiği ve bu evin yıkılmasından dolayıda tazminat talep ettiği açıkça anlaşılmıştır. Ayrıca başvurucunun Mahkemede açtığı davanın temel sebebi de şahsına ait ev ve eklentilerinin yıkılmasından kaynaklanan zararın 

karşılanmamış olmasıdır. Bu durumda başvurucunun davasının şahsına ait ev ve eklentilerinin yıkılmasından kaynaklanan zararların 5233 sayılıKanun kapsamında tazmini gerekip gerekmediğinin karara bağlanmasını kapsadığı sonucuna ulaşıłmaktadır. Ancak Mahkeme tarafların sulhname imzaladığını gözeterek başvurucunun bu talebinin esasınıkarara bağlamamıştır. Dolayısıyla mahkeme hakkına yönelik bir müdahalenin bulunduğu açıktir.

50. İkinci olarak incelenecek mesele başvurucunun şahsına ait ev ve müştemilatımın yıkılmasından kaynaklanan zararlar için mahkeme hakkından feragat edip etmediğidir. 5233sayılı Kanun'un 12. maddesinde, sulhnameyle çözülen uyuşmazhıkların yargı mercilerinin önüne taşınması mümkün bulunmadiğından sulhnamenin imzalanmasının mahkeme hakkından feragat iradesi olarak yorumlanması somut olayların koşulları çerçevesinde mümkün olabilir,
51. Anayasa Mahkemesi Hüseyin Gönek ve Şahin Toprak (B. No: 2015/4683,22/1/2019) kararında 5233 sayılı Kanun'un gerek genel gerekçesine ve içerdiği düzenlemelere atıfla Kanun'da terör eylemleri ve terörle mücadele kapsanında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören kişilerin maddi zararlarının yargı yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en kisa sürede sulh yoluyla karşılanmasının amaçlandığını, bu çerçevede sulhname düzenlenerek uyuşmazlıkların bir an evvel bitirilmesine özel önem atfedildiğini vurgulamıştır, Söz konusu kararda 5233 sayılı Kanun'dan kaynaklanan uyuşmazlıklara bakan idare mahkemeleri ve Danıştay Onbeşinci Dairesinin Kanun'u bu amacı esas alarak yorumladıklarına, sulhname imzalanmasıyla davacıların uğradıkları zararların taznin edilmek suretiyle uyuşmazlığın ortadan kalktığı ve dolayısıyla sulbname imzalanmasının ardından uyuşmazlığın artık yargıya taşınmasının mümkün olmadığı sonucuna vardıklarına işaret edilmiştir (Hüseyin Gönek ve Şahin Toprak. §§ 35-36).

52. İdare mahkemelerinin ve Danıştayın sulhname dışı bırakılan bakiye zarar sebebiyle açılan davaların sulhname imzalanmış olması nedeniyle reddedilmesi yönündeki bu yaklaşımı bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine taşınmış ve Anayasa Mahkemesi -sulbname konusu paranın ödenmediği iddiasının bulunması durumu hariç- makul bir tazminata hükmedilmesini temin eden sulbnameyle birlikte başvurucuların mağdur sıfatının ortadan kalkacağı sonucuna varmıştır. Anayasa Mahkemesi, bu durumlarda mağdur sıfatının ortadan kalkmış olması gerekçesiyle başvuruların kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir (Zübeyit Kaya, B. No: 2013/7674, 21/5/2015, §§ 29-43;Faris Arslan, B. No: 2014/1026, 20/5/2015, §§ 45-58; Salih Alkan, B. No: 2013/4747,31/3/2016).

53.Diğer taraftan Danıştay Onuncu Dairesinin sulhname dışı bırakılan hususlar için dava açılabileceği yönündeki kararlarına rağmen aksi yönde karar verilmesinin mülkiyet hakkını ihlal ettiği iddiası da daha önce Anayasa Mabkemesi tarafindan incelenmiştir.Anayasa Mahkemesi sõz konusu içtihadıda Danıştay dava daireleri arasındaki iş bölümükapsamında 5233 sayılı Kanun'dan kaynaklanan davaları ve temyiz başvurularını inceleme görevi Danıştay Onuncu Dairesine ait iken Danıştay Genel Kurulunca alınan 25/4/2011tarihli kararla bu görevin Danıştay Onbeşinci Dairesine devredildiğini, aynı yıl Danıştay Onbeşinci Dairesinin içtihat değişikliğine giderek 5233 sayılı Kanun'un 12. maddesinin metni ve gerekçesinden hareketle sulhname imzalanması ile uyuşmazlk ortadan kalktığından bakiye zararlar için dava açılamayacağı şeklinde içtibadını oluşturduğunu ve Onbeşinci Dairenin bu içtihadı istikrarhı şekilde uyguladığının anlaşıldığım belirtmiştir. Anayasa Mabkemesi, derece mahkemelerince hukuk kurallarının yorumlanması ve delillerin 

değerlendirilmesinde farklilıklar meydana gelmesi ya da önceki çözümün tatminkâr bulunmaması veya yeni kabul edilmiş bir yasanın yorumlanmasında içtihadın müstakar hâle gelmesi için belli bir zamana ihtiyaç duyulması gibi çeşitli nedenlerle içtihat değişikliği yaşanabileceğini belirterek söz konusu iddiayı kabul edilemez bulmuştur (Romazan Acar. B.No: 2013/7939, 15/12/2015; Selvi Ağgül ve diğerleri, B. No: 2013/6201, 21/4/2016).
54. Somut olaydaki durumun yukarıda işaret eden ve sulhname imzalanmış olmasınedeniyle Anayasa Mahkemesince kabul edilemez bulunan başvurulardan farkli olduğunun altını çizmek gerekir. Olayda başvurucunun babasındankalan taşınmazlara ilişkin olarak belirlenen tazminata dair uyuşmazlığın sulhname imzalanmak suretiyle sonlandırıldığıhususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte başvurucunun şahsına ait ev ve eklentilerinin yıkılmış olmasından kaynaklanan zararla ilgili olarak aynı sonuca ulaşılmasımümkün görülmemiştir. Birincisi, uyuşmazhğın daha Zarar Tespit Komisyonunun önünde olduğu 22/6/2009 tarihinde başvurucu, anılan Komisyona başvurarak Alt Bilirkişi Komisyonunun şahsına ait ev ve müştemilatiını dikkate almamasından şikâyetçi olmuştur.Dolayısıyla başvurucu, şahsına ait ev ve müştemilatı için de tazminat hesaplanması talebini idareye bildirmiştir. İkincisi, Zarar Tespit Komisyonunca başvurucuya gönderilen 13/11/2014tarihli davetiyeden sonra başvurucu otuz günlük süresi içinde -21/11/2014 tarihli dilekçeyleşahsına ait ev ve müştemilatı yönünden haklarını saklı tuttuğunu idareye bildirmiştir.
55. Başvurucu, sulhnameyi imzalamış ise de 21/11/2014 tarihli dilekçeyle şahsına ait ev ve müştemilatı yönünden haklarını saklı tuttuğunu açıkça belirtmiştir. Ayrıca başvurucunun sulhnameyeçekince konularak imzalanmasına izin verilmediğiyönündeki beyanını da dikkate almak gerekir. Zarar Tespit Komisyonunca belirlenen tazminat tutarının õdenebilmesi için sulhnamenin imzalanmasının şart olduğu da gözetildiğinde başvurucunun babasından kalan mal varlığıyla ilgili olarak belirlenen tazminat tutarını tahsil edebilmek için sulhnameyi imzalamış olması makul karşılanmalıdır. Bu koşullarda başvurucunun şahsına ait ev ve müştemilatı yönünden idareyle uzlaştığının ve dolayısıyla mahkeme hakkından feragat ettiğinin kabulü olanaksızdır. Dolayısıyla Mahkemenin başvurucunun tüm talepleri yönünden idareyle sulha vardığı ve mahkeme hakkından feragat ettiği yönündeki kabulü somut olayın koşullarında makul bir yorum olarak değerlendirilmemiştir.

56.Öte yandan Mahkemenin uyuşmazlığın esasının karara bağlanmasını önleyen bir yasal düzenlemenin de bulunmadığı görülmektedir.

57. Bu durumda başvurucunun şahsına ait ev ve müştemilatının yıkılmasından kaynaklanan zararlar yönünden başvurucunun tazminat talebinin esasının incelenmemişolması sebebiyle mahkeme hakkınin ihlal edildiği sonucuna ulaşılmaktadır.
58. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkeme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Makul Sürede Yargılanma Hakkını İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
59. Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


60. Bakanlık görüşünde Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına atifta bulunularak somut olayın koşulları çerçevesinde değerlendirme yapılmasının Anayasa Mahkemesinin takdirinde olduğu belirtilmiştir.

2. Değerlendirme 
61. Bireysel başvuru yapıldıktan sonra 31/7/2018 tarihli ve 30495 sayılı ResmìGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20.maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa Ínsan Hakları Mahkemesine YapılmişBazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

62. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yargılamaların uzun sürmesi ve yargı kararlarımın geç veya eksik icra edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysel başvuruları başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonu Başkanlığı tarafından incelenmesi öngörülmüştür.

63. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§ 27-36) kararında Anayasa Mahkemesi; yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı ya da yargıkararlarının geçveya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasıyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvuru imkânının getirilmesine ilişkin yolu ulaşılabilir olma, başarı şansısunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesinin bulunup bulunmadığı yönlerinden inceleyerek bu yolun etkililiğini tartışmıştır.

64. Ferat Yüksel kararında Özetle anılan başvuru yolunun kişileri mali külfet altına sokmaması ve başvuruda kolaylık sağlaması nedenleriyle ulaşılabilir olduğu. dūzenleniş şekli itibarıyla ihlal iddialarına makul bir başarı şansı sunma kapasitesinden mahrum olmadığı ve tazminat ödenmesine imkân tanıması ve/veya bu mümkün olmadığında başka türlü telafi olanakları sunması nedenleriyle potansiyel olarak yeterli giderim sağlama imkânına sahip olduğu hususunda değerlendirmelerde bulunulmuştur (Ferat Yüksel, §§ 27-34). Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşıłabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Adalet Bakanlığıİnsan Hakları Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağısonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferat Yüksel, §§35, 36)

65. Mevcut başvuruda söz konusu karardan ayrilmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

66. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.


C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
67. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda. başvurucunun hakkinm ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarinmn ortadan kaldırıması için yapılması gerekenlere hükmedilir. ..

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarm ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapımasıda hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehinétazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açilması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıraçak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
68. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesiniistemiş ve ayrica 50.00o TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

69. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığinda ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019)
70. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural.mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihtalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan.§§55.57).

71. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı ve mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasıile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anilan yasal düzenleme,usuł hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağhı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58. 59;Aligül Alkaya ve diğerłeri (2), 8§ 57-59, 66, 67).


72. Incelenen başvuruda, derece mahkemelerinin dava konusu uyuşmazlığın esasınıincelememeleri sebebiyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki maħkeme hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığıanlaşılmıştır.

73. Bu durumda mahkeme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması ięin yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya Özgü düzenleme içeren 62t6 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Batman İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
74. İhlalin tespiti ve sonuçlarmin ortadan kaldıriması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

75. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam4.739,50 TL yargılama giderinin başvurueuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkeme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargıianma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL, EDiLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkeme hakkınun İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin Anayasa'nın 36. maddesinde güvenceye bağlanan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkeme hakkının ihlalinin sonuçlarını ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Batman Ídare Mahkemesine (E.2015/209.K.2015/1584) GÖNDERİLMESİNE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDiNE,
E. 239,50 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 4.739,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapıłmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 28/[2/2021tarihinde OYBÍRLİĞiYLE karar verildi.