Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 Tarihli ve 2018/17821 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-06-16

16 Haziran 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31868
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
NİHAT HANÇEROĞLU BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2018/17821Karar Tarihi : 10/5/2022
Başkan ; Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Nihat HANÇEROĞLU 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, Bağbaşı regülatörü ve hidroelektrik santrali projesi için verilen çevresel etki değerlendirmesi olumlu kararının iptali istemiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkımın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 31/5/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşıbeyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru foru ve eklerinde ifade ediłdiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar Özetle şõyledir:
5. K.H. Enerji Elk. Urt. San. ve Tic. A.$. ($irket) tarafmndan Erzurum'un Tortum ilçesi sınırları içinde Katıklı Çayı Üzerinde yapılacak Bağbaşı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi'nin (proje) çevresel etki değerlendirmesinin (ÇED) yapilmasi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığından (İdare) talep edilmiştir. Şirket tarafindan hazırlanan nihai ÇED raporunda aylık bazda uygun görülen miktardaki çevresel akışın düzenli şekilde mansaba salımacağı, kurak dönemlerde regülatöre belirlenen yağıştan daha az su gelmesi hâlinde ise gelen suyun tamammın mansaba salınması gerekeceği belirtilmiştir. Idare tarafindan anılan 

proje kapsamımda inşaat ve işletme dönemine ilişkin çevresel etkilerin kapsamlı ve detaylıolarak incelendiği vurgulanarak olumsuz etkilerin giderilmesi için alınacak önlemlerin çevre mevzuatı çerçevesinde öngõrülen modelleme çalışmaları ile desteklendiği, nibai ÇED raporu ve eklerinin yeterli ve uygun olduğu, yapılan tüm incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli düzeyde veri, bilgi ve belgeleye dayandığı gerekçesiyle 2/9/2016tarihinde ÇED olumlu kararı verilmiştir.

6. Başvurucu tarafindan bahse konu projeye yönelik ÇED olumlu kararının, geçici kabul teklif belgesi ve Geçici Kabul Tutanağı'nın ve amılan projeyle ilgili bazı idari işlemlerin iptali istemiyle Erzurum 1. Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi) dava açtlmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu, projenin yukarısında bulunan Büyükbahçe regülatörü ve HES projesi kapsamında yapılan biriktirme havuzuna ve yapılması planlanan Büyükbahçe Göleti'ne ÇED raporunda yer verilmediğini, biriktirme havuzumun vadi suyunu 12 saat alıkoyma etkisine değinilmediğini belirtmiştir. ÇED raporunda verilen bilgilerin gerçeği yansıtmadığını ileri süren başvurucu, anılan proje hakkinda ÇED olumlu kararı verilmesinin çevre haklarıortadan kaldırdığını vurgulamıştır.

7. Idarenin savunma dilekçesinde, ÇED raporunda proje ve yakın çevresine yönelik yapılan hesaplamalar ve bilimsel çalışmalar çerçevesinde öngörülere dayalı tedbirler alındığt, bu bağlamda projenin çevreye olabilecek etkilerinin kabul edilebilir değerlerin altında kabul edilerek proje hakkında ÇED olumlu kararı verildiği vurgulanmıştır.
8. Îdare Mahkemesi 9/12/2016 tarihli kararıyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırımasma karar vermiştir. Oluşturulan bilirkişi heyeti ile 13/5/2017 tarihinde mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda 27/7/2017 tarihli bilirkişi raporu düzenlemiştir. Bilirkişi raporunda ÇED olumlu kararımın uygun olduğu görüş ve kanaati bildirilmiştir.

9. Bilirkişi raporunun mansap su hakları ile ilgili kismında şu tespitlere yer verilmiştir:
" .. Ocak, Şubat, Mart, Kasım ve Aralik aylarında 158,9L/s, Nisan aytnda 238,9L/s,Mayıs ayında 239,58L/s, Haziran ayında 164,52L/s, Temmuz ayında 575,26L/s, Ağustos ayında 542,18L/s, Eylal ayında 413,68L/s ve Ekim ayında 247,02L/s suyun kadim su hakdarıdoğrultusunda dere yatağına brrakalacağı ÇED raporunda ifade edllmektedir. Proje sahasında yer alan 47 ader toprak ark, değirmen ve özellkde alabalık tesist için ekosistem suyunun alıcı ortama verllmest yanında özellikde kurak mevstm sulama süreçlerinde bu su iletim ve kullanım yapmlarına yeterli su verllmesi ve sistematik btr şekilde çalışmasının sağlanması için yöre halkunın desteklenmesi gerektiği de göz ardı edilmemelidtr. ….aylık bazda uygun görülen miktardakd çevresel akaşın Bağbaşı Regülatöründen dizenli biçtmde mansaba salınması gerekeceği, mevzuat uyarınca kurak dönemlerde regülatōre beltrlenen çevresel akaştan daha az su gelmesi durumunda ise gelen suyun tamamının mansaba salnacağı ÇED, EDR, hidrobiyolofik değerlendirme ve kümülatif değerlendirme raporlarında yer almaktadır ..."
10. Îdare Mahkemesince 31/10/2017 tarihinde CED olumlu kararı ile gecici kabul teklif belgesi ve Geçici Kabul Tutanağı'nın iptali istemi yönüinden davanın reddine, diğer idari işlemlerin iptaline karar verilmesi istemi yönüinden anılan işlemlerin kesin ve yürütülmesi gerekli işlemlerden olmadığı gerekçesiyle davanın incelenmeksizin reddine karar verilmiştir.


11. İdare Mahkemesi, bilirkişi raporuna yönelik itirazların raporu kusurlandırıcınitelikte görülmediğini ve raporun hükme esas alınabilecek yeterlilikte olduğunu vurgulamıştır. Kararın gerekçesinde; keşif ve bilirkişi incelemesi strasında tüm proje elemanlarının hazıriık ve inşaat aşamalarının tamamlandığı görüldüğünden ÇED dosyasında yer alan toz, gürültü vb. hususlarda değerlendirme yapılması mümkün olmamakla birlikte,belirlenen tespitler sonucunda inşai faaliyetlerin ÇED dosyasına uygun olarak yapıldığımn anlaşıldığı ifade edilmiştir. Yapılan projenin yeterli uzman personel tarafindan asgari gerekliliklere ve usulüne uygun olarak hazırlandıği, proje hazırlanırken gerekli incelemelerin yapıidığı, proje nedeniyle çevre açısından oluşabilecek olumsuz etkilerin en aza indirilmesi kapsamında verilen taahhütlerin ve alınacak tedbirlerin yeterli olduğu belirtilmiştir. Projeye yönelik olarak alınan ÇED olumlu kararının ilgili mevzuata uygun olarak hazırlandığı, çevre açısından da ciddi boyutta olumstuz sonuçlara neden olmayacağı, dolayısıyla dava konusu edilen ÇED olumlu kararımda, geçici kabul teklif belgesinde ve Geçici Kabul Tutanağı'nda hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşıimıştır.

12. Idare Mahkemesi kararına karşı temyiz başvurusunda bulunulmuştur. Temyiz dilekçesinde başvurucu; hükme esas alıman bilirkişi raporumun gerçeği yansitmadığını,raporda Büyükbahçe Göleti'ne ve biriktirme havuzuna ilişkin değerlendirme yapılmadığını ve iddialarının IdareMahkemesince de dikkate alınmadığım vurgulayarak bilirkişi raporunda yer alan hususlarda detaylı açıklamalarda bulunmuştur.

13. (Kapatılan) Danıştay Ondördüneü Dairesi 22/2/2018 tarihinde Idare Mahkemesi kararımın ve dayandığı gerekçenin hukuk ve usule uygun olduğu ve bozułmasını gerektirecek bir sebep de bulunmaması nedeniyle temyiz isteminin reddi ile anilan kararın onanmasına,6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin (2)numaralı fikrasının (i) bendi uyarınca karar düzeltme yolu kapaiı olarak karar vermiştir.
14.Nibai karar 9/5/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
15. Öte yandan başvurucu tarafindan Devlet Su İşleri 8. Bölge Müdürlüğünce hazırlanan Erzurum'un tortum btlyükbahçe göleti yapım işine ait şartname dosyaya sunulmuştur. Aynı zamanda sōz konusu gölet ile ilgili olarak alınan 11/4/2014 tarihli ÇED kapsam dışı kararı Erzurum 3. İdare Mahkemesinde dava konusu edilmiştir. Erzurum 3. İdare Mahkemesi 6/11/2020 tarihli kararıyla göletin göl hacminin 3/10/2013 tarihli ve 28784 sayılıResmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği'nde belirtilen eşik değerden düşük olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Bu karara yönelik temyiz başvurusu Danıştay Altıncı Dairenin 14/9/2021 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
16. Ayrıca projenin yukarısında bulunan Büyükbahçe regülatörü ve HES projesi hakkıda verilen ÇED olumlu kararı da Îdare Mahkemesinin 2015/220 Esas sayılı dosyasında dava konusu edilmiş, bu kapsamda 12/10/2015 tarihli teknik bilirkişi raporu hazırlanmıştır.Anılan raporda, Bağbaşı yöresindeki tarım araziterinin su haklarına değinilerek Büyükbahçe HES kapsamında yer alan büytik kapasiteli yülkleme havuzundaki depolamaya bağlı olarak Büyükbahçe HES mansabındaki arazilerin tarimsal sulama gereksinimlerine yetecek miktarlarda sürekli bir debi akışı sağlanamaması durumunda bu alanların su ihtiyacmın karşılanmamasını sðz konusu olacağı belirtilmiştir. Akabinde İdare Mahkemesince Büyükbahçe HES projesine yönelik ÇED olumlu kararının iptaline karar verilmiştir. Bu karar uyarınca yeniden ÇED raporu hazırlanmış; bu raporda amlan projenin kanal tipi olduğu,depolamanın olmaması nedeniyle depolamadan kaynaklı sorunların da söz konusu olmadığı

belirtilmiştir, Bu rapora dayanılarak Büiyükbahçe HES projesi hakkında ÇED olumlu kararıverilmiştir.

17. Diğer yandan başvurucunun bireysel başvuru dosyasına sunduğu 9/8/2018tarihli ek beyan ditekçesi ekinde Erzurum Valiliği tarafindan tesis edilmiş beş farklı idari yaptırım kararı bulunmaktadır. Söz konusu kararlarda projeyle ilgili taahhtt edilen çevresel akış miktarının altında su bırakılması nedeniyle Şirket aleyhine idari yaptırım uygulandığıbelirtilmektedir.

18. Ayrica projenin uygulanacağı yörenin halkı, su kullanımı hususunda Çevre Şehircilik İl Müdtrlüğüne şikâyetlerde bulunmuştur. Bu dilekçelerde; suyun büyük kısmının HES'e gitmesi nedeniyle su arklarina su gelmediği, bu nedenle sulama yapilamadiği, su nöbetlerinin bozulduğu ve komşular arasında bu durum nedeniyle kavgalar yaşandığı ifade edilmektedir. Öte yandan Devlet Su İşleri 8. Bölge Müdtīriüğü benzer şikäyetler üzerine Çevre ve Şehircilik Il Müdtärlüğüne gönderdiği 6/6/2018 tarihli yazıda, yapılan denetim sonucunda HES'in taahhüt edilen su miktarınu bırakmadığı hususunun rapor altına alındığınıbelirtmektedir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
19. [lgili hukuk için bkz. Mehmet Kurt [GK], B. No: 2013/2552, 25/2/2016, §§19-31; Ahmet Bilgin ve diğerleri, B. No: 2015/11709, 12/12/2018, §§ 18-24.
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldt:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
21. Başvurucu; proje için teknik olarak yerine getirilmesi mümktn olmayan taahhütte bułunulduğunu, projenin yukarı kismına yapılan depo nedeniyle dere yatağına bırakılması taahhüt edilen suyun verilmeyeceği hususunun bilirkişi raporunda yer almadığınıbelirtmiştir. Ayrıca başvurucu, Büyükbahçe Göleti'nin ÇED raporunda zikredilmediğini ve derece mahkemelerince de bu konunun dikkate alınmadiğıni ifade etmiştir. Derece mahkemelerinin 2015/220 Esas sayılı dosyada yer alan bilirkişi raporundaki mansap su haklarının kesintiye uğrayacağına ilişkin tespiti gözardı ettiğini vurgulayan başvurucu, eksik yargilama nedeniyle bütüncül bir çevresel değerlendirme ortaya konulmadiğını belirterek sağlıklı bir çevrede yaşama hakkının ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Bununla birlikte başvurucu, Yapım İşleri Geçici Kabul Tutanağı'na ilişkin uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 20/A maddesinin (2) numaralı fikrasının (i) bendi kapsamında olmamasına rağmen temyizen verilen kararda karar düzeltme hakkıtanınmadığıı belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
22. Bakanlık görüştnde; başvurucunun HES işletmesinin kurulacağı bölgede ikamet ettiğine veya işletmenin kurulacağı bölge ile ilgisi olduğuna dair açıklama yapmadığı, bu nedenle mağdur sıfatının olup olmadığı hususunun araştırılması gerektiği ifade edilmiştir.Bununla birlikte başvuru konusu olayda ilgili yargısal makamlarca, yapılması planlanan HES'in faaliyetierinin riskleri ve zararlı etkileri yönünden kapsamlı ve nitelikli bir araştırma yapıidığı, bu araştırma sonucunda uzman bilirkişilerin raporlarına dayalı olarak ÇED raporunda gerekli btitün tedbirlerin öngörüldūğü belirtilmiştir.


23. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında, başvuru dilekçesindeki iddialarını ve taleplerini tekrar etmekle birlikte projenin yapılacağı bölgede kendisine ait tarım arazilerinin olduğunu, bunlar ve kiraladığı diğer araziler üzerinde tarımsal faaliyet gerçekleştirdiğini belirtmiş, bu husustaki bilgi ve belgeleri sunmuştur.
B. Değerlendfrme 
24. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Özel hayatın gizliliği" kenar başhıklı 20. maddesinin birinci fikrasımn ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, Ozei hayatına …. saygı gösterilmestni Lsteme hakkana sahiptir. Özel hayatın ….gizliliğine dokumulamaz."
25. Anayasa'nın "Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması" kenar başlıklı 56.maddesinin birinci ve ikinci fikraları şöyledir 

"Herkes, sağłıkdı ve dengeli btr çevrede yaşama hakkana sahiptir.
Çevreyi geliştirmek, çevre sağlığım korumak ve çevre ktrlenmesini önlemek Devletin ve vatandaşların ödevidtr."
26. Anayasa'mn "Devletin temel amaç ve görevlerı" kenar başltklı 5. maddesi şöyledir:
"Devletin temel amaç ve görevlert, …. Cumhurtyeti ve demokrasiyl korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mululuğunu sağlamak; kdştnin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devlett ve adalet ilkelertyle bağdaşmayacak suretie sınvrlayan styasal,ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları huzırlamaya çalışmaktır."
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun Yapım İşleri Geçici Kabul Tutanağı'na ilişkin olarak temyizen verilen kararda karar düzeltme hakkı tanırmamasınedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine yönelik şikâyeti bulunmakta ise de bireysel başvurumun özünün proje nedeniyle su haklarının kesintiye uğrayacağı yönündeki iddiaların derece mahkemelerince değerlendirilmediği ve eksik yargılama yürütüldüğüiddiasına dayandığı görüldüğünden başvurunun ihlal iddialarının mahiyeti gereği, özel hayata saygı hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür (benzer yöndeki bir karar için bkz.Ahmet Bilgin ve diğerleri, § 51).

1. Kabül Edflebllirlik Yönünden 
28. Sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı, esas itibarıyla Anayasa'nın ve Avrupa Însan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)ortak koruma alanında bulunmayan Anayasa'nın 56.maddesinde düzenlenmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi; daha önce pek çok kararında söz konusu hakkın Anayasa'nın fiziksel ve ruhsal bttünlüiğün korunması ile ilgili hukuksal çıkarları ihtiva eden 17. maddesi, δzel hayata ve aile hayatına saygryı güvence altına alan 20. maddesi ve konut dokunulmazlığını düzenleyen 21. maddesi ile bağlantılıolarak ve söz konusu hükümlerde yer alan hukuksal çıkarlar üzerindeki etkisi dikkate alınarak değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Mehmet Kurt, § 46; Ahmet İsmail Onar, B.No: 2013/6714, 21/4/2016, § 59; Fevzi Kayacan (2), B. No: 2013/2513, 21/4/2016, § 39;

Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, B. No: 2013/6587, 2A/3/2016, § 43; Ahmet Bilgin ve diğerleri, § 52).

29. Somut başvuru açısından değerlendirilmesi gereken ilk husus, başvuruya konu çevresel etkinin Anayasa'nın 20. maddesi kapsamıdaki güvenceleri harekete geçirecek asgari ağıriıkta olup olmadığıdır. Bu kapsamda ilgili tesis, işletme veya sair faaliyet sonucu ortaya çıkan çevresel etkiler ile başvurucunun özel ve aile hayatı veya konutunu kullanım hakkı arasında gereğince sıkı hir bağın varlığı yeterlidir (Mehmet Kurt, § 70; Ahmet İsmail Onat, § 84; Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, § 68). Başvurucumun, ÇED olumlu kararı verilen projenin yapılacağı bölgede tarımsal faaliyette bulunduğu anlaşılmaktadır.Dolayısıyla anılan projenin başvurucumun özel hayata saygı hakkına yönelik etkisinin Anayasa'nm 20. maddesi kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
30. Açıkça dayanaktan yoksun oltadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığıanlaşıldığından başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
3I. Devletin Özel hayata saygı hakkını etkili olarak koruma ve hunlara saygıgösterme şeklinde pozitif yükümløltğü bulunmaktadır. Pozitif yükümlülük anayasal hakların korunmasına yönelik maddi yükümlülüklerin yam sıra ilgililerin çevresel meseleye ilişkin karar alma sürecine katılımı ile etkili idari ve yargısal yollara başvuru imkânı tantnmasımıiçeren uşule dair yükfhmlülökleri ihtiva etmektedir.

a. Genel İlkeler 
32. Devletin Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkımı etkili olarak koruma ve saygı gösterme şeklinde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu başvurularda devletin negatif veya pozitif yükümlülüklerinin birbirinden ayrılabilmesi ise oldukça güçtür. Kaldı ki söz konusu başvurularda devletin negatif ve pozitif yükümlülükleri yönünden uygulanacak ilkeler çoğunlukla aynıdır (benzer yöndeki karar için bkz. Hüseyın Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, § 59; Binalt Özkaradeniz ve diğerlert [GK], B. No: 2014/4686, 1/2/2018, §54).

33. Çevresel meseleler bağlamında devletin usule ilişkin yüküimlüiükleri daha önce Anayasa Mahkemesinin çeşitli kararlarında ortaya konulmuştur. Buna göre muhtemel olumsuz çevresel etkilerin önlenmesi veya en aza indirilmesi amacının gerçekleştirilebilmesi için sürece dâhil olan söz konusu taraflarm menfaatlerinin titizlikle değerlendirilmesi, bu değerlendirmenin sağlıklı şekilde yapılabilmesi için de ilgili tarafların sürece etkin katılımının sağlanması gerektiği tartışmasızdır (Mehmet Kurt, §§ 61-66; Ahmet Îsmail Onat §§ 7981; Fevzi Kayacan (2), §§ 56-61; Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, §§ 64,65; Ahmet Bilgin ve diğerleri, § 56).

34. Anayasa'nın 48. maddesi gereğince özel teşebbüslerin mill ekonominin gereklerine uygun yürümesinin sağlanması konusunda devlete düşen bazı yüktimlülükler bulunmaktadır (Ahmet Ismail Onar, § 99). Ayrıca devletin Anayasa'nun 20. maddesi kapsamında koruyucu bir mevzuat oluşturma ðdevi yanında denetleme yapma ve koruyucu flilf tedbir ve faaliyetlerde bulunma yüktmlalüğü de mevcut olup bu kapsamda devletin gereken tedbirleri alması gerekmektedir. Bununla birlikte hangi tedbirlerin almmast gerektiği 

ve bu tedbirlerin nasıl uygulanacağı hususlarında kamu otoritelerinin geniş bir takdir yetkisi mevcuttur (Binali Özkaradeniz ve diğerleri, § 57).

35. Bu bağlamda söz konusu çevresel etki kapsamında karşı karşıya gelen menfaatler arasında adil bir dengenin tesis edilip edilmediği belirlenmelidir. Bu alanda kamusal makamların sahip olduğu geniş takdir yetkisi dikkate alındığında çevresel meseleler bağlamında Anayasa Mahkemesinin görevi, söz komusu çevresel rahatsızlığın nasıl sonlandırılacağı veya etkilerinin nasıl azaltılacağının bizzat belirlenmesi değildir.Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, yargısal makamlar başta olmak üzere kamusal makamların konuya gereken Özenle yaklaşıp yaklaşmadıklarını ve ilgili tüm menfaatleri gözetip gözetmediklerini değerlendirmek durumundadır (Mehmet Kurt, § 78; Ahmet Ismatl Onat, §87; Fevzı Kayacan (2), 8§ 66, 67; Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, §§70, 71;Ahmet Bilgin ve diğerlert, § 61).

36. Karmaşık çevresel sorunların ele alınıp çözümlenmesi aşamasında karar süreci,çevreye ve kişi haklarına zarar verebilecek faaliyetlerin etkilerini önceden değerlendirecek ve Önleyecek şekilde tesis edilmelidir. Böylece bireysel ve kamusal menfaatler araşında adil bir denge tesis edilerek karşit görüşlerin dile getirilmesine olanak tantyacak gerekli etüt ve değerlendirmelerin gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. Bu bağlamda söz konusu sürece ilişkin bilgilere erişim ve karar alma sürecine aktif katılımın yanı sıra karardan etkilenebilecek bireylerin karar alma sürecinde görüş ve menfaatlerinin yeterince dikkate alınmadığını dile getirebilmek için konuyla ilgili her tūrlü tasarrufa karşı yargısal başvuru hakkına sahip olmaları ve iddialarımın yargısal makamlarca özenli bir şekilde değerlendirilmesi son derece Önemlidir (Ahmet Ismail Onat, § 94; Fevzi Kayacan (2), § 71; Hüseyin Tunç Karlık ve Zahide Şadan Karluk, § 75; Ahmer Bilgin ve diğerleri, § 62). Bu anlamda anılan anayasal güvenceleri gözeten bir yargılama süreci yürütülmesi ve neticede ulaşılan sonucun konuyla ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir.

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
37. Öncelikle belirtmek gerekir ki somut olayda projeye verilen iznin ülkenin ekonomik yararına ilişkin kamu yararına dayalı meşru bir amacı içerdiği açıktır.Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkiierinin belirlenmesinde olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar verneyecek ölçüide en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmastmn izlenmesi ve kontrolünde sürdüürülecek çalışmaları ifade edecek şekilde tanımlanan ÇED prosedtirü; çevresel varlıkiarıkorumayı amaçlayan, proje şeklindeki faaliyetler için uygulanan, muhtemel olumsuz etkileri değerlendiren ve bunların yanmnda faaliyet sahibi, kamu otoritesi ve halkın karşı karşıya geldiği bir süreci ifade etmektedir (Mehmet Kurt, § 73).

38. Bu bağlamda ÇED; kalkınma ve ekonomik gelişme için yapılacak yatırım ve faaliyetlerin, doğayı tahrip etmeden ve çevreyi kirletmeden gerçekleştirilmesinde kullanılan,karar vertne strecini etkileyen, dolayıstyla karar mercilerine kararlarını sağlıklı bir şekilde verebilmeleri için seçenek tireten ve bu seçeneklerin olumlu ve olumsuz yönlerini saptayan bir yöntem olarak görülnıektedir. ÇED ile korunmaya çalışılan temel unsur, çevte ve bu çevredeki varliklardır (AYM, E.2013/89, K.2014/116, 3/7/2014; E.2006/99, K.2009/9,15/1/2009; Mehmet Kurt, § 74).


39. Çevresel karar alma süreçlerinin karmaşık yapısı nedeniyle kamusal makamların geniş bir takdir yetkisi olduğu açıktır. Bu bağlamda sőz komusu alanda bir hidroelektrik santrali inşası ve işletilmesi hususunda kamusal makamlarca verilen kararın yerindeliğinin denetlenmesi Anayasa Mahkemesinin görevi değildir. Bununla birlikte süreçte,bireyin temel bakları ile sõz konusu kamusal menfaat arasında gerekli dengenin tesisine hizmet edecek güvencelerin yer alıp almadığının tespiti önemli olup belirtilen yükümlälüğtn yerine getirilip getirilmediğinin tespitinde ise çevresel meseleler bağlamında söz konusu olan usul güvencelerinin gözetilip gözetilmediği belirlenmelidir (Mehmet Kurt, § 75).
40. Başvurucunun proje sürecine etkin katılımıın sağlanmadığına yönelik bir iddiası bulunmamaktadır. Diğer yandan başvurucu; projeyle ilgili olarak yerine getirilmesi mümktın olmayan taahhttte bulunulduğunu, projenin yukarı kışmına yapılan depo nedeniyle dere yatağına bırakılması taahhüt edilen suyun verilemeyeceğini, bu hususun bilirkişi raporunda yer almadığını belirtmiştir. Aynca ihalesi yapılan Btyükbahçe Göletinin ÇED raporunda zikredilmediğini ve derece mahkemesince de bu hususların dikkate alınmadiğım ifade eden başvurucu eksik yargılama yapıldığını ileri stürmÜştür.

41. Yargılama safahatında uyuşmazlık konusuyla ilgili olarak keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda 27/7/2017 tarihli bilirkişi raporu düzenlenmiştir. Başvurucu bilirkişi raporuna itiraz etmiş, Idare Mahkemesince bu itirazların raporu kusurlandiricı nitelikte görülmediği ve raporun htikme esas alınabilecek yeterlilikte olduğu somucuna varimıştır,
42. Başvurucunum iddialarının temeli, proje nedeniyle su haklarının kesintiye uğrayacağı hususuna dayanmaktadır. Başvurucu bu bağlamda ilk olarak Idare Mahkemesinin 2015/220 Esas sayılı diğer bir dava dosyasında yer alan bilirkişi raporumdaki mansap su haklarının kesintiye uğrayacağına ilişkin tespitin dikkate alınmadığımı iddia etmiştir. Amlan bilirkişi raporunda mansaptaki arazilerin tarımsal sulama gereksinimlerine yetecek miktarlarda sürekli bir debi akışı sağlanamamaşı durumunda bu alanların su ihtiyacının karşılanmamasının sðz konusu olacağı tespit edilmiştir (bkz.§ 16). Bunumla birlikte sðz konusu bilirkişi raporundan sonra hazırlanan ÇED raporunda amılan projenin kanal tipi olduğu, depolamanın olmaması nedeniyle depolamadan kaynaklı sorunların da söz konusu olmadığı şeklinde aksi yönde tespitlerin ortaya komulduğunu ve bu rapor sonucunda Büyükbahçe HES Projesi hakkında ÇED olumlu karar verildiğini belirtmek gerekir. Bununla birlikte bireysel başvuruya konu projeye İlişkin hazırlanan 27/7/2017 tarihli bilirkişi raporunda ise Bağbaşı regülatöründen aylık bazda uygun görülen miktardaki çevresel akışın düzenli biçimde mansaba salınacağí, cevresel akiştan daha az su gelmesi durumunda ise gelen suyun tamamının mansaba sahnması gerekeceği belirtilmiştir (bkz § 9). Derece mahkemesi kararlarında ise davacının temel iddiası olan mansaba salınacak su hususunda bir değerlendirme yapılmadığı, bu konudaki çelişkinin ve belirsizliğin açıklığa kavuşturulmadığıgörülmektedir.

43. Diğer yandan başvurucu, aym su kaynağı Üzerinde yapılması planlanan Büyükbahçe Gölet'inin ortaya çıkaracağı etkinin hem ÇED olumlu kararı verilirken hem de yargılama safahatında dikkate alınmadığını ileri sürmüştür. Anılan gölet projesiyle ilgili olarak verilen ÇED kapsam dişı kararının iptali istemiyle açılan dava, Erzurum 3. Idare Mahkemesince reddedilmiştir. Öte yandan göletin bireysel başvuruya konu edilen projeye yönelik etkisi, bilirkişi raporunda ve derece mahkemesi kararlarında incelenmemiştir.

44. Gerek projeyle ilgili taahhtt edilen cevresel akış miktarının altında su bırakılması nedeniyle uygulanan idari yaptırım kararları gerek idarelerin ic yazışmalarında yer alan taahhüt edilen su miktarının salnmadığına ilişkin tespitler, somut olayda ÇED olumlu kararının alınması ve buna ilişkin yargılamanın yapılması sürecinde yeterli ve özenli bir şekilde incelemenin yapılmadığımı göstermektedir. Başvurucunun mansap su haklarının kesintiye uğrayacağına, kurulması planlanan gölet nedeniyle dere yatağına bırakılmasıtaahhüit edilen suyum verilmeyeceğine yönelik temel bir itirazı bulunmasına rağmen derece mahkemelerince bu hususlarda herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır.
45.Somut başvuru açısıdan başvurucunun temel iddialarının kamusal makamların başvurucunun ve kamunun menfaatleri arasında adil bir denge tesis edip etmediklerinin belirlenmesi hususunda önem arz ettiği anlaşılmaktadır. Buna rağmen başvurucumun söz konusu talep ve itirazlarının derece mahkemelerince değerlendirilmediği görülmektedir, ldare Mahkemesinin bilirkişi raporundan hareketle ortaya koyduğu inceleme ve gerekçesinin ise sıırl olduğu, bu yōnüyle başvurucunun temel iddialarına doğrudan bir cevap vermediği ve başvurucunun iddialarının yargı mercileri önünde gerektiği gibi değerlendirilmesi imkânımıelde edemediği anlaşıImaktadır.

46. Yukarıda yer verilen tespitler ışiğında kamusal makamların olaya gereken Özenle yaklaşmadığı, olayda söz konusu olan kamusal ve bireysel menfaatleri gerektiği şekilde değerlendirmediğive kamusal makamların özel hayata saygı hakkı bağlamında pozitif yükümlālakierini yerine getirmediği değerlendirilmektedir.
47. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'mın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
Recai AKYEL ve İrfan FİDAN bu görüşe katılmamıştır.
C. Giderim Yönünden 
48. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmesini talep etmiştir.

49. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarımn ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıl Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

50. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapıiması gereken is, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygum yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasında dttzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumumun Özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmer Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§5460; Aligül Alkaya ve diğerlert (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, 8§ 5360, 66; Kadrli Enis Berberoğlu (3) [GK], B, No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
B. Anayasa'mn 20, maddesinde güvence altına alınan õzel hayata saygı hakkmın IHLAL EDILDIĞINE Recai AKYEL ve Irfan FİDAN'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir Örneğinin Özel hayata saygı hakkmın ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Erzurum l. Idare Mahkemesine (E.2016/1563, K.2017/3261) GÖNDERİLMESİNE,
D.294,70 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMEŞINE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dōrt ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu strenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin bilgi için Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESİNE 10/5/2022 tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2018/17821Karar Tarihi : 10/5/2022
KARŞIOY 
Başvuru, Bağbaşı Regülatörü ve Hidroelektrik Santrali Projesi için verilen "çevresel etki değerlendirmesi olumlu" kararının iptali istemiyle açılan davanin reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hąkkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

1. Bireysel başvurunun konusu olabilecek ve bireysel başvuru Öncesinde gerçekleşen somut olaylara bakıldığında Bir şirket tarafindan Erzırum'un Tortum İçesi sınırları içerisinde Katıklı Çayı Üzerinde yapılacak Bağbaşı Regülatõrü Ve Hidroelektrik Santrali (HES) Projesi'nin (Proje) çevresel etki değerlendirmesinin (ÇED) yapilmasi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığından (İdare) talep edilmiştir. Şirket tarafından hazırlanan nihai ÇED raporunda aylık bazda uygun görülen miktardaki çevresel akışın düzenli şekilde mansaba salınacağı, kurak dönemlerde regülatöre belirlenen yağıştan daha az su gelmesi hâlinde ise gelen suyun tamamının mansaba salınması gerekeceği belirtilmiştir. Idare tarafindan, anılan proje kapsamında inşaat ve işletme dönemine ilişkin çevresel etkilerin kapsamlı ve detaylıolarak incelendiği vurgulanarak olumsuz etkilerin giderilmesi için alınacak önlemlerin çevre mevzuatı çerçevesinde öngörülen modelleme çalışmaları ile desteklendiği, nihai ÇED raporu ve eklerimin yeterli ve uygun olduğunu, yapılan tüm incelemelerin, hesaplamaların ve değerlendirmelerin yeterli døzeyde veri, bilgi ve belgeleye dayandığı gerekçesiyle 2/9/2016tarihinde ÇED olumlu kararı verilmiştir.

Başvurucu tarafindan bahse konu projeye yönelik ÇED olumlu kararının geçici kabul teklif belgesi ve geçici kabul tutanağının ve anılan projeyle ilgili bazı idari işlemlerin iptali istemiyle Erzurum 1. Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi) dava açılmıştir. Dava dilekçesinde başvurucu, projenin yukarısında bulunan Büyükbahçe Regülatörü ve HES Projesi kapsamında yapılan biriktirme havuzuna ve yaptıması planlanan Büytükbahçe Göleti'ne ÇED raporunda yer verilmediğini, biriktirme havuzunun vadj suyunu 12 saat alıkoyma etkisine değinilmediğini belirtmiştir.ÇEDraporumda verilen bilgilerin gerçeği yansrtmadığımı ileri süren başvurucu, anılan Proje hakkında ÇED olumlu kararı verilmesinin çevre haklannı ortadan kaldırdığını vurgulamıştır.

Idarenin savunma dilekçesinde, ÇEDraporunda proje ve yakın çevresine yönelik yapılan hesaplamalar ve bilimsel çalışmalar çerçevesinde öngörülere dayalı tedbirler alındığı,bu bağlamda projenin çevteye olabilecek etkilerinin kabul edilebilir değerlerin altında kabul edilerek proje hakkında ÇED olumlu kararı verildiği vurgulanmtştır.
Idare Mahkemesi 9/12/2016 tarihli kararītyla mahallinde keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar vermiştir. Oluşturulan bilirkişi heyeti ile 13/5/2017 tarihinde mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda 27/7/2017 tarihli bilirkişi raporu düzenlemiştir. Bilirkişi raporunda ÇED olumlu kararının uygun olduğu görüş ve kanaati bildirilmiştir.

İdare Mahkemesice 31/10/2017 tarihinde ÇED olumlu kararı ile geçici kabul teklif belgesi ve geçici kabul tutanağıın iptali istemi yönünden davanın reddine, diğer idari işlemlerin iptaline karar verilmesi istemi yöntinden anılan işlemlerin kesin ve yürütülmesi gerekli işlemlerden olmadığı gerekçesiyle davanın incelenıneksizin reddine karar verilmiştir.

İdare Mahkemesi, bilirkişi raporuna yönelik itirazların raporu kusurlandınıcı nitelikte görülmediğini ve raporum hükme esas alınabilecek yeterlilikte olduğunu vurgulamıştır.Kararın gerekçesinde; keşif ve bilirkişi incelemesi sırasmda tüm proje elemanlarının hazırlık ve inşaat aşamalarının tamamlandığı görüldüğünden ÇED dosyasında yer alan toz, gürülita vb. hususlarda değerlendirme yapılması mümkün olmamakla birlikte yapılan tespitler sonucunda inşai faaliyetlerin ÇED dosyasına uygun olarak yapıldığının anlaşıldığı ifade edilmiştir. Yapılan projenin yeterli uzman personel tarafindan asgari gerekliliklere ve usulüne uygun olarak hazırlandığı, proje hazırlanırken gerekli incelemelerin yapıldığı, proje nedeniyle çevre açısından oluşabilecek olumsuz etkilerin en aza indirilmesi kapsamında veriten taahhtitlerin ve alınacak tedbirlerin yeterli olduğu belirtilmiştir. Projeye yönelik olarak alınan ÇED olumlu kararının ilgili mevzuata uygun olarak hazırlandığı, çevre açısından da ciddi boyutta olumsuz sonuçlara neden olmayacağı, dolayısıyla dava konusu edilen ÇED olumlu kararında, geçici kabul teklif belgesinde ve geçici kabul tutanağmda hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
İdare Mahkemesi kararına karşı temyiz başvurusunda bulunulmuştur. (Kapatılan)Danıştay Ondördüncü Dairesi 22/2/2018 tarihinde Idare Mahkemesi kararının ve dayandığıgerekçenin, hukuk ve usule uygun olduğu ve bozulmasını gerektirecek bir sebep de bulunmadığı gerekçesiyle temyiz isteminin reddi ile amlan kararın onanmasına, 6/1/1982tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 20/A maddesinin (2) numaralıfikrasının (i) bendi uyarınca karar düizeltme yolu kapalı olarak karar vermiştir.
Öte yandan başvurucu tarafindan Devlet Su İşleri 8. Bölge Müdtürlüğünce hazırlanan Erzurum ili Tortum Büyükbahçe Gõleti yapım işine ait şartname dosyaya sunulmuştur. Aynızamanda anılan gölet ile ilgili olarak alınan II/4/2014 tarihli ÇED kapsam dışı kararıErzurum 3. Idare Mahkemesinde dava konusu edilmiştir. Erzurum 3. Idare Mahkemesi 6/1 1/2020 tarihli kararıyla göletin göl hacminin 3/10/2013 tarihli ve 28784 sayılı ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği'nde belirtilen eşik değerden düşük olduğu gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Bu karara yönelik temyiz başvurusu Danıştay Altıncı Dairenin [4/9/2021 tarihli kararıyla reddedilmiştir.
Ayrıca projenin yukarısında bulunan Büyükbahçe Regülatörü ve HES Projesi hakktnda verilen ÇED olumlu kararı da Idare Mahkemesinin 2015/220 esas numaralt dosyasında dava konusu edilmiş, bu kapsamda I2/10/2015 tarihli teknik bilirkişi raporu hazırlanmıştır. Anılan raporda, Bağbaşı yöresindeki tarım arazilerinin su haklarına değinilerek Büyükbahçe HES kapsamında yer alan büyük kapasiteli yükleme havuzundaki depolamaya bağlı olarak Büyükbahçe HES mansabındaki arazilerin tarımsal sulama gereksinimlerine yetecek miktarlarda sürekli bir debi akışı sağlanamaması durumunda bu alanların su ihtiyacıın karşılanmamasmın sõz konusu olacağı belirtilmiştir. Akabinde İdare Mahkemesince Büyükbahçe HES Projesine yönelik ÇED olumlu kararının iptaline karar verilmiştir. Bu karar uyarınca yeniden ÇED raporu hazırlanmış; bu raporda anılan projenin kanal tipi olduğu, depolamanın olmaması nedeniyle depolamadan kaynaklı sorunların da söz konusu olmadığı belirtilmiştir. Bu rapora dayanılarak Btyükbahçe HES Projesi hakkında ÇED olumlu kararı verilmiştir.
Bireysel başvurunun konusu ile ilgili olarak Adalet Bakanlığı Insan Hakları Dairesi Başkanlığımn 63415402-3.15.717.2021 sayılı ve 14 Temmuz 2021 tarihli cevap yazısından anlaşıldığı kadarıyla ÇED raporunun hazırlanması, paydaşların ve çevre halkının görūşlerinin alınması gibi uzun ve detaylı streçlerin titizlikle sürdtirüldüğt ve sonuç itibariyle kabul 

edildiği, bu nedenle bu süreçte devletin Anayasanın 5., 20. ve 56. maddeleri gereğince pozitif yükümlölöklerini yerine getirmediğinden söz edilemeyeceği vurgulanmalıdır.
Başvurucunun sõz konusu talep ve itirazlarmnın ayrica derece mahkemelerince değerlendirildiği görülmektedir, Erzurum 1. ve 3. Idare Mahkemelerinin kararları birlikte değerlendirildiğinde, eldeki davanın bütünctil değerlendirmesinin ortaya konulduğu anlaşılmaktadır. Erzurum I. Idare Mahkemesinin bilirkişi raporundan hareketie ortaya koyduğu inceleme ve gerekçesinin yeterli olmadıği, bu yönüyle başvurucunun temel iddialarının yargı mercileri önünde gerektiği gibi değerlendirilmesi imkânını elde edemediği iddia edilemeyecektir.

Derece mahkemelerinin yargılama strecine bir bütün olarak bakıldiğında Anayasa'nın 36. maddesinin ihlal edildiğini ve adil yargılanma bakkının usul güvencelerine bir aykırılığın olduğunu söylemek mümkün olmamıştır. Dava kapsamında olayların, olguların ve verilerin değerlendirilmesinin mahkemelerin takdir alanı içerisinde olduğunu söylemenin de yanlış bir tarafı bulunmamaktadır. Yukarıda yer verilen tespitler işığında kamusal makamların olaya gereken ðzenle yaklaşmadıkları, olayda söz konusu olan kamusal ve bireysel menfaatleri gerektiği sekilde değerlendirmedikleri ve kamusal makamların özel hayata saygı hakkı bağlammda pozitif yükümlültklerini yerine getirmediği sõylenemeyecektir.

2. Kararın 17. ve 18. paragraflarında yer verilen konuların bireysel başvuru kararını etkileyen unsurlar olarak düşünülmemesi gerekmektedir. ÇED raporu ve projenin yazılmış şekli ile bunların uygulanması ayrık tutulmalıdır. Uygulamanın kabul edilen ÇED raporuna ve projeye aykırı olması, teknik ve bilimsel hazırlanan ÇED raporunun ve projenin yanlış olduğunu göstermez. Ayrıca kararın 17. ve 18. paragraflarında yer verilen idarenin işlem, tedbir ve yaptırım uygulamalarının doğrudan doğruya başvurucunun iddialarınıdoğruladığı da söylenemez 

İşletmenin çahşması strecinde ÇED raporu ve proje şartlarıa aykırılik, çevreye zarar verici faaliyetler görüldüğtınde idarenin yaptırım uygulaması ve işletmenin çalışmasınısonlandırması söz konusudur. Ayrıca projenin uygulanmasından hakları ihlal edinenlerin ve zarar görenlerin her zaman mahkemeler önünde haklarımı arama imkânları ve tazminat talep etme hakları bulunmaktadır.

3. Başvuruiddialarının değerlendirilmesindeAnayasa'nın 36.maddesinin ihlal edildiğini kabule yetecek derecede, asgari sınırı aşan bir nitelikte somut olguya rastlandığısõylenemez.

4. Başvuru iddialarının değerlendirilmesinde sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı,esas itibarıyla Anayasa'nın ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) ortak koruma alanında bulunmayan Anayasa'nın 56. maddesinde düzenienmiştir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, sõz konusu hakkın Anayasa'nın Özel hayata ve aile hayatına saygıyı güvence altına alan 20. maddesi ile bağlantılı olarak ve sðz konusu hükümlerde yer alan çıkarlar Özerindeki etkisi dikkate ałmarak değerlendiriłmiştir.

5. Başvuru iddialarımn değerlendirilmesinde dayanak alınan Anayasa'nın"Özel hayatın gizliliği kenar başlıklı 20, maddesinin ihlal edildiğini kabule yetecek derecede,asgari sınırı aşan bir nitelikte somut olguya rastlandığı sõylenemez. Somut başvuru açısından değerlendirilmesi gereken ilk husus, başvuruya konu çevresel etkinin Anayasa'nın 20.maddesi kapsamındaki güvenceleri harekete geçirecek asgari ağırlikta olup olmadığıdır. Bu 

kapsamda ilgili tesis, işletme veya sair faaliyet sonucu ortaya çıkan çevresel etkiler ile başvurucuntn özel ve aile hayatı veya konutınu kullanım hakkı arasında gereğince sıkı bir bağın varlığı gerçekleşmemiştir ve bu yönde bir tespitte bulunulmamıştır. Başvurucunun ÇED olumlu kararı verilen projenin yer aldığı bölgede tarımsal faaliyette bulurması, anılan Projenin başvurucunun özel hayata saygı hakkına yönelik etkisinin Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında asgari sınırı aştığı şeklinde değerlendirilmemiştir.

6. Somut olayda başvurucunun başvuru konusu regülatõrün ve HES'in bulunduğu mevkide HES işletmesinin kurulacağı bölge ile sıkı bir ilişkisi olduğuna dair yeterli açıklama yapmadığı görülmektedir. Ayrıca başvurucunun işletmenin kurulacağı bölgede konutunun veya tarlasmun HES işletmesinin faaliyetlerinden nasıl, ne tür ve ne derece etkilendiğine dair somut verileri, bilgi ve belgeyi de sunmadığı anlaşılmaktadır. Buna göre başvuruya konu edilen tüm süreç incelendiğinde belirli bir bölgede yapılması planlanan HES işletmesi faaliyetlerinin başvurucuyu güncel ve kişisel olarak doğrudan ne şekilde etkilediğinin başvurucu tarafindan ortaya konulamadığı ve dolayısıyla Anayasa'nın 20. maddesi çerçevesinde başvurucunun mağdur srfatının olmadığı değerlendirmesinin gerçeğe aykır olmayacağı düşünülmektedir. Zira Anayasa Mahkemesi başvurucuların mağdur statüstiınütartıştığı kararlarında, çevresel rabatsızlık iddialarının değerlendirilebilmesi için çevrenin genel olarak bozulması değil bireylerin özel veya aile hayatı ile konutları için zararlı bir etkinin sõz konusu olması ve başvuruya konu işletmenin faaliyetlerinin başvurucuları güncel ve kişisel olarak doğrudan etkilediğinin başvurucular tarafindan ortaya konulması gerektiği vurgulanmıştır (Ayşe Sevtap Uzum, B. No: 2013/6260, 13/4/2016, §§3641; Tezcan KarakuşCandan ve diğerleri, §§ 24-27; Ertuğrul Barka ve diğerleri, B. No: 2014/2818, 24/1/2018, §44).

7. Bağbaşı Regülatörü ve HES Projesi işletmesine yönelik ÇED olumlu kararı 2Eylal 2016 tarihinde verilmiştir. Ancak bilindiği üzere ÇED raporu HES işletmesinin faaliyete başlaması için tek başma yeterli değildir. Zira yatırım ve faaliyete başlanabilmesi için, meri mevzuat uyarınca ilgili kurum ve kuruluşlardan izin, onay ve/veya ruhsat alınmasıgerekmektedir. Bu bağlamda ÇED raporunun bir işletmeye verilecek faaliyet izninin temel belgesi olduğu değerlendirilmekle birlikte bu raporun üzerine eklenecek diğer ruhsat ve izinlerle (çalışma izni, su atık yönetim izni, hava kirliliği ðlçtımü vb.) birlikte işletme faaliyetinin çevresel etkilerinden bahsedilebilir. Idare Mahkemelerinin verdiği kararlarda da ÇED raporunun usule ilişkin denetimi yapılmakta ve olası bir faaliyet durumunda ortaya çıkacak etkiler değerlendirilmektedir. Kararlarda somut, mevcut etkilere yönelik bir inceleme yapılmamaktadır. Bu bağlamdan anlaşıldığı üzere özel hayata saygı hakkı açısından asgari eşiğin aşılması "olası" etkilerden çok somut, mevcut ve ciddi tehlikelerle ortaya çıkmaktadır.Regülatör ve HES sahasının faaliyete başlamasından önceki etkileri bakımından ise başvurucunun bir şikâyeti bulunmamaktadır.

8. Diğer taraftan HES işletmesinin çevresel etkilerinin asgari eşik smırında olduğu kabul edilse dahi başvurucunun ileri sürdüğü çevresel etkilerle kendisi arasındaki sıkı bağın olup olmadığı değerlendirilmelidir. Bireysel başvuru formunda başvurucunun ÇED raporuna yönelik genel itirazlarda bulunduğu değerlendirilmektedir. Bireysel başvuru formunda ileri sürülen itirazlarm başvurucuyu ne yönde etkilediğine ve ÇED raporunda alınan tedbirlerin somut olarak ne şekilde eksik olduğuna ilişkin açıklama bulunmamakta olup yalnızca ÇED raporunda belirtilen önlemlerin yetersiz olduğu soyut bir şekilde ifade edilmektedir.Dolayısıyla somut başvuru için başvurucunun özel hayatına ilişkin ileri sürdüğü itirazların özel hayatı ile sıkı sıkıya bağlı olduğu hususunun ne kadar temellendirildiğine ilişkin değerlendirmede bu koşulların göz önüne alınması gerektiği değerlendirilmektedir.

9. Somut olayda projeye verilen iznin ülkenin ekonomik yararına ilişkin kamu yararına dayalı meşru bir amacı içermektedir. Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumşuz etkilerinin belirlenmesinde olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da cevreye zarar vermeyecek ölçtide en aza indirilmesi için alnacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji altemnatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdtīrülecek çalışmaları ifade edecek şekilde tanımlanan ÇED prosedürü; çevresel varlıkları korumayı amaçlayan, proje şeklindeki faaliyetler için uygulanan, muhtemel olumsuz, etkileri değerlendiren ve bunların yanında faaliyet sahibi, kamu otoritesi ve halkın karşı karşıya geldiği bir süreci kamu otoritelerinin pozitif yüktimlülüklerin yerine getirilmesi anlamında yönetemedikleri söylenemez.
10. Başvurucunum proje strecine etkin katılımının sağlanmadığına yönelik bir iddiası bulummamaktadır. Diğer yandan başvurucunun projeyle ilgili olarak yerine getirilmesi mümkün olmayan taahhütte bulunulduğunu, dere yatağına bırakılması taahhüt edilen suyun verilemeyeceğini, ileri sürmesi, teknik ve bilimsel bazda projeler karşısıda ileriye dönük ve soyut iddialar olarak görülmüiştür. Yargılama safahatında uyuşmazlık konusuyla ilgili olarak keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırılmasına karar verilmiş, mahallinde gerçekleştirilen keşif ve bilirkişi incelemesi sonucunda27/7/2017 tarihli bilirkişi raporu düzenlenmiştir. Başvurucu bilirkişi raporuna itiraz etmiş, Idare Mahkemesince bu itirazların raporu kusurlandırıcınitelikte görülmediği ve raporun htikme esas alınabilecek yeterlilikte olduğu sonucuna varılmıştır.

Bireysel başvuruya konu yargılama streci bir bütün olarak dikkate alındığında õzel hayata saygı hakkının korunması yükümlülüğü yönünden başvurucunun usule ilişkin güvencelerden etkin biçimde yararlanmasının sağlandığı, kararda yer verilen tespit ve gerekçelere göre yargısal makamların takdir yetkilerinin sınırının aşılmadığı sonucuna varılmıştır. Nihayet başvurucunum özel hayata saygı hakkımın korunmasına ilişkin etkin ve yeterli güvencelerin mevcut olduğu da anlaşılmaktadır.

Açıklanan gerekçelerle;
Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan Özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLMEDIĞİNE karar verilmesi gerekir.

Uye Recai AKYEL 
Oye Irfan FIDAN