Türkiye Ürün İhtisas Borsasında Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2023-12-26

26 Aralık 2023 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 32411
YÖNETMELİK
Ticaret Bakanlığından:
TÜRKİYE ÜRÜN İHTİSAS BORSASINDA ARACILIK
FAALİYETLERİ İLE
ARACILARIN GÖZETİMİ VE DENETİMİ HAKKINDA
YÖNETMELİKTE
DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK
MADDE 1- 20/4/2019 tarihli ve
30751 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Ürün İhtisas Borsasında
Aracılık Faaliyetleri ile Aracıların Gözetimi ve Denetimi Hakkında
Yönetmeliğin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (ı) bendi aşağıdaki
şekilde değiştirilmiş ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“ı) Aracı kuruluş: 6/12/2012
tarihli ve 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanununun 37 nci
maddesinin birinci fıkrasındaki yatırım hizmet ve faaliyetlerinden (a),
(b), (c), (e) ve (f) bentlerinde yer alanları münhasıran yapmak üzere
Sermaye Piyasası Kurulu tarafından yetkilendirilen yatırım kuruluşları ile
19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununda tanımlanan
bankaları,”
“j) Çerçeve sözleşme: Bu Yönetmelik kapsamında
aracılık faaliyetinin yerine getirilebilmesi için faaliyetlere başlanmadan
önce taraflar arasındaki ilişkiyi genel olarak düzenleyen, müşteriye
sunulacak hizmetler ile tarafların hak ve yükümlülüklerinin yer aldığı,
müşterilerle başlangıçta bir kez akdedilen ve münferit işlemlerin esasını
oluşturan, asgari hüküm ve koşulları Borsa tarafından belirlenen
sözleşmeyi,
k) Saklama: Aracılık faaliyetleri sebebiyle teminat
olarak emanetçi sıfatıyla veya her ne nam altında olursa olsun Borsa
faaliyetleriyle ilişkili olarak hizmet verilen kişi veya kuruluşlara ait
saklamaya konu olabilecek, kayden veya fiziken tevdi veya teslim edilen varlıkların, ilgili
kişi veya kuruluş bazında tutulması ve izlenmesi ile bu varlıkların varsa,
faiz veya itfa bedeli tahsilatı işlemlerinin
ilgili hesaplara yansıtılmasını,
l) Takas: Piyasada gerçekleşen işlemlerle ilgili
olarak ortaya çıkan yükümlülüklerin, Borsa Yönetim Kurulu tarafından
belirlenen süre ve şartlarda, takas merkezi üyesi kuruluşlar tarafından
yerine getirilmesi suretiyle takas merkezi ve EKK tarafından taraflar
arasında nakit veya diğer varlıkların aktarımını sağlayan süreçlerin tamamını,
m) Takas merkezi: Borsa Yönetim Kurulu tarafından
takas merkezi olarak görevlendirilen merkezi,”
MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 5 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 5- (1) Borsada aracılık yapılabilmesi için
Bakanlıktan faaliyet izni alınır. Faaliyet izni talebinde bulunanın;
a) Anonim şirket şeklinde kurulması,
b) Paylarının yarısından fazlasının bir veya birden
fazla ticaret borsasına ait olması,
c) Paylarının tamamının nama yazılı olması,
ç) Asgari 10 milyon TL nakden ve tamamen ödenmiş
sermayeye sahip olması,
d) Şirket esas sözleşmesinin amaç ve konu bölümünde
bu Yönetmelik hükümleri çerçevesinde Borsada ELÜS ve ELÜS’e
dayalı vadeli işlem sözleşmelerine yönelik aracılık faaliyetinde
bulunulmasına dair hükmün yer alması,
e) Şirkette pay sahibi gerçek kişilerin, pay sahibi
ticaret şirketlerinin gerçek kişi temsilcilerinin, şirketin yönetim kurulu
üyelerinin ve genel müdürünün 10 uncu maddede belirtilen şartları haiz
olması,
f) Şirketin unvanında “Ürün Piyasası Aracı Kurumu”
ibaresinin bulunması,
g) Faaliyet izni verilmesinden itibaren 6 ay içinde
Borsaya karşı yükümlülüklerini yerine getirerek Borsaya üyelik başvurusunda
bulunacağına ilişkin yazılı taahhütname sunması,
ğ) Bakanlıkça belirlenen diğer şartları taşıması,
gerekir.
(2) Aracı kuruluşlar bu madde kapsamında faaliyet
izni alacak olan şirkete ortak olabilir ve/veya Bakanlıktan faaliyet izni
alan aracılarla içeriği Borsa tarafından onaylanacak bir stratejik iş
birliği anlaşması yapabilir.
(3) Birinci fıkranın (ç) bendinde yer alan sermaye
tutarı, her yıl 4/1/1961 tarihli ve 213 sayılı
Vergi Usul Kanununun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca Hazine ve
Maliye Bakanlığı tarafından ilan edilen yeniden değerleme oranında
artırılır.”
MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 6 ncı
maddesinin birinci fıkrasının (c) ve (ç) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“c) Pay sahibi gerçek kişiler ile pay sahibi
ticaret şirketlerinin gerçek kişi temsilcilerinin 10 uncu maddede belirtilen
şartları haiz olduklarına dair beyanları ile Bakanlıkça gerekli görülmesi
halinde anılan şartların sağlandığını tevsik edici bilgi ve belgeler.
ç) Şirketin yönetim kurulu üyeleri ve genel
müdürünün 10 uncu maddede belirtilen şartları haiz olduklarına dair
beyanları ile Bakanlıkça gerekli görülmesi halinde anılan şartların
sağlandığını tevsik edici bilgi ve belgeler.”
MADDE 4- Aynı Yönetmeliğin 7 nci
maddesinin ikinci fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiştir.
“Borsa üyelik şartları, başvuru
usulü ve izni ile Borsa üyelerinin faaliyetleri süresince uymaları gereken
ilke ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.”
MADDE 5- Aynı Yönetmeliğin 9 uncu maddesi başlığıyla
birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Merkez dışı örgütler
MADDE 9- (1) Aracıların merkez dışı örgütleri;
şubeler ve aracının acentelik faaliyetini yürüten ticaret borsaları ve
aracı kuruluşlardan oluşur. Bu fıkrada belirtilen acentelik faaliyeti,
ayrıntıları Borsa yönergeleriyle belirlenmek üzere müşteriye çerçeve
sözleşme imzalatılması ve/veya müşteri emirlerinin aracılara iletilmesi ile
emir sonuçlarının müşteriye bildirilmesine ilişkin faaliyetleri ifade eder.
(2) Aracılar, Bakanlık izni ile merkez dışı
örgütler açabilir. Merkez dışı örgütlerin açılmasına ilişkin usul ve
esaslar Borsa yönergeleriyle belirlenir. Borsa yönergelerine göre Borsa
tarafından alınan başvurular Bakanlığa sunulur.
(3) Aracıların herhangi bir merkez dışı örgütü
faaliyete geçtikten sonra Bakanlık veya Borsa tarafından yapılacak
incelemeler sonucunda merkez dışı örgütün mevzuata aykırı iş ve
işlemlerinin tespiti halinde Bakanlık tarafından aracıların merkez dışı
örgüt faaliyetleri durdurulabilir ve/veya aracıların merkez dışı örgüt
açmasına kısıtlama getirilebilir.
(4) Aracılar, merkez dışı örgütlerinin
faaliyetlerini düzenli olarak denetlemekle yükümlü olup merkez dışı örgütlerin
faaliyetleri nedeniyle Bakanlığın aracılara yönelik yaptırım uygulama ve
tedbir alma yetkisi saklıdır.
(5) Aracıların merkez dışı örgütlerinin işleyişine
ilişkin usul ve esaslar Borsa yönergeleri ile düzenlenir.”
MADDE 6- Aynı Yönetmeliğin 10 uncu maddesinin birinci
fıkrasının (b) ve (ç) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı
maddeye aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“b) Faaliyet izni iptal edilmiş aracılarda veya
6362 sayılı Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (v) bendinde
tanımlanan yatırım kuruluşlarında bu müeyyideyi gerektiren olayda
sorumluluğu bulunan kişilerden olmamaları,”
“ç) Kanun, 5300 sayılı Kanun, 5411 sayılı Kanun, 13/11/1996 tarihli ve 4208 sayılı Kanun ve ödünç para verme
işleri hakkında mevzuat ile 6362 sayılı Kanuna aykırılıktan dolayı mahkum
olmamaları,”
“(3) Genel Müdür olarak atanacak
kişinin işletme, iktisat, maliye, kamu yönetimi, uluslararası ilişkiler,
hukuk, mühendislik, sermaye piyasaları veya bankacılık alanlarında lisans
veya lisansüstü öğrenim görmüş olması ve yükseköğrenim sonrası mali
piyasalar alanında en az 7 yıllık mesleki deneyiminin olması ve Borsa
düzenlemeleri ile belirlenen kapsamda talep edilen Sermaye Piyasası
Lisanslama Sicil ve Eğitim Kuruluşu tarafından verilen lisans belgelerine
sahip olması zorunludur.”
MADDE 7- Aynı Yönetmeliğin 11 inci maddesinin ikinci
fıkrasında yer alan “aracı kurum” ibaresi “aracıların” şeklinde
değiştirilmiştir.
MADDE 8- Aynı Yönetmeliğin 12 nci
maddesine aşağıdaki fıkra eklenmiştir.
“(4) Aracılar, mevzuattan kaynaklanan yükümlülüklerinin
sağlanmasına yönelik hizmetleri, aralarında akdedilecek bir sözleşme ile
başka bir aracıdan alabilir. Bu durum, aracıların mevzuattan kaynaklanan
sorumluluklarını ortadan kaldırmaz.”
MADDE 9- Aynı Yönetmeliğe 12 nci
maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.
“Takas ve saklama hizmetleri
MADDE 12/A- (1) Bu Yönetmelik kapsamında takas
hizmeti ile saklama hizmeti aracılar tarafından verilebileceği gibi anılan
hizmetlerin müşterilere bir aracı kuruluş veya bir başka aracı vasıtasıyla
da sağlanması mümkündür.
(2) Takas ve saklama hizmetlerinin yerine
getirilmesine ilişkin usul ve esaslar, Borsa yönergeleriyle düzenlenir.”
MADDE 10-
Aynı Yönetmeliğin 13 üncü
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (d) bentleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiş
ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“a) Faaliyetlerini, Borsa düzenlemeleri, müşteriyle
imzalanan çerçeve sözleşmede belirtilen esaslar, müşteri emrini en iyi
şekilde gerçekleştirme yükümlülüğü ile özen ve sadakat borcu çerçevesinde
yürütür.”
“d) 24/3/2016 tarihli ve
6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve bu Kanuna dayanılarak
yürürlüğe konulan mevzuat çerçevesinde müşterinin kişisel verileri ile
müşteri emirlerinin gizliliğini korur, müşteriye ait emir bilgilerini
herhangi bir üçüncü şahsa, müşteri aleyhine ve üçüncü şahıs lehine
müşterinin bilgisi ve rızası olmaksızın aktaramaz. Piyasa bozucu eylemlere
ilişkin mevzuat hükümleri ile Borsanın disiplin hükümleri saklıdır.”
“g) Saklama hizmeti veren aracı ya da aracı
kuruluş, müşteriye ait ELÜS’lere ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmelerine ilişkin
müşteri bazında, nakitlere ilişkin olarak ise toplu bazda
veya müşteri bazında kendi nezdindeki hesap ve
kayıtlar ile EKK ve nakitlerin saklandığı kuruluşlar nezdindeki
hesap ve kayıtlar arasında günlük mutabakat sağlar.
ğ) Müşterilerinden aracılık faaliyetleri nedeniyle
teminat alınmasına ilişkin şartlar, müşterilere uygulanabilecek asgari ve
azami komisyon oranları, anılan teminatların saklanması ve kullanılmasına
ilişkin ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde Borsa yönergelerinde yer alan
hükümlere uyar.”
MADDE 11-
Aynı Yönetmeliğin 14 üncü
maddesinin birinci, beşinci ve altıncı fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiş,
dördüncü fıkrasının (e) bendine “Bakanlık” ibaresinden sonra gelmek üzere
“ve Borsa” ibaresi, yedinci fıkrasına “nitelikte” ibaresinden sonra gelmek
üzere “ve Borsa yönergelerine uygun” ibaresi eklenmiş ve aynı maddeye
aşağıdaki fıkralar eklenmiştir.
“(1) Aracılar, müşterileriyle işlem yapmaya
başlamadan önce, sunulacak hizmete ilişkin yazılı veya 8/2/2022
tarihli ve 31744 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aracı Kurumlar ve
Portföy Yönetim Şirketleri Tarafından Kullanılacak Uzaktan Kimlik Tespiti
Yöntemlerine ve Elektronik Ortamda Sözleşme İlişkisinin Kurulmasına İlişkin
Tebliğ (III-42.1) hükümlerine uygun olarak elektronik ortamda asgari
şartları Borsa düzenlemeleri ile belirlenecek bir çerçeve sözleşme yapmak
zorundadır. Anılan sözleşmelerde mevzuata aykırı hükümler ile müşterilerin
haklarını ciddi şekilde zedeleyici ve aracılar lehine tek taraflı
olağanüstü haklar sağlayan ve emirlerin ispatının müşteriye yüklenmesine
ilişkin hükümlere yer verilmez.”
“(5) Müşteriyle yapılan çerçeve sözleşme dâhil her
türlü sözleşme ile aracılık faaliyetleri kapsamında gerçekleştirilen tüm
kayıt ve belgelerin Borsa yönergelerinde yer alan hüküm ve koşullar
çerçevesinde 10 yıl süre ile aracılar tarafından saklanması, olağanüstü
haller ve afetler için güvenli bir şekilde yedeklenmesi gerekir. Ses
kayıtları için saklama süresi 3 yıldır. Saklanması gereken belge ve
kayıtlardan ihtilaflı olanların süre ile sınırlı olmaksızın ihtilaf kesin
olarak sonuçlanıncaya kadar muhafazası zorunludur.
(6) Aracılar ve merkez dışı örgütleri, Borsada
yaptıkları işlemlerin kaydedileceği Borsa işlem defteri ile 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu,
213 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuat çerçevesinde tutmak zorunda
oldukları defter ve kayıtları usulüne ve gerçeğe uygun şekilde tutar,
belgeleri düzenler ve aracılık faaliyetlerine ilişkin muhasebe kayıt, belge
ve işlemlerinde Borsa yönergelerine uyar.”
“(8) Aracılar, ELÜS ile ELÜS’e
dayalı vadeli işlem sözleşmelerinin teslimi, bedellerinin ödenmesi ve söz konusu
araçlara yönelik takas ve saklama hizmetleri de dâhil olmak üzere Borsada
gerçekleştirilen işlemlerinin tümünden ve personelinin görevleri esnasında
yaptıkları işlerden, müşterilerine, diğer aracılara, Borsaya ve/veya üçüncü
kişilere verdikleri zararlardan sorumludurlar.
(9) Aracılar, 11/10/2006
tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında
Kanun ve ilgili mevzuat hükümleri uyarınca hesap açmadan önce
müşterilerinin kimlik bilgilerini tespit ederler.”
MADDE 12-
Aynı Yönetmeliğin 15 inci
maddesinin ikinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş, aynı maddenin
dokuzuncu fıkrasına aşağıdaki cümle eklenmiş ve aynı maddeye aşağıdaki
fıkralar eklenmiştir.
“(2) Aracılar, 5411 sayılı Kanunda tanımlandığı
üzere mevduat veya katılım fonu toplayamaz, mevduat veya katılım fonu
toplama sonucunu verebilecek iş ve işlemler yapamaz, mevzuatın imkân
verdiği haller hariç olmak üzere ödünç para verme işlemleri yapamaz.”
“Aracıların müşteri işlemlerini
gerçekleştirme faaliyetleri sırasında ortaya çıkabilecek hatalı işlemler,
bu kapsamda değildir.”
“(12) Aracılar, mevzuatın imkân verdiği haller
hariç olmak üzere ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli
işlem sözleşmelerinin belli bir getiri sağlayacağı yönünde herhangi bir
yazılı veya sözlü taahhütte bulunamaz.
(13) Aracılar; fiktif
hesap açamaz, işlemlerini kayıt dışı bırakamaz ve gerçek mahiyetine uygun
düşmeyen kayıtlar tesis edemez.
(14) Aracılar, ticari amaçla gayrimenkul alım
satımında bulunamaz.
(15) Müşterilerin aracı nezdinde bulunan nakit,
ELÜS ve ELÜS’e dayalı vadeli işlem sözleşmeleri,
aracıların kendi mal varlıklarından ayrı olarak müşteri bazında izlenir.
Söz konusu varlıklar, müşterilerin yazılı açık izni olmaksızın tevdi edilen
aracılar tarafından tevdi amacı dışında kendilerine veya üçüncü kişilere
menfaat sağlayacak şekilde kullanılmaz.”
MADDE 13-
Aynı Yönetmeliğin 17 nci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 17- (1) Bakanlık,
aracıların bu Yönetmelik ve ilgili diğer mevzuata aykırı hareket etmesi,
mali durumlarının bozulması veya Borsada işlem yapanların haklarının ve
kamu menfaatinin korunmasının gerektiği hallerde ya da olağan dışı menfi
gelişmelerde, bu durumların mahiyet ve önemini göz önüne alarak; aracıları
uyarmaya, aracılardan verilen süre içerisinde aykırılıkların veya
eksikliklerin giderilmesini istemeye, aracıların faaliyet iznini en fazla 6
aya kadar askıya almaya, faaliyet iznini iptal etmeye ve diğer her türlü
tedbiri almaya görevli ve yetkilidir.
(2) Aracıların faaliyet iznini askıya almayı
gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin askıya alınmasının talep
edilmesi.
b) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan
şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça tespit edilmesi.
c) Bakanlığın uyarısı ve talimatlarına rağmen
aykırılıkların veya eksikliklerin Bakanlıkça verilen süre içerisinde
giderilmemesi.
(3) Aracıların faaliyet iznini iptal etmeyi
gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a) Faaliyet izninin iptal edilmesinin talep
edilmesi.
b) Faaliyet izninin yanlış veya yanıltıcı
beyanlarda bulunularak ya da hukuka aykırı diğer yollarla alınmış olması.
c) Faaliyet izninin alınması sırasında aranan
şartların kaybedildiğinin Bakanlıkça tespitinden itibaren üç ayı geçmemek
üzere Bakanlıkça verilen süre içinde bu şartların yeniden sağlanamaması.
ç) Faaliyet izninin askıya alınmasını gerektiren
aykırılıkların veya eksikliklerin süresi içerisinde giderilmemesi.
(4) Aracıların faaliyet izinlerinin iptal
edilmesine ilişkin Bakanlık kararının kendilerine bildirildiği tarihten itibaren
en geç 3 ay içinde sona erme kararı almaları veya esas sözleşmelerini bu
Yönetmelik kapsamındaki aracılık faaliyetlerini kapsamayacak şekilde
değiştirmeleri zorunludur. Bu değişikliklerin yayımlandığı Türkiye Ticaret
Sicili Gazetesi, ilanı izleyen 10 iş günü içinde Bakanlığa gönderilir.
(5) Borsa üyelerinin gözetim ve denetimi Borsa
tarafından gerçekleştirilir. Bakanlığın faaliyet iznine
ilişkin tedbir uygulama yetkisi saklı kalmak kaydıyla Borsa, Borsa üyesi
olan aracıların Borsa düzenlemelerine aykırı faaliyetlerinin tespit
edilmesi halinde aykırılıkların Borsaca belirlenen bir sürede giderilerek
ilgili mevzuata, işletme amaç ve ilkelerine uygunluğun sağlanmasını
istemeye, usul ve esasları Borsa yönergeleriyle belirlenen uyarı, üyeliğin
askıya alınması ve üyeliğin iptali şeklindeki disiplin cezalarını
uygulamaya, aykırılıklarla doğrudan ilişkili olduğu tespit edilen aracı
yönetim kurulu üyeleri ve personeli hakkında Borsa yönergelerinde yer alan
disiplin cezalarının uygulanmasını aracıdan talep etmeye ve Borsa üyesi
olan aracılar hakkında Borsadaki aracılık faaliyetlerine yönelik gerektiğinde
her türlü tedbiri almaya yetkilidir. Bu kapsamda yapılan işlemlere
ilişkin olarak Borsa tarafından Bakanlığa bilgi verilir.”
MADDE 14-
Aynı Yönetmeliğin 18 inci
maddesinin ikinci ve üçüncü fıkraları aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(2) Faaliyet izni askıya alınan aracıların
Borsadaki işlemleri askı süresince durdurulur. Faaliyet izni iptal edilen
aracıların Borsa tarafından üyeliği iptal edilir. Borsa tarafından
aracıların müşterilerinin hak ve menfaatlerini koruyucu tedbirler alınır.
Bu durumda aracılar, müşterilerinin hak ve menfaatlerinin korunması amacıyla
Borsa yönergelerinde yer alan tedbirlere ve bu kapsamda Borsa tarafından
verilecek talimatlara uymak zorundadır.
(3) Borsa tarafından Borsa yönergeleri uyarınca
üyeliği askıya alınan veya iptal edilen aracılar gerekçeleri ile birlikte
derhal Bakanlığa bildirilir. Bu durumda aracıların faaliyet izni Bakanlık
tarafından askıya alınır veya iptal edilir.”
MADDE 15-
Aynı Yönetmeliğin 19 uncu
maddesinin başlığı ve birinci fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Aracı kuruluşların ve diğer Borsa üyelerinin
yetkilendirilmesi”
“(1) 31/12/2026 tarihinden
itibaren Bakanlık tarafından ürün piyasaları konusundaki yetkinlik ve
tecrübesi yeterli görülen aracı kuruluşlar, Kurulun uygun görüşüyle, bu
Yönetmelikte tanımlanan “aracı” tanımı kapsamında yetkilendirilebilir.”
MADDE 16-
Ticaret Bakanlığı ile Sermaye
Piyasası Kurulunca birlikte hazırlanan bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
MADDE 17-
Bu Yönetmelik hükümlerini Ticaret
Bakanı yürütür.