Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 Tarihli ve E: 2024/89, K: 2024/148 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-10-07

7 Ekim 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32685
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayısı : 2024/89Karar Sayısı : 2024/148Karar Tarihi : 23/7/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Beşinci Dairesi 
İTİRAZIN KONUSU: 13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstū Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 2. maddesinin (2) numaralı fikrasının dōrdüncü cümlesinin Anayasa'nın 2., 36., 40. ve 125, maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Kamu görevinden çıkarıldıktan sonra gõrevine iade edilen davacı tarafindan kamu görevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararlarının tazmini talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesi sõyledir:
Iade hükümleri 
MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kişiler. ilgili kanun hükmünde kararnamenin eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır.

(2) İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, birinci fikrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımıtarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Sõz konusu personelden bu maddenin yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmişsaylır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıdikları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiter, kamu görevinden çıkarımalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihte bulundhukları yöneticilik görevi dışında õğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür 
(3) Olağanüstü hal kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereği öğrencilikle ilişikleri kesilmiş olanlardan bu Kanun Hükmünde Kararnameye ekli (3)sayılı listede yer alanlar, ilgili kanun hükmünde kararnamenin eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır. Ilgili kanun hükmünde kararname hükümleri, bu kişiler bakamından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kamun hükmünde kararnamenin yayımıtarihinden itibaren ortadan kalkmış sayılır.

(4) Ekli (4) sayılı listede yer alan kişiler, ilgili kamun hükmünde kararnamenin eki listenin ilgili sıralarından çıkarımıştır. İlgili kanun hükmünde kararname hükümleri, bu kişiler bakmından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin 

yæyımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Bu fikraya ilişkin işlemler ilgili bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür."
II. ÍLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selabaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR'ın katılımlarıyla 9/5/2024 tarihinde yapılan iIk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

II. ESASIN ÍNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportõr Ömer MENCiK tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıgerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Aİtirazın Gerekçesi 
3. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi (OHAL KHK) ile doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK'sı ile kamu görevine iade edilenlerin herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngõrūldüğü, kişilerin kamu görevine iade edilmesinin, bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkanıldıkları anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamında hakkında hukuka aykırı bir şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararlarının giderilmesine yōnelik idari ve yargısal yollara başvurma imkânının ortadan kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa'nn 2., 36., 40. ve 125, maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

B. Anayasa'ya Aykırıık Sorunu 
4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK'sı ile görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayıherhangi bir tazminat talebinde bulumamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimde uygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural olağanüstü hâl süresiyle sınırlı bir düzenleme õngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkin incelemenin Anayasa'nın olağan dönem kurallan yönünden öngördüğü denctim rejimine göre yapılması gerekir.

6. Anayasa Mahkemesi 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayıli kararında OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Olağanüstü Hal İşlemleri Ínceleme Komisyonu (Komisyon) tarafindan gõrevine iade edilenlerin, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını öngören kuralıiptal etmiştir.


7. Anılan kararda söz konusu kuralım, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden kişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan Anayasa'nın 40.maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği belirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı filleri nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere zararlarının giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınmasının Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir. Kararın devamında, olağanüstü hâl tedbirleri kapsamında terõr õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı bulunduğu değerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu görevinden çıkarıldıkları, Komisyonca tedbire ilişkin şartların oluşmadığı gerekçesiyle başvurunun kabulüne karar verilerek kişilerin göreve iade edilmesinin, tedbirin sebep unsurunun gerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir õrgūt ya da yapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediğinin ve hukuka aykını olarak kamu görevinden çıkarıldıklarının idare tarafından tespit edildiği anlamına geldiği belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§453, 456, 457).
8. Belirtilen değerlendirmeler sonrasında Anayasa Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerin tedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğrayabileceklerini ve OHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerin uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idari ve yargısal yollara başvurma imkânının tanıması gercktiğini vurgulamıştır (AYM,E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 458).

9. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin tedbir işlemiņin haksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararları giderme firsatının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykın uygulamaları nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânıverilmemesinin, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere karşı etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade ederek cümlenin Anayasa'nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir (AYM, E.2018/137,K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459460).

10. İtiraz konusu kural açısından söz konusu karardan ayrılmayı gercktiren bir durum bulunmamaktadır. Kural kapsamında, göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarlmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesi,devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere karşı etkili giderim mekanizması sağlama yükümltılūğüyle bağdaşmamaktadır.

11. Açıklanan nedenlcrlc kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddeleri yõnünden incelenmemiştir.

IV. HÜKÜM 
13/2/2018 tarihli ve 7098 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair 

Kanun'un 2. maddesinin (2) numaralı fikrasının dördüncü cümlesinin Anayasa'ya aykınıolđuğuna ve İPTALİNE 23/7/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI 
Üye Üye Üye Engin YİLDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFÉRİNOĞLU Selahaddin MENTE$ 
Üye Üye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE 
Uye Üye Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR