Anayasa Mahkemesinin 20/6/2023 Tarihli ve 2020/24822 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-10-18

18 Ekim 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32343
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET BIYIK BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/24822Karar Tarihi : 20/6/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Hüseyin Özgür SEVİMLİBaşvurucu : Ahmet BIYIK Vekili : Av. Yakup DOĞAN 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru, ceza davasında sanığın (başvurucunun) yokluğunda yapılan duruşma sonrasında mahkûmiyet kararı verilmesi nedeniyle savunma için gerekli zaman ve kolayhıklara sahip olma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Pınarhisar Cumhuriyet Başsavcıliğınca düzenlenen iddianame ile başvurucu hakkında uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma suçundan kamu davası açılmıştır.Pınarhisar Asliye Ceza Mahkemesinde (Mahkeme) görülmekte olan bu dava ile başvurucunun farklt tarihte işlediği iddia edilen aynı suça ilişkin olarak Çerkezköy 2. Asliye Ceza Mahkemesindegörülmekte olan diğer davanınbirleştirilmesihususunda olumsuz birleştirme uyuşmazlığısöz konusu olmuştur. Anılan uyuşmazlīk, İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Ceza Dairesince 26/2/2018 tarihinde her iki davanin Mahkemede birleştirilmesine karar verilerek çözümlenmiştir.

3. Yargılama sonucunda Mahkeme, başvurucunun uyuşturucu veya uyaricı madde kullanma suçunu iki farklı tarihte işlediğini ve bu eylemlerin iki ayrı suç oluşturduğunu kabułetmiş; başvurucuyu atılı suçtan iki kez 1 yıl 8 ay hapis cezasına mahkûm etmiştir.
4.Başvurucu anılan karara karşı istinaf talebinde bulunmuştur.
5. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesinde (Daire) görülen yargılamada 18/2/2020 tarihinde duruşma hazırlığı işlemleri yapıłmıştır. Tensip Tutanağı'nda delillerin değerlendirilmesi için duruşma açılmasına, başvurucunun istinabe yoluyla yeniden 

beyanının alınması için nöbetçi Gaziantep Asliye Ceza Mahkemesine müzekkere yazılmasına ve duruşmanın 25/3/2020 tarihinde yapılmasına karar verilmiştir.

6. Diğer yandan Daire, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'ndeki (UYAP) kayıtlara göre başvurucunun başka bir suçtan Gaziantep Açık Ceza İnfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu)olduğunu tespit ederek planlanan duruşma tarihinde başvurucunun duruşmaya katılımının ses ve görüntü aktarımı (SEGBiS) suretiyle sağlanması için Ínfaz Kurumuna da 20/2/2020tarihinde müzekkere göndermiştir. Infaz Kurumu ise başvurucunun Gaziantep Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne sevk edildiğini, bu nedenle duruşma tarihinde İnfaz Kurumunda hazır bulunamayacağını belirtmiştir.

7. Daire 18/3/2020 tarihinde başvurucu hakkındaki dosyayı yeniden ele almış ve önceden planlanan duruşmanın COVID-19 salgını nedeniyle alınan tedbirler kapsamında 17/6/2020 tarihine ertelenmesine, yeni duruşma gününün de başvurucuya çağrı kâğıdı tebliği yoluyla bildirilmesine dair ara kararı vermiştir. Daire bu karar doğrultusunda, nöbetçi Gaziantep Asliye Ceza Mahkemesinden başvurucunun savunmasının yeni planlama gereğince 17/6/2020 tarihine kadar alınması yönünde istinabe talep etmiştir.
8. İstinabe talep edilen Gaziantep 25. Asliye Ceza Mahkemesi (istinabe makami)30/3/2020 tarihinde yaptığı duruşma hazırlığı işlemlerínde başvurucunun savunmasımın 2/6/2020 tarihinde alınmasına karar vermiş ancak 21/5/2020 tarihli ara kararıyla COV1D-19salgınına yõnelik tedbirler uyarınca duruşmayı 15/9/2020 tarihine ertelemiştir. Duruşma tarihini bildirir çağrı kâğıdı başvurucuya 11/6/2020 tarihinde tebliğ edilmiştir.
9. Daire, ara kararında planladığı üzere 17/6/2020 tarihinde duruşma yapmıştır.Duruşma Tutanağı'na göre başvurucunun hazır bulunmadığı bu oturum sırasında istinabe makamınca verilen ara kararın değinildikten sonra istinaf incelemesinin duruşmalıyapılmasına delillerin başvurucu lehine değerlendirilmesi için karar verildiği belirtilmiştir.Böylelikle başvurucunun yeniden savunmasının alınmasının verilecek karara etkisi bulunmadığı değerlendirilerek başvurucunun savunmasının alınması için gönderilen istinabe talep yazısının işlemsiz olarak iadesinin istenmesine dair ara kararı verilmiştir. Yargılama sonucunda Daire, mahkeme kararının kaldırılmasına ve başvurucunun iki farklı tarihte işlediği iddia edilen uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanma eylemlerini zincirleme şekilde işlediğini kabul ederek başvurucunun 3 yıl I ay 15 gün hapis cezasıyla cezalandırımasına kesin olmak üzere karar vermiştir.

10. Başvurucu, nihai hükmü 14/8/2020 tarihinde Öğrendikten sonra 20/8/2020tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

11. Komisyon, adli yardım talebinin kabulüne ve adil yargılanma hakkıkapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkı dışındaki iddiaların kabul edilemez olduğuna, anılan şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12.Başvurucu, Dairece duruşma açılarak savunmasının alınmasına yönelik işlemler yapıldığı ve tebliğ aldığı çağrı kâğıdında yazan duruşma tarihine göre savunmasınıhazırladığı hâlde Dairenin ara kararından dönerek savunmasını almadan mahkeme kararını da 

kaldırıp yeni bir mahkûmiyet kararı vermesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

13. Anayasa'nin 36. maddesi uyarınca herkes iddia, savunma ve adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa'nın anılan maddesinde adil yargılanma hakkından aynı olarak iddia ve savunma hakkına birlikte yer verilmesi, taraflara iddia ve savunmalarını mahkeme õnünde dile getirme firsatı tanınması gerektiğianlamını da içermektedir (Mehmet Fidan, B. No:2014/14673, 20/9/2017, § 37).

14. Ceza yargılamasında savunma hakkının güvence altına alınması, demokratik toplumun temel ilkelerindendir (Erol Aydeğer, B. No: 2013/4784, 7/3/2014, § 32). Iddiaya karşı savunma imkânı tanınmadiğı sürece adil muhakeme yapılması mümkün değildir.
15. Suç isnadı altındaki kişiye savunma hakkının şeklen değil gerçek anlamda sağlanması gerekir. Bunun için suç isnadı altındaki kişi, savunma için yeterli imkâna yani gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmahdır. Bu itibarla anılan güvence adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil ve bu hakkın doğal sonucudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, taraf olduğumuz uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6.maddesinin (3) numaralı fikrasının (b) bendinde, bir suç ile itham edilen herkesin savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkı düzenlenmiştir (Ufuk Rifat Çobanoğlu, B. No; 2014/6971, 1/2/2017, § 37).

16. Anayasa Mahkemesi de savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen adil yargılanma kavramı yanında meşru vasıta ve yollardan yararlanma kavramının da kapsamında olduğunu belirtmiştir (AYM,E.1992/8, K.1992/39, 16/6/1992).

17. Savunma için gerekli kolaylık kavramı şüpheliye/sanığa savunma için yardımcıolacak veya olabilecek zorunlu olan imkânları ifade etmekte ve silahların eşitliğini sağlamayıamaçlamaktadır. Suç isnadı altındaki kişiye sağlanması zorunlu kolaylıklar, savunma için gerekli olanlardır. Kişinin beraat etmesini veya cezasının azaltılmasını sağlayabilecek delil niteliğindeki belgelere erişimine ve müdafiiyle görüşmesine izin verilmesi, gerekçeli kararın tebliğ edilmesi ve yargılama esnasında esaslı değişikliklerden haberdar edilmesi sağlanacak kolaylıklardır (Ufuk Rifat Çobanoğlu, § 45).

18. Somut olayda, istinaf incelemesi sırasında Daire delillerin değerlendirilmesi açısından başvurucunun yeniden savunmasının alınmasını gerekli gördüğünden yargılamanın duruşma açılarak yapılmasını kararlaştırmıştır. Bu doğrultuda, başvurucu ilk olarak başka suçtan tutuklu olduğunun değerlendirildiği Infaz Kurumunda SEGBlS aracılığryla duruşmada hazır edilmeye çalişılmış ancak başvurucunun denetimliserbestliğe ayrıłması nedeniyle duruşmada hazır edilemeyeceği anlaşılmıştır. Daire, başvurucunun savunmasının alınmasına dair iradesi doğrultusunda bu kez istinabe talebinde bulunmuştur. İstinabe makamınca 15/9/2020 tarihinde yapılması planlanan duruşmaya dair çağrı kâğıdı başvurucuya tebliğedilmiş, başvurucu istinabe makamının yapmayı planladığı duruşmadan da haberdar edilmiştir. Ancak Daire 17/6/2020 tarihinde yaptığı duruşmaya kadar başvurucunun savunmasının alınmasının gerektiğine yönelik kararı doğrultusunda işlemler yaptığı hâlde bu kararının ve işlemlerinin aksine başvurucu lehine inceleme yapılmak üzere duruşma açtığını

ve başvurucunun savunmasını almanın verilecek karara etkisinin bulunmadığını belirterek istinabe makamının belirlediği duruşma tarihini beklemeden ve başvurucunun savunmasın almadan yargılamayı bitirmiştir. Bu nedenle başvurucu, Dairece yapılacak delil değerlendirmesi açısından savunmasini planlayip yapabilme imkânından yararlandırılmamıştır.

19. Dairenin başvurucunun savunmasını almamasına gerekçe olarak delilleri sanık lehine değerlendirmek üzere duruşma açtığım belirtmesi, delil değerlendirmesi açısından başvurucunun savunmasını almaya dönük kararı ve bu doğrultudaki duruşma hazırlığıişlemleri ile çelişmektedir. Başvurucunun Dairece hakkında uygulanan zincirleme suçhükmüne karşı savunmasını planlayıp Daire önünde ileri sürmesine yönelik gerekli zaman ve kolaylıkların sağlanmaması karşısında bu gerekçe doğrułtusunda savunmasının alınmadan karar verilmesinin savunma hakkına aykırılık teşkil ettiği açıktır. Yargılama bir bütün olarak değerlendirildiğinde -somut olayın özel koşullarında- başvurucunun savunma için gerekłi zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihłal edildiği sonucuna varılmıştır.
20. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

IIL GİDERİM 
21. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

22. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıłmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapıłması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren. ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmer Doğan GK, B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) GK, B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

23. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

24. Belirli bir davaya ilişkin olarak delilleri değerlendirme ve gösterilen delilin davayla ilgili olup olmadığına karar verme yetkisi kural olarak yargılamayı yürüten derece mahkemelerine aittir (Orhan Kilıç [GK], B. No: 2014/4704, 1/2/2018, 44). Bu bağlamda somut olayda başvurucunun uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak suçunu işleyip işlemediği yönünde karar vermek Anayasa Mahkemesinin görevi değildir. Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararı, sanığın beraat ettiği anlamına gelmediği gibi ihlal kararının gereklerinin yerine getirilmesi amacıyla yapılacak yeniden yargılama neticesinde sanık hakkında mutlaka beraat kararı veriłmesi gerektiği anlamına da gelmemektedir. İhlalin sonuçlarım gidermek üzere gereken işlemler yerine getirildikten sonra yapılacak değerlendirmede mahkemenin benzer veya farkhı bir sonuca varması mümkündür.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip ołma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki savunma için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olma hakkının İHLAL EDİLDİĞÍNE,
C. Kararın bir örneğinin savunma için gerekli zaman ve kolayhıklara sahip olma hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 5. Ceza Dairesine (E.2019/993, K.2020/1463) iletilmek üzere Pınarhisar Asliye Ceza Mahkemesine (E.2016/256, K.2018/444) GÖNDERİLMESÍNE,
D. Başvurucunun tazminat talebinin REDDÍNE,
E. 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığıa GÖNDERİLMESiNE 20/6/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.