Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 Tarihli ve E: 2018/137, K: 2022/86 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2023-01-12

12 Ocak 2023 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32071
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86Karar Tarihi : 30/6/2022
İPTAL DAVALARINI AÇANLAR:
1. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 138 milletvekili (E.2018/137)

2. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY, Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 132 milletvekili (E.2021/106)

İPTAL DAVALARININ KONUSU:
A. 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1. 1. maddesiyle 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı Il Idaresi Kanunu'nun 11.maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafın,
2. 2. maddesiyle 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İę Hizmet Kanunu'na eklenen;
a. 56/A maddesinin birinci fikrasının “…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî birlik komutanınan veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkamı veya birim amirinin yazılı emri..." bölümünün,
b. 56/B maddesinin birinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan“.…gerektiğinde el ile... " ibaresi ile üçüncü ve dördüncü cümlelerinin,
3. 5. maddesiyle 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığr Kanunu'na eklenen ek 7. maddenin birinci fikrasında yer alan "…veya bu sebeplere bağlıolarak gecikmesinde sakanca bulunan hållerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılıemri..." ibaresinin,
4. 6. maddesiyle 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'na eklenen 15/A maddesinin birinci fikrasında yer alan “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri..." ibaresinin,
5. 8. maddesiyle 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 6. maddesinin ikinci fikrasının birinci cümlesine eklenen“…vatandaşların günlük yaşamını aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaştirmayacak..." ibaresinin,

6. 9. maddesiyle 2911 sayılı Kanun'un 7. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasının,
7. 10. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet Îstihbarat Hizmetleri ve Millı İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 30. maddesine eklenen dördüncü ve beşinci fikraların,
8. 11. maddesiyle 4/11/1983 tarihli ve 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kamunu'nun 17, maddeşinin birinci fikrasıda yer alan “1402 sayılı Sıkıyönetim Kanununun 15 inci maddesinde yazılı suçları işleyenler” ibaresinin “26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Tūrk Ceza Kanumunun 109, 124, 148, 149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217,220, 223, 240, 299 ila 339uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler” şeklinde değiştirilmesi ile anılan maddeye eklenen ikinci, üçüncü ve dördüncü fikraların,
9. 12. maddesiyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terõrle Mücadele Kanunu'na eklenen ek 4. maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.…." ve “.…bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun ek 8 inci maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edilir.…. " bölümlerinin,
10. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin,
11. 16. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesinin;
a. (1) numaralı fikrasının birinci cümlesinde yer alan“.…Cumhuriyet savcısının istemi üzerine.…." ibaresinin “hakim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafindan..." şeklinde değiştiren ibarede bulunan “.…veya gecikmesinde sakanca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı.." ibaresinin,
b. (1) numaralı fikrasına eklenen ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerin,
e. (2) numaralı fikrasının birinci cümlesine eklenen “ya da işlemin uzun sürecek olmasi” ibaresinin,
12. 21, maddesiyle 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere Îlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 4. maddesinin (2) numaralı fikrasına eklenen üçüncü cümlenin,
13. 22. maddesiyle 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal Îşlemleri Înceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralı fikrasının;
a. Üçüncü cümlesinin,
b. Dördüncü cümlesinin “…Ankara, Istanbul, Izmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu 

Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine…." bölümünün,
e. Dokuzuncu ve on üçüncü cümlelerinin,
14. 23, maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen 10/A maddesinin.
15. 24. maddesiyle 7075 sayıl Kanun’a eklenen geçici 3. maddenin (3) numaralıfikrasımn ikinci cümlesinin,
16. 26. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddenin,
17. Geçici 1. maddesinin,
B. 18/7/2021 tarihli ve 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1. 11. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinde yer alan “…ūç yıl.…."ibaresinin “.….dört yı..." şeklinde değiştirilmesinin,
2. 20. maddesiyle 7145 sayılıt Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan “…üç yı/…." ibaresinin “….alt yı.…." şeklinde değiştirilmesinin,
3. 23. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hūkmünde Kararname'nin geçici 35. maddesinin (A), (B), (C), (Ç), (D) ve (G) fikralarımda yer alan “.…üç yıl.….” ibarelerinin “.….dõrt yıl.…"şeklinde değiştirilmesinin,
Anayasa'nın Başlangıç kısmı, 2., 6., 9., 10., 13., 15., 17., 19., 20., 22., 23., 34., 35.,36., 38., 40., 48., 49., 70., 74., 118., 119., 125., 128., 129., 138., 142. ve 153.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmasına karar verilmesi talepleridir.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. 7145 sayılı Kanun'un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı;
1. 1. maddesiyle 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragraf şöyledir:
“(Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.) Vali, kamu düzeni veya güvenltiğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin butunduğu hällerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişt ve çıkaşı kamu dizeni ya da kamu gūvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatterde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarınu,araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasıtlayabtlir ve ruhsatlı da olsa her çeşit sülah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir."

2, 2. maddesiyle 211 sayılı Kanun'a eklenen;
a. 56/A maddesinin birinci fikrası şöyledir:
“Tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş sulh ceza hákimi kararı veyå bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanıveya birim amirinin yazılı emri üzerine, askeri mahallerde özel kanun hükümleri saklıkalmak kaydryla kişilerin üstü, araçları, özel kâğuları ve eşyası aranır, gerekli tedbirler alınır, suç delilleri koruma altına alımarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre gerekli işlemler yapılır."
b. 56/B maddesinin birinci fikrası şöyledir:
Özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, asker kişiler dâhil askeri mahallere girmek veya çıkmak isteyenler duyarlı kapıdan geçmek zorundadır. Bu kişilerin üstleri duyarlı kapının ikaz vermesi hålinde, metal dedektörle kontrol edilir; eşyaları teknik cihazlardan ve güvenlik sistemlerinden geçirilir; aracı, teknik cihazlarla, gerektiğinde el lle kontrol edilir. $üpħe hâlinde veya bu cihazların bulunmadığı yerlerde, herhangi bir emir veya karar olmasına bakalmaksızın, kontrol elle yapılabilir. Teknik cihazların ikazının sürmesi hülinde, bu kişiler ancak elle kontrolü kabul ettikleri takdirde askerî mahallere girebilirler."
3. 5. maddesiyle 2692 sayılı Kanun'a eklenen ek 7. maddenin birinci fikrası şöyledir:
“Tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne gõre verilmiş sulh ceza hâkimi kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakanca bulunan hâllerde birtik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri üzerine, sahil güvenlik hizmet binaları ve eklentileri ile yüzer unsurlarında, askerlik yükümlülüğünü yerine getiren erhaş ve erlerin üstü, özel káğıları ve eşyası aranır, gerekli tedbirler alınır, suç delilleri koruma altma almarak 5271 saylı Kamun hükümlerine göre gerekdi işlemler yapılır."
4. 6. maddesiyle 2803 sayıhı Kanun'a eklenen 15/A maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Tehlikenin veya suç işlenmesinin õnlenmesi amacıyla usulüne gõre verilmiş sulh ceza hákimi kararı veya hu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri üzerine, jandarma hizmet binaları ve eklentilerinde, askerlik yükümlülüğünü yerine getiren erbaş ve erlerin üstü, ōzel kâğıtları ve eşyası aranır, gerekli tedbirler alimır, suç dellleri koruma altına almarak 5271 sayilı Kanun hükümlerine göre gereki işlemler yapılır."
5. 8. maddesiyle 2911 sayılı Kanun'un 6, maddesinin ibarenin eklendiği ikinci fikrasışöyłedir:
Il ve ilçelerde toplantı ve gösteri yürüyūşū yer ve güzergâh, kamu dūzenini ve genel asayişi bozmayacak, vatandaşların günlük yaşamanı aşın ve katlanılamaz derecede zorlaştırmayacak (.…) şekilde ve 22 nci maddenin birinci fikrasında saylan sınırlamalara uyulması kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarımn, en çok üyeye sahip üçsendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarınım il ve ilçe temsilcilerinin 

görüşleri almarak mahallin en büyük mülki amiri tarafindan belirlenir. Il ve ilçenin büyüklüğü, gelişmişliği ve yerleşim ōzellikleri dikkate almarak birden fazla toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı belirlenebilir."
6. 9. maddesiyle 2911 sayıl Kanun'un 7. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasışöyledir:
“(Değişik ikinci fikra: 25/7/2018-7145/9 md.) Açık yerlerdeki toplanuılar ile yūrūyüşler gece vaktinin başlamasıyla dağılacak şekilde, kapalı yerlerdeki toplantılar ise saat 24.00'e kadar yaplabilir. Toplantı ve gösteri yürüyüşünün gece vaktinin başlamasından sonra devam edeceği hususu, geçerli neden gösterilerek bidirilmiş ise vatandaşların huzur ve sükünet içinde istirahatini aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaştırmamak ve kamu düzeni ve genel asayişin bozulmasına neden olmamak şartıyla, açık yerlerde yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin dağıma saati mahallin en büyük mülki amirinin kararıyla en geçsaat 24.00'e kadar uzatılabilir."
7.10. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 30. maddesine eklenen dördüncü ve beşinci fikraları şöyledir:
“(Ek fikra: 25/7/2018-7145/10 md.) MİT'in tarafi olduğu hukuk uyuşmazlıklarında,dava şarti olarak öngörülen arabutuculuk dâhil, arabuluculuk usulü uygulanmaz.
(Ek filkra: 25/7/2018-7145/10 md.) MiT, 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakka Kanunu kapsamı dışındadır."
8. 11. maddesiyle 2941 sayıh Kanunu'nun ibare değişikliği yapılan, cümlenin yürürlükten kaldırıldığı ve fikraların eklendiği 17. maddesi şöyłedir:
“Seferberlik ve savaş hallerinde ilgili komutanlıklara tanmnan adli yetki:
Madde 17 Seferberlik ve savaş hallerinde bu Kanunun 12 nci maddesine göre tespit ve ilan edilen bölgeler içinde, 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 109,124, 148, 149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217, 220, 223, 240, 299 ia 339 uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler veya bu suçlara iştirak edenler, bölgede yetkali kalıman komutan tarafından gerekli görüldüğü takdirde, askeri mahkemelerde yargılanırlar. (Mülga ikinci cūmle: 25/7/2018-7145/11 md.) (.…)

(Ek fkra: 25/7/2018-7145/11 md.) Bu Kanunda belirtilen suçlardan dolayı aşağıda yazılı kiştler hakkında bölgede yetkili kałnan komutanın kovuşturma yapabilmest;
1. Cumħurbaşkanı yardımcıları ve bakanlar hakkında Cumhurbaşkanının,
2. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri hakkında Türkiye Büyük Millet Meclisinin.
3. General ve amiraller hakkında Genelkurmay Başkanının,
4. Bakan yardımcıları hakkında llgili bakanların,
5. Valiler ve kaymakamlar ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güventik Komutanlığında görevli general ve amiraller hakkanda İçtşleri Bakanının,

6. Anayasa Mahkemesi, Yarguay, Danıştay, Hâkimler ve Savcılar Kurulu, Sayıştay Başkan ve üyeleri, hâkimler ve savcıiar ve bu sınıftan sayılantar hakkında özel kanunlarına göre yetkili kurul ve makamların,
iznine ve yargılama usulüne bağlıdır.
(Ek fikra: 25/7/2018-7145/11 md.) Yukarıdaki fikrada sayılan kişiler hakkında yetkili kurul ve makamlar tarafindan, hakkanda bölgede yetkili kilınan komutanca kovuşturma yapımasına izin verilmediği ahvalde özel kanunlarına gõre işlem yapılır.
(Ek fikra: 25/7/2018-7145/11md.) Diplomatik dokunulmazlıkda Ulglli diüzenlemeler saklıdır."
9. 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4. maddenin birinci fikrasışöyledir;
“26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanlar ile Milli Güventik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi,oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarlanların silah ruhsatları iptal edilir, bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953 tarlhli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun ek 8 inci maddesine göre ügili idarelerce işlem tesis edilir. Müsadere hükümleri saklıdır."
10. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. madde şõyledir:
“Geçici Madde 19- (Ek: 25/7/2018-7145/13 md.)
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamuna giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımundan:
a) Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakn hâkim veya mahkemeye gönderümesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren kark sekiz saati, toplu olarak iştenen suçlarda dört günü geçemez, Detillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyanın kapsamlıolması nedeniyle gözaltı süresi, birinci cümlede belirtilen sürelerle bağlı kalmak kaydıyla,en fazla iki defa uzatılabilir. Gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine yakalanan kişi dinlenilmek suretiyle hâkim tarafindan verilir.Yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkında da bu bent hükümleri uygulanır.
b) Şüphelinin aym olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında bu işlem, Cumhuriyet savcısı veya Cumhuriyet savcısının yazılı emri üzerine kolluk tarafindan yaplabilir.

c) 1. Tutukluluğa itiraz ve tahliye talepleri dosya üzerinden karara bağlanabilir.
2. Tahliye talepleri en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmest ile birlikte dosya üzerinden karara bağlanabilir.


3. 4/12/2004 tarihli ve 5271 saylı Ceza Muhakemesi Kanununun 108 inci maddesi uyarınca yapılan tutukluluğun incelenmesi en geç, otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden, doksanar günlük sürelerle kişt veya müdaft dinlenilmek suretiyle resen yapıır."
11, 16, maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 134. maddesinin ibare değişikliği yapılan,ibarenin çıkarıldığı ve ibare ile cümlelerin eklendiği (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:
"Bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlıği ve başka surette delil elde etme imkânımın bulunmaması halinde, häkim veya gecikmesinde sakanca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafmndan şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayularıdan kopya çıkarılmasma, bu kayutlarm çözülerek metin háline getirilmesine (….) (2) karar verilir. (Ek üç cümle: 25/7/2018-7145/16 md.)Cumhuriyet savcısı tarafindan verilen kararlar yirmi dört saat içinde häkim onayına sunulur. Hâkim kararını en geç yirmi dört saat içinde verir. Sürenin dolması veya hâkim tarafindan aksine karar veritmesi hälinde çıkarılan kopyalar ve çözümü yapılan metinler derhâl imha edilir.

Bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine șifrenin çözülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması halinde çōzümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaları almabilmesi için, bu araç ve gereçlere elkonulabilir. Şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların almmasıhalinde, elkonulan cihazlar gecikme olmaksızın iade edilir."*

12. 21. maddesiyle 6749 sayılı Kanun'un 4, maddesinin üçüncü cümlenin eklendiği (2) numaralı fikrası şöyledir;
"Birinci fikra uyarınca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendtrilemezler; görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kuru, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu ūyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bu fikrada sayılan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatımı taşımayanlar hakkında da bu fikra hükümleri uygulanır. Birinci fikra uyarınca kamu görevinden çıkarıan asker kiştlerin askerî rütbeleri, mahkeme kararı aranmakstzın karar tarihinden geçerli olmak üzere geri alınur."
13. 22. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralıfikrası şöyledir:
“(1) (Değişik: 25/7/2018-7145/22 md.) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurumun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu gõrevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır.Ancak müdür yardımcısı veya daha üstü ile bunlara eşdeğer yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden çıkarımış olanların atamalarında, sōz konusu yöneticilik görevlerinden önce bulundukları kadro ve pozisyon unvanlan dikkate alınır.Yükseköğretim Kurulu Başkanlığıa bildirilenlerin atama teklifleri; Ankara, İstanbul, İzmir illert dışında ve 2006 yıından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydryla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarufından kamu görevinden çıkarıldığıyükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine 

önceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılır. Kurumlar, bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içerisinde atama işlemlerini tamamlar. Bu kapsamda yer alan personele ilişkin kadro ve pozisyonlar, ilgililere ilişkin atama onaylarıın alındığı tarih itibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerek kalmaksızın ilgili mevzuatı uyarınca ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Sōz konusu kadro ve pozisyonlar, herhangi bir şekilde boşalmaları hálinde başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Atama emri, ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafindan 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı ile mali hakları düşer. Kamu kurum ve kuruluşları atama ve gõreve başlatma işlemlerinin somucumu, işlemlerin tamamlanmasım takip eden on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirtrler. İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasma ilişkin kamun hükmünde kararname hükümleri, bu fikrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara,kamu görevinden çıkarıma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.
14. 23. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen 10/A maddesi şõyledir:
Türk Silahlı Kuvvetleri lle genel kolluk kuvvetleri personell ve Dışişleri Bakanlığıdiplomatik kariyer memurlarına ilişkin kararların uygulanması

MADDE 10/A- (Ek: 25/7/2018-7145/23 md.)
(1) Terör örgütlerine veya Milı Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya Ultisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilmesi sebebiyle kamu görevinden,meslekten veya görevden çıkartlan ya da ilişiği kesilen subay, astsubay, uzman jandarmalar ile Emniyet Genel Müdürlüğünde emniyet hizmetleri sınfina tabi olanlar ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurlarından; haklarında mahkemeler tarafindan göreve iade mahiyetinde karar verilenler ile Olağanüstü Hat İştemleri Inceleme Komisyonu tarafından başvurunun kabulü kararı verilenlerden, eski kadro,rütbe veya unvanına atanması ügili bakan onayı lle uygun görüimeyenler ülgisine göre Mül Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığt ve İçişleri Bakanlığı bünyelerinde kurulan araştırma merkezlerinde bu madde esaslariına gõre istihdam edilir.
(2) Birinci fikra kapsamında bulunanlardan binbaşı ve üstü rütbelerde olanlar ile emniyet hizmetleri sınfinda bulunan her sınıftaki emniyet müdürierinin atamalarıaraştırma merkezlerindeki araştırmucı unvanlı kadrolara, diğerlerinin atamaları ise Devlet Personel Başkanlığıın görüşü üzerine ügisine göre İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı tarafindan tespit edilen araştırma merkezlerindeki diğer kadrolara, kararların bildirimini takip eden otuz gün içinde ügili bakan onaytyla yapılır. Bunlara ilişkin kadrolar başka bir ışleme gerek kalmaksızın ügili mevzuatıuyarınca atama onayının alındığı tarih ltibarıyla ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Sðz konusu kadrolar herħangi bir sebeple boşalmaları hâlinde iptal ediimiş sayılır.
(3) Atama emri, ügifi bakanlık tarafından 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre Ugililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlamayanların atanma hakkı düşer. İlgili bakanlık atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu,işlemlerin tamamlanmusını takip eden on beş gün içinde Devlet Personel Başkanliğına bildirir.


(4) Bu madde kapsamunda araştırma merkezlerinde göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları turihi takip eden aybaşından göreve başladıklar tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları eski kurumları tarafindan ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarımalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Mahkeme karariarı saklı kalmak üzere, ilgililerin kamu görevinden çıkurılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu madde kapsamında yer alanlar bakımundan tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır.
(5) Bu madde uyarınca atananlara, eski kadro, rūtbe veya unvanlarına ilişkin atama onayının tebliği tarihi ttibarıyla almaya hak kazandıkları aylık, ek gösterge, her türlü zam ve tazminatiar, makam, görev ve temsil tazminatlari, ek ödeme ile diğer mali hakları (ilgili mevzuatı uyarınca füti çalışmaya bağlı yapilan õdemeler, tayın bedeli, fazla mesai ücreti ile fülen yapılan ders karşıliığı õdenen ek ders ücreti hariç) toplamunın net tutarının (bu tutar sabit bir değer olarak esas alınır), atandıkları yeni kadroları için öngõrülen aylık, ek gösterge, her türlü zam ve tazminatlar, makam, görev ve temsil tazminatlari, ek ödeme ile diğer mali hakları (ugili mevzuatı uyarınca füli çalışmaya bağlı yapılan õdemeler, tayın bedeli, fazla mesai ücreti ile flilen yapılan ders karşiliğı ödenen ek ders ücreti hariç)toplamının net tutarından fazla olması hâlinde aradaki fark tutari, farktılık giderilinceye kadar herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmakstzın tazminat olarak ōdenir.
(6) Bu madde kapsamuna giren personel, önceki statülerinden kaynaklanan rütbe,unvan, kimlik ve sosyal haklarını kullanamaz, emniyet hizmetleri sınıfindakiler ile Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurları hariç olmak üzere muvazzaf askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılır ve bunların 21/4/2004 tarlhli ve 5143 sayılı Türk Sülahl Kuvvetlerinde tik Nasıp İstihkakına İlişkin Kanun kapsamunda verilen silahları irat kaydedilir. Talepte bulunanların Ordu Yardımlaşma Kurumu üyeltkleri devam eder.
(7) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce Komisyon tarafindan başvurunun kabulü kararı verilenler hakkında da bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren otuz gün içinde bu maddedeki usul ve esaslar çerçevesinde yeniden işlem tesis edilebilir.
(8) Araştırma merkezlerinin görev, yetki ve sorumluluklari, kurulacağı iller, çalışma usul ve esasları ve diğer hususlar ilgili bakanlık tarafindan yürürtüğe konulan yönetmelikle düzenlenir. Bakan onayı ile Ankara dışında araştırma merkezlerine bağlıçalışma grupları oluşturulabilir.

(9) Bu madde kapsamanda araştırma merkezlerine atananlar hakkında 10 uncu ve geçici 3 üncü madde hükümleri uygulanmaz.

(10) Bu madde hükümlerine göre araştırma merkezlerine atanan personelden ilgili mevzuat uyarınca diğer kamu kurum ve kuruluşlarındaki kadro veya pozisyonlara atananlara, beşinci fikraya göre ödenen fark tazminatının aynı usul ve esaslar çerçevesinde õdenmesine devam olunur.

(11) Bu madde kapsamındaki personelin mali ve sosyal haklarına ilişkin konularda ortaya çıkabilecek tereddütleri gidermeye, uygulamayı yönlendirmeye ve gereklt dizenlemeleri yapmaya Hazine ve Mallye Bakanlığı yetkilidir.

(12) Bu maddenin uygulanmasına illkin usul ve esaslar ilgili bakanlıkça belirlenir."

15. 24. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen geçici 3. maddenin (3) numaralıfikrası şöyledir:
"(3) Bu Kanun uyarınca Devlet Personel Başkanlığı ve Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafindan atama teklifi yapılan ve göreve başlayanlar hakkında da 10 uncu maddenin birinci fikrası hükümleri uygulanır. Mali haklarının hesaplanmasında göreve başladıkları tarlhi takip eden hizmetlerı karşıığıda igiliye yapıan ödemeler,kurumlarınca yaplacak toplu ödeme tutarından mahsup edilir. Bu maddenin ikinci fikrasıkapsamındakilere atama teklifinin yapıldığı kurumlar tarafindan ödeme yapılır."
16. 26. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye (KHK) eklenen geçici 35. madde şöyledir:
“Geçici Madde 35- (Ek: 25/7/2018-7145/26 md.)
A) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarlhten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Milı Güvenik Kurulunca Devletin millī güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun salt çoğunluğunca; Yarguay daire başkanı ve üyeleri hakkında Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunca; Danıştay daire başkant ve ūyeleri hakkında Danıştay Başkanlık Kurulunca; hâkim ve savcılar hakkında Häkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurutunca, askeri hâkimler hakkunda Milli Savunma Bakanının başkanlığında, Mili Savunma Bakanı tarafindan birinci sınf askeri håkimler arasından seçllecek iki askeri hâkimden oluşan komisyonca ve Sayıştay meslek mensupları hakkında Sayıştay Başkanının başkanlığında, başkan yardımcıları ile Sayıştay Başkanı tarafındun belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşan komisyonca meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarımalarına karar verilir. Bu kararlar, ResmîGazetede yayımlanır ve yayımı tarihinde ügililere tebliğ edilmiş sayılır. Meslekten çıkarma kararlarına karşı ilgili kanunlarda yer alan hükümler uyarınca itiraz edilmesi veya yeniden inceleme talebinde bulunulması üzerine verilen kararlar da Resmi Gazetede yayımlanır ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edülmiş sayılır. Bu kişüler hakkında alınan kararlar on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Görevden uzaklaştırlanlar veya görevlerine son verilenlerin silah ruhsatlar ve pasaportlan iptal edilir ve bu kişiler oturdukdarı kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir.

Bu fikranın birinci paragrafi uyarınca görevine son verilenler hakkında bu maddenin (B) fikrasının ikinci paragrafı hükümleri uygulanır. Ayriıca askeri håkimterin askeri rütbeleri, mahkümiyet kararı aranmakszın alinır.

B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten ttibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Mül Güvenlik Kurulunca Devletin milti güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya ütisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen;
1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayilı Türk Silählı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel Mil Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.
2) 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.


3) 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayıı Türk Silählı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkanda Kununa tabi personelden Türk Silahls Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

4) 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

5) Mill Savunma Bakanına bağlı personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

6) Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli İçişleri Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.
7) 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununa tabi personel,Yükseköğretim Kurulu Başkanının teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulunun kararıyla;yükseköğretim kurumlan ile yükseköğretim üst kuruluşlarındaki 657 sayılı Kanuna tabi personel ise yükseköğretim kurumlar ile yükseköğretim üst kuruluştarının en üst yöneticisinin teklifi üzerine, yükseköğretim kurumlarinda üniversite yönetim kurulunun,yükseköğretim üst kuruluşlarında ise Yükseköğretim Kurulunun kararıyla kamu görevinden çıkarılır.

8) Mahalli idareler personeli, valinin başkanlığında toplanan ve vali tarafindan belirlenen kurulun teklifi üzerine İçişleri Bakanının onayıyla kamu görevinden çıkarılır.
9) 657 sayılı Kanuna ve dīğer mevzuata tabi her türlü kadro, pozisyon ve statūde (isci dâhil) istihdam edilen personel, ugili kurum veya kuruluşun en üst yöneticisi başkanlığında bağlı, ilgili veya ilişkili olunan bakan tarafindan oluşturulan kurulun teklifi üzerine ilgili bakan onayıyla kamu görevinden çıkarılır. Bu maddenin (A)fikrasında belirtilenlerin işlemleri ise söz konusu fikradaki usule göre yaptlır.
10) Bir bakanlığa bağlı, ilgili veya ilişkili olmayan diğer kurumlarda her türlü kadro,pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personel, birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amirin onayıyla kamu görevinden çıkarılır.

Bu fikranın birinci paragrafı uyarınca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolayl olarak görevlendirilemez;görevinden çikarlanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayitır. Birinci paragraf uyarınca Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden çıkarlanların, mahkeme karurı aranmaksızın, karar tarihinden geçerli olmak üzere rütbe ve memuriyetleri geri alınır, bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez ve on beşgün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Bu paragrafta sayilan görevieri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatımı taşımayanlar hakkında da bu paragraf hükümleri uygulanır.

Bu fikraya göre görevlerine son verilenlerin silah ruhsatlari, gemi adamlığına tlişkin belgeleri ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamaz.


Bu fikrada öngörülen usuller uyarınca, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devietin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya iltisaka yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek idart işlem tests edilmek suretiyle kamu görevinden çıkarlanların itirazları üzerine yaptlacak değerlendirme sonucunda görevlerine iadesine ilişkin işlemler aynu usullerle yapılır. Bu kapsamda görevine iade edilentere kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden malt ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine ladesi, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihte bulunduklar yöneticilik görevi dişında öğrenim durumları ve kazanıtmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir.
C) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; haklarında (A) ve (B) fikralan uyarınca idart iştem tesis edilenler ile aymı gerekçeyle haklarında suçsoruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca igili pasaport birimine derhäl bildirilir. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilebilir. İlgili pasaport birimine isimleri bildirilen kişilerin eşlerine alt pasaportlar da genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hâlinde aynı tarihte İçişleri Bakanlığınca iptal edilebilir.
C) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yı süreyle; terör örgütlerine veya Mil Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle hakkında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin olarak yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce thtiyaç duyulan,19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca mūşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç, telekomünikasyon yoluyla etişimin tespiti de dâhil olmak üzere her türlü bilgi ve belge, kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca vakit geçirümeksizin verilir.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; kamu kurum ve kuruluşlarının personeline ve bunların eş ve çocuklarına ait olup Tasarruf MevduatıSigorta Fonuna devredilen ve faaliyet izni kaldırılan Asya Katılım Bankası A.Ş.'de veya bu Bankayla Ügili olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, Bankacılik Düzenleme ve Denetleme Kurumunda ya da Malī Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığında bulunan her türlü bilgi, bu personelin çalıştığı kurum ve kuruluşlarca talepte bulunulması durumunda gecikmeksizin verilir ve bu işlemlere ilişkin olarak 5411 sayıı Kanunun 73 üncümaddesinin birinci fikrasında yer alan sınırlama uygulanmaz.
D) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten ttibaren üç yıl süreyle;
I) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevk edilen, kendi isteğtyle emekli olan,31/1/2013 tarilıli ve 6413 saylı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümlerine göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan, Devlet memurluğundan çıkarıan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan veya istifa eden subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, Devlet memuru, işçi, uzman erbaş, sözleşmell erbaş ve erler ile 926 sayılıKanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında haklarında işlem tesis edilenlerden,
2) Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığından emekliye sevk edilen, kendi isteğtyle emekli olan, llişiği kesilen, disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi saylan, istifa 

eden veya çekllmiş sayılan subay, sözleşmelł subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma, Devlet memuru, isçi, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erlerden,
3) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılt Emniyet Teşkilat Kanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fikraları ile geçici 27 nci maddesi uyarınca resen emekltye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan veya disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanlardan,
terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaltyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yaħut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin rütbeleri ügili bakanın onayıyla alınır. Bu kişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevine yeniden kabui edilmez,doğrudan veya dolaylı görevlendirilemez ve bu kişiler on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Ayrica bunlar uhdelerinde taşımuş oldukları mesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamaz ve bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamaz. Bu kiştlerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul,komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu ūyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayiır. Bunların silah ruhsatlari, emekli kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri, pilot lisansları ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir, Bu kişller özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamaz.

E) Bu maddenin (A), (B) ve (D) fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilenler uhdelerinde taşımış oldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve yüksek mahkeme başkan ve üyeliği, müsteşar, hâkim, savci, kaymakam ve benzeri meslek adlarım ve sifatlarım kullanamaz ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamaz.

F) Bu maddenin (A), (B) ve (D) fikraları kapsamundaki görevler yerine getirilirken görevin niteliğinden doğan veya görevle llgili olmak şartyla görevin ifası sırasında işlendiği iddia olunan suçlardan dolayı kamu görevliert hakkında adli ve idari soruşturma ve kovuşturma yapıiması llgisine göre ilgili bakan, Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısının iznine tabidir.

G) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle; terör örgütlerine veya Mili Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatta yer alan;
a) Soruşturmaya başlama süresi uygulanmaz 
b) Disiplin soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma süreleri bir yıl olarak uygulanır ve bu süre Ugisine göre ügili bakan, Hâkimler ve Savcılar Kurulu,Yükseköğretim Kurulu veya ilgili kurul onayıyla bir yıla kadar uzatılabilir 
c) Adli soruşturma ve kovuşturma sebebiyle görevden uzaklaştırma veya açığa alma işlemlerinde değertendirme süreleri uygulanmaz 
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaltyette bulunduğuna karar verilen yapi,oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında görevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemi tesis edilen ve ülgili mevzuatında yer alan sūreleri dolan kamu görevlilerinin durumu, işlemi tesis eden 

makamca en geç üç ay içinde gözden geçirilir ve yeniden bu fikra hükümlerine göre karar verilir. Karar verilinceye kadar, herhangi bir işleme gerek katmaksızın görevden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirlerinin uygulanmasına devam olunur.
Bu maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilecek olanlara yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafindan uygun vasitalarla savunma hakkıverilir. Verilen süre içinde savunmasını yapmayanlar, savunma hakkından vazgeçmişsayılır."
17. Geçici 1. maddesi şõyledir:
"GEÇİCi MADDE 1- (1) 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı Olağanüstū Hal Kapsamunda Bazı Düzenlemeler Yapuması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun I9 uncu maddesinin ikinci fikrasıuyarınca Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atanmasına ilişkin hūkūm,bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yı süreyle uygulanır.
(2) 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde llan edilen olağanüstü hal döneminde yürürlüğe konulan ve Fon ile Fonun ilişkili olduğu Bakan ve Fonun kayyımüık yetkisi kapsamında atananlar veya görevlendirilenlerin görev,hak, yetki ve sorumluluklarını ve şirket ve mal varlığı değerlerine ilişkin, kefalet ve takip dâhil tüm muafiyetleri düzenleyen kanun hükümleri, Fonun kayyım atandığı dosyalar bakımından ceza soruşturması veya kovuşturması kesinleşinceye ya da satış veya tasfiye işlemleri tamamlanuncaya kadar uygulanur.

(3) 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muħakemesi Kanununun 133 üncü maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten Fonun kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortakları tarafindan yapıimış olan devir ve temlik işlemleri muvazaalı kabul edilerek geçersiz sayılır ve ticaret sicilinden resen terkin edilir."
B. 7333 sayılı Kanun'un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı;
1. 11, maddesiyle 3713 sayılı Kanun’un ibare değişikliği yapılan geçici 19. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde 19- (Ek: 25/7/2018-7145/13 md.)
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yu süreyle; 5237 sayılı Türk Ceza Kamununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kamumu kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından:
a) Gözaltı süresi, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu sūre hariç, yakalama anından ttibaren kark sekiz saati, toplu olarak işlenen suçlarda dört günü geçemez. Delillerin toplanmasındaki gūçlük veya dosyanın kapsamlı olmast nedeniyle gözaltı süresi, birinci cümlede belirtilen sürelerle bağlı kalmak kaydıyla, en fazla iki defa uzatılabilir. Gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin karar, Cumhuriyet savcısıın istemi üzerine yakalanan kişi dinlenilmek suretiyle häkim tarafından verilir. Yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkımda da bu bent hükümleri uygulanır.

b) Şüphelinin aynı olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında bu işlem, Cumhuriyet savcısı veya Cumhuriyet savcısun yazılı emri üzerine kolluk tarafindan yapılabilir.

c) 1. Tutukluluğa itiraz ve tahliye talepleri dosya üzerinden karara bağlanabilir.
2. Tahliye talepleri en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmest ile birlikte dosya üzerinden karara bağlanabilir.

3. 4/12/2004 tarihli ve 5271 saylı Ceza Muhakemesi Kamununun 108 inci maddesi uyarınca yapılan tutukluluğun incelenmesi en geç, otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden,doksanar günlük sürelerle kişi veya müdafi dinlenilmek suretiyle resen yapılır."
2. 20. maddesiyle 7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin ibare değişikliği yapılan (1) numaralı fikrası şöyledir:
"(1) 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapiması Hakkanda Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kamumun 19 uncu maddesinin ikinci fikrası uyarınca Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonumun kayyım olarak atanmasına ilişkin hüküm, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren alt yıl süreyle uygulanır."
3. 23. maddesiyle 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin ibare değişiklikleri yapılan (A), (B), (C), (C), (D) ve (G) fikraları şõyledir:
“A) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkanda Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun salt çoğunluğunca; Yargıtay daire başkanı ve üyeleri hakkında Yarguay Birinci Başkanlık Kurulunca; Danıştay daire başkanı ve üyeleri hakkında Danıştay Başkanlık Kurulunca; hâkim ve savcılar hakkında Hákimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunca askeri hákimler hakkmda Milli Savunma Bakanınm başkanlığında, Milli Savunma Bakam tarafından birinci sınıf askeri hákimler arasından seçilecek iki askeri hákimden oluşan komisyonca ve Sayıştay meslek mensupları hakkmda Sayıştay Başkanmın başkanlığıda başkan yardımcıları ile Sayıştay Başkam targfindan belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşan komisyonca meslekte kalmalarınn uygun olmadığıa ve meslekten çıkarılmalarına karar verilir. Bu kararlar, Resmî Gazetede yayımlunır ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmiş sayılır. Meslekten çıkarma kararlarına karşı ilgili kamunlarda yer alan hükümler uyarınca itiraz edilmesi veya yeniden inceleme talebinde bulunulması izerine verilen kararlar da Resmî Gazetede yayımlanır ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmişsayılır. Bu kişiler hakkında alınan kararlar on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığıa bildirilir. Görevden uzaklaştırılanlar veya görevlerine son verilenlerin silah ruhsatları ve pasaportları iptal edilir ve bu kişiler oturdukları kamu konutlarından veya vakyf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir.

Bu fikranın birinci paragrafi uyarınca görevine son verilenler hakkında bu maddenin (B) fikrasmın ikinci paragrafi hükümleri uygulanır. Ayrica askeri häkimlerin askeri rütbeleri, mahkûmiyet kararı aranmakstzı almır.

B) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yı süreyle; terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar 

verilen yapı, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen;
1) 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.
2) 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanmım onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

3) 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Türk Silählı Kuvvetlerinde Istihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanuna tabi personelden Türk SilahlıKuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanının onay ile kamu görevinden çıkarılır.

4) 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kamununa tabi personelden Türk Silahlı Kuvvetlerinde istihdam edilenler Milli Savunma Bakanınm onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

5) Milli Savunma Bakanına bağlı personel Milli Savunma Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.

6) Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğü personeli İçişleri Bakanının onayı ile kamu görevinden çıkarılır.
7) 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayılı Yüksekõğretim Personel Kanumuna tabl personel.Yükseköğretim Kurulu Başkanının teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulunun kararıyla;yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşlarındaki 657 sayılı Kanuna tabi personel ise yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşlarmım en üst yöneticisinin teklifi üzerine, yükseköğretim kurumlarıda üniversite yönetim kurulunun,yükseköğretim üst kuruluşlarında ise Yükseköğretim Kurulunun kararıyla kamu görevinden çıkarılır.

8) Mahalli idareler personeli. valinin başkanlığında toplanan ve vali targfindan belirlenen kurulun tekifi izerine İçişleri Bakanmın onayıyla kamu görevinden çıkarılır.
9) 657 saylı Kanuna ve diğer mevzuata tabi her türlü kadro, pozisyon ve statüde (işçi dáhil) istihdam edilen personel, ilgili kurum veya kuruluşun en üst yöneticisi başkanlığında bağlı, ilgili veya ilişkili olunan bakan tarafindan oluşturulan kurulun teklifi üzerine ilgili bakan onayıyla kamu görevinden çıkarılir. Bu maddenin (A) fikrasında belirtilenlerin işlemleri ise söz komusu fikradaki usule gõre yapılır.

10) Bir bakanlığa bağlı ilgili veya ilişkili olmayan diğer kurumlarda her türlū kadro,pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personel, birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amirin onayıyla kamu görevinden çıkarılır.

Bu fikranım birinci paragrafi uyarınca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez: görevinden çıkarılanlarm uhdelerinde bulunan her türlü müievelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Birinci paragraf uyarınca Türk Silahlı Kuvvetleri, Jandarma Genel Komudanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden çıkarılanların, mahkeme kararıaranmaksızın, karar tarihinden geçerli olmak itzere rütbe ve memuriyetleri geri alınır, bu 

kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez ve on beş gün içinde Devleı Personel Başkanlığına bildirilir. Bu paragrafta saylan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatını taşımayanlar hakkında da bu paragraf hükümleri uygulanır.
Bu fikraya göre görevlerine son verilenlerin silah ruhsatları, gemi adamlığıa ilişkin belgelert ve pilot lisansları iptal edilir ve bu kişiler oturdukdarı kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilir. Bu kişiler özel güvenlik ştrketlerinin kurucusu, ortaği ve çalışan olamuz.

Bu fikrada öngörülen usuller uyarınca, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisaka yaħut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek idari tşlem tesis edtlmek suretiyle kamu görevinden çıkarılanlarım itirazları üzerine yapilacak değerlendirme sonucunda görevlerine iadesine ilişkin işlemler aynı usullerle yapılır. Bu kapsamda görevine iade edilenlere kamu görevinden çıkarıldikları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevinden çıkarıldikları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebilir.
C) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; haklarında (A) ve (B) fikraları uyarınca idari işlem tesis edilenler ile ayni gerekçeyle haklarında suçsoruşturması veya kovuşturması yürütülenler, işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhal bildirilir. Bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlar iptal edilebilir. Iigili pasaport birimine isimleri bildirilen kişilerin eşlerine ait pasaportlar da genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hálinde aym tarihte İçişleri Bakanlığınca iptal edilebilir.

C) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatınedeniyle hakkında inceleme ve soruşturma yūrütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarma ilişkin olarak yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce ihaiyaç duyulan, 19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç,telekomünikasyon yoluyla iletişimin tespiti de dâhil olmak üzere her türlü bilgi ve belge.kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca vakit geçirilmeksizin verilir.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; kamu kurum ve kuruluşlarımm personeline ve bunların eş ve çocuklarına ait olup Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen ve faaliyet izni kaldırılan Asya Katiılım Bankası A.Ş.'de veya bu Bankayla ilgili olarak Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunda, Bankacilik Dizenleme ve Denetleme Kurumunda ya da Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığında bulunan her türlü bilgi, bu personelin çalıştığı kurum ve kuruluşlarca talepte bulumulması durumunda gecikmeksizin verilir ve bu işlemlere ilişkin olarak 5411 sayılı Kanunun 73 üncû maddesinin birinci fikrasında yer alan smırlama uygulanmaz.

D) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihaen itibaren dört yıl süreyle;
1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekdi olan,31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahli Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümlerine göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan, Devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan veya istifa eden subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli 

astsubay, Devlet memuru, işçi, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile 926 sayılı Kanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında haklarmda işlem tesis edilenlerden,
2) Jandarma Genel Komdanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığından emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan, ilişiği kesilen, disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan, istifa eden veya çekilmiş sayılan subay, sōzleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma Devlet memuru, işçi, uzman erbaş, sőzleşmeli erbaş ve erlerden,
3) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fikraları ile geçici 27 nci maddesi uyarmca resen emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan veya disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanlardan.

terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisaka yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin rütbeleri ilgili bakanım onayıyla alınır. Bu kişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu gõrevine yeniden kabul edilmez.doğrudan veya dolaylı görevlendirilemez ve bu kişiler on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Ayrıca bunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sifatlarinı kullanamaz ve bu unvan ve sifalarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamaz. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurudu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır.Bunların silah ruhsatlari, emekli kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri. pilot lisanslarıve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamaz.

G) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yı süreyle: terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahua bunlarla irtibatıolduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatta yer alan;
a) Soruşturmaya başlama süresi uygulanmaz 
b) Disiplin soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma süreleri bir yıl olarak uygulanır ve bu süre ilgisine göre ilgili bakan, Hákimler ve Savcılar Kurulu, Yükseköğretim Kurulu veya ilgili kuru onayıyla bir yıla kadar uzatılabilir.

c) Adli soruşturma ve kovuşturma sebebiyle görevden uzaklaştırma veya açığa alma işlemlerinde değerlendirme süreleri uygulanmaz.

II. İLK İNCELEME 
A. E.2018/137 Sayılı Başvuru Yönünden 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtū ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELi, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai 

AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katılımlarıyla 17/10/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına ÖYBİRLIĞİYLE karar verilmiştir.

B. E.2021/106 Sayıhı Başvuru Yönünden 
2. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yildız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'ın katılımlarıyla 13/10/202I tarihinde yapıian ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLIĞİYLE karar verilmiştir.
III. BİRLEŞTİRME KARARI 
3. 18/7/2021 tarihli ve 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik YapıImasına Dair Kanun'un;
A. 11. maddesiyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terõrle Mücadele Kanunu'nun geçici 19.maddesinde yer alan “.…üç yıl..…" ibaresinin “…dört yıl…."şeklinde değiştirilmesinin,
B. 20, maddesiyle 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralıfikrasında yer alan “…üç ytl... " ibaresinin “...altı yıl..." şeklinde değiştirilmesinin,
C. 23. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesinin (A), (B), (C), (Ç), (D) ve (G) fikralarında yer alan “…ūç yıl..." ibarelerinin “.….dōrt yıl..”şeklinde değiştirilmesinin,
iptallerine ve yürürltüklerinin durdurulması talebiyle açılan davaya ilişkin E.2021/106sayılı davanın, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2018/137 sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMESÍNE, esas incelemenin E.2018/137 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine,13/10/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV. ESASIN İNCELENMESİ
4. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Yakup MACiT tarafından hazırlanan işin esasma ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A. Kanun'un 1. Maddesiyle 5442 Sayılı Kanun'un 11. Maddesinin (C)Fıkrasına Eklenen İkinci Paragrafin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
5. Dava konusu kural, valinin kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayat durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabileceğini, belliyerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını,araçların seyirlerini düzenleyebileceğini veya kısıtlayabileceğini, ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabileceğini öngörmektedir.
6. Kuralda valilere tanınan yetkideki ortak husus, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması hâlleridir. Söz konusu durumlarda kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilere yönelik bu kişilerin on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlarının engellenmesi, bu süreyle sıırlı olmak üzere belirli yerlerde ve saatlerde kişilerin dolaşmaları ve toplanmalarının kısıtlanması ile araçların seyirlerinin düzenlenmesi hususlarında valilere yetki verilmiştir. Yine kuralda belirtilen hâllerde valilere on beş günü geçmemek tüzere ildeki ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınmasını ve naklini yasaklayabileceği hususlarında yetki tanınmıştır.

7. 5442 sayılı Kanun'un 9. maddesinde, valinin, ilde Cumhurbaşkanmın temsilcisi ve idari yürütme vasıtası olduğu belirtilmiş, görevleri ayrıntılı olarak düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 11. maddesinin (A) fikrasıda, valinin il sınırları içinde suç işlenmesini önlemek,kamu düzeni ve güvenliğini korumak için gereken karar ve tedbirleri alacağı belirtilmiş, C)fikrasımn birinci paragrafinda ise il sınırları içinde huzur ve güvenliğin kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteallik emniyetin ve kamu esenliğinin sağlanması ile önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevleri arasında sayılmıştır.

8. Kanun'un 66. maddesinde valiye tanınan söz konusu önleyici kolluk yetkisi kapsamında alınan tedbirlere uymayanların cezalandırımasına karar verileceği hükme bağlanmıştir.

9. Kural kapsamında valilerin alacağı karar ve tedbirlerin idari işlem niteliğinde olması nedeniyle bunlara karşı idari yargı yoluna başvurulabileceği, idare mahkemelerince yürütmenin durdurulması kararı verilebileceği açıktır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
10. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kural kapsamında valilere tanınan yetki ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı, seyahat özgürlüğü, toplantı ve gösteri yürüyüşleri düzenleme hakkına sınırlama getirildiği, temel hak ve özgürlāklere kanunla sınırlama getirilirken kanunun içeriğinin belirli ve sonuçlarımın öngörülebilir olması gerektiği, bireyler için öngörülebilirlik sağlamayan bir düzenlemenin Anayasa'da geçen kanunla sınırlama ölçütünū karşılamayacağı, kuralda yer alan kamu düzeninin bozulabileceği yönünde ciddi belirtiler bulunması hâli ile kamu düzenini bozabileceğinden şüphelenilen kişiler, kamu 

düzeninin olağan hayatı durduracak şekilde bozulması kavramlarının belirli olmadığı, ayrıca kuralda valilerin söz konusu yetkiyi keyf kullanmasını önleyecek herhangi bir güvenceye yer verilmediği, bu yõnüyle kuralın belirsiz ve keyfi uygulamalara yol açabilecek nitelikte olduğu, ðte yandan valilere tanınan yetki kapsamında eğitim, çalışma, yaşam hakkı gibi başka pek çok temel hak ve özgürlüğe de sınırlama getirilebileceği, kuralda on beş günlük tedbir süresinin sona ermesi hâlinde yeniden karar alınarak sınırsız bir şekilde sõz konusu yetkinin kullanılmasını engelleyecek bir güvencenin düzenlenmediği, yasakları ihlal edenler hakkında idari para cezası veya hapis cezasının uygulanmasının sõz konusu olabileceği, bu itibarla kuralla valilere görev alanlarına giren bölgelerde adı konulmamış bir olağanüstü hâl (OHAL) ilan etme yetkisinin tanındığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 13., 19., 23., 34. ve 119. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırıhk Sorunu 
a. Paragrafın “.….belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasıtlayabilir ve..." Bölämü

i. “...toplanmalarıni,..." İbaresi 
11. Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasında “Herkes, õnceden izin almadan,silahsız ve saldirısız toplantı ve gösteri yürüyūşü düzenleme hakkana sahiptir." denilmek suretiyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı güvenceye bağlanmaktadır. Toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireylerin düştünce açıklamalarında bulunmak amacıyla açık veya kapalı mekânlarda, kamu otoriteleri ile üçüncü kişilerin müdahalesi olmaksızın,geçici olarak bir araya gelebilme serbestisini korumaktadır (AYM, E.2020/12, K.2020/46,10/09/2020, § 5).

12. Kural, valilere kişilerin ildeki belli yerlerde veya saatlerde toplanmalarına yönelik düzenleme yapma ve kısıtlama yetkisi tanımak suretiyle toplantı ve gösteri yürūyüşühakkına sınırlama getirmektedir.

13. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına sınırlama getirilirken temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin dikkate alınması gerekmektedir. Anayasa'nın anılan maddesinde “Temel hak ve hürriyetler,özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlıolarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna.demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırıolamaz” denilmektedir. Buna göre seyahat Özgürlüğüne ve toplantı ve gösteri yürūyüşühakkına getirilen sıntrlamamn Anayasa'da õngörülen sınırlama sebebine, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülälük ilkesine uygun olması gerekir.
14. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. Ancak sınırlamaya yönelik kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralın keyfilīğe izin vermeyecek şekilde belirli niteliklere sahip olması gerekir. Bu kapsamda düzenlemeler belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmalıdır.

15. Esasen temel hakları smırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde,kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî uygulamalarıa karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur.Zira bu ilke hukuk normlarımın õngõrülebilir olmasım, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddelerinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi işığında yorumlanmalıdır (AYM, E.2018/90, K.2019/85, 14/11/2019, §42).

16. Kişiler açısından öngörülebilir bir hukuk güvencesinin sağlanması, kişilerin idari tedbire kimlerin muhatap olacağını, hangi fiillerin tedbiri gerektireceğini önceden bilecek konumda olmaları ile mümkündür. Tedbirlerin ve bu kapsamda uygulanacak yaptırımın öngörülebilir olması, hukuk devleti ilkesinin gereklerindendir. Öngörülebilirlik mevzuat ve yargısal içtihatlarla sağlanabilir. Bu kapsamda kişilerin belirli bir hareketi yapmaktan doğabilecek sonuçları, en azından içinde bulunulan şartların gerektirdiği makul bir ölçüde değerlendirebilmesi, kanunun öngõrülebilirlik şartının yerine getirilmesine engel değildir.
17. Kuralda öngörülen tedbir kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatıdurduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması şartlarıma bağlanmış, kişi yönünden ise kapsamı tedbirin uygulandığıyerde bulunan herkesi içerecek şekilde geniş belirlenmiştir.

18. Kuralda öngörülen tedbirin şartlarımı belirleyen kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması ibareleri belli ölçüde soyut olmakla birlikte bunların belirsiz ve öngörülemez nitelikte sonuçlar doğurabileceği söylenemez. Bu ibarelerin hukuki niteliği ve objektif anlamı yargı içtihatlarıyla belirlenebilecek durumdadır. Ayriıca yetkinin tanındığı makam, yetkinin kapsamı ve süresi kuralda herhangi bir tereddüde yer yermeyecek şekilde açık ve net olarak tespit edildiği dikkate alındığında kuralın kanunilik ilkesine aykırıbir yönünün bulunmadığı anlaşılmaktadır.

19. Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkımın millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Buna göre demokratik toplumda vazgeçilmez bir hak teşkil eden toplantı ve gösteri yürüyüşleri, Anayasa'da belirtilen meşru amaçlardan birine dayanılarak ancak istisnai hâllerde sınırlandırılabilir. Ayrıca amlan maddenin üçüncüfikrasında, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usullerin kanunda gösterileceği belirtilmek suretiyle kanun koyucuya düzenleme yetkisi tanınmıştır.


20. Dava konusu kuralda idari tedbirlere konu eylemler kamu düzeni ya da güvenliğinin bozulmasına neden olabilecek fiillerdir, Buniar, ceza hukuku anlamında suç ya da kabahat olabilir. Kuralla kamu düzeni ya da güvenliğinin bozulmasına sebebiyet verecek fiillerin önlenmesinin amaçlandığı gözetildiğinde kuralın kamu güvenliği ve kamu düzeninin sağlanması şeklinde meşru bir amaca yönelik öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
21. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmasi,bir başka ifadeyle demokratik toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması gerekir.Toplumsal düzenin bozulmasına neden olabilecek filleri önleyerek kamu güvenliği ve düzeninin sağlanmasını amaçlayan kuralın demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı sõylenemez.

22. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik sınırlamanın Anayasa'mn 13. maddesi uyarınca ölçülü olması gerekir. Ölçülūłūk ilkesi ise elverişlilik,gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırłamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşımak istenen amaç bakımından sımırlamanın zorunlu olmasını diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşılmasının mümkün olmamasımi, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56, 11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53,27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, § 18 ; Mehmet Akdoğan ve diğerleri. B. No:2013/817, 19/12/2013, § 38; Mahmut Üçüncü, B. No. 2014/1017, 13/7/2016, §81).
23. Kuralın, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması hallerinde,bu durumun doğmasina neden olan olguları bertaraf etme ve bu suretle kamu düzeni ve güvenliğini sağlama amaçlarına ulaşma bakımından elverişli olduğu açıktır.
24. Kanun koyucunun hukuka aykır fillerin gerçekleştirilmesini sağlayacak koşulların ortadan kaldırılması ħususunda takdir yetkisinin bulunduğu gözetildiğinde kuralda õngõrülen tedbirin söz konusu amaçlara ulaşma bakımından gerekli olmadığı da sõylenmez.
25. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik şınırlamanın orantılılığıdeğerlendirilirken tedbir süreci bir bütün olarak ele alınmalıdır. Bu bağlamda kuralla valiye tanınan yetkinin şartlari, kapsamı, süresi, keyfilīği önleyecek güvencelerin varlığı ve tedbirlere karşı öngörülen denetim mekanizmasının etkinliğinin dikkate alımması gerekir.
26. Hukuk devletinde temel hak ve özgürltüklere yönelik sınırlamaların istisnai nitelik taşıması zorunludur. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilen sımırlamanın, bu sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olması düşünülemez Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun, kısitiamaların, temel hak ve δzgüritüklerin kullanımını aşırı derecede zorlaştırmaması gerekir. Bu açıdan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına kamu güvenliği ve düzeninin sağlanması amacıyla getirilen sınırlamanın söz konusu hakka en az müdahaleye imkân veren ölçūlü bir sınırlama niteliğinde olması gerekir.


27. Dava konusu kuralda olduğu gibi devletin belli amaçlarla başvuracağı tedbirlerin geçici, ölçülū ve denetime açık olmasi gerekir.Bu da tedbirlerde, hedeflenen meşru amacıgerçekleştirmeye elverişli en hafif müdahale yöntemlerinin uygulanmasını zorunlu kılar.Bunun yanında temel hakka sinırlama getiren düzenlemelerin kapsam ve sinırları itibariıyla idarenin keyfi uygulamalarımı Önleyecek niteliğe de sahip olması gerekir. Aksi halde hukuk devletinin gerektirdiği meşru amaç ve araç arasında makul ve uygun bir denge kurulmasımümkün olamaz.

28. Kuralda, kamu düzeni veya güvenliğini olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozacak ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtileri doğuracak durumların tespiti valinin değerlendirmelerine bırakılmıştır. Ancak kuralda tedbirin şartlarını oluşturan söz konusu olguların var olup olmadığı ya da bunların gerçekten kural kapsamında kalıp kalmadığı yönündeki takdir yetkisinin objektif ölçütlere göre yargı mercileri tarafından denetlenmesi mümkündür.

29. Tedbir kararına karşı Öngörülen yargı denetiminin varlığı bunun işlevsel olmasıyla bir anlam ifade eder. Aksi durum denetimin, idarenin keyfi uygulamalarını önleme fonksiyonunu ortadan kaldırır. Kural kapsamında alınan tedbirlere karşı açılacak davalarda yargı mercileri tarafindan kısa sürede karar verilmemesi ihtimali kategorik olarak yargıdenetiminin etkisiz olduğu sonucunu doğurmaz. Nitekim idari yargılama usulüne göre “idari işlemin uygulanması halinde telafisi güç veya imkânsız zararların doğması" ve “idari işlemin açıkça hukuka aykırı olması" dürumunda yürütmenin durdurulması kararı verilmesi mümkündür.

30. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında verdiği bir kararda benzer nitelikte bir tedbir olan sokağa çıkma yasağımı idari işlem olarak nitelendirmiş, tedbire karşıidari yargıda açılacak iptal davasında, yasağın makul sürede yürütmesinin durdurulmasının mümkün olması nedeniyle söz konusu davanın etkili bir başvuru yolu olarak değerlendirilebileceğini, yürütmenin durdurulmasına makul sürede karar verilmemesi hâlinde ise davanın fiilen etkisiz hâle geleceğini belirtmiştir (Senih Özay, B.No: 2020/13969,9/6/2020, §§ 28, 34). Dolayısıyla tedbire karşı dava açma ve makul sürede yürütmenin durdurulması kararı verilebilmesi imkânı denetim mekanizmasımı işlevsel hale getirmektedir.
31. Orantıhlk incelemesinde kuralda öngörülen tedbir süresine de değinilmesi gerekir. Kuralda tedbir kararının on beş günü geçmemek üzere verilebileceği düzenlenmiştir.Kuralda süre sınırına ilişkin olarak kullamılan bu ibarenin tedbire neden olan her bir olay için verilebilecek azami süreyi ifade ettiği, valinin sõz konusu yetkiyi ancak bu süre içinde bir defada kullanabileceği anlamına geldiği açıktır. Dolayısıyla kuralda Öngörülen sürenin makul olmadığı sõylenemez.

32. Dolayısıyla kuralda öngörülen tedbirin niteliği, sūresi dikkate alındığıda idari yargı denetiminin keyfi uygulamalara karşı etkili ve ivedi denetim mekanizması sağladığısonucuna ulaşılabilir.

33. Bu itibarla kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekiīde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde valilere on beş günü geçmemek üzere ildeki belli yerlerde ve saatlerde kişilerin toplanmalarına yönelik düzenleme ve kısıtlama yapma yetkisi tanıyan kuralın, kamu düzeni 

ve güvenliğini sağlama amacı bakımından toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına őlçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.

34. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 34. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüşse de bu bağlamda belirtilen hususiarın Anayasa'nın 13. ve 34. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 19., 23. ve I19. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
#. Bölümün Kalan Kısmı
35. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikraşında ifade edilen "Herkes. kişi hürriyett ve güvenliğine sahiptir." şeklindeki düzenlemede yer alan hürriyet sözcüğü, özgürläk ve bağımsızlığın yanı sıra serbestlik anlamına da gelmektedir. Bu anlamda kişi hürriyetine yönelik bir sınırlamanın varlığından bahsedebilmek için kişinin hareket serbestisinin maddi olarak sımırlandırılmış olması gerekir. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir sınırlama için kişi, rızası olmaksızın en azından rahatsızlık verecek uzunlukta bir süre boyunca belirli bir yerde fiziki olarak tutulmalıdır (Galip Öğüt [GK], B. No: 2014/5863,1/3/2017, § 34).

36. Anayasa'nın anılan maddesinin metni bir bütün olarak değerlendirildiğinde maddenin ikinci ve üçüncü fikralarındaki sınırlama sebeplerinin kişilerin fiziksel özgürlüklerine ilişkin olduğu, ayrıca devam eden fikralardaki güvencelerin de fiziki olarak özgürlüklerinden yoksun bıraktlmış kişiler bakımından getirildiği görülmektedir. Dolayısıyla kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının güvence altına aldığı şey, bireylerin yalnızca fiziksel özgürlüğüdür (Galip Öğüt. § 35).

37. Anayasa'nın “Yerleşme ve seyahat hürriyeti" başlıklı 23. maddesinde herkesin yerleşme ve seyahat özgürlüğüne sahip olduğu belirtilmiştir. Seyahat özgürlüğü, kişilerin gidip-gelme, dolaşma, hareket δzgürlüklerini güvenceye almaktadır (AYM, E.2000/82,K.2002/193, 26/1 1/2002). Bireylerin serbestçe yer değiştirme hakkım ifade eden seyahat özgürlüğünün yurt içi ve dışı seyahatleri kapsadığı açıktır.

38. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı ile seyahat özgürlüğüne yönelik sımırlama arasındaki temel fark, nitelik ve esastan ziyade sınırlamanın derece ve yoğunluğu ile ilgilidir.Kişi özgürltüğü ve güvenliği hakkı bağlamında hareket serbestisine yönelik kısıtlama, seyahat Özgürlüğüne yönelik bir sınırlamaya göre çok daha ileri derecede ve yoğun olmalıdır.Sıırlamalardaki derece ya da yoğunluğun değerlendirilmesinde, tedbirin niteliği, süresi,etkileri ve uygulanma tarzı gibi çeşitli faktörler ile bireyin gündelik hayatının devlet tarafindan ne ölçüde denetim altında tutulduğunun dikkate alinması gerekir (Sebahat Tuncel,B. No: 2012/1051, 20/2/2014, § 44).


39. Bu bağlamda kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde vali tarafindan on beş günü geçmemek üzere kamu düzeni ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilerin ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlarımın sınırlanabileceğini, belli yerlerde ve saatlerde kişilerin dolaşmalarımı ve araçların seyirlerini düzenleyebileceğini veya kısıtlayabileceğini hükme bağlayan kuralın seyahat özgürlüğükapsamında değerlendirilmesi gerekir.

40. Kural, valilere kamu düzeni ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara kısıtlama getirme, kişilerin belli yerlerde veya saatlerde dolaşmaları ve araçların seyirlerinin düzenlenmesi ve kısıtlanmasına karar verme yetkisi tanımak suretiyle seyahat özgürlüğüne sınırlama getirmektedir.

41. Seyahat Özgürlüğüne sınırlama getirilirken temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkeleri düzenieyen Anayasa'nın 13. maddesinin gözönüne alınması gerekmektedir.

42. Seyahat özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır Ancak sınırlamaya yönelik kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralın keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli niteliklere sahip olması gerekir. Bu kapsamda düzenlemenin belirli, ulaşılabilir ve öngörālebilir olması gerekir.

43. Kuralda yer alan tedbirlerin uygulanması kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması şartlarına bağlanmış ve kapsamı da ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışın engellenmesi açısından kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilerle sınırlandırılmıştır. Buna karşılık belli yerlerde veya saatierde dolaşma,araçların seyirlerinin düzenlenmesi veya kısıtlanmasına yönelik tedbirler için kişiler yönünden herhangi bir sınırlama getirilmemiştir.

44. Bir önceki başlik altında incelenen kuralın kanunilik denetiminde yapılan açıklamalar bu kısım için de geçerli olmakla birlikte anılan kuraldan farklı olarak dava konusu kuralda yer alan ildeki belli yerlere giriş ve çıkaşı sınırlandırıması tedbirine yönelik olarak tedbire muhatap kişilerin kapsamımı belirlemek için kułlanılan kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler ibaresinin de hukuki niteliği ve objektif anlamının yargı içtihatlarıyla belirlenebilecek durumda olduğu anlaşılmaktadir. Dolayısıyla belirli ve öngörülebilir olduğu anlaşılan kuralın kanunilik ilkesine aykırı bir yönübulunmamaktadır.

45. Anayasa'nın 23. maddesinin üçüncü fikrasında güvence altına alınan vatandaşın yurt đışına çıkma õzgürlüğünūn, ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararına bağlı olarak sımrlanabileceğine ilişkin teminatın niteliği itibarıyla ancak bireysel durumlarda işlerlik kazanabileceği, dolayısryla bu özel sınırlama sebebinin yalnızca bireysel olarak belirli kişi veya kişilerin yurt dışına çıkış haklarının sımırlanması hâlinde söz konusu olabileceği, buna karşılık yurt dışıa çıkış hakkım genel olarak sınırlayan düzenlemelere 

yönelik herhangi bir sinırlama nedenine Anayasa'nın 23. maddesinde yer verilmediği anlaşılmaktadır (AYM, E.2019/94, K.2022/32, 24/03/2022, § 117).
46. Nitekim Anayasa'nın sõz konusu maddesinin üçüncü fikrasında değişiklik yapan 7/5/2010 tarihli ve 5982 sayılı Kanun'un 3. maddesinin gerekçesinde de “Maddede yapılan değişikdikle, idare tarafindan, vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyetinin sınırlandırılmasına son verilmekte; yurt dışına çıkma hürriyetinin, sadece suç soruşturması veya kovuşturmasısebebiyle ve hákim kararına bağlı olarak sınırlandırılabilmesi ilkesi benimsenmektedir." denilmektedir. Bu bağlamda Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler yurt dışına çıkma özgürlüğüne sınır teşkil edebilir (AYM, E.2019/94, K.2022/32, 24/03/2022, § I18).

47. Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun huzur ve refahıı sağlamak devletin temel amaç ve gõrevleri arasında sayılmıştır. Bu yõnüyle devletin kamu düzeni ya da güvenliğinin bozulmasına neden olabilecek filleri önlemek üzere gerekli tedbirleri alması söz konusu olabilir. Kural kapsamında kamu düzeni ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara kısıtlama getirmek, kişilerin belli yerlerde veya saatlerde dolaşmaları ve araçların seyirlerinin düzenlenmesi ve kısıtlanmasına yönelik tedbir almak kamu düzeni ve güvenliğini tesis etmek suretiyle kişilerin ve toplumun huzur ve refahını sağlama amacıa hizmet etmektedir. Bu açıdan kuralın meşru bir amaca yönelik öngõrüldüğü anlaşılmaktadır.
48. Seyahat özgürlüğüne getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesi gereğince ölçülü olması gerekir. Kuralın, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması hallerinde, bu durumun ortaya çıkmasına neden olan olguları bertaraf etmek ve bu suretle kamu dūzeni ve güvenliğinin sağlanması amaçlarına ułaşma bakımından elverişli ve gerekli olduğu açıktır.

49. Seyahat özgürlüğüne yönelik sınırlamanın orantılılığı ile ilgili bir önceki başlık altında açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
50. Bu itibarla dava konusu kuralla kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatıdurduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bułunduğu hâllerde valilere on beş günü geçmemek üzere kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara sınırlama getirme, belli yerlerde ve saatlerde kişilerin dolaşmaları ve araçların seyirlerini düzenleme ve kısıtlama yetkisi tanıyan kuralın kamu düzeni ve güvenliğini sağlama amacına ulaşma bakımından seyahat özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği sõylenemez.

51. Açıklanan nedenlerle kurai, Anayasa'mn 13. ve 23.maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.


Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüşse de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 23. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 19., 34. ve 119. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
b. Paragrafm Kalan Kısmı
52. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 35.maddesi yõnünden de incelenmiştir.

53. Anayasa'nın 35. maddesinde “Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir./ Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kamunla sınırlanabilir./ Mülkiyet hakkının kullanılmasıtoplum yararına aykarı olamaz." denilmektedir. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlümal varlığı hakkıı kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015). Bu bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkuł ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırh ayni haklar ve fikrî hakların yanı sıra icrası mümkün olan her türlü alacak da mülkiyet hakkınin kapsamına dâhildir (Mahmut Duran ve diğerleri,B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60).

54. Mülkiyet hakkı kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sımırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, onun semerelerinden yararlanma ve ondan tasarruf etme imkânı verir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, § 32). Dolayısıyla malikin mülkünü kullanma, onun semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sınırlanması mülkiyet hakkına mūdahale teşkil eder (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 53).
55. Kuralla kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bułunduğu hâllerde valinin on beş günü geçmemek kaydıyla ildeki ruhsathı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınmasımı ve naklini yasaklayabileceğinin öngörülmesi suretiyle mülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.

56. Kural kapsamında valiye tanınan yetkinin kapsamı, şartları ve süresinin herhangi bir tereddüde yer yermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralın temel hak ve özgüriüklerin kanunla sınırlanması ölçütüne aykırı bir yönü bulunmamaktadır.
57. Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararıamacıyla sıırlanabilmektedir. Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlanması imkânı vermekle bir sınılama amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını Öngörmek ve bu anlamda bir sinırlamanın da sınırını oluşturmak suretiyle mülkiyet hakkımı etkin bir şekilde korumaktadır (Nusrat Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, § 53).

58. Ruhsatlı da oisa her çeşit silah ve merminin kamu düzeni ya da güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde il sınırları içinde taşınmasının ve naklinin yasaklanmasım õngören kuralın kamu güvenliği ve düzeninin sağlanması ve korunmasısuretiyle kamu yararını hedeflediği, bu yöntyle sınırlamanın Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen sınırlama sebebine uygun olduğu anlaşıimaktadır. Ancak kuralın anayasal bağlamda meşru bir amacının bulunması yeterli olmayıp sınırlamanın õlçültü olması gerekir.
59. Esasen ruhsatlı da olsa her ceşit silah ve merminin kamu düzeni ya da güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde taşınmasının ve naklinin yasaklanmasının kamu güvenliği aleyhine yürütülen faaliyetlerin ortadan kaldırılması ve bu suretle kamu düzeninin sağlanarak kamu yararı amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

60. Mülkiyet hakkına yönelik sınırlamanın orantılılığı ile ilgili Kanun'un 1.maddesiyle 5442 Sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafta geçen “.…toplanmalarını,." ibaresine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

61. Bu itibarla valilere il içinde belli yerlerde ve saatlerde ruhsatlı da oisa her çeșit silah ve merminin taşınması ve naklinin yasaklanması hususunda yetki tanıyan kuralla, kamu güvenliğinin sağlanması ve korunması amacına ulaşma bakımından kişilerin mülkiyet hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirildiği söylenemez.

62. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kurahın Anayasa'nın 19., 23., 34. ve 119. maddeleriyle bir ilgisi gōrülmemiştir.
B. Kanun'un 2. Maddesiyle 211 sayılı Kanun'a Eklenen 56/A Maddesinin Birinci Fıkrasım“…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri.…." Bölümünün, 56/B Maddesinin Birinci Fıkrasını İkinci Cümlesinde Yer Alan “..gerektiğinde el ile.…" İbaresi ile Üçüneü ve Dördüneü Cümlelerinin İncelenmesi 

1. 56/A Maddesinin Birinci Fıkrasını “.….veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk ħizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri..." Bölūmū

a. Anlam ve Kapsam 
63. 211 sayılı Kanun'un 56/A maddesinin birinci fikrasında askeri mahallerde gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kişilerin üstü, özel kâğıtları ve eşyası ile ilgili yapılacak õnleme aramasının usul ve esasları düzenlemiştir.

64. Önleme araması esas olarak 4/7/[934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife Salâhiyet Kanunu'nun 9. maddesinde düzenlenmiştir, Söz konusu maddeye göre önleme aramasi,tehlikenin veya suç işlenmesinin Önlenmesi amacıyla kişilerin üstlerinin, araçlarının, Özel kâğıtları ve eşyasının aranması olarak tanımlanmıştır. Bu yönüyle önleme araması, ceza muhakemesi hukukunda, suçluların yakalanması ve suç delillerinin ortaya çıkarılması için başvurulan ve geçici bir koruma tedbiri olan adli aramadan ayrılmaktadır.
65. 211 sayılı Kanun'un 56/A maddesinin birinci fikrasında 2559 sayılı Kanun hükümleri ile uyumlu olarak tehlikenin veya suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş sulh ceza hâkimi kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde askeri birlik komutanının veyä askeri kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri üzerine, askerî mahallerde özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla kişilerin üstünün, araçlarının, özel kâğıtları ve eşyasınıaranacağı, bu konuda gerekli tedbirlerin almacağı, suç delillerinin koruma altına alınarak 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre gerekli işlemierin yapılacağı hükme bağlanmıştır. Amılan fikranın “...veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakanca bulunan hållerde askerî birlik komutanının veya askeri kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri.. " bölümü dava konusu kuralıoluşturmaktadır.

66. Anılan maddede, arama talep yazısında arama için makul sebeplerin gösterilmesi gerektiği, arama kararı veya emrinde aramanın sebebi, konusu, kapsamı ile yapılacağı yer,zaman ve geçerli olacak sürenin belirtileceği, konutta, yerleşim yerinde ve eklentilerinde õnleme aramasıın yapılamayacağı hüküm altına alınmıştır.

b. İptal Talebinin Gerekçesi 
67. Dava dilekçesinde õzetle; gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde arama emrinin kanunla yetkili kılınan merci tarafından verilmesi durumunda yazılı emrin yirmi dört saat içinde yetkili hâkimin onayına sunulmasının anayasal zorunluluk olduğu, kuralda söz konusu hâllerde askerî birlik komutanımın veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanının veya birim amirinin yazılı emrinin hâkim onayına sunulmasına yönelik bir güvencenin tesis edilmediği, ele geçirilen suç delillerinin tutanak altına alınarak 5271 sayılıKanun uyarınca işlem yapılacağı şeklindeki düzenlemenin de yazılı arama emrinin yirmi dört saat içinde håkim onayına sunuiması zorunluluğunu karşılamadığı, dolayısryla kuralın Anayasa'nın öngördüğü şartı karşılamaksızın özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkının sınırlanmasına imkân tanıdığı belirtilerek kuralı Anayasa'nın 20. maddesine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.


c. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
68. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13, maddesi yönünden de incelenmiştir.

69. Anayasa'nı 20. maddesinin birinci fikrasında; herkesin õzel hayatına saygıgösterilmesini isteme hakkına sahip olduğu, özel hayatın ve aile hayatının gizliliğine dokunulamayacağı belirtilmiş; ikinci fikrasında da “Millı güvenlik, kamu düzeni, suçişlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlākın korunması veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması sebeplerinden biri veya birkaçına bağlı olarak, usulüne göre verilmiş hákim kararı olmadıkça: yine bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde de kanunla yetkili kalınmış merciin yazılı emri bulunmadıkça; kimsenin üstü.özel kâğuları ve eşyası aranamaz ve bunlara el konulamaz. Yetkili merciin kararı yirmidőrt saat tçinde gõrevli hâkimin onayına sunulur. Hâkim, kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat İçinde açıklar; aksi halde, el koyma kendiliğinden kalkar.” hükmüne yer verilmiştir.
70. Buna göre bir kimsenin üstnün ve eşyasının aranabilmesi için gecikmesinde sakınca bulunmayan hâllerde mutlaka yetkili hâkim kararının bulunması, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmak kaydıyla kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emrinin bulunması gerekmektedir.
71. Dava konusu kuralda, askerî mahallerde gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde hâkim kararı aranmaksızın askerî birlik komutanınım veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanının veya birim amirinin yazılı emri üzerine kişilerin üstü, araçları, özel kâğıtları ve eşyalarının aranmasına imkân tanımakla kişilerin özel hayatına saygıgösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirilmektedir.

72, Kuralda arama kararının kapsamı ve şartları, hangi merci tarafindan ne şekilde verilebileceğinin açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.
73. Kuralda gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî yetkililerin yazılı emri üzerine önleme araması yapılmasına imkân tanınmasının kuraiın gerekçesinde belirtildiği üzere, askerî mahallerde fiziki güvenlik ile bilgi güvenliğine, emniyet ve kazaların önlemesine yönelik olarak verilmiş emirlere riayet edilip edilmediğinin tespit edilerek tehlikenin veya suçişlenmesinin õnlenmesinin amaçlandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın meşru bir amaçtaşımadığı sõylenemez.

74. Kişilerin özel hayatının korunmasımı isteme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesi gereğince Anayasa'nın sözüne de uygun olması gerekir.
75. Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında kişilerin özel hayatının korunmasını isteme hakkına sinırlama getiren arama ve elkoyma tedbirlerinin kapsam ve şartları ayrıntılı olarak düzenlenmiş ve birtakım güvenceler öngõrülmüştür. Kural olarak bir kimsenin üstünün, özel kâğıtlarının ve eşyasının aranabilmesi için gecikmesinde sakmca bulunmayan hâllerde mutlaka yetkili hâkim kararının bulunması, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde ise yirmi dört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulmak kaydıyla kanunla yetkili kılınmış merciin yazılı emrinin bulunması gerekmektedir. Yetkili mercii 

tarafindan verilen arama kararının yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmasi, arama kararını alınması ve uygulanması sürecinde keyfiliğin önüne geçilerek bireyler nezdinde hukuki güvenlik ve öngörülebilirliğin oluşmasına katkı sağlamaktadır.
76. Kuralda, askerî merciler tarafindan verilen arama emrinin yirmi dört saat içinde görevli hâkim onayına sunulmasına ilişkin güvenceye yer verilmediği anlaşılmaktadır.Dolayısıyla sõz konusu güvence sağlanmadan askeri mahallerde kişilerin üstü, araçları, özel kâğıtları ve eşyasının aranmasına imkân tanınması Anayasa'nın 20. maddesiyle bağdaşmamaktadır. Bu nedenle kuralla Anayasa'nın sözüne aykırı olarak kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirildiği anlaşılmaktadır.
77. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve İrfan FIDAN bu görüşe katıImamışlardır 
2. 56/B Maddesinin Birinci Fikrasınım İkinci Cümlesinde Yer Alan “..gerektiğinde el ile..." İbaresi 

a. Îptal Talebinin Gerekçesi 
78.Dava dilekçesinde özetle; hukukumuzda elle kontrol kavramının bulunmadığı,kaba arama, sıvazlama, elle kontrol şeklinde ifade edilen fillerin arama niteliğinde olduğu,aramanın ise ancak hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde kanunun yetkili kıldığı merciinin yazılı emriyle mümkün olabileceği, kurallarda elle kontrolü, aramadan ayıran herhangi bir ölçütūn bulunmadığı, elle kontrol adı altında kişinin bedeniya da aracıüzerinde arama yapılabileceği, bunun yanı sıra kurallar kapsamında kişinin elle kontrolükabul etmesine sonuç bağlanmasının da kuralların Anayasa'ya aykırılığını ortadan kaldırmayacağı, kişinin zorunluluk ya da korkma nedeniyle verdiği rızanın geçerli olmayacağı, ayrıca kuralların belirsiz ve keyfî uygulamalara açık olduğu, bu yönüyle Anayasa'nın öngördüğü kanunla sınırlama ölçütünün de karşılanmadığı belirtilerek kurallarım Anayasa'nın 2., 13. ve 20. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
79. 211 sayılı Kanun'un 56/B maddesinde askerî mahallere giriş ve çıkışın usultıdüzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fikrasında, özel kanun hükümleri saklı kalmak kaydıyla, asker kişiler dâhil askerî mahallere girmek veya çıkmak isteyenlerin duyarlı kapıdan geçmek zorunda olduğu, bu kişilerin üstlerinin, duyarlı kapının ikaz vermesi hâlinde, metal dedektõrle kontrol edileceği; eşyalarının teknik cihazlardan ve güvenlik sistemlerinden geçirileceği; aracıın teknik cihazlarla, gerektiğinde el ile kontrol edileceği düzenlenmiştir.
80. Kaba arama, yoklama, sivazlama veya elle tarama olarak da ifade edilen elle kontrol aramadan farklı bir kavram olup söz konusu işlemin arama boyutuna ulaşmamasıgerekir. Bu itibarla elle kontrol (yoklama, srvazlama elle tarama) kişilerin üst ve eşyasıüzerinde amaç, kapsam ve süre itibarıyla aramaya gõre daha sınırli uygulanma imkânısağlayan tedbir niteliğinde bir işlemdir.


81. Arama tedbiri δzel olarak Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında kişilerin δzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında güvence altına alınmıştır. Elle kontrolün arama boyutuna ulaşmayan alt düzeyde sınırlt bir kolluk tedbiri olduğu dikkate alındığında dava konusu kuralların Anayasa'nın 20. maddesinin birinci fikrası kapsamında incelenmesi gerektiği anlaşılmaktadır.

82. Anayasa'nın 20. maddesinin gerekçesinde de belirtildiği üzere õzel hayata saygıgösterilmesini isteme hakkı; bir yönüyle özel ħayatın gizliliğinin korunmasımı, başkalarının gözleri õnüne serilmemesini, bir başka ifadeyle kişinin Özel hayatında yaşananların yalnız kendisi veya dilediği kimseler tarafından bilinmesini isteme hakkını korurken diğer yönüyle resmî makamların õzel hayata müdahale edememesini, yani kişinin ferdî ve aile hayatınıkendi anladığı gibi düzenleyip yaşayabilmesini güvence altına almaktadır.
83. Dava konusu kuralı oluşturan “.….gerektiğinde el ile... " ibaresinin aynı cümlede geçen aracı ibaresiyle ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede asker kişiler dåhil askeri mahallere girmek veya çıkmak isteyenlerin araçlarında elle kontrol yapma yetkisi tanıyan kural, Anayasa'nın 20. maddesi kapsamındaki kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.

84. Elle kontrolün aramaya dönüşmemesi gerektiği dikkate alındığında bu konuda yapılacak düzenlemelerin, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkeleri çerçevesinde elle kontrol (yoklama, sivazlama, elle tarama) ve arama arasındaki sınırı ortaya koyacak nitelikte olması gerekmektedir. Aksi durumda kolluğun elle kontrol adı altında icra ettiği faaliyetlerin Anayasa'nın 20, maddesinin ikinci fikrasındaki güvencelerden yoksun olarak arama tedbirine dōnüşmesi söz konusu olabilir. Bu yönüyle kolluğa elle kontrol yapma yetkisi tanıyan kuralların arama sonucunu doğuracak uygulamalara sebebiyet vermeyecek güvenceleri içermesi gerekir.

85. Tedbire konu araç, kişilerin ūstü ve eşyasına göre elle kontrol uygulamasının klasik aramaya dönüşmesi açısından daha elverişli niteliktedir. Bu açıdan yapılacak düzenlemelerde araç üzerinde elle kontrolün ne şekilde uygulanacağı, aracın görünen ya da görünmeyen kısımlarına yönelik bir müdahalenin hangi ölçütlere göre arama boyutuna ulaşacağı ya da ulaşmayacağının açık olarak belirlenmesi gerekmektedir. Dava konusu kuralda, kişilerin araçlarında yapılacak elle kontrolün arama tedbiri boyutuna ulaşmasınıõnleyecek şekilde kapsam ve sınırlarının tespit edilmediği anlaşılmaktadır.
86. Bu yönütyle kural, hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkesi çerçevesinde her durum ve koşulda objektif ve nesnel olarak uygulanabilir nitelikte açık ve net değildir. Bu açıdan kural, elle kontrol adı altında Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında düzenlenen güvencelerden yoksun olarak arama kapsamındaki uygulamalara sebebiyet verecek ölçüde belirsizlik içermektedir. Ayrıca kural, idarece elle kontrolün amacı dışında keyfi bir şekilde uygulamasını engelleyecek yeterli güvenceleri sağlamamaktadır. Bu nedenle kuralla Anayasa'mın 20. maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesi hakkına getirilen sınırlamanın, öngörülebilir bir kanuni dayanağının bulunduğu söylenemez.
87. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


Kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmemiştir.

3. 56/B Maddesinin Birinci Fıkrasının Üçüncü ve Dördüneü Cümleleri 
a. İptal Talebinin Gerekçesi 
88. Dava dilekçesinde özetle; kuralların 211 sayılı Kanun'a eklenen 56/A maddesinin birinci fikranın ikinci cümlesinde yer alan “…gerektiğinde el ile.…." ibaresine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 2., 13. ve 20. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i.Fıkranm İkinci Cümlesinde Yer Alan “…..aracz,..." İbaresi Yönünden 
89. 211 sayılı Kanun'un 56/B maddesinin birinci fikrasının dava konusu üçüncücümlesinde şüphe hâlinde veya teknik cihazların bulunmadığı yerlerde, herhangi bir emir veya karar olmasına bakılmaksızın, kişilerin üstünün, eşyasınin ve aracının eile kontrol edilebileceği, dava konusu dördüncü cümlesinde ise teknik cihazların ikazının sürmesi hâlinde, bu kişilerin ancak elle kontrolü kabul etmeleri durumunda askerî mahaliere girebilecekleri öngörülmüştür.

90. Dava konusu kurallar fikranın ikinci cümlesinde yer alan üstleri, eşyaları ve aracı ibareleri yönünden ortak hüküm niteliği taşımaktadır. Bu nedenle kuralların fikranın ikinci cümlesinde geçen üstleri, eşyaları ve aracı ibareleri yönünden ayrı ayrıdeğerlendirilmesi gerekir.

91. Askerî mahallere giriş ve çıkışları düzenleyen kurallar belli şartlarda kişilerin araçları üzerinde elle kontrol yapılabilmesine imkân tanımakia Anayasa'nın 20. maddesi kapsamındaki kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.

92.Aracı ibaresi yönünden kuralların kanun tarafından öngörülme şartıyla ilgili bir önçeki başlık altında açıklanan gerekçeler dava konusu kurallar için de geçerlidir. Dolayısıyla anlan ibare yönünden kurallarla Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesi hakkına getirilen sımırlamanın öngörülebilir bir kanuni dayanağının bulunduğu söylenemez.

93. Açıklanan nedenlerle kurallar, fikranm ikinci cümlesinde yer alan “..aracı, .…."ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırıdır. Iptalleri gerekir.

Kurallar Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmemiştir.


i.Fıkranın İkinci Cümlesinde Yer Alan“….üstleri..." ve “.eşyalari.."İbareleri Yönünden 

94. Askerî mahallere giriş ve çıkışları düzenleyen kurallar belli şartlarda kişilerin üstü ve eşyasında elle kontrol yapılabilmesine imkân tamımakla Anayasa'nın 20. maddesi kapsamındaki kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.

95. Üstleri ve eşyaları ibareleri yönünden kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıma getirilen sınırlamada kanunilik şartının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.Fıkranın ikinci cümlesinde yer alan “.….gerektiğinde el ile..” ibaresiyie ilgili başlık altında açıklandığı gibi tedbire konu aracın niteliği gereği bunlar üzerinde yapılacak elle kontrol uygulamasının klasik aramaya dönüşmesine daha elverişli olması nedeniyle bunun farkının ortaya konulması kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlenmesi gerekmektedir. Buna karşın kişilerin üstü ve eşyasında yapılacak elle kontrol açısından kuralların ihdas amacı da dikkate alındığında söz konusu faaliyetin hangi durumlarda arama boyutuna ulaşabileceğinin ve bunun sıırlarının objektif ölçütlerle tespit edilebilir nitelikte olduğu söylenebilir.Dolayısıyla kurallar kişilerin üstü ve eşyası ūzerinde yapılacak elle kontrol faaliyeti ile arama arasındaki sınırın tespit edilmesi açısından herhangi bir belirsizlik içermemektedir. Bu nedenle kurallarla kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır,
96. Bunun yanında sınırlamanın meşru bir amaca dayanması gerekir. Kurallarla askerî mahallerde kişileri ūstü ve eşyası üzerinde elle kontrol yapılmasına imkân tanınmasının askerî mahallerde güvenlik ve disiplin tesis edilerek kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralların meşru bir amaç taşımadığısõylenemez.

97. Kişilerin õzel hayatının korunmasımı isteme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesi gereğince Anayasa'nın sözüne de uygun olması gerekir. Kurallar kapsamında kişilerin üstü ve eşyası üzerinde yapılacak genel güvenlik kontrolü faaliyetinin Anayasa'nın 20, maddesinin ikinci fikrasında õzel güvenceye bağlanan klasik aramadan farklıolduğu dikkate alındığından kurallarda sõz konusu güvenceye yer verilmemesi Anayasa'nın sőzüne aykırılık sonucunu doğurmamaktadır.

98. Kişilerin özel hayatımın korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın ayrıca ölçülü olması gerekir. Kuralların askerî mahallerde güvenlik ve disiplin tesis edilerek kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olduğu açıktir.

99. Kanun koyucunun, askerî birlikłerin bulunduğu yerler ile güvenlik açısından Önemli gördüğü kamu binaları veya tesislere giriş ve çıkışlarla ilgili birtakım tedbirler almasıtakdir yetkisi kapsamında değerlendiriłmelidir. Kurallar yalnızca askerî mahallere gelen kişilerle ilgili güvenlik amacına uygun olarak sınırlı bir kontrol faaliyeti icra edilmesine imkân tanımaktadır. Ayrıca sõz konusu uygulamada zorlama unsuru bulunmamakta buna rıza gösterilmemesine kişilerin askerî mahallere alınmaması şeklinde bir sonuç bağlanmaktadır.

100. Öte yandan kural kapsamında yapılan faaliyetin idari eylem olduğu dikkate alındığında keyfî uygulamalara ve varsa herhangi bir zarara karşı ilgililerin idari yargı yoluna başvurmasına engel bir durum da bulunmamaktadır.

101, Bu itibarla şüphe hâlinde veya teknik cihazların bulunmadığı yerlerde, herhangi bir emir veya karar ołmasına bakılmaksızın, askerî mahallere girmek veya çıkmak isteyen kişilerin üstümün ve eşyasının elle kontrol edilebileceğini, teknik cihazların ikazının sürmesi hâlinde, bu kişilerin ancak elle kontrolü kabul etmeleri durumunda askerî mahallere girebileceklerini düzenleyen kurallarla, askerî mahallerde güvenlik ve disiplin tesis edilerek kamu düzeni ve güvenliğini sağlama amacına ulaşma bakımından kişilerin õzel hayatının korunmasını isteme hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirildiği söylenemez.
102. Açıklanan nedenlerle kurallar, fikranın ikinci cümlesinde yer alan …üstleri,…." ve "…eşyaları.." ibareleri yõnünden Anayasa'ya aykırı değildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek gõrülmemiştir.

C. Kanun'un 5. Maddesiyle 2692 Sayılı Kanun'a Eklenen Ek 7. Maddenin Birinci Fıkrasında Yer Alan “….veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanınin veya kurum amirinin yazılı emri..." İbaresinin Incelenmesi 

1. Îptal Talebinin Gerekçesi 
103. Dava dilekçesinde özetle; kuralların, 7145 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle 211sayılı Kanun'a Eklenen 56/A maddesinin birinci fikrasının “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde askerî birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri.…" bölümüne yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 20. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
104. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.

105. 2692 sayılı Kanun'un ek 7. maddesinin birinci fikrasında, tehlikenin veya suçişlenmesinin õnlenmesi amacıyla usulüne gõre verilmiş sulh ceza hâkimi kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanının veya askerîkurum amirinin yazılı emri üzerine, sahil güvenlik hizmet binaları ve eklentileri ile yüzer unsurlarında, askerlik yükümlülüğünü yerine getiren erbaş ve erlerin üstü, özel kâğıtları ve eşyasımın aranacağı, gerekli tedbirlerin alınacağı, suç delillerinin koruma altına alınarak 5271sayılı Kanun hükümlerine göre gerekli işlemlerin yapılacağı hükme bağlanmıştır. Anılan fikrada yer alan, “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde 

birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri.…" ibaresi dava konusu kuralıoluşturmaktadır.

106. 7145 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle 211 sayılı Kanun'a eklenen 56/A maddesinin birinci fikrasının “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hällerde askeri birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri.…." bölümüne ilişkin Anayasa'nın 20.maddesi kapsamında açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

107. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve Îrfan FİDAN bu görūşe katılmamışlardır.
Ç. Kanun'un 6. Maddesiyle 2803 Sayılı Kanun'a Eklenen 15/A Maddesinin Birinci Fıkrasıda Yer Alan “..veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanınin veya kurum amirinin yazıli emri.…." İbaresinin Încelenmesi 

1. Íptal Talebinin Gerekçesi 
108. Dava dilekçesinde özetle; 7145 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle 211 sayılıKanun'a eklenen 56/A maddesinin birinci fikrasımn “….veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde askerî birlik komutanının veya askerî kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amtrinin yazılı emri…." bölümüne yönelik gerekçelerle kuralın Anayasa'nın 20. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
109. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13, maddesi yônünden de incelenmiştir.

110. 2803 sayılı Kanun'un 15/A maddesinin birinci fikrasında tehlikenin veya suçişlenmesinin önlenmesi amacıyla usulüne göre verilmiş sulh ceza hâkimi kararı veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri üzerine, jandarma hizmet binaları ve eklentilerinde, askerlik yükümlülüğünü yerine getiren erbaş ve erlerin üstüt, özel kâğıtları ve eşyasının aranacağı,gerekli tedbirlerin alınacağı, suç delillerinin koruma altına alımarak 5271 sayılı Kanun hükümlerine göre gerekli işlemlerin yapılacağı hükme bağlanmıştır. Anılan fikrada yer alan “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakanca bulunan hāllerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emri..." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
111. 7145 sayıl Kanun'un 2. maddesiyle 211 sayılı Kanun'a eklenen 56/A maddesinin birinci fikrasının “…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde askeri birlik komutanının veya askeri kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkam veya birim amirinin yazılı emri.…." bölümüne ilişkin Anayasa'nım 20.

maddesi kapsamında açıklanan gerekçeler uyun olduğu õlçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

112. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN bu görüşe katılmamışlardır.
D. Kanun'un 8. Maddesiyle 2911 Sayıh Kanun'un 6. Maddesinin İkinci Fıkrasmım Birinci Cümlesine Eklenen“.…vatandaşların günlük yaşamını aşın ve katlanılmaz derecede zorlaştirmayacak..." İbaresinin İncelenmesi 
1. Íptal Talebinin Gerekçesi 
113. Dava dilekçesinde özetle; 2911 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fikrasının Önceki hâlinde toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhının belirlenmesinde dikkate alınmak üzere öngörülen vatandaşların günltük yaşamını zorlaştırmaması ölçütünün Anayasa Mahkemesi tarafiından iptal edildiği, dava konusu kuralın belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu nedenle kuralin mūlki idare amirinin keyfî uygulamalarına imkân tamdığı, toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın ancak hayati nitelikteki zorunlu kamu hizmetlerinden yararlanmayı engelleyici bir durumun sõz konusu olması hâlinde ölçülüve meşru görülebileceği, kuralla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasının ölçüsüz bir şekilde sınirlandığı, ayrıca kuralın içeriğinin belirsiz ve keyfīuygulamalara açık olması nedeniyle temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması şartınıkarşılamadığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın I3. ve 34. maddelerine aykırı olduğu ileri sürälmüştür.

2. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
114. 2911 sayıh Kanun'un 6. maddesinin ikinci fikrasının birinci cümlesinde, il ve ilçelerdeki toplantı ve gösteri yürüyüşüyer ve güzergâhının kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatandaşların günlük yaşamıni aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaştırmayacak şekilde ve anılan Kanun'un 22. maddenin birinci fikrasında sayılan sınırlamalara uyulması kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM) grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarının,en çok ūyeye sahip üç sendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temsilcilerinin görüşleri alınarak mahallin en büyük mülki amiri tarafından belirleneceği öngörülmektedir. Söz konusu fikrada yer alan “.vatandaşların günlük yaşamını aşırı ve katlanılmaz derecede zorlaştırmayacak..." ibaresi dava konuşu kuralı oluşturmaktadır.
115. Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasında güvence altiına aliınan toplantıhakkının amacı, şiddete başvurmayan ve fikirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle düzenin değiştirilmesini savunan kişilere siyasi fikirlerini toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla ifade edebilme imkânı sunulmalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B.No: 2013/3924, 6/1/2015, §§ 117, 118; Osman Erbil, B, No: 2013/2394, 25/3/2015, § 47;Gülşah Öztürk ve diğerleri, B. No: 2013/3936, 17/2/2016, §§ 67, 68; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B, No: 2014/920, 25/5/2017, § 80; Dilan Ögūz Canan 

[GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017 § 37; Ömer Faruk Akyūz, B. No: 2015/9247, 4/4/2018,§ 54). Buna karşılık toplantının şiddet içermesi veya toplantıda şiddete çağrıda bulunulmasıdurumunda toplantının barışçıl olduğu, dolayısıyla Anayasa'nın 34. maddesinin sağladığıkorumadan yararlanacağı söylenemez (Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, §51).

116. Dava konusu kural uyarınca vatandaşların günlük yaşamının aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaştırmaması il ve ilçelerde mahallin en büyük mülki amirince toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhının belirlenmesinin şartlarından birisi olarak öngörülmüştür. Kural kapsamında düzenlenen söz konusu ölçüt, toplantı ve gösteri yürūyüşüdüzenleme hakkı ile doğrudan bağlantılı olup bu hakkı şınırlamaktadır.
117. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenebilecek yer ve güzergâhın belirlenmesinin koşullarından birisi olarak öngörülen vatandaşların günlük yaşamını aşırı ve katlanılmaz derecede zorlaştırmama durumunun kapsam ve sınırları hâl ve şartlara göre objektif olarak belirlenebilecek niteliktedir. Dolayısıyla kuralm belirsiz ve õngörülemez nitelikte olduğu söylenemez. Buna göre toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamada kanunilik unsurunun sağlandığı sonucuna ulaşılmaktadır.
118. Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkına yönelik sımırlama nedenlerine yer verilmiştir. Toplantı ve gōsteri yürüyüşünün düzenleneceği yerlerde yapılacak faaliyetler nedeniyle kamu düzeni ile bu yerlerde bulunan diğer insanların hak ve özgürlüklerinin etkileneceği açıktır. Bu nedenle kamuya açık alanlarda yapılacak toplantı ve gösteri yürūyüşlerine belirli ölçülerde sınırlama getirilmesi, kamu düzeninin olağan akışının kesintiye uğramaması ve başkalarımın hak ve özgürlüklerinin korunması açısından gerekli olabilir.

119. Bu nedenle kural kapsamında kamu düzeninin sağlanmaşı ve başkalarının hak ve õzgürlüklerinin korunması amaçlarryla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın meşru bir amaca dayandığı açıktır.

120. Kural kapsamında toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağı yer ve güzergâh belirlenirken söz konusu yerlerde toplantı ve gösteri yürāyüşü yapacak kişiler ile bu yerleri kullanan diğer kişilerin hak ve özgürlükleri arasında bir denge kurulması ve nihayetinde kamu düzeninin sağlanması gerekir. Başka bir ifadeyle toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağıyer ve güzergâhla ilgili yapılacak düzenlemelerin söz konusu hakkın kullanılmasıni anlamsiz hâle getirmemesi, bü yerlerde bulunan diğer kişilerin hak ve õzgürlükleri ile kamu düzenini gözetmesi gerekmektedir.

121. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesinin başkalarının günlük yaşamıı bir miktar zorlaştırması kaçımılmazdır. Dolayısıyla demokratik toplumda bu durumun hoşgörüyle karşılanmasi gerekir (AYM, E. 2014/101, K. 2017/142, 28/9/2017, § 51). Bu çerçevede toplantı ve gösteri yürüyüşünün düzenleneceği yer ve güzergâh belirlenirken başkalarının günlük yaşam faaliyetlerinin katlamlmayacak boyuta ulaşmamak koşuluyla etkilenmesi sõz konusu olabilir. Bu bağlamda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemek isteyenler ile bu yerlerde bulunan diğer kişilerin hak ve özgürlükleri arasındaki çatışmada özgürlükler arasında makul bir denge kurularak her ikisinin de gerektiği ölçüde korunduğu bir yolun benimsenmesi gerekmektedir (AYM, E. 2020/12, K. 2020/46, 10/9/2020, § 14).


122. Anayasa Mahkemesinin 28/9/2017 tarihli ve E. 2014/101, K. 2017/142 sayılıkararında vatandaşın gündelik yaşamının aşırı ve katlanılmaz derecede zorlaşması, söz konusu dengenin sağlanmasında temel ölçüt olarak kabul edilmiştir. Anılan kararda demokratik bir toplumda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ancak zorlayıcınedenlerin bulunması şartıyla sınırlama getirilebileceği, bir yerde toplantı ve gösteri yürüyüşünün düzenlenmesinin vatandaşın gündelik yaşamını zorlaştıracağı gerekçesiyle engellenebilmesi için gündelik yaşamın aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaşması şartımın gerçekleşmesinin gerektiği, dava konusu kuralda gündelik yaşamın etkilenme boyutuna yönelik herhangi bir ölçütün getirilmediği, kuralın bu hâliyle demokratik toplumda hoşgörüyle karşılanması gereken birtakım zorlukların gerekçe gösterilerek gösteri yürüyüşümekânlarının sınırlandırılmasına imkân tanıdığı, bu şekilde getirilen sımırlamanın demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülū olmadığı belirtilmiştir (§ 52). Dolayısıyla başkalarının gündelik yaşamını aşırı ve katlanılmaz derecede zorlaştırmayacak şekilde kişilere toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımn tanınması gerekmektedir.

123. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarında da toplantı ve gösteri yürüyüşünün başkalarının günlük yaşamlarını bir miktar zorlaştırmasının kaçınıłmaz olduğu,demokratik toplumun önemli yapı taşlarından olan toplantı ve gösteri yürüyüşünün gündelik yaşamı bir miktar zorlaştırmasının hoşgörūyle karşılanması gerektiği ifade edilmiştir (DİSK ve KESK/Türkiye, B. No: 38676/08, 27/11/2012, § 29; Bukta ve diğerleri/Macaristan, B. No:25691/04, 17/7/2007, § 37; Oya Ataman/Türkiye, B. No: 74552/01, §§ 41, 42;Galstyan/Ermenistan, B. No: 26986/03, 15.11.2007, §§ 116, 117).
124. Bu itibarla toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağı yer ve güzergâh belirlenirken başka kişilerin gündelik yaşamının etkilenme boyutuna yönelik olarak kuralda öngörülen vatandaşların günlük yaşamının aşırı ve katlanılmaz derecede zorlaştırılmamasıölçütiyle kamu düzeni ve başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacına ulaşma bakımindan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamada çatışan haklar arasındaki makul dengenin sağlanmadığı sõylenemez. Dolayısıyla kuralla getirilen sımırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

125. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 34. maddelerine aykırı değildir.Iptal talebinin reddi gerekir.

E. Kanun'un 9. Maddesiyle 2911 Sayılı Kanun'un 7. Maddesinin Değiştirilen İkinci Fıkrasının Încelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
126. Dava dilekçesinde Özetle; Anayasa'da toplantı ve gösterilerin yalnızca gündüz vakti yapılabileceği ya da gece vakti yapılamayacağı yönünde bir dūzenlemenin bułunmadığı,bu itibarla herhangi bir şiddet barındırmayan ve diğer kişilerin gündelik yaşamını etkilemeyen toplantı ve yürüyüşlerin gece vaktinde de yapılmasının mümkün olduğu, kural kapsamında somut kriterler belirlenmeden gece vakti toplantı yapılmasının kategorik olarak yasaklanmasının ölçülü kabul edilemeyeceği, kuralda yalnızca gündüz başlayan toplantıların geceye sarkmasına veya uzatılmasmna imkân tanındığı, ancak gece gerçekleşen bir durum nedeniyle bireylerin anlık gelişen tepkiye bağlı olarak toplantı ve yürüyüş düzenieme 

haklarını kullanma imkânlarımın bulunmadığı, bunun yanı sıra kuralda toplantının geceye sarkacağının önceden bildirilmesinin ve mülki amirin de uzatmaya karar vermesinin şart koşulduğu, esasen mülki amirin bu yöndeki kararının izin niteliğinde olduğu, bu durumun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının izne tabi olmaması ilkesi ile bağdaşmadığı,kapalı bir mekânda yapılan toplantının, kamu düzenini ve güvenliğini tehlikeye sokmaması ve başkatarının haklarimı ihlal etmemesi hâlinde mutlaka gece saat 24.00'te sonlandırıłmasının makul bir gerekçesinin ve anayasal dayanağının bulunmadığı, devletin bu konudaki pozitif yükümlüılüklerini yerine getiremeyeceği gerekçesiyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının gece vaktiyle sınırlanamayacağı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 13. ve 34.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
127. 2911 sayılı Kanun'un 7. maddesinin dava konusu ikinci fikrasının birinci cümlesinde, açık yerlerdeki toplantılar ile yürüyüşlerin gece vaktinin başlamasıyla dağılacak şekilde, kapalı yerlerdeki toplantıların ise saat 24.00'e kadar yapılabileceği belirtilmiş, ikinci cümlesinde topłantı ve gösteri yürüyüşünün gece vaktinin başlamasından sonra devam edeceği hususunun, geçerli neden gösterilerek bildirilmesi hâlinde vatandaşların huzur ve sükûnet içinde istirahatini aşırı ve katlanılamaz derecede zorlaştırmamak ve kamu düzeni ve genel asayişin bozulmasına neden olmamak şartıyla, açık yerlerde yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin dağılma saatinin mahallin en büyük mülki amirinin kararıyla en geç saat 24.00'e kadar uzatılabileceği öngörülmüştür.

128. Kuralla açık alanlarda düzenlenen toplantı ve yürüyüşlerin gece vaktinin başlamasına, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde ise mahallin en büyük mülki amirinin kararıyla en geç saat 24.00'e kadar, kapalı alanlardaki toplantıların ise her durumda saat 24.00'e kadar yapılabileceği öngörülmek suretiyle gece yarısından sonra güneşin doğuşuna kadarki zaman süreci içerisinde toplantı ve yürüyüş düzenlenmesi yasaklanmaktadır.
129. Kuralda kapalı alanlarda yapılacak toplantılar için gece saat 24.00, açık alanlarda yapılacak toplantı ve yürüyüşler için güneşin batışından bir saat sonra yani gece vaktinin başlaması, gece vaktinin başlamasından sonra ise belirli şartların gerçekleşmesi kaydıyla en geç saat 24.00'e kadar uzatılabileceği belirtilmek suretiyle üç farklı süre Öngörülmüştür.

130. Toplantı ve gösteri yürüyüşüne yönelik öngörülen zaman kısıtlaması ile açık alanlardaki toplantı ve yürüyüşün saat 24.00'e kadar uzatılmasının mahałlin en büyük mülki amirinin kararına bağlı kılınması, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımısinırlamaktadır.

131. Kuralda açık ve kapalı yerlerdeki toplantı ve yūrūyüşlere ilişkin usul ve şartların herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak düzenlendiği dikkate alındığında kuralla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sımırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. Bunun yanında kural kapsamında getirilen zaman kısıtlaması ile belirli şartlarda süre uzatımının mahallin en büyük mülki amirinin kararına bağlanmasının kamu düzeninin ve başkalarının hak ve õzgürlüklerinin korunması amacına yönelik olduğu böylelikle kuralın anayasal anlamda meşru bir amaca dayandığıanlaşılmaktadır.


132. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın sözüne uygun olması gerekir. Dolayısıyla toplantı ve gösteri yürüyüşünün izne tabi kılınmayacağına yönelik anayasal güvence kapsamında bu tür faaliyetlere izin şartıgetiren ya da izin sonucunu doğuran uygulamalara imkân tanıyan düzenlemeler Anayasa'nın sözüne aykırılık oluşturabilecektir.

133. Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasında, herkesin önceden izin almadan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Toplantıve gösteri yürüyüşünün düzenlenebilmesi için önceden izin alınması zorunluluğunun bulunmamasi, ilgililerin bu hakkı sınırsız bir şekilde kullanacağı anlamına gelmemektedir.Kanun koyucunun anayasal ilkeler çerçevesinde bu tür faaliyetlerin izne bağlanması neticesini vermeyecek şekilde belli şartlar öngörmesi sðz konusu olabilir.

134. Dava konusu kuralın ikinci cümlesinde açık alanlarda gece vaktinin başłamasından sonra devam edecek toplantı ve yürüyüşlerin gece saat 24.00'e kadar uzatılması mahallin en büyük mülki amirinin karar vermesi şartına bağlanmaktadır. Toplantıve yürüyüşün gece vaktinin başlamasından sonra devam etmesinde mülki amirin karar vermesi şartının öngörülmesi toplantı ve yürüyüşün yapılmasının doğrudan doğruya izne bağlanması sonucunu doğurmaktadır. Sōz konusu durum Anayasa'nın 34. maddesinin lafzında belirtilen herkesin önceden izin almadan barışçıl nitelikte toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyebileceğine ilişkin anayasal güvenceye aykırılık oluşturmaktadır.Dolayısıyla Anayasa'nın Iafzına aykırı olarak açık alanlarda toplantı ve yürūyüşün gece vaktinin başlamasımdan itibaren saat 24.00'e kadar devamında mülki amirin karar vermesi şartını Öngören kuralın ikinci cümlesi Anayasa'nın 34. maddesiyle çelişmektedir.
135. 29I1 sayılt Kanun'un 7. maddesinin ikinci fikrasının dava konusu kuralla değiştirilmeden önce yürüriükte bulunan hâlinde yer alan ".güneş batmadan önce dağılacak şekilde..." ibaresiyle ilgili itiraz başvurusunda Anayasa Mahkemesi, güneşin batışından sonra toplantının mutlak olarak yasaklanmasının toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına demokratik toplum düzeninin gereklerine uymayan, ölçüsüz bir sınırlama getirdiğini belirtmiştir. Anılan kararda, başkalarının haklarının ve kamu düzeninin korunması amacı için toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının gereğinden fazla sıırlanmasının, sıırlama için seçilen aracı orantıstz kılacağı, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıın niteliği ve demokratik toplum düzeni bakımından õnemi gözetildiğinde havanın kararmasından sonra toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenmesinin kategorik olarak yasaklanmasının, hakkın gereğinden fazla sınırlanması sonucunu doğurabileceği, katılanların sayısı ve yöntemi itibarıyla diğer insanların dinlenmesini engelleyecek nitelikte olan ve özellikle gecenin ilerleyen saatlerine denk gelen toplantıların yasaklanmasının ölçülü görülebileceği ancak başkalarımı aşırı derecede rahatsız etmeyen ve kamu düzeni yönünden ciddi bir tehlike yaratmayan toplantıların güneşin batmasından sonra devam etmesinin yasaklanmasının,haklar arasında kurulması gereken adil dengenin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını kullanmak isteyenler aleyhine bozulmasına yol açabileceği ifade edilmiştir (AYM, E.2014/101, K. 2017/142, 28/9/2017, §§ 76-79).

136. Bu yönüyle, kanun koyucunun başkalarının haklarımın ve kamu düzeninin korunması yükümlülüğü ile toplantı ve gōsteri yürüyüşü düzenleme hakkı araşında makul bir denge kurması gerekmektedir. Barışçıl nitelikteki bir toplantıya getirilen sınırlamanın ancak 

söz konusu dengenin sağlanmasıyla birlikte demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sõylenebilir.

137. Nitekim AİHM içtihatlarında da gece ve gündüz boyunca uzun süre devam eden toplantılar barışçıl gösteri kapsamında değerlendirilerek gece vakti toplantı düzenlenmesinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) güvencesi kapsamında olduğu belirtilmiştir (Cisse/Fransa, B. No: 51346/99, 9/4/2002; Samüt Karabulut/Türkiye, B. No: 16999/04,27/1/2009; Çiloğlu ve diğerleri/Tūrkiye, B. No: 73333/01, 6/3/2007)
138. Kuşkusuz gece vaktinin başlamasından sonra toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenlenmesinin gündüz vaktine göre hem toplantı ve yürüyüşü düzenleyenler hem de çevredeki halkın güvenliğinin sağlanması açısından daha fazla riskler barındırabilir.Dolayısıyla kanun koyucunun gece vakti düzenłenecek toplantı ve yürüyūşlerin neden olacağıgüvenlik sorunu ile başkalarının istirahatine yönelik olumsuzlukları en aza indirmek için birtakım ek şartlar belirlemesi çatışan haklar arasındaki makul dengenin sağlanması açısından gerekli olabilir.

139. Ancak söz konusu şartłar belirlenirken toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına daha az sımrlama oluşturabilecek elverişli araçlar tercih edilmelidir. Başka bir ifadeyle kamu düzeni ile başkalarıın hak ve özgürlüklerini koruma amacını sağlayan tedbirlere başvurulurken toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyenlerin aleyhine hakkın kullanımımı tamamen ortadan kaldıran ya da õnemli õlçüde zorlaştıran uygulamalardan kaçınılması ve uzlaştırıcı yöntemlere başvurulması gerekir.

140. Bu açıdan toplantı ve gösteri yürüyüşünün türü, niteliği, kapsamı, amacı, biçimi,katılanların sayısı, yapıldığı zaman dilimi gibi etkenler gözöntnde bulundurulmak suretiyle toplantının gecenin başlamasından sonra devam etmesinin kamu düzenini etkileyip etkilemediğini, başkalarının hak ve özgürlüklerini zedeleyip zedelemediğini tespit etmek için bir takım ölçüler belirlendikten sonra yasaklama kararı verilmesinin gerekip gerekmediğine ilişkin değerlendirme yapılması söz konusu amaç-araç dengesinin sağlanmasında dikkate alinması gerekir (AYM, E, 2014/101, K. 2017/142, 28/9/2017, § 78).
141. Dava konusu kuralın Anayasa Mahkemesinin anılan kararındaki iptal gerekçelerini karşılamak amacryla ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Nitekim bu husus kuralın gerekçesinde “Maddeyle, 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kamumumun 6. ve 7.maddelerinde yapılan değişiklikle Anayasa Mahkemesinin 28/9/2017 tarihli ve E.2014/101,K.2017/142 sayılı iptal kararı doğrultusunda düzenleme yaplmaktadır.…. Karara uyumlu olacak şekilde çatışan haklar arasındaki dengeyi sağlamak amacıyla 2911 sayılı Kamunun 7.maddesinde değişiklik yaplmaktadır. Bu kapsamda kapalı yerlerdeki toplantıların saat 24.00’e kadar yapılabileceği, açık yerlerdeki toplantı ve gösteri yürüyūşlerinin ise güneşin batışından bir saat sonra gece vaktinin başlamasıyla dağılacak şekilde planlanması gerektiği.toplantı ve gōsterinin niteliği gece vakti yapılmasını gerektiriyor veya ilgililerce talep edilmişise sürenin en büyük mülki amir kararıyla 24.00’e kadar uzatılabileceği hususunda değişiklik yapılmaktadır." şeklinde ifade edilmiştir.

142. Dava konusu kuralın birinci cümlesinde açık yerlerde yapılacak toplantı ve yürüyüşler gece vaktinin başlamasıyla kapalı yerlerdeki toplantılar ise saat 24.00'le sınırlandırılmıştır.


143. Açık alanlarda yapılan barışçıl nitelikteki toplantı ve gösteri yürüyüşünün gece saat 24.00'e kadar uzatılmasını mülki amirin kararına bağlayan ve bu suretle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına Anayasa'nın sözüne aykırı olarak sımırlama getiren kuralın ikinci cümlesi dikkate alındığında, kuralın açık alanlardaki toplantı ve yürüyüşün “.…gece vaktinin başlamastyla dağılacak şekilde.." düzenlenmesini öngören birinci cümlesinin, başkalarının huzur ve istirahatini aşırı ve katlamımaz derecede zorlaştırmayan,kamu düzeninin bozulmasına neden olmayan toplantı ve yürüyüşlerin anayasal güvencelere uygun bir şekiłde objektif ölçütler belirlenerek gece vaktinin başlamasından sonra da devam etmesine imkân tamdığı söylenemez.

144. Bunun yanında kuralın birinci cümlesinde geçen kapalı yerlerdeki toplantıların gece saat 24.00'e kadar yapılabileceğini öngören düzenleme, söz konusu yerlerdeki barışçıl nitelikteki toplantıların, başkalarını aşırı derecede rahatsız etmemesi, kamu düzeni yönūnden ciddi bir tehlike ołuşturmaması gibi niteliklerin değerlendirilmesi imkânını sağlayan objektif ölçtitler tespit edilmeden gece saat 24.00'den sonra yapılmasıma mutlak bir yasaklama getirmektedir.

145. Bu yönüyle kuralın birinci cümlesinin çatışan haklar arasında kurulması gereken makul dengenin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını kullanmak isteyen kişiler aleyhine bozulması sonucunu doğurduğu, başkalarının haklarının ve kamu düzeninin korunması yükümlülüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı arasında adil bir denge kurulmadığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın birinci cümlesiyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın demokratik bir toplumda gerekli ve ölçülüolduğu ileri sürülemez.

146. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 34. maddelerine aykırıdır Îptali gerekir.

F. Kanun'un 10. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 30. Maddesine Eklenen Dördüneü ve Beşinei Fıkraların İncelenmesi 
1. Dördüncü Fıkra 
a. Anlam ve Kapsam 
147. 2937 sayılı Kanun'un 30. maddesinin dava konusu dōrdüncü fikrasında, Millîİstihbarat Teşkilatı'nın (MfT) tarafı olduğu hukuk uyuşmazlıklarında, dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk dâhil, arabuluculuk usulünün uygulanmayacağı düzenlenmiştir.
148. 7/6/2012 tarihli ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazłtklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 2. maddesinin (b) bendinde arabuluculuk, sistematik teknikler uygulayarak görüşmek ve müzakerelerde bulunmak amacıyla tarafları bir araya getiren, onların birbirini anlamalarını ve bu suretle çözümlerini kendilerinin üretmesini sağlamak için aralarında iletişim sürecinin kurulmasını gerçekleştiren, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması hâlinde çözüm önerisi de getirebilen, uzmanlık eğitimi almış olan tarafsız ve bağımsız bir üçüncü kişinin katılımıyla ve ihtiyari olarak yürütülen uyuşmazlık çözüm yōntemi olarak tanımlanmıştır.


149. Amılan Kanun'un 1. maddesinin (2) numaral fikrasına göre bir uyuşmazlığın arabuluculuk uygulamasına konu olabilmesi için özel hukuka ilişkin olması ve tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri iş ve işlemlerden kaynaklanması gerekmektedir.
150. Kanun'un 3. maddesinin (1) numaralı fikrasında da dava şartı olarak arabuluculuğun düzenlendiği Kanun'un I8/A maddesi istisna olmak üzere tarafların,arabulucuya başvurmak, arabuluculuk sürecini devam ettirmek, sonuçlandırmak, bundan vazgeçmek konularında serbest oldukları hükme bağlanmıştır.

151. Bu yönüyle Türk hukukunda kural olarak ihtiyari arabuluculuk sistemi benimsenmiştir. Ancak bazı dava türlerinde dava açılmadan õnce arabulucuya başvurulmasızorunluluğu getirilmek suretiyle arabuluculuk dava şartı olarak öngörülmüştür.
b. İptal Talebinin Gerekçesi 
152. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralda ihtiyari ya da zorunlu olarak bütün kişi ve kurumlar için öngörülen arabuluculuk usulünün MtT bakımından uygulanmamasının eşitlik ilkesiyle bağdaşmadığı, Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre aymı durumda olanlar arasında farklı uygulama getiren kuralın Anayasa'ya uygun olduğunun ileri sürebilmesi için farklı muameleyi meşrulaştıran haklı bir nedenin varlığının ortaya konulması gerektiği, MłT'in tarafı olduğu hukuki uyuşmazlıklarda, Özellikle de arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü iş uyuşmazlıklarında arabuluculuğa başvurulmasının yasaklanmasını meşru kılacak objektif bir nedenin bulunmadığı, MiT'in bazıişlem ve ilişkilerinin devlet sırrı niteliği taşımasının arabuluculuğa başvurulması imkân veya zorunluluğunu ortadan kaldıran bir neden olarak görülemeyeceği, nitekim arabulucuların da sır saklama yükümlülūğü altında olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 10., 17., 36., 70.,74. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
153. Anayasa'mn 10. maddesinde “Herkes, dil, irk, renk. cinsiyet, siyasi düşünce,felsefi inanç. din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir./Kadınlar ve erkekler eşi haklara sahiptir, Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz./Çocuklar, yaşlılar, õzürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykarı sayılmaz/ Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz./ Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kamun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak ħareket etmek zorundadırlar." denilmek suretiyle kanun öntünde eşitlik ilkesine yer verilmiştir.

154. Anayasa'nın amlan maddesinde belirtilen kanun önünde eşitlik ilkest hukuksal durumları aynı olanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitlik öngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı aynı durumda bulunan kişilerin kanunlar karşısında aynıişleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayrım yapımasını ve ayrıcahık tanınmasmı önlemektir. Bu ilkeyle, aym durumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak kanun karşısında eşitliğin ihlali yasaklanmıştır. Kanun Önünde eşitlik, herkesin her yönden aynt kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aym hukuksal durumlar aynı,

ayrı hukuksal durumlar farkhı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez (AYM, E.2019/13, K.2021/31, 29/04/2021, § 94).

155. MfT*in tarafı olduğu hukuk uyuşmazlıklarında zorunlu ve ihtiyari arabuluculuk hükümlerinin uygulanmaması bağlamında eşitlik ilkesi yönünden yapılacak anayasallık denetiminde öncelikle Anayasa'mn 10. maddesi çerçevesinde aym ya da benzer durumda bulunan kişilere farklı uygulamanın mevcut olup olmadığı belirlenmelidir. Yapılacak bu belirlemenin ardından farklı uygulamanın nesnel ve makul bir temele dayanıp dayanmadığı ve ölçülū olup olmadığı hususları incelenmelidir.

156. Özel hukuk hükümleri kapsamında sözleşmeden kaynaklanan haklarının kullanımı, şartları ve sınırları ile ilgili olarak MiT'le sõzleşme yapan gerçek ve tüzel kişilerle kamu görevi veya belirli kamu hizmetlerini yapmak üzere kurulan devletin başka bir kurumuyla özel hukuk ilişkisine giren kişilerin benzer hukuki konumda oldukları açıktır.
157. Dava konusu kuralla tarafların Özel hukuktan kaynaklanan ve devletin diğer kurumlarının taraf olduğu bir uyuşmazlıkta gerçek ve tüzel kişiler arabuluculuk kurumundan yararlanmaya devam ederken MfT’le arasında özel hukuk uyuşmazlığı bulunan kişiler ise söz konusu müesseseden ve bunun getireceği faydalardan mahrum kalacaklardır. Bu yönüyle kuralla MiT ile arasında özel hukuk uyuşmazlığı bulunan ve arabuluculuk kurumuna başvurmak isteyen kişiler aleyhine farklı bir uygulama getirilmiştir.
158. Eşitlik ilkesinin gereği olarak karşılaştırma yapılmaya müsait olacak şekilde benzer durumda olanlar arasından bir kısmı lehine getirilen farklı düzenlemenin bir ayrıcalık niteliğinde olmaması için nesnel ve makul bir temele dayanması ve ölçülü olması gerekir. Bu konuda yapılacak değerlendirmede arabuluculuk kurumuna başvurmak isteyen kişilerle arasında özel hukuk uyuşmazlığı bulunan MiT'in diğer devlet kurumları karşısındaki konumuna değinmek gerekir.

159. 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, Türkiye Cumhuriyeti'nin ülkesi ve milleti ile bütünlüğüne, varliğına, bağımsızlığına, güvenliğine, anayasal düzenine ve millî gücünümeydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve diştan yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında milli güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturmak MtT'in temel görevleri arasında sayılmıştır. Anılan Kanun'un 6. maddesinde MfT’in görevlerini yerine getirirken gizli çahışma usul, prensip ve tekniklerini kullanabileceği, 12. maddesinde de MIT personelinin kimliğinin gizlenmesinin esas olduğu belirtilmiştir.

160. Söz konusu hükümlere göre MīT'in ülke güvenliğini sağlamak üzere dış ve içtehditlere karşı faaliyetierini gizlilik prensibi çerçevesinde yürüttüğü söz konusu faaliyetlerin niteliği dikkate alındığında MtT*in teşkilat yapısının diğer devlet kurumlarından farklıÖzellikler taşıdığı anlaşılmaktadır. Kuralin “Düzenlemeyle, MÎT personelinin kimliğinin gizli tutulmasının zorunluluğu dikkate alınarak Milli İstihbarat Teşkilatının tarafi olduğu özel hukuk uyuşmazlıklarında, dava şartı olarak öngörülen arabuluculuk dahil otmak üzere,arabuluculuk usulünün uygulanmaması amaçlanmaktadır. Böylelikle, MtT'in taraf olduğu özel hukuk uyuşmazlıklarında, arabuluculuğun dava şartı olarak öngörüldüğü 7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu dahil, mevzuatta yer alan arabuluculuğa ilişkin tüm hükümlerin uygulanmayacağı hüküm altına alınmaktadır.’ şeklindeki gerekçesinde de belirtildiği üzere MfT personelinin kimliğinin gizli tutularak güvenliğinin sağlanması suretiyle istihbarat 

hizmetlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesinin amaçlandığı anlaşımaktadır. Bu açıdan kuralla yapılan ayrımın nesnel ve makul bir temelden yoksun olduğu sõylenemez 
161. Kural kapsamında getirilen farklı uygulamanın aynı zamanda ölçülülük ilkesine uygun olması gerekir. Ölçülūlük ilkesi, amaç ve araç arasında hakkaniyete uygun bir dengenin bulunması gereğini ifade eder. Diğer bir ifadeyle bu ilke, farklı uygulamanın öngörülen objektif amaç ile orantılı olmasını gerektirmektedir.

162. Hukuk sistemi ile toplumsal ihtiyaçlar arasındaki bağlantının bir sonucu olarak uyuşmazlıkların çözümünü kolaylaştırmak, adalet yapısının işleyişini hızlandırmak amacıyla devletler birtakım tercihlerde bulunabilir. Dolayısıyla hak arama özgürlüğünün en önemli araçlarından biri olan uyuşmazlığın mahkeme önünde dava konusu yapılmadan önce çözüme kavuşturulması, bu tercihten ortaya çıkmaktadır. Hukuk devletinde kanun koyucunun anayasal ilkelere bağlı kalmak şartıyla õzel hukuk uyuşmazhklarında alternatif uyuşmazlık çözüm yolu öngõrüp öngörmemek veya hangi davalara sõz konusu kurumların uygulanacağını, bunların şartlarını, kişi veya kurum yönünden kapsam ve sınırlarımı belirlemede takdir yetkisi bulunmaktadır. Hukuk uyuşmazlıklarında alternatif uyuşmazlık çözüm yolu olarak öngörülen arabuluculuk da kanun koyucunun anılan takdir yetkisi kapsamında ihdas edilmiş bir kurumdur.

163. Dolayısıyla hukuk uyuşmazlıklarında asıl olan dava yoluyla uyuşmazhğın çõzüme kavuşturulması olduğuna göre gizlilik ilkesinin sağlanması amacıyla MřT'in taraf olduğu uyuşmazlıklarda arabuluculuk hükümlerinin uygulanmamasımı öngören kuralın getirdiği farklı uygulamanın söz konusu amaca ulaşma bakımından orantılı olmadığısöylenemez. Dolayısıyla ölçülülüğü aşan nitelikte farklı bir uygulama getirmeyen kuralın eşitlik ilkesini ihlal eden bir yönū bulunmamaktadır.

164. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nım 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 10. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 17., 36., 70., 74. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
2. Beşinci Fıkra 
a. Iptal Talebinin Gerekçesi 
165. Dava dilekçesinde Özetle; 9/10/2003 tarihli ve 4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu hükümlerinin, bilgi edinme hakkı kapsamı dışında tutulan durumlarda dabi kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek durumlarda istihbarata ilişkin bilgi ve belgelere bireylerin erişmesine imkân tanıdığı, kuralın MīT tarafından toplanan ve kişilerin haysiyetini,itibarını, çalişma hayatını ilgilendiren her türlü bilgiyi anılan Kanun'un kapsamı dışına çıkardığı, Kanum'un 5, maddesinin ikinci fikrasında yer alan “Bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanuna aykarı hükümleri uygulanmaz" hükmüyle 

kuralın açıkça çeliştiği, bu durumun hukuk güvenliği ilkesiyle bağdaşmadığı, istihbarat birimlerinin elindeki bilgiye dayalı olarak kişiler hakkında tesis edilen işlemlerin hangi nedenden kaynaklandığının öğrenilmesinin yanlış ise bunun düzeltimesine imkân tanınmasının hukuk devleti ilkesinin bir gereği olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nn 2., 10.17., 36., 70., 74. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüłmüştür.
b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
166. 6216 sayılı Kanun'um 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 20. maddesi yönünden de incelenmiştir.

167. 2937 sayılı Kanun'un 30. maddesinin dava konusu beşinci fikrasında MtT'in 4982 sayılı Kanun kapsamı dışında olduğu düzenlenmiştir.

168. Anayasa'nın 74. maddesinin dördüncü fikrasında " Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir." denilmek suretiyle bilgi edinme hakkı anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. Bilgi edinme hakkı, yönetilenlerin yönetenleri denetleyebilmesinin, dolayısıyla hukukun üstünlüğünün sağlanabilmesinin õnemli bir aracıolarak işlev görmektedir. Bilgi edinme hakkı, devletin demokratik niteliğinin geliştirilmesi ve bireyin temel hak ve özgürlüklerinin korunması hususlarında önemli bir rol oynadığından demokratik hukuk devletinde vazgeçilmez bir hak niteliğine sahip bulunmaktadır (AYM,E.2013/114, K.2014/184, 4/12/2014, § 37).

169. Amlan maddenin yedinci fikrasında ise "Bu maddede sayılan hakların kullamlma biçimi kanunla düzenlenir." denilmek suretiyle bu hakka ilişkin kuralın norm alanını belirleme yetkisi kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır.
170. Kuralla MiT'in 4982 sayılı Kanun kapsamı dışıma çıkarılması suretiyle bilgi edinme hakkına yönelik bir sınırlama öngörülmektedir.

171. Anayasa'nın 20. maddesinin üçüncü fikrasında “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasım isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullamlmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir" denilerek kişisel verilerin korunması özel hayatın gizliliğinin korunması hakkı kapsamında güvenceye kavuşturulmuştur.

172. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarında belirtildiği üzere “.adı, soyadı,doğum tarihi ve doğum yeri gibi bireyin sadece kimliğini ortaya koyan bilgiler değil; telefon mumarasi, motorlu taşıt plakasi, sosyal güvenlik numarasi, pasaport numarası, özgeçmiş,resim, görüntü ve ses kayulari, parmak izleri, IP adresi, e-posta adresi, hobiler, tercihler,etkileştmde bulumulan kişiler, grup üyelikleri, aile bilgileri, sağlık bilgileri gibi kişiyi doğrudan veya dolaylı olarak belirlenebilir kalan tüm veriler..." kişisel veri olarak kabul edilmektedir (AYM, E.2013/122, K.2014/74, 9/4/2014; E.2014/149, K.2014/151, 2/10/2014;E.2014/74, K.2014/201, 25/12/2014; E.2014/180, K.2015/30, 19/3/2015; E.2015/32,K.2015/102, 12/11/2015).


173. Kişisel verilerin korunmasım isteme hakki, insan onurunun korunmast ve bireyin kişiliğini serbestçe geliştirebilmesi hakkının özel bir biçimi olarak bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilerin işlenmesi sırasında korumayı amaçlamaktadır (AYM,E.2020/24, K. 2021/39, 3/6/2021, § 42).

174. Kural kapsamında erişim yasağı getirilen bilgi ve belgelerin bir kısmının kişisel veri niteliğinde olması mümkündür. Bu açıdan MiT tarafından düzenlenen, bireylerin özel hayatı, iş ve sosyal yaşamıyla ilgili belge ve bilgilere erişme, bunların düzeltilmesi ve silinmesini talep etme imkânmın ortadan kaldırıiması suretiyle kişisel verilerin korunmasınıisteme hakkına da sınırlama getirilmektedir.

175. Kuralda õngörülen istisnanın kapsam ve sınırlarının açıkça belirlendiği gözetildiğinde kuralla bilgi edinme ve kişisel verilerin korunmasını isteme haklarına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

176. Anayasa'da bilgi edinme ve kişisel verilerin korunmasım isteme haklarına yönelik herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte özel sınırlama nedeni belirtilmemiş hakların da o hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarıın bulunduğu kabul edilmektedir. Öte yandan Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler, õzel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgüritiklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2018/99, K.2021/14, 3/3/2021, § 24).

177. MÍT bünyesindeki mevcut bilgi ve belgelere 4982 sayılı Kanun kapsamında erişme imkânımı ortadan kaldıran kuralın ülke güvenliğine ilişkin istihbarat faaliyetlerinin zafiyete uğratılmaması gerekçesiyle getirildiği, böylelikle millî güvenliğin korunmasına yönelik meşru bir amaç taşıdığı anlaşılmaktadır.

178. Kuralla bilgi edinme ve kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gerekłerine uygun ve ölçülü olması gerekir 
179. Kuralla getirilen sımrlamanın ülke güvenliğine ilişkin istihbarat faaliyetlerinin zafiyete uğratılmaması böylelikle millî güvenliğin korunması amacına ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez. Ancak sınırlama aynı zamanda meşru amaç yönünden gerekli ve orantil olmalıdir.

180. Şeffaf ve açık yönetim anlayışının egemen olduğu demokratik toplumlarda hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak kamu gücünü elinde bulunduran idarenin tesis ettiği işlemlere karşı oluşturulan denetim mekanizmalarından birisi de idarenin işlem ve eylemlerine esas alman ve erişilebilir nitelikte olmayan bilgi, belgeler ile kişisel verilere bireylerin ulaşmasına imkân tanınmasıdır. Böylelikle idarenin keyfi uygulamalarının önüne geçilmesi sağlanabilir.

181. Bu bağlamda kanun koyucunun bireylerce söz konusu bilgi ve belgelere ulaşılmasından elde edilecek fayda ile bunların gizli tutulması hâlinde oluşacak kamu yararıarasında bir denge kurması gerekmektedir. Bilgi ve belge erişimine yönelik sınırlamalar ancak bu dengenin sağlanmasıyla birlikte õlçülü olarak kabul edilebilir.


182. Gizlilik ilkesi doğrultusunda yurt içi ve dışında devletin varlığına ve ülke bütünlüğüne yönelik tehlikelere karşı faaliyet yürüten ve milli güvenlik istihbaratını ulusal düzeyde oluşturmakla görevli bir kurum olan MīTin güvenlik alanında Önemli bir işleve sahip olduğu açıktır.

183. 4982 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, herkesin kamu kurum ve kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının faaliyetleri ile ilgili bilgi edinme ħakkıa sahip olduğu belirtilmiş, 5. maddesinin birinci fikrasında, kurum ve kuruluşların, bu Kanunda yer alan istisnalar dışındaki her türlü bilgi veya belgeyi başvuranların yararlanmasına sunmak ve bilgi edinme başvurularını etkin, süratli ve doğru sonuçlandırmak üzere gerekli idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlü oldukları ifade ediłmiştir.

184. Anılan Kanun'un 15 ila 28. maddelerinde bilgi edinme hakkını sinırlandıran durumlar düzenlenmiştir. Kanun'un 16. maddesinde açıklanması hâlinde devletin emniyetine,dış ilişkilerine, millî savunmasına ve milli güvenliğine açıkça zarar verecek ve niteliği itibarıyla devlet sırrı olan gizlilik dereceli bilgi veya belgelerin, 18. maddesinde sivil ve askerîistihbarat birimlerinin görev ve faaliyetlerine ilişkin bilgi veya belgelerin bilgi edinme hakkıkapsamı dışında olduğu belirtilmiştir. 18. maddenin ikinci fikrasında ise istihbarata ilişkin bilgi ve belgelerin kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte olmasıhâlinde bunłarın bilgi edinme hakkı kapsamı içinde olduğu hükme bağlanmıştır.
185. Kanun'un 5. maddesinin ikinci fikrasında da, Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren diğer kanunların bu Kanun'a aykırı hükümlerinin uygulanmayacağıbelirtilmiştir.

186. Anılan hükümlere göre MÎTin görev ve faaliyetleri kapsamında elde ettiği veya hazırladığı ve doğası itibarıyla gizli olan, istihbarat niteliğindeki bilgi ve belgelerin bireylerin erişimine açılması mümkün değildir. İstihbarata ilişkin bilgi ve belgelere ise yalnızca kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyecek nitelikte olması hâlinde bu kişiler hakkında tesis edilen işleme yönelik ołarak söz konusu işlemi tesis eden kurumdan talep edimek üzere ulaşılması mümkündür. Bunun yanında MiT bünyesinde, açıklandığında devletin emniyetine,dış ilişkilerine, millî savunmasına ve millı güvenliğine açıkça zarar verecek gizli veya istihbari nitelikte olmayan bilgi ve belgelerin 4982 sayılı Kanun kapsamında bireylerin erişimine açık olduğu anlaşılmaktadır.

187. Kuralla MiT'in herhangi bir istisna öngörülmeden Bilgi Edinme Kanunu kapsamı dışına çıkarılmasının 4982 sayılı Kanun çerçevesinde istihbarat faaliyeti dışında kalan veya bu faaliyet içinde olmakla birlikte kişilerin çalışma hayatını ve meslek onurunu etkileyen bilgi ve belgelere bireylerin ulaşamaması sonucu doğmaktadır.
188. Bu açıdan MiT'in istihbarat niteliğinde olmayan ya da bu kapsamda olsa dahi kişiłerin çaltşma hayatı ve meslek onuru gibi belirli konularda ve yalnızca işlem tesis eden kurumdan talep edilebilmek üzere bilgi ve belgelere erişimini sağlayan 4982 sayılı Kanun kapsamından çıkarılması suretiyle MíT bünyesindeki bilgilere ulaşılmasına kategorik olarak yasak getirilmesi, kişilerin Anayasa'da güvence altına alınan bilgi edinme hakkını kullanma imkânını tamamen ortadan kaldırmaktadır. Böylelikle kuralla bilgi edinme ve kişisel verilerin korunması hakkına getirilen sınırlamada kişilerin söz konusu haklardan kaynaklanan yarar ile kamusal yarar arasındaki dengenin kişiler aleyhine bozulduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 

millî güvenlik, kamu düzeni ve kamu güvenliğinin tesis edilmesi ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından bilgi edinme ve kişisel verilerin korunması hakkına getirilen sınırlamanın zorunlu toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı gibi söz konusu meşru amaçyönünden ölçülü olduğu da söylenemez.

189. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 20. ve 74. maddelerine aykırıdır.Iptali gerekir.

Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Basri BAĞCI ve Irfan FİDAN bu görüşe katılmamışlardır.

Kural, Anayasa'mn 13., 20. ve 74, maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 10., 17., 36., 70. ve 125. maddeleri ile bir ilgisi görülmemiştir.
G. Kanun'un 11. Maddesiyle 2941 Sayıh Kanun'un 17. Maddesinin Birinci Fikrasıda Yer Alan “...1402 sayılı Sıkayönetim Kanununun 15 inci maddesinde yazılıt suçları işleyenler.….” İbaresinin “….26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 109, 124, 148, 149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217, 220, 223, 240, 299ila 339 uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler.." Şeklinde Değiştirilmesi ile Anılan Maddeye Eklenen İkinci, Üçüneü ve Dördüneü Fıkralarm İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
190. Dava konusu kurallar, seferberlik ve savaş hâllerinde askerî mahkemelerin görev alanına giren suçlar ile bunların yargılanma usultüne ilişkin düzeniemeler öngörmektedir.

191. 2941 sayılı Kanun'un I. maddesinde anılan Kanun'un amacının, devletin tüm güç ve kaynaklarımı barış hâlinden seferberlik ve savaş hâline süratle ve etkin bir şekilde geçirmek suretiyle barıştan itibaren seferberlik ve savaş hükümlerinin uygulanma esaslarına ilişkin yükümlūlükleri belirlemek olduğu ifade edilmiştir.

192. Kanun'un 3. maddesinde seferberlik, devletin tüm gūç ve kaynaklarının, başta askerî gūç olmak üzere, savaşın ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde hazırlanması, toplanması,tertiplenmesi ve kullanımasına ilişkin bütün faaliyetlerin uygulandığı, hak ve özgürlüklerin kanunlarla kısmen veya tamamen sınırlandığı hâl olarak tanımlanmıştır. Aynı maddede,seferberlik faaliyetinin başlatıldığı gün ve saatten, kaldırıdığı ana kadar devam eden durum seferberlik hâli olarak açıklanmıştır.

193. Ayrica anılan maddede savaşın, devletin bekasmı temin etmek, millî menfaatleri sağlamak ve millî hedefleri elde etmek amacıyla başta askerî güç olmak üzere devletin maddi ve manevi tüm güç ve kaynaklarının hiçbir sınırlamaya tabi tutulmadan kullamlmasınıgerektiren silaħlı mücadele olduğu belirtilmiş, savaş ilanına karar verilmesinden, bu hâlin kaldırıldığının ilan edilmesine kadar devam eden süre içinde hak ve özgürlüklerin kanunlarla kısmen veya tamamen sınırlandığı durum da savaş hâli olarak tarif edilmiştir.

194. 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askerî Ceza Kanumu'nun ek 11. maddesinde anılan Kanun'da düzenlenen suçlar ile asker kişilerin askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçların askerî suç olduğu, Kanun'da düzenlenen ve asker kişiler tarafından işlenen Kanun'un 60., 62., 65., 66., 67., 68., 70., 79., 81., 82., 85., 87., 88., 89., 90., 91., 97.,98., 100., 101., 102. ve 136. maddelerinde düzenlenen suçların ise sırf askerî suç olduğu belirtilmiştir.

195. Anayasa Mahkemesi kararlarında askerî suçların, askerî bir yararı koruma amacıgüden ve 1632 sayılı Kanun tarafından õngörülen veya yapılan atıf dolayısıyla bu Kanun'un uygulama alanına giren suçlar olduğu, sırf askerî suçların ise yalnızca asker şahıslar tarafından askerî bir hizmet veya görevin ihlali suretiyle işlenebilen ve unsurlarının tamamının söz konusu Kanun'da düzenlenen suçlar olduğu belirtilmiştir. Anılan kararlarda askerî suçlar ile sırf askerî suçların askerî disiplini korumak ve sürdürmek, adalet ile disiplin arasında denge sağlamak, adil ve sürekli bir disiplin düzeni oluşturmak amacıyla ihdas edildiği, başka bir ifadeyle anılan suçların, askerî disiplini korumak ve sürdürmek ve askerî hizmete veya göreve bağlı olan kamusal menfaatin korunması amacıyla Öngörüldüğü ifade edilmiştir (AYM;E.2018/161, K.2019/13, 14/3/2019, § 17; E.2017/32, K.2018/81, 1I/7/2018, § 11).
2. Îptal Talebinin Gerekçesi 
196. Dava dilekçesinde Özetle; 2010 yılında yapılan Anayasa değişikliği ile askerîmahkemelerin kaldırıldığı ve aymı değişiklik kapsamında Anayasa'nın 142. maddesine eklenen fikra uyarınca disiplin mahkemeleri dışında askerî mahkemelerin kurulamayacağı,ancak savaş hâlinde asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemelerin kurulabileceğinin hükme bağlandığı, dolayısıyla savaşhâlinde dahi sivil kişilerin askerî mahkemede yargılanmasının mümkün olmadığı, ancak kuralların seferberlik ve savaş hâli ilan edilen bölgelerde belirli suçları işleyen veya bunlara iştirak eden herkesin, komutanlar tarafindan askerî mahkemelerde yargılanmalarına imkân tanındığı belirtilerek kuralların Anayasanın 142. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykrılk Sorunu 
197. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 9. maddesi yönünden de incelenmiştir.

198. 2941 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fikrasında seferberlik ve savaşhâllerinde bu Kanun'un 12. maddesine gõre tespit ve ilan edilen bölgeler içinde, 26/9/2004tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 109., 124., 148., 149., 170 ila 172., 179., 185 ila 188., 190., 202., 213 ila 217., 220., 223., 240., 299 ila 339. maddelerinde belirtilen suçlarıişleyenlerin veya bu suçlara iştirak edenlerin, bölgede yetkili kılınan komutan tarafindan gerekli görüldüğü takdirde, askerî mahkemelerde yargılanacakları öngörülmüştür, Anılan fikrada yer alan “…26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıli Türk Ceza Kanunu'nun 109, 124, 148.149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217, 220, 223, 240, 299 ila 339 uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler.…" ibaresi dava konusu kurallardan ilkini oluşturmaktadır.


199. Maddenin dava konusu olan ikinci, üçüncü ve dördüncü fikralarında ise 2941sayılı Kanun'da belirtilen suçlardan dolayı belirli kişiler hakkında bölgede yetkili kılınan komutanın kovuşturma yapabilmesi için izni gerekli makam ve kurullar gösterilmiş, sōz konusu iznin verilmemesi hâlinde uygulanacak usul ile diplomatik dokunulmazlıkla ilgili düzenlemelerin saklı olduğu belirtilmiştir.

200. Anayasa'nm 142. maddesinin birinci fikrasında “Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir. " hükmüne yer verilmiştir.
201. Anılan maddenin ikinci fikrasıda da disiplin mahkemeleri dışında askerîmahkemelerin kurulamayacağı ancak savaş hâlinde, asker kişilerin görevleriyle ilgili olarak işłedikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemelerin kurulabileceği hükme bağlammıştır. Bu itibarla sadece savaş dönemlerinde ve yalnızca asker kişilerin görevleriyle ilgili işledikleri suçlara bakmak üzere askerî mahkemeler kurulabilecektir.
202. Anayasa'nın 9. maddesinde yargı yetkisinin, Tūrk Milleti adına bağımsız mahkemelerce kullanılacağı belirtilmiştir, Amılan hükme göre yargı yetkisinin mahkemeler dışıda başka bir organca kullanııması ve mahkemelerin bu yetkiyi diğer organlarla paylaşması mümkün değildir (AYM, E.1992/27, K. 1992/31, 5/5/1992),
203. Maddenin birinci fikrasında yer alan dava konusu ibarede, seferberlik ve savaşhâllerinde askerî mahkemelerin görev alaninı oluşturan ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda geçen suçların gerçekten askerlik görevleriyle ilgili olup olmadığı yönünde belirleme yapıımadığı gibi sðz konusu suçları işleyenlerle ilgili olarak asker sivil ayrımı yapılmaksızın herkesin askeri mahkemelerde yargılanmasına imkân tanınmaktadır. Dolayısıyla kuralım savaşhaline münhasır olmak üzere yalnızca asker kişilerin görevleriyłe ilgili işledikleri suçlara ait davalara bakmakla görevli askerî mahkemelerin kurulabileceğini öngören anayasal hükümie bağdaşmadığı açıktır.

204. Bunun yanında 2941 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fikrasında yer alan dava konusu ibare ile amlan maddenin ikinci, üçüncü ve dördüncü fikraları arasında doğrudan sebep sonuç ilişkisi bulunmaktadır. Başka bir ifadeyle seferberlik ve savaş hâlinde 5237 sayılıKanum'da sayılan suçları işleyenlerin yetkili kılınan askerî komutan tarafindan yargılanabileceği, kovuşturma yapılması izne bağlanan kişilerin asker ve sivil görevli kişiler olduğu, kovuşturma izninin verilmemesi hâlinde uygulanacak usul ve diplomatik dokunulmazlıkla ilgili istisnanın da bu kişilerin yargılanmaları ile bağlantılı olarak öngörüldüğü anlaşılmaktadır.

205. Dava konusu ikinci fikrada ise maddenin birinci fikrasında sayılan suçlardan dolayı belirli kişiler hakkında verilecek izin üzerine bölgede yetkili kılınan komutanın kovuşturma yapmasına imkân tanınmaktadır.

206. Dolayısıyla Anayasa'ya aykırı ołan birinci fikra kapsamında söz konusu suçlarıişleyenlerle ilgili olarak devletin farklı kademelerinde görev yapan asker-sivil kişiler hakkında kovuşturma yapılmasını izne bağlayan ve izin verilmeme durumunda uygulanacak usul ile diplomatik dokunulmazlıklara yönelik düzenlemeleri saklı tutan kurallar da Anayasa'nın 142.maddesinin ikinci fikrasına aykırılık oluşturmaktadır.


207. Öte yandan dava konusu ikinci fikrada ilgili kişi ve makamlarca izin verilmesi hâlinde bölgede yetkili kılınan komutamın belirli kişiler hakkında kovuşturma yapabilmesine imkân tanınması yargı yetkisini yalnızca bağımsız mahkemelerin kullanabileceğini hükme bağlayan Anayasa'nın 9. maddesine aykırılık sonucunu doğurmaktadır.
208. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nı 9. ve 142. maddelerine aykırıdır.Íptalleri gerekir.

Ğ. Kanun'un 12. Maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a Eklenen Ek 4. Maddenin Birinei Fikrasının Birinei Cümlesinin “…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli gūvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların..."ve “.….bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun ek 8 inci maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edilir." Bölümlerinin İncelenmesi 
1. Cümlenin “….le Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milī güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların..." Bßlämü
a. İptal Talebinin Gerekçesi 
209. Dava dilekçesinde özetle; idari nitelikteki kamu görevinden çıkarma kararlarına bağlı olarak yeni bir yaptırım uygulanmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı, kuralda yer alan mensubiyet, iltisak ve irtibat kavramlarımın içeriklerinin belirsiz ve öngörülemez olduğu, hukuk devletinde bireylerce hangi fiillerin yaptırıma tabi olduğunun önceden öngörebilmesi gerektiği, cezayı gerektirecek fiiller bakımından kuralda belirsizliklerin bulunduğu, bu nedenle kuralın kanunilik ölçütünü karşılamadığı, bunun yanında yaptırımın disiplin cezası niteliğinde olduğu dikkate alındığında kuralın suç ve cezalara ilişkin anayasal güvenceleri karşılamadığı, ayrıca kuralda õngörülen ve yaptırıma esas tutulan bir yapının milli güvenliğe karşı faaliyette bulunup bulunmadığıın Milli Güvenlik Kurulunun (MGK) kararına dayalı olarak belirlendiği, siyasi organ olan MGK'nın aldığı tavsiye niteliğinde kararların icrai niteliğinin bulunmadığı, bu itibarla MGK kararıma dayamlarak cezai yaptırım uygulanmasının hukuk devletinde kabul edilemeyeceği, ayrıca bu durumun Anayasa'dan kaynaklanmayan bir yetkinin kullanımı sonucunu doğurduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 6., 13., 35., 38. ve 118. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i. Bölümde Yer Alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca.." İbaresi 
210. 3713 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinin birinci fikrasmın birinci cümlesinde belirli suçlardan mahkûm olanların yanı sıra MGK'ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların silah ruhsatlarının iptal edileceği belirtilmiştir. Anılan cümlede yer alan “.….Milli Güvenlik Kurulunca…." ibaresi dava konusu kurah oluşturmaktadır.


211. Anayasa'mn 118. maddesinin ūçüncü fikraşında "Milli Güvenlik Kurulu;Devletin milli güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanması ile ilgili alman tavsiye kararları ve gerekli koordinasyonun sağlanması konusundaki görüşlerini Cumhurbaşkanına bildirir. Kurulun, Devletin varlığı ve bağımsızlığı, ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği.toplumun huzur ve güvenliğinin korunması hususunda alınmasını zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararlar Cumhurbaşkanınca değerlendirilir." denilmektedir.

212. Bu bağlamda MGK'nın başlıca görevleri, devletin millî güvenlik siyasetinin tayini, tespiti ve uygulanması ile ilgili tavsiye kararları almak ve gerekli koordinasyonun sağlanması konusundaki görüşlerini bildirmektir. MGK'nın devletin varlığı ve bağımsızlığı,ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliği, toplumun huzur ve güvenliğinin korunması hususunda almmasını zorunlu gördüğü tedbirlere ait kararları Cumhurbaşkanlığınca değerlendirilir.
213. Cumhurbaşkanı yardımcıları ve Genelkurmay başkanının önerileri dikkate alınarak Cumhurbaşkanınca gündemi düzenlenen MGK'nin kararlarının hukuki niteliği Anayasa'nın anılan maddesinde açıkça belirlenmiştir. Buna göre MGK'nın alacağı kararlar tavsiye niteliğinde olup bu kararlar Cumhurbaşkanı'na bildirilir.

214. Nitekim Anayasa'nın I04. maddesinde devletin başı olan Cumhurbaşkanı'nın millı güvenlik politikalarımı belirleyeceği ve bu kapsamda gerekli tedbirleri alacağıdüzenlenmiştir. Yine Cumhurbaşkamı'nın millî güvenliğin sağlanmasından sorumlu olduğu Anayasa'nın 117. maddesinde hükme bağlanmıştır.

215. Bu açıdan istişari nitelikte bir danışma organı olan MGK'nın icrai karar alma yetkisine sahip olmadığı gözetildiğinde Cumhurbaşkanınca ayrı bir kararla benimsenmemişMGK kararlarına hukuki sonuç bağlanamayacağı ve bu kararların kendiliğinden icra edilemeyeceği açıktır.

216. Dava konusu ibarenin de yer aldığı kural, MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptalini düzenlemektedir. Milli güvenliğe karşı tehditlerin belirlenmesi ve bu tehditlerin hangi kaynak, kişi ya da yapıdan geldiğinin tespit edilmesinde Cumhurbaşkanıbaşkanlığında toplanan MGK'nın tavsiye niteliğinde karar alamayacağı söylenemez.
217. Bununla birlikte dava konusu “.….Milli Güvenlik Kurulunca.." ibaresi, tavsiye niteliğindeki MGK kararına kendiliğinden hukuki bir sonuç bağlamaktadır. Şüphesiz MGK'nın tavsiye niteliğindeki kararlarının yürütme organı tarafindan dikkate alınması ve hukuk aleminde hayata geçirilmesi mümkündür. Ancak MGK'nın kararları hakkında başkaça icrai bir karar alınmadan bu kararlara hukuk aleminde sonuçlar bağlanması Anayasa'nın lafzıyla bağdaşmamaktadır.

218. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 13., 35. ve 38.maddeleri yönünden incelenmemiştir.

i. Bölümde Yer Alan “.üyeliği, mensubiyeti ve.." İbaresi 
219. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nm 36.maddesi yönünden de incelenmiştir.

220. 3713 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinin birinci fikrasınım birinci cümlesinde belirli suçlardan mahkûm olanların yam sıra devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanlarin silah ruhsatlarının iptal edileceği belirtilmiştir. Anılan cümlede yer alan“…üyeliği, mensubiyett ve..." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

221. Dava konusu kuralın yer aldığı maddede silah ruhsatlarının iptali ve mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin düzenleme öngörülmekte ise de kişilerin kamu görevinden çıkarılma sürecine de atıfta bulunułmuş olması nedeniyle kuralların kamu görevinden çıkarma tedbiriyle yakından ilgili olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamu görevinden çıkarma tedbiriyle ilgili düzenlemelerde geçen terör örgülerine üyelik ve mensubiyet çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekir.

222. Öncelikle terör örgütlerine üyelik ve mensubiyet kavramlarıyla kişilere yönelik suç isnadında bulunulup bulunulmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir. Terör örgütüne üye olmak, -kanundaki tanımıyla suç işlemek amacryla kurulmuş olan õrgüte ūye olmak- 5237sayılı Kanun ile 3713 sayıhı Kanun kapsamında suç olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle kuralın Anayasa'nın 36. maddesinin birinci ve 38. maddesinin dördüncü fikralarmda güvence altına alman masumiyet karinesi kapsamında incelenmesi gerekmektedir.
223. Masumiyet karinesi, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fikrasında “Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz" şeklinde düzenlenmiştir.Anayasa'nı 36. maddesinde de herkesin iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkıa sahip olduğu belirtilmiştir. Anılan maddeye adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkinın madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6.maddesinin (2) numaralı fikrasında kendisine bir suç isnat edilen herkesin suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılacağı düzenlenmiştir. Bu itibarla masumiyet karinesi,Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının bir unsuru olmakia beraber suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağına dair Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fikrasında ayrıca düzenlenmiştir (Adem Hüseyinoğlu, B.No: 2014/3954, 15/2/2017, § 33).

224. Masumiyet karinesi, hakkında suç isnadı bulunan bir kişinin adil bir yargtlama sonucunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gereğini oluşturmaktadır. Amlan karine, kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı olmadan suçlu olarak kabul edilmemesini güvence altına almaktadır. Ayrıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yargılama makamları ve kamu otoriteleri tarafindan suçlu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz.


225. Masumiyet karinesinin sağladığı güvencenin iki yönü bulunmaktadır: Dava konusu kuralla da ilgisi olan güvencenin ilk yönü, kişi hakkındaki ceza yargılamasısonuçlanıncaya kadar geçen, başka bir ifadeyle kişinin ceza gerektiren bir suçla itham edildiği (suç isnadı altında olduğu) sürece ilişkin olup suçlu olduğuna dair hükūm tesis edilene kadar kişinin suçluluğu ve eylemleri hakkmda erken açıklamalarda bulunulmasını yasaklar.Güvencenin bu yönünün kapsamı sadece ceza yargilamasını yürüten mahkemeyle sınırlıdeğildir. Güvence aym zamanda diğer tüm devlet kurumlarının da işlem ve kararlarmda,suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kişinin suçlu olduğu yönünde ima ya da açıklamalarda bulunmamasını gerekli kılar. Dolayısryla sadece suç isnadına konu ceza yargılamasıkapsamında değil ceza yargılaması ile eş zamanlı olarak yürütülen diğer hukuki süreç ve yargılamalarda da (idari, hukuk, disiplin gibi) masumiyet karinesinin ihlali söz konusu olabilir (Galip $ahin, B. No: 2015/6075, 11/6/2018, § 39).

226. Dava konusu kuralda kamu görevinden çıkarma tedbirine atıf yapılarak kişilerin terör örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üye veya mensup oldukları gerekçesiyle kamu görevinden çıkarıldıklarıt belirtilmiştir. Söz konusu ibareler, kural kapsamında kamu görevinden çıkarılanlardan terõr örgütü tyeliği suçundan ceza soruşturması veya kovuşturmasına maruz kalan ancak haklarındaki süreç tamamlanıp suçlu olduklarına dair kesin hüküm tesis edilmeyen kişilerin terör õrgütüt tüyesi veya mensubu olarak nitelendirilmelerine sebebiyet verebilecek niteliktedir. Dolayısıyla kesinleşmiş mahkümiyet hükmü olmadan kişilerin suçlu sayılmasına neden olabilecek ifadeler içeren kural, masumiyet karinesini ihlal etmektedir.
227. Buna göre kural kapsamında haklarında kesin bir mahkûmiyet kararı verilmediği hâlde kişilerin suçlu sayılmasma neden olabilecek ifadelerin kullamılması masumiyet karinesine aykırılık oluşturmaktadır.

228. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 13., 35. ve 118. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
iüi. Bölümün Kalan Kısmı
229. Dava konusu kural, devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesini öngörmektedir.
230. Silah ruhsatının edinilmesinin belirli şartlara bağlanması, bu şartların ortadan kalkması ya da silah edinilmesi amacına aykırı durumların (güvenlik vs.) oluşması hâlinde ruhsatın iptal edilmesi, kamu yararının Önemli bir yönü olan kamu güvenliğinin sağlanması ve bu yöndeki faaliyetlerin kontrol edilmesini amaçlayan tedbirler kapsamındadır. Dolayısıyla devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarımın iptal edilmesi -bu işlemin silahın devri sonucunu doğurduğu gözetildiğinde- mülkiyet hakkını sınırlamaktadır.


231. Anayasa'da yer alan ve yukarıda yer verilen üçüncü kural devlete, mülkiyetin kullanımı veya mülkiyetten yararlanma hakkını kontrol etme ve bu konuda düzenleme yetkisi vermektedir. Mülkiyetten yoksun bırakmaya göre daha geniş takdir yetkisi veren düzenleme yetkisinin kullanımında da kanunilik, meşruluk ve ölçülülük ilkelerinin gereklerinin karşılanması kural olarak aranmaktadır. Buna göre mülkiyet hakkının düzenlenmesi yetkisi de kamu yararı amacıyla ve kanunla kullanılmalıdır (Orhan Yüksel, B. No: 2013/604, 10/12/2015,§§ 57, 58).

232. Kişilerin silah ruhsatlarımın iptal edilmesinin şartı olarak öngörülen devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla bağlantıları nedeniyle kamu görevinden çıkarılmalarında kriter ölarak kullanılan iltisak ve irtibat ibarelerinin genel kavram niteliğinde olduğu, objektif anlamımın kapsam ve sınırlarının durum ve şartlara gōre yargı içtihatlarıyla belirlenebileceği (AYM, 14/11/2019 tarihli ve E.2018/89, K.2019/84; 2018/81, 2021/45, 24/6/2021) dikkate alındığında kuralla mülkiyet hakkına getirilen sımırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

233. Kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptalini öngõren kuralın,millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasi ve korunması suretiyle kamu yararımı hedeflediği bu yöntyle sınırlamanın Anayasa'nın 35. maddesinde belirtilen sınırlama sebebine uygun olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın anayasal anlamda meşru bir amacıı bulunduğu açıktir.

234. Kural kapsamıda kişilerin silah ruhsatlarmın iptal edilmesinin millî güvenlik aleyhine yürütülen faaliyetlerin ortadan kaldırılması ve kamu düzeninin sağlanması amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.

235. Silah ile kamu güvenliği kavramları arasındaki yakın ilişki dikkate alındığında silah ruhsatı ile ilgili şartları (edinme ya da iptali) belirlemede kanun koyucunun geniş bir takdir yetkisi vardır. Esasen devletin bu konudaki yaklaşımı, güvenlik politikalarıyla ilgili tercihinden kaynaklanmaktadır. Silah edinilmesinde bireysel menfaatlere karşı toplumsal yarar Öncelikli bir konumdadır. Bu da devlete, kamu güvenliğini tehdit eden bir tehlikeyle karşı karşıya kałındığında geçici ya da sürekli olarak kişilerin silah ruhsatını iptal etme veya askıya alma gibi tasarruflarda bulunma imkânı sağlamaktadır.

236. Dolayısıyla, millî güvenliğe karşı faaliyetlerde bulunduğuna karar verilen yapıoluşum veya gruplarla bağlantılı oldukları gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarımın iptal edilmesini düzenleyen kuralla, millı güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunması amacına ulaşma bakımından kişilerin mülkiyet hakkına ðlçüsüz bir sınırlama getirildiği sõylenemez.

237. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35.maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Kuralla ilgili 2. ve I18. maddeleri çerçevesinde ileri sürülen aykırılık iddialari,Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri kapsamönda ele almdığından anılan hükümler yönünden ayrıca inceleme yapılmasına gerek gõrūlmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 6. ve 38. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

2. Cümlenin “.…bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanunun ek 8 inci maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edilir."Bölümü
a. İptal Talebinin Gerekçesi 
238. Dava dilekçesinde õzetle; dava konusu kural kapsamında silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesinin müsadere niteliği taşıdığı, herhangi bir suç konusu olmayan bir silahın yalnızca sahibinin bazı suçlardan mahkûm olması ya da kamu görevinden çıkarılmasınedeniyle mülkiyetinin kamuya geçirilmesinin meşru bir amacının olamayacağı, meşru bir amacın bulunduğu varsayılsa dahi böyle bir tedbirin gerekli olmadığı, ruhsatların iptal edilmesiyle silahların sahiplerinin bu silahlarını belirli bir süre içinde elden çıkarmakla yükümlü kılınabilecekleri belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 6., 13., 35., 38. ve 118.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
239. 3713 sayılı Kanun'un ek 4. maddesinin birinci fikrasının birinci cümlesinde,5237 sayılı Kanun'da yer alan devletin güvenliğine, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine,millî savunmaya, devlet sırlarına karşı işlenen suçlar ile casusluk suçundan mahkûm olanların yanı sıra devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara tyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılan ve ruhsatları iptal edilen kişilerin silahlarının mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceğive 6136 sayılı Kanun'un ek 8. maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edileceği öngõrülmüştür. Amlan cümlenin “…bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kamunun ek 8 inci maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edilir."bölūmü dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

240. Kuralda belirli suçlardan mahkûm olanlar ile kamu görevinden çıkarılmalanınedeniyle taşıma ve bulundurma ruhsatları iptal edilen kişilere ait silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verileceği ve silahlar hakkında 6136 sayılı Kanun'un ek 8.maddesine gõre işlem tesis edileceği belirtilmiştir.

241. Mülkiyetin kamuya geçirilmesi idari bir tedbir olarak 5326 sayılı Kabahatier Kanunu'nun 16. maddesinde düzenlenmiştir. Söz konusu maddede, kabahatler karşılığında uygulanacak olan idari yaptırımların, idarî para cezası ve idarî tedbirlerden ibaret olduğu,mülkiyetin kamuya geçirilmesi ve ilgili kanunlarda yer alan diğer tedbirlerin ise idari tedbir olduğu belirtilmiştir.

242. Bu itibarla anılan kanun kapsamında mülkiyetin kamuya geçirilmesi, kabahatin konusunu oluşturan ya da kabahat niteliğindeki fiillerin işlenmesi nedeniyle ortaya çıkan eşyaların mülkiyetinin devlet veya kamu kurum ve kuruluşlarına devredilmesini sağlayan bir yaptırım türüdür.

243. Ayrıca 5237 sayılı Kanun'un 54. maddesinde kasıtlı bir suçun işlenmesinde kullanıian veya suçun işlenmesine tahsis edilen ya da suçtan meydana gelen eşyanın müsaderesine hükmolunacağı, suçun işlenmesinde kullanılmak üzere hazırlanan eşyanın da 

kamu güvenliği, kamu sağlığı ve genel ahlak açısından tehlikeli olması durumunda müsadere edileceği belirtilmiştir. Yine aynı maddede üretimi, bulundurulmast, kullanılması, taşınmasi,alım ve satımı suç oluşturan eşyanın da müsadereye konu olacağı htükme bağlanmıştır. Bu itibarla özel mülke konu olan bir eşyanın devlet ya da kamu kurumlarına devredilmesi sonucu dışında mülkiyetin kamuya geçirilmesi ile müsadere arasında amaç, konu ve kapsam yönünden farklılıkların bulunduğu anlaşılmaktadır.

244. Anayasa Mahkemesi birçok kararında, idarenin bir yargı kararına gerek olmaksızın kanunların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak idare hukukuna özgü yöntemlerle doğrudan doğruya bir işlem tesis ederek uyguladığı yaptırımlarla verdiği cezaları idari yaptırım olarak nitelendirmiştir (AYM, E. 1996/48, K.1996/41, 23/10/1996). Kuşkusuz idareye kanunla hürriyeti bağlayıcı cezalar dışında para cezası, disiplin cezası ya da belirli bir haktan geçici olarak yoksun kılma gibi yaptırımiar uygulama yetkisinin verilmesinde anayasal bir engel bulunmamaktadır (AYM, E.2000/43, K.2004/60, 13/5/2004).
245. Kural kapsamında belirli suçlardan mahkûm olan ve kamu görevinden çıkarılan kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesinin bir sonucu olarak bu kişilere ait silahların mülkiyetinin idarece kamuya geçirilmesine karar verileceği düzenlenmekle kanun koyucunun kamu düzeni, milli güvenlik ve kamu güvenliğini sağlama amacı güderek herhangi bir kabahat ya da suç konusu oluşturmayan silahların da mülkiyetinin devlete devredilmesi sonucunu doğuran söz konusu yaptırımı ihdas ettiği anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralda öngörülen yaptırımın 5326 sayıli Kanun ile diğer mevzuat hükümleri kapsamı dışında kalan idari bir tedbir niteliğinde olduğu açıktır.

246. Kuralda ayrıca mülkiyeti kamuya geçirilmesine karar verilen silahların 6136sayılı Kanun'un ek 8. maddesi gereğince Cumhurbaşkanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı teşkilatında çalışan belirli niteliklere haiz silah taşıma yetkisi bulunan personele, görevlerinde kullanmak üzere bedeli mukabili zati demirbaş silah olarak satılacaği hükme bağlanmıştır. Kamu görevinden çıkarılan kişilerin silahlarının mülkiyetinin kamuya geçirilmesine ilişkin kural ile bunun yöntemini belirleyen söz konusu hüküm arasında doğrudan bağlantı bulunmaktadır.

247. Maddede belirtilen suçlardan mahkûm olanlarla kamu görevinden çıkarılan kişilere ait silahların ruhsatlarının iptal edilerek bunların mülkiyetinin kamuya geçirilmesi mülkiyet hakkını sınırlamaktadır.

248. Kuralda öngörülen tedbirin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla kişilerin mülkiyet hakkına getirilen sınırlamada kanunilik şartının sağlandığı açıktır.

249. 5237 sayıhı Kanun'da yer alan bazı suçlardan mahkûm olanlarla millî gūvenlik ve kamu dūzenine aykırı faaliyette bulunan yapı ve oluşumlarla ilgisi bulunduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin silahlarını ruhsatının iptal edilerek mülkiyetinin devlete devredilmesinin, kamu düzeni ve millî güvenlik aleyhine ortaya çıkabilecek birtakım faaliyetlerin önlenmesinde etkili bir araç olduğu söylenebilir. Dolayısıyla kuralın genel olarak milif güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasını ve korunmasımı hedeflediği, bu yõnüyle sınırlamada kamu yararı amacının bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu açıdan sınırlama meşru bir amaca dayanmaktadır.


250. Mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine gõre ōlçülū olabilmesi için öncelikle kamu yararı amacını gerçekleştirmeye elverişli olmasıgerekir. Madde belirtilen suçlardan mahkûm olanlarla devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunan yapı ve oluşumlarla bağlantısı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarian kişilerle ilgili kural kapsamında öngörülen tedbirin yukarıda belirtilen amaçlara ulaşma bakımından elverişli olmadığı sõylenemez.

251. Kuşkusuz kanun koyucunun silahların edinilmesiyłe ilgili şartları tespit ederek bu konuda idari tedbirler öngörmesi mümkündür. Kanun koyucu bu çerçevede 5326 sayılıKanun ve diğer mevzuat hükūmleri dışında kamu görevinden çıkarılmanın bir sonucu olarak bu kişilerin silahlarının mülkiyetinin kamuya geçirilmesine yönelik idari tedbir düzenlemiştir.Söz konusu idari tedbirin uygulanmasında anılan Kanun'daki gibi eşyanın mülkiyetinin kamuya geçirilmesi için kabahatin konusunu oluşturması ya da kabahat niteliğindeki füillerin işlenmesi nedeniyle ortaya çıkması zorunluluğu aranmamıştır. Kanun koyucunun bu yönde bir tercihte bulunması takdir yetkisi kapsamında değerlendirilebilir. Ancak mülkiyet hakkısımrlandırılırken ilgili kamu yararı amacını gerçekleştirmeye en uygun aracın seçilmesi gerekmektedir. Başka bir ifadeyle kuralın gerekliliği, meşru amacı gerçekleştirmede mülkiyet hakkına daha az sınırlama oluşturabilecek başka araçlara başvurulması imkânıın bulunup bulunmadığıyla belirlenebilecektir.

252. Mülkiyet hakkına sınırlama getiren araçlardan hangisinin seçileceği öncelikli olarak kanun koyucunun takdirindedir. Ancak bu yetki şınırsız değildir. Tercih edilen aracın temel hakka yönelik sınırlamayı ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağırlaştırması durumunda Anayasa Mahkemesince sıırlamanın gerekli olmadığı sonucuna ulaşılabilir. Ancak bu konudaki denetim, seçilen aracın isabetli olup olmadığından ziyade hak ve Özgürlükler üzerinde oluşturduğu etkinin ağırlığına ilişkindir (Hanife Ensaroğlu, B. No:2014/14195, 20/9/2017, § 67).

253. Orantıhlık ilkesi gereği kişilerin mülkiyet hakkının sınırlandırılması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adil bir dengenin kurulmasıgerekmektedir. Bu adil denge, kişilerin aşıri bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Sımırlamanın orantılılığımı değerlendirirken bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemi, diğer taraftan da sınırlamanın niteliği ve bu kapsamda kişilere yüklenen külfetin dikkate alınmasi gerekir (Arif Güven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017, §§ 58, 60).
254. 1/6/1991 tarihli ve 20888 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkımda Yönetmelik'in 16. maddesinin birinci fikrasımın (j)bendinde, millî güvenliğe tehdit oluşturan terör Örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatınedeniyle kamu görevinden çıkarılmak, silah ruhsatı verilmesini engelleyen veya iptalini gerektiren hâller arasında sayılmıştır.

255. Amılan Yönetmelik'in 21. maddesinde taşıma veya bulundurma ruhsatlı silaha sahip olanların, ruhsatlarında nitelikleri yazılı silahlarmı yönetmelik hükümlerine göre silah taşıma veya bulundurma ruhsatı verilebilecek olan kişilere satış veya hibe yoluyla devredebileceği belirtilmiştir.


256. Yönetmelik'in 17. maddesinde de taşıma veya bulundurma ruhsatı verilen kişilerden sonradan silah taşıma ve bulundurma şartlarını kaybedenlerin, yeni ruhsat taleplerinin kabul edilmeyeceği gibi mevcut silah ruhsatları iptal edilerek, silahların zapt edileceği, bu silahların, zapt edildiği tarihten itibaren altı ay içinde silah sahibinin isteği dikkate alınarak, silah satın almaya hak kazanmış kişilere devrinin (satış veya hibe yoluyla)sağlanacağı, bu süre içinde devri sağlanamayan silahlarla ilgili kanunlara gõre işlem yapılmak üzere adli makamlara intikal ettirileceği belirtilmiştir.

257. Bu itibarlı kişilerin silah ruhsatının iptal edilmesi hâlinde bu silahların mülkiyeti doğrudan devlete intikal etmemekte silah sahiplerinin iradesi gözetilerek satış veya hibe yoluyla devrine imkân tanınmaktadır.

258. Dava konusu kural kapsamında ise belirli suçlardan mahkûm olanlarla devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara bağlantısı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan ve ruhsatları iptal edilen kişilerin silahları herhangi bir giderim yolu veya devir imkânı öngörülmeksizin doğrudan mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilmektedir. Söz konusu silahların herhangi bir suçta (veya kabahatte) kullanılması ya da suça (kabahate) konu faaliyetler sonucu elde edildiğinin tespit edilmesi hâlinde bu silahlar hakkında 5237 sayılı Kanun veya diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde giderim yolu öngörülmeksizin müsadere ve benzeri tedbirlerin uygulanması da mümkündür.

259. Dolayısıyla herhangi bir suçta (ya da kabahatte) kullanıldığı ya da suça (kabahate) ilişkin faaliyetten elde edildiği veya bizatihi suç konusu oluşturduğu tespit edilmediği hâlde kişilerin mülkiyetinde bulunan silahların, kamu görevinden çıkarılmalarına bağlı olarak üçüncü kişilere devir imkânı tanınmaksızın ya da herhangi bir tazminat yolu öngörülmeksizin doğrudan devlete devredilmesini öngören kuralın millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması amaçlarına ulaşma bakımından gerekli olduğu sõylenemez. Dolayısıyla kural kişilere aşırı bir külfet yūkleyerek mülkiyet hakkına ölçüşüz bir sınırlama getirmektedir.
260. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35.maddelerine aykırıdır.Îptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nı 2. ve 118. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de kuralın Anayasa'nın 13. ve 35.maddeleri kapsamında iptal edilmesi nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 118. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa'nın 6. ve 38. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
H. Kanun'un 13. Maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a Eklenen Geçici 19. Madde ile 7333 Sayıl Kanun'un 11. Maddesiyle Geçici 19. Maddede Yer Alan ".….üç yi.…."İbaresinin “….dört yul.…." Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 
1. Maddede Yer Alan “..üç yıl..." İbaresi 
261. 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinde yer alan dava konusu ibare 7333sayılı Kanun'un 11. maddesiyle “.….dörı yıl..." olarak değiştirilmiştir.

262. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

2. Maddenin Kalan Kısmı ile Maddede Yer Alan “..üç yl..." İbaresinin “..dört yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 

a. (a) Bendi 
i. İptal Talebinin Gerekçesi 
263. Dava dilekçelerinde özetle, dava konusu kuralla gözaltı sürelerinin uzatılmasının şüphelilere kötü muamelede bulunma ihtimalini artıracağı, gözaltı süresinin uzatılması ile tutuklamada incelenecek hususların birbirinden farklı olduğu, kural kapsamında gözaltı süresinin hâkim tarafından uzatılmasınm Anayasa'mın 19. maddesindeki hâkim õnüne çıkarılma güvencesini karşılamaktan uzak olduğu, ayrıca bu tür kararlara karşı yapılacak itirazların yine sulh ceza hâkimleri tarafindan inceleneceği bunun da sorunlara yol açacaği,kuralda yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkında da gözaitı hükümlerinin uygulanmasımın kişilerin Anayasa'ya aykırı bir şekilde uzun süre göz altında kalmalarısonucunu doğuracağı, OHAL, dönemi kurallarının uygulamasının uzatilabilmesinin yolunun yeniden OHAL ilan edilmesiyle mümkün olduğu, OHAL şartları oluşmadan söz konusu sürelerin kanun yapılarak uzatılmasının yetki gaspı niteliği taşıdığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 6., 13., 17., 19. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
ii. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
264. Dava konusu kuralla 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinin yürürlüğe girdiği 31/7/2018 tarihinden itibaren dört yıl süreyle; 5237 sayılı Kanun'un İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltı süresinin, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu stre hariç, yakalama amından itibaren kırk sekiz saati, toplu olarak işlenen suçlarda dört günü geçemeyeceği, delillerin toplanmasındaki gūçlūk veya dosyanın kapsamlıolması nedeniyle gözaltı süresinin, bu sürelerle bağlı kalmak kaydıyla, en fazla iki defa uzatılabileceği, gözaltı süresinin uzatıImasına ilişkin kararın, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine yakalanan kişi dinlenilmek suretiyle hâkim tarafindan verileceği, yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkında da bu kural hūkümlerinin uygulanacağı öngörülmüştür.
265, Kural, devletin güvenliğine, anayasal düzene ve işleyişine, milli savunmaya,devlet sırlarına karşı işlenen suçlar ile casusluk suçu, 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltı sürelerini düzenlemektedir. Bu kapsamda 5271 sayılı Kanun'un 91. maddesinin (1) ve (3) numaralıfikralarında düzenlenen gözaltı sūrelerinin uzatıması ve hâkim kararıyla ek gözaltı süresi verilmesi imkânı getirilmektedir.

266. Öte yandan kuralın dördüncü cümlesinde yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkında da kuralin birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerinin geçerli olacağı belirtilmiştir.

267. Yakalama emri Kanun'un 98. maddesinde düzenlenmiştir. Anılan maddenin (1)numaralı fikrasında soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi tarafindan yakalama emrinin çıkarılabileceği, ayrıca tutuklama talebinin reddi kararına itiraz hâlinde de itiraz mercii tarafindan yakalama emrinin düzenlenebileceği belirtilmiştir.
268. Maddenin (2) numaralı fikrasında yakalanmış iken kolluk görevlisinin elinden kaçan şüpheli veya sanık ya da tutukevi veya ceza infaz kurumundan kaçan tutuklu veya hükümlüler hakkında Cumhuriyet savcısı ve kolluk kuvvetieri tarafindan düzenlenebilecek yakalama emrine ilişkin hüküm yer almaktadır. Maddenin (3) numaralı fikrasında ise kovuşturma evresinde kaçak sanık hakkında yakalama emrinin re'sen veya Cumhuriyet savcısının talebi üzerine hâkim veya mahkeme tarafindan düzenleneceği belirtilmiştir.
269. Açıklanan hükümler doğrultusunda kuralın dördüncü cümlesi uyarınca kuralın birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerinde düzenlenen gözaitı hükümlerine yapilan atfın daha önce o suç nedeniyle hakkında gözaltı tedbiri uygulanmamış kişilere yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle kuralın dördüncü cümlesinde yer alan "Yakalama emrıüzerine.." ibaresinden Kanun'un 98. maddesinin (I) numaralı fikrasmın birinci cümlesine gõre soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında,Cumhuriyet savcısınım talebi üzerine sulh ceza hâkimi tarafindan düzenlenen yakalama emrinin anlaşılması gerekir.

270. Bu çerçevede kuralın dördüncü cümlesi kapsamında yakalama emri üzerine yakalanan kişinin yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç yakalama anından itibaren kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda dört gün içinde yetkili hâkim veya mahkemenin önüne çıkarılması gerekir. Delillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyanın kapsamlı olması nedeniyle gözaltı süresi belirtilen sürelere bağlı kalmak koşuluyla en fazla iki defa hâkim tarafından uzatılabilecektir.
271. 5271 sayılı Kanum'un anılan maddesinde düzenlenen gözaltı, yakalanan kişi hakkındaki ceza soruşturmasının tamamlanması amacıyla kişinin yetkili hâkim Önüne çıkarımasına veya serbest bırakılmasına kadar kanuni süre içinde õzgürlüğünün geçici olarak kısrtlanmasımı öngören bir koruma tedbiridir. Maddenin (2) numaralı fikrasına göre gözaltının uygulanabilmesi için bu tedbirin soruşturma yönünden zorunlu olması ve kişinin bir suçu işlediği şüphesini gösteren somut delillerin varlığı gerekir.

272. Kural, belirli suçlar yönünden yürütülen ceza soruşturmasında Cumhuriyet saveısına kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda ise dört gün süreyle gözaltı tedbirini uygulaması, yine belirtilen sürelerle ilgili hâkime iki defayı aşmamak üzere gözaltı stresini uzatma yetkisi tanımakla kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirmektedir.
273. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında herkesin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak belirtildikten sonra ikinci ve ūçüncü fikralarında şekil ve şartları kanunda gösterilmek kaydıyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkının sınırlanması, ancak Anayasa'nın anılan maddesi kapsamında belirtilen durumlardan herhangi birinin varlığı hâlinde sõz konusu olabilir.


274, Kuralda gözaltı süresinin uzatılmasının usul ve şartlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığıaçıktır. Gözaltı sürelerini uzatan ve hâkim kararryla ek gözaltı süresi verilmesi imkânımıtanıyan kuralların Özellikle terör ve örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen suçlar bakımından,bu suçlarla mücadele etmenin zoriuğu, şüphelilerin örgüt bağlantılarının çözülmesinin zaman alması, somut delillere ulaşmadaki sorunlar nedeniyle ceza soruşturmasının sağliklı bir şekilde yürütülebilmesi ve böylelikle suçla etkin mücadele edilerek kişilerin hak ve özgürlükleri ile kamu düzeninin korunmasına yönelik meşru bir amaca dayandığıanlaşılmaktadır.

275. Anayasa'mn 19. maddesinin beşinci fikrasına göre yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır Kimse, bu süreler geçtikten sonra hâkim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz Bu süreler OHAL ve savaş hâllerinde uzatılabilir. Gözaltı süresi kişinin fiili ya da yetkili mercinin emri üzerine yakalanmasıyla başlar. Gözaltına alınan kişinin belirlenen süreler sonunda serbest bırakılması ya da sulh ceza hâkimine sevk edilerek sorguya çekilmesi gerekir.

276. Hâkim karanı olmaksızın Cumhuriyet savcısı veya yetkili kolluk amiri tarafindan gözaltına alınarak Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişinin keyfi uygulamalara maruz kalmaması için bir an önce hâkim önüne çıkarılması gerekmektedir. Bu nedenle gözaltısüreleri olabildiğince kısa tutulmuş; Anayasa'da ve kanunlarda gözaltı için belirli sınırlamalar õngörülmüştür.

277. Kural 5237 sayılı Kanun'da yer alan belirli suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar veya õrgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltısüresini, yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda ise dört gün olarak öngörmek suretiyle 5271 sayılı Kanun'da düzenlenen azami gözaltı sürelerini uzatmaktadır. Sōz konusu strelerin Anayasa'nın I9. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarında belirtilen güvencelere uygun olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle kural, anılan fikraların sözüne aykırı değildir.

278. Bunun yanında kural iki defayı aşmamak üzere hâkim kararıyla ek gözaltı süresi verilmesini hükme bağlamaktadır. Hâkim tarafindan ek gözaltı kararımın verilebilmesi için delillerin toplanmasında güçlük veya dosyanın kapsamlı olması, Cumhuriyet savcısının talebi ve yakalanan kişinin dinlenilmesi şartlarının gerçekleşmesi gerekmektedir.
279. Anayasa'nın I9. maddesinin beşinci fikrası, bir kişinin hâkim kararı olmaksızın gözaltında kalabileceği azami süreyi düzenlemiş, öngörülen süreler içinde kişinin hâkim önüne çıkarılmasım zorunlu kılmıştır. Gözaltında bulunan kişinin hâkim önüne çıkarılması,Özgürlükten yoksun bırakılma hâlini esastan inceleyecek ve bu durumu ortadan kaldıracak nitelikte bağlayıcı karar verme yetkisini haiz, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme denetiminin sağlanması anlamına gelmektedir. Başka bir ifadeyle gözaltı süreci devam ederken bunun koşullarının bağımsız ve tarafsız mahkeme tarafından değerlendirilmesi, gerekirse tedbirin sonlandırılması veya süresinin uzatılması Anayasa'nın I9. maddesinin beşinci fikrasıda 

geçen kişinin azami olarak öngörülen süre içinde hâkim önüne çıkarılması zorunluluğunu karşılamaktadır.

280. Bu açıdan hâkim kararıyla ek gözaltı süresi verilmesini düzenleyen kural,kişinin azami gözaltı süreleri içinde hâkim õnüne çıkarılmasını düzenleyen Anayasa'nın 19.maddesinin beşinci fikrasıyla çelişmemektedir.

281. Öte yandan kanun koyucunun Anayasa'da öngörülen sınırlar içinde gözaltısürelerini belirlemede takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Ancak bu yetki kanun koyucuya süre yönünden öngörülen sınırlar içinde olsa dahi keyfi uygulamalara neden olabilecek düzenlemeler yapma yetkisi vermez, Yine Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasında yer alan gözaltı süreleri içinde hákim önüne çıkarıma zorunluluğu, yalnızca gözaltı tedbirini sonlandırmak üzere -sorguya sevk amacıyla- kişinin hâkim önüne çıkarılması anlamına gelmese de bu durumda dahi gözaltiı tedbirinin amacını aşacak şekilde uygulanmasına neden olabilecek düzenlemeler kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına ölçüsüz sınırlama getirebilir.Anayasa'nın öngördüğü sınırlar içinde belirlenen gözaltı ve ek gözaltı sürelerinin orantılılığıın, tedbirin amacı, uygulama alani, tedbire karşı öngörülen usule ilişkin güvenceler dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekir.

282. 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra ülke genelinde Cumhuriyet başsavcılıklarının talimatı ile darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile terör örgütleri ile bağlantılı olduğu değerlendirilen yüz binlerce kişi hakkında soruşturma başlatılmış, bunların önemli bir kısmı hakkında gözaltı tedbirine başvurulmuştur. Soruşturma mercileri darbe teşebbüsü gibi ani ve öngörülmeyen bir durum karşısında bir anda yüz binlerce şüpheli hakkında soruşturma başlatmak zorunda kalmışlardır.Soruşturmaların ağırlık merkezini oluşturan Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması'nın (PDY) niteliği dikkate alındığında bu örgütle bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili yapılan soruşturmaların diğer ceza soruşturmalarına göre çok daħa zor ve karmaşık özellik arz ettiği açıktır. Söz konusu zorluklar karşısında soruşturmaların sağlıkı bir şekilde yürütülmesi için gözaltı sürelerinin uzatılması ve hâkim kararıyla ek gözaltı süresi alınması yönünde bir ihtiyacın ortaya çıktığı ileri sürülebilir.
283. Bu açıdan kuralın etkin ve sağlıklt bir şekilde soruşturma yapılmak suretiyle kişilerin hak ve Özgürlükleri ile kamu düzeninin korunmasına amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

284. Bununla birlikte kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına yönelik sınırlamanın amacına uygun ve orantılı şekilde kullanıimasımı sağlayacak yasal güvencelerin de oluşturulması gerekir. Anayasa'nın I9. maddesinin dördüncü fikrasında, yakalanan veya tutuklanan kişilere, yakalama veya tutuklama sebepleri ve haklarındaki iddiaların herhâlde yazılı ve bunun hemen mümkūn olmaması hâlinde sõziü olarak derhâl, toplu suçlarda ise en geç hâkim huzuruna çıkarılıncaya kadar bildirileceği belirtilerek isnat olunan suçla ilgili kişilere bilgi verme yükümlülüğü, altıncı fikrasında da kişinin yakalandığı veya tutuklandığının yakınlarına derhâl bildirileceği belirtilmiştir.

285. Nitekim 5271 sayılı Kanun'un 95. maddesinde de şüpheli veya sanığın yakalandığında, gözaltına alındığında veya gözaltı süresi uzatıldığında, Cumhuriyet savcısının emriyle bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verileceği düzenlenmiştir.

286. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında ise her ne sebeple olursa olsun özgürlüğü kısrtlanan kişinin kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı hâlinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahip olduğu belirtilerek gözaltına itiraz, anayasal güvence altma alınmıştir.

287. Bu bağlamda 5271 sayılı Kanun'un 91. maddesinin (5) numaralı fikrasında da gözaltına alınmayla ilgili Cumhuriyet savcısımın yazılı emrine karşı, yakalanan kişi, müdafii veya kanuni temsilcisi, eşi ya da birinci veya ikinci derecede kan hısmına hemen serbest bırakımayı sağłamak için sulh ceza hâkimine başvurma hakkı tanınmıştır. Yine anılan Kanun'un 267. maddesinde hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla kural kapsamında gözaltı süresinin uzatılmasına ilişkin hâkim tarafından verilen karara karşı da anılan madde gereğince kanun yoluna başvurulabilmesi mümkündür. Ayrıca hâkim tarafından verilen ek gözaltı kararına karşı Kanun'un 91. maddesinin (5) numarałı fikrasının da uygulanmasıma engel bir durum olmadığı gözetildiğinde söz konusu fikrada belirtilen kişilerin de itiraz yoluna başvurma imkânlarının olduğu anlaşılmaktadır.

288. Diğer yandan Kanun'un 147. maddesinin (c) bendinde, yakalanarak gözaltına alınan şüpheliye müdafi seçebilme hakkı getirilmiş ve şüphelinin müdafi seçecek durumda olmadığı ve bir müdafi yardımından faydalanmak istediği takdirde baro tarafindan müdafi görevlendirilebilmesine imkân tanınmıştır. Böylece gerek gözaltı kararına gerekse de gözaltısüresinin uzatılmasına karşı etkili bir başvuru yolu öngörülmüştür.
289. Anılan hükümler birlikte değerlendirildiğinde kuralda gözaltı tedbirinin hukuka uygunluğunun denetlenmesinde yeterli güvencelere yer verildiği görülmektedir. Diğer bir ifadeyle kural kapsamında gözaltı ve ek gözaltı kararlarının amacına uygun bir şekilde uygulanmasını sağlayacak etkili denetim mekanizmalarının oluşturulduğu anlaşılmaktadır.
290. Kural, özellikle 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte terör ōrgütleriyle yapılan mücadele kapsamında şüpheliler hakkındaki soruşturmaların etkin bir şekilde yürütülmesi amacına uygun olarak belirli suçlara özgü olarak kuralın yer aldığımaddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle uygulanmak üzere ihdas edilmiştir. Kuralda Anayasa'da azami olarak öngõrülen gözaltı süreleriyle uyumlu olarak Cumħuriyet savcısına tanınan yetki ile darbe girişiminin ardından yoğun bir şekilde devam eden soruşturmalarda delillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyaların kapsamlı olmasıhâllerinde gözaltına alınan kişinin dinlenilmesi şartıyla hâkim tarafindan en fazla iki defa ek gözaltı süresinin verilmesi, kuralın geçerli olduğu süre ve bu dönemin koşulları da dikkate alındığında ceza soruşturmalarının etkin ve sağlıkhı bir şekilde yürütülmesi amacınıgerçekleştirme bakımından kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına orantısız sınırlama getirmemektedir. Bu nedenle, kuralla öngörülen sınırlamanın ölçülü olmadığı söylenemez.
291. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 19. maddelerine aykırı değildir.Iptal talebinin reddi gerekir.

Maddenin (a) bendinin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümleleri yönünden ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.


Kuralım Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 19. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmiş olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 17. ve 36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
b. (b) Bendi 
i. İptal Talebinin Gerekçesi 
292. Dava dilekçesinde õzetle; dava konusu kuralın soruşturma dosyasına yeni delil girmeden kişilerin defalarca gözaltına alınmasıa imkân tanıdığı, 5271 sayılı Kanun'un 91.maddesine gõre aynı olayla ilgili olarak Cumhuriyet savcısı tarafindan yeniden yakalama yapılarak ifade alınabilmesi için yeni bir delilin elde edilmesi gerektiği, Anayasa'ya göre bir kişinin hâkim kararı olmadan en fazla bireysel suçlarda iki, toplu suçlarda dört gūn gözaltında tutulabileceği, kural uyarınca kişinin Cumhuriyet savcısı veya hâkim tarafindan serbest bırakıldıktan sonra tekrar yakalanarak gözaltına alınabileceği, ifade alma işleminin kolluk tarafindan gerçekleştirilmesi hâlinde ise kişilerin emniyet binalarında gözaltında tutulabileceği, bu durumum işkence ve kõtü muamele ihtimalini artıracağı gibi hak arama Öözgürlüğünü de ortadan kaldıracağı, ayrıca OHAL düzenlemesi niteliğinde olan kuralın olağan dõnemde uygulanması için kanun olarak ihdas edilmesinin yetki gaspı niteliği taşıdığı,bu itibarla belirsiz olan ve meşru bir amaç taşımayan kuralın Anayasa'nın 2., 6., 13., 17., 19.ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

ii. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
293. Kural, 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle geçerli olmak üzere 5237 sayılı Kanun'da yer alan belirli suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından yürütülen ceza soruşturmalarında şüphelinin aynı olaya ilişkin yeniden ifadesinin alınması ihtiyacıın ortaya çıkması durumunda bu işlemin Cumhuriyet savcısının veya onun yazılı emri üzerine kolluk tarafindan yapılabileceğini hükme bağlamaktadır.
294. 5271 sayılı Kanun'un 145. maddesinde ifadesi alınacak kişinin öncelikle davetiye ile çağrılacağı, davetiyede çağrılma nedeninin açıkça belirtileceği, gelmediği takdirde zorla getirileceğinin yazılacağı belirtilmiştir. Anılan Kanun'un 146. maddenin (1)numaralı fikrasına göre zorla getirme kararı verilebilmesi için kişi hakkında tutuklama kararıverilmesi veya yakalama emri düzenlenmesi için yeterli nedenlerin bulunması ya da şūpheli veya sanığın usulüne uygun bir şekilde çağrıldığı hâlde ifade veya sorguya gelmemesi gerekmektedir. Dolayısıyla zorla getirme kararının verilebiłmesinde davetiyenin 11/2/1959tarihli ve 7201 sayıl Tebligat Kanunu hükümlerine uygun bir şekilde şüpheli veya sanığa tebliğ edilmesi ve davetiyede çağrıma nedeninin açıkça belirtilmesi zorunlu birer unsur olarak öngörülmüştür.

295. 5271 sayılı Kanun'un 146. maddesinin (4) numaralı fikrasında ise zorla getirme kararı ile çağrılan şüpheli veya sanığın derhâl, imkân bulunmadığında yol süresi hariç en geçyirmi dört saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet savcısının Önüne 

götürüleceği ve sorguya çekileceği yahut ifadesinin alınacağı hükme bağlanmıştır. Anılan maddenin (5) numaralı fikrasında da zorla getirme sürecinin bu tedbirin uygulanması için haklı görülecek bir zamanda başlayacağı ve hâkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısıtarafindan, sorguya çekilmenin veya ifade almanın sonuna kadar devam edeceği belirtilmiştir.
296. Söz konusu Kanun'un 267. ve devamı maddelerine göre hâkim tarafindan verilen zorla getirme kararlarına karşı itiraz edilebilir. Ancak Cumhuriyet savcısı tarafindan verilen zorla getirme kararına karşı herhangi bir itiraz yolu düzenlememiştir. Doktrinde zorla getirme kararının kişi ōzgüriüğü ve güvenliği hakkına bir müdahale oluşturması nedeniyle yeniden ifade alma işlemi kapsamında verilecek zorla getirme kararlarına karşı sulh ceza mahkemesine itiraz yoluna başvurulabileceği ifade edilmiştir.

297. Anılan hükümler dikkate alındığıda kural kapsamında Cumhuriyet savcısı veya onun yazılı emri ile kolluk kuvvetleri aynı olay nedeniyle kişinin yeniden ifadesinin alınmasıgerektiğinde birden fazla defa zorla getirme tedbirine başvurabileceklerdir. Dolayısıyla şüphelinin ifadesinin alınması işlemiyle kişi özgürlūğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirilmektedir,
298. Kuralda şüphelinin yeniden ifadesinin alınması işleminin kapsam ve sınırlarımın açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. Bunun yanında kuralın õzellikle terõr ve örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen suçlarla mücadele etme güçlüğü nedeniyle işlemlerin hızlandırılarak ceza soruşturmasının sağlklı bir şekilde yürütülebilmesine ve böylece suçla etkin bir şekilde mücadele edilerek kişilerin hak ve özgürlükleri ile kamu düzeninin korunmasına yönelik meşru bir amaca dayandığı anlaşımaktadır.
299. 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra Özellikle terör suçları nedeniyle başlatılan karmaşık nitelikteki soruşturmaların etkin bir şekilde yürütülmesi için ihtiyaç ortaya çıktığında şüphelilerin yeniden ifadelerinin alınması ve bu kapsamda haklarında zorla getirme kararı verilmesi söz konusu olabilir. Bu açıdan kuralm etkili soruşturma yapılmak suretiyle kişilerin hak ve özgürlükleri iłe kamu düzeninin korunması amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.

300. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına yönelik sınırlamanı amacına uygun ve orantılı şekilde kullanılmasını sağlayacak yasal güvencelerin de oluşturulması gerekir. Kural kapsamında Cumhuriyet savcısının veya onun yazılı emri üzerine kolluk kuvvetlerinin şüphelinin yeniden ifade alma işlemi ve bu kapsamda Cumhuriyet Saveısı tarafindan verilen zorla getirme kararına karşı 5271 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde itiraz yoluna başvurulmasına engel bir durum bulunmamaktadır.

301. Dolayısıyla 5271 sayılı Kanun kapsamında yeniden ifade alma işleminin hukuka uygunluğunun denetlenmesinin mümkün olduğu bu suretle işlemin amacına uygun bir şekilde uygulanmasını sağlayacak etkili denetim mekanizmalarının bulunduğu anlaşılmaktadır.
302. Dava konusu kural õzellikle I5 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte terör örgütleriyle yapılan mücadele kapsamında şüpheliler hakkındaki soruşturmaların etkin bir şekilde yürütülmesi amacına uygun olarak belirli suçlara özgü olarak şınırlı bir süre uygulanmak üzere ihdas edilmiştir. Kuralda Cumhuriyet savcısına yürütülen soruşturma 

kapsamında şüphelinin yeniden ifadesinin alınması ihtiyacı ortaya çıktığında sõz konusu işlemi gerçekleştirmek üzere tanınan yetkiyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına getirilen sınırlamanın, Kanun'un geçerli olduğu stre ve dönemin koşulları dikkate alındığında ceza soruşturmalarının etkin ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amacım gerçekleştirme bakımından orantısız olduğu sõylenemez.

303. Bunun yanında suçlarla mücadele edilerek suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu dūzeni sağlanması amacıyla ceza soruşturma ve kovuşturmalarında uygulanacak usule ilişkin hüküm içeren kural kapsamında yeniden ifade alma işlemine yõnelik düzenleme öngörülmesi kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu nedenle kamu yararı amacını gözettiği anlaşılan kuralın Anayasa'nın 2. maddesinde güvence altına alıman hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönü de bulummamaktadır.

304. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 13. ve 19. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nı 6., 17. ve 36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
c. (c) Bendi 
i. Anlam ve Kapsam 
305. 3713 sayıl Kanun'un geçici 19. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle 5237 sayılı Kanun'da yer alan belirli suçlar ile 3713 sayılı Kanum kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından anılan maddenin dava konusu (c) bendinin (1) numaralı alt bendinde tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden karara bağlanabileceği, (2) numaralı alt bendinde tahliye taleplerinin en geçotuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmesi ile birlikte dosya üzerinden karara bağlanabileceği, (3) numaralı alt bendinde ise 5271 sayılı Kanun'un 108. maddesi uyarınca yapian tutukluluğun incelenmesinin en geç otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden,doksanar günlük sürelerle kişi veya müdafi dinlenilmek suretiyle resen yapılacağıöngörülmüştür.

306. 5271 sayılı Kanun kapsamında, tutuklamaya, tutuklamanın reddine,tutukluluğun devamına veya kaldırılmasına ya da şüpheli hakkında adli kontrol uygulanmasına ilişkin kararlara karşı amılan Kanun'un 267. ve devamı maddelerine göre itiraz yoluna başvurulabilmesi mümkündür.

307. Kanun'un 268. maddesinde tutuklama veya tutukluluğun devamına ilişkin karara itiraz edilmesi üzerine kararı veren hâkim veya mahkemenin itirazı yerinde görmesi hâlinde düzelteceği, aksi durumda en çok üç gün içinde itirazı incelemeye yetkili olan mercie göndereceği belirtilmiştir.

308. Yine Kanun'un 270. maddesinde itirazı inceleyecek mercinin, yazı ile cevap verebilmesi için itirazı, Cumhuriyet savcısı ve karşı tarafa bildirebileceği, mercinin inceleme ve araştırma yapabileceği gibi gerekli gördüğünde bunların yapılmasını da emredebileceği 101. ve 105. maddeler uyarınca yapılan itiraz üzerine Cumhuriyet savcısından görüş alınması

durumunda, bu görüşün şüpheli, sank veya müdafine bildirileceği, şüpheli, sanık veya mūdafin de üç gün içinde beyanlarını dosyaya sunabileceği hükme bağlanmıştır.
309. Kanun'un 271. maddesinde ise kural olarak itiraz hakkında duruşma yapılmaksızın karar verileceği, ancak gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısının ve sonra müdafi veya vekilin dinlenileceği belirtilmiştir.

310. Kanun'un 103. maddesinin (1) numaral fikrasında ise hakkında tutuklama kararı verilmiş olan şüpheli ve müdafinin adli kontrol altına alınarak serbest bırakılmasınıisteyebileceği, 104. maddenin (1) numaralı fikrasında da soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanığın tahliye talebinde bulunabileceği düzenlenmiştir.

311. Kanun'un 105. maddesinde ise 103. ve 104. maddeler uyarınca şüpheli veya samığın tahliye talebi üzerine uygulanacak usul düzenlenmiştir. Buna göre tahliye talebi üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, santk veya müdafinin görüşü alındıktan sonra üç gün içinde talebin kabuitne, reddine veya adli kontrol uygulanmasına karar verilebilecektir. Maddede, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak düzenlenmiş, duruşma dışmda tahliye talebi değerlendirilirken Cumhuriyet savcısı,şüpheli, sanık veya müdafinin görüşünün alınmayacağı, bu kapsamda verilen kararlara 267.ve devamı maddeleri gereğince itiraz edilebileceği belirtilmiştir.

312. Dava konusu kuralın (2) numaralı alt bendinde tahliye taleplerinin en geç otuzar günlük sürelerle inceleneceği belirtilmek suretiyle 5271 sayılı Kanun'un yukarıda anılan maddesinde yer alan sürelerden daha uzun bir süre öngörülmüştür.
313. Tutukluluk incelemesi ise Kanun'un 108. maddesinde düzenienmiştir. Anılan maddede, soruşturma evresinde şüphelinin tutukevinde bulunduğu süre içinde ve en geçotuzar günlük sürelerle tutukluluk hâlinin devamımın gerekip gerekmeyeceği hususunda,Cumhuriyet savcısının talebi üzerine sulh ceza hâkimi tarafindan 100. madde hükümleri gözönünde bulundurularak, şüpheli veya müdafi dinlenilmek suretiyle karar verileceği,tutukluluk durumunun incelenmesinin şüpheli tarafindan da istenebileceği, hâkim veya mahkemenin, tutukevinde bulunan samığın tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceğine her oturumda veya koşullar gerektirdiğinde oturumlar arasında ya da otuz günlük süre içinde de resen karar vereceği belirtilmiştir.

314. Antłan hükümlere göre tahliye taleplerinin Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafinin görüşü alımarak değerlendirilmesi, tutukluluğa itirazda ise mercinin gerekirse şüpheli, sanık veya ilgililerin yazı ile beyanlarım alarak dosya üzerinden ya da duruşmalıolarak itirazı incelemesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır.

ii. İptal Talebinin Gerekçesi 
315. Dava dilekçesinde Özetle; Anayasa Mahkemesi ve AlHM içtihatlarına göre tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden incelenemeyeceği, kişinin özgürlüğüne yönelik müdahalenin denetlenmesinde adil yargılanma hakkınıngüvencelerine uygun davranılması ve bu bağlamda silahların eşitliği ilkesine uygun bir yargılama yapılmasıgerektiği, tahliye taleplerinin otuzar günlük sürelerle tutukluluk incelemesi ile birlikte dosya 

üzerinden karara bağlanmasının Anayasa'da güvence altına alınan serbest birakılmayı isteme hakkım ortadan kaldırdığı, soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında kişinin suçsuzluğunu ispat etmek üzere sunduğu bir delilin incelenmesinin ya da mevcut delilierin hukuka aykırı olduğunun değerlendirilmesinin otuz gün boyunca ertelenmesinin kişi Özgürlüğüne keyfi müdahalede bulunulması sonucunu doğuracağı, kural nedeniyle kişinin doksan gün boyunca yüz yüze tutuklamanım haksız olduğunu ileri sürebilme imkânından yoksun bırakıldığı, ayrıca OHAL düzenlemesi niteliğinde olan kuralın olağan dönemde uygulanması için kanun olarak ihdas edilmesinin de yetki gaspı niteliği taşıdığı belirtilerek kuralm Anayasa'nın 2., 6., 13., 17., 19. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
iii. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
316. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında, özgürlüğü kısıtlanan kişinin kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırıhğı hâlinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

317. Serbest bırakılmak amacıyla yetkili yargı merciine yapılması gereken başvurudan söz edildiğinden anılan hakkın uygulanması ancak talep hâlinde söz konusu olabilecektir. Dolayısıyla burada belirtilen bir yargı merciine başvurma hakkı, suç isnadıyla özgürlüğünden yoksun bırakılan kimseler bakımından tahliye talebinin yanı sıra tutuklama,tutukluluğun devamı ve tahliye talebinin reddi kararlarına karşı yapılan itirazların incelenmesi sırasında da uygulanması gereken bir güvencedir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No:2016/22169, 20/6/2017, § 328).

318. Dava konusu kuralın (3) numaralı alt bendinde 5271 sayılı Kanun'un 108.maddesinde yer alan resen tutukluluk incelemelerine ilişkin azami süreler düzenlenmiştir.Anılan maddeye gõre tutukluluk incelemesinin resen yapılması nedeniyle bu incelemeler Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası uyarınca õzgürlüğü kısıtlanan kişiye tanınan yargı merciine başvurma hakkı kapsamında değerlendirilmemektedir (Firas Aslan ve Hebat Aslan, B. No: 2012/1158, 21/11/2013, § 32; Faik Özgür Erol ve diğerleri, B. No: 2013/6160,2/12/2015 § 24).

319. Ancak dava konusu kuralın (2) numaralı alt bendi tahliye taleplerinin (3)numaralı alt bentte yer alan azami süreler içinde tutukluluk incelemeleriyle birlikte değerlendirilmesine imkân tanımaktadır, Dolayısıyla tutukluluk incelemelerini düzenleyen (3)numaralı ait bendin de Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası çerçevesinde değerlendiriImesi gerekir.

320. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasından kaynaklanan temel güvencelerden biri de tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin hâkim õnünde yapılan duruşmalarda etkin olarak incelenmesi hakkıdır. Nitekim Özgüriüğünden yoksun btrakılan kimsenin bu duruma ilişkin şikâyetlerini, tutuklanmasına dayanak olan delillerin içeriğine veya nitelendirilmesine yönelik iddialarıní, lehine ve aleyhine olan görüş ve değerlendirmelere karşı beyanlarını hâkim/mahkeme önünde sözlü olarak dile getirebilme imkânına sahip olması, tutukluluğa itirazını çok daha etkili bir şekilde yapmasınısağlayacaktır. Bu nedenle kişi, söz konusu haktan düzenli bir şekilde yararlanarak makul aralıklarla dinlenilmeyi talep edebilmelidir (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 89).

321. Amlan güvencenin bir yansıması olarak 5271 sayılı Kanun'un 105. maddesinde,şüpheli veya sanığın soruşturma ve kovuşturma evrelerinde salıverilme talepleri karara bağlanrken duruşmada karar verilecek ise Cumhuriyet savcısınun yanı sıra şüpheli, sanık veya müdafinin gõrūşlerinin alınacağı belirtilmiş; aym Kanun'un 108. maddesinde ise soruşturma evresinde şüphelinin tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda karar verilirken şüpheli veya müdafinin dinlenilmesi gerektiği düzenlenmiştir. Öte yandan Kanun'un 101. maddesinin (5) numaral fikrası ile 267. maddesine gõre resen ya da talep üzerine tutukluluk hakkında verilmiş tüm kararlar itiraza konu olabilmektedir (Süleyman Bağrıyanık ve diğerleri, B. No: 2015/9756, 16/11/2016, § 269).

322. Tutukluluğa ilişkin kararların itiraz incelemesi bakımından Kanun'un 271.maddesinde itirazın kural olarak duruşma yapılmaksızın karara bağlanacağı ancak gerekli görüldüğünde Cumhuriyet savcısı ve sonra müdafi veya vekilin dinlenebileceği hükmüne yer verilmiştir. Buna göre tutukluluk incelemelerinin ya da tutukluluğa ilişkin itiraz incelemelerinin duruşma açılarak yapılması hâlinde şüpheli, sanık veya müdafinin dinlenilmesi gerekmektedir (Áydın Yavuz ve diğerleri [GK], §334).
323. Ancak tutukluluğa ilişkin verilen her kararı itirazının incelenmesinde veya her tahliye talebinin değerlendirilmesinde duruşma yapılması ceza yargılaması sistemini işlemez hâle getirebilecektir. Bu nedenle Anayasa'da õngörülen inceleme usulüne ilişkin güvenceler,duruşma yapılmayı gerektirecek özel bir durum olmadığı sürece tutukluluğa karşı yapılacak itirazlar için her durumda duruşma yapılmasını gerektirmez (AYM, E.2017/21, K.2020/77,24/12/2020, § 90),
324. Bunun yanında Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında Özgürlüğükısıtlanan kişinin durumu hakkında karar verilmesini talep etmesi hâlinde bu talebin karara bağlanması için belirli bir süre öngörülmemişse de amılan fikrada geçen “kısa sürede’ yer alan özgürlüğü kısıtlanan kişinin bu kısıtlamanın hukukiliğine karşı yaptığı itirazın mümkün olan en kısa sürede karara bağlanmasını zorunlu kılmaktadır (Ulaş Kaya ve Adnan Ataman, B.No: 2013/4128, 18/11/2015, § 71-73).

325. Dava konusu kural belirli suçlarda yapılacak soruşturma ve kovuşturmalarda tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden karara bağianmasıni, tahliye taleplerinin en geç otuzar günlük sürelerle tutukluluğun incelenmesi ile birlikte dosya üzerinden değerlendirilmesini, tutukluluk incelemelerinin en geç otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden, doksanar günlük sürelerle kişi veya müdafi dinlenilmek suretiyle resen yapılmasımı öngörmek suretiyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirmektedir.
326. Kuralda tutukluluk incelemesinin usul ve şartları açık ve net olarak dūzenlendiği gözetildiğinde kuralın temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerektiği yönündeki anayasal ilkeye aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşımaktadır 
327. Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtildiği gibi temel hak ve Özgürlüklere yönelik sınırlama nedenleri hakkı doğasıdan kaynaklanabileceği gibi Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler de smrlama nedeni oluşturabilecektir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, i3/11/2014; E.2014/177, K.2015/49,14/5/2015). Bu bağlamda Anayasa'nın 36. maddesinde güvenceye bağlanan adil yargılanma hakkının önemli unsurlarından biri de makul sürede yargılanma hakkıdır. Anayasa'nın 141.

maddesinin dördüncü fikrasında "Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması yargının görevidir" denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği açıkça ifade edilmiştir. Bu hak gereğince devletin davaların makul bir süre içinde bitirilmesi yönünde pozitif bir yükümlülüğü bulunmaktadır.
328. Tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin hâkim tarafından belli sürelerle değerlendirilmesi özgürlükten yoksun bırakma kararının kanuna uygun olup olmadığımın incelenmesini temin etmeye yöneliktir. Dava konusu kuralda tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden, tahliye taleplerinin tutukluluk incelemesi ile en geç otuz gün içinde dosya üzerinden, doksanar günlük sürelerle kişi veya müdafi dinlenilmek suretiyle yapılmasının öngörülmesi, yargının dava dosyalarının esasına yoğunlaşarak davaların makul süre içinde bitirilmesinin ve böylece ceza yargılama sisteminin hızlı ve sağlıklı bir şekilde işlemesinin sağlanmasına yöneliktir. Bu itibarla kuralın anayasal bağlamda meşru bir amaçtaşıdığı sõylenebilir.

329. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı devletin bireylerin özgürlüğüne keyfi olarak müdahale etmemesini güvence altına alan temel bir haktır. Kişilerin keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmaması, hukukun üstünlüğüyle bağlı olan bütün siyasal sistemlerin merkezinde yer alan en önemli güvenceler arasındadır. Keyfi olarak özgürlükten yoksun bırakımaya karşı usule ilişkin güvenceler de bu kapsamda değerlendirilmelidir.
330. Dolayısıyla kişi özgüriüğü ve güvenliği hakkı kapsamında öngörülen güvencelerden olan kişinin tutukluluk durumuyla ilgili talepleri hakkında kısa sürede karar verilmesini isteme ve tutukluluğa ilişkin iddia ve savunmaların makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme hakkım ortadan kaldıran ya da anlamsız kılan düzenlemeler kişi özgürlüğü ve güvenliğine ölçüsüz sınırlama getirebilir.

331. Temel amacı maddi gerçeği açığa çıkarma olan ceza muhakemesinin aym zamanda makul strede tamamlanması gerekir. Tutukluluğa ilişkin verilen her kararın ya da her tahliye talebinin değerlendirilmesinin sık aralıklarla duruşma açılarak yapıiması ceza yargılamasının makul strede bitirilememesine yol açabileceği gibi sağlıklı şekilde işlemesini de engelleyebilir. Bu çerçevede, tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden karara bağlanmasına, tahliye taleplerinin tutukluluk incelemesi ile birlikte en geç otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden doksanar günlük sürelerle kişi veya müdafi huzurunda yapılmasına imkân tanıyan kuralın soruşturma ve yargılamaların makul sürede bitirilmesi amacıa ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.
332. Kuşkusuz 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra terör suçlarından dolayıbaşlatılan şüpheli veya sanık sayısının çok olduğu karmaşık nitelikteki soruşturma ve kovuşturmalar nedeniyle yargı makamlarının ağır iş yükü altında olduğu bilinmektedir.Soruşturma veya kovuşturma dosyalarında sürekli tekrarlanan tutukluluğa ilişkin itirazlar nedeniyle davaların esasının sağlıklı bir şekilde incelenememesi ihtimalinin önüne geçilmesi ve yargı sürecinin makul sürede sonuçlandırılması amacıyla kanun koyucunun tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin incelenme yöntemi ve süresiyle ilgili birtakım düzenlemeler öngörmesi doğaldır. Ancak bu düzenlemelerle kişi ðzgürlüğü ve güvenliği hakkına getirilen sınırlamanın meşru amaca ulaşma bakımından õlçülü olması gerekir.

333. Kural, tutukluluğa itirazın dosya üzerinden değerlendirilmesinde mahkemeleri bağlayıcı herhangi bir süre veya üst smır öngörmemektedir. Yetkili merci şüpheli veya sanığıdinleme hususunda takdir yetkisine sahip olsa da kural, tutukluluğa yönelik itirazların sürekli olarak dosya üzerinden karara bağlanabilmesine imkân tanımaktadır. Bu itibarla şüpheli veya sanık mahkeme huzurunda makul aralıklarla dinlenilmek suretiyle tutukluluğa ilişkin itirazlarını dile getirme imkânından yoksun bırakılabilecektir. Bu yönüyle kuralın, tutukluluk durumunun şüpheli veya sanığın makul aralıklarla dinlenilerek denetlenmesi güvencesine aykırı uygulamaların oluşmasına sebebiyet verecek nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
334. Öte yandan kural, yetkili mercie tahliye taleplerini en geç doksanar günlük süreler içinde şüpheli, sanık veya müdafiyi dinleyerek incelemesine imkân tanımaktadır. Bu itibarla şüpheli veya sanık, mahkeme huzurunda tutuklamaya ilişkin beyan ve delillerini sunmadan doksan gün süreyle özgürlüğünden yoksun bırakılabilecektir. Şüpheli veya sanığın makul olarak değerlendirilmeyecek bir süreyle tahliye talebini mahkeme önünde sözlü olarak dile getirme imkânından yoksun bırakılması Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında düzenlenen tutukluluğa ilişkin iddia ve savunmaların makul bir sürede mahkeme õnünde dile getirilmesi güvencesiyle bağdaşmamaktadır.

335. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikteki düzenlemelerle ilgili vermiş olduğu kararlarında da dava konusu kuralın tutukluluk incelemesinin, tutukluluğa itiraz ve tahliye taleplerinin dosya üzerinden karara bağlama yetkisinin kullanımı bakımından herhangi bir süre veya üst sınır Öngörmediğini, kural uyarınca hâkimin, olağanüstü hål devam ettiği sürece tutukluluk incelemeleri ile tutukluğa itiraz ve tahliye taleplerinin tamamını dosya üzerinden karara bağlayabileceğini, bu itibarla olağanüstü hål boyunca tutukluluklarıyla ilgili olarak şüpheli veya sanığın makul aralıklarla dinlenilmeyi talep edebilmelerinin mümkün olmadığını, bu durumun olağan dönem koşullarında kişiye aşırı ve orantısız bir külfet yüklediğini belirterek kuralın tutukluluğa karşı itirazın hâkim Önünde yapılan duruşmalarda etkin olarak incelenmesi hakkına olağan dönem için Anayasa'da öngõrülen sınırlama koşullarının ve güvence rejiminin Ötesinde bir sınırlama getirdiğini belirtmiştir (AYM,E.2016/205,K.2019/63, 24/7/2019, § 117; E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 95).
336. Bunun yanında kural, mahkemelere tahliye taleplerini resen tutukluluk incelemesi ile birlikte en geç otuzar günlük sürelerle dosya üzerinden değerlendirmesine imkân tanımaktadır. Bu açıdan yetkili merci şüpheli veya tutuklunun tahliye talepleri ve bu kapsamda dile getireceği iddialarla ilgili 5271 sayılı Kanun'un 105. maddesinde öngörülen sürelerden farklı olarak otuz günltük azami süre içinde dosya üzerinden değerlendirme yapabilecektir. Kurala göre şüpheli veya sanığın tutuklama şartlarını ortadan kaldıran esaslıbir delile dayanarak tahliye talebinde bulunması durumunda dahi yetkili merci tarafindan otuz gün süreyle herhangi bir değerlendirme yapılmaması söz konusu olabilecektir. Kişinin tahliye talebiyle ilgili yetkili mercie tanınan söz konusu sürenin makul sınırlar içinde olduğu söylenemez. Dolayısıyla kural, Anayasa'nı 19. maddesinin sekizinci fikrasında düzenlenen kişinin tutukluluk durumu hakkında kısa sürede karar verilmesi güvencesine aykırılık oluşturmaktadır.

337. Yukarıda yapılan açıklamalara gōre kural kapsamında tutukluluğa ilişkin itirazın, şüpheli veya samığın dinlenilmesi suretiyle değerlendirilmesi için azami ve makul bir süre õngörülmeden dosya üzerinden karara bağlanmasına imkân tanınması, tahliye talebinin değerlendirilmesinde makul sınırların ötesinde otuz günlük bir sürenin öngörülmesi,şüpheli 

veya sanığın tahliye talebi ve bu kapsamda dile getireceği tutukluluk durumuna ilişkin itirazların doksan gün boyunca duruşmasız olarak incelenmesinin mümkün kılınması suretiyle kuralla Anayasa'nın 19. maddesindeki güvencelere aykırı olarak kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına ölçüsüz bir sımırlama getirilmektedir.

338. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13, ve 19. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 13. ve 19. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayriıca Anayasa'nın 2., 6., 17. ve 36.maddeleri yönünden incelenmemiştir.
ç. Maddenin Kalan Kısmı ile 7333 Sayılı Kanun'un 11. Maddesiyle Maddede Yer Alan “..üç yı..." İbaresinin “..dört yıl.."Şeklinde Değiştirilmesi 
i. İptal Taleplerinin Gerekçeleri 
339. Dava dilekçesinde Özetle; kuralların Kanun'un 13. maddesi ile 3713 sayılıKanun'a eklenen geçici 19. maddenin (a), (b) ve (c) fikralarına yönelik gerekçelerle Anayasa'nın Başlangiç kısmı ile 2., 6., 13., 17., 19. ve 36. maddelerine aykıı olduğu ileri sürülmüştür.

ii. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
340. 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesi; anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle 5237 sayılı Kanun'un İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltısüresi, gözaltı süresinin uzatılması, şüphelinin aym olayla ilgili olarak yeniden ifadesinin alınma usulü, tutukluluğa itiraz, tahliye talepleri ile tutukluluğun resen incelenme usulü ve süreleri yönünden farkli düzenlemeler öngörmektedir. Maddenin “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle: 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından:" şeklindeki kalan kısmı dava konusu kuralıoluşturmaktadır.

341. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi gereği kanunların kamu yararının sağlanmast amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerine göre ihdas edilmesi gerekir. Kanun koyucunun bu yöndeki takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözeterek kullanması zorunludur.

342. Kurallar, maddenin bentlerinde 5271 sayılı Kanun'dan farklı olarak öngörülen düzenlemelerin belirli suçlar bakımından ve dört yıl süreyle uygulanmasım hükme bağlamaktadır.

343. Kurallara konu suçların ağırlıkları, tehlikelilikleri ve nitelikleri gözetildiğinde kuralların söz konusu suçlarla etkin bir şekilde mücadele edilmesini ve bu suretle kamu 

güvenliği ve düzeninin sağlanması amacıyla öngörüldükleri anlaşılmaktadır. Bu itibarla kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında ceza soruşturması ve kovuşturmalarında uygulanacak usule ilişkin düzenlemeler içeren kurallarla kamu yararı dışında bir amacın gözetildiği sõylenemez.

344. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nı 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 6., 13., 17., 19.ve 36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
I. Kanun'un 16. Maddesiyle 5271 sayılı Kanun'um 134. Maddesinin (1)Numaralı Fıkrasmın Birinei Cümlesinin “….Cumhuriyet savcısıın istemi üzerine.."İbaresinin“.…hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hållerde Cumhuriyet savcıst tarafindan.." Şeklinde Değiştirilmesinde Yer Alan “….veya gecikmesinde sakınca bulunan hållerde Cumhuriyet savcısı..." İbaresinin, (1) Numaral Fikraya Eklenen İkinci, Üçüneü ve Dördüncü Cümleler ile (2) Numarah Fıkranı Birinci Cümlesine Eklenen “…..ya da işlemin uzun sürecek olması.…." İbaresinia İncelenmesi 
1. (1) Numaralı Fıkranı Birinci Cümlesinin “.….Cumhuriyet savcısının istemi üzerine..." İbaresinin “.….hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafindan..." Şeklinde Değiştirilmesinde Yer Alan “..veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcıst..." İbaresi ile Anılan Fıkraya Eklenen İkinci,Üçüncü ve Dördüncü Cümleler 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
345. Dava dilekçesinde özetle; temel hak ve özgürlüklerin korunması açısından bilgisayar araması ve kopyalamasının mutlaka hâkim kararıyla yapıłmasının gerektiği,gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla sõz konusu tedbirlere başvurulmasının õzel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması haklarına ölçüsüz müdahale oluşturacağı, Cumhuriyet savcısı kararının hâkim onayına sunulmasının da sonucu değiştirmeyeceği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 20., 26., 27., 28., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
346. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgileri nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yõnünden de incelenmiştir.

347. 5271 sayılı Kanun'un 134. maddesi bilgisayar ve bilgisayar programlanı ile kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoymaya ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir. Amlan maddenin birinci fikrasımın birinci cümlesinde bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada,somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve başka surette delil elde etme imkânının bulunmaması hâlinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafından şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına, bilgisayar kayıtlarımdan kopya çıkarılmasına, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesine karar verileceği belirtilmiş olup sōz konusu 

cümlede yer alan “.….veya gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı."ibaresi dava konusu kurallardan birini oluşturmaktadır.

348. Anılan fikranın dava konusu; ikinci cümlesinde Cumhuriyet savcısı tarafindan verilen kararların yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulacaği, üçüncü cümlesinde hâkimin kararını en geç yirmi dört saat içinde vereceği, dördüncü cümlesinde ise sürenin dolması veya hâkim tarafından aksine karar verilmesi hâlinde çıkarılan kopyaların ve çözümüyapılan metinlerin derhâl imba edileceği hükme bağlanmıştır.

349, Arama, suçu önlemek amacıyla suç işlenmeden õnce veya suç işlendikten sonra delillerin elde edilmesi ve/veya sanığın veya şüphelinin yakalanabilmesi için bireylerin bazıtemel haklarının sınırlanmasına sebep olacak şekilde yürütülen bir koruma tedbiridir (AYM,E.2005/43, K.2008/143, 18/9/2008). Bilgisayarlar tzerinde arama ise arama tedbirinin bir türüolarak 5271 sayılı Kanun'un 134. maddesinde düzenlenmiştir.

350 Anılan maddeye göre bilgisayarlarda arama yapılabilmesi için somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varliğı ve başka surette delil elde etme imkânımın bulunmaması gerekir.

351. Maddede aramanın usulü de düzenlenmiştir. Buna göre ōncelikle hâkim,gecikmesinde sakmca bulunan hâllerde ise Cumhuriyet savcısı kararı gerekmektedir. Söz konusu şartların gerçekleşmesiyle birlikte şüphelinin kullandığı bilgisayar, bilgisayar programları ve kütüklerinde arama yapılarak elde edilecek bilgilerin kopyasinın çıkarılmasıve bunların metin hâline getirilmesi mümkündür.

352. Arama tedbiri õzel olarak Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında kişilerin Özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında güvence altına alınmış olmakla birlikte bilgisayarlar üzerinde yapılan aramalarda elde edilen bilgilerin kişisel veri niteliğinde olmaşı da mümkündür.

353. Kuralların kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı kapsamında değerlendirilebilmesi için müdahaleye konu bilgilerin anayasal anlamda korunması gerekli bir kişisel verinin olup olmadığının tespit edilmesi gerekir. Anayasa hükmünün Iafzı, konuya ilişkin uluslararası belgeler ve karşılaştırmalı hukuk dikkate alındığında, belirli veya belirlenebilir bir gerçek veya tüzel kişi hakkındaki her türlü bilgi kişisel veri olarak değerlendirilebilir. Ancak bunun davanın kendine özgü koşulları dikkate alımarak otonom olarak tespit edilmesi gerekir.

354. Kurallar kapsamında Cumhuriyet savcısı tarafindan aramaya konu şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde yer alan dijital bilgi ve materyallerin her türlü kişisel veriyi barındırması söz konusu olabilir.
355. Kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı genel çerçeve bir hak niteliğinde olan kişilerin özel hayatının korunmasını isteme hakkının özel bir görünümünü oluşturmakta bireyin hak ve özgürlüklerini kişisel verilere yönelik müdahalelere karşı korumayıamaçlamaktadır. Bu bağlamda kişisel verilerin korunmasını isteme hakkı sadece işleme şeklindeki sınırlama ya da müdahalelere karşı değil, kişisel verilere yönelik her türlü

müdahale ve sınırlamalara karşı güvence sağlamaktadır (E.Ü. [GK], B. No: 2016/13010,17/9/2020, § 63; Bestami Eroğlu [GK], B. No: 2018/23077, 17/9/2020, §101).
356. Kurallar yirmi dört saat içinde hâkim onayına sunulmak kaydıyla gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı tarafindan şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılmasına imkân tanıyarak kişilerin özel hayatı kapsamındaki eşyalara ve kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelere hâkim kararıolmaksızın müdahale edilmesinin yolunu açmaktadır. Bu nedenle kurallar kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile kişisel verilerin korunması hakkına sınırlama getirmektedir.

357. Kuralda arama işleminin kapsam ve sınırlarımı açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kurallarla kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile kişisel verilerin korunması hakkına getirilen sımırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.
358. Öte yandan gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararıyla bilgisayarlar üzerinde arama yapılmasına imkân tanınmasının, ceza soruşturmasıkapsamında delillerin bir an evvel elde edilerek suçla etkin bir şekilde mücadele edilebilmesine ve bu suretle kamu düzeni sağlanmasına katkıda bulunacağı açıktır. Bu nedenle kuralların anayasal anlamda meşru bir amaç taşıdığı anlaşılmaktadır.
359. Kurallar kapsamında gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet saveısı tarafiından kişilerin bilgisayarları üzerinde arama yapılması için verilen kararın yirmi dört saat içinde hâkim onayıma sunulması, hâkimin de en geç yirmi dört saat içinde kararımıvermesi, sürenin dolması veya hâkim tarafindan aksi yönde karar verilmesi durumunda ise çıkarılan kopyaların ve çözümü yapılan metinlerin derhâl imha edilmesi öngörülmek suretiyle kişilerin Özel hayata saygı gösterilmesi hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'mın 20.maddesinin ikinci fikrasındaki güvencelere uygun olduğu anlaşılmaktadır.
360. Diğer yandan delillerin bir an önce elde edilerek suçla etkin bir şekilde mūcadele edilebilmesini ve bu suretle kamu düzeni sağlanmasını amaçlayan kurallarla, başka suretle delil elde etme imkânının bulunmadığı hâllerde şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılması, kopya çıkarılması, bu kayitların çözülerek metin hâline getirilmesinin demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı sõylenemez.

361. Ceza soruşturması kapsamında suça ilişkin bir delilin elde edilmesi için hızlıhareket edilmesinin gerekli olduğu durumlarda hâkim onayına sunulmak şartıyla Cumhuriyet savcısının kararı doğrultusunda koruma tedbirine başvurulması, soruşturma ve yargılamaların stratli bir şekilde sonuçlandırılması amacına hizmet etmektedir. Temel hedefi maddi gerçeği açığa çıkarmak olan ceza muhakemesinin kısa sürede sağlıklı bir şekilde sonuçlandırıması,suç ve suçlularla etkin mücadele edilerek suç işlenmesinin õnlenmesi ve kamu düzeninin sağlanması amaçlarına ulaşmada õnemli bir katkıya sahiptir. Dolayısıyla gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısının kararı doğrultusunda bilgisayarlar üzerinde arama yapıłmasına imkân tanıyan kuralların sõz konusu meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.


362. Kuşkusuz hukuka uygun şekilde elde edilen delillerle maddi gerçeğin ortaya çıkarıldığı yargılama süreçlerinin tesis edilmesi, ceza adaleti sisteminin sağlıkir işleyebilmesinin õn koşullarından birisidir. Kanun koyucunun yürütülen bir ceza soruşturmasında delil elde etme yöntemlerini belirlemede takdir yetkisi bulunmaktadır. Ceza yargılamasında hükme esas alınan bir delilin hâkim kararına bağlı olarak elde edilmesi ya da delil elde etme sürecinde hâkim güvencesinin sağlanması oldukça önem taşımaktadır. Bu konuda yapılacak düzenlemelerde temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamanın ölçülüolabilmesi keyfî uygulamaları õnleyecek yeterli güvencelerin sağlanmasıyla mümkün olabilir.
363. Kurallarda belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde Cumhuriyet savcısının bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılması için vereceği kararın geçerliliği håkim onayı şartına bağlanmış, kararın hâkim tarafindan onaylamamasıveya sürenin sona ermesi durumunda elde edilen delillerin imha edileceği belirtilmiştir.Ayrıca hâkim tarafindan verilecek kararlara karşı ilgililere 5271 sayılı Kanun'un 267. maddesi uyarınca itiraz yoluna başvurma imkânı tanınarak tedbir kararının hukuka uygunluğunu etkili bir şekilde denetletme yolu sağlanmıştır. Dolayısıyla kurallarda hâkim kararı dışında bilgisayarlar üzerinde yapılacak aramalarda keyfi uygulamaları õnleyecek yeterli güvencelerin sağlandığı anlaşılmaktadır.

364. Bu itibarla bir suç dolayısıyla yapılan soruşturmada, belirli şartların gerçekleşmesi hâlinde hâkim onayına sunulmak şartıyla gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısına şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerinde arama yapılması, bilgisayar kayıtlarından kopya çıkarılması, bu kayıtların çözülerek metin hâline getirilmesi yönünde karar verme yetkisi tanıyan kurallarla kişilerin Özel hayatının korunmasımı isteme hakkı ile kişisel verilerin korunması hakkına getirilen sımırlamanın, suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu düzeninin sağlanması amaçlarıbakımından ölçülü olmadığı sõylenemez.

365. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdeğildir, İptalleri talebinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 26., 27., 28., 35. ve 48. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir 
2. (2) Numaralı Fıkranın Birinci Cümlesine Eklenen “... ya da İşlemin uzun sürecek olması..." İbaresi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
366. Dava dilekçesinde Özetle; dava konusu kural kapsamında kopyalamanın uzun süreceği gerekçesiyle Cumhuriyet savcısına bilgisayar ve benzeri cihazlara elkoyma yetkisi verilmesinin kişilerin iş ve güncel yaşamlarında olumsuz sonuçlara yol açacağı, bu yetkinin birçok temel hakkı etkileyeceği, kuralın yer aldığı fikrada kopyanın alınmasından sonra bilgisayarların derhâl iade edileceği belirtilmiş ise de OHAL döneminde el konulan bilgisayar ve cep telefonlarının uzun süreler boyunca iade edilmediği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 20., 26., 27., 28., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
367. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nım 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.

368. 5271 sayılı Kanun'un 134. maddesinin (2) numaralı fikrasının birinci cümlesinde, bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerine şifrenin çōzülememesinden dolayı girilememesi veya gizlenmiş bilgilere ulaşılamaması ya da işlemin uzun sürecek olması hâlinde çözümün yapılabilmesi ve gerekli kopyaların alımabilmesi için bu araç ve gereçlere el konulabileceği hükme bağlanmıştır. Cümlede yer alan “...ya da işlemin uzun sürecek olması.. " ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
369. Bilgisayarlar üzerinde uygulanacak elkoyma tedbiri amlan Kanun'un 127. ve devamı maddelerinde düzenlenen elkoyma tedbirinin özel bir türü olarak öngörülmüştür.Kuralın yer aldığı fikrada bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kütüklerinde yer alan bilgilere ulaşılamaması hâlinde sõz konusu araç ve gereçlere el konulmasının usul ve şartları dttzenlenmiştir. Buna göre ceza soruşturması kapsamında delil elde etmek amacıyla üzerinde arama yapılmasına karar verilen bilgisayara şifre nedeniyle girilmemesi, ya da bilgisayarda yer alan bilgilere ulaşılamaması veya şifre çõzüm işleminin uzun sürecek olmasıhâlinde elkoyma tedbiri uygulanabilecektir. Kural uyarınca şifre çözüm işleminin uzun sürmesi durumu, elkoyma tedbirinin uygulanabileceği bir hâl olarak belirlenmiştir 
370. Anılan fikrada ayrıca elkoyma tedbirini gerektiren şartların ortadan kalkmasıhâlinde yani şifrenin çözümüntün yapılarak gerekli kopyaların alınması durumunda el konulan cihazların gecikme olmaksızın şüpheliye iade edileceği belirtilmiştir.
371. Kanun'un 134, maddesinin (3) ve (4) numaralı fikralarmda ise bilgisayarlardan elde edilecek delillerin hukuka uygunluğunu sağlamak üzere bazı güvencelere yer verilmiştir.Bu güvenceler dijital verilerin bütünlüğü ve güvenilirliğini sağlamak amacıyla oluşturulmuştur. Bu kapsamda elkoyma işlemi sırasında, bilgisayar veya bilgisayar kütüklerindeki bütün bilgilerin yedeklemesinin yapılması, yedeklerden bir kopya çıkarılarak şüpheliye veya vekiline verilmesi ve bu hususun tutanağa geçirilerek imza altına alınmasıgerekmektedir.

372. Kural, suç delili niteliğinde olduğu değerlendirilen verilerin kopyalanmasıişleminin uzun sürmesini bilgisayarlar ve benzeri araç ve gereçlere el konulmasının bir şartıolarak öngörmek suretiyle kişilerin özel hayatının korunmasını isteme hakkı ile mülkiyet hakkına sınırlama getirmektedir.

373. Kural kapsamında bilgisayar, bilgisayar programları ve bilgisayar kttüklerine el konulabilmesinin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla getirilen sımırlamanın kanuni bir temele dayandığı anlaşılmaktadır.
374. Öte yandan kuralın delil niteliğindeki dijital verilerin sağlıklı bir şekilde elde edilerek soruşturmaların etkin ve verimli olarak yürütülmesi amacına hizmet ettiği açıktır.Dolayısıyla suçlarla mücadele edilerek kamu düzeni sağlanması amacıyla bilgisayarlardaki verilerin kopyalama işleminin uzun sürmesi hâlinde bu cihazlara el konulmasını öngören kuralı meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla kural, Anayasa'nın 20.

maddesinin ikinci fikrasında belirtilen kamu düzeninin sağlanması ve 35. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu yararı amacıyla anılan haklara sınırlama getirmektedir.
375. Ayrıca delillerin bir an önce elde edilerek suçla etkin bir şekilde mücadele edilebilmesini ve bu suretle kamu düzeninin sağlanmasını amaçlayan kuralin demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığı da sõylenemez.
376. Şüpheli veya sanık sayısına bağlı olarak dijital materyallerin çok olduğu karmaşık nitelikteki soruşturmalarda el koyma anında bilgisayarlardaki verilerin kopyalanarak ilgilisine teslim edilmesi mümkün olmayabilir. Dolayısıyla aramanın yapıldığı yerde kopyalama işleminin uzun sürmesi dijital delillerin olay yerinden sağlıklı bir şekilde elde edilmesini zorlaştırabilecektir. Bu durumda etkin soruşturma açısından verilerin daha uygun ortamlarda güvenli bir sekilde elde edilerek depolanması ihtiyaci, elkoyma tedbirini gerektirebilir. Bu aym zamanda delillerin daha nitelikli bir şekilde incelenmesini sağlayarak yargısal hataların Önüne geçilmesine katkı sunabilir. Kanun koyucu takdir yetkisi kapsamında gerekli gūvenceleri oluşturmak koşuluyla elkoyma tedbirinin usul ve şartlarını düzenleyebilir.Esasen elkoyma geçici nitelikte bir tedbir olduğundan kopyalama işleminin tamamlanmasıhalinde el konulan cihazların gecikme olmaksızın sahibine iade edilmesi gerekmektedir,Tedbirin bu niteliği de dikkate alındığında kopyalama işleminin uzun sürmesinin söz konusu tedbirin uygulanması açısından objektif ve kabul edilebilir bir neden olmadığt söylenemez.
377. Dolayısıyla kopyalama işleminin uzun sürmesi nedeniyle bilgisayarlar,bilgisayar programları ve bilgisayar kūtüklerine el konulmasına imkân tanıyan kuralın meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.
378. Elkoyma tedbirinin ceza muhakemesinde yerine getirdiği işlev dikkate alındığında temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamalarda keyfiliği önleyecek gerekli güvencelerin de sağlanması zorunludur. Bu bağlamda kuralda öngörülen tedbirin hukuka uygunluğunun denetlenmesi için etkin denetim mekanizmalarının oluşturulması gerekir.
379. Kuralda yer alan işlemin uzun sürecek olması õlçütünün her somut olay koşulunda objektif olarak yargı makamlarınca değerlendirilmeye elverişli nitelikte olduğu da dikkate alındığında söz konusu tedbir kapsamında verilen kararlara karşı ilgililere 5271 sayıłıKanun'un 267. maddesi uyarınca itiraz yoluna başvurma imkânı tanınmak suretiyle tedbir kararının hukuka uygunluğunu etkili bir şekilde denetletme yołunun sağlandığıanlaşılmaktadır.

380. Bunun yanında Kanun'un 134. maddesinde düzenlenen ve elkoyma tedbirinin hukuka uygun olarak delil elde etme yöntemi içinde değerlendirilmesini sağlayacak güvencelerin de ölçülülük incelemesinde dikkate alınması gerekir. Bu kapsamda anılan maddede, elkoyma işlemi sırasında sistemdeki bütün verilerin yedeklemesinin yapılarak yedekten çıkarılan kopyanın şüpheliye veya vekiline verilmesi ve bu hususun tutanağa geçirilerek imza altına alınması zorunluluğu getirilmiştir. Böylece dijital verilere sonradan müdahale edilme ihtimali ortadan kaldırılarak delillerin hukuka uygun bir şekilde elde edilmesi ve korunması sağlanacaktır. Yine kuralın yer aldığı fikranın ikinci cümlesinde de şifrenin çözümünün yapılması ve gerekli kopyaların almması halinde, el konulan cihazların gecikme olmaksızın iade edileceği belirtilmiştir.


381. Aynıca Kanun'un I41. maddesinin (1) numaralı fikrasının (i) ve (j) bentleri uyarınca elkoyma tedbiri nedeniyle uğranılan maddi ve manevi zararların tazmin edilmesi için ilgililere dava açma hakkı tanımmıştır.

382. Buna göre bir suç dolayısıyla yapılan soruşturma kapsamında verilen arama kararı üzerine şüphelinin kullandığı bilgisayar ve bilgisayar programları ile bilgisayar kütüklerindeki kopyalama işleminin uzun sürmesi hâlinde bu cihazlara el konulmasına imkân tanıyan kuralla kişilerin õzel hayatının korunmasını isteme hakkı ile mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu düzeninin sağlanması amacıbakımından ölçülü olmadığı söylenemez.

383. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 26., 27., 28. ve 48. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
I. Kanun'un 21. Maddesiyle 6749 Sayılı Kanun'un Değiştirilen 4. Maddesinin (2) Numaralı Fıkrasına Eklenen Üçüneü Cümlenin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
384. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla OHAL döneminde kamu görevinden çıkarılan asker kişilerin rütbelerinin mahkeme kararı aranmaksızın geri alımacağının ħükme bağlandığı, rütbenin kişilerin sosyal ve ekonomik haklarını belirleyen bir statü olduğu, usulüne uygun bir soruşturma yapılmadan ve savunma hakkı tanınmadan rütbelerinin geri alınmasının kişilerin sosyal ve ekonomik haklarını doğrudan etkileyeceği,MGK kararına dayalı olarak söz konusu işlemin yapılmasının yetki gaspı niteliği taşıdığı,kuralın yer aldığı maddenin (I) numaralı fikrasında yer alan aidiyet, irtibat ve itisak kavramlarının içeriğinin belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, ayrıca kuralın geçmişe yürütülerek kazanılmış hakların ihlal edildiği, bu açıdan kanunilik ölçütünün karşılanmadığı,mahkeme kararı olmadan kişilere suçlu muamelesi yapılarak rütbelerinin geri alınmasının masumiyetlerini de zedelediği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 6., 35., 38. ve 118.maddelerine aykırı olduğu iłeri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
385. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nm 13. ve 20. maddeleri yõnünden de incelenmiştir 
386. Kural, terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılan askerî personelin rütbelerinin geri alınacağını hükme bağlamaktadır.

387. 6749 sayılı Kanun'un dava konusu kuralın yer aldığı 4, maddesinin (1) numaralıfikrasının;

- (a) bendinde, 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Tūrk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununa tabi personelin, ilgili Kuvvet Komutanının teklifi, Genelkurmay Başkanımın inhasıve Millî Savunma Bakanımın onayı,
-(b) bendinde, 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanununa tabi personelin Jandarma Genel Komutanının teklifi ve İçişleri Bakanının onay,
- (c) bendinde, 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanununa tabi personelin Sahil Güvenlik Komutanının teklifi ve İçişleri Bakanının onayı,
- (ç) bendinde, Milli Savunma Bakanına bağlı personelin Milli Savunma Bakanının onayi,
- (g) bendinde 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman Erbaş Kanununa tabi personelin, ilgili Kuvvet Komutanının teklifi ve Millî Savunma Bakanının onayi,
- (h) bendinde 13/6/2001 tarihli ve 4678 sayılı Tūrk Silahlı Kuvvetlerinde İstihdam Edilecek Sözleşmeli Subay ve Astsubaylar Hakkında Kanuna tabi personelin, ilgili Kuvvet Komutanının teklifi ve Millı Savunma Bakanının onayı,
- (1) bendinde, 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanununa tabi personelin, ilgili Kuvvet Komutanının teklifi ve Millî Savunma Bakanının onayl,
ile kamu görevinden çıkarılacağı öngörülmüştür.
388. Anılan maddenin (2) numaralı fikrasının dava konusu üçüncü cūmlesinde de (1)numaralı fikra uyarınca kamu görevinden çıkarılan asker kişilerin askerî rütbelerinin mahkeme kararı aranmaksızın karar tarihinden geçerli olmak üzere geri alınacağıbelirtilmiştir.

389. Kural geçmişe yönelik etki ve sonuç doğurarak 6749 sayılı Kanun kapsamında terör örgütlerine veya millī güvenliğe karşı faaliyette bulunan yapı oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı oldukları gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan asker kişilerin rütbelerinin geri alınması yönünde ilave tedbir Öngörmektedir. Kural bu yönüyłe OHAL döneminden sonra yürürlüğe girmek suretiyle 6749sayılı Kanun'da düzenlenen olağanüstü hâl tedbirleri kapsamında değişiklik meydana getirmektedir.

390. Dolayısıyla kuralın öncelikle olağanüstü hâl dūzenlemesi niteliğinde olup olmadığı ve bu bağlamda anayasallk denetiminde olağan ya da olağanüstü dönemde temel hak ve Özgürlüklerin sımırlanması rejiminin düzenlendiği Anayasa'nın 13. veya 15.maddelerinden hangisi kapsamında değerlendirileceğinin belirlenmesi gerekir.
391. Anayasa Mahkemesi kararlarında olağanüstü dönemde temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren bir kuralın Anayasa'nın olağanüstü dönem için öngördüğüdenetim rejimine tabi olabilmesi için temelde iki şart öngörülmüştür. Kuralın olağanüstü hâlin ilanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesi amacına yönelik olarak ihdas 

edilmesi ve olağanüstü hâl süresiyle sınırl uygulanması gerekmektedir. Bu şartların gerçekleşmemesi hâlinde inceleme olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasırejiminin düzenlendiği Anayasa'nın 13. maddesi kapsamında yapılacaktır (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], §§ 193-195).

392. Dava konusu kuralda asker kişilerle ilgili õngörülen ilave tedbirin olağanüstühâlin ilanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olduğu açtktır Ancak kuralın olağanüstü hâl süresiyle sınırlı uygulanıp uygulanmadığının ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Kuralda öngörülen tedbirin olağanüstü dönemden sonra yürürlüğe girmek suretiyle geçmişe etkili olacak şekilde uygulandığı anlaşımaktadır. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâl dönemi dışında uygulanmak üzere ihdas edilmiş ve geçmişe etkili olacak şekilde hüküm ve sonuçlarımı doğurmuştur. Kuralın yalnızca 6479 sayılı Kanun kapsamında kamu görevinden çıkarılan askeri personel hakkında sınırlı bir etki meydana getirmesi olağanüstü hâl döneminden sonra uygulanma özelliğini ortadan kaldırmamaktadır.Bu nedenle kural olağanüstū hâl dönemini aşan düzenleme niteliğindedir.Bu itibarla kuralın anayasallık denetiminde Anayasa'nın olağan dönemde temel hak ve Özgürlüklerin sınırlanması rejimini düzenleyen 13. maddesinin dikkate alnmast gerekmektedir.
393. Kural kapsamında kişilerin rütbelerinin alnması, sonuçları itibarıyla onların mesleki kazanımlarına bağlı olarak itibarları ve sosyal hayatlarında üçüncü kişilerle kuracakları ilişkiler üzerinde ciddi etkiler oluşturabilir. Bu yönüyle meslek hayatı ve buna bağlı kazanımları etkileyen bir düzenlemenin sebep unsurunu özel hayata ilişkin davranışlar oluşturmamakla birlikte söz konusu düzenleme, sonuçları itibarıyla kişilerin özel hayatınıönemli ölçüde etkileyebilir (AYM, E.2018/159, K.2019/93, 24/12/2019, § 16).
394. Kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, bireyin diğer insanlarla ve dış dünyayla iletişim kurma hakkımı yani sosyalleşme hakkını da kapsar. Bireyin sosyalleşmesinin temel araçlarından olan iş ya da mesleki faaliyetleri ya da bunlarım kazanımlarının, kişinin yaşamına katacağı değer (meslek yaşamında elde edilen unvana bağlıolan statü vb.) özel hayata saygı hakkı bağlamında oldukça Önemli görülebilir. Ayrıca kişilerin daha Önceki mesleki faaliyetleri kapsamındaki elde ettiği kazanımlarının yok edilmesi, buna bağit ileriye yönelik birtakım faaliyetlerde bulunma imkânımı da (mesleğine bağlı bir alanda iş kurma, çalışma vb. gibi) ortadan kaldırabilir. Bu nedenle kuralda öngörülen tedbirin Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alnan kişilerin özel hayatina saygıgösterilmesini isteme hakkıyla yakından ilgili olduğu ve bu hakka sınırlama getirdiği açıktır.
395. Temel hak ve özgürlüklerin kanunla düzenlenmesi zorunluluğunun incelenmesi sırasında gözetilmesi gereken hukuk devleti ilkesinin ön koşullarından biri kişilerin hukuki güvenliğinin sağlanmasıdır. Kural olarak hukuk güvenliği kanunların geriye yürütülmemesini zorunlu kılar. Kanunların geriye yürümezliği olarak adlandırılan bu ilke uyarınca, kanunlar kamu yararı ve kamu düzeninin gerektirdiği, kazanılmış hakların korunması, mali haklarda iyileştirme gibi kimi ayrıksı durumlar dışında ilke olarak yürürlük tarihinden sonraki olay,işlem ve eylemlere uygulanmak üzere çıkarılır. Geçmiş, yeni çıkarılan bir kanunun etki alanıdışında kalır. Bu nedenle sonradan yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olmaması hukukun genel ilkelerindendir (AYM,E.2014/177, K.2015/49,14/5/2015).


396. Kural, geçmişte kamu görevinden çıkarılan kişilerle ilgili ilave tedbir öngörmek suretiyle geriye yürütülmüş, tamamlanmış hukuksal durumlar üzerinde doğrudan etki ve sonuç meydana getirmiştir. Bunun yanında kanunilik denetiminde kuralların keyfî bir şekilde uygulanmasını önleyecek güvencelerin sağlanıp sağlanmadığının da dikkate alınmasıgerekmektedir. Başka bir ifadeyle kuralın, kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıa sınırlama getirirken keyfiliğe yol açmayacak gerekli güvenceleri barındırmasızorunludur.

397. Kural, kamu görevinden çıkarılan asker kişilerle ilgili ilave tedbir öngörmesi nedeniyle anayasallık denetimde asil tedbir olan ve 6479 sayılı Kanun'un 4. maddesinde düzenlenen kamu görevinden çıkarma tedbiri çerçevesinde değerlendirilmelidir.
398. 6479 sayılı Kanun kapsamında devletin farklı kurumlarında çalışan asker kişiler hakkında terör õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlı oldukları gerekçesiyle tedbir uygulanmıştır. Bu kişiler, haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkânıın tanındığı bir soruşturma çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak ulaşılan sonucun dayandığı maddi ve hukuki temelleri gösteren gerekçeler açıklanmadan kamu görevinden çıkarılmışlardır. Dolayısıyla kuralın geçmişe yürütülerek uygulanmasıyla birlikte kamu görevinden çıkarılan kişilerle ilgili bireyselleştirme yapılmadan rütbelerin alınması tedbirinin uygulandığı anlaşılmaktadır.

399. Anayasa Mahkemesi 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81, K.2021/45 sayıl kararında, liste usultüyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin rütbelerinin alınmasımı öngören kuralla ilgili yaptığı değerlendirmede, olağan dönem koşullarında haklarında herhangi bir soruşturma yapılmadan kamu görevinden çıkarılan kişilerin rütbelerinin alınmasının öngörülmesiyle kişilerin özel hayatının korumasıı isteme hakkıa getirilen sınırlamanın kanunilik ölçütūnü karşılamadığı gibi söz konusu sımırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine ve õlçūlūlūk ilkesine uygun olmadığı sonucuna ulaşmıştır (§§ 83, 89).
400. Buna göre tedbir öncesi bireyselleştirme sağlanmadan kamu görevinden çıkarılan asker kişilerin tamamının rütbelerinin geri alınmasımı düzenleyen kuralla kişilerin Özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlama kamunilik şartımıtaşımadığı gibi söz konusu sınırlama demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkesiyle de bağdaşmamaktadır.

401. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüşise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayriıca bir inceleme yapılmasına gerek gõrülmemiştir.


Kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 6., 35., 38. ve 118. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
J. Kanun'un 22. Maddesiyle 7075 sayılı Kanun'un 10. Maddesinin Değiştirilen (1) Numaralı Fıkrasmm Üçüncü Cümlesinin, Dördüncü Cümlesinin “.…Ankara,İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıdığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine.…" Bölümä ile Dokuzuncu ve On Üçüncü Cümlelerinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
402. Dava dilekçesinde özetle; bilimsel özerklik gereği öğretim elemanlarımın sürekli olarak bulundukları yüksek öğretim kurumlarında görev yapmalanı gerektiği hâlde dava konusu kurallar kapsamında iadesine karar verilen öğretim elemanlarının başka üniversitelere atanmasının öngörüldüğü, ayrıca bu kişilerin Ankara, İstanbul ve İzmir illerinde bulunan üniversitelerde istihdam edilmeleriimkânının da ortadan kaldırıldığı, daha önce büyük ve köklä üniversitelerde çaltşan ve mesleki yeterliliği üst seviyede olan öğretim elemanlarının taşradaki üniversitelere atanmalarının ciddi bilimsel kayıplara neden olacağı, öte yandan bu kişilerin büyük üniversitelerin imkânlarından mahrum bırakılmalarının cezalandırma sonucunu doğuracaği, Olağanüstü Hal İşlemleri Inceleme Komisyonunun (Komisyon) iade kararıyla kişilerin önceki statülerine iade edilmeleri gerektiği hâlde kurallarla ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılmadığı, bunun yanı sıra kişilerin haklı mazereti olup olmadığına bakılmaksızın on gün içinde göreve başłamadıkları gerekçesiyle mali ve sosyal haklardan mahrum bırakılmalarının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı ve bu hâlin kişilerin mülkiyet hakkına õlçüsüz sınırlama getirdiği, ayrıca kamu görevinden haksız olarak çıkarıldıkları tespit edilen kişilerin kurallarla tazminat davası açma haklarının ellerinden alındığı, bu durumun mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiği, devletin, işlemlerinde ilgili kişilerin hangi kanun yolları ve mercilere başvuracağının ve sürelerinin belirtilmesinin anayasal bir zorunlułuk olduğu, yine Anayasa uyarınca resmi görevliler tarafindan uğratılan zararların devletçe tazmin edilmesi gerektiği ve idarenin eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun kapatılamayacağıbelirtilerek kuralların Anayasa'nın 2., 17., 20., 35., 36., 40., 70. ve 125. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
a. Üçünei Cümle 
403. Dava konusu kural, Anayasa Mahkemesinin 24/12/2019 tarihli ve E.2018/159,K.2019/93 sayılı kararıyla iptal edilmiş ve bu karar 24/3/2020 tarihli ve 31078 sayılı ResmîGazete'de yaynmlanmıştır. Bu itibarla iptaline karar verilen kurala yõnelik talebin konusunun kalmadığı anlaşılmaktadır.

404. Açıklanan nedenlerle konusu kalmayan iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.


b. Dördüneü Cümlenin “.…Ankara, Îstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verülmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıdığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine..." Bölümü
405. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13.maddesi yönünden de incelenmiştir.

406. 7075 sayılı Kanun'un dava konusu kuralın da yer aldığı 10, maddesinin (1)numaralı fikrasında doğrudan OHAL KHK'sıyla kamu görevinden çıkarılıp Komisyon tarafından görevine iade edilenler hakkında uygulanacak usuller düzenlenmiştir.
407. Bu bağlamda anılan maddenin (I) numaralı fikrasının dördüncü cümlesinde,göreve iade edilmesine karar verilerek Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı'na (YÖK) bildirilen üniversite öğretim elemanlarının atama tekliflerinin; Ankara, İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, YÖK tarafindan kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine õnceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılacağı belirtilmiştir. Anılan fikranın dördüncü cümlesinde yer alan“…Ankara,İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafindan kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine .." böltümü dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

408. Komisyon 2/1/2017 tarihli ve 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri Înceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile ÖHAL kapsamında başka bir işlem tesis edilmeksizin, doğrudan OHAL KHK'sıyla tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere kurulmuştur. Söz konusu KHK 7075sayılı Kanun'la TBMM tarafindan kabul edilerek kanunlaşmıştır.

409. Amlan Kanun'un 2. maddesinin (I) numaralı fikrasının (a) bendinde olağanüstühâl kapsamında doğrudan OHAL KHK'lariyla tesis edilen kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesine ilişkin işlemler hakkıdaki başvuruları değerlendirip karar vermek Komisyonun görevleri arasıda sayılmıştır. Kanun'un 9. maddesinde ise Komisyonun, başvuruları dosya üzerinden değerlendireceği ve inceleme sonucunda başvurunun reddine veya kabulüne karar verebileceği hükūm altına alınmıştır.
410. 10. maddenin (1) numarah fikrasımn birinci cümlesinde kamu görevinden,meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da teşkilatla ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde kararın kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma,yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çikarılan öğretim elemanları için YÖK'e bildirileceği belirtilmiş; ikinci cümlesinde de kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanmasıın esas olduğu ifade edilmiştir.
411. Maddenin on birinci ve on ikinci cümlelerinde, Komisyonca kamu gõrevine iade edilenler bakımından kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin OHAL KHK hükümlerinin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve 

başlayanlara kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden ay başından göreve başladıklarıtarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceği belirtilmiştir.
412. Dava konusu kural doğrudan OHAL KHK'sı ile kamu görevinden çıkarılan Öğretim elemanlarının Komisyon'a yaptıkları itirazların kabul edilmesi hâlinde YÖK tarafından atamalarının kamu görevinden çıkarılmadan önce görev yaptıkları yükseköğretim kurumu yerine Ankara, İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, YÖK tarafindan kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine önceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılacağımıdüzenlemektedir, Kuralın, Kanun'un I0. maddesinin (1) numaralı fikrasının kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanmasının esas olacağınıdüzenleyen ikinci cümlesinin istisnası olarak öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
413. Komisyonca görevlerine iade edilen Öğretim elemanlarının daha önce çalıştıkları yükseköğretim kurumlarında görev almasını engelleyen kural, kişilerin meslek hayatlarını, kişisel gelişimlerini, üçüncü kişilerle olan ilişkilerini ve itibarlarını olumsuz şekilde etkileyebilir. Nitekim kişilerin çalıştığı kuruma bağlı olarak elde ettiği statüden kaynaklanan kazanımlarının onların sosyal ve iş yaşamıa önemli değerler kattığı açıktır. Bu itibarla kuralın kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla yakından ilgili olduğu ve bu hakka sınırlama getirdiği açıktır.

414. Kuralda Komisyonca göreve iade edilen kişilerin atanmasına ilişkin usul ve şartların herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.
415. Öte yandan kuralın özellikle tedbir sürecinde kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları ile bu kişiler hakkında yapılan araştırmalarda görev alan akademik personel arasındaki husumet nedeniyle ortaya çikabilecek sorunların õnüne geçilmesi,Ankara, İstanbul ve İzmir gibi akademik personelin yoğun olduğu illerdeki ihtiyaç fazlasıðğretim elemanlarının 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarında istihdam edilerek bu üniversitelerin akademik verimliliğinin artırılması ve böylece kamu hizmetlerinin daha etkin ve sağlıklı bir şekilde yürütütlmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.Yükseköğretim kurumlarında kamu hizmetinin sağlıklı yürütülmesi aynı zamanda kamu yararı amacına hizmet etmektedir. Bu itibarla kuralın anayasal anlamda meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır.

416. 15 Temmuz darbe girişiminden sonra OHAL KHK'ları ile doğrudan kamu görevinden çıkarılanların başvurabilecekleri etkili idari ve yargısal denetim mekanizmasımın oluşturulması için 7075 sayılı Kanun kapsamında Komisyon kurulmuştur. Anılan Kanun'un 1. maddesinde Komisyonun kuruluş amacının, terör örgütlerine veya devletin milli gūvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara aidiyeti,iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin,doğrudan OHAL KHK hükümleri ile tesis edilen işlemlere karşı yapılan başvurularıdeğerlendirmek ve karara bağlamak olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Komisyonun temel fonksiyonu kamu görevinden çıkarılan kişilerin gerçekten milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan örgüt veya oluşumlarla bağlantılı olup olmadıklarmı değerlendirmek ve bu suretle tedbirin yerindeliğini belirlemektir.


417. Olağanüstü häl tedbirleri kapsamında bazı öğretim elemanları terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı oldukları gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılmışlardır. Komisyon, kamu görevinden çıkarma ve ilave tedbirleri sebep unsuru yöntnden değerlendirecek ve söz konusu tedbire ilişkin koşulların oluşmadığıdurumlarda başvurumun kabulüne karar verecektir. Bu durumda kişilerin göreve iade kararının verilmesi suretiyle bunların herhangi bir örgüt ya da yapıyla bağlantılarının bulunmadığı idare tarafindan tespit edilmiş olacaktır. Kural, Komisyonca görevlerine iade edilen üniversite Öğretim elemanlarının daha önce görev yaptıkları yükseköğretim kurumuna atanmasınıyasaklamaktadır.

418. Anayasa'nın 130. maddesinin dokuzuncu fikrasında "Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri ve bunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerinde Devletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri.öğretim elemanlarının görevleri, umvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanı yetiştirme, üniversitelerin ve õğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğer kurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş. devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler, disiplin ve ceza işleri, mali işler, özlük hakları, öğretim elemanlarının uyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarının görevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaş bilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna ve üniversitelere Devletin sağladığı mali kaynakların kullanılması kamunla düzenlenir."denilmek suretiyle öğretim elemanlarının atanma ve görevlendirmelerinde hangi usulün benimseneceğine ilişkin açık bir hükme yer verilmemiş, bu husus kanun koyucunun takdirine bırakılmıştır. Kanun koyucunun söz konusu yetkiyi Anayasa'nın 130. maddesinde yer alan bilimsel özerklik ilkelerini gözeterek kullanması gerektiği açıktır.

419. Kural kapsamında Komisyonca terör õrgütlerine veya millî güvenliğe karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti,aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının bulunmadığı tespit edilen ya da bulunduğu tespit edilemeyen öğretim elemanları hakkında göreve iade kararı verilmesine rağmen söz konusu tedbirin sebep unsurunun ortadan kalkmadığı izlenimini doğuracak şekilde bu kişilerin daha ðnce görev yaptıkiarı yükseköğretim kurumlarına atanmaları imkânı ortadan kaldırılmaktadır.Kural ayrıca bu kişilerin Ankara, İstanbul, İzmir illerinde bulunan yükseköğretim kurumlarına atanmalarını da mutlak bir şekilde yasaklayarak daha Önce çalıştikları yerlerin dışında Ankara, İstanbul, İzmir illerinde bulunan başka bir yükseköğretim kurumunda da istihdam edilmelerini engellemektedir. Yer itibarıyla öngõrülen bu smırlamaların yanı sira kural,atamalarda 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmesi şartınıgetirmek suretiyle de idarenin atama yetkisini kısitlamaktadır.

420. Kuralda kamu görevine iade edilen her bir öğretim elemanı yönünden kamu hizmetinin gerekleri de gözetilerek bu kişilerin daha önce görev yaptıkları yükseköğretim kurumunda çalışıp çalışamayacakları hususunda idareye herhangi bir değerlendirme yetkisi tanınmamıştır. Ayrıca kuralda bu kişilerin kamu görevinden çıkarılmadan õnce görev yaptıkları yerlere atanmalarının kategorik olarak yasaklanmasını gerektirecek hukuki ve fiilîzorunluluklar da gösterilmemiştir. Bu nedenle görevine iade edilen öğretim elemanlarınım daha õnce çalıştıkları yükseköğretim kurumuna atanmaların mutlak surette yasaklayan kuralın kamu yararımın sağlanması amacı bakımından gerekli olduğu sõylenemez.

421. Bunun yanında kuralda akademik personel açığının karşılanabilmesi amacryla bu kişilerin atamalarının Ankara, İstanbul ve İzmir illeri dışında öncelikli olarak 2006yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına yapılacağı öngörülmüşse de söz konusu ihtiyacın genel, objektif ve kabul edilebilir ölçütler belirlenerek tüm öğretim elemanlarmıkapsayacak bir sistem oluşturulmadan yalnızca görevlerine iade edilen öğretim görevlileriyle sınırlı tutularak karşılanması kamu hizmetinin etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütülmesi amacını gerçekleştirmek bakımından zorunlu bir toplumsal ihtiyaca da karşılık gelmemektedir.

422. Bu itibarla terör Örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakıveya bunlarla irtibatları bulunmadığı tespit edilerek görevlerine iade edilen õğretim elemanlarının önceki görev yerleri ile Ankara, Istanbul ve Izmir illerinde bulunan yükseköğretim kurumlarına atanmalarına kategorik yasak getiren ve bu kişilerin öncelikli olarak 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarında istihdam edilmelerini Öngören kuralla kişilerin özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sõylenemez 
423. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. Îptali gerekir.

Kuralım Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapilan değerlendirmeler kapsamında ele alınmiş olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykın görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 17., 35., 36., 40., 70. ve 125, maddeleri yõnünden incelenmemiştir.
c. Dokuzuneu Cümle 
i. “...le mali hakları..." İbaresi 
424. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13.maddesi yönünden de incelenmiştir.

425. Kural OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Komisyon tarafindan görevine iade edilenlerden atama emrinin tebliğ edildiği tarihi takip eden on gün içinde göreve başlamayanların 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinden doğan mali haklarının düşeceğini öngörmektedir. Cümlede yer alan “…ile mali hakları.…." ibaresi dava konusu kurahı oluşturmaktadır.

426. Maddenin (1) numaralı fikrasının on ikinci cümlesinde mali hakların kamu görevine iade edilenlerden göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden ay başından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden haklar olduğu belirtilmiştir.


427. Kural, yeniden kamu görevine atanmak için öngörülen şartların yerine getirilmemesi hâlinde kişilerin kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşıdan göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali haklarımın düşeceğini düzenlemektedir. Bu yönüyle kuralın mülkiyet hakkıyla ilgisi bulunmaktadır.
428. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasıda, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkına yer verilmiş; ikinci fikrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasıda, genel olarak mülkiyet hakkının hangi koşullarda sınırlanabileceği belirlenerek aynı zamanda mülkten yoksun bırakmanın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımımın toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafından mülkiyetin kontrolüne imkân tanıyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiyet hakkma müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, §§ 55-58).
429. OHAL KHK'larıyla doğrudan kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilen kişilerin Komisyon tarafindan görevine iade edilmeleri, söz konusu işlemin hukuka aykırı olduğunun idare tarafindan tespit edilmesi anlamına gelmektedir. Esasen kişilerin hukuka aykırı bir şekilde kamu görevinden çıkarılarak mali ve sosyal haklardan mahrum edilmeleriyle birlikte mülkiyet hakkına sınırlama getirildiği anlaşılmaktadır. Kural, mülkiyet hakkına yönelik sınırlamanın sonuçlarını ortadan kaldırılması aşamasıyla ilgili düzenleme Öngörmektedir. Dolayısıyla mülke erişimin engellenmesi biçiminde ortaya çıkan sōz konusu sınırlama nedeniyle kuraln mülkiyetten barışçıl yararlanma hakkına ilişkin genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.
430. Bu bağlamda kamu görevinden çıkarmaya bağhı olarak kişilerin mali haklardan yoksun bırakılmałarının hukuka aykırı olduğunun tespit edilmesiyle birlikte mülkiyet hakkına yönelik müdahalede mağduriyetin ne ölçüde giderildiğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
431. Kural, hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarılan kişilerin görevden uzaklaştırıldıkları döneme ait mali hakların ödenmesini atama emrinin tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlanması şartına bağlamıştır.

432. Hukuk devletinde idare, hukuka aykırı olarak tesis ettiği işłemlerin sebep olduğu ihlalleri giderme yükümlülüğü altındadır. İdare, eski hâle getirme (restitutio in integrum) ilkesi gereğinde kişiyi, hukuka aykırı işlem tesis edilmemiş olsaydı kişi hangi durumda olacaksa ona mümkün olduğunca en yakın konuma getirmekle yükümlüdür.Mülkiyet hakkına yönelik sınırlama nedeniyłe oluşan mağduriyetin tam olarak giderildiğinden söz edilebilmesi için hukuka aykırı işlem tesis edilmemiş olsaydı kamu görevinden çıkarılan kişilerin görevden uzaklaştırıldıkları döneme ait mali hakların tazmin edilmesiyle mümkün olabilecektir (Narin Nihal Parlak, B. No: 2019/16487, 3/3/2022, § 39).
433. Bu itibarla kişilerin iradesi dışında hukuka aykırı olarak çalıştırımadıklarıdöneme ait mali hakların ödenmesinin göreve başlama şartına bağlanması, mülkiyet hakkına 

yönelik haksız müdahalenin giderilmemesi ve bu suretle söz konusu hakka getirilen sınırlamanın devam etmesi sonucunu ortaya çıkarmaktadır.

434. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdır Îptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kural, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykıı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 17., 20., 36., 40., 70. ve 125. maddeleri yõnünden incelenmemiştir.
ii. Kalan Kışmm 
435. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13.maddesi yönünden de incelenmiştir.

436. Kural OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Komisyon tarafindan görevine iade edilenlerden atama emrinin tebliğ edildiği tarihi takip eden on gün içinde göreve başlamayanların 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinden doğan atanma hakkının düşeceğini öngörmektedir.

437. Kural, kamu görevine iade edilenlerin gõreve başlamalarında atama emrinin tebliğinden itibaren on günlük süre içinde başvurulması şartını Öngörmüştür. Kurala göre ilgililerin belirtilen strede göreve başlamaması hâlinde anılan maddeden doğan atanma hakkıortadan kalkacaktır.

438. Maddenin (1) numaralı fikrasına göre atanma hakkı; kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanmasi, atama tekliflerinin on beş gün içinde YÖK tarafımdan yapılması, kurumların, bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içinde atama işlemlerini tamamlamaları, bu kapsamda yer alan personele ilişkin kadro ve pozisyonların, atama onaylarımın alındığı tarih itibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerek kalmaksızın ilgili mevzuat uyarınca ihdas,tahsis ve vize edilmiş sayılması, kamu kurum ve kuruluşlarının atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu, işlemlerin tamamlanmasını takip eden on beş gün içinde mülga Devlet Personel Başkanlığınabildirmesi, ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin OHAL KHK hükümlerinin, bu fikrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılması hususlarını içermektedir.

439, Kural, Komisyonca kamu görevine iade edilenlerle ilgili olarak yeniden atanma şartlarını ve sonuçlarım düzenlemektedir. Kural bu yönüyle Anayasa'nın 70. maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkıyla ilgilidir 
440. Anayasa'nın kamu hizmetine girme hakkım düzenleyen 70. maddesinin birinci fikrasında “Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir” denilmiş, ikinci fikrasında 

ise “Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği nitelikderden başka hiçbir ayırım gözetilemez"hükmüne yer verilmiştir.

441 Kanun koyucu, bir kamu hizmetinde görevin gerektirdiği nitelikleri ve şartlarıbelirlemeyi ya da belirlenmiş olanları değiştirmeyi anayasał ilkeler içinde kalmak kaydıyla görevin ve tikenin gereklerine ve zorunluluklarına göre serbestçe takdir edebilir. Bu konularda anayasal ilkelere aykırı olmamak kaydıyla düzenleme yapmak kanun koyucunun takdirindedir (AYM, E.2016/133, K.2017/155, 15/11/2017, § 93).
442. Kural kapsamında kamu görevine iade edilenierin yeniden atanmaları için on günlük süre şartı belirlenmekte ve bu süre içinde göreve başlanıimaması hâlinde kişilerin atanma hakkının düşeceğinin õngõrülmesi suretiyle kamu hizmetine girme hakkına smırlama getirilmektedir.

443. Kuralda yeniden atanma hakkının kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.
444. Öte yandan kuralın kamu hizmetine girme bakımından belirli bir süre öngörmek ve buna birtakım sonuçlar bağlamak suretiyle kamu hizmetinin daha etkin ve sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Kamu hizmetinin sağlıklıyürütülmesi aynı zamanda kamu yararına hizmet etmektedir. Dolayısıyla kuralın anayasal anlamda meşru bir amaca dayandığı açıktır.

445. Ölçülülük incelemesinde, haklarında iade kararı verilenlerin yeniden görevlerine atanmalarıyla ilgili olarak belirli bir süre içinde göreve başlama şartıgetirilmesinin öncelikli olarak değerlendirilmesi gerekir. Kanun koyucu, kişilerin kamu görevine başlaması, görevin sona ermesi ve görevle ilgili diğer hususlarda belirli şartlar Öngörmesinde anayasal ilkelere bağlı kalmak kaydıyla takdir yetkisine sahiptir. Dolayısıyla kamu görevinden çıkarıldıktan sonra Komisyon tarafindan görevine iade edilenlerin yeniden atanmaları için Öngörülen sürenin söz konusu takdir yetkisi kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Bu itibarla kanun koyucunun devlet işlerinde belirliliği sağlamak amacıyla hakkında göreve iade kararı verildiği hâlde kamuda yeniden çalışmak istemeyen kişilerin bulunabileceğini gözeterek bu yönde bir düzenlemeye başvurması söz konusu olabilir. Bu tercih hakkı göreve iade edildiği hâlde çahışmak istemeyenlerin atanmadan doğan söz konusu haktan yoksun bırakılıp bırakılmayacağı hususunu da içermektedir.
446. Bu kapsamda 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 62.maddesinde, ilk defa veya yeniden veyahut yer değiştirme suretiyle; aynı yerdeki gõrevlere atananların atama emirlerinin kendilerine tebliğ gününü, başka yerdeki görevlere atananların,atama emirlerinin kendilerine teblig tarihinden itibaren on beş gün içerisinde o yere hareket ederek belli yof süresini izleyen iş günü içinde işe başlamak zorunda oldukları belirtilmiştir.
447. Ayn Kanun'un 63. maddesinin birinci fikrasında, bir göreve ilk defa veya yeniden atananlardan belge ile ispatı mümkün zorlayıcı sebepler olmaksızın 62, maddedeki süre içinde işe başlamayanların atanmalarının iptal edileceği ve bunların bir yıl streyle devlet memuru olarak istihdam edilemeyecekleri, bunların belge ile ispatı mümkün zorlayıcısebepler nedeniyle göreve başlamama hâlinin iki ayı aşması durumunda atama işleminin yetkili makamlarca iptal edileceği hükme bağlanmıştır.


448. Buna gõre 657 sayılı Kanun'un memurların göreve başlamasıyla ilgili usul ve esasları belirleyen hükümleri de dikkate alındığında, kural kapsamında göreve iade edilenlerin atama emrinin tebliğinden itibaren on günlük süre içinde işe başlamalarını engelleyen zorlayıcı sebeplerin varlığını belge ile ispatlamaları hâlinde atanma hakkı sona ermeyecektir.Başka bir ifadeyle kuralda öngörülen on günlük süre mutlak anlamda sınırlayıcı bir etkiye sahip değildir. Kişilerin bu süre içinde göreve başlamalarını engelleyen durumların varlığının ispat edilmesi hâlinde sőz konusu süre şartının uygulanmayacağı açıktır. Anılan husus dikkate alındığında kural kapsamında kamu görevine iade edilenlerin yeniden atanmaları için Öngörülen on günlük sürenin -kişilerin durumu ile ilgili değerlendirme yapma ve görev yerine ulaşmaları bakımından- makul ve yeterli olmadığı ileri sürālemez.
449. Ayrıca kuralda öngörülen on günlük sürenin başlaması için ilgiliye yapılacak tebligatın 7201 sayılı Kanun hükümlerine göre usulüne uygun olup olmadıği, kişilerin belirtilen süre içinde görevine başlamalarımı engelleyen durumların var olup olmadığı gibi hususların da yargı makamlarınca objektif olarak değerlendirilmeye elverişli olduğu açıktır.Bu yönüyle kural kapsamında idarece tesis edilecek işlemlere karşı etkili yargısal denetim mekanizmalarının bulunduğu görülmektedir,
450. Bu itibarla OHAL KHK'larıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Komisyon tarafindan görevine iade edilenlerden atama emrinin tebliğ edildiği tarihi takip eden on gün içinde göreve başlamayanların atanma hakkının düşeceğini öngören kuralın kamu yararıamacı bakımından kamu hizmetine girme hakkına õlçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez 
451. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'mn 13. ve 70. maddelerine aykırı değildir.Íptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nı 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 70. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele ahnmış olmaşı nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapıłmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 17., 20., 35., 36., 40. ve 125, maddeleriyle ilgisi görülmemiştir 
e. On üçüneü Cümle 
452. Kural OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Komisyon tarafindan görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır.

453. Kural kapsamında Komisyon tarafından kamu görevine iade edilen kişilerin görevden çıkarılmaları nedeniyle uğradıklanı zararın giderilmesi için herhangi bir idari ya da yargı merciine başvurma imkâmı tanınmamasının, Anayasa'mn farklı maddelerinde güvence altına alınan temel hak ve özgürlüklerin giderim aracının ortadan kaldırılması sonucunu doğurmaktadır. Dolayısıyla kuralın, temel hak ve özgürlükıeri ihlal edildiğini iddia eden kişilerin yetkili makamlara başvurmasımı güvence altına alan Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde incelenmesi gerekir.

454. Anayasa'nın 40. maddesinin birinci fikrasında Anayasa ile tanmmış hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkâmının sağlanmasını isteme hakkına sahip olduğu, üçüncü fikraşında da kişinin, resmî görevliler tarafindan vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zararın kanuna göre devletçe tazmin edileceği belirtilmiştir.
455. Anılan maddede güvence altına alınan etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarınıinceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarımı ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlamaya) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkâmı sağlamaktadır, Bunun için sõz konusu başvuru yollarının sadece hukuken mevcut bulunması yeterli olmayip uygulamada da etkili olması ve başvurulan makamın ihlał iddiasının Özünü ele alma yetkisine sahip bulunması gereklidir. Başvuru yolunun ancak bir hak ihlali iddiasım Önleyebilmesi, devam etmekteyse sonlandırabilmesi veya sona ermiş bir hak ihlalini karara bağlayabilmesi ve bunun için uygun bir giderim sunabilmesi hâlinde etkililiğinden söz etmek mümkün olabilir (Yusuf Ahmed Abdelazım Elsayad, B. No: 2016/5604, 24/5/2018, §§ 60, 61; Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013,§ 26; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 39).
456. Bu bağlamda, kamu makamlarmın hukuka aykırı filleri nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğradığımı iddia eden bireylere zararların giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının tanınması Anayasa'mın 40. maddesi gereğidir.
457. Olağanüstü hâl tedbirleri kapsamında terõr örgütlerine veya devletin millīgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduklanı değerlendirilen kişiler liste usulüyle kamu görevinden çıkarılmışlardır. Komisyonca tedbire ilişkin şartların oluşmadığıgerekçesiyle başvurunun kabultıne karar verilerek kişilerin göreve iade edilmesi, tedbirin sebep unsurunun gerçekleşmediği, başka bir deyişle bu kişilerin herhangi bir örgüt ya da yapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatlarının belirlenemediği ve hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıklarımın idare tarafindan tespit edildiği anlamına gelmektedir.
458. Komisyon kararıyla kamu görevine iade edilen kişilerin tedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğramaları söz konusu olabilir. Dolayısıyla OHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanan kişilerin uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların giderilmesi için gerekli idari ve yargısal yollara başvurma imkâmnı tanıması gerekmektedir.
459. Kural kapsamında göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacakları öngõrülmekle bu kişilerin tedbir işleminin haksız uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararlarıgiderme firsatını ortadan kaldırılmaktadır. Kamu makamlarının hukuka aykırı uygulamalarınedeniyle zarara uğradığım iddia eden kişilere dava açma imkânı verilmemesi, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere karşı etkili giderim mekanizmasısağlama yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.

460. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 17., 20., 35., 36., 70. ve 125. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
K. Kanun'un 23. Maddesiyle 7075 Sayılı Kanun'a Eklenen 10/A Maddesinin Încelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
461. Dava dilekçesinde õzetle; kurallarda Komisyon veya mahkeme kararıyla göreve iade edilen kişilerin hangi ölçütlere göre ilgili bakan tarafından araştırma merkezlerine atanacaklarının belirli olmadığı, bu nedenle ilgili bakana tanıman yetkinin keyfi olarak kullanılabileceği, kamu görevinden çıkarma tedbirinin hukuka aykırı olduğunun Komisyon ya da mahkeme kararıyla tespit edilmesine rağmen kurallar nedeniyle kişilere haklarımin iade edilmediği, mahkeme kararıyla göreve iade edilenler bakımından idari işlem ve sonuçlarının tamamen ortadan kaldırılması gerektiği hâlde kurallar kapsamında ilgili bakanlara mahkeme kararlarını uygulamama yetkisinin tanındığı, ayrıca göreve iade edilenlerden önceki kadrosuna atanmayanlar açısından söz konusu durumun eşitsizliğe yol açabileceği, kural kapsamında kişilerin araştırma merkezlerine atanmaları idari işlem niteliğinde olmasına rağmen bunların idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülebilir bir niteliğinin bulunmadığı, öte yandan doğrudan yasama işlemine bağlı olarak uygulanmaları nedeniyle bu tür işlemlerin etkili bir yargısal denetime de konu edilemeyeceği, yine Komisyonun iade kararına rağmen kişilerin önceki kadro ve statüye atanamamalarının ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılmaması anlamına geleceği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2., 10., 40., 128.ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa'ya Aykırıhk Sorunu 
a. (1) Numaralı Fıkra ve (2) Numaralı Fıkranı Birinci Cümlesi 
462. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgileri nedeniyle Anayasa'nın 13., 20., 36., 38. ve 118. maddeleri yönünden de incelenmiştir.
463. 7075 sayılı Kanun'un dava konusu kuralları içeren 10/A maddesinin (1)numaralı fikrasında, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) ile genel kolluk kuvveti personeli ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurları hakkında Komisyon ve mahkemeler tarafindan verilen kamu görevine iade kararlarının uygulanmasmın usul ve esaslarıdüzenlenmiştir. Buna göre, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı ołduğu değerlendirilerek kamu görevinden, meslekten veya görevden çıkarılan ya da ilişiği kesilen subay, astsubay, uzman jandarmalar ile Emniyet Genel Müdürlüğünde emniyet hizmetleri sımfina tabi olanlar ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurlarmdan; haklarında mahkemeler tarafindan göreve iade mahiyetinde karar verilenler ile Komisyon tarafindan başvurunun kabultı kararı verilenlerden, eski kadro, rütbe veya unvanına atanması ilgili bakan onayı ile uygun görülmeyenlerin ilgisine göre Millı Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığı bünyelerinde kurulan araştırma merkezlerinde istihdam edilecekleri öngörülmüştür.


464. Anılan maddenin (2) numaralı fikrasının dava konusu birinci cümlesinde de (1)numaralı fikra kapsamında bulunanlardan binbaşı ve üstü rütbelerde olanlar ile emniyet hizmetleri sınıfinda bulunan her sınıftaki emniyet müdürlerinin atamalarının araştırma merkezlerindeki araştırmacı unvanlı kadrolara, diğerlerinin atamalarının ise mülga Devlet Personel Başkanlığının görüşü üzerine ilgisine göre İçişleri Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı tarafından tespit edilen araştırma merkezlerindeki diğer kadrolara,kararların bildirimini takip eden otuz gün içinde ilgili bakan onayıyla yapılacağıbelirtilmiştir.

465. Kurallar OHAL döneminde iIgili kurumlar tarafindan verilen kamu görevinden çıkarma kararlarının mahkemelerce iptalleri üzerine görevine iade edilenler ile yine bu dönemde doğrudan kamu görevinden çıkarılarak Komisyonca veya Komisyonun ret kararına karşı açılan dava sonucu mahkemelerce verilen iptal kararları ile kamu gõrevine iade edilen kişileri kapsamaktadır.

466. Kamu görevine iade edilen TSK ile genel kolluk kuvveti personeli ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurları hakkında Millı Savunma, Dışişleri ve İçişleri Bakanıtarafindan eski kadro, rütbe veya unvanına atanması uygun görülmeyenlerden binbaşı ve üstūrütbelerde olanlar ile emniyet hizmetleri sınıfinda bulunan her sinıftaki emniyet müdürleri kurallar uyarınca araştirmacı unvanlı olarak istihdam edilecekler, diğer personel ise sōz konusu bakanlıklar tarafindan tespit edilen araştırma merkezlerindeki diğer kadrolarda görevlendirileceklerdir.

467. Dolayısıyla kurallar kapsamında göreve iade edilen kişilerin õnceki mesleki unvan, kadro ve rütbelerinin ortadan kaldırılarak tamamen farklı bir statüde ve yalnızca ilgili bakanlıklar tarafindan kendileri için ihdas edilen yeni bir birimde görevlendirilecekleri anlaşılmaktadır.

468. Kamu görevine iade edilen söz konusu personelin önceki kadro, rütbe ve unvanına göre atanmasını engelleyen kurallar kişilerin meslek hayatlarını, kişisel gelişimlerini, üçüncü kişilerle olan ilişkilerini ve itibarlarını olumsuz şekilde etkileyebilir.Nitekim kişinin çalıştığı kadro rütbe veya unvana bağlı olarak elde ettiği statüden kaynaklanan kazanımın sosyal ve iş yaşamına õnemli değerler kattığı açıktır.
469. Dolayısıyla kişilerin meslek hayatları, kişisel gelişimleri ve üçüncü kişilerle olan ilişkileri üzerinde ciddi etki doğurabilecek olan kuralların Anayasa'nın 20, maddesinde güvence altına alnan kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla yakımdan ilgili olduğu ve bu hakka sınırlama getirdiği açıktır.

470. Kurallarda Öngörülen işlemin kapsam ve sıırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kurallarla kişilerin özel hayatının korunmasım isteme hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

471, Kuralların özellikle darbe girişiminden sonra kamu kurum ve kuruluşlarınım teşkilat yapısmın değiştirilmesine bağlı olarak devlet kadrolarında istihdam edilen personelin görev ve sorumluluklarının yeniden belirlenmesi ve bu suretle kamu hizmetinin daha etkin ve sağlıklı bir şekilde yürütüImesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Kamu hizmetinin 

sağlıklı yürütülmesi aynı zamanda kamu yararı ve kamu dūzeninin sağlanması amacına da hizmet etmektedir.

472. Dolayısıyla kamu düzeninin sağlanması ve kamu yararı amacıyla göreve iade edilen personelin ilgili bakan onayıyla eski kadro, rütbe veya unvanlarına göre atanmasım engelleyen kuralların meşru bir amaca dayandığı açıktır.

473. Komisyon'un iade kararı ve OHAL kapsamında kurumlarca kamu görevinden çıkarılan kişilerin açtığı davalarda verilen iptal kararlarıyla tedbirin sebep unsurunun gerçekleşmediği ve işlemin hukuka aykırı olduğu tespit edilmektedir.
474. Kurallar, mahkemelerce veya Komisyonca kişiler hakkında terör örgütlerine veya milli güvenliğe karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmadığı ya da tespit edilmediği gerekçesiyle göreve iade kararıverilmesine rağmen söz konusu tedbirin sebep unsurunun ortadan kalkmadığı izlenimini doğuracak şekilde bu kişilerin eski kadro, rütbe veya unvanına uygun olarak atanmalarımıengellemektedir. Kuşkusuz kanun koyucunun anayasal ilkeleri gözeterek kamu görevlilerinin çalışma koşullarını belirlemede takdir yetkisi bulunmaktadır. Bu açıdan kurallar kapsamında kamu görevine iade edilen kişilerin de mevcut statülerinin korunması suretiyle idari teşkilatta farklı birimlerde istihdam edilmeleri söz konusu olabilir. Ancak iade kararıyla hukuka aykırıolarak uygulanan kamu görevinden çıkarma tedbirinin tüm sonuçlarryla ortadan kaldırılmasıbaşka bir ifadeyle tedbir hiç uygulanmamış gibi kişilerin õnceki kazanımlarının dikkate alınması gerektiği hâlde bu kişilerin idari teşkilat içindeki mevcut kadrolarının, unvanlarının,rütbelerinin kısacası bu kapsamdaki kazanılmış haklarının gözardı edilerek farklı bir statüde atanmalarına imkân tanınmaktadır.

475. Ayrıca kurallarda kamu görevine iade edilen kişilerin yeniden atanmalarında ilgili bakanın hangi ölçütiere göre değerlendirme yapacağına ilişkin bir belirlilik de bulunmamaktadır, Dolayısıyla ilgili bakana tanınan yetkinin kapsam ve sınırlarının açık, net ve anlaşılır olmaması nedeniyle gõreve iade edilen personelin eski kadro, rütbe veya unvanına göre atanıp atanmayacağı hususunda idareye geniş bir takdir yetkisi verildiği anlaşılmaktadır.Bu yönüyle kurallar kapsam ve sınırları itibarıyla idarenin keyfi uygulamalarını Önleyecek niteliği haiz değildir. Dolayısıyla kurallar kapsamında göreve iade edilen kişilerin önceki mesleki unvan, kadro ve rütbelerinin ortadan kaldırılarak tamamen farklı bir statüde görevlendirilmeleri için ilgili bakana bu denli geniş yetki tanınmasmın kamu düzeninin sağlanması ve kamu yararı amacını gerçekleştirmek bakımından zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiği sõylenemez.

476. Bunun yanında ilgili bakan kararına karşı idari yargıda açılacak iptal davasında bakanın yapacağı değerlendirmeyle ilgili herhangi bir ölçütün tespit edilmemesi, etkin bir yargısal denetimin yapılması imkânını da ortadan kaldırmaktadır.

477. Ayrıca kurallarda, kamu görevine iade edilen personelin aynı statüde ilgili bakanhıkların başka birimlerinde farklı görev ve sorumluluklarla istihdam edilmesi mümkün olduğu hâlde bunların kazanılmış haklarının gözardı edilmesi suretiyle sōz konusu bakanlıkların araştırma merkezlerinde istihdam edilmelerini gerektirecek kabul edilebilir ölçüde hukuki ve filî zorunluluklar gösterilmemiştir. Bu nedenle görevine iade edilen personelin ilgili bakana tamnan sıürları belirsiz bir yetkiyle eski kadro, rütbe veya unvanın 

ortadan kaldırılarak araştırma merkezlerine atanmasına imkân tanınmasımın, kamu yararı ve kamu düzeninin sağlanması amacı bakımından gerekli olduğu söylenemez.
478. Bu itibarla terör örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı veya bunlarla irtibatlarıbulunmadığı tespit edilerek görevlerine iade edilen personelin farklı bir statüde atanmalarım imkân tanıyan kurallar nedeniyle öngörülen sınırlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve õlçülü olduğu ileri sürülemez.

479. Öte yandan kurallar kapsamında kamu görevinden çıkarılıp haklarında mahkemeler tarafindan göreve iade mahiyetinde karar verilenler ile Komisyon tarafindan başvurunun kabulü kararı verilenłerle ilgili yapılacak işlemde MGK kararına atıf yapılması, bu kişilerin terör örgütlerine veya MGK'ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üye veya mensup olduklarıgerekçesiyle kamu görevinden çıkarıldıklarının belirtilmesi nedeniyle maddenin (1) numaralıfikrasinda yer alan““.…. Milli Güvenlik Kurulunca.." ve “.…üyeliği, mensubiyeti veya..…"ibarelerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

480. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayıh Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çikarılanların.…."bõlümünde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca…." ve “…üyeliği. mensubiyeti ve…."ibarelerinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kurallar yöntnden de geçerlidir.

481. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 36., 38. ve 118.maddelerine aykırıdır. Iptalleri gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 36., 38. ve 118. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica Anayasa'mın 2., 10., 40., 128. ve 138. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

b. Maddenin Kalan Kısmt 
482. 7075 sayılı Kanun'un 10/A maddesinin dava konusu (2) numaralı fikrasıın ikinci ve üçüncü cümleleri ile dava konusu (3) ila (12) numaralı fikralarında amılan maddenin (1) numaralı fikrası ile (2) numaralı fikrasının birinci cümlesi gereğince kamu görevine iade edilip eski kadro, rütbe veya unvanına atanması uygun görülmeyerek Millı Savunma Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı veya İçişleri Bakanlığı bünyelerinde kurulan araştırma merkezlerinde istihdam edilmelerine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
483. Maddenin (1) numaralı fikrası ile (2) numaralı fikrasının birinci cümlesinin iptalleri nedeniyle maddenin kalan kısmının uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu cümle ve fikralar 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasıkapsamında değerlendirilmiş ve bu cümle ile fikralar yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir 


L. Kanun'un 24. Maddesiyle 7075 Sayılı Kanun'a Eklenen Geçiei 3. Maddenin (3) Numarah Fıkrasmın İkinei Cümlesinin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
484. 7075 sayılı Kanun'un geçici 3. maddesinde, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten õnce Komisyon tarafindan verilen iade kararlarının uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

485. Maddenin (1) numaralı fikrasında, maddenin yürürlüğe girdiği tarihte Komisyon tarafindan mülga Devlet Personel Başkanlığına bildirilenlerden atama teklifi yapılmamış olan kişilerin 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesi hükümleri çerçevesinde işlem tesis edilmek üzere mülga Devlet Personel Başkanlığınca kurumlarına bildirileceği, (2) numaralı fikrasında da mülga Devlet Personel Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıIdıkları tarihte kadro veya pozisyonunun bulunduğu kurumdan başka bir kuruma atama teklifi yapılanlar hakkındaki teklif işleminin de Kanun'un 10. maddesinin esas alınarak yeniden yapılacağıbelirtilmiştir.

486. (3) numaralı fikrasının birinci cümlesinde ise Kanun uyarınca mülga Devlet Personel Başkanlığı ve YÖK tarafından atama teklifi yapılan ve göreve başlayanlar hakkında 10. maddenin (1) numaralı fikrası hükūmlerinin uygulanacağı, dava konusu ikinci cümlesinde bu kişilerin mali haklarının hesaplanmasında göreve başladıkları tarihi takip eden hizmetleri karşılığında ilgiliye yapılan Ödemelerin kurumlarınca yapılacak toplu õdeme tutarından mahsup edileceği, üçüncü cümlesinde de (2) numaralı fikra kapsamındakilere atama teklifinin yapıldığı kurumlar tarafından ödeme yapılacağı hükme bağlanmıştır.
487. 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (1) numaralı fikrasının 7145 sayılıKanun'un 22. maddesiyle değiştirilmeden önceki hâlinde Komisyon tarafindan göreve iade kararı verilen kişilerin (öğretim elemanları dışındakiler) atama tekliflerinin statüleri, unvanlarıve yürüttükleri görevler itibarıyla başka kurumlarda görevlendirilmeleri mümkün olmayanlar hariç olmak üzere daha önce istihdam edildikleri kurumlar dışındaki kamu kurum ve kuruluşlarında eski statülerine ve unvanlarına uygun kadro ve pozisyonlara Devlet Personel Başkanlığı tarafından ikamet ettikleri il dikkate alınarak on beş gün içinde yapılacağıbelirtilmiştir. Yine anılan fikranın Önceki hâlinde, bu kişilerin yeniden göreve başlamalarıdurumunda kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadarki döneme ait mali haklarmın Ödenmesine ilişkin bir düzenleme yer almamaktaydı. Dolayısıyla 10.maddenin (1) numaralı fikrasında 7145 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle yapılan değişiklikle kişilere daha õnce görev yaptıkları kurumlarda çalışma imkânı tanındığı gibi bunların kamu görevinden çıkarıdıkları döneme ait mali ve sosyal haklarının karşılanması sağlanmıştır.
488. 7075 sayılı Kanun'un değişik 10. maddesinin (1) numaralı fikrası kapsamında eski kurumlarında (tedbirin uygulandığı dönemde çalıştıkları) göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihierini takip eden ay başından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları õdenecek ancak dava konusu kural uyarınca mali haklarının hesaplanmasında kişilerin göreve başladıkları tarihi takip eden hizmetleri karşılığında yapılan ödemeler, kurumlarınca yapılacak toplu õdeme tutarından mahsup edilecektir.


489. Bu bağlamda kanun koyucu geçici 3. madde kapsamında Komisyon tarafından göreve iade edilen ancak atama teklifleri yapilmayanlar ile 10. maddenin önceki hâline gõre başka kuruma atama teklifi yapılıp göreve başlayanlar ve başlamayanlar bakımından sõz konusu atama sürecinin eski kurumlarında göreve başlamak üzere tekrar ele alınmasını hükme bağlamış ve mali haklarla ilgili toplu ödeme tutarının hesaplanmasında kişilerin eski kurumlarına yeniden yapılan atamalarım esas almıştır.

490. Dolayısıyla kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden ay başından göreve başlanan tarihe kadar geçen süreye tekabül eden toplu Ödeme tutarının hesaplanmasında göreve başlama tarihinden, 10. maddenin 31/7/2018 tarihinde yürürlüğe giren değişik (1) numaralı fikrası kapsamında yeniden yapılan atama teklifi üzerine kişilerin kendi kurumlarındaki göreve başlama tarihinin anlaşılması gerekir. Böylece kişilerin kamu görevinden çıkarıldıkları tarihłeri takip eden ay başından 7075 sayılı Kanun'un 10.maddesinin (1) numaralı fikrasında yapılan değişiklik kapsamında eski kurumlarında göreve başladıkları tarihler arasındaki dönem için toplu ödeme tutarī tespit edilebilecektir.
2. İptal Talebinin Gerekçesi 
491. Dava dilekçesinde Özetle; dava konusu kural kapsamında kamu gõrevine iade edilen kişilere görevden uzaklaştırıldıkları dönem için ödenen alacak miktarından göreve başladıkları tarihten sonraki ücretlerinin mahsup edilmesinin kişilere mali haklarının eksik Ödenmesi sonucunu doğuracağı, bu itibarla hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarılanlar yönünden mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanin ölçüsüz olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 35. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
492. 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinin (1) numaralı fikrası kapsamında Komisyon kararı üzerine göreve başlayanlar için ödenmesi öngörülen ve kamu görevinden çıkarılma tarihini takip eden ay başından göreve başlama tarihine kadar geçen sūreye tekabūl eden toplu ödeme tutarından kişilerin göreve başladıkları tarihi takip eden hizmetleri karşılığında yapılan ödemelerin mahsubunu düzenleyen kuralın Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkı kapsamıda değerlendirilmesi gerekir.
493. Kural kapsamında, ilgililere ödenmesi Öngörülen mali haklardan mahsuba konu olan kısmın Anayasa'nın 35. maddesi bağlamında mülk olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Ancak kuralla mülkiyet hakkına sıırlama getirilip getirilmediğinin õncelikle tespit edilmesi gerekir.

494, Kuralda kamu görevinden çıkarıma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başlanlan tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların õdenmesinde toplu alacak miktarı belirlenirken kişilerin 10. maddenin 31/7/2018 tarihinde yürürlüğe giren değişik (1) numaralı fikrası kapsamında eski kurumlarındaki (kamu görevinden çıkarıldıklarıtarihteki kurum) göreve başlama tarihinin esas alınması suretiyle ōnceki düzenleme kapsamında başka kurumlardaki göreve başlama tarihinden itibaren yapılan õdemelerin toplu ödeme tutarından mahsup edilmesinin mükerrer ödemenin õnlenmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.


495. Dolayısıyla kural kapsamında 7075 sayılı Kanun'un 31/7/2018 tarihinde değiştirilmeden önce yürürlükte olan hükümlerine göre ataması yapılarak göreve başlayan kişilere bu dönemdeki çalışmaları karşılığı yapılan Ödemelerin toplu ödeme miktarından mahsup edilmesi mülkiyet hakkına sınırlama getirmemektedir. Bu açıdan kuralın Anayasa'nın 35. maddesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

496. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 35. maddesine aykırı değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

M. Kanun'un 26. Maddesiyle 375 Sayılı KHK'ya Eklenen Geçici 35. Madde ile 7333 Sayıh Kanun'un 23. Maddesiyle Geçici 35. Maddenin (A), (B), (C), (C), (D) ve (G)Fıkralarmda Yer Alan “.…üç yl.." İbarelerinin “….dört yı..." Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 

1. (A) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “….ūç yı..…." İbaresinin “.….dört yıl..."Şeklinde Değiştirilmesi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
497. Dava dilekçesinde õzetle;
- Kamu görevinden çıkarılan kişilerin isim ve kimlik bilgilerinin Resmî Gazete'de yayımlanmasının itibarlarımı zedelediği, kamu görevinden çıkarma, ruhsat ve lisanslarının iptal edilmesi, unvan ve sifatların alınması tedbirleri nedeniyle kişilerin maaş ve sosyal güvenlik haklarında kayıplar meydana geldiği, pasaportiarın iptal edilmesinin seyahat özgürlüğünü engellediği, bu kişilerin kamu görevine girmeleri ya da kamu hizmetinde çalışmaları, özel güvenlik şirketinin kurucusu ve ortağı olma imkânlarımın ellerinden alınmasısuretiyle çalışma hak ve õzgürlüğü ile kamu hizmetine girme hakkına kısıtlama getirildiği,
- Kurallar kapsamında kişilerin kamu görevinden çıkarılmasında benimsenen usulün Avrupa'da değişik ülkelerde uygulanan arındırma süreçlerinden oldukça farklt yönlerinin bulunduğu, Birleşmiş Milletler (BM) ve Avrupa Birliği'nin yetkili organlarının arındırma süreci ile ilgili benimsedikleri ilkelere kurallar kapsamında yer verilmediği, AfHM'in usule ilişkin temel güvencelere ve savunma hakkına saygı gösterilmeden kamu görevinden çıkarma işleminin uygulanmasının õzel hayata saygı hakkına õlçüsüz sınırlama oluşturduğu yõnünde kararlarının bulunduğu, yine AfHM'e göre õzel hayata yapılan sımırlamanın usule ilişkin güvencelere uyulmadan gerçekleştirilmesinin ya da sınırlamanın hukuka uygunluğunu denetletmede etkin yargisal denetiminin oluşturulmamasının da ihlal sonucunu doğuracaği,BM Insan Hakları Komitesinin de kişilerin ancak objektif ve makul öIçütlere dayalı adil yargılanma güvencelerine uygun yapilacak bireysel değerlendirmeler sonucunda kamu görevinden çıkarılabileceklerine ilişkin kararlar verdiği,
- Anayasa'da yer alan suç ve cezalara ilişkin ilkelerin hem ceza hukuku hem de disiplin hukuku kapsamındaki eylemler bakımından geçerli olduğu, Anayasa Mahkemesinin bu kapsamda verdiği kararlarda söz konusu anayasal ilkelerin disiplin suç ve cezaları için de geçerli olduğunun ifade edildiği, kurallara dayanılarak yapılan işlemlerin disiplin yaptırımıniteliğinde olduğu, bu itibarla disiplin suç ve cezalarına ilişkin anayasal ilkelerin uygulanmasıgerektiği,

- Kurallarda yer alan mensubiyet, iltisak ve irtibat kavramlarımın belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, bu kavramların hukukumuza ilk defa 22/7/2016 tarihinde girdiği, anılan kavramların bu tarihten önceki fillere uygulanmasının yanı sıra terör örgütü ya da MGK'ca millî güvenliğe tehdit oluşturduğu belirtilen yapi, oluşum ve grupların tespiti açısından kurallarm geçmişe yürütüldüğü, kurallarda geçmişe yürütülerek uygulama yapılmasını engelleyecek bir açıklığın bulunmadığı, ayrıca siyasi ve idari bir organ olan MGK'nın kararına dayalt olarak tedbir uygulanmasının da hukukilik sorunu doğuracağı,
- Kuralların 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname'nin kamu görevinden çıkarma tedbirine ilişkin hükümleriyle aynı nitelikte olduğu, Anayasa Mahkemesinin söz konusu KHK hükümlerine göre kamu görevinden çıkardığı iki tyeyle ilgili yaptığı değerlendirmelerin dava konusu kural yönünden de uygulayıcılar tarafindan dikkate alımacağı, Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararında; kamu görevinden çıkarmada kişinin herhangi bir örgüt, yapı ya da oluşuma tye olmasına gerek olmadığı gibi mensubiyet, iltisak veya irtibat şeklinde bir bağın varlığının da somut delille ispatlanmasına gerek bulunmadığının bu konuda bir kanaatin oluşmasının yeterli olduğunun, ancak bu kanaatin oluşmasında keyfiliğin bulunmamasıgerektiğinin belirtildiği, bu değerlendirmeler kapsamında kamu görevlilerinin delil aranmadan tamamen soyut ve subjektif değerlendirmelerle kamu görevinden çıkarılmalarının mümkün hâle geldiği, Anayasa Mahkemesinin kurallarda yer alan kavramlara ilişkin söz konusu yorumunun bu kavramların muğlak ve keyfî uygulamaya elverişli olduğunu gōsterdiği,
- Kurallarla kişilerin kamu görevinden çıkarımalarında õrgüt ya da diğer yapı ve oluşumlarla bağlantılarının yetkili mercilerce değerlendirilmesinin yeterligörülmesinin bu konuda somut deliller çerçevesinde iddiaların sübuta ermesi gerekliliğini ortadan kaldırdığı,
- Kurallarda õngörülen yaptırıma esas olan fillerin niteliği ve yaptırımın ağırlığıdikkate alındığında kamu görevinden çıkarma işleminin cezai nitelikte bir yaptırım olduğu, bu nedenle söz konusu yaptırımlar uygulanırken adil yargılanma hakkımın usule yönelik güvencelerine uyulması gerektiği, ancak kurallarda bu konuda herhangi bir güvenceye yer verilmediği, kamu görevlilerine savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilememesinin anayasal bir teminat olduğu, geçici 35. maddenin (G) fikrasının son paragrafina gõre anılan madde kapsamında soruşturulanlara yedi günden az olmamak üzere savunma hakkının tanınacağı, bu sürede savunma vermeyenlerin savunma haklarından vazgeçmiş sayılacağının hükme bağlandığı ancak gerçek bir savunma hakkmdan söz edilebilmesi için kişilere yöneltilen suçlamaların ne olduğunun açık bir şekilde bildirilmesinin gerektiği, kurallarda suçlamaların ilgili kişilere bildirileceği yönünde bir düzenlemeye yer verilmediği, ayriıca kurallarda hangi fillerin suç olarak kabul edileceğini belirleyecek bir ölçütün bulunmadığı,kurallara konu kamu görevinden çıkarma tedbirinde kurum kanaatinin esas alındığı, bu itibarla soruşturma sūrecinin adil yargılanma şartlarımı sağlamaktan uzak olduğu, ayrıca kamu görevinden çıkarma kararında hangi huşuslara dayanıldığım bilmeyen kişilerin açtıklarıdavalarda etkili bir savunma yapmalarının beklenemeyeceği, böyle bir durumda gerçek anlamda bir yargılama faaliyetinin yürütülemeyeceği,
- Kurallar kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişilerin isimlerinin ResmîGazetede yayımlanmasımın itibarlarını zedelediği gibi birçok temel haklarımı ihlal ettiği,

- Kamu görevlilerinin disiplin işlerinin kanunla düzenlenmesinin anayasal bir zorunluluk olduğu, kişilerin kamu görevinden çıkarıimasını Öngören kurallarda yer alan kavramların muğlak ve içeriğinin belirsiz olması nedeniyle sõz konusu anayasal ölçütün yerine getirilmediği,
-Kurallarla Anayasa'nın birçok maddesine olağan zamanda öngörülemeyecek şekilde ölçüsüz sımırlamalar getirildiği, söz konusu kuralların uygulanabilirliğinin olağanüstü hâl rejiminin sona erdiği tarihten sonrasına da uzatıldığı, olağanüstü hål düzenlemesi niteliğinde olan kuralların ancak usulüne uygun olağanüstü hål kararı ilan edilerek Cumhurbaşkanıtarafından çıkarılması gerektiği hâlde bunların kanun yoluyla ihdas edildiği,
belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70.,118.,125., 128. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykrrılık Sorunu 
i. Fıkranm Birinci Paragrafında Yer Alan “..“ç yıl..." İbares 
498. 375 sayıhı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci paragrafinda yer alan dava konusu “.…üç yıl..." ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “.….dörıyıl... " olarak değiştirilmiştir.

499, Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkıda karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

i. Fikranm Birinci Paragrafımı Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca..." İbaresi 

500. 375 sayıh KHK'nı geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci cümlesinde amlan maddenin yürüriüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapt, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay daire başkanı ve üyeleri, Danıştay daire başkant ve üyeleri, hâkim ve savcılar, askerî hâkimler ve Sayıştay meslek mensuplarının meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verme usulüdüzenlenmiştir, Anılan cümlede yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca.…." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

501. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.…."bölümünde yer alan "…Milli Güvenlik Kurulunca.." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun ołduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.


502. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayriıca Anayasa'nın 2.maddesi yönünden incelenmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 125., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

ii. Fıkranm Birinei Paragrafını Birinci Cümlesinde Yer Alan “..üyeliği,mensubiyeti veya..." İbaresi 

503. 375 sayılı KHK'nın geçici 35, maddesinin (A) fikrasının dava konusu kuralm da yer aldığı birinci cümlesinde, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle.terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay Başkan ve üyeleri, Danıştay Başkan ve üyeleri, hâkim ve savcılar, askerî hâkimler ve Sayıştay meslek memurlarının meslekten çıkarılmaları hüküm altına alınmıştır. Dava konusu kural, cümlede yer alan “..üyeliği, mensubiyeti veya..." ibaresidir.

504. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin millf güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların..."böltümünde yer alan “.…üyeliği, mensubiyeti ve..." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

505. Açıkianan nedenlerle kural, Anayasa'nım 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 36, ve 38. maddelerine aykın görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 48., 49., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

iv. Fıkranın Birinci Paragrafmm Birinci Cümleşinin Kalan Kısmı ve DördüncüCümlesi ile Anılan Fıkrada Yer Alan “.…üç yıl.…" İbaresinin “….dört yu..." Şeklinde Değiştirilmesi 

506. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci cümlesinin dava konusu kalan kismında terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirilen Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay daire başkanı ve tüyeleri,Danıştay daire başkanı ve tyeleri, hâkim ve savcılar, askerî hâkimler ve Sayıştay meslek mensuplarının meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verme usulü düzenlenmiş; bu usulün dört yıl süreyle uygulanması öngörülmüştür.

507. Buna göre, Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunun salt çoğunluğunca, Yargıtay daire başkanı ve üyeleri hakkıda Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunca, Danıştay daire başkanı ve üyeleri hakkında Danıştay Başkanlık Kurulunca, hâkim ve savcılar hakkında Hâkimler ve Savcılar Kurulu Genel Kurulunca, askerîhâkimler hakkında millî savunma bakanımın başkanlığında, millî savunma bakanı tarafından birinci sınıf askerî hâkimler arasından seçilecek iki askerî hâkimden oluşan komisyonca ve Sayıştay meslek mensupları hakkında Sayıştay başkanının başkanlığında, başkan yardımcılarıile Šayıştay başkanı tarafindan belirlenecek bir daire başkanı ve bir üyeden oluşan komisyonca bu kişilerin meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilecektir. Fıkranın dava konusu dördüncü cümlesinde ise kamu görevinden çıkarılanlar hakkında alınan kararların on beş gün içinde mülga Devlet Personel Başkanlığı'na bildirileceği belirtilmiştir.

508. Dava konusu kurallarla kamu görevlileri hakkında yetkili kurul ve komisyonların yapacağı değerlendirmeler sonucu her bir kamu görevlisi nezdinde bireysel nitelikte idari işlem tesis edilerek meslekte kalmalarının uygun olmadığına ve meslekten çıkarılmalarına karar verilebileceği anlaşılmaktadır.

509. Anayasa Mahkemesi verdiği kararlarda; özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkının kişinin çevresinde bulunanlarla temas kurma hakkını içerdiğini, kişilerin mesleki hayatları ile özel hayatları arasında sıkı bir ilişkinin bulunduğunu, kişinin mesleği ile ilgil tasarrufların Özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir (Serap Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, § 37; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 62).

510. Bu çerçevede kişilerin ilgili kurul ve komisyonların tesis edeceği işlemle meslekten (kamu görevinden) çıkarılmalarını Öngören kurallar Anayasa'nın 20. maddesi kapsamındaki kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.

511. Kurallarda kamu görevinden çıkarma tedbirinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasların herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği,kurallarda yer alan ibareler genel kavram niteliğinde olmakla birlikte bunların kategorik olarak belirsiz olduğunun söylenemeyeceği gözetildiğinde kuralların temel hak ve özgürlöklerin kanunla smırlanması gerektiği yönündeki anayasal ilkeye aykırı bir yönübulunmamaktadır (benzer yōndeki karar için bkz. AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/6/2021, §78).

512. Anayasa'nın 129. maddesinin birinci fikrasında, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunma yükümlülüklerinin bulunduğu belirtilmiştir. Anılan hüküm uyarınca devletin memurlar ve kamu görevlilerinden Özel bir güven ve sadakat bağlılığı ile kamu gõrevini yerine getirmelerini talep etme yetkisi bulunmaktadır. Bu husus devletin faaliyetlerine güven duyulmasının bir gereğidir.
513. Anayasa'ya sadakat yüküımlülüğüyle bağdaşmayacak biçimde terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kişilerin meslekten (kamu görevinden) çikarılmasımı öngören kuralların milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanarak 

buna yönelik hizmetlerin etkin ve sağlıkl bir şekilde yürütülmesi amacına hizmet ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurallarla õngõrülen sınırlamanın anayasal anlamda meşru bir amacının bulunduğu açıktır.

514. Diğer yandan kamu düzeni ve güvenliğini ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetlerde bulunan õrgüt, yapı ve oluşumlarla bağlantılı kişilerin kamu görevinden uzaklaştırılmaları suretiyle anayasal devlet düzenini korumayı amaçlayan kurallarıdemokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığısõylenemez.

515. Kurallarda öngörülen meslekten (kamu görevinden) çıkarma işleminin belli bir kurumun veya mesleğin disiplinini sağlamaktan ziyade devlet kurumlarına yönelik güveni yeniden tesis etmek suretiyle demokratik anayasal düzenin sağlıklı bir şekilde sürdürülmesi nedeniyle uygulandığı anlaşılmaktadır. Bu açıdan söz konusu işlemin cezalandırma amacına yönelik olmadığı gibi bunlar için uygułanan usulün de ceza usul hukuku alanındaki yargısal uygulamalarla veya disiplin cezalarıyla herhangi bir benzerliği bulunmamaktadır. Bu nedenle kuralda öngörülen işlemin tedbir niteliğinde olduğu açıktır.

516. Dolayısıyla devletin varlığıa, demokratik düzenine ve milli güvenliğine tehlike oluşturabileceği değerlendirilen kamu görevlilerinin devlet aygitımdan arındırılması için öngörülen tedbirlerin millî güvenlik, demokratik anayasal düzen ve kamu güvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı da savunulamaz.

517. Kurallarla geçici 35. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle geçerli olmak tüzere terör õrgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu ilgili kurul ve komisyonca değerlendirilen kişilerin meslekten (kamu görevinden)çıkarılmasına imkân tanınmaktadır.

518. Kurallar kapsamında ilgili Kurul ve Komisyonlarca meslekten çıkarma kararıverilirken esas alınan ölçütler ile benimsenen yöntemin kuralların orantılılığında dikkate alınması gerekir, Kuralların orantılı olması temel hak ve õzgürlüğe yapılan sınırlama ile ulaşılmak istenen meşru amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesinin gerekliliğini ifade etmektedir. Dolayısıyla meşru amacı gerçekleştirme bakımından gerek içerik ve gerekse yöntem itibarıyla kişilerin meslekten (kamu görevinden) çıkarılmalarıyla makul dengenin sağlanıp sağlanmadığı belirlenmelidir.

519. Kuşkusuz kanun koyucunun kamu güvenliği aleyhine faaliyetlerde bulunan örgüt veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle Anayasa'dan kaynaklanan sadakat yükümltülüğüne aykırı davranan kamu görevlileri hakkında meslekten (kamu görevinde)çıkarma veya benzer işlemler tesis etmesinde, buna yönelik şartları ve usulleri belirlemesinde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Nitekim kamu görevlilerinin meslekten (kamu görevinden) çıkarılmalarına ilişkin usul ve şartlar farklı mevzuatlarda düzenienmiştir. Bu bağlamda dava konusu kurallar kapsamında yer alan kişilerin tabi oldukları õzel mevzuatlarda da meslekten veya devlet memurluğundan çikarılmayla ilgili benzer düzenlemelere yer verilmiştir.


520. Kurallar kapsamında sõz konusu düzenlemelerde belirtilen şartların dışında meslekten çıkarılmayla ilgili farklı esas ve usullerin benimsenmesi ihtiyacı kuralların orantılılığınin tespiti açısından oldukça önemlidir. Başka bir ifadeyle kişilerin kurallarda benimsenen esas ve yöntem çerçevesinde kamu görevinden çıkarılmalarıyla meşru amaçarasında makul dengenin sağlanıp sağlanmadığının belirlenmesi zorunludur.
521. Meslekten çıkarma tedbirinin uygulanmast için öngörülen ölçütler (irtibat ve iltisak boyutunda filler ve idarenin takdiri) dava konusu kuralların esaslı unsurlarınıoluşturmaktadır. Bu çerçevede tedbiri gerektiren eylemlerin niteliği ile bunların kurallar kapsamında belirlenen ölçütlere uygun olup olmadığım değerlendirmede yetkili kurul ve komisyonlara tanınan takdir yetkisinin sınırlarının ele alınması gerekir.
522. Kurallarda öngörülen meslekten çıkarma ve diğer tedbirlerin uygulanmasına esas olan fiil terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut irtibatlı olmaktır. Bu yönüyle kanun koyucu meslekten (kamu görevinden) çıkarma tedbirinin uygulanmasında millî güvenliğe aykırı faaliyette bułunan yapı ve oluşumlarla irtibatlı ve iltisakhı olmayı temel ölçüt olarak belirlemiştir. Sōz konusu ölçütün kavramsal olarak belirlenebilir nitelikte olup olmadığıhususuna kuralları kanunilik incelemesinde değinilmiştir.

523, Ancak kurallar kapsamında bir kişinin meslekten çıkarılmasına karar verilirken irtibat ve iltisak kavramlarının olay ve olgular çerçevesinde hangi ölçütlere göre belirlenebileceği hususuna ayrica değinilmesi gerekmektedir. Nitekim kurallarda buna yönelik bir belirleme yapılmadığı gibi meslekten çıkarmaya esas alınan fillerin irtibat ve iltisak kapsamında bulunup bulunmadığının tespiti yetkili kurul ve komisyonların değerlendirmelerine bırakılmıştır.

524. Kurallarda temel ölçüt olarak öngörülen, kavuşan, bitişen, birleşen anlamına gelen iltisaklı kavramı ile iki unsur arasında ilişki sağlamayı ifade eden irtibatlı kavramlarıarasıda derece/aşama ve yoğunluk olarak fark bulunsa da kurallar bağlamında sõz konusu kavramların terör örgütü veya benzeri yapıların düşünce ve amacıın benimsenerek hareket edilmesi ya da farklı nedenlerle de olsa sõz konusu õrgüt ya da yapının faaliyetleriyle ilgili ve uyumlu davranışlarda bulunulması anlamına geldiği açıktır. Başka bir ifadeyle kurallar kapsamında meslekten çıkarılmayı gerektiren fillerin, milli güvenliğe aykır faaliyette bulunan örgüt veya oluşumların düşünce ve amacıın içselleştirildiği ya da olağanlaştırıldığısonucunu doğurmaya elverişli olması gerekir.

525. Kurallarda geçen söz konusu õlçütlerden ne anlaşılması gerektiğinin yanında irtibatlı ve iltisaklı olma hususunun, somut ispatlanabilir olay ve olgulara dayanması gerektiği açıktır. Başka bir ifadeyle irtibat ve iltisaka esas alınan fiillerin varlığı (gerçeklik) ile bunların hakikaten irtibat ve iltisak boyutunda olduğunun (hukuksal nitelendirme) objektif ve kabul edilebilir gerekçelerle ortaya konulması gerekmektedir. Bu itibarla meslekten çıkarmada yetkili kurul ve komisyonlarca yapılacak değerlendirmelerdeki takdir yetkisinin sübjektif,soyut kanaatten ziyade somut bulgulara dayalı sebep-sonuç ilişkisi içinde objektif ve açiklanabilir nitelikte olması zorunludur. Tahmine, varsayıma ya da olgusal temellerden yoksun çıkarımlara dayalı değerlendirmelerin keyfī uygulamalara yol açabileceği açıktır.Dolayısıyla meslekten çıkarma tedbirinin sebep unsurunu oluşturan irtibat ve iltisak kavramlarının yetkili kurul ve komisyonlara sınırşız bir takdir yetkisi tanıdığı söylenemez 

526. Bununla birlikte olağanüstü hâl döneminde uygulanan kamu görevinden çıkarma ve diğer tedbirlerde de esas alınan irtibat, iltisak kavramlarının -devletin karşı karşıya kaldığı tehlikenin yoğunluğu dikkate alındığında- olağan dönem koşullarına göre farklıdeğerlendirilmesi söz konusu olabilir. Nitekim Anayasa Mahkemesi õnceki kararlarında anılan kavramların içinde bulunulan döneme göre farklı yorumlanabilmesinin mümkün olduğunu, olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit ve tehlikeler gözetilerek olağanüstü hål döneminde millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı ya da bunlarla irtibatı bulunup bulunmadığınım tespiti bakımından amılan yapı, oluşum, grup ya da terör örgütleriyle üyeler arasındaki bağın varlığıkonusunda yapılacak değerlendirme ile olağan dönemde yapılacak değerlendirmenin farklıolabileceğinin kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir (AYM, E.2018/89, K.2019/84,14/11/2019, §§ 30, 31).

527. Sōz konusu kararlarda olağan dönemde kişilerin millı güvenliği tehdit eden õrgüt yapı ve oluşumlarla bağlarımın varlığına yönelik yapılacak değerlendirmede somut olgulara dayalı bir temele sahip bulunması esasının benimsenmesi gerektiği, bunun kanumların Anayasa'ya uygun olarak yorumlanmast gereğinin doğal bir sonucu olduğu,kişilerin kamu görevinden (meslekten) çıkarılmalarımı haklı kılacak nitelikte olgusal temeli olan bağlantılarının aidiyet, iltisak ve irtibat olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 38).

528. Ayrıca kuralların orantılılığı değerlendirilirken 15 Temmuz darbe teşebbüsünde rol oynayan FETÖ/PDY'nin yapısı ve darbe girişiminden sonraki gelişmelerin de dikkate alınması gerekir. Anayasa Mahkemesinin õnceki kararlarında, demokratik deviet düzenine karşı tehlikenin kaynağım oluşturan FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarının neredeyse tamamında õrgütlendiği ve kesinleşmiş yargı kararlarına da konu olan birçok kanun dışıfaaliyeti gerçekleştirecek operasyonel bir güç hâline geldiği, darbe girişimiyle birlikte söz konusu tehdidin mevcut, yakın ve açık bir tehlikeye dönüştüğü ifade edilmiştir. Anılan kararlarda, FETÖ/PDY'nin yapısındaki gizlilik, hūcre tipi yapılanma, her kurumda örgütlenmiş olma, kripto üyelerinin tespit edilmesindeki güçlük ve bunların eylem yapma potansiyeli, kendisine kutsallık atfetme, itaat ve teslimiyet temelinde hareket etme gibi Özellikleri dikkate alındığında darbe girişiminin üzerinden belirli bir sürenin geçmesinin de daha farklı yöntemlerle mücadele edilmesi ihtiyacını ortadan kaldırmayacağı bunun dışında diğer terör Örgütü, grup ve oluşumlarla da aymı şekilde mücadele edilmesi zorunluluğunun ortaya çıkabileceği belirtilmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/6/2021, §§ 113-116).
529. Bu kapsamda uzun yıllar devlet içinde gizlilik prensibi ile yapılanmış olan FETÖ/PDY veya millî güvenlik aleyhine faaliyette bulunan diğer terör örgütü, yapı ve oluşumlarla bağlantılı kişilerin tespit edilerek devlet aygıtından uzaklaştırıması için kanun koyucunun olağan dönem koşullarında farklı yöntemler benimsemesi söz konusu olabilir.Nitekim FETÖ/PDY veya diğer örgüt ve yapıların yürüttükleri faaliyetlerin niteliği ve bağlantılı kişilerin tespit edilmesindeki güçlük dikkate alındığında söz konusu mücadelelerin kısa sūrede sonuçlanması mümkün olmayabilir. Ancak devletin bu konudaki farklı mücadele yönteminin anayasal ilkeler gözetilerek hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik sınırları içinde uygulanması gerektiği açıktır.

530. Bu yönüyle objektif anlamı, kapsam ve sınırları belirlenebilir olan irtibat ve iltisak kavramlarımın kamu görevlilerinin terõr örgütü ya da benzeri oluşumlara aidiyetini ya 

da birlikteliğini ortaya koymak suretiyle bu kişilerin Anayasa'dan kaynaklanan sadakat yükümlülüğüne aykırı davranışlarda bułunduğunu ispatlamaya elverişli nitelikte kavramlar olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kurallarda yer alan irtibat ve iltisak kavramlarına sonuçbağlanarak meslekten (kamu görevinden) çıkarma işleminin yetkili kurul ve komisyonların değerlendirmelerine bırakıIması ile millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması ve kamu hizmetinin sağlıkh bir şekilde yürütülebilmesi amaçları arasındaki dengenin bozulduğu sõylenemez.

531. Kurallarda benimsenen yöntem ise meslekten çıkarma tedbirinde uygulanan usulün sınırlama getirilen temel hak ve özgürlükler bağlamında değerlendirilmesini gerekli kilar. Tedbirde uygulanan yöntemin niteliği orantılılık incelemesinde dikkate alınmasıgereken önemli bir unsurdur. Buna göre meslekten çıkarılan kişilerin tedbirin uygulanmasıaşamasına kadarki sürece ne şekilde dâhil edildiği, bireysel durumları değerlendirilerek tedbir kapsamında olmalarını gerektiren fiilî ve hukuki olgulardan haberdar edilip edilmedikleri,kişilere haklarındaki iddialara karşı cevap verme ve delil sunma, sürece karşı etkili idari ya da yargısal yollara başvuru imkânının sağlanıp sağlanmadığının gözönüne alınması gerekir.Kısacası söz konusu mesele, kişilerin meslekten (kamu görevinden) çıkarılması sürecinde bireyselleştirmenin ne öİçüde sağlandığının incelenmesiyle açığa kavuşturułur.
532. Anayasa Mahkemesi liste usulüyle kişilerin kamu görevinden çıkarılmalarımıdüzenleyen kanunlaşan QHAL KHK'ları ile ilgili verdiği 24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı kararında, kamu görevinden çıkarma tedbiri uygulanırken her bir kişi nezdinde bireyselleştirme yapılması gerektiği hususuna vurgu yapmış; kurallar kapsamında terõr örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bułunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakhı yahut irtibatlı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerine bir iddia yöneltilerek bunlara karşı savunma ve delil sunma imkân tanınmadan kamu görevinden çıkarılmalarımı olağan dönem koşullarında dava konusu kuralları kanunilik boyutundan uzaklaştırdığını ayrıca söz konusu yöntemle kişilerin õzel hayatının korunmasınıisteme hakkına getirilen sınırlamanın da demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığım belirtmiştir (bkz. § 89)

533. Anılan karardan anlaşıłacağı üzere meslekten çıkarma tedbiri uygulanmadan Önce kişilere bir iddia yöneltilerek bunlara karşı savunma ve delil sunma imkânımın tanınmasıve bu yönde usule ilişkin güvencelerin oluşturulması kurallarn ölçülūlüğünde temel alınmasıgereken Ögelerdendir.

534. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin dava konusu kurallara atiıf yapan (G)fikrasının üçüncü paragrafında, terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlıolduğu değerlendirilen kamu görevlilerine yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafindan uygun vasitalarla savunma hakkının verileceği, bu süre içinde savunmasınıyapmayanların, savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
535. Dava konusu kurallar kapsamında yer alan kişilerin tabi oldukları Özel mevzuatlarda meslekten veya devlet memurluğundan çıkarılmanın usul ve şartları disiplin hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Kurallarda meslekten çıkarma sürecinde uygulanacak usulle ilgili kişilerin tabi olduğu özel kanun hükümlerine açıkça atıfta bułunulmadığı gibi bu konuda ayrıntılı düzenlemelere de yer verilmemiştir. Ancak meslekten çıkarılacak kişilere 

yedi günden az olmamak üzere tanınan savunma imkânıyla Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında belirtilen bireyselleştirmenin ne ölçüde sağlandığınin ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.

536. Öncelikle meslekten çıkarma sürecinde kişilere sağlanan usule ilişkin güvencelerin hukuk sistemindeki mevcut usullerden bağımsız olarak temel hak ve özgürläkler bağlamında anayasal özerk bir yorumla değerlendirilerek bireyselleştirme ölçütüntn karşılanıp karşılanmadığı tespit edilmelidir. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi õnceki kararlarında kişilere meslekten (kamu görevinden) çıkarma sürecinde haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkânının tanındığı bir soruşturma sürecinin yürūtülmesini ve bu sūreç sonunda somut olgu ve olaylar çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak ulaşılan sonucun dayandığı maddi ve hukuki temelleri gösteren gerekçelerin açıklanmasını bireyselleştirme için yeterli görmüştür.
537. Kurallar kapsamında kişilere en az yedi günlük savunma hakkımn tanınması,meslekten çıkarılma sürecinde soruşturma yürütülerek kamu görevlilerine haklarında ileri sürülen iddiaların bildirilmesini, isnat edilen eylemlere karşı beyan ve delil sunma hakkıtanınmasını, tedbir uygulanacak kişinin delil sunması hâlinde bu bilgi ve belgelerin toplanmasimı ve en son tesis edilen işlemin ilgili mercilerce iddia, savunma ve deliller çerçevesinde temellendirilerek gerekçeli olarak açıklanmasını gerektirdiği açıktır. Aksi durum savunma hakkı verilmesini anlamsız kılacaktır.

538. Dolayısıyla kurallar kapsamında meslekten çıkarılan kamu görevlilerine yedi günden az olmamak üzere savunma hakkının tanınması ve bu süre içinde savunmasım yapmayanların savunma hakkından vazgeçmiş sayılmasıyla tedbir õncesi bireyselleştirme koşulunun yerine getirilmediği sõylenemez. Buna göre meslekten çıkarmada benimsenen usultın millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, kamu hizmetinin sağlıklı bir şekilde yürütülebilmesi amaçlarına ulaşma bakımından orantılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
539. Bunun yanında tedbir şürecinde meslekten çıkarma kararına karşı etkili denetim mekanizmasıın öngörülmesi gerekir. Bu durum keyfīliğe karşı hukukun mutlak üstünlüğünüÖngören hukuk devleti ilkesinin zorunlu bir sonucu olduğu gibi Anayasa'nın 40. maddesinin de bir gereğidir.

540. Anayasa'nın anılan maddesinde Anayasa ile tanınmış hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkı (etkili başvuru hakkı) güvence altına alınmaktadır. Kurallar kapsamında komisyon ve kurulların idari işlem niteliğindeki kararlarına karşı ilgililerin idari yargıda dava açma haklarının bulunduğu açıktır.

541. Bu açıdan geçici 35. maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle geçerli olmak üzere terör Örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisaka yahut bunlarla irtibatı olduğu ilgili kurul ve komisyonlarca değerlendirilen kamu görevlilerine en az yedi gün savunma hakkı vermek suretiyle bu kişilerin meslekten (kamu görevinden) çıkarılmalarım õngören kuralların millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ile kamu hizmetinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesi amaçlarına ulaşma bakımından kişilerin özel hayatımın korunmasımıisteme hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.


542. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdeğildir. İptal taleplerinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Taħsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralların, Anayasa'nın 2., 6., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırt olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapıan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış ołması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralların Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48. ve 49.maddeleriyle de ilgisi görülmemiştir.

v. Fıkranın Birinci Paragrafinın Îkinei ve Üeüncü Cümleleri 
(1)“….Resmî Gazetede yayımlanır..." İbareleri 
543. Dava konusu kurallarda 375 sayılt KHK'nın (A) fikrasının birinci paragrafımın birinci cümlesi kapsamında ilgili kurum ve komisyonlarca verilen meslekten çıkarma kararlarının Resmî Gazete'de yayımlanacağı ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmişsayılacağı, meslekten çıkarma kararlarına karşı ilgili kanunlarda yer alan hükümler uyarınca itiraz edilmesi veya yeniden inceleme talebinde bulunulması üzerine verilen kararların da Resmî Gazete'de yayımlanacağı ve yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.

544. Kurallar kapsamında meslekten çikarma kararlarının Resmî Gazete'de yayımlanmasının kişilerin meslek yaşamı, ðzel sektörde iş buima veya ticari faaliyette bulunma şartlarını etkileyeceği açıktır. Ancak söz konusu kararların yayımlanarak meslekten çıkarılan kişilerin isimlerinin bu şekilde kamuya açıklanması suretiyle alenileştirilmesinde etkilenen değer kişinin şeref ve itibarıdır. Bu nedenle meslekten çıkarılanların isim ve sicil numaraları gibi bilgilerin Resmî Gazete'de yayımlanmasının Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fikrasında güvence altıma alınan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

545. Anayasa'nı 17. maddesinde, "Herkes, yaşama, maddî ve manevî varlığınıkoruma ve geliştirme hakkına sahiptir." hūkmüne yer verilmiştir, Kişinin yaşam hakki ile maddi ve manevi varlığımı koruma hakkı, birbirleriyle sıkı bağlantıları olan, devredilmez ve vazgeçilmez haklarındandır.

546. Bireyin kişisel şeref ve itibarı, Anayasa'nın anılan maddesinde yer alan manevi varlık kapsamında yer almaktadır. Devlet, bireyin manevi varlığının bir parçası olan kişisel şeref ve itibara keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncit kişilerin saldırılarını önlemekle yükümlüdür (Adnan Oktar (2), B. No: 2013/514, 2/10/2013, § 30).Başka bir deyişle kişisel itibarın korunması hakkı Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fikrasının koruması altındadır (Kadir Sağdıç [GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, § 36; flhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574,30/6/2014, § 42).


547. Maddi ve manevi varlığı koruma ve geliştirme hakkı, devlete kişinin söz konusu hakka saygı gösterme yükümlülüğünü öngörmektedir. Bu yükümlülük öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka keyfî bir şekilde müdahale etmemesini, kişilerin fiziksel ve ruhsal yönden zarar görmelerine neden olmamalarını gerektiren negatif bir õdevdir (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 81; Hüdayi Ercoşkun, B. No: 2013/6235, 10/3/2016,§ 90).

548. Kurallar kapsamında meslekten çıkarma kararıyla kişilerin isimlerinin ResmîGazete'de yayımlanması Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan kişinin maddi ve manevi varlığının koruma ve geliştirme hakkına sınırlama getirmektedir.
549. Kurallarda öngörülen işlemin kapsam ve sınırlarının herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır 

550. Öte yandan kurallarla 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte FETÖ/PDY ile diğer terör örgūtü ve oluşumlarla yapılan mücadele kapsamında bunlarla bağlantılt kamu görevlilerini devlet teşkilatından seri ve hızlı bir şekilde uzaklaştırılmast suretiyle millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır.Dolayısıyla kuralın meşru bir amaca dayandığı açıktır.

551. Meslekten çıkarma kararlarının Resmî Gazete'de yayımlanmasının ve bu yayımın tebliğ hükmünde olmasının FETÖ/PDY ve diğer terör örgütü ve oluşumlarla bağlantılı kamugörevlilerinin devlet teşkilatından hızlıca uzaklaştırılmasına katkıda bulunacağı gözetildiğinde kuralların anılan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli olmadiğı söylenemez.

552. Kuralların gerekliliği belirlenirken meslekten çıkarma sürecinin hızlandırılarak milı güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacına ulaşma bakımından kişilerin isimlerinin Resmî Gazete'de yayımlanmasının zorunlu olması, söz konusu amaca daha hafif sınırlama aracı ile ulaşımasmnın mümkūn olmaması gerekir.

553. Tedbir niteliğinde olan meslekten çıkarma kararı üzerine ilgili mevzuat uyarınca kişilerin görevlerinden el çektirilmeleri mümkün olduğu gibi söz konusu kararların verildiği anda hüküm ve sonuç doğurmasına engel bir durum da bulunmamaktadır. Ayriıca meslekten çıkarma kararlarının her durumda tebligat mevzuatı gereğince usulüne uygun bir şekilde ilgili kişilere tebliğ edilmesinin mümkün olduğu anlaşıImaktadır.

554. Dolayısıyla terör õrgütü veya benzeri yapılarla bağlantısı olduğu değerlendirilen kamu görevlileri hakkında meslekten çıkarma kararının verildiği anda hüküm ve sonuçlarınıdoğurma imkânının bulunması ya da kişilerin soruşturma sürecinde görevden el çektirilmeleri veya meslekten çıkarma kararını verildiği anda görevden uzaklaştırılarak bu dönemde verilen kararların tebligat mevzuatı hükümleri gereğince ilgili kişilere tebliğ edilmesi mümkün olduğu hâlde sürecin hızlı bir şekilde tamamlanması için bu kararların Resmî Gazete'de yayımlanarak kararlara konu kişilerin alenileştirilmesini gerektiren bir zorunluluk bulunmamaktadır.
555. Bu açıdan yetkili kurum ve komisyonlarca verilen meslekten çıkarma kararlarıile bu kararlara karşı ilgili kanunlarda yer alan hükümler uyarınca yapılan itiraz veya yeniden 

inceleme talebi üzerine verilen kararların Resmî Gazete'de yayımlanarak tebliğ edilmesini öngõren kurallarla kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına getirilen sımrlamanın gerekli olduğu söylenemez.

556. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve [7. maddelerine aykırıdır.Îptali gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13. ve 17. maddelerine aykını görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 15., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 118., 125., 128., 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

(2) Kalan Krşımlar 
557. Dava konusu kurallarda 375 sayılı KHK'nın (A) fikrasının birinci paragrafimın birinci cümlesi kapsamında ilgili kurum ve komisyonlarca verilen ve Resmî Gazete'de yayımlanan meslekten çıkarma ile itiraz ve yeniden inceleme talebi üzerine verilen kararların yayımı tarihinde ilgililere tebliğ edilmiş sayılacağı hükme bağlanmıştır.
558. Fıkranın birinci paragrafının ikinci ve üçüncü cümlelerinde yer alan “.….Resmi Gazetede yayımlanır.." ibarelerinin iptalleri nedeniyle cümlelerin kalan kısmının uygulanma imkânı kalmamıştır. Bu nedenle söz konusu kısımlar 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu kısımlar yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.

vi. Fıkranm Birinci Paragrafının Beşinci Cümlesi 
(1) Cümlede Yer Alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya…." İbaresi 
559. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 23, maddesi yönünden de incelenmiştir.

560. 375 sayılı KHK'nın (A) fikrasımn birinci paragrafinın beşinci cümlesinde, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişiler hakkında yürütülen soruşturma kapsamında görevden uzaklaştırılanların silah ruhsatları ve pasaportlarımın iptal edileceği, bu kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilecekleri hükme bağlanmıştır. Anılan cümlede yer alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya.." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
561, Ruhsatın, ekonomik bir mal varlığı değeri ifade eden silah üzerinde tasarruf etme yetkisi sağladığı dikkate alındığında görevden uzaklaştırılan kişilerin silah ruhsatınıiptal edilmesi suretiyle silahın devri zorunluluğu sonucunu Öngören kuralın mülkiyet hakkıkapsamında değerlendirilmesi gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi ekonomik bir değer ifade eden bir işin yürütülmesi için verilen ruhsat ve izinlerin sona erdirilmesini mtülkiyet hakkı kapsamında inçelemiştir (Ahmet Bal, B. No: 2015/19400, 11/6/2018, § 36; Hidayet Metin, B. No: 2014/7329, 6/4/2017, § 40; Ohannes Tomarci, B. No: 2015/18992, 28/6/2018,§ 37; Çağdaş Petrol Ürūnleri Pazarlama Otomotiv Tic. ve Tur. Ltd. $ti., B. No: 2015/12306,28/11/2018 § 41; Cevdet Timur, B. No: 2015/3742, 10/1/2019, § 56).

562. Silah ruhsatımın edinilmesinin belirli şartlara bağlanması, bu şartların ortadan kalkması ya da silah edinilmesi amacına aykırı durumların oluşması hâlinde ruhsatın iptal edilmesi, kamu yararının önemli bir yōnü olan kamu güvenliğinin sağlanması ve bu yöndeki faaliyetlerin kontrol edilmesini amaçlayan tedbirler kapsamundadır. Dolayısıyla terör õrgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu iddiasıyla hakkında soruşturma yürütülen kişilerin silah ruhsatlarımın iptal edilmesi suretiyle mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın Anayasa'nın 35. maddesinin mülkün (silahın) kamu yararına kullamılmasınım kontrol edilmesine ilişkin üçüncü fikrası çerçevesinde incelenmesi gerekir.
563. Bunun yanında kişilerin ekonomik olarak daha uygun koşullarda oturduklarıkamu konutları ve lojmanlarından tahliye edilmelerinin parayla değerlendirilebilecek nitelikte birtakım menfaatlerini etkileyeceği açıktır. Dolayısıyla kurallarda görevden uzaklaştırılan kişilerin söz konusu yerlerden tahliyesinin öngörülmesi de mülkiyet hakkıyła yakından ilgilidir. Nitekim Anayasa Mahkemesi, belediye tarafindan tahsis edilen işyerinden tahliyeye yönelik işlemi mülkiyet hakkı kapsamında incelemiştir (Ayşe Öztürk, B. No: 2013/6670,10/6/2015, § 85).

564. Kural, terör õrgütü veya benzeri yapılarla bağlantılı olduğu iddia edilen kişilerle ilgili yürütülen soruşturma kapsamında görevden uzaklaştırılan kişilerin silah ruhsatlarının iptali ile bu kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından tahliye edilmelerini õngõrmekle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkına sinırlama getirmektedir.

565. Kuralda hangi malvarlığı değerlerinin iptal edileceğinin açık ve net olarak düzenlendiği gözöntne alındığında kuralın temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanmasıgerektiği yönündeki anayasal ilkeye aykırı bir yönünün bulunmadığı anlaşıłmaktadır 
566. Öte yandan terõr ōrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında görevden uzaklaştırma kararı verilen kişilerin silah ruhsatlarının iptali ile kamu konutları ve vakıf lojmanlarından tahliye edilmelerinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması biçimindeki kamu yararı amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kural anayasal anlamda meşru bir amaca dayanmaktadır.

567. Kural kapsamında görevinden uzaklaştırılan kamu görevlilerinin silah ruhsatlarının iptal edilmesi ve lojmandan tahliye edilmelerinin amlan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Ancak kuralla öngörülen sınırlama ile yukarıda açıklanan kamu yararı amacı arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekir.
568. Kuralla görevden uzaklaştırılan kişilerin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın, her türlü silah ruhsatlarmnın iptal edileceği hükme bağlanmaktadır. Silah ruhsatını edinilmesi ya da iptali ile ilgili koşulları belirlemede kanun koyucunun geniş bir takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Bünun yanında kanun koyucunun kamu görevlilerinin sosyal hakları içinde yer alan kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından yararlanma hakları ile ilgili düzenlemeleri belirleme konusunda da takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak söz konusu düzeniemelerde anayasal ilkelere bağlı olarak hareket edilmesi gerekmektedir.

569. Kural kapsamında yer alan kişilerle ilgili õzel hükümlerin varlığımn yanı sıra görevden uzaklaştırmaya ilişkin hükümlere genel olarak memurlara yönelik düzenlemelerin yapıldığı 657 sayılı Kanun'da yer verilmiştir. Söz konusu düzenlemelere göre görevden uzaklaştırmanı hakkında idari bir soruşturma yürütülen kamu görevlisinin belirli amaçlarla görevden geçici olarak el çektirilmesini sağlayan bir tedbir olduğu anlaşılmaktadır. Bu yönüyle görevden uzaklaştırmayla kamu görevinden çıkarımanın hüküm ve sonuçlarından farklı olarak kişilerin belirli hususlar dışında kamu görevlisi sıfatından kaynaklanan hak ve yükümlülāklerin devam ettiği açıktır. Bunun yanında açığa alınan bir kamu görevlisi hakkında meslekten çıkarma kararı verilmemesi veya soruşturma sürecinde açığa alma tedbirinin sona erdirilmesi de mümkündür.

570. Kural, kişilerin haklarında terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantılıoldukları gerekçesiyle yürütülen soruşturma süreci tamamlanmadan yani iddiaların doğruluğu tespit edilmeden kamu görevlisi sifatımın sağladığı haklardan olan silah ruhsatı edinme ve lojmanlardan yararlanma imkânlarından yoksun bırakılmalarına neden olmaktadır. Başka bir ifadeyle kuralla meslekten çıkarma işleminin sebep unsurunu oluşturan terõr örgütü veya benzeri yapılarla iltisakh veya irtibatłı olma şartımın gerçekleştiği kesinleşmiş bir soruşturma süreci ile ortaya konulmadan kişilerin kamu görevlisi sıfatından kaynaklanan birtakım haklart sona erdirilmektedir.

571. Dolayısıyla görevden uzaklaştırma tedbirinin niteliği, soruşturmanın her aşamasında yetkili mercilerce sona erdirilmesinin mümkün olması, süreç sonunda meslekten çıkarma kararının verilmemesi ihtimalinin varlığı dikkate alındığında meslekten çıkarma kararı kesinleşmeden soruşturmanın devam ettiği süreçte görevden uzaklaştırılan kişilerin silah ruhsatının iptali ile kamu konutlarından veya vakif Iojmanlarından tahliyesini öngören kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın öngõrülen kamu yararı amacı bakımından orantılı olduğu sõylenemez.

572. Diğer yandan kural görevden uzaklaştırılan kişilerin pasaportlarının iptal edilmesini hükme bağlamakla yurtdışına çıkma őzgürlüğūne sınırlama getirmektedir.
573. Anayasa'nın 23, maddesinin üçüncü fikrasında vatandaşın yurt dışına çıkma ðzgürlüğünün ancak suç soruşturması veya kovuşturması sebebiyle hâkim kararıyla sınırlanabileceği hüküm altına alınmıştır. Ancak anılan hükümde öngörülen teminatın niteliği itibarıyla ancak bireysel durumlarda işlerlik kazanabileceği, dolayısıyla bu ōzel sınırlama sebebinin yalnızca bireysel olarak belirli kişi veya kişilerin yurt dışıa çıkış haklarının sınırlanması hâlinde söz konusu olabileceği, buna karşılık yurt dışına çıkış hakkımı genel olarak sımırlayan düzenlemelere yönelik herhangi bir sınırlama nedenine Anayasa'nın 23.maddesinde yer verilmediği anlaşıImaktadır. Bu bağlamda Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler yurt dışına çıkma özgürlüğüne sınır teşkil edebilir (AYM, E.2019/94, K.2022/32, 24/03/2022, § § 117, 118).
574. Kuralla, kişilerin pasaportlarının iptaline ilişkin tedbirin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinden yurtdışına çıkma özgürlüğüne getirilen sınırlamada kanunilik şartının sağlandığı anlaşılmaktadır.

575. Terör õrgütlerine veya devletin millî gūvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle 

haklarımda görevden uzaklaştırma kararı verilen kişilerin pasaportlarının iptal edilmesinin millı güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması biçimindeki kamu yararı amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kuralın anayasal anlamda meşru bir amaca dayandığısonucuna ulaşımiştır.

576. Kural kapsamında görevinden uzaklaştırılan kamu görevlilerinin pasaportlarının iptal edilmesinin anılan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığısöylenemez. Ancak kuralla õngõrülen sınırlama ile meşru amaç arasında makul bir dengenin sağlanması gerekir.

577. Bu başlık altında mülkiyet hakkı kapsamında açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde yurt dışına çıkma özgürlüğü yönünden de geçerlidir. Bu itibarla meslekten çıkarma işleminin sebep unsurunu oluşturan terõr õrgütü veya benzeri yapılarla iltisakh veya irtibath olma şartının gerçekleştiği kesinleşmiş bir soruşturma süreci ile ortaya konulmadan görevden uzaklaştırılan kamu görevlilerinin pasaportlarının iptal edilmesini öngören kuralla yurt dışına çıkma özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kamu düzeni ve güvenliğini sağlama amacı bakımından ölçülü olduğu söylenemez.

578. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 23. ve 35. maddelerine aykırıdır.Îptali gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13., 23. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica 2., 6., 15., 17., 20., 36., 38., 48., 49., 70., 118., 125., 128., 129. maddeleri yônünden incelenmemiştir.

(2) Cümlenin Kalan Kısmı
(a) Cümlenin Kalan Kısmında Yer Alan “..silah ruhsatları..." İbaresi 
579. Kural, terör örgütlerine veya devletin mill güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirilerek görevlerine son verilen kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.

580. Kural kapsamında meslekten çıkarılmalarına karar verilen kamu görevlilerinin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın her türlü silah ruhsatının iptal edileceği öngörülmekle mülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.

581. Kuralda silah ruhsatlarının iptalinin usul ve şartları açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sınırlamanın kanuni temele dayandığı açıktır.
582. Terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, ołuşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında meslekten çıkarma kararı verilen kişilerin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına amacıyla silah ruhsatlarının iptal edilmesinde kamu yararıamacının bulunduğu açıktır. Bu itibarla kural anayasal anlamda meşru bir amaca dayanmaktadır.


583. Kural kapsamında görevlerine son verilen kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesinin amılan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sōylenemez.
584. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “…üç yıl…"ibaresinin “….dört yıl.…" şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir 
585. Dolayısıyla terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla gõrevlerine son verilen kişilerin silah ruhsatlarının iptal edilmesini õngören kuralla millî güvenlik ile kamu düzeninin korunması amacı bakımından mülkiyet hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirildiği söylenemez.

586. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu gõrüşe katılmamışlardır.

Kuralın ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele almmış olması nedeniyle Anayasa'mn 2., 6., 70. 125., 128. ve I29. maddeleri yõnünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 20., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(b) Cümlenin Kalan Kısmında Yer Alan “..ve pasaportlart.." İbaresi 
587. 6216 sayıl Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 23. maddesi yönünden de incelenmiştir.

588. Kural, terör õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirilerek görevlerine son verilen kişilerin pasaportlarının iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.

589. Kural kapsamında pasaportların iptal edilmesinin hükme bağlanmasıyla yurtdışına çıkma õzgürlüğüne sınırlama getirilmektedir.

590. Kuralla kişilerin pasaportlarımın iptaline ilişkin tedbirin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde yurtdışına çıkma özgürlüğüne getirilen sınırlamada kanunilik şartının sağlandığı anlaşılmaktadır.


591. Meslekten çıkarılmalarına karar verilen kişilerin bir kısmının tedbire konu fiillerle ilgili yūrütülen ceza soruşturmalarıma muhatap olabilmeleri mümkündür. Pasaporta sahip olan bu kişilerin bu belgenin sağladığı avantajlarla millī güvenlik aleyhine birtakım faaliyetlerde (soruşturmaların akamete uğratılması amacıyla kişilerin yurt dışına çıkabilmesi vb.) bulunmaları sõz konusu olabilir. Dolayısıyla kanun koyucunun bu tür faaliyetlere karşıtedbirler alması ve buna yönelik düzenlemeler yapması doğal karşılanabilir.
592. Dolayısıyla terõr Örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında kamu görevinden (mesłekten) çıkarma kararı verilen kişilerin pasaportlarımın iptal edilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu itibarla kural, anayasal anlamda meşru bir amaca dayanmaktadir.

593. Kural kapsamında meslekten çıkarılan kişilerin pasaportları iptal edilmek suretiyle bu belgenin sağladığı birtakım avantajların kamu güvenliği aleyhine kullamılmasının önüne geçilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına yönelik amaçlara ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Ancak kuralla öngörülen sınırlama ile meşru amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekir.
594. Kural, milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan yapı ve oluşumlarla bağlantısıolduğu gerekçesiyle kamu görevinden (meslekten) çıkarılmasına karar verilen kişiler hakkında ilave tedbir öngörmektedir. Söz konusu tedbir kararına bağlı olarak pasaportlarının iptal edilmesinin özellikle yürütülen ceza soruşturmaları çerçevesinde değerlendirilmesi gerekir.

595. Nitekim kural kapsamında pasaportları iptal edilen kişiler hakkında aynınedenlerden dolayı devam etmekte olan herhangi bir idari veya adli soruşturma veya kovuşturma bulunmayanlara, kovuşturmaya yer olmadığına, beraatine, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine karar verilenlere, mahkûmiyet kararıbulunanlardan cezası tümtyle infaz edilenlere veya ertelenenlere, hükmün açıklanmasının geri bırakıImasına karar verilenlere, başvurmaları hâlinde kolluk birimlerince yapılacak araştırma sonucuna göre İçişleri Bakanlığınca pasaport verilebileceğini düzenleyen 5682sayılı Kanun'un ek 7. maddesinin Anayasa Mahkemesinin 3/6/2021 tarihli ve E.2019/114,K,2021/36 sayılı kararıyla iptal edilmesinin ardından bu kişilerin tekrar pasaport talebinde bulunmalarına ve bu kapsamda yapılan işlemlere karşı yargı mercilerine başvurmalarına engel bir durumun bulunmadığı anlaşılmaktadır.

596. Ayrıca kuralda öngörülen tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesi için idare mahkemesine başvuru imkânı bulunmaktadır. Dolayısıyla keyfi uygulamalara karşı etkili yargısal güvencelerin sağlandığı açıktır.

597. Bu itibarla terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında kamu görevinden (meslekten) çıkarma kararı verilen kişilerin pasaportlarımın iptal edilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amaçlarına ulaşma bakımından yurtdışına çıkma özgürlüğüne öiçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.

598. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nm 13. ve 23. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın ayrica Anayasa'nın 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 23.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapıImasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nı 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118, maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(e) Cümlenin Kalan Kısmında Yer Alan Diğer İbareler 
599. Kural, terör örgütlerine devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirilerek görevlerine son verilen kişilerin kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilmelerini hükme bağlamaktadır.

600. Kural kapsamında kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya vakrf lojmanlarından tahliye edilmeleri düzenlenmekle mülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.
601. Kuralda öngörülen tedbirin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sıırlamanın kanuni temele dayandığı açıktır.
602. Terör örgütleri veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı ya da bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden (meslekten) çıkarılan kişilerin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına amacıyla kamu konutları veya vakıf lojmanlarından tahliyesinin õngörülmesinde kamu yararı amacının bulunduğu açıktır.
603. Kuralın millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunması amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Ancak kuralla sõz konusu hakka getirilen sımıriama ile yukarıda açıklanan kamu yararı amacı arasında makul bir dengenin gözetilmesi zorunludur.

604. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafimın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…üç yıl.."ibaresinin “….dört yıl.…." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

605. Kuralda öngörülen tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetIenmesi için ilgili kanunlarda yeterli güvencelere yer verildiği görülmektedir. Başka bir 

ifadeyle tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesi için yargımercilerine başvuru imkânı getirilmek suretiyle etkili yargısal güvenceler sağlanmıştır. Buna göre keyfîliğe yol açabilecek uygulamalara karşı Kanun'da gerekli güvencelerin bulunduğu anlaşılmaktadır.

606. Bu itibarla terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla görevlerine son verilen kişilerin tedbirin doğrudan bir sonücu olarak kamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından tahliyesini öngören kuralın millî güvenlik ile kamu düzeninin korunmasıamacı bakımından mülkiyet hakkına ðlçüsüz bir sınırlama getirdiği sõylenemez.
607. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir.Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu gõrūşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nım 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele aiınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 70. 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nım 15., 17., 20., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

vii. Fıkranı İkinci Paragrafı
(1) Paragrafm Birinci Cümlesi 
608. Dava konusu kuralla 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci paragrafi uyarınca görevine son verilenler hakkında anılan maddenin (B) fikrasının ikinci paragrafi hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

(a)(B) Fıkrasıın İkinci Paragrafının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez;…"İbaresi ile Paragrafın İkinci Cümlesinde Yer Alan “…bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez." İbaresi Yönünden 
609. Kural, 375 sayılı KHK'nn geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci fikrasıuyarınca görevlerine son verilen kişilerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyeceklerini, doğrudan veya dolaylı olarak gõrevlendirilmeyeceklerini ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmeyeceklerini hükme bağlamaktadır.

610. Kural kapsamında meslekten çıkarma tedbirine kamu hizmetinde istihdam edilme, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilme ve yeniden kamu görevlerine kabul edilme açısından sonuç bağlanmaktadır. Kural bu yönüyle Anayasa'nın 70. maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkıyla ilgilidir.


611. Kamu hizmeti, toplumun genel ve ortak gereksinimlerini karşılamak üzere topluma sunulan sürekli ve düzenli etkinlikler olarak açıklanabilir (AYM, E.2017/180,K.2018/109, 6/12/2018, § 56). Devletin kamu görevlileri aracılığıyla yerine getirdiği ve kamu hizmetinin daha dar kapsamlı bir faaliyet alanını ifade eden kamu gõrevi ile kamu hizmeti arasında yakın bir bağ bulunmaktadır.

612. Anayasa'nın kamu hizmetine girme hakkını düzenleyen 70. maddesinde, kamu hizmetine alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrımın gözetilemeyeceği öngörülerek bir yandan hizmet alımında aranacak şartların belirlenmesi huşusunda kanun koyucuya takdir yetkisi tanınmış, diğer yandan da söz konusu şartlar belirlenirken bu hakka getirilecek sınırlamaların ancak görevin gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması hâlinde mümkün olabileceği ifade edilmiştir. Buna göre kamu hizmetine girme hakkına koşul belirlemek suretiyle getirilecek sınırlama görevin gerektirdiği niteliklerden başka bir şarta bağlanamaz. Bu husus, anlan maddenin gerekçesinde “…Kamu hizmetine alınacak memur ve kamu görevlileri ile ilgili düzenlemede bu hakkın kötüye kullanılmasını önleyecek hükümler getirilmiştir” biçiminde vurgulanmıştır (AYM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019, § 16).
613. Kural, kişilerin kamu hizmetinde istihdam edilmelerini, doğrudan veya dolaylt olarak görevlendirilmelerini, kamu görevlerine kabul edilmelerini kamu görevinden (meslekten) çıkarılmama şartına bağlamak suretiyle kamu hizmetine girme hakkına sınırlama getirmektedir.

614. Kuralda kamu hizmetine girme yeniden kamu görevlerine kabul edilmenin kapsam ve sınırlarımın açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sıırlamanın kanuni temele dayandığı açıktır.

615. Devletle sadakat ve güven temelinde yürütülmesi gereken kamu hizmeti ve görevinde istihdam edilecek kişilerin terör örgütlerine veya devletin millī güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatının olmaması bu alandaki güvenilirliğin sağlanmasına, kamu hizmeti ve görevlerinin sağlıklı bir şekilde yürütülmesine katkı sağlayacağı açıktır. Bu itibarla kuralın kamu hizmeti ve görevierinin etkin ve sağhklı bir şekilde yürütülmesine yönelik meşru bir amacının olduğu anlaşılmaktadır.

616. Kamu hizmeti ve görevi adı altında yapılan faaliyetlerin kamu güvenliği ve düzeni ile yakından ilişkisi bulunmaktadır. Kanun koyucunun anılan hususları gözeterek bu alanda istihdam edilecek kişilere yönelik birtakım tedbirler almasında, gerekli şartlarıbelirlemesinde takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Bu açıdan kuralda öngörülen şartın Anayasa'nın 70.maddesi bağlamında görevin gerektirdiği nitelikler kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.

617. Bu bağlamda kural yönünden 15 Temmuz darbe girişimi ve olağanüstü hâlden sonra terõr Örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum ve gruplarla irtibatlı veya iltisakh olan kamu görevlilerine karşı yürütülen tasfiye süreci ile özellikle komünizm sonrası Avrupa ülkelerinde uygulanan ve arındırma olarak adlandırılan kamu hizmeti ve görevinden tasfiyeye yönelik uygulamalar çerçevesinde değerlendirme yapılması gerekir. Avrupa ve Türkiye'deki kamudan tasfiye süreçleri arasında birtakım benzerlikler olsa da arındırmanın temelinde yatan nedenler açısından õnemli 

farklılıklar bulunmaktadır. Avrupa'da farklı ülkelerde çıkarıian arındırma kanunları, genel olarak demokrasiye geçişten önceki devlet yapısında anayasa ve kanunlara uygun konumda çalışan kişileri kamu görevinden uzaklaştırarak kamuya dönüş imkânlarını ortadan kaldırırken ya da sınırlarken kural kapsamında kamuda çalışmalarına yasak getirilen kişiler, demokratik devlet yapısını ortadan kaldırmayı amaçlayan bir õrgüt ya da oluşumla bağlantıları olduğu gerekçesiyle söz konusu tedbire maruz bırakılmıştır.

618. Bu yönüyle millî güvenlik bakımından risk oluşturabilecek durumları nedeniyle görevlerine son verilen kişilerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmemelerini, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilmemelerini ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmemelerini öngören kuralın millî güvenliğin ve kamu düzeninin sağlanarak kamu hizmetinin etkin ve sağlıklt bir şekilde yürütülmesi amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

619. Kural, kişilerin devletin kamu otoritesiyle bağlantılı olmayan özel sektör alanında istihdam edilme imkânını ortadan kaldıracak herhangi bir kısıtlama getirmemektedir.Ayrıca kuralda öngörülen tedbirin her bir birey yönünden ħukuka uygunluğunun denetlenmesi için ilgili kanunlarda gerekli güvencelere yer verilmiştir. Başka bir ifadeyle tedbirin her bir birey yönünden hukuka uygunluğunun denetlenmesi için yargısal güvenceler sağlanmıştır.Buna göre keyfiliğe yol açabilecek uygulamalara karşı gerekli güvencelerin bulunduğu anlaşılmaktadır.

620. Bu itibarla devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleriyle mücadele etmek amacıyla görevlerine son verilen kişilerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilmemelerini, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilmemelerini ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmemelerini öngören kuralın kamu hizmetinin etkin ve sağłıkhı bir şekilde yürütülmesini sağlama bakımından kamu hizmetine girme hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirdiği sõylenemez.

621. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 70. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 20., 48., 49., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13.ve 70.maddeleri yõnünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 20., 48., 49., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 20., 36., 38. ve 118. maddeleriyle ilgisi gõrülmemiştir.
(b) (B) Fıkrasını İkinei Paragrafınm Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul,komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayhr." İbaresi Yönünden 


622. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci paragrafi uyarınca görevlerine son verilen kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin de sona ermiş sayılacağım hükme bağlamaktadır.

623. Kuralda, mütevelli heyet, kurul, komisyon üyeliği gibi görevler bakımından kamu ya da õzel sektöre ilişkin herhangi bir ayrım yapılmamıştır. Dolayısıyla kuralın õzel ya da kamu sektöründe çok geniş bir alanda faaliyet gösteren kamu iktisadi teşebbüsleri, kamu kurumuna bağlı ya da özel nitelikte şirket, vakıf veya farklı topluluklar bünyesinde ifa edilen üyeliklere yönelik olduğu söylenebilir. Diğer yandan kişilerin söz konusu üyeliklere kamu görevine bağlı olarak atanabilecekleri gibi bu durumdan bağımsız olarak doğrudan idarenin tasarrufuyla da getirilmeleri mümkündür.

624. Kuralın amacının terör örgütleri ve devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplarla bağlantısı olan kişilerin devlet teşkilatından arındırıması olduğundan sőz konusu üyeliklerin -kişilerin memur veya kamu görevlisi sıfatına bağlı olarak kendi kurumları dışında- tüm kurum ve kuruluşlardaki mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve diğer görevleri ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır.

625. Kural, meslekten çıkarılan kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerini sona erdirmiş olmakla Anayasa'mn 20. maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkıa sınırlama getirmektedir.
626. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dõrdüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…üç yıl.…"ibaresinin “….dört yıl…." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

627. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20.maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 70., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nn 13. ve 20. maddeleri yõnünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele almmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70.,125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasma gerek görülmemiştir.
Kuralım Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.


(c) (B) Fıkrasmın İkinci Paragrafmm İkinci Cümlesinde Yer Alan “.…ve memuriyetleri.." İbaresi Yönünden 

628. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci fikrasıuyarınca görevlerine son verilen kişilerin memuriyetlerinin geri almacağımı hükme bağlamaktadır.

629, Kural kapsamında meslekten çıkarılan kişilerin memuriyetlerinin alınmasıAnayasa'nın 20. maddesinde düzenienen kişilerin özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkını sımrlandırmaktadır.

630. 7145 sayıłı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.….üç yıl…"ibaresinin “.dört yıl.…" şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir 
631. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nı 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir.Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nım 2., 6., 70., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.6., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralm Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(2) Paragrafm İkinci Cümlesi 
632. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci fikrasıuyarınca görevłerine son verilen askerî hâkimlerin askeri rütbelerinin mahkûmiyet karar aranmaksızın alınacağını hükme bağlamaktadır.

633. Kural, meslekten çıkarılan askerî håkimlerin askerî rütbelerinin alınmasım düzenlemekle kişilerin özel hayatının korunmasını isteme hakkına sınırlama getirmektedir.
634. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35maddenin (A) fikrasmın birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “…üç yıl.."ibaresinin “.….dört yıl." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.


635. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 70., 125., 128, ve 129, maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapilmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

2. (B) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “.…ç yıl..." İbaresinin “.….dört yı..…"Şeklinde Değiştirilmesi 

a. Iptal Talebinin Gerekçesi 
636. Dava dilekçesinde õzetle; 7145 sayılı Kanun'la 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35. maddenin (A) fikrası ve 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…üç yıl.…" ibaresinin “…dört yıl…” şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle kuralların Anayasa'nm 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 118.,125., 128. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i. Fıkranın Birinci Paragrafi 
(1) Paragrafta Yer Alan “...üç yıl..." İbaresi 
637. 375 sayılt KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının birinci paragrafiında yer alan dava konusu “.…ūç yıl.…" ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “.…dört yıl. " olarak değiştirilmiştir.

638, Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığıa karar vermek gerekir.

(2) Paragrafın Birinei Cümlesinde Yer Alan “..Mill Güvenlik Kurulunca.…."İbaresi 

639. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasımın birinci cümlesinde anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya MGK'ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kural kapsamında yer alan kişilerin kamu görevinden çıkarılmalarına karar verileceği 

düzenlenmiştir. Anılan cümlede yer alan "…Milli Güvenlik Kurulunca.." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

640. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasmın birinci cümlesinin “.… ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.….*bölümünde yer alan "…Milli Güvenlik Kurulunca..." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

641. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırıdır. Iptali gerekir,
Kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2.maddesi yönünden incelenmemiştir.

Kuralın Anayasa'nm 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 125., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(3) Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “..üyeliği, mensubiyeti veya..."İbaresi 

642. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının birinci paragrafinda bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen belirli kamu görevlilerinin kamu görevlerinden çıkarılmaları hüküm altına alınmıştır. Anılan paragrafta yer alan “..üyeliğl, mensubiyeti veya.." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.
643. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin millıgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların..'bölümünde yer alan “.…üyeliği, mensubiyeti ve.." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

644. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nin 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 48., 49., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.


(4) Paragrafın Kalan Kısmı ve Anılan Fıkrada Yer Alan “...üç yıl.." İbaresinin …dört yd.." Şeklinde Değiştirilmesi ile Fıkranm İkinci Paragrafını İkinci Cümlesinde Yer Alan “.…ve on beş gün içinde Devlet Personel Başkanliığına bildirilir.”Ibaresi 

645. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin birinci paragrafinda maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili yetkili makam ve mercilerce uygulanacak meslekten çıkarma ve diğer tedbirler hüküm altına alınmıştır.
646. Dava konusu birinci paragrafin;
(1) numarahı bendinde 926 sayılı Kanun'a tabi personelin millî savunma bakanının onayıyla,
(2) numaralı bendinde 3269 sayılı Kanun'a tabi personelden TSK'da istihdam edilenlerin milli savunma bakanımın onayıyla,
(3)numaralı bendinde 4678 sayılı Kanuna tabi personelden TSK'da istihdam edilenlerin milli savunma bakanının onayryla,
(4)numaralı bendinde 6191 sayılı Kanun'a tabi personelden TSK'da istihdam edilenlerin millî savunma bakanının onayıyla,
(5)numaralı bendinde milli savunma bakanına bağlı personelin milli savunma bakanının onayıyla,
(6)numaralı bendinde Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Mūdürlüğü personelinin içişleri bakanının onayıyla,
(7)numaralı bendinde 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayıit Yükseköğretim Personel Kanun’a tabi personelin, Yükseköğretim Kurulu başkanının teklifi üzerine Yükseköğretim Kurulunun kararıyla, yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşlarındaki 657sayılı Kanun'a tabi personelin ise yükseköğretim kurumları ile yükseköğretim üst kuruluşlarının en üst yöneticisinin teklifi üzerine yükseköğretim kurumlarında üniversite yönetim kurulunun yükseköğretim üst kuruluşlarında ise Yükseköğretim Kurulunun kararıyla,
(8)numaralı bendinde mahalli idareler personelinin valinin başkanlığında toplanan ve vali tarafindan belirlenen kurulun teklifi üzerine içişleri bakanının onayıyla,
(9)numaralı bendinde 657 sayılı Kanun'a ve diğer mevzuata tabi her türlü kadro,pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personelin ilgili kurum veya kuruluşun en üst yöneticisi başkanlığında bağlı, ilgili veya ilişkili olunan bakan tarafindan oluşturulan kurulun teklifi üzerine ilgili bakan onayıyla,
(10) numnaralı bendinde bir bakanlığa bağlı, ilgili veya ilişkili olmayan diğer kurumlarda her türlü kadro, pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personelin birim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amirin onayıyla,

kamu görevinden çıkarılacağı hükme bağlanmıştır.
647. Fıkranın ikinci paragrafinın ikinci cümlesinde ise TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden çıkarılanların on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği belirtilmiştir. Anılan cümlede yer alan “.…ve on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir." ibaresi dava konusu diğer kuralı oluşturmaktadır.

648. Kurallar kapsamında yer alan kamu görevlileri hakkında yetkili makam ve mercilerin yapacağı değerlendirmeler sonucu her bir kamu görevlisi nezdinde bireysel nitelikte idari işlem tesis edilerek kamu görevinden çıkarma kararı verilebileceği anlaşılmaktadır.

649. İlgili makam ve mercilerin tesis edeceği işlemle kişilerin kamu görevinden çıkarılmalarımı öngören kurallar Anayasa'nın 20. maddesi kapsamındaki kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.
650. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayıl KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasımın birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan "…ūç yıl…."ibaresinin “.dörı yıl... " şeklinde değiştirilmesi başlığı altında açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kural yõnünden de geçerlidir.

651. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdeğildir, İptalleri talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralların Anayasa'nın 2., 6., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırıolduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddeleri yõnünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralların Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48. ve 49. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

i. Fıkranın İkinci Paragrafı
(1) Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez;…" İbaresi ile Anılan Paragrafın İkinci Cümlesinde Yer Alan “.…bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez..." İbaresi 

652. Dava konusu kurallarla 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının birinci fikrası uyarınca görevlerine son verilen kişilerin bir daha kamu hizmetinde istihdam 

editemeyecekleri, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekleri ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmeyecekleri hükme bağlanmıştır.

653. Kurallar, kişilerin kamu hizmetinde istihdam edilmelerini, doğrudan veya dolayh olarak görevlendirilmelerini ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmelerini 375sayılı KHK'nın (B) fikrasımın birinci paragrafı kapsamında meslekten çıkarılmama şartına bağlamak suretiyle kamu hizmetine girme hakkına sınırlama getirmektedir.
654. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasımın ikinci paragrafinın birinci cümlesinin (B)fikrasınınikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “.…bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez.doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez;.…." ibaresi ile anılan paragrafın ikinci cümlesinde yer alan “.….bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez…." ibaresi yönünden yapılan Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

655. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 70. maddelerine aykırıdeğildir. İptalleri talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralların Anayasa'nın 2., 6., 20., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 70. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 20., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralların Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(2) Paragrafin Birinci Cümlesinde Yer Alan“.…görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasftye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır." İbaresi 
656. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının birinci paragrafi uyarınca kamu görevinden çıkarılan kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin de sona ermiş sayılacağını hükme bağlamaktadır.

657. Kural, meslekten çıkarılan kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerini sona erdirmiş olmakla Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişilerin õzel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir.
658. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasıın ikinci paragrafinın birinci cümlesinin (B) fikrasının ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “…görevinden çikarilanların uhdelerinde bulunan 

her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır."ibaresi yöntnden yapılan Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

659. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'mın 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 20., 125., 128. ve 129, maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüşise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 70. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 20., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralm Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(3) Paragrafın İkinci Cümlesinin "Birinci paragraf uyarınca Türk Silahl Kuvvetleri, Jandarma Genel Komutanlıği, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden çıkarlanların, mahkeme kararı aranmakstzın, karar tarihinden geçerli olmak üzere rütbe ve memuriyetleri geri alınır…” Bölümü

660. Dava konusu kural, 375 sayıh KHK'nn geçici 35. maddesinin (B) fikrasının birinci paragrafi uyarınca TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünden çıkarılanların mahkeme kararı aranmaksızın karar tarihinden geçerli olmak üzere rütbe ve memuriyetlerinin geri alınacağını hükme bağlamaktadır.
661. Kural kapsamında kamu görevinden çıkarılan kişilerin rütbe ve memuriyetlerinin alınmasıyla Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme sınırlama getirilmektedir.

662. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının ikinci paragrafinın birinci cümlesinin (B) fikraşının ikinci paragrafimın ikinci cümlesinde yer alan “.….ve memuriyetleri..." ibaresi yönünden yapılan Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

663. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20.maddelerine aykırı değildir.Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır 
Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 20., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmūş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13., 70. ve 118. maddeleri 

yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.6., 20., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(4) Paragrafm Üçüneü Cümlesi 
(a) Anlam ve Kapsam 
664. Dava konusu kuralla 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının ikinci paragrafında sayılan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sıfatımı taşımayan kişiler hakkında da anılan paragraf hükümlerinin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.
665. Kuralda bahsedilen kişilerin tüm kurum ve kuruluşlarda kamu görevinden bağımsız olarak yerine getirdikleri mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair faaliyetleriyle ilgili olduğu anlaşımaktadır.
666. Bu itibarla kamu görevlisi sıfatını taşımayan ancak terõr örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirilerek söz konusu görevleri sona erdirilen kişiler hakkında anılan paragrafta yer alan tedbirler uygulanabilecektir.
(b) Anayasaya Aykırılık Sorunu 
1. Paragrafm Birinei Cümlesinde Yer Alan “.…bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez;…" İbaresi ile İkinci Cümlesinde Yer Alan “.…bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez„…” İbaresi Yönünden 

667. Kurallar, kamu görevlisi sıfatı taşımayan, terör örgütlerine veya devletin milli gūvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakıyahut irtibatı olduğu değerlendirilerek kurum ve kuruluşlardaki her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yõnetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri sona erdirilen kişilerin bir daha kamu hizmetinde istihdam edilememelerini doğrudan veya dolaylıolarak görevlendirilmemelerini ve yeniden kamu görevlerine kabul edilmemelerini hükme bağlamaktadır.

668. Kurallar, kamu gõrevlisi sıfatı taşımayan kişilerin kamu hizmetinde istihdam edilmelerini, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilmelerini, kamu görevlerine kabul edilmelerini 375 sayılı KHK'nın (B) fikrasının ikinci paragrafinda yer alan kamu görevi niteliğinde olan görevlerin sona erdirilmemesi şartına bağlamak suretiyle kamu hizmetine girme hakkına sınırlama getirmektedir.

669. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının ikinci paragrafının birinci cümlesinin (B) fikrasının ikinci paragrafının birinci cümlesinde yer alan “.…bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez,

doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemez;…." ibaresi ile anılan paragrafın ikinci cümlesinde yer alan “…bu kişiler yeniden kamu görevlerine kabul edilmez…." ibaresi yönünden yapılan Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

670. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 70. maddelerine aykırıdeğildir. İptalleri talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görūşe katılmamışlardör.

Kuralların Anayasa'nın 2., 6., 20. ve 125. maddelerine de aykını olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 70. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 20. ve 125. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralların Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49., 118., 128. ve 129.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

n. Paragrafın Birinei Cümlesinde Yer Alan “….görevinden çıkartılanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayıır." İbaresi Yönünden 
671. Kural, kamu görevlisi sıfatı taşımayan ve terör Örgütlerine veya devletin millıgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisakıyahut irtibatı olduğu değerlendirilerek kurum ve kuruluşlardaki her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri sona erdirilen kişilerin uhdelerinde bulunan bu nitelikteki varsa diğer görevlerin de sona ermişsayılacağını hükme bağlamaktadır.

672. Kural kapsamında yer alan görevlerin sona erdirilmiş olmasıyla Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirilmektedir.

673. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasımn ikinci paragrafinın birinci cümlesinin (B) fikrasımın ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “.…görevinden çıkarılanların uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliğı ve sair görevleri de sona ermiş sayılır." ibaresi yõnünden yapılan Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

674. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nı 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu gōrüşe katılmamışlardır.


Kuralım Anayasa'nın 2., 6., 70. ve 125. maddelerine de aykıı olduğu ileri sürülmüşise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70. ve 125.maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapıłlmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 35., 36., 38., 48., 49., 118., 128. ve 129, maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

i Fıkranı Üçüncü Paragrafı
(1) Paragrafın Birinei Cümlesinde Yer Alan “.…silah ruhsatlar.." İbaresi 
675. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasına göre görevlerine son verilenlerin silah ruhsatlarının iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
676. Kural kapsamında meslekten çıkarılmasına karar verilen kamu görevlilerinin hangi sebeple edinildiğine bakılmaksızın her türlü silah ruhsatımın iptal edileceği düzenlemek suretiyle Änayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkına sınırlama getirilmektedir.

677. 7145 sayılı Kanun'um 26. maddesiyle 375 sayıl KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın beşinci cümlesinin kalan kısmında yer alan “…silah ruhsatları.." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir 

678. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 35.maddelerine aykırı değildir.Iptal tatebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2.,6., 70. 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapıImasına gerek görülmemiştir.

Kuralm Anayasa'nın 15., 17., 20., 36., 38., 48., 49. ve 118.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(2) Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “…gemi adamlığına ilişkin belgeleri..."İbaresi 

679. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasına göre görevlerine son verilenlerin gemi adamlığına ilişkin belgelerinin iptal edilmesini hükme bağlamaktadır.
680. Gemi adamlarımın yeterlikleri, eğitimleri, sıavları, belgelendirilmeleri, sağlık durumları, elektronik kayıt işlemleri, vardiya tutmalarına ve disiplin işlemlerine ilişkin 

hükümler 10/2/2018 tarihli ve 30328 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Gemi Adamları ve Kılavuz Kaptanlar Yönetmeliği'nde düzenlenmiştir. Amlan Yönetmelik'te gemi adamı,geminin kaptanı, zabitler, yardımcı zabitler, stajyerler, tayfalar ve yardımcı hizmet personeli olarak tanımlanmış, bu çerçevede gemi adamı yeterlik dereceleri tespit edilmiştir.
681. Gemi adamı belgesine sahip olabilmek için Yönetmelik'te belirtilen gemi adamıyeterlik dereceleri için õn şart olan yaş, öğrenim derecesi, deniz hizmet süresi ve diğer gereklerin yerine getirilmesi gerekmektedir. Eğitimler, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (UAB)tarafindan akredite edilmiş eğitim kurumlarinda verilmekte olup Yönetmelik'te belirtilen şartları yerine getiren kişilerin gemi adamı yeterlik belgesi ve diğer sertifikaları UAB tarafindan gemi adamı cüzdamına işlenmektedir. Bu kapsamda gemi adamı olabilmek için şartları taşıyan kişilere gemi adamı yeterlik belgesi, gemi adamı uzmanlık belgeleri ve belge kamıtlarını da içeren gemi adamı cüzdanı UAB tarafindan verilmektedir.
682. Yönetmelik kapsamında yeterlik belgesi iptal edilen gemi adamının gemi adamıcüzdam ile gemi adamı yeterlik belgesi geri alınarak durum Gemi Adamları Bilgi Sistemi'ne işlenecektir. Meslekten men edilenler hariç gemi adamına ilişkin Yönetmelik'te belirtilen şartların tekrar sağlanması durumunda gemi adamı cüzdant ve gemi adamı yeterlik belgesi ilgili kişiye yeniden verilecektir.

683. 15/7/1950 tarihli ve 5682 sayılı Pasaport Kanunu'nun 12. maddesinde gemi adamı cüzdaniari, pasaport ve bunların yerini tutan belgeler arasında sayılmıştir. AynıKanun'un 20. maddesinde, gemi adamı cüzdanı düzenlemeye yetkili kurum ve kuruluşların ilgililerin Kanun'un 22. maddesi kapsamımdaki durumlarım yetkili merciden teyit etmek zorunda olduğu belirtilmiştir. 22. maddede ise yurt dışına çıkmaları mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrılmalarında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı belirlenen yurt dışındaki her türlü eğitim, öğretim ve sağlık kuruluşları ile vakıf,dernek veya şirketlerin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalıştığı İçişleri Bakanlığınca tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikasmın verilmeyeceği belirtilmiştir.
684. 5682 sayılı Kanun'un 22. maddesinde belirtilen Özellikleri taşımayan kişilere aynı Kanun'un 20. maddesine uygun olarak gemi adamı cüzdan verilmekte ve gemi adamt cüzdanları beş yıl süreli olarak düzenlenmektedir.

685. Gemi adamı yeterlik derecelerinin çalışma alanları ve edinme şartlarına ilişkin düzenlemelere Yönetmelik'in 6. ila 28. maddelerinde yer verilmiştir. Amlan maddelerde her yeterlik belgesi için aranan koşullar ayrı ayrı tespit edilmiştir. Buna göre gemi adamıbelgesinin tayfalıktan uzak yol gemi kaptanliğına kadar kişilerin mesleki olarak denizcilik alanında faaliyette bulunmalarını sağlayan bir belge olduğu anlaşılmaktadır.
686. Gemi adamı belgesine, fiilen denizcilik sektöründe çalışan kamu görevlileri (kaptan, tekniker hemşire gibi kamu görevlileri) ya da farklı bir kamu görevinde istihdam edildiği hâlde mevzuattaki şartları yerine getiren kişiler sahip olabilmektedir. Ancak bu belgenin sahibine her ne durumda olursa olsun özel sektörde çalışma imkânı sağladığı açıktır Bu açıdan kamu görevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgesinin iptal edilmesinin,kişilerin denizcilik alanındaki her türlü faaliyetleri üzerinde doğrudan ve belirleyici bir etkisinin olduğu açıktır.


687. Dava konusu kural, kamu görevinden çıkarılan kişilerin, mevzuatta sayılan her türlü gemi adamı yeterlik belgesi, uzmanlık belgesi ve gemi adamı cüzdanının tayfa sınıfi veya zabitan sımıfi ayrımı yapılmaksızın iptal edileceğini öngörmektedir. Yine kural uyarınca kamu kurum ve kuruluşlarında çalışırken eğitim görerek mevzuatta belirtilen şartları yerine getirenler ile kamu görevine girmeden õnce gemi adamı cüzdanına sahip olan kişilerin de gemi adamı cüzdanlarının iptal edileceği anlaşıImaktadır.

688. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde “Herkes,dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir./Devlet, özel teşebbüslerin mill ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." denilerek çalışma ve teşebbüs özgürlüğü güvence altına alınmıştır.

689. Çalışma özgürlūğū kişinin çalışıp çalışmama, çalışacağı işi seçme ve çalıştığıişten ayrılma özgürlüğünü korumakta, ücretli olarak bağımlı çalışma hakkı kadar iktisadi ve ticari faaliyet yapma ve mesleki faaliyette bulunma hakkını içermektedir (AYM, E.2019/48,K.2019/74, 19/9/2019, § 14).

690. Anayasa'nın 49. maddesinde çalışmanın herkesin hakk: ve ödevi olduğu,devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanlarıve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir. Çalışma özgürlüğü, herkesin dilediği mesleği seçmede özgür olmasını ve zorla çalıştırımamayı ifade eder. Birey bu õzgürlüğünü kullanarak dilediği alanı ve işi seçebilir. Çalışma hakkı ise bireyin özgūr iradesiyle seçtiği mesleği veya işi icra etmesi, devletin de çalışmak isteyenlere iş temin etmek için gereken tedbirleri almasıdır (AYM, E.2016/141, K.2018/27, 28/2/2018, §§ 13-16).
691. Kural, gemi adamlığına ilişkin belgelerin iptallerini öngörmek suretiyle denizcilik alanında özel sektörde faaliyette bulunma imkânını ortadan kaldırmakla kişilerin Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alman çalışma hak ve özgürlüğüne sınırlama getirmektedir.

692. Kuralda gemi adamlığı belgesinin iptalinin kapsam ve sımırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde çalışma hak ve özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

693. Gemi adamı belgesinin 5682 sayılı Kanun gereğince pasaport yerine geçen belgelerden olması nedeniyle bu belgeye sahip kişilerin belgenin sağladığı imkânlarla milli güvenlik aleyhine birtakım faaliyetlerde (belge sahibi olanlar ya da başka kişiler hakkında yürütülen soruşturmaların akamete uğratılması amacıyla deniz yoluyla kişilerin yurt dışına çıkışının sağlanması gibi) bulunmalarının mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca gemi adamı belgesiyle denizcilik alanında yürütülen faaliyetin kamu güvenliği ile ilgisinin bulunması nedeniyle kanun koyucunun denizcilik sektöründe faaliyette bulunmak isteyen bireylere yönelik tedbirler alması ve buna yönelik düzenlemeler yapması doğal karşılanabilir.Bu yönüyle kuralın meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır.

694. Öte yandan kural kapsamında terör örgütlerine veya devletin milî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla 

irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgeleri iptal edilmek suretiyle bu belgelerin sağladığı bir takım avantajların kamu güvenliği aleyhine kullanılmasının önüne geçilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına yõnelik amaçlara ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.
695. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayıl Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…üç yıl.…"ibaresinin “….dört yıl.…." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeier uygun olduğu δlçüde dava konusu kural yõnünden de geçerlidir.

696. Bu itibarla darbe girişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terör örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla bunlarla bağlantısıolduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin gemi adamı belgelerinin iptal edilmesini öngören kuralın demokratik anayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunmasıamacı bakımından kişilerin çalışma özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.
697. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKÇAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nm 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nn 13., 48, ve 49.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmiş olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri yõnünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nı 15., 38., 70. ve 118. maddeleriyle ilgisi görüłmemiştir.
(3) Paragrafım Birinci Cümlesinde Yer Alan “.….ve pilot lisanslart.…." İbaresi 
698. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasına göre görevlerine son verilenlerin pilot lisanslarımın iptal edileceğini hükme bağlamaktadır.
699. Pilot lisansları ile ilgili düzenlemeler 14/10/1983 tarihli ve 2920 sayılıt Türk Sivil Havacılık Kanunu ve 2/6/2017 tarihli ve 30084 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Pilot Lisans Yönetmeliği (SHY-1) ve bunlara bağh olarak Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce yayımlanan talimatlarda yer almaktadır.

700, 2920 sayılı Kanun'un 95. maddesinde, pilotlar ile hava aracıın sevk ve idaresi bakımından gerekli personelin bu alanda faaliyette bulunabilmeleri için Ulaştırma ve AltyapıBakanlığından yeterlik belgesi almalarının ve bu belgeleri belirli süreler içinde yenilemelerinin zorunlu olduğu, yeterlik belgesi alması gerekenlerin kategorilerinin saptanmasi, belge verilmesi, geçerliliği, yenilenmesi, geri alinması ve sicillerin tutulması ile 

ilgili hususların Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiştir.

701. Anılan Yönetmelik'in 16. maddesinde; sağlık sertifikasına sahip olmak, belirli suçlardan hüküm giymemek, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunulduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılmamış olmak gibi hususlar pilot lisansına sahip olmanın şartları arasında sayılmıştır.
702. Bunun yanında Yönetmelik'in 8. maddesinde; lisans ve yetkiler için başvuruda bulunan devlet hava araçlarında gõrev alan pilotların devlet hava araçlarında görev yaparken kazandıkları bilgi, tecrübe ve yeteneklerinin mevzuattaki gereklilikler doğrultusunda kredilendirileceği, kredilendirme ve lisanslandırmayla ilgili izlenecek usullerin Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafindan Avrupa Havacılık Emniyet Ajansına (EASA)bildirileceği belirtilmiştir.

703. Yönetmelik'in 16. maddesinin (1) numaralı fikrasının (c) bendinde, kamu görevinden çıkarılan askerî ve polis pilotların kredilendirme yapmak suretiyle sivil pilot lisansına sahip olmalarımın mümkün olmadığı, 37. maddesinin (5) numaralı fikrasında; Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünce düzenlenen pilot lisanslarının iptal edildiği kişilerin pilotluk yaptığı döneme ilişkin aldığı eğitimler, uçuş süreleri ve benzeri hususlar hakkında kredilendirme ve/veya dönüştürmenin yapımayacağı, yeni pilot lisansmın düzenlenmeyeceği,Sivil Havacılık Genel Müdürlüğünden aldıkları pilot lisansları ile birlikte lisanslarına bağlıtüm sertifika ve yetkilerin iptal edileceği belirtilmiştir.

704. Pilot lisansına sahip kişilerin havacılık alanında özel sektörde faaliyette bulunma imkânımı ortadan kaldıran kural, çalışma hak ve özgürlüğüne sınırlama getirmektedir.

705. Kuralda pilot lisansının iptalinin kapsam ve sımırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde çalışma hak ve özgürlüğüne getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

706. Darbe girişiminde kullanılan araçlarla (Özellikle uçak, helikopter)gerçekleştirilen şiddetin boyutu, örgüt mensuplarının sadakat ve bağłılık potansiyeli, uçak ya da benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı oluşturabileceği tehlike dikkate alıdığıda pilot lisansı ile icra edilen havacılik faaliyetleri çerçevesinde kamu güvenliği aleyhine çok ciddi sonuçlar meydana getirebilecek eylemlerde bulunulması mümktündür. Bu nedenle terör õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptal edilmesini öngören kuralı meşru bir amaca dayandığı anlaşılmaktadır.

707. Esasen uçak ve benzeri hava araçlarının emniyet ve asayişe karşı faaliyetlerin gerçekleştirilmesinde diğer vasıtalara nispetle daha elverişli bir niteliğinin olması, bunlarla ilgili güvenlik meselesini ön plana çıkarmaktadır, 15 Temmuz darbe girişiminde aktif rol alan örgüt bağlantılı pilotların gerçekleştirdiği eylemler ve darbe girişiminden sonra örgüte sadakat bağıyla hareket eden kişilerce ya da farklı terör örgütü üyesi mensuplarınca işlenen fillerin 

güvenlik açısıdan meydana getirdiği ciddi tehlikełer dikkate alındığında kanun koyucunun güvenlik boyutunun õn planda olduğu havacılık faaliyetlerinin kaynağım oluşturan pilot lisanslarına yönelik düzenlemeler yapması doğal karşılanabilir.

708. Kural kapsamında terör Örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisansłarı iptal edilmek suretiyle bu belgelerin sağladığı bir takım avantajların kamu güvenliği aleyhine kullanılmasımın önüne geçilmesinin millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasına yönelik amaçlara ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez. Ancak kuralla sõz konusu hakka getirilen sımırlama ile yukarıda açıklanan kamu yararı amaçı arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekir.

709. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kışmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle amlan fikrada yer alan ".…üç yıl..…"ibaresinin “.….dört yıl." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir 
710. Bu itibarla devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terõr örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla bunlarla bağlantısı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin pilot lisanslarının iptalini düzenleyen kuralın kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından çalışma hak ve Özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.

711. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykır değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddeleri yõnünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nm 15., 38., 70. ve 118.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
(4) Paragrafın Birinci Cümlesinin Kalan Kismı
712. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasına göre görevlerine son verilenlerin kamu konutiarı ve vakıf Iojmanlarından on beş gün içinde tahliye edilmelerini hükme bağlamaktadır.


713. Kural kapsamında meslekten çıkarılmalarına karar verilen kişilerin oturduklarıkamu konutlarından veya vakıf lojmanlarından tahliye edilmeleri düzenlenmekle mülkiyet hakkına sımırlama getirilmektedir.

714. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın beşinci cümlesinin kalan kısmında yer alan diğer ibarelerin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

715. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'mın 13. ve 35. maddelerine aykırı değildir.Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususłarın Anayasa'nın 13. ve 35.maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele almmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 36., 70., 125., 128. ve 129. maddeleri yõnünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nı 15., 38., 48., 49. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
(5) Paragrafın İkinci Cümlesi 
716. Kural, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasına göre görevlerine son verilenlerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu ortağı ve çahışanı olamayacaklarımıhükme bağlamaktadır.

717. Özel güvenlik şirketleri ile ilgili düzenlemeler 10/6/2004 tarihli ve 5188 sayılıÖzel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun'da yer almaktadır. Anılan Kanun'un 1. maddesinde,düzenlemenin amacının kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemek olduğu ifade edilmiştir.
718. Kanun'un 5. maddesinde, şirketlerin õzel güvenlik alanında faaliyette bulunmasının İçişleri Bakanlığının iznine tabi olduğu belirtilmiş; 6. maddesinde, kamu güvenliğinin sağlanması yöntnden 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayıh fl Ídaresi Kanunu ile vali ve kaymakamlara verilen yetkilerin kullanılması durumunda özel güvenlik birimi ve özel güvenlik personelinin, mülki idare amirinin ve genel kolluk amirinin emirlerini yerine getirmek zorunda olduğu ifade edilmiştir.

719. 5188 sayılı Kanun'un 8. maddesinde ise hangi koruma ve güvenlik hizmeti için ne miktar ve özellikte ateşli silah bulundurulabileceğinin özel güvenlik komisyonu tarafından belirleneceği, özel güvenlik şirketlerine, para ve değerli eşya nakli, geçici süreli koruma ve güvenlik hizmetlerinde kullanılmak üzere, özel güvenlik eğitimi veren kurumlara, silah eğitiminde kullanımak üzere, õzel güvenlik komisyonunun kararı ve valinin onayı ile silah alma, kullanma ve taşıma izni verilebileceği belirtilmiştir.


720, Kanun'un 23. maddesinde, özel güvenlik görevlilerinin görevleriyle bağlantıl olarak işledikleri suçlardan dolayı kamu gõrevlisi gibi, bunlara karşı görevleri dolayısıyla suçişleyenlerin de kamu görevlisine karşı suç işlemiş gibi cezalandırılacakları hükme bağlanmıştır.

721. Yine Kanun'un 7. maddesinde, kişilerin üstlerini dedektörle arama, eşyaları XRay cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme, 5271 sayılı Kanun'un 90. ve 168. maddeleri gereğince yakalama, görev alanında haklarında yakalama emri veya mahkůmiyet kararı bulunan kişileri yakalama ve arama, kişinin vücudu veya sağlığıbakımından mevcut bir tehlikeden korunması amacıyla yakalama, eşyaları emanete alma,belirli şartiarda zor kullanma işyeri ve konutlara girme, özel güvenlik görevlilerinin yetkileri arasında sayılmıştır.

722, Söz konusu düzenlemelere göre özel güvenlik şirketlerinin ve çalışanlarımın kamu güvenliği alanında hizmet ifa ettikleri, çalışanlarının kendi görev sahalarında bireyler üzerinde yakalama, arama faaliyeti icra edebildikleri, gerektiğinde silah kullanma yetkisine sahip oldukları, õzel güvenlik birimleri ve bu alandaki şirketlerin kuruluş ve faaliyetlerinin yetkili makamların izin ve gözetimi altında gerçekleştiği dikkate alındığında bu şirketlerin kurucularının, ortaklarının ve çalışanlarımın diğer özel sektörde faaliyet gösteren kişi ve kuruluşlardan farklı özellikler taşıdığı açıktır.

723. Özel güvenlik hizmetleri alanında müteşebbis ya da çalışan olarak icra edilebilecek faaliyetler, devletin gözetimi ve denetimi altında, belirli kanuni çerçeve içinde yerine getirilmektedir. Kamu görevinden çıkarılan kişilerin güvenlik alanında özel sektörde faaliyette bulunma imkânımı ortadan kaldıran kural, çalışma hak ve özgürlüğüne sıırlama getirmektedir.

724. Kuralda özel güvenlik alanında faaliyette bulunmanın kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

725. Millı güvenliğin sağlanması ve kamu düzeninin korunması amacıyla terör õrgütierine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatłı olduklatı gerekçesiyle kamu görevinden çıkarıldıkları anlaşılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinde görev almalarının yasaklanmasımın anayasal anlamda meşru amaca dayandığı açıktır.

726. Kişilerin özel güvenlik alanında gösterdiği faaliyetlerin kamu güvenliği ile doğrudan ilgisi bulunmaktadır. Nitekim kanun koyucu, bu alanda faaliyette bulunmak veya çalışmak isteyen kişi ve kuruluşlara ilişkin belirli şartlar öngörmüş, bunları yetkili makamların iznine tabi kılmıştır. Kanun koyucunun anıłan hususları gözeterek özel güvenlik alanında faaliyette bulunmak isteyen bireylere yönelik tedbir almasıda, istihdamla ilgili şartları belirlemesinde takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Bunun bir gereği olarak kimlerin Özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ya da çalışanı olacağına yõnelik düzenlemeler yapılması doğaldır. Dolayısıyla kuralın milli güvenliğin sağlanması ve kamu düzeninin korunması amacına ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

727. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncūcümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…üç yı.…"ibaresinin “..dört yıl.." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili olarak açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

728. Bu itibarla devletin demokratik düzenine açık ve yakın bir tehlike oluşturan terõr õrgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplarla mücadele etmek amacıyla bunlarla bağlantılı oldukları gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanıolamayacaklarını düzenleyen kuralın demokratik anayasal düzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından kişilerin çalışma hak ve özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği söylenemez.

729. Açıklanan nedenlerie kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykır değildir. Îptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13., 48, ve 49. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 17., 20., 35., 36., 125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapıImasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'nın 15., 38., 70. ve 118. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
iii. Fıkranm Dördüncü Paragrafı
(1) Paragrafım Birinci Cümlesinde Yer Alan “..Milli Güvenlik Kurulunca..”İbaresi 

730. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafinın birinci cümiesinde terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara tyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek kamu görevinden çıkarılan kişilerin itirazları üzerine yapılacak değerlendirme sonucunda görevlerine iadesine ilişkin işlemlerin de aynı usullerle yapılacağı öngõrülmüştür. Anılan cümlede yer alan“.….Milli Güvenlik Kurulunca..." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

731. 7145 sayıl Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çikarılanların.."bölümünde yer alan “….Milli Güvenlik Kurulunca.." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk 

denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

732. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın I18. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın I18. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2.maddesi yönünden incelenmemiştir.

Kuralın Anayasa'nı 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 125., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(2) Paragrafın Birinci Cümlesinde Yer Alan “..äyeliği, mensubiyeti veya.."İbaresi 

733. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının dördūncü paragrafinın birinci cümlesinde anılan fikrada öngörülen usuller uyarınca, terör örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek idari işlem tesis edilmek suretiyle kamu görevinden çıkarlanların itirazları üzerine yapılacak değerlendirme sonucunda görevlerine iadesine ilişkin işlemlerin de aynı usullerle yapılacağıõngörülmüştür. Anılan cümlede yer alan “..üłyeliği, mensubiyeti veya.." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

734. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasımın birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faalłyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği.mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların…."bölümünde yer alan “…üyeliği, mensubiyeti ve..." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

735. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırı gõrülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 48., 49., 70., 118., 125., 128., ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

(3) Paragrafın Birinci Cümlesinin Kalan Kısmı ile İkinci Cümlesi 
736. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasını dördüncü paragrafimn birinci cümlesinin dava konusu kalan kısmında anılan fikrada öngõrülen usuller uyarınca,terõr Örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek idari işlem tesis edilmek suretiyle kamu gõrevinden çıkarılanların itirazları üzerine yapılacak değerlendirme sonucunda gõrevierine iadesine ilişkin işlemlerin aynı usullerle yapılacağıöngörülmüştür.


737. Paragrafin dava konusu ikinci cümlesinde ise bu kapsamda görevine iade edilenlere kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabūl eden mali ve sosyal haklarının ðdeneceği hükme bağlanmıştır.
738. Anayasa'nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olmasınıgerektirmektedir. Belirlilik ilkesi; hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasal düzenlemeden belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini verdiğini bilmesini zorunlu kılmaktadır.

739. Kurallar kamu görevinden çıkarma kararlarına karşı yapılacak itirazlar üzerine verilecek gõreve iade kararlarında da geçici 35. maddenin (B) fikrasının birinci paragrafında belirtilen usulün uygulanacağını, başka bir ifadeyle kamu görevinden çıkarma tedbirini uygulamaya yetkili makam ve mercilerce söz konusu prosedür uygulanarak göreve iade işleminin gerçekleştirileceğini düzenlemiştir.

740. Kamu görevine iade kararlarımın uygulanmasına ilişkin usule yönelik düzenleme içeren kuralların kapsam, hüküm ve sonuçları itibarıyla herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık, net ve öngörülebilir nitelikte oldukları anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralłarda hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik ilkelerine aykırı bir yön bulunmamaktadır.
741, Ayrıca kurallarda göreve iade edilmenin doğrudan bir sonucu olarak kişilerin hukuka aykırı bir şekilde kamu görevinden çıkarıldıkları döneme tekabül eden ücret maaş ve diğer mali ve sosyal haklarının ilgiliye ödeneceğinin hükme bağlandığı gözetildiğinde kuralların mülkiyet hakkına yönelik herhangi bir sınırlama getirmediği açıktır. Bu nedenle kuralların mülkiyet hakkına ihlal eden bir yönü bulunmamaktadır.
742. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa'nın 2. ve 35. maddelerine aykırıdeğildir. İptalleri talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralların Anayasa'mın 6., 13., 15., 17., 20., 36., 38., 48., 49., 70., 118., 125., 128. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(4) Paragrafı Üçüncü Cümlesi 
743. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 40. maddesi yönünden de incelenmiştir.

744. Kural 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrası uyarınca kamu görevinden çıkarılıp yetkili makam ve mercilerce görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarindan dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarım hükme bağlamaktadır.


745. Kamu görevine iade edilen kişilerin hukuka aykırı bir şekilde haklarında tedbir uygulanması nedeniyle uğradıkları zararlara karşı etkili giderim imkânı tanınıp tanınmamasınım Anayasa'nın 40. maddesi kapsamında etkili başvuru hakkı yönünden değerlendirilmesi gerekir.

746, 7145 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralt fikrasımın on üçüncü cümlesinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
747. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırıdır. Iptali gerekir 
Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN bu görüşe katılmamışlardır.
Kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 13., 15., 17., 20., 35., 36., 38., 48., 49., 70., 118., 125., 128. ve 129.maddeleri yönünden incelenmemiştir.

(5) Paragrafin Dördüncü Cümlesi 
748. Kural, kamu görevinden çıkarılan kişilerin yetkili makam ve mercilerce gōreve iadesinin kamu görevlerinden çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında Öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanmak suretiyle de yerine getirilebileceğini hükme bağlamaktadır.
749. Meslek hayatını etkileyen bir düzenlemenin sebep unsurunu özel hayata ilişkin davranışlar oluşturmamakla birlikte sõz konusu dūzenleme, sonuçları itibarıyla kişilerin özel hayatını önemli ölçüde etkileyebilir. Kamu görevlilerinin yönetici kadro veya pozisyonlarına veya bu görevlerden alınarak başka bir kadroya atanmasına yönelik düzenlemeler kişilerin kariyerlerini etkileyeceği gibi meslek hayatında üçüncü kişilerle kuracağı ilişkiler ve bu kişiler nezdindeki itibarı üzerinde de etkili olabilir. Dolayısıyla kişilerin kariyerlerini önemli ölçüde etkileyen düzenlemelerin özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına sınırlama getireceği açıktır. Bu çerçevede kişilerin meslek hayatlarında yönetici pozisyonuna atanamamasını düzenleyen kural, özel hayata saygı gõsterilmesini isteme hakkına sımırlama getirmektedir.

750. Kural kapsamında göreve iade edilen kişilerin yeniden atanmalarının kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla öngörülen sımırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

751. Anayasa'nın 129. maddesinin birinci fikrasında memurlar ve kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunma yüktmltilükleri düzenlenmiştir. Bu çerçevede yönetici pozisyonunda görev yapmaktayken terör õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan kişilerin yetkili makam veya merci kararıyla yeniden atamalarında yöneticilik görevi dışında kazamılmış haklarına uygun kadro ve pozisyonların dikkate alınmasına imkân tanınmasının kamu hizmetinin etkin ve sağhklı bir biçimde yürütülmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın anayasal anlamda meşru bir amaç taşıdığı açıktır.

752. Anayasa'nın 128. maddesinde devletin kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzel kişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği,memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ile diğer özlük işlerinin mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklı kalmak kaydıyla kanunla düzenleneceği hükme bağlanmıştır (AYM, E.2018/159, K.2019/93, 24/12/2019, § 22).

753. Kamu görevlileri ile idare arasıdaki ilişki, yasama organı tarafından hizmetin gereklerine göre kanunla düzenlenmektedir. Kamu görevlisi belirli bir stattde, kanunla çerçevesi belirlenmiş kurallara göre hizmet yürütmekte; o statünün sağladığı aylık, ücret,atanma, yükselme, nakil gibi haklara sahip olmaktadır. Kanun koyucu, bir kamu hizmetinde görevin gerektirdiği nitelikleri ve koşulları beliriemeyi ya da belirlenmiş olanlarıdeğiştirmeyi, anayasal ilkeler içinde kalmak kaydıyla görevin ve ülkenin gereklerine göre serbestçe takdir edebilir (AYM, E.2018/159, K.2019/93, 24/12/2019, § 23).
754. İdare de takdir yetkisi kapsamında yönetici kadro ve pozisyonlarına atayabileceği kamu görevlilerini yine aynı yetki kapsamında bu görevlerden alabilir. Bu durumda bulunan kişiler yönünden kural olarak bulundukları statülerden doğan, tahakkuk etmiş ve kendileri yönünden kesinleşmiş ve kişisel alacak niteliğine dönüşmüş haklardan yahut bu durumunun devam edeceği yönündeki haklı beklentiden söz edilemez (AYM,E.2018/159, K.2019/93, 24/12/2019, § 24).

755. Personel rejimi gibi sıkı kural ve şartlara tabi bir alanda kamu görevini yürütmekle görevli kişilerin hak ve özgürlüklerine herhangi bir vatandaşa uygulanamayacak sınırlamalar getirilmesi demokratik bir toplumda gerekli olabilir. Bu kapsamda kamu makamlarının faaliyetin niteliği ve sınırlamanın amacına gõre değişen geniş bir takdir yetkisinin bulunması doğaldır. Ancak özel hayatın gizliliği hakkının mahremiyet hakkı gibi en gizli yönleri söz konusu olduğunda kamu makamlarının takdir yetkisi daha dardır ve bu alanlara yönelik müdahalelerin haklı olduğunun kabul edilebilmesi için kamu makamlarınca ciddi gerekçelerin Özellikle gösterilmesi gerekir (Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015,§ 47).

756. Kuralda idareye kamu kurum ve kuruluşlarında yönetici olarak çalışırken kamu görevinden çıkarılan kişilerin iade kararı sonrasındaki atamalarında yöneticilik görevleri dışında başka kadro ve pozisyonlara atanmalarına imkân tanınmıştır. Bu durumda idarece kişilerin öğrenim durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerinin dikkate alınmasıgerekmektedir.

757. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (B) fikrasının dõrdüncü paragrafi uyarınca kamu görevinden çıkarma işlemine karşı yapılacak itirazda ilgili makam ve mercilerin değerlendirmelerinin doğrudan işlemin sebep unsuruna yönelik olacağı açıktır.Amılan hüküm kapsamında kişilerin kamu görevinden çıkarıma sebebi, bunların terör örgütleri veya devletin milliı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,ołuşum veya gruplarla iltisaklı ya da irtibathı olmalarıdır. Bu kapsamda itiraz üzerine yapilacak değerlendirmede göreve iade kararı verilmesi, idari işlemin sebep unsurunun gerçekleşmediği yani bu kişilerin söz konusu örgüt ve oluşumlarla bağlantılarının 

bulunmadığı ya da bunun belirlenemediği, dolayısıyla kamu görevinden çıkarma işleminin ħaksız olduğunun idarece tespit edilmesi anlamına gelmektedir.

758. Kamu makamlarının darbe girişimi sonrası terör örgütü veya benzeri yapılarla mücadele açısından kamu görevlilerinin tabi olduğu disiplin mevzuatı dışında kural kapsamında benimsediği yöntemle kamu görevinden çıkardığı yönetici pozisyonunda görev yapan bir kişiyle ilgili aciliyet unsurunun kalktığı bir dönemde yapacağı değerlendirmede (itiraz aşaması) vereceği iade kararının yukarıdaki tespit (haksız işlem) açısından ne derece önem arz ettiği açıktir.

759. Bu açıdan kamu görevinden çıkarma işleminin sebep unsurunun ortadan kalktığıhâlde yönetici pozisyonunda iken kamu görevinden çıkarılıp ilgili makam ve merci kararıyla kamu görevine dönen kişilerin atanmasında yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazanılmış hak ve aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanabilmelerine imkân tanınması, bu kişiler hakkındaki kamu görevinden çıkarma işleminin sebep unsurunun ortadan kalkmadığı izlenimini doğurmaktadır. Başka bir ifadeyle kural kapsamında idareye verilen yetki, iade kararındaki haksız işlem tespitini önemsiz ve değersiz kılabilecek niteliktedir.
760. Kural ayrıca yönetici olarak kamu görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen kişilerin yõneticilik dışındaki başka görevlere atanmalarında idareye takdir yetkisi tanımaktadır. Başka bir ifadeyle kural, kişilerin göreve iadesinde yöneticilik dışındaki görevlere atanmaları hususunda idareye herhangi bir zorunluluk öngörmemektedir.
761. Ancak kuralda kamu görevine iade edilen kişilerin yeniden yõnetici olarak atanıp atanmayacaklarına ilişkin idarece hangi õlçütlere göre değerlendirme yapılacağına ilişkin bir belirieme yapılmamıştır. Her ne kadar idarenin bu konuda kamu hizmetlerinin gerekleri ve etkinliğini dikkate alarak değerlendirme yapma imkânının bulunduğu söylenebilirse de yōnetici olarak görev yapmaktayken haksız ve hukuka aykırı bir şekilde kamu görevinden çıkarılan kişiler açısından farklı bir pozisyonda görevlendirme yapılabilmesinde -özellikle kişilerin özel hayatına saygı gösteriłmesini isteme hakkına temas eden durumlarda- idarenin takdir yetkisini sınırlandıran, somut, denetlenebilir, ciddi gerekçe gösterilmesini zorunlu kılan ölçütlerin ortaya konulması gerekir. Bunun yanında kuralda yetkili makam ve mercilerin iade kararlarına karşı idari yargıda iptal davası açılabilmesi mümkün ise de idarenin yapacağı değerlendirmeyle ilgili herhangi bir ölçütün tespit edilmemesi, etkin bir yargısal denetim yapıłması imkâmnı da ortadan kaldırmaktadır.
762. Bu açıdan kapsam ve sınırlarının açık, net ve anłaşılır olmaması nedeniyle daha õnce yõnetici olup göreve iade edilen kişilerin aynı pozisyonda atanıp atanmayacağıhususunda idareye tanınan yetki keyfi uygulamalara yol açabilecek niteliktedir.
763. Dolayısıyla kuralda keyfīliği önleyecek bir güvenceye yer verilmediği gibi bu kişilerin kamu görevinden çıkarılmadan önceki pozisyonlarıma atanmamasını gerektirecek hukuki ve fiili zorunluluklar da gösteriłmemiştir. Nitekim kural, yalnızca itiraz üzerine yetkili makam ve mercilerce kamu görevine iade edilen kişilerin yöneticilik pozisyonunda görevlendirilmemesine imkân tanımaktadır. Buna karşın yargı kararıyla kamu görevine iade edilen benzer durumdaki bir kişinin yönetici pozisyonunda tekrar atanmasımı engelleyen bir durum ise bulunmamaktadır.


764. Bu çerçevede terör õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatının bulunmadığıtespit edilerek kamu görevine iade edilen kişilerin yöneticilik görevi dışında öğrenim durumları ve kazamlmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara atanabilmesine imkân tanınmasının kamu hizmetinin etkin ve sağlıklı bir biçimde yürütülmesi amacınıgerçekleştirmek bakımından zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geimediği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralla kişilerin Özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıa getirilen sınırlamamn kamu hizmetinin etkin ve sağlıkl bir biçimde yürütülmesi amacına ulaşılabiłmesi bakımından elverişli bir araç olduğu söylenemez.
765. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır. Îptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 6., 15., 17., 20., 35., 38., 48., 49., 70., 118., 125., 128., ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

3. Maddenin (C) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “.….üç yıl…." İbaresinin “….dört yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
766. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kurallarda kamu görevinden çıkarılanlar ile haklarında ceza soruşturması yürütülenlerin pasaportların iptal edilmesinin yurt dışına çıkma özgüriüğünün yalnızca suç soruşturması ve kovuşturması sebebiyle ve ancak hâkim kararıyla sımırlanabileceğine ilişkin anayasal güvenceye aykırı olduğu, ayrıca kuralların sadece kamu görevinden çıkarılan ya da hakkında soruşturma açılan kişileri kapsamadığı,bunların eşlerinin pasaportlarının da iptaline imkân tanıdığı, suçların şahsiliği ilkesine göre bir kişinin eşinin fillerinden dolayı sorumlu tutulmasının mümkün olamayacağı, suç işlediği yōnünde herhangi bir bilgi veya delil olmayan ve hakkında bu yönde soruşturma da açılmayan, ayrıca hâkim tarafindan herhangi bir tedbir kararı verilmeyen kişinin pasaportunun iptal edilmesinin sõz konusu ilkeye aykırılık oluşturacağı, ayrıca bu durumun Anayasa Mahkemesinin daha õnce ilave tedbirlere karşı etkili denetim mekanizmalarının oluşturulmaması nedeniyle verdiği iptal kararıyla da çeliştiği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 23., 38. ve I53. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i. Fıkranm Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…üç yl.." İbaresi 
767. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (C) fikrasının birinci cümlesinde yer alan dava konusu “…üç yıl..." ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “….dört yıl..…."olarak değiştirilmiştir.

768. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

ii. Fıkranı Kalan Kısmı ile Fıkrada Değişiklik Yapan “.…dört yıl..." İbaresi 

769. 6216 sayılı Kanun'un 43, maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. maddesi yõnünden de incelenmiştir,
770. Kurallar 375 sayılı KHK'nn geçici 35. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, haklarında 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B)fikraları uyarınca idari işlem tesis edilenler ile aynı gerekçeyle haklarında suç soruşturmasıveya kovuşturması yürütülenlerin işlemi yapan kurum ve kuruluşlarca ilgili pasaport birimine derhâł bildirileceğini, bu bildirim üzerine ilgili pasaport birimlerince pasaportlarımın iptal edilebileceğini, ilgili pasaport birimine isimleri bildirilen kişilerin eşlerine ait pasaportların da genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hâlinde aynı tarihte İçişleri Bakanlığınca iptal edilebileceğini hükme bağlamaktadır.

771. Kurallarla 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B) fikralarında yer alan terõr örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek haklarında meslekten veya kamu görevinden çıkarılmasına yõnelik işlem tesis edilen kamu görevlileri ile yine sőz konusu õrgüt veya yapılarla bağlantıları nedeniyle haklarında ceza soruşturması yürütülen kişilerin pasaportlarının pasaport birimleri tarafindan, bu kişilerin eşlerine ait pasaportlarının ise genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hâlinde iptal edilebilmesine imkân tanınmaktadır.

772. Kurallarda pasaportların iptal edilmesine ilişkin işlemin kapsamım kamu görevinden ve meslekten çıkarilanlar ya da bu amaçla yürütülen soruşturmada işiem yapılanlar ile kamu görevlisi olup olmadığına bakılmaksızın terõr õrgütü veya benzeri yapılarla bağlantılı oldukları gerekçesiyle ceza soruşturmasına muhatap olanlar ve bu kişilerin eşlerinin oluşturduğu, kamu görevlileri yönünden kişilerin terör õrgütü veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle kamu görevinden çıkarma tedbirinin uygulanması ya da buna yõnelik farklı işlem yapılması, kamu görevlişi sıfatına bakılmaksızın aynı gerekçelerle kişiler hakkıda ise ceza soruşturması yürütülmesi ve bu kişilerin eşlerinin genel güvenlik açısından mahzurlu olması pasaportlarimın idare tarafindan iptal edilmesinin sebep unsurunu oluşturmaktadır.

773. Kurallar, idareye kişilerin pasaportlarının iptal edilmesine imkân tanımakla yurtdışına çıkma özgürlüğüne sınırlama getirmektedir.

774. Yurt dışına çıkma özgürlüğüne yönelik sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. Ancak sınırlamanın kanuni dayanağımın şeklen var olması yeterli olmayıp kuralın keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli nitelikleri olması gerekir. Bu kapsamda düzenlemeler belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmalıdır.

775. Dolayısıyla sōz konusu niteliklere sahip bir kanuni düzenlemeden babsedilebilmesi kuralın kapsam ve sınırlarıın açık ve net olarak belirlenmesiyle mümkün olabilir. Aksi durum kurallara dayalı olarak idarece tesis edilecek işlemlerde keyfi uygulamalara sebebiyet verebilecektir.

776. Kuralların kapsamını ołuşturan fikranın birinci cümlesinde yer alan baklarında 375 sayılı KHK'nın (A) ve (B) fikraları uyarınca idari işlem tesis edilenler ibaresinin kamu 

görevinden (meslekten) çıkarılan kişiler olduğu değerlendirildiğinde 375 sayılı KHK'nın (A)fikrasımın birinci paragrafinın beşinci cümlesinde de bu kişiler hakkında pasaportlarının iptalinin emredici bir şekilde hükme bağlandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla dava konusu 375sayılı KHK'nın (C) fikrasımın birinci cümlesinde aym kişiler hakkında amlan KHK'nın (A)fikrasıyla çelişki oluşturacak şekilde idareye takdir yetkisi verilmek suretiyle bir kez daha pasaportların iptaline imkân tanınmıştır.

777. Buna karşın anılan ibarenin, terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek haklarında idari soruşturma açılan kişileri ve bu kapsamda yapılabilecek farklı işlemleri içerdiği değerlendirilebilirse de kuralların belirsizliğe yol açabilecek ölçüde farklı yorumlara ve uygulamalara elverişli olduğu açıktır.
778. Bunun yanında kurallar kapsamında yer alan 375 sayılı KHK'nın (B) fikrasıuyarınca kamu görevinden (meslekten) çıkarılanlar ile terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle haklarında ceza soruşturması yürütülen kişiler ve genel güvenlik açısından mahzurlu görülmesi hâlinde bu kişilerin eşlerinin pasaportlarının iptal edilmesinde idareye tanınan takdir yetkisinin kapsam ve sınırlarının da belirsiz olduğu anlaşılmaktadır.Başka bir ifadeyle kuraliar tedbirin uygulanmasında idareye hangi ölçütiere göre değerlendirme yapacağı hususunda herhangi bir belirlilik içermemektedir.
779. Bu itibarla kurallarla yurtdışına çıkma Özgürlüğüne getirilen sınırlamada Anayasa'da öngörülen temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceği koşulunun yerine getirilmediği, dolayısıyla sınırlamanın anayasal anlamda kanuni bir dayanağının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

780. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'mın 13. ve 23. maddelerine aykırdır.Îptalleri gerekir.

Kuralları Anayasa'nın 38. ve 153. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
4. Maddenin (C) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “….üç yu…." İbarelerinin “..dört yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 

a. Fıkranı Birinci Paragrafı ve Paragrafta Yer Alan “..üç yıl.." İbaresinin “..dört yıl.…." Şeklinde Değiştirilmesi 

i. Îptal Talebinin Gerekçesi 
781. Dava dilekçesinde Özetle; dava konusu kurallar kapsamında haklarında soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ait kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelere ulaşılmasına imkân sağlanmasımın kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına aykırılık oluşturacağı, kuralların ayrıca soruşturmaya muhatap kişilerin eş ve çocuklarının eylemlerinden sorumlu tutulmasına imkân tanımak suretiyle suçların şahsiliği ilkesini ihlal ettiği, Öte yandan kurallarda hâkim kararı olmaksızın yetkili mercilere telekomünikasyon yoluyla iletişimin tespiti imkâm getirilmesinin haberleşme Özgürltüğünü sınırladığı, yine kurallara konu işlemlerin MGK kararına dayanılarak yapılmasının yetki gaspı anlamına 

geldiğibelirtilerek kuralların Anayasa'nın20., 22. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

fi. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
(1) Paragrafta Yer Alan “.ç yul.." İbaresi 
782. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin(Ç) fikrasının birinci paragrafında yer alan dava konusu “.…üç yıl..." ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “….dört yıl.…."olarak değiştirilmiştir.

783. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

(2) Paragrafım “.….19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç,.." İbaresi Dışında Kalan Kısmı ile Paragrafta Yer Alan “.…üç yı..." İbaresinin “.…dört yı..…." Şeklinde Değiştirilmesi 
784. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13., 36. ve 118, maddeleri yönünden de incelenmiştir.

785. Kurallar, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle; terör örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin olarak yetkili kurul,komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaç duyulan -telekomünikasyon yoluyla iletişimin tespiti de dâhil olmak üzere- her türlü bilgi ve belgenin kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca soruşturma makamlarına vakit geçirilmeksizin verileceğini öngörmektedir.
786. Kurallar kapsamında haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaç duyulan,kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca soruşturma makamlarına vakit geçirilmeksizin verilmesi öngörülen her türlü bilgi ve belgenin kişisel veri niteliğinde olduğu açıktır.Kurallar, haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarının özel hayati, iş ve sosyal yaşamıyla ilgili her tūrlü bilgi ve belgelerin alınmasına ve kullanıłmasına imkân tanıması nedeniyle kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sinırlama getirmektedir.

787. Kuralda belirli kişilerle ilgili tüm kişisel verilere erişime izin verildiği gözetildiğinde kuralın kapsam ve sınırlarının açık ve net olduğu açıktır. Bu nedenle kuralla kişisel verilerin korunmasım isteme hakkına getirilen sınırlamada kanunilik şartının sağlandığı anlaşılmaktadır 

788. Kuralların kişi yönünden kapsamımı hakkında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bu kişilerin eş ve çocukları oluşturmaktadır. Kuşkusuz kurallar bağlamında yetkili mercilere inceleme ve soruşturmaya muhatap kamu görevlilerinin kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelere erişme imkânının tanınması ile hakkında inceleme ve soruşturma 

bulunmayan kişilere (eş ve çocuklar) ait bilgi ve belgelere ulaşma yetkisinin verilmesi arasında farkIılıklar bulunmaktadır.

789. Hukuk devletinde terör örgütü veya benzeri yapılarla irtibat ya da iltisaklarıhususunda herhangi bir şüphe bulunmayan kişilerin (eş ve çocuklar) -bankacılık mevzuatıçerçevesindeki istisna haricinde- yakınlarıyla ilgili yürütülen bir soruşturmada kullanımak üzere bütün kişisel verilerine erişimine imkânı tanınmasının millî güvenlik, kamu düzeni ve güvenliğinin sağlanması amacına hizmet ettiği söylenemez.

790. Dolayısıyla, terör õrgütü veya benzeri yapılarła bağlantıiı oldukları gerekçesiyle haklarında soruşturma yürütülen kişilerin eş ve çocuklartyla ilgili kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlara kişisel veri niteliğindeki bilgileri temin etme yükümlülüğü öngörülmesinin anayasal anlamda meşru bir amaç taşıdığı sõylenemez. Dolayısıyla kuralın hakkında inceleme ve soruşturma yürütülen kişilerin eş ve çocukları yönünden meşru amacı bulunmamaktadır.
791. Buna karşın terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bułunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle haklarmda inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler açısından durumun benzer olduğu sõylenemez.

792. Kamu kurum ve kuruluşlarında terör Örgütü veya benzeri yapılarla bağlantılarıbulunan kişilerin görev almasının millî güvenlik ve kamu düzeni açısından tehdit oluşturacağıaçıktır. Dolayısıyla kurallar kapsamında haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişilerin tespit edilebilmesi için bu kişilerin kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelerine erişimine imkân tanınması millî güvenlik ve kamu düzeni amacına ulaşılmasına katkısağlamaktadır. Dolayısıyła kurallar bu kişiler açısından meşru amaç taşımaktadır.
793. Terör örgütleri veya benzeri yapılarla mücadele edilerek kamu düzeninin sağlanmasını amaçlayan kuralların demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılamaya yõnelik olmadığı da söylenemez.

794. Terör örgütü ve benzeri yapılarla bağlantısı olduğu iddia edilerek haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişilerle ilgili kişisel veri niteliğindeki bilgilere erişime imkân tanıyan kuralların yukarıda açıklanan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

795. Anayasa'nın 129. maddesi uyarınca Anayasa ve kanunlara sadakat yükūmlūlüğūbulunan kamu görevlilerinden söz konusu yükümlülüğe aykırı davrananların tespit edilerek bunlarla ilgili tedbir alınması ve tedbire ilişkin yõntemlerin belirlenmesinde kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak bu alanda yapılacak düzenlemelerde kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sımırlar içinde tedbir uygulama yetkisi verildiğinin açık olarak gösterilmesi ve keyfliğe karşı yeterli güvencelerin sağlanması gerekir.
796. Anayasa Mahkemesi kamu makamlarına kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelere erişme yetkisi sağlayan kurallarla ilgili yaptığı değerlendirmelerde bazı temel ölçütler belirlemiştir. Öncelikle kamu mercileri tarafından bireyin iş ve sosyal yaşamıyla ilgili bilgilerinin alınması, kaydedilmesi, saklanması ve kullanılması Özel hayata saygıgösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirmektedir. Kamu makamlarına kişisel veri 

niteliğindeki bilgilere erişim yetkisinin tanınmast kanun koyucunun takdir yetkisindedir.Ancak bu alanda yapılacak düzenlemelerde ilgili makamlara tanınan yetkinin kapsamının ayrıntılı olarak gösterilmesi ve keyfiliğe karşı yeterli güvencelerin sağlanması gerekmektedir.Başka bir ifadeyle kurallarda kamu makamlarınca istenecek bilgi ve belgelerin neler olduğu,bunların ne şekilde kullanılacağı, hangi şartlarda ne kadar süre ile muhafaza edileceği,ilgililerin söz komusu bilgilere itiraz etme imkâmmın bulunup bulunmadığı, bilgilerin belirli süre sonunda imha edilip edilmeyeceği, edilecekse hangi usulün uygulanacaği, keyfi uygulamalara, yetki aşımına karşı yapılacak denetim ve uygulanacak yaptırıma ilişkin hususlara ayrmtılı olarak yer verilmelidir (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, §171;AYM, E.2018/163, K.2020/13, 19/2/2020, § 16; AYM, E.2020/24, K.2021/39, 3/6/2021, §48; AYM, E.2018/91, K.2020/10, 19/2/2020, § 133; Fatih Saraman [GK], B. No: 2014/7256,27/2/2019, §§ 89, 90; Turgut Duman, 29/5/2019, B. No: 2014/15365, § 88).
797. Anayasa Mahkemesinin söz konusu değerlendirmelerinden anlaşılacağı üzere yetkili kuruł, komisyon ve mercilerce ihtiyaç duyulan kişisel verilerin gerçekten soruşturma amacının gerektirdiği ölçüde bilgi ve belge içermesi, bunlara ulaşılmasının nihai amaç olan kamu hizmetinin etkinliğinin sağlanması açısından zorunlu olması gerekmektedir. Dolayısıyla inceleme ve soruşturma yürüten makamlara verilecek kişisel verilerin toptancı bir yaklaşımla ilgili-ilgisiz tüm bilgi ve belgeleri içermesi söz konusu gerekliliği ortadan kaldıracaktır. Bu itibarla söz konusu tedbirin amacına uygun bir şekilde kullanılması, tedbir için gerekli şartların belirlenmesi ve bunlara karşı yeterli güvencelerin oluşturulmasıyla mümkündür.
798. Kişisel verilerin işlenmesinde, kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları düzenlemek suretiyle bu konuda özel güvenceler öngören 24/3/2016 tarihli ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunmaşı Kanunu'nun kurallar bakımından uygulanma kabiliyetinin bulunup bulunmadığının bu bağlamda değerlendirilmesi gerekmektedir.

799. Anılan Kanun'un “İstisnalar” başlıklı 28. maddesinin (1) numaralı fikrasının (c) bendinde, "kişisel verilerin milli savunmayı, millı güvenliği, kamu güvenliğini, kamu düzenini veya ekonomik güvenliği sağlamaya yönelik olarak kamunla görev ve yetki verilmişkamu kurum ve kuruluşları tarafindan yürütülen önleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetler kapsamında işlenmesi hálinde" söz konusu kanun hükümlerinin uygulanmayacağıbelirtilmiştir.

800. Dolayısıyla yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından milli güvenlik, kamu güvenliği ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla õnleyici, koruyucu ve istihbari faaliyetler kapsaminda elde edilen kişisel verilerin işlenmesinde 6698 sayılı Kanun hükümlerinde yer alan güvencelere yer verilmeyecektir.

801. Kurallar kapsamında yetkili mercilerce erişimine izin verilen kişisel verilerin millı güvenlik, kamu güvenliği ve kamu düzeni amacını sağlamaya yönelik olarak õnleyici ve koruyucu faaliyetler kapsamında elde edilmediği söylenemez. Nitekim Anayasa Mahkemesi kararlarında millīı güvenlik, kamu güvenliği ve kamu düzenini sağlama amacıyla uygulanan kamu görevinden çıkarmanın cezai boyuttan yoksun bir tedbir olduğu belirtilmiştir. Tedbir işleminin niteliği itibarıyla õnleyici ve koruyucu bir işleve sahip olduğu açıktır.

802. Bu açıdan kamu gõrevinden çıkarma amacıyla yapılan inceleme ve soruşturma sırasında kişisel veri niteliğindeki bilgilere ulaşılmasına imkân tanıyan kuralların 6698 sayılıKanun'da yer alan güvenceler kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olmayacağıanlaşılmaktadır.
803. Devletle arasında sadakat bağı olan kamu görevlileriyle ilgili yapılan inceleme ve soruşturma kapsamında bu kişilerle ilgili kişisel verilere ulaşmanın bağlam, kapsam ve sınırlarının ne olacağı, elde edilen bilgilerin başka amaçla kullanılıp kullanılmayacağı gibi farklı güvencelere bağlanması gereken sorunları gündeme getirmektedir.
804. Bu yönüyle kişisel verilerin elde edilmesinde söz konusu yönteme başvurulmasını gerektirecek sebeplerin niteliği, ilgili kişilerin tedbir kapsamındaki konumu,bilgi ve belgelerin içeriği, incelenme, değerlendirilme ve korunmasına ilişkin esaslar ile verilerin başkalarıyla paylaşılması ve ortadan kaldırıłmasına ilişkin güvencelerin kanunda açık bir şekilde düzenlenmesi gereklidir.
805. Kurallarda terör örgütü veya benzeri yapılara irtibatı veya iltisakı olduğu gerekçesiyle haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kamu görevlilerine ilişkin yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaç duyulan bilgi ve belgelerin kapsam ve sınır,bunların alınmasına, kullanılmasına ve imha edilmesine ilişkin esaslar, Özellikle keyfiliğe karşı denetim ve uygulanacak yaptırımlarla ilgili yeterli güvencelerin öngörülmediği anlaşılmaktadır.
806. Dolayısıyla 6698 sayılı Kanun kapsamında yer almadığı anlaşılan kurallarda söz konusu güvenceler ve temel ilkeler belirlenmeksizin kişisel veri niteliğindeki bilgi ve belgelerin kamu ve õzel tüm kurum ve kuruluşlarca soruşturma makamlarına verilmesine imkân tanınması suretiyle kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına getirilen sınırlama Anayasa'yla bağdaşmamaktadır.
807. Öte yandan kurallar kapsamında haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişilerle ilgili ilgili yapılacak işlemde MGK kararına atıf yapılması, bu kişilerin terör Örgütlerine veya MGK'ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üye veya mensup oldukları gerekçesiyle inceleme ve soruşturma yürütüldüğünün belirtilmesi nedeniyle fikranın birinci paragrafinda yer alan “….Milli Güvenlik Kurulunca..." ve “..iyeliği, mensubiyeti veya..."'ibarelerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
808. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların...*bölümünde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca..." ve “.…üyeliği, mensubiyeti ve.."ibarelerinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıkłanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.
809. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 36., 38. ve 118.maddelerine aykırıdır. İptalleri gerekir.


Kurallar, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nn 22. maddesi yõnünden incelenmemiştir.

(3) Paragrafta Yer Alan “….19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç,..." İbaresi 
810. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (C) fikrasının birinci paragrafinda terðr õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle haklarında inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin olarak yetkili kurul,komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaç duyulan, 5411 sayılı Kanun uyarınca müşteri sırrıkapsamında kabul edilenler hariç telekomünikasyon yoluyla iletişimin tespiti de dâhil olmak üzere her türlü bilgi ve belgenin kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca soruşturma makamlarına vakit geçirilmeksizin verileceği belirtilmiştir. Amılan paragrafta yer alan “.…19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacilık Kanunu uyarınca mūşteri sirrı kapsamında kabul edilenler hariç, … " ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.Bu itibarla kuralla 5411sayılı Kanun uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilen bilgi ve belgeler yetkili kurul,komisyon ve diğer mercilerce talep edilebilecek bilgi ve belgelerden hariç tutulmuştur.
811. Anılan paragrafinın kalan kısmımın iptali nedeniyle kuralın uygulanma imkânıkalmamıştır. Bu nedenle söz konusu ibare 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralıfikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu ibare yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir 

b. Fıkranın İkinci Paragrafı ile Anılan Paragrafta Yer Alan “..üç yı..."İbaresinin “..dört yıl.…." Şeklinde Değiştirilmesi 
i. İptal Talebinin Gerekçesi 
812. Dava dilekçesinde δzetle; 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (Ç)fikrasını birinci paragrafina yönelik gerekçelerle kuralların Anayasa'nın 20., 22. ve 38.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

ii. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
(1) Paragrafta Yer Alan “..üç yıl..." İbaresi 
813. 375 sayılı KHK'mn geçici 35. maddesinin (Ç) fikrasının ikinci paragrafinda yer alan dava konusu “…üç yıl..." ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “….dört yıl…."olarak değiştirilmiştir.

814. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

(2) Paragrafm Kalan Kısmı ile Paragrafta Yer Alan “…üç yu..." İbaresinin “...dört yı..." Şeklinde Değiştirilmesi 


815. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgileri nedeniyle Anayasa'mn 13. maddesi yönūnden de incelenmiştir.

816. Kurallarla, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dõrt yıl süreyle, kamu kurum ve kuruluşlarımın personeline ve bunların eş ve çocuklarına ait olup Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna (TMSF) devredilen ve faaliyet izni kaldırılan Asya Katılım Bankası A.Ş. de (Bank Asya) veya bu Bankayla ilgili olarak TMSF'de, Bankacılık Düzenieme ve Denetleme Kurumunda (BDDK) ya da Malî SuçlarıAraştırma Kurulu Başkanlığında (MASAK) bulunan her türlü bilginin, bu personelin çalıştığıkurum ve kuruluşlarca talepte bulunulması durumunda gecikmeksizin verileceği, bu işlemlere ilişkin olarak 5411 sayılı Kanunun 73. maddesinin birinci fikrasında yer alan sınırlamanın uygulanmayacağı hükme bağlanmaktadır.

817. Kurallar kamu kurum ve kuruluşlarına, kişilerle ilgili olarak kapatılan Bank Asya, TMSF, BDDK, MASAK bünyesinde bulunan her türlü bilgiye erişme imkânısağlamakla kişisel verilerin korunması hakkına sınırlama getirmektedir.
818. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (Ç) fikrasının birinci paragrafin “.…19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç,.…." ibaresi dışında kalan kısmı ile paragrafta yer alan “.…üç yıl.."ibaresinin“….dört yıl..."şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
819. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırıdır Íptali gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca 22. maddesi yönünden incelenmemiştir.

Kuralların Anayasa'nın 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
5.Maddenin (D) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “….ç yı.…." İbaresinin “….dört yıl.."Şeklinde Değiştirilmesi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
820. Dava dilekçesinde Özetle; 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B)fikralarına yönelik gerekçelerle kuralların Anayasa'nın 2., 6., 13., 15., 17., 20., 23., 35., 36.38., 48., 49., 70., 118.,125., 128. ve 129. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
i. Fıkranın Birinei Cümlesinde Yer Alan “…üç yıl.…." İbaresi 
821. 375 sayılı KHK'nın (D) fikrasının birinci cümlesinde yer alan dava konusu …üç yı.…" ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “….dört yıl.…" olarak değiştirilmiştir.


822. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

ii. Fıkranın Birinci Cümlesinin Kalan Kısmı ile Fıkrada Yer Alan “..üç yıl.."İbaresinin “..dört yıl.." Şeklinde Değiştirilmesi 
823. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin kalan kısmında anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, TSK'dan,Jandarma Genel Komutanlığından, Sahil Güvenlik Komutanlığından ve Emniyet Teşkilatından herhangi bir sebeple ayrılmış veya çıkarımış olanlardan terör örgütlerine veya MGK'ca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin rütbelerinin ilgili bakanın onayıyla alınacağıöngörülmüştür..

824. Kural kapsamında yer alan kamu görevlilerinden fikranın;
- (1) numaralı bendinde TSK'dan emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan,6413 sayılı Kanun hükümlerine göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan, devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan veya istifa eden subay,sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, devlet memuru, işçi, uzman erbaş,sözleşmeli erbaş ve erler ile 926 sayılı Kanun'un geçici 32. maddesi kapsamında haklarında işlem tesis edilen kişilerin,
-(2)numaralı bendinde Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığından emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan, ilişiği kesilen, disiplin hükümlerine göre meslekten veya devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen,müstafi sayılan, istifa eden veya çekilmiş sayılan subay, sõzleşmeli subay, astsubay,sōzleşmeli astsubay, uzman jandarma, devlet memuru, işçi, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erlerin,
- (3) numaralı bendinde 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu'nun 55. maddesinin on dokuzuncu ve yirminci fikraları ile geçici 27.maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan veya disiplin hükümlerine göre meslekten veya devlet memurluğundan çıkarılanlar ile müstafi sayılanların,
rütbelerinin ilgili bakanın onayıyla alınacağı hükme bağlanmıştır.
825. Dava konusu kurallarda yer alan kişiler hakkında yapılacak değerlendirmeler sonucunda her bir kişi nezdinde bireysel nitelikte idari işlem tesis edilerek rütbelerin alınmast kararının verilebileceği anlaşılmaktadır.

826. Kural kapsamında TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sözleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrılan ve terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerin rütbelerinin alınması bunların sağladığı haklardan ve statüden yararlanma gibi birtakım kazanımlarının ortadan kaldırılması sonucunu doğurmaktadır. Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin Anayasa'mın 20. maddesinde güvence altına alınan Özel hayata saygıgōsterilmesini isteme hakkına sıırlama getirdiği açıktır 

827. Anayasa Mahkemesinin Önceki kararlarında belirtildiği gibi kuralda geçen iltisak ve irtibat kavramlarının objektif anlamımın, kapsam ve sınırlarının durum ve şartlara göre yargı içtihatlarıyla değerlendirilerek belirlenebileceği gözetildiğinde antlan ifadelerin kategorik olarak belirsiz olduğu sðyłenemez (AYM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019;AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/6/2021). Dolayısıyla kurallarla sÖz konusu hakka, kanuna dayalı olarak kısıtlama getirildiği açıktır.

828. Kurallarda yer alan kişilerin doğrudan kamu otoritesini kullanma yetkisi olmasa da millî güvenlik aleyhine faaliyette bulunmak isteyen terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantılı kişilerin daha õnce çalıştığı kurumun sağladığı statüden kaynaklanan avantajlarıkamu güvenliği aleyhine kullanabilmesi mümkündür. Daha õnce kamu görevinde bulunma nedeniyle belirli bir unvana sahip olmanın, kişiler ve devlet nezdinde güven oluşturmada etkili bir araç olarak kullanılamayacağı, bu güvenin devlet ve kamu güvenliği aleyhine bazıfaaliyetlerde bulunmayı kolaylaştırmayacağı sõylenemez.

829. Kurallarda kişilerin rütbeleri alınırken bu sıfatın sağladığı avantajlar ortadan kaldırılmaktadır. Nitekim daha önce kamu görevlisi olarak çalışmak, kişilere silah taşıma ruhsatına sahip olma, pilot lisansı, dalgıçlık sertifikasına sahip olma, özel güvenlik sertifikasına sahip olma, emekli emniyet mensubu kimliğine bağlı olarak sosyal tesislerden yararlanma gibi birtakım avantajlar sağlamaktadır.

830. Dolayısıyla kurallar kapsamında kamu görevinden farklı nedenlerle ayrılmışolan kişilerin terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantıları olduğu gerekçesiyle rütbelerinin alınmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu anlaşıImaktadır.

831. Daha önce farklı kurumlarda kamu görevlisi olarak çalışan ve devletin varlığına, demokratik düzenine ve millı güvenliğine tehlike oluşturan terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerin rütbelerinin alınmasını öngören kuralın millîi güvenlik, demokratik anayasal düzen ve kamu güvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli olmadığı sõylenemez.
832. Kurallar kapsamında rütbelerin alınması kararı verilirken esas alınan ölçütler ile benimsenen yöntemin iptal davasına konu kuralların gerekliliğinde dikkate alınması gerekir.Kuralların gerekliliği, rütbelerin alımması tedbirinin gerek içerik ve gerekse yöntem itibarryla meşru amacı gerçekleştirmede temel hak ve özgürlüklere daha az sınırlama oluşturabilecek başka araçlara başvurulması ihtimalini ortaya çıkarıp çıkarmadığıyla belirlenebilecektir.
833. Kuşkusuz kanun koyucunun kamu güvenliği aleyhine faaliyetlerde bulunan ōrgüt veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle daha õnce kamu görevinde bulunmanın sağlayacağı kazanımlarla ilgili işlemler tesis etmesi, buna yönelik şartları ve usulleri belirlemesinde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Nitekim dava konusu kurallarda yer alan kişilerin bir kısmıın tabi olduğu özel düzenlemelerde de mahkûmiyet hükmüne bağlıolarak rütbelerin alınmasıyla ilgili benzer hükümlere yer verilmiştir.
834. Kurallar kapsamında söz konusu mevzuatlarda belirtilen şartlarm dışında rütbelerin alınmasıyla ilgili farkh esas ve usullerin benimsenmesi ihtiyacı kuralların 

gerekliliğinin tespiti açısından oldukça önemlidir. Başka bir ifadeyle olağan koşullarda bir mahkeme hükmüne bağlı olarak ya da farklı nedenlerle kişilerin rütbelerinin alınmasımümkünken dava konusu kuralda benimsenen esaslar çerçevesinde sõz konusu tedbirin uygulanmasının meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olup olmadığının ortaya konulmast zorunludur.

835. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan “.…ūç yı..."ibaresinin “…dört yı.." şeklinde değiştirilmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili yapılan değerlendirmelerde belirtildiği gibi kurallarda irtibat ve iltisak kavramlarına sonuç bağlanarak rütbelerin alınması işleminin yetkili mercilerin değerlendirmelerine bırakılmasının millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması amaçlarına ulaşma bakımından gerekli olduğu söylenebilir.
836. Kuralda benimsenen yöntem açısından olağan dönemde rütbelerin alınmasıtedbiri uygulanmadan önce kişilere bir iddia yöneltilerek bunlara karşı savunma ve delil sunma imkâmının tanınması ve bu yönde usule ilişkin güvencelerin oluşturulmasının kuralların ölçülülüğünde temel alınması gereken unsurlardan olduğu açıktır.
837. Kurallarda terör Örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlı olduğu değerlendirilen TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sözleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrıian kişiler hakkında rütbelerin alınması kararı verilmeden önce ilgili merciler tarafindan uygun vasıtalarla savunma ve delil sunma imkâmı sağlanmak suretiyle kişilerin sürece katılımınısağlayacak herhangi bir usulün benimsenmediğigörülmektedir.

838. 375 sayılı KHK'nm geçici 35. maddesinin (G) fikrasımın üçünçü paragrafinda,anılan maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilecek olanlara yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafindan savunma hakkının verileceği belirtildiği hâlde kurallarda buna yönelik bir dūzenleme yapılmamıştır.

839. Dolayısıyla kurallar kapsamında TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sõzleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrılanlardan terör õrgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlı olduğu değerlendirilen kişilerin haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkânının tamındığı bir soruşturma süreci yürütülmeden ve bu streç sonunda somut olgu ve olaylar çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak ulaşılan sonucun dayandığımaddi ve hukuki temelleri gösteren gerekçeler açıklanmadan yetkili mercilerce rütbelerinin alınmasına imkân tanınmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacıbakımından demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sôylenemez.

840. Bunun yanında tedbir kararına karşı idari yargıda dava açma imkâmının bulunması olağan dönem koşullarında rütbelerin alınması kararı Öncesinde bireyselleştirme 

koşulunun sağlanmadığı söz konusu tedbir sürecini milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacı bakımından ölçülü hâle getirmez.

841. Öte yandan kurallar kapsamında TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından ayrılan kişilerle ilgili yapılacak işlemde MGK kararına atif yapılması, bu kişilerin terõr Örgütlerine veya MGK'ca devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üye veya mensup oldukları gerekçesiyle tedbir uygulandığının belirtilmesi nedeniyle fikramn birinci paragrafinda yer alan“... Milli Gülvenlik Kurulunca…." ve “.. üyeliği, mensubiyeti veya."ibarelerinin ayrica değerlendirilmesi gerekir.

842. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği.mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu gõrevinden çıkarılanların...bölümünde yer alan“…Milli Güvenlik Kurulunca…” ve“.…üyeliği, mensubiyeti ve…"ibarelerinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu õlçüde dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

843. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın I3., 20., 36., 38. ve 118.maddelerine aykirıdır. İptali gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 36., 38. ve 118. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica Anayasanın 2., 6., 15., 17., 23., 35., 48., 49., 70., 125., 128. ve 129.maddeleri yõnünden incelenmemiştir.

jiiFıkranı İkinei ila Altıneı Cümleleri 
844. Fıkranın dava konusu kuralları içeren ikinci, üçüncüi, dördüncü, beşinci ve altıncı cümlelerinde rütbelerin alınması kararına bağlı olarak uygulanacak usul ve ilave tedbirler düzenlenmiştir.

845. 375 sayılı KHK'mn (D) fikrasının dava konusu ikinci ila altıncı cümlelerinde;rütbeleri alınan kişilerin görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevine yeniden kabul edilmeyecekleri, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemeyecekleri, bu kişilerin on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği, bunların uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sıfatlarını kullanamayacakları, bu unvan ve sıfatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları, uhdelerinde bulunan her türlü mttevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve diğer görevlerinin de sona ermiş sayılacağı, silah ruhsatlarının, emekli kimliklerinin, gemi adamlığına ilişkin belgelerinin, pilot lisansları ile ilgili pasaport birimlerince pasaportlarımın iptal edileceği, özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları belirtilmiştir.
846. Anılan fikranın birinci cümlesinin iptali nedeniyle kuralların uygulanma imkânt kalmamıştır, Bu nedenle söz konusu cümleler 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralt fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu cümlełer yõnünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.


6. Maddenin (E) Fikrası
a. Iptal Talebinin Gerekçesi 
847. Dava dilekçesinde Özetle; 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B)fikralarına yõnelik gerekçelerle kuralların Anayasa'nı 2., 6., 13., 15., 17., 20., 23., 35., 36.,38., 48., 49., 70., 118.,125., 128. ve 129, maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
i. Fıkrada Yer Alan “... ve (D)..." İbaresi Yönünden 
848. Dava konusu kuralla 375 sayıß KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrast uyarınca haklarında işlem tesis edilenlerin uhdelerinde taşımış oldukiarı büyükelçi, vali gibi unvanları ve yüksek mahkeme başkan ve üyeliği, mūsteşar, hâkim, savci, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve stfatlarını kullanamayacakları ve bu unvan, sifat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları hükme bağlanmıştır.
849. Amlan fikranın birinci cümlesinin iptali nedeniyle kuralım uygulanma imkânıkalmamıştır. Bu nedenle sõz konusu ibare 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralt fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu ibare yöntnden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir 

ii. Fıkranın Kalan Kısmı
850. Dava konusu kural 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B)fikraları gereğince meslekten ve kamu görevinden çıkarılan kişilerin uhdelerinde taşımışoldukları büyükelçi, vali gibi unvanları ve yüksek mahkeme başkan ve üyeliği, müsteşar,hâkim, savcı, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sifatlarım kullanamayacakları ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarınıöngörmektedir.

851. Kural, meslekten ve kamu görevinden çıkarılan kişilerin büyükelçi, vali gibi unvanları ve yüksek mahkeme başkan ve üyeliği, müsteşar, hâkim, savcı, kaymakam ve benzeri meslek adlarını ve sıfatlarını kullanamayacaklarımı, bu unvan, sifat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklarımı düzenlemekle Anayasa'nın 20.maddesinde düzenlenen kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sımırlama getirmektedir.

852. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kısmı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle amılan fikrada yer alan ".…üç yıl.…"ibaresinin“….dört yıl..."şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

853. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'mın 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir Iptal talebinin reddi gerekir.


Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 2., 6., 70. 125., 128. ve 129. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2., 6., 70.125., 128. ve 129. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa'nın 15., 17., 23., 35., 36., 38., 48., 49. ve I18. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

7. Maddenin (F) Fikrast 
a. Iptal Talebinin Gerekçesi 
854. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kural kapsamında içeriği belirsiz kavramlarla yürütülen soruşturmalarda görev alan kişiler için getirilen dokunulmazlığın keyfīuygulamalara yol açabileceği, kamu görevlilerinin sorumluluktan kurtulmalarına imkân tanınmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2.maddesine aykırı olduğu iteri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i. Fikrada Yer Alan “... ve (D).." İbaresi 
855. Kural 375 sayıhı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fkrası kapsamındaki görevler yerine getirilirken görevin niteliğinden doğan veya görevle ilgili olmak şartıyla görevin ifası sırasında işlendiği iddia olunan suçlardan dolayı kamu görevlileri hakkında adl ve idari soruşturma ile kovuşturma yapılmasımın ilgisine göre ilgili bakan, Cumhurbaşkanıveya yetkilendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısının iznine bağlı olduğu hükme bağlanmıştır.
856. Amlan fikranın birinci cümlesinin iptali nedeniyle kuralın uygulanma imkânıkalmamıştır. Bu nedenle sõz konusu ibare 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaral fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu ibare yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir.

ii. Fıkranın Kalan Kısmı
857. 375 sayılı KHK'mn geçici 35. maddesinin (F) fikrasını dava konusu kalan kısmında anılan maddenin (A) ve (B) fikraları kapsamındaki görevler yerine getirilirken görevin niteliğinden doğan veya görevle ilgili olmak şartıyla görevin ifası sırasında işlendiği iddia olunan suçlardan dolayı kamu görevlileri hakkında adli ve idari soruşturma ile kovuşturma yapılmasının ilgisine göre ilgili bakan, Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısının iznine bağlı olduğu hükme bağlanmıştır.
858. Kuralda kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbirleriyle ilgili olarak yürütülen soruşturmalarda görev alan kişiler hakkında disiplin ve cezai yönden özel soruşturma ve kovuşturma usulleri düzenlenmektedir.


859, Bu çerçevede, adli ve idari soruşturma ve kovuşturma konusu fiillerin 375 sayılıKHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B) fikraları kapsamıda kamu görevinden (meslek)çıkarma işlemiyle ilgili yürütülen soruşturma sürecindeki görevlerin yerine getirilmesi sırasında işlenmesi, söz konusu fiillerin görevin niteliğinden doğması ya da görevle ilgili olması gerekmektedir. Bu durumda soruşturma sürecinde görev alan kişiler hakkında adli ve idari soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi ilgisine göre ilgili bakan, Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği Cumhurbaşkanı yardımcısının iznine tabi olacaktır.
860. Anayasa'nın 2. maddesinde güvence altına alıman hukuk devleti ilkesine göre kanuni düzenlemeler, kişiler ve idarece kapsam ve sınırlarının herhangi bir tereddüde mahal vermeyecek ölçüde açık ve net olmalıdır. Bu bağlamda hukuki belirlilik ilkesi gereği yasal düzenlemelerin istikrarlı bir şekilde aynı olaylarda benzer sonucu doğuracak şekilde uygulanmaya elverişli olması, hukuka aykırı davranışlar için öngörülen yaptırımlar ile bu kapsamda idareye tanınan yetkinin kullanımının kişiler ve idarece belirli bir kesinlik içinde yerine getirileceğinin öngörülmesi gerekmektedir. Bu durum aynı zamanda hukuki güvenliğin sağlanmasına da katkı sunmaktadır.

861. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasında Anayasa Mahkemesi üyeleri, Yargıtay daire başkam ve üyeleri, Danıştay daire başkam ve üyeleri, hâkim ve savcılar, askerî hâkimler ve Sayıştay meslek mensupları hakkında hangi kurul ya da komisyonlar tarafindan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

862. Antlan maddenin (B) fikrasında ise TSK, Milli Savunma Bakanlıği, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, yükseköğretim kurumlari, mahallî idareler ve 657 sayılı Kanun'a gōre her türlü kadro, pozisyon ve statūde istihdam edilen personelin Millı Savunma, İçişleri ya da ilgili bakanın onayıyla,yükseköğretim ve üniversite yönetim kurulu kararıyla, açıkça bir bakanhığa bağlı, ilgili veya ilişkili olmayan kurumiarda ise atamaya yetkili amirin onayryla kamu görevinden çıkarma tedbirinin uygulanacağı belirtilmiştir.

863. Dava konusu kuralda 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) ve (B)fikraları kapsamındaki kurul ya da komisyonlarda görev alan kişiler hakkında soruşturma ya da kovuşturma iznini kimin vereceği hususunda herhangi bir belirlilik bulunmamaktadır.Başka bir ifadeyle söz konusu fikralarda farklı kurumlarda görev yapan farklı statüdeki kamu görevlileriyle ilgili soruşturma yürüten kurul ve komisyonlarda görev alan kişiler hakkında soruşturma ve kovuşturma izni verecek makamların her bir kurul ve komisyon nezdinde eşleştirme yapılmak suretiyle ayırt edici bir şekilde tespit edilmediği anlaşılmaktadır.
864. Bunun yanında kural kapsamında izin vermeye yetkili makamların ilgili bakan,Cumhurbaşkanı veya yetkilendireceği Cumhurbaşkam yardımcısı olduğu belirtilmişse de herhangi bir bakanlığa bağlı, ilgili veya ilişkili olmayan kurumlardaki kamu görevlileri hakkında soruşturma ve kovuşturma izninin kim tarafindan verileceği hususunda da bir açıklık bulunmamaktadır. Dolayısıyla kuralın izin vermeye yetkili makamlar yönünden belirsizlik içerdiği açıktır. Bu itibarla her durum ve şartta objektif ve nesnel olarak uygulanabilir nitelikte, açık ve net olmayan kuralın hukuk devleti ilkesiyle bağdaşan bir yönübulunmamaktadır.


865. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'mın 2. maddesine aykırıdır. Îptali gerekir.
8.Maddenin (G) Fıkrası ve Anılan Fıkrada Yer Alan “..üç yıl.." İbaresinin “.…dört yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
866. Dava dilekçesinde özetle; kişiler hakkında yürütülen soruşturmalar ve görevden uzaklaştırma işlemlerinin uzun sürmesinin onların mali ve sosyal haklarımı etkileyeceği,itibarlarını zedeleyeceği, soruşturma ve görevden uzaklaştırma sürelerinin uzatılmasının kişilerin adil yargılanma hakkı ile makul sürede yargılanma hakkını ihlal edeceği, Öte yandan kişilerin hangi fiiller dolayısıyla soruşturmaya maruz kaldığı ve haklarındaki delillerin nelerden ibaret olduğunun kendilerine bildirilmemesi nedeniyle gerçek anlamda savunma hakkıın kullamlamayacağı, kurallarda yer alan işłemlerin MGK kararına dayanılarak yapılmasımın da yetki gaspı anlamıma geldiği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 17., 35., 36.,118. ve 129, maddelerine aykırı olduğu ileri sürüłmüştür 
b. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
i. Fıkranı Birinci Paragrafı
(1) Paragrafta Yer Alan “..üç yı..." İbaresi 
867. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasının birinci paragrafinda yer alan “…üç yıl.…." ibaresi 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle “.…dört yıl..." olarak değiştirilmiştir.

868. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

(2) Paragrafta Yer Alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca..." İbaresi 
869. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasının birinci paragrafında terõr örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştıranlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan soruşturmaya başlama, görevden uzaklaştırma ve değerlendirme süreleriyle ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.Anılan paragrafta yer alan “.….Milli Güvenlik Kurulunca... " ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

870. 7145 sayılı Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların..'bölümünde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca.." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.


871. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 118. maddesine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın I18. maddesine aykın görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nı 17., 35., 36. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
(3) Paragrafta Yer Alan “..üyeliği, mensubiyeti veya..." İbaresi 
872. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'mn 38. maddesi yönünden de incelenmiştir.

873. 375 sayıl KHK'nın geçici 35, maddesinin (G) fikrasının birinci paragrafında terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılan veya açığa alımanlar bakımından uygulanacak süreler düzenlenmiştir. Anılan paragrafta yer alan “…üyeliği, mensubiyeti veya.." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

874. 7145 sayıl Kanun'un 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği.mensubiyeti ve iltisakı yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.….'böltmünde yer alan "…üyeliği, mensubiyeti ve.…." ibaresinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
875. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36. ve 38. maddelerine aykırıdır. Îptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 36. ve 38, maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 17., 35., 118. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
(4) Paragrafin (a) Bendi 
876. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

877. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddenin (G) fikrasının (a) bendinde maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya devletin milli gūvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatta yer alan soruşturmaya başlama süresinin uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.

878. Kural kapsamındaki görevden uzaklaştırma ve açığa alma tedbirlerinin amılan maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca yürütülen idari soruşturmalarla ilgili olduğu açıktır.
879. 657 sayıl Kanun'un 137. maddesinde görevden uzaklaştırma tedbiri düzenlenmiştir. Amılan maddede görevden uzaklaştırmanın kamu hizmetlerinin gerektirdiği 

hâllerde, görevi başında kalmasında sakınca görülen devlet memurları hakkında alınan ihtiyati bir tedbir olduğu belirtilmiştir.

880. Dolayısıyla sõz konusu tedbir kapsamında, memur hakkında idari inceleme ve soruşturma yapılmasımı gerektiren ve kamu hizmetinin yerine getirilmesini önemli ölçüde etkileyecek fillerle ilgili ortaya atılan iddiaların açığa kavuşturulması, bu süreçte idari hizmetlerin sağlıklı işleyişini sağlamak amacryla kişilerin belirli bir süre görevden uzaklaştırılması mümkündür. Söz konusu Kanun'da görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulanıp uygulanmaması hususunda yetkili mercilere takdir yetkisi tanınmıştır 
881. Memurlar hakkında idari soruşturma açılmadan da görevden uzaklaştırma tedbirinin başlatılması mümkündür. Ancak bu durumda 657 sayılı Kanun'un 139. maddesine göre görevden uzaklaştırmayı izleyen on iş günü içinde idari soruşturmaya başlanmasızorunludur. Kanun'un 140. maddesinde ise haklarında mahkemelerce cezai kovuşturma yapılan devlet memurlarımın da görevden uzaklaştırılabilecekleri öngörülmüştür 
882. Kanun'un 145. maddesinde görevden uzaklaştırmanın bir disiplin kovuşturmasınedeniyle olduğu takdirde en çok tç ay devam edebileceği, bu süre sonunda soruşturma hakkında bir karar verilmediği takdirde memurun görevine başlatılacağı belirtilmiştir.Dolayısıyla başlatılan bir disiplin soruşturması kapsamında memur hakkında gõrevden uzaklaştırma tedbiri en çok üç ay için uygulanabilecektir. Ancak söz konusu süre 375 sayılıKHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasımın (b) bendi uyarınca yetkili merciler tarafindan bir yıla kadar uzatılabilecektir.

883. 657 sayıı Kanun'un 141. maddesinde görevden uzaklaştırılan ve görevi ile ilgili olsun veya olmasın herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınan memurlara bu süre içinde aylıklarınım üçte ikisinin õdeneceği, bu durumdaki kişilerin Kanun'un öngördüğüsosyal hak ve yardımlardan faydalanmaya devam edecekleri, memurun göreve tekrar başlatılmasını gerektiren hâllerde, aylıklarından kesilen miktarın kendilerine ödeneceği ve görevden uzakta geçirdikleri sürenin, derecelerindeki kademe ilerlemesinde ve bu sürenin derece yükselmesi için gerekli en az bekleme süresini aşan kısmının üst dereceye yükselmeleri hâlinde bu derecede kademe ilerlemesi yapılmak suretiyle değerlendirileceği belirtilmiştir.

884. Dolayısıyla görevden uzaklaştırma tedbirinin geçerli olduğu dönemde kişilerin 657 sayılı Kanun'dan kaynaklanan mali haklarının bir kısmından yoksun bırakıldıklarıanlaşılmaktadır,
885, Görevden uzaklaştırma tedbiri idari işlem niteliğinde olduğundan ilgililerin tedbirle ilgili verilen kararlara ya da tedbirin kaldırılması için yapılan başvuruya cevap verilmemesi hâlinde idari yargıda dava açma imkânları bulunmaktadır.
886. TSK'ya mensup subaylar ve astsubaylarla ilgili hükümlerin yer aldığı 926 sayılıKanun'un 65. maddesinde ise açığa alınma tedbiri düzenienmiştir. Anılan maddede, belirli suçlardan dolayı haklarında kamu davası açılanların, ilgili kuvvet komutanlığının teklifi üzerine veya resen Milli Savunma Bakanlığı tarafindan açığa alınabileceği belirtilmiştir.Dolayısıyla asker kişiler hakkında açığa alınmanın ceza kovuşturmasının başlamasıyła birlikte uygulanabilen bir tedbir olduğu anlaşılmaktadır.


887. Kişilerin meslekleriyle ilgili görev ve yetkilerini kullanmalarının engellenmesi onların sosyal hayatında üçüncü kişilerle kuracağı ilişkiler ve itibarları üzerinde ciddi etkiler oluşturabilir, Dolayısıyla kuralda õngõrülen tedbirin kişilerin meslek hayatlarımı, kişisel gelişimlerini ve itibarlarım ciddi ölçüde etkileyebilecektir. Bu nedenle kuralın Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan kişilerin Özel hayatina saygı gösterilmesini isteme hakkıyla yakından ilgili olduğu açıktır.

888. Bunun yanında kural kapsamında kişilerin görevden uzaklaştırılmaları veya açığa alınmaları nedeniyle bir kısım mali haklardan yoksun bırakıimaları mülkiyet hakkinıetkileyebilir. Buna göre, terör örgütlerine veya devletin millī güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatta yer alan soruşturmaya başlama süresinin uygulanmayacağını düzenleyen kural, kişilerin özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile mülkiyet hakkına sınırlama getirmektedir.
889. Kuralda idari soruşturmalara ilişkin öngörülen düzenlemenin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

890. Diğer yandan kuralın kamu görevlilerinin terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantılı olup olmadıklarım tespit etmek üzere yürütülen soruşturmaların etkin ve verimli olarak tamamlanması amacına hizmet ettiğianiaşılmaktadır. Dolayısıyla suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu düzeninin sağlanması amacryla soruşturma başlama süresinin uygulanmayacağım öngören kuralın meşru bir amaca dayandığı açıktır. Bu itibarla kural,Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen kamu düzeninin sağlanması ve 35.maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu yararı amacıyla anlan haklara sınırlama getirmektedir.

891. 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte terör örgütleri veya benzeri yapılarla bağlantıı olan kamu görevlileri hakkında çok sayıda idari soruşturmanın yürütülmesi, soruşturma konusu işlemlerin karmaşık ve bağlantılı kişilerin sayısının çokluğu,gizli örgütlenme nedeniyle kişilere isnat olunan filler arasındaki bağın tespitindeki güçlük gibi nedenlerle kanun koyucunun olağan usullerden farklı soruşturma usulleri benimsemesi sõz konusu olabilir. Kişiler hakkında görevden uzaklaştırma veya açığa alma tedbirleri uygulanırken yeterli delil elde edilmemesi nedeniyle kısa süre içinde idari soruşturma başlatılması mümkün olmayabilir. Dolayısıyla tedbirin niteliği de dikkate alımdığında soruşturma için delillerin sağlıklı bir şekilde elde edilmesi, kuralda yer verilen usulün benimsenmesi açısından objektif ve kabul edilebilir bir neden olarak görülebilir.
892. Bu açıdan terör õrgütü ve benzeri yapılarla bağlantısı olduğu iddia edilerek görevden uzaklaştırılan veya açığa altnan kişilerle ilgili soruşturma başlatma süresini ortadan kaldıran kuralın yukarıda açıklanan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.

893. Idari bir soruşturma sırasında veya öncesinde görevden uzaklaştırılan (veya açığa alınan) memurların sosyal çevresi ve gündelik yaşamında soruşturma konusu iddialarla daha yoğun bir şekilde yüzleşebilecekleri söylenebilir. Başka bir ifadeyle hakkında soruşturma açılan bir memurun görevden uzaklaştırılmasının söz konusu tedbir 

uygulanmayan bir memura göre üçüncü kişiler nezdinde soruşturma konusu fillerle arasında daha yoğun bir bağ kurulması sonucunu doğuracağı, bunun da kişilerin özel yaşamında daha olumsuz etkiler meydana getireceği açıktir. Dolayısıyla sõz konusu tedbire õnemli ve zorlayıcı koşulların varlığı hâlinde başvurulması, kişilere isnat edilen iddiaların mümkün olan en kısa sürede açıklığa kavuşturularak tedbir ve soruşturma sürecinin sonuçlandırılmasıgerekmektedir. Aksi durum kişilerin hukuki güvenliğini tehlikeye düşürebilecektir.
894. Belirli iddialarla görevden uzaklaştırılan veya açığa alınan bir kamu görevlisi hakkında makul süre içinde idari soruşturma başlatılarak söz konusu iddialarla ilgili kişilerin bilgilendirilmeleri, bunlara karşı itiraz ve delillerini sunmalarına imkân tanınması ve bu kapsamda yetkili mercilerce gerekçeli bir karar verilmek suretiyle soruşturmanın makul süre içinde sonuçlandırılması hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerinin bir gereğidir. Kural kapsamında yer alan kişilerin genel olarak tabi olduğu 657 sayılı Kanun ve bazı özel kanunlarda düzenlendiği gibi soruşturma başlatılmadan önce görevden uzaklaştırılan kişilerle ilgili belirli süre içinde soruşturmaya başlama zorunluluğunun öngörülmesiyle iddiaların bir an önce açıklığa kavuşturularak kamu görevlileriyle ilgili mesleki belirsizliğin ortadan kaldırılması ve keyfi uygulamaların önlenmesi amaçlanmaktadır.

895. Soruşturmaya başlama süresinin uygulanmaması meselesinin 375 sayılıKHK'mn geçici 35. maddesinin (G) fikrasının birinci paragrafinın (b) bendi ile birlikte değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Anılan bentte disiplin soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma sürelerinin bir yıl uygulanacağı ve bu sürenin ilgisine göre ilgili bakan,Hâkimler ve Savcılar Kurulu, Yükseköğretim Kurulu veya ilgili kurul onayıyla bir yıla kadar uzatılabileceği dtzenlenmiştir. Dolayısıyla kural kapsamında kişiler soruşturma başlamadan en fazla iki yıl süreyle görevden uzaklaştırılabilecekler süre sonunda görevlerine başlatılaçaklardır.

896. İdari soruşturma başlatılmadan görevden uzaklaştırılanlar hakkında makul bir zaman içinde soruşturma başlatilmamasının, kişilerin hakkında bilgi sahibi olmadıklarıiddialarla uzun sürelerle şüphe altında kalmalarına ve mali haklarımın bir kısmından yoksun bırakılmalarına sebebiyet verebileceği açıktır. Geçici 35. maddenin (G) fikrasının (b) bendi ile birlikte değerlendirildiğinde kural, kişilerin en fazla iki yıl süreye kadar haklarında herhangi bir soruşturma açılmadan görevden uzaklaştırılmalarıma veya açığa alımmalarına imkân tanımaktadır. Dolayısıyla söz konusu tedbirlerin uygulanmasından itibaren soruşturma başlatılması için herhangi bir süre öngörülmemesinin kişiler üzerinde aştrı bir külfet meydana getireceği açıktır. Bunun yanında soruşturma başlatılıp başlatılmaması hususunda ilgili mercilere verilen yetkinin niteliği dikkate alındığında kural kapsamında kanundan kaynaklanan bu tür uygulamalara karşı etkin bir yargısal denetimin varlığından bahsetmek de mümkün değildir.

897. Dolayısıyla terõr õrgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan soruşturmaya başlama süresinin uygulanmamasını Öngõren ve bu suretle kamu görevlilerinin iki yıla kadar idari soruşturma açılmaksızın görevden el çektirilmelerine imkân tanıyan kuralla kişilerin õzel hayatınım korunmasını isteme hakkı ile mülkiyet hakkma getirilen sımrlamanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu sõylenemez.


898. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykırıdır.Îptali gerekir.

Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve Îrfan FİDAN bu görūşe katılmamışlardır.

Kural, Anayasa'nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrica Anayasa'nın 17., 36., 118. ve 129. maddeleri yönünden incelenmemiştir.
(5) Paragrafim (b) Bendf 
899. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

900. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddenin (G) fikrasının (b) bendinde anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatta yer alan disiplin soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma sürelerinin bir yıl olarak uygulanacağı ve bu sürenin ilgili bakan, Hâkimler ve Savcılar Kurulu (HSK), Yüksekõğretim Kurulu veya ilgili kurul onayıyla bir yıla kadar uzatılabileceği hükme bağlanmıştır.

901. Kural kapsamındaki görevden uzaklaştırma ve açığa alma tedbirlerinin maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca yürütülen idari soruşturmalarla ilgili olduğu, kamu görevlilerinin tabi olduğu ilgili mevzuatlarda yer alan disiplin hükümlerine atıf yapılmak suretiyle görevden uzaklaştırma veya açığa alma sürelerinin bir yıl olarak uygulanacağı ve yetkili mercilerce bu sürenin bir yıla kadar uzatılabileceği öngörülmüştür.
902. 657 sayılı Kanun'un 145. maddesine göre bir disiplin soruşturması kapsamında görevden uzaklaştırma en fazla ūç ay devam edebilir. Bu süre sonunda soruşturmayla ilgili herhangi bir karar verilmediği takdirde memurun görevine başlatılması gerekir. Dava konusu kural, anılan Kanun'da düzenlenen üç aylık süre bir yıla çıkarılmaktadır. Ayrıca yetkili mercilerin gerekli görmesi durumunda bu süre bir yıla kadar daha uzatılabilecektir.Dolayısıyla kural kapsamındaki idari bir soruşturmada kamu görevlilerinin iki yıla kadar görevden uzaklaştırılmaları veya açığa alınmaları mümkün hâle gelmektedir.
903. Askerî hâkimler hariç subay, astsubay, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler,erbaş ve erler ile askerî öğrencilerle ilgili disiplin hükümlerinin düzenlendiği 6413 sayılt Kanun'un 29. maddesinin (2) numaralı fikrasında, geçici olarak görevden uzaklaştırma kararının on beş iş gününe kadar verilebileceği, ihtiyaç duyulması hâlinde bu sürenin yetkili makamlarca bir katına, ilgili bakanın onayı ile de bir yıla kadar uzatılabileceği hūkme bağlanmıştır.


904. 24/2/1983 tarihli ve 2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun 81.maddesinde hâkim ve savcılar hakkındaki görevden uzaklaştırmanın bir disiplin soruşturmasıgereği olarak en çok üç ay devam edebileceği, işin niteliğinin gerektirmesi hâlinde HSK'ca bu sürenin iki ay daha uzatılabileceği, süre sonunda hakkında bir karar verilmediği takdirde ilgilinin göreve başlatılacağı belirtilmiştir.

905. Yükseköğretim kurumlarında görevli öğretim elemanları ve diğer kamu görevlileri için görevden uzaklaştırma tedbirinin düzenlendiği 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'nun 53/B maddeşinde ise görevden uzaklaştırma tedbirinin disiplin veya ceza soruşturmasıın herhangi bir safhasında üç ay süreyle alınabileceği, sürenin bitiminde tedbir kararının alınmasına ilişkin sebeplerin devam etmesi halinde tedbirin her defasında üç ay uzatıilabileceği hükme bağlanmıştır.

906. Terõr Örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirilen kişiler hakkında yürütülen soruşturma kapsamında görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlarla ilgili tedbir süresinin bir yıl olarak uygulanacağını ve bu sürenin ilgili merciler tarafindan bir yıla kadar uzatılabileceğini öngõren kural, kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile mülkiyet hakkına sınırlama getirmektedir.

907. Kuralda görevden uzaklaştırma tedbirinin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralla getirilen sınırłamanın kanuni bir temele dayandığıaçıktir.

908. Bunun yanında kuralla, görevden uzaklaştırma veya açığa alma sürelerinin uzatılarak terörle veya benzeri örgütlerle bağlantılı kamu görevlilerinin tespiti amacıyla başlatılan soruşturmalarda delillerin sağlıklı bir şekilde toplanması suretiyle etkili soruşturma yapılarak suç işlenmesinin önlenmesinin ve kamu düzeninin sağlanmasının amaçlandığıanlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın meşru bir amaca dayandığı açıktır. Bu itibarla kural,Anayasa'mn 20. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen kamu düzeninin sağlanması ve 35.maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu yararı amacıyla anılan haklara sınırlama getirmektedir.

909. 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte kanun koyucunun terör örgütleri ve benzeri yapılara karşı yürütülen mücadele kapsamında bunlarla bağlantılı kişilerin tespit edilerek kamudan uzaklaştırılması için farklı soruşturma uşullerinin benimsenmesi mümkündür. Düzenlemenin niteliği dikkate alındığında sōz konusu amaca ulaşmada kuraldaki gibi bir usulün benimsenmesinde objektif ve kabul edilebilir nedenlerin bulunduğu sõylenebilir.

910. Dolayısıyla kural kapsamında terör Örgütü ve benzeri yapılarla bağlantışı olduğu iddiasıyla yürütülen soruşturma kapsamında görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlarla ilgili tedbir sürelerinin uzatılmasını düzenleyen kuralın anılan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

911. Kuralın orantıhlık incelemesinde iki hususa vurgu yapılmalıdır. Bunlar tedbir için öngörülen azami iki yıllık süre ile soruşturma sürecinde tedbir koşullarımıdeğerlendirilmede ilgili mercilere tanınan yetkinin etkili bir denetime tabi olup olmadığıdır.

912. Kanun koyucunun idari soruşturmalarda uygulanacak usul kurallarınıbelirlemede anayasal ilkelere bağlı kalmak şartıyla takdir yetkisine sahip olduğu açıktır.Dolayısıyla bu alanda yapılacak düzenlemelerin kişiler açısından soruşturma ve tedbir sürecinde herhangi bir hukuki belirsizliğe yol açmaması, özellikle idarenin keyfi uygulamalarını karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekmektedir. Bu kapsamda kamu görevlileriyle ilgili uygulanan kamu görevinden uzaklaştırma tedbirinin şartlarımın oluşup oluşmadığı hususunda yetkili mercilere tanınan takdir yetkisinin denetlenmesi keyfi uygulamaların önlenmesi bakımından oldukça õnemlidir.

913. Özellikle soruşturmaların niteliği delillerin toplanmasındaki güçlükler idari soruşturmayla bağlantılı birçok ceza yargılamaşının varlığı ve bunlardan elde edilecek delillerin soruşturmaları doğrudan etkilemesi gibi özellikler dikkate alındığında kısa sürede sonuçlandırılması mümkün olmayan idari soruşturmalarda kamu hizmetinin sağlıklı bir şekilde işleyişinin sürdürülmesi için kişilerin fiilen görevden uzaklaştırılmałarını gerektiren zorlayıeı koşulların devam etmesi söz konusu olabilir.

914. Kanun koyucu, terör örgütleriyle mücadele etmek üzere kamuda bunlarla bağlantılı olan kişilerin sağlıkhı bir şekilde tespit edilmesi için kural kapsamında geçici stre uygulanmak üzere olağan soruşturma usullerinden ayrılarak görevden uzaklaştırma ve açığa alma süresini bir yıl olarak belirlemiş, ilgili makamlarca bu sürenin bir yıla kadar uzatılmasınıöngörmüştür. Bir yıllık sürenin dolması hâlinde uzatma kararı alınmadığı takdirde tedbirin kendiliğinden son ereceği, azami iki yıllık süre sonunda ise tedbir işlemine devam edilmesinin mümkün olmadığı, ayrıca bu süreler içinde yetkili mercilerin her zaman görevden uzaklaştırma kararını kaldırabileceği anlaşılmaktadır. Bunun yanında hakkında soruşturma yürütülen kişilerin de herhangi bir sınırlama olmaksızın tedbir kararına itiraz edebileceği ve bu kapsamda yetkili mercilerce verilen kararların idari yargı denetimine tabi olduğu, bu yönüyle tedbir koşullarının yargı mercilerince her aşamada değerlendirilebileceği açıktır.
915. Bu itibarla terör õrgütlerine veya devletin millîı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı veya irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan disiplin soruşturması sebebiyle görevden uzaklaştırma sürelerinin bir yıl olarak uygulanması ve bu sürenin ilgili bakan, HSK, YÖK veya ilgili kurul onayıyla bir yıla kadar uzatılabilmesine imkân tanıyan kuralın kişilerin õzel hayatının korunmasını isteme hakkı ile mülkiyet hakkına demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan õlçüsüz sınırlama getirdiği sõylenemez.

916. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 20. ve 35. maddelerine aykır değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 17., 36., 118.ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

(6) Paragrafm (e) Bendi 
917. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

918. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasının birinci paragrafının (c)bendinde, anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan adli soruşturma ve kovuşturma sebebiyle gõrevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemlerinde değerlendirme sürelerinin uygulanmayacağı öngörülmüştür.

919, 657 sayılı Kanun'un 145. maddesinin ikinci fikrasında, bir ceza kovuşturmasınedeniyle görevden uzaklaştırmaya yetkili amirin ilgilinin durumunu her iki ayda bir inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar vereceği ve kararın ilgiliye yazı ile tebliğ edileceği hükme bağlanmıştır.

920. 2802 sayılı Kanun'un 81. maddesinin ikinci fikrasında ise bir ceza soruşturmasıveya kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırma tedbirinin uygulandığı durumlarda HŠK'nın iki ayı aşmayan süreler içinde ilgilinin durumunu inceleyerek görevine dönüp dönmemesi hakkında bir karar vereceği belirtilmiştir.

921. 926 sayıl Kanun'un 65. maddesinin (c) bendinin (3) numarahı alt bendinde de TSK'ya mensup subay ve astsubaylardan açığa alınanlar hakkında her ūç ayda bir değerlendirme yapılacağı hüküm altına alımmıştır.

922. Kanun koyucunun idari soruşturmalarda uygulanacak usul kurallarınıbelirlemede anayasal ilkelere bağlı kalmak şartıyla takdir yetkisine sahip olduğu açıktır.Görevden uzaklaştırılan veya açığa alınan kamu görevlileri hakkında tedbir şartlarının belirli aralıklarla değerlendirilmesi ve buna ilişkin kararların ilgililere bildirilmesi kişiler yönünden bir tr güvence oluşturmaktadır. Ceza soruşturması ve kovuşturması sebebiyle kamu görevlisi hakkında uygulanan görevden uzaklaştırma veya açığa alımma tedbirinin varlığı doğrudan cezai takibata bağlı olduğundan idari soruşturma ile ceza soruşturması ve kovuşturmasıarasındaki bağlantının yetkili mercilerce belirli aralıklarla denetłenmesi, ilgiler lehine tedbir koşullarını etkileyecek yeni vakıa veya delillerin gecikmeksizin dikkate alınmasına katkısağlayabilecektir. Buna karşın kanun koyucunun tedbir şartlarının belirli aralıklarla denetlenmesinde ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirebilecek farklı usuller çerçevesinde düzenleme yapması söz konusu olabilir.

923. Kural kapsamında adli soruşturma ve kovuşturma sebebiyle gōrevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemlerinde değerlendirme süreleri uygulanmayarak ōzellikle darbe girişimi sonrasında terörle veya benzeri örgütlerle bağlantılı kamu görevlilerinin tespit edilmesi için birçok yerde kapsamlı yürütülen soruşturmalarda yetkili mercilerin soruşturmaların esasına yoğunlaşmak suretiyle delillerin sağlıklı bir şekilde toplanması ve böylelikle etkili soruşturma yapılarak suç işlenmesinin önlenmesi ve kamu düzeni sağlanmasının amaçlandığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kuralın kamu yararı amacıyla öngörüldüğü açıktır.


924. 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte kanun koyucunun terör Örgütleri ve benzeri yapılara karşı yürütülen mücadelede bunlarla bağlantılı kamu görevlilerini tespit etmek için soruşturma usullerinden farklı yöntemler benimsemesi bu çerçevede mevcut bazıgüvencelerden vazgeçmesi söz konusu olabilir. Ölçülülük incelemesinde, görevden uzaklaştırma ve açığa alınmanın şartlarının yetkili mercilerce belli dönemlerde değerlendirilmesinde beklenen amacın kısmen de olsa başka yöntemlerle sağlanıp sağlanmayacağının tespit edilmesi gerekir. Nitekim tedbir şartlarının kuralda vazgeçilen belli dönemlerde inceleme yöntemi dışında da değerlendirilmesine imkân tanıyan farklı usuller söz konusu olabilir.

925. Kuralda yer alan düzenlemenin niteliği dikkate alındığında meşru amaca ulaşmada kuraldaki gibi bir usulün uygulanmasında objektif ve kabul edilebilir nedenlerin olduğu sõylenebilir. Dolayısıyla görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlarla ilgili değerlendirme sürelerinin uygulanmamasımı düzenleyen kuralın yukarıda açıklanan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez. Ancak kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunması zorunludur.
926. Bu yönüyle soruşturma usulüyle ilgili düzenlemelerin kişiler açısından soruşturma ve tedbir sürecinde herhangi bir belirsizliğe yol açmaması, Özellikle idarenin keyfīuygulamalarına karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekmektedir. Bu kapsamda kamu görevlileri hakkıda kamu görevinden uzaklaştırma ve açığa alımma tedbirinin şartlarının denetlenmesi hususunda ilgililerin talepte bulunabilmesi ve buna ilişkin kararlara karşı da etkili denetimin sağlanması ołdukça õnem arz etmektedir.

927. Kural kapsamında değerlendirme sürelerinin kaldırılmasıyla tedbir şartlarının belli dönemlerde yetkili mercilerce resen değerlendirilmesi zorunluluğu sona erdiriłmektedir.Kural, yetkili mercilerce soruşturmanın her aşamasında görevden uzaklaştırma ve açığa alınma işlemlerinin şartlarının incelenerek gerektiğinde tedbirlerin sona erdirebilmesi imkânını ortadan kaldırmamaktadır. Bunun yanında ilgili kişilerin ceza soruşturma ve kovuşturmasında elde edilen yeni deliller ya da başka nedenlerle görevden uzaklaştırma veya açığa alımmanın şartlarının ortadan kalktiğını ve bu nedenle tedbirin sona erdirilmesi gerektiğini ileri sürmelerini engelleyen bir durumda da bulunmamaktadır. Ayrıca yetkili mercilerin bu kapsamda verdikleri kararlara karşı idari yargıda dava açılabilmesi mümkündūr.
928. Bu yönüyle görevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemlerinde değerlendirme sürelerinin uygulanmamasına yönelik düzenleme, yetkili mercilerin idari soruşturma sürecinin her aşamasında resen veya ilgililerin talebi üzerine tedbir şartlarımıdeğerlendirmesine engel oluşturmamaktadır.

929. Dolayısıyla terör Örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakt veya irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlar hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan adli soruşturma ve kovuşturma sebebiyle görevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemlerinde değerlendirme sürelerinin uygulanmayacağını düzenleyen kuralla kamu yararı ve kamu düzenini sağlama amacı arasında makul bir dengenin kurulmadığısöylenemez. Bu açıdan kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı bir yõnü bulunmamaktadır.

930. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır 
Kuralın Anayasa'nn 17., 35., 36., 118. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
(7) Paragrafm Kalan Kısmı ile Fikrada Yer Alan “.….ūç yıl.." İbaresinin “….dört yı..." Şeklinde Değiştirilmesi 

931. 6216 sayılı Kanun'un 43, maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nım 2., 13. ve 20. maddeleri yönünden incelenmiştir.

932. Kural, terör Örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlarla ilgiligörevden uzaklaştırma ve değerlendirme sürelerini farklılaştıran düzenlemelerin yürüriük süresini bir yıl uzatmaktadır.

933. Kural, terör õrgütlerine veya devletin millı güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirildiği için görevden uzaklaştırılanlar veya açığa alınanlarla ilgili soruşturma başlatma ve görevden uzaklaştırma sürelerini düzenleyen 375 sayılı KHK'nın geçici 35.maddesinin (G) fikrasının geçerlik süresini bir yıl uzatmaktadır.

934. 7145 sayıl Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (G) fikrasımın birinci paragrafinın (b) ve (c) bentlerinin Anayasa'ya uygunluk denetimi böltümünde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

935. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 13., 20. ve 35. maddelerine aykır değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 17., 36., 118. ve 129. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ii.Fıkranın İkinci Paragrafı
936. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar ilgileri nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 38. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

937. 375 sayılı KHK'nı geçici 35. maddesinin (G) fikrasının ikinci paragrafinda,amılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten õnce terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle haklarında görevden uzaklaştırma veya açığa 

alınma işlemi tesis edilen ve ilgili mevzuatında yer alan süreleri dolan kamu gõrevlilerinin durumunun, işlemi tesis eden makamca en geç üç ay içinde gözden geçirileceği ve yeniden bu fikra hükümlerine göre karar verileceği, karar verilinceye kadar, herhangi bir işleme gerek kalmaksızın görevden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirlerinin uygulanmasına devam olunacağı öngörülmüştür.

938. 25/7/2016 tarihli ve 669 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Htkmünde Kararname ile bu KHK'yı onaylayan 9/11/2016 tarihli ve 6756 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin Değiştirilerek Kabul Edilmesi Hakkında Kanun'un 3. maddesinde, 15/7/2016tarihinden sonra millı güvenlik gerekçesiyle görevden uzaklaştırılan kamu görevlileri hakkında ilgili mevzuatında öngörülen soruşturma açma sürelerinin olağanūstü hâl süresince uygulanmayacağı hükmę bağlanmıştır.

939. 3/10/2016 tarihli 675sayılı Olağanüstü Häl Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile bu OHAL KHK'stm onaylayan 6/2/2018 tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamımda Bazı Tedbirlerin AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 13.maddesinde, 15/7/2016 tarihinden 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayıIı Bakanlar Kurulu Kararıyla olağanüstü hâlin ilan edilmesine kadar geçen süre zarfinda ve olağanüstü hâlin devam ettiği süre içinde görevden uzaklaştırılanlar hakkında ilgili mevzuatta bu tedbir için öngörülen süre sınırlamasının, olağanüstü hâl süresince uygulanmayacağı belirtilmiştir.
940. Söz konusu düzenlemelere göre, darbe teşebbüsünün yaşandığı 15/7/2016 tarihi ile OHAL uygulamasının sona erdiği 19/7/2018 tarihleri arasında kamu gõrevlileri hakkında soruşturma açılmadan ve herhangi bir stre sınırlaması olmaksızın görevden uzaklaştırma ve açığa alınma tedbirlerinin uygulanmasına imkân tanındığı anlaşılmaktadır. Dolayışıyla ÖHAL'in sona ermesiyle birlikte kamu görevlileri hakkında ilgili mevzuatlarda yer alan hükāmlerin uygulanması gerektiği açıktır.

941. Dava konusu birinci cümlenin kalan kısmında OHAL süresi boyunca soruşturma açılmaksızın görevden uzaklaştırılan veya açığa alınan kişilerle ilgili geçişhükümleri öngörülmektedir. Bu bağlamda maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce ilgili mevzuatlara göre hakkıda tedbir süresi dolan bu kişilerle ilgili en geç üç ay içinde tedbir koşullarının değerlendirileceği, şartlar oluştuğu takdirde maddenin (G) fikrasına göre yeniden tedbir kararının verileceği hükme bağlanmıştır. Paragrafın dava konusu ikinci cümlesinde de tedbirle ilgili karar verilinceye kadar herhangi bir işleme gerek kalmaksızın görevden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirlerinin uygulanmasına devam edileceği belirtilmiştir.
942. Kurallarla kapsam dahilindeki kamu görevlileri hakkıda OHAL döneminde verilen ve iIgili mevzuatları uyarınca süreleri dolan görevden uzaklaştırma veya açığa alınma işlemlerinin herhangi bir karar alınmaksızın üç aya kadar devamı ile yetkili mercilerce (G)fikrasıdaki hükümler geçerli olmak üzere yeniden tedbir kararı verilmesine imkân tanınmasıkişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile mülkiyet hakkına sımrlama getirmektedir.


943. Kurallarda görevden uzaklaştırma ve açığa alınma işlemlerinin kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kurallarla öngörülen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır.

944, Bunun yanında kurallar kapsamında hakkında daha Önce tedbir kararı verilen kamu gõrevlileriyle ilgili geçiş süreci düzenlenerek özellikle darbe girişimi sonrasında terörle veya benzeri örgütlerle bağlantılı kamu görevlilerinin tespit edilmesi için birçok yerde yürütülen soruşturmalarda yetkili mercilerin soruşturmaların esasına yoğunlaşarak delillerin sağlıklı bir şekilde toplanması ve böylece etkili soruşturma yapılmasının amaçlandığıanlaşılmaktadır. Bu durum suç işlenmesinin õnlenmesi ve kamu düzeninin sağlanmasına hizmet etmektedir. Dolayısıyla kuralların meşru bir amaca dayandığı açıktır. Bu itibarla kurallar, Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen kamu düzeninin sağlanmasıve 35, maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu yararı amacıyla anılan haklara sınırlama getirmektedir.

945. 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte kanun koyucunun terör örgütleri ve benzeri yapılara karşı yürütülen mücadelede bunlarla bağlantılı kamu görevlilerini tespit etmek için soruşturma usullerinde farklt yöntemleri benimsemesi ve bu kapsamda olağanüstüdönemden olağan döneme geçişle ilgili hükümler öngörmesi takdir yetkisi kapsamındadır.Düzenlemelerin niteliği dikkate alındığında meşru amaca ulaşmada kurallardaki gibi bir usulün uygulanmasında objektif ve kabul edilebilir nedenlerin bulunduğu söylenebilir.
946. Dolayısıyla gõrevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlarla ilgili geçiş hükümleri dūzenleyen kuralların yukarıda açıklanan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.

947. İdari soruşturma kapsamında verilen tedbir kararlarıyla ilgili uygulanacak geçişhükümlerine yönelik düzenlemelerin kişiler açısından soruşturma ve tedbir sürecinde herhangi bir belirsizliğe yol açmaması, Özellikle idarenin keyfi uygulamalarına karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerekir. Bu kapsamda kamu görevlileri hakkında kamu görevinden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirinin şartlarımın denetlenmesi hususunda ilgililerin talep hakkının bulunması ve buna ilişkin kararlara karşı etkili denetimin sağlanması oldukça önemlidir. Ancak kuralın bizatihi kendisinin belirsizliğe yol açtığı durumlarda etkili bir yargısal denetimin varlığından bahsedilemeyeceği açıktir.

948. Kurallar 15/7/2016 ile 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin yürürlüğe girdiği 31/7/2018 tarihleri arasıda OHAL, düzenlemeleri kapsamında görevden uzaklaştırılan veya açığa alınan kişiler hakkında anılan maddenin (G) fikrasının birinci paragrafinın (a), (b)ve (c) bentlerine göre yeniden tedbir işlemi tesis edilmesine imkân tanımaktadır. Amılan bentler kapsamında tedbir kararı verilirken her bir birey nezdinde tedbir şartlarının değerlendirilmesi için yetkili mercilere azami üç aylık süre verilmiştir. Bunun yanında yetkili mercilerin karar vereceği tarihe kadar kişiler hakkında görevden uzaklaştırma veya açığa almma tedbirlerinin uygulanmasına devam edilecektir.

949. Ölçülülük incelemesinde özellikle kuralın temel ögelerini oluşturan 15/7/2016tarihinden itibaren OHAL düzenlemeleriyle görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlar hakkında anılan fikra hükümleri çerçevesinde yeniden tedbir kararı verilebilmesi, yetkili 

mercilere bu konuda tanınan üç aylık süre ve önceki tedbir kararlarının yeniden karar verilinceye kadar devam etmesinin sonuçlarının değerlendirilmesi gerekir.
950. Kurallar kapsamında haklarında idari soruşturma başlatılmadığı hâlde 15/7/2016tarihinden itibaren tedbir uygulanan kamu görevlileri için yeniden görevden uzaklaştırma veya açığa alınma kararı verilebilmesi ile kural kapsamındaki üç ayltk azami değerlendirme süresi dikkate alındığında bu kişilerin yaklaşık iki yıl üç aylık bir süre daha fiilen görevden uzaklaştırılmaları sõz konusu olabilecektir.

951. Yine OHAL döneminde verilen görevden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirleriyle ilgili soruşturmaya başlama süresi ile tedbir için öngörülen azami süre sınırlamasının uygulanmayacağına ilişkin hükümlerin yürürlüğü OHAL'in sona ermesiyle birlikte 19/7/2018 tarihinde sona ermiştir. Dolayısıyla bu tarihten itibaren kamu görevlileriyle ilgili mevzuatlarda yer alan azami tedbir süresi ve soruşturmaya başlama süresi ile ilgili hükümlerin yeniden uygulama alanı bulacağı ve daha õnce verilen tedbir kararlarının ortadan kalkacağı açıktır.

952. Bu durumda kurallar yetkili mercilere haklarında tedbir kararı bulunmayan kişilerle ilgili tedbir şartlarının üç aya kadar değerlendirilmesine imkân tanımakla bu süre boyunca kişilerin herhangi bir tedbir kararı olmaksızın görevden uzaklaştırılmalarına veya açığa alınmalarına neden olabilecektir. Kurallarda, OHAL dõneminde verilen tedbir kararlarının devam ettiği varsayımından hareketle bunlara atfen õnceki tedbir kararlarımın yeniden karar verilinceye kadar devam edeceğinin öngörülmesi kanun koyucu tarafindan doğrudan kişiler hakkında yetkili mercilerce bireysel değerlendirme yapılmadan görevden uzaklaştırma veya açığa alınma tedbirlerinin uygulanması sonucunu doğurmaktadır.
953. Dolayısıyla 15/7/2016 tarihinden itibaren görevden uzaklaştırılan veya açığa altnanların OHAL'in sona ermesiyle birlikte bu dönemde verilen tedbir kararları ortadan kalktığı hålde yetkili mercilere tanınan tüç aylık süre boyunca fiilen görevden uzaklaştırılarak bu kişiler hakkında yeniden tedbir kararı verilmek suretiyle soruşturma açılmadan yaklaşık dört yıl gibi makul olmayan bir süreyle bu kişilerin görevden uzaklaştırılmalarına imkân tanıyan kuralların kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı ile mülkiyet hakkına demokratik toplum düzeninin gereklerineuygun ve ölçülü bir sınırlama getirdiği sõylenemez.

954. Öte yandan kurallar kapsamında görevden uzaklaştırılan veya açığa alınanlarla ilgili yapılacak işlemde MGK kararına atıf yapıması, bu kişilerin terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ūye veya mensup oldukları gerekçesiyle inceleme ve soruşturma yürütüldüğünün belirtilmesi nedeniyle fikranın birinci paragrafinda yer alan “… Milli Güvenlik Kurulunca…" ve “.…üyeliği, mensubiyeti veya…." ibarelerinin ayrıca değerlendirilmesi gerekir.

955. 7145 sayılı Kanun'um 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4.maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin “…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.…."bölümünde yer alan “…Millı Güvenlik Kurulunca…." ve “…üyeliği, mensubiyeti ve.…"

ibarelerinin Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kurallar yönünden de geçerlidir.

956. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 35., 36., 38. ve 118.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kurallar, Anayasa'nın 13., 20., 35., 36., 38. ve 118. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca 17. ve 129, maddeleri yönünden incelenmemiştir.
i. Fıkranm Üçüncü Paragraft 
957. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden incelenmiştir.

958. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasının üçüncü paragrafinda,antdan maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilecek olanlara yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafindan uygun vasitalarla savunma hakkı verileceği,verilen süre içinde savunmasını yapmayanların savunma hakkından vazgeçmiş sayılacağıöngörülmüştür.

959. Kuralda, madde kapsamında kamu görevinden ve meslekten çıkarılan kişiler hakkında yürütülen soruşturmalarda uygulanacak usule ilişkin düzenleme yapılmaktadır.Buna göre idari soruşturmalarda kurum tarafindan ilgililere savunma için uygun vasitalarla yedi günden az olmamak üzere süre verilecek ve bu sūre içinde savunma yapmayanlar bu haklarından vazgeçmiş sayılacaklardır.

960. Terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle soruşturma başlatılan kişilere haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkânımın tanınmast ve streç sonunda somut olgu ve olaylar çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak tedbirle ilgili sağlıklı karar verilebilmesini sağlamak amacıyla savunma ħakkımın tanınmasında kamu yararı amacımın bulunduğu açıktır.

961. Ayrıca tedbir sürecinde savunma hakkı verilmesi, yalnızca hakkında soruşturma yürütülenlerde değil adalet bekleyen toplumun her bir ferdi ile bunu sağlama yükümlülüğüolan devlet üzerinde doğrudan bir etki meydana getirmektedir. Söz konusu etki ise kamu düzeninin sağlanmasında belirleyici bir rol oynamaktadır. Dolayısryla kural kapsamında kişilere sağlanan savunma hakkının kamu düzeninin tesis edilmesine hizmet ettiği açıktır. Bu itibarla kuralların anılan amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.Bunun yanında kuralda õngörülen savunma hakkı ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunması zorunludur.

962. Orantılılık incelemesinde savunma hakkının usul ve kapsamını oluşturan süre,savunmnanın yapılacağı makam, savunmanın verilme yöntemi gibi temel unsurlar dikkate alınarak değerlendirme yapılması gerekmektedir.


963. Kuralda kamu görevinden ve meslekten çıkarma işlemi uygulanacak kişilerin iddiaları Öğrenmelerinden itibaren bunlara karşı beyanda bulunma ve delil sunmaları için belirlenen yedi günlük sürenin makul ve yeterli olmadığı söylenemez. Ayriıca kuralda soruşturma kapsamında ilgililere savunmak hakkı vereceği belirtilen ilgili kurumun maddenin (A) ve (B) fikraları kapsamında işlem tesis etmeye yetkili makam, komisyon ve kurul ile bunların gözetiminde soruşturmayı yürüten yetkililer olduğu açıktır.
964. Yine kuralda ilgili kişilere savunma hakkının uygun vasıtalarla verileceği belirtilmiştir. Kişilerin soruşturma kapsamında haklarındaki iddiaların ve delillerin içeriğinden tam olarak haberdar edilmeleri gerekmektedir. Aksi durum savunma hakkıverilmesini anlamsız kılacaktır. Kural, savunma hakkı verilmesine ilişkin yöntem hususunda sınırlayıcı bir yaklaşım benimsememiştir. Dołayısıyla kuralda kişilerin soruşturma konusunu oluşturan fillerin ne olduğunun açıkça kendilerine bildirilmesini engelleyecek bir durum bulunmamaktadır. Kaldı ki savunma hakkınım kısıtlanmasını doğurabilecek uygulamaların yargı mercileri tarafindan denetlenmesi mümkündür.

965. Bunun yanında kuralda yer alan yedi günlük süre içinde savunmasınıyapmayanların bu haklarından vazgeçmiş sayılmasının savunma stresinin makul ve yeterli olduğu dikkate alındığında soruşturmalarda belirliliği sağlamak ve soruşturmaların kısa sürede sonuçlandırılması amacına yönelik olduğu anlaşımaktadır.
966. Bu itibarla terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, ołuşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle maddenin (A) ve (B) fikraları kapsamında haklarında soruşturma başlatılan kişileri yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafindan uygun vasıtalarla savunma hakkı verilmesini ve bu süre içinde savummasımı yapmayanlarin savunma hakkından vazgeçmiş sayılmasını Öngören kuralla, kamu yararı ve kamu düzenini sağlama amacıarasında makul bir dengenin sağlanmadığı sõylenemez. Dolayısıyla kuralın hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

967. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 17., 35., 36., 118. ve 129, maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
N. Kanun'un Geçiei 1. Maddesinin ve 7333 Sayılı Kanun'un 20. Maddesiyle Geçici 1. Maddenin (1) Numaralı Fıkrasında Yer Alan “.…“ç yı/…." İbaresinin “…altıyı..." Şeklinde Değiştirilmesi 

1. Maddenin (1) Numaralı Fıkrası ve Fıkrada Yer Alan “..üç yıl..." İbareşinin “..altı yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 


a. İptal Talebinin Gerekçesi 
968. Dava dilekçesinde Özetle; 5271 sayılı Kanun kapsamında kayyım tedbirine ancak şirketin suç konusu oluşturabilecek fiillerinin varlığı hâlinde başvurulabileceği, şirketin ortaklarından bağımsız bir kişiliği olması nedeniyle ortaklar aleyhine yürütülen soruşturmalarda şirketlere kayyım atanmasının suçların şahsiliği ilkesiyle çelişeceği, dava konusu kurallarda yer alan terõr õrgütüne aidiyet, iltisak veya irtibat fillerinin suç olarak düzenlenmediği gibi söz konusu kavramların içeriğinin belirsiz ve öngörülemez nitelikte olduğu, dolayısıyla suç olmayan bu fiiller nedeniyle koruma tedbirine başvurulmasının hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmayacağı, kuralların ayrıca mülkiyet hakkına orantısız sınırlama getirdiği, OHAL dönemi düzenlemelerinin uygulanmasının uzatiılabilmesinin yolunun yeniden olağanüstü hâl ilan edilmesiyle mümkün olduğu, OHAL şartları oluşmadan sōz konusu düzenlemelerin kanunla uzatılmasının yetki gaspı anlamına geldiği belirtilerek kuralların Anayasa'nın 2., 13., 35. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Ayknrıhk İddiası
i. Fıkrada Yer Alan “..üç yıl..." İbaresi 
969. 7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan “.…üç yıl…" ibaresi 7333 sayıl Kanun'un 20. maddesiyle “…altı yıl..…" olarak değiştirilmiştir.

970. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

ii Fıkranın Kalan Kısmı ile Fıkrada Yer Alan “…üç ytl.." İbaresinin “.…alti yıl..." Şeklinde Değiştirilmesi 

971. 7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin birinci fikrasında 10/[ 1/2016 tarihli ve 6758 sayıh Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 19. maddesinin ikinci fikrası uyarınca TMSF'nin kayyım olarak atanmasına ilişkin hükmün maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı yıl süreyle uygulanması hükme bağlanmıştır.
972. 5271 sayılhı Kanun'un 128. maddesinde soruşturma veya kovuşturma konusu suçun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildigine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebi bulunan hâllerde, şüpheli veya sanığa ait taşınmazlara, kara, deniz veya hava ulaşım araçlarına, banka veya diğer mali kurumlardaki her türlü hesaba, gerçek veya tüzel kişiler nezdindeki her türlü hak ve alacaklara, krymetli evraka, şirketteki ortaklık paylarına, kirałık kasa mevcutlarına, diğer malvarlığı değerlerine hâkim kararıyla el konulabileceği veya kayyım atanabileceği belirtilmiştir. Anılan maddede ayrıca sõz konusu tedbir kararının alınabilmesi için ilgisine göre belirli kurumlardan suçtan elde edilen değere ilişkin raporun alınması gerektiği hükme bağlanmıştır.


973. Maddenin (2) numaralı fikrasında tedbirin uygulanabileceği suçlar sayılmış; (3),(4), (5), (6) ve (7) numaralı fikralarda ise tedbir konusu mal ve haklara ilişkin tedbirin uygulanma yöntemleri açıklanmıştır. Maddenin (10) numaralı fikrasında da el konulan taşınmaz, hak ve alacakların idaresi gerektiğinde bu mal varlığı değerlerinin yönetimi amacıyla amılan Kanun'un 133. maddesine göre kayyım atanabileceği belirtilmiştir.
974. Şirket yönetimi için kayyım tayini ise Kanun'un 133. maddesinde düzenlenmiştir.Anılan maddede suçun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekli olması hâlinde, soruşturma ve kovuşturma süreçinde, hâkim veya mahkemenin şirket işlerinin yürütülmesiyle ilgili olarak kayyım atayabileceği, atama kararında, yönetim organının karar ve işlemlerinin geçerliliğinin kayyımın onayına bağlı kılındığı veya yönetim organımın yetkilerinin ya da yönetim orgamının yetkileri ile birlikte ortaklık payları veya menkul kıymetler idare yetkilerinin tümüyle kayyıma verildiğinin açıkça belirtileceği, kayyım tayinine ilişkin kararın Ticaret Sicili Gazetesinde ve diğer uygun vasitalarla ilan olunacağıhükme bağlanmıştır.

975. Kayyım tayinine konu şirketin, adi ortaklık olabileceği gibi, kollektif, komandit,anonim, limitet veya kooperatif şirketlerinden birisi de olabileceği açıktır. 15 Temmuz darbe girişiminden sonra daha yoğun olmakla birlikte darbe girişimi öncesinden itibaren birçok şirketle ilgili yürütülen ceza soruşturma ve kovuşturmaları kapsamında Kanun'un 133.maddesi gereğince mahkemeler tarafindan kayyım atama kararları verilmiştir.
976. 6758 sayılı Kanun ile kabul edilen 15/8/2016 tarihli ve 674 sayılı OlağanüstüHal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 19. maddesinin (1) numaralı fikrasında anılan maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce terör õrgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı nedeniyle Kanun'un 133. maddesi uyarınca kayyım atanmasına karar verilen şirketierde görev yapan kayyımların görev ve yetkilerinin hâkim veya mahkeme tarafindan TMSF'ye devredileceği ve devirle birlikte kayyımların görevlerinin sona ereceği hükme bağlanmıştir.

977. Dava konusu kuralların atıf yaptığı 19. maddenin (2) numaralı fikrasında ise maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra ve olağanüstü hâlin devamı süresince terör örgütlerine aidiyeti, iltisakı veya irtibatı nedeniyle 5271 sayılı Kanun'un 133. maddesi uyarınca şirketlere ve aym Kanun'un 128. maddesinin (9) ve (10) numaralı fikrası uyarınca varlıklara kayyım atanmasına karar verildiği takdirde kayyım olarak TMSF'nin atanacağıöngörülmüştür. 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin sonraki fikraları ile 20. maddesinde ise sõz konusu şirket ve varlıkların satış ve tasfiyesi ile bu kapsamda TMSF'nin hak ve yetkilerine ilişkin hūkümler düzenlenmiştir.

978. 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alnması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun ile kabul edilen 31/10/2016 tarihli ve 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 7. maddesinde bu OHAL KHK'sının yürürlüğe girdiği tarihten Önce terör örgütlerine aidiyeti, iłtisakı veya irtibatı nedeniyle 5271 sayılıKanun'un 133. maddesi uyarınca kayyım atanmasına karar verilen şirketlerde gõrev yapan kayyımların yetkilerinin hâkim veya mahkeme kararı ya da talep olmaksızın bu OHAL 

KHK'sının yayımı tarihinde sona ereceği ve şirketlerin yönetiminin kayyımlar tarafından derhâl TMSF'ye devredileceği hükme bağlanmıştır.

979. Kurallar uyarınca şirketin yönetimi ile taşınmaz, hak ve alacaklara 6758 sayılıKanun'un 19, maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca TMSF'nin kayyım olarak atanmasına ilişkin hükmün 7145 sayılı Kanun'un geçici 1, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı yıl streyle uygulanması ħükme bağlanmıştır.

980. Kurallar kapsamında ceza soruşturması ve kovuşturması sürecinde şüpheli veya sanığın hâkim ortak olduğu şirket ilę varlıklara (taşınmaz, hak ve alacaklar, ortaklık payı vb)soruşturma ve kovuşturma sürecinde kayyım atanması kişilerin malvarlığı üzerinde tasarruf edebilme imkânlarımı ortadan kaldırmaktadır. Dolayısıyla kurallar Anayasa'nın 35.maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkına sınırlama getirmektedir.
981. Kurallarda şirket veya malvarlıklarına kayyım atanabilmesinin kapsam ve sıırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kurallarla öngörülen sınırlamanın temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğini karşıladığı açıktır.
982. Kurallar kapsamında şirketlere ve ortaklık paylarına TMSF'nin kayyım olarak atanmasının kamu düzeni ve güvenliği aleyhine ortaya çıkabilecek birtakım faaliyetlerin önlenmesinde daha etkili bir sonuç meydana getirebileceği söylenebilir. Dolayısıyla kuralın genel olarak milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması ve korunmasımı hedeflediği, bu yönüyle sımırlamada kamu yararına dayalı meşru bir amacın bulunduğu anlaşılmaktadır.
983. 15 Temmuz darbe girişiminden sonraki süreçte kanun koyucunun terõr õrgütleri ve benzeri yapılara karşı yürütülen mücadele kapsamında ceza usulünde düzenlenen koruma tedbirleriyle ilgili farklı usulleri benimsemesi sõz konusu olabilir. Düzenlemenin niteliği dikkate alndığında meşru amaca ulaşmada kurallardaki gibi bir usulün benimsenmesinde objektif ve kabul edilebilir nedenlerin bulunduğu sõylenebilir.

984. Dolayısıyla terör örgütieriyle bağlantısı olduğu iddiasıyla yürütülen ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında şirket veya varlıklara TMSF'nin kayyım olarak atanmasını düzenleyen kuralların meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez.

985. Ceza soruşturma ve kovuşturmaları kapsamında terör örgütleriyle veya benzeri yapılarla bağlantılı kişilerin hâkim ortak ya da pay sahibi oldukları şirketlerde yönetimle ilgili oluşan aksamaların mali piyasalarda olumsuz sonuçlar meydana getirebileceği dikkate alındığıda şirketlerin sağlıklı bir şekilde ticari faaliyetlerini yürütebilmesi, ekonomik yönden zarara uğramamasi, ayrıca soruşturma ve suç konusu fillerin işlenmesinin õnüne geçilebilmesi için yönetimin bu kişilerden alınarak kanunen yetkili ve sorumlu kılınan kişilere devredilmesi söz konusu olabilir. Bu kapsamda farkhı mevzuatlarda düzenlendiği gibi şirketlerin ve payların yönetiminin kayyıma devredilmesi gerekliliği ortaya çıkabilecektir.
986. 15 Temmuz darbe girişiminden sonra başlatılan yoğun soruşturma sürecinde birçok hâkim ortak ve paydaş hakkında başlatılan soruşturma ve kovuşturmalar nedeniyle mahkemelerce kayyım ataması gerçekleştirilmiştir. Farklı kişilerin yürüttüğü kayyımlık faaliyetinde ortaya çıkan yeknesak olmayan uygulamaların kurumsal hâle getirilmesi için bu 

nitelikteki şirket ve payların yönetiminin tek elden yürütülmesi şirketlerin ekonomik varlıklarının etkili bir şekilde korunmasına ve suç faaliyetlerinin önlenmesine katkısağlayacağı açıktır.

987. Ceza usul hukukunda düzenlenen bir koruma tedbiri olarak şirketlere kayyım atanması için suç konusu bir fiilin varlığı ve bunun bir şirketin faaliyeti çerçevesinde işlenmekte olduğu hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ayrica tedbirin maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesine katkı sağlaması gerekmektedir. Yine taşınmaz, hak ve alacaklar ile ortaklık payı gibi kişilere ait varlıkların yönetiminin kayyıma devredilmesinde suç konusunu oluşturan fiil ile bunun işlendiğine ve bu suçlardan elde edildiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebebinin varlığının bulunması zorunludur 
988. Dolayısıyla kayyım tedbirinin uygulanmasında konusu suç olan fiil ile bunun ceza soruşturması veya kovuşturması aşamasına taşınması zorunlu bir unsur olarak Öngörüldüğüne göre dava konusu kuralın atıf yaptığı 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin (2)numaralı fikrasında kişilerin terör örgütlerine aidiyet iltisak veya irtibat düzeyindeki bağlantılarının varlığının TMSF'nin kayyım olarak atanmasında bir şart olarak düzenlendiği anlamına gelmemektedir. Başka bir ifadeyle terör örgütleriyle aidiyet, iltisak veya irtibat düzeyindeki bir bağlantı nedeniyle kayyım tedbiri kararı verilmesi ancak bu fillerin suçniteliğinde olması ve kişiler hakkıda bu nedenle ceza soruşturması ve kovuşturmast yürütülmesi hâlinde söz konusu olacaktır. Her aidiyet irtibat ya da iltisak filinin suçun konusu olduğunu iddia etmek mümkün değildir. Dolayısıyla kurallar kapsamında suçniteliğinde olmayan aidiyet irtibat veya iltisak fillerinin kayyım atanmasıma imkân tamıdığısõylenemez.

989. Soruşturma evresinde kayyım atanması kararına karşı 5271 sayılı Kanun'un 267. ve devamı maddeleri gereğince itiraz yoluna başvurulabilmesi mümkündür. Yine anılan Kanun'un 133. maddesinin (3) numaralı fikrasında ilgililerin, atanan kayyımın işlemlerine karşi, görevli mahkemeye 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu ve 13/1/20I 1 tarihli ve 6102 sayılı Tūrk Ticaret Kanunu hükümlerine göre başvurabilecekleri belirtilmiştir. Ayrıca 5271 sayılı Kanun'un 141. ve devamı maddelerine göre kayyımların görev ve yetkileri kapsamında işledikleri filler nedeniyle ilgililerin devlete karşı tazminat davası açma imkânlarının bulunduğu anlaşımaktadır.

990. Buna göre ceza soruşturması ve kovuşturması kapsamında şirketlere ve varlıklara TMSF'nin kayyım olarak atanmasına imkân tanıyan kurallarla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın ölçülü olmadığı söylenemez.

991. Açzklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırıdeğildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yöntnden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek gõrülmemiştir.

Kuralların Anayasa'mn 38. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

2. Maddenin (2) Numaralı Fıkrası
a. Anlam ve Kapsam 
992. Dava konusu kural kapsamında olağanüstü hâl döneminde 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesinin (9) ve (10) numaralı fikraları gereğince el konulan taşınmaz, hak ve alacakiar ile aynı Kanun'un 133. maddesi uyarınca ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında şirketlere TMSF'nin kayyım olarak atandığı dosyalarla ilgili olarak TMSF, TMSF'nin ilişkili olduğu bakan, TMSF'nin kayyımlık yetkisi kapsamında atananların veya görevlendirilenlerin hak, yetki ve sorumluluklarını ve şirket ve mal varlığı değerlerine ilişkin, kefalet ve takip dâhil tüm muafiyetleri düzenleyen kanun hüküimlerinin ceza soruşturması veya kovuşturmasıkesinleşinceye ya da satış veya tasfiye işlemleri tamamlanıncaya kadar uygulanacağıõngörüimekle söz konusu Kanunların zaman bakımından uygulanmasına yönelik düzenlemeler getirilmektedir.

993. Bu kapsamda TMSF, TMSF çalışanları veya kayyımlık yetkisi kapsamında atananlar veya görevlendirilenler ile ilgili Bakan'ın görev, hak ve yetkileriyle ilgili olarak 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin;
- (3) numaralı fikrasında 20/7/2016 tarihli ve 2016/9064 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla ülke genelinde ilan edilen olağanüstü hâl kapsamında yürürlüğe konulan kanun hükmünde kararnameler gereğince kapatılan ve Vakıflar Genel Müdürlüğüne veya Hazineye devredilen şirketler hariç olmak üzere (1) ve (2) numaralı fikralar kapsamındaki şirketler,soruşturma ve kovuşturma sonuna kadar TMSF'nin gözetiminde, TMSF'nin atadığıyöneticiler tarafindan ticari teamtillere uygun olarak ve basiretli tüccar gibi yönetileceği, bu şirketlerin yöneticilerinin TMSF tarafindan atanacağı ve görevden alınacağı, bu şirketlerin mali durumu, ortaklık yapısı, piyasa koşulları veya diğer sorunları nedeniyle şirketin yahut varlıklarının veya 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesinin (10) numaralı fikrasında belirtilen malvarlığı değerlerinin veya hakkında şahıs kayyımlık kararı bulunmasa dahi anılan şirket ve/veya malvarlığı değerlerinde payları bulunup aleyhlerinde mahkemece kaçak kararı verilen kişilerin bu paylarının kısmen ya da tamamen satilmasına veya feshi ile tasfiyesine TMSF tarafindan karar verilebileceği, satış ve tasfiye işlemleri ilgili şirketin yönetim/müdürler kurulu veya TMSF tarafindan yerine getirileceği, satılan şirketlerin kayyımlık kararının hisselerinin devrini müteakip TMSF'nin talebi üzerine ilgili mahkeme veya hâkimliklerce kaldırılacağı,
- (4) numaralı fikrasında (3) numaralı fikra kapsamında gerçekleştirilen varlık ve malvarlığı değeri satışlarına bağlı olarak elde edilen gelirden borçlar ödendikten sonra kalan tutarın şirket işlerinde kullanılabileceği, (3) numaralı fikra kapsamında gerçekleştirilen fesih ve tasfiye işlemleri sonunda borçlar ödendikten sonra kalan tutarın, yargılamanım kesin hükümle sonuçlandırılmasına kadar bir kamu bankasında açılan hesapta nemalandırılacağı,
- (5) numaralı fikrasında (3) numaralı fikra kapsamında gerçekleştirilen satış ve tasfiye işlemlerinde azınlık hisselerinin sahiplerinin rızasının aranmayacağı,
- (7) numaralı fikrasında (1) ve (2) numaralı fikralar uyarınca TMSF'nin kayyım olarak atanmasına karar verilen şirket, taşınmaz, hak, varlık ve alacaklar hakkında 5271 sayılı

Kanun'un 128. maddesi uyarımca verilen elkoyma ve tedbir kararlarının, kayyım yetkisinin TMSF’ye devriyle birlikte kendiliğinden kalkacağı,
- (8) numaralı fikrasında kayyımların yetkilerinin TMSF'ye devredildiği veya TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirketlerde, şirketin ortaklarının şirkette sahip olduğu pay oranında yeni kurulacak şirketlerde pay sahibi olmaları koşuluyla şirket yönetim organının Önerisi ve TMSF kurul kararıyla yeni şirket kurulmasıma karar verilebileceği, bu hâlde şirket ortaklarının yeni şirket kurulmasına ilişkin izin ve muvafakatlerinin aranmayacağı, kurulacak şirketin sermayesinin kayyımların yetkileri TMSF'ye devredilen veya TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirket tarafından ayni veya nakdi olarak karşılanacağı, yeni şirketin kuruluşuna ilişkin hususların şirketlerin yönetim organlarınca hazırlanacağı ve TMSF Kurulunun onayına sunulacağı, TMSF kurul kararıyla kuruluşun gerçekleşeceği, ilgili ticaret sicilinde resen tescil ve ilan olunacağı, yeni kurulan şirkette kayyımlık yetkisinin bir mahkeme veya hâkim kararına gerek olmaksızın TMSF'ye devredilmiş sayılacağı,
- (9) numaralı fikrasında TMSF'nin kayyımlık görevini yürüttüğü şirketlerin genel kurullarımın yetkilerinin, 6102 sayılı Kanun hükümlerine tabi olunmaksızın TMSF tarafindan kullamılabileceği, bu kapsamda bir şirketin bölünmesine karar verilmesi hâlinde TMSF'nin,bölünme yolu ile kurulan bu şirkete kayyım atayacağı,
- (11) numaralı fikrasında da TMSF'nin yönetim organı yetkilerini ya da yönetim organı yetkileri ile birlikte ortaklık payları veya menkul kiymetler idare yetkilerini haiz kayyım olarak görevlendirildiği şirketlerde ana sözleşmelerine bağlı olmaksızın -kayyım atanmasından õnceki dönem bilanço ve kâr/zarar hesaplarını tasdik ile bu dönemlerde görev yapan yönetim/müdürler kurullarımı ibra etmek anlamina gelmemek kaydıyla- bu maddenin (9) numaralı fikrası çerçevesinde, şirketlere kayyım atanan faaliyet dönemini izleyen dönemden başlamak üzere kısmen ya da tamamen kâr dağıtımına karar verilebileceği, dağıtımına karar verilen kârın millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör Örgütlerine ūyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatınedeniyle haklarında mahkûmiyet kararı bulunmayan hissedarlara payları oranında õdeneceği,soruşturma veya kovuşturması devam edenlerin hissesine isabet edecek kâr payının kovuşturmaya yer olmadığına, beraate, ceza verilmesine yer olmadığına, davanın reddine veya düşmesine ilişkin kararın kesinleşmesine kadar ödenmeyerek TMSF hesaplarında tutulacaği, hakkında soruşturma, kovuşturma bulunmama veya mūsadere kararı verilmemişolma şartının, borsada işlem gören hisseler bakımından aranmayacağı, kâr dağıtımı kararının ilişkili olduğu faaliyet dönemi mali verilerinin ve tablolarının tasdiki anlamına gelmeyeceği,
hükme bağlanmıştır.
994. Yine bu kapsamda 6758 sayılı Kanun'un 20. maddesinin;
- (1) numaralı fikrasının birinci cümlesinde 5411 sayıl Kanun ile temettü hariçortaklık hakları ile yönetim ve denetimi TMSF tarafindan devralınan şirketler ve bunların varlkları ile ilgili olarak TMSF'ye verilen yetkilerin, bu Kanun ile TMSF'ye verilen kayyımlık görevi ile satış veya tasfiye işlemlerinde, bu şirketlerin yahut bunların sahiplerinin TMSF'ye borçlu olup olmadığına ve varlıkları üzerinde TMSF'nin haczi bulunup bulunmadığına bakılmaksızın kıyasen uygulanacağı, üçüncū cümlesinde şirketlerin tasfiye işlemlerini yürütmek üzere TM$F Kurulu tarafından görevlendirilen tasfiye komisyonunun,

adli işlemler veya davalar bakımından taraf ehliyetine sahip olduğu, devamındaki cümlelerde de TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirketlerin ya da ya da ortaklık paylarınım bu madde kapsamında satışindan elde edilecek tutardan, satış, dava veya avukathık masraflarıdüşüldükten sonra kalan tutarın yargılamanm kesin hükümle sonuçlandırılmasına kadar bir hesapta nemalandırılacağı, şirket varlıklarının veya malvarlığı değerlerinin bu madde kapsamında satışından elde edilecek tutarların ise, 5411 sayılı Kanun'un 134. maddesi uyarınca oluşturulan sıra cetveline göre dağıtılacağı, sıra cetveline göre dağıtım yapıldıktan sonraki bakiyenin, bu 6758 sayılı Kanun'un 19, maddesinin (4) numaralı fikrasında yer alan işlemlerin tesisi için şirket hesaplarıma aktarılacağı, ortaklık paylarının satışında, satışa ilişkin masraflar ile dava veya avukatlık masraflarının, millî güvenliğe tehdit oluşturduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terõr Örgütlerine üyeliği veya iltisakı ya da bunlarla irtibatı bulunmayan hissedarların payından düşülmeyeceği,
- (2) numaralı fikrasında şirket variıklarının ticari ve iktisadi bütünlük yoluyla satışına karar verilmesi hâlinde TMSF Kurulunun, geçmiş dönem borçlarımı, bu borçłarım FETÖ/PDY'ye aidiyeti, iltisakı veya irtibatı olmayan kişilerle gerçek mal veya hizmet ilişkisine dayanması ve 5411 sayılı Kanun'un 134. maddesinde belirtilen koşulları karşılamasışartıyla ihale bedelinden ödemeye veya ihale alıcısına õdettirmeye yetkili olduğu,
belirtilmiştir.
995. TMSF'nin görev hak ve yetkisiyle ilgili olarak kayyım olarak atandığışirketlerin kefaletine yönelik düzenlemelerin yer aldiğı 1/2/2018 tarihli ve 7071 sayılıOlağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 34. maddesinin (1) numaralıfikrasında TMSF'nin kefalet kapsamında şirket borçlarının ödenmesi ya da şirket sermaye ihtiyacının karşılanmasını teminen öncelikle şahsi malvarlığı değerlerine kayyım atanmamışkefillerin varlıklarına müracaat edilmek kaydıyla kefillerin varlıklarının doğrudan veya ticari ve iktisadi bütünlük yoluyla satılması konusunda yetkili olduğu belirtilmiştir. Söz konusu fikra Anayasa Mahkemesinin 14/11/2019 tarihli ve E.2018/90, K.2019/85 sayılı kararıyla iptal edilmiştir.

996. Şirketler, ortaklık payı veya varlıklar hakkında kovuşturma sonunda verilen müsadere kararı üzerine TMSF'ye satış ve tasfiye işlemleri ile kayyımlık görev, hak ve yetkisi kapsamında mal varlıklarını idare etme yetkisi veren 1/2/2018 tarihli ve 7076 sayılıOlağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 1. maddesinde 5271 sayılıKanun'un 133. maddesi uyarınca kayyım atanmasına karar verilip 6758 sayılı Kanun'un 19.maddesine göre kayyımlık yetkisi TMSF tarafından kullanılan şirketlerin ortaklık paylarının ve varlıkların 5237 sayıhı Kanun'un Îkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncıve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun ile 7/2/2013 tarihli ve 6415sayılı Terörizmin Finansmanının Önlenmesi Hakkıda Kanun'un Îkinci Bölümü kapsamına giren suçlardan dolayı müsaderesine karar verilmesi hâlinde müsadere kararı; bu şirket,ortaklk payları ve varlıkların TMSF tarafindan satış ve tasfiye edilmesi suretiyle yerine getirileceği, satış ve tasfiye sürecinde şirket, ortaklık payları ve varlıkları yönetiminin 6758sayılı Kanun'un 19. maddesine göre atanan yöneticiler tarafindan yürütülmesine devam edileceği, satış veya tasfiyeden elde edilen gelirlerin Hazineye irat kaydedileceği belirtilmek suretiyle TMSF'nin kayyım sıfatından kaynaklanan yetkilerinin satış ve tasfiye işlemlerinin 

tamamlanmasına kadar devam edeceği hükme bağlanmıştır. Anılan maddenin (2) numaralıfikrasında ise şirketin yüzde ellinin altındaki ortaklık paylarının müsadere edilmesine karar verilmesi hâlinde, müsadereye konu bu payların TMSF tarafından satışa çıkarılacağı, en az iki kez satışa çıkarılmış olmasına rağmen satışın gerçekleşmemesi hâlinde ortaklık payları ilgili şirkete bedeli mukabilinde devredilebileceği ve payların bedeli şirket tarafından Hazineye ödeneceği belirtilmiştir.

997. TMSF'nin iigili olduğu bakan'ın görev ve yetkisi ile ilgili olarak 6102 sayılıKanun'un 399. maddesinin (6) numaralı fikrasında kayyımlık görevinin TMSF tarafindan yürütüldüğü şirketlerde faaliyet dðneminin dördüncü ayına kadar denetçi seçilememiş olmasıhâlinde denetçinin, şirket yönetim kurulunun teklifi üzerine TMSF'nin ilişkili olduğu bakan tarafindan atanacağı, bakanın bu yetkisini TMSF Kuruluna devredebileceği belirtilmiştir.
998, Genel olarak kayyımların görev, hak ve yetkileriyle ilgili düzenlemelerin yer aldığı ve bu yönüyle TMSF'yi de ilgilendiren 6/2/2018 tarihli ve 7085 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alinması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 7. maddesinin (1) numaralı fikrasında, 5271 sayılı Kanun'un 133.maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerin, kayyım atanmasından õnceki sahipleri, ortakları,yönetim kurulu üyeleri, müdürleri ve diğer sorumlu yetkilileri aleyhine kayyımlar tarafindan açılmış veya açılacak şaħsi sorumluluk davalarında ilgili tüzel kişiliğin genel kurulunun veya yetkili kurulunun kararının aranmayacağı, (2) numaralı fikrasında kayyım atanan şirketlerin soruşturma kapsamındaki şüpheli ortakları ile kayyım tarafından hakkinda şahsi sorumluluk davası açılan şirket ortaklarına ait ortaklık hak ve paylarının, soruşturma veya davanın açıdığı tarihten soruşturma, kovuşturma veya davanın kesin hükümle sonuçlandığı tarihe kadar devir ve temlik edilemeyeceği, ortaklık hak ve paylarına ait temsil ve idare yetkisinin kayyım tarafından kullanılacağı hükme bağlanmıştır.

999. TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirket ve malvarlığı değerlerine yönelik muafiyetlerle ilgili olarak 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin;
- (6) numaralı fikrasında, kayyımlık görevi TMSF tarafindan yürütülen şirketlerin,açtıkları davalarda harçtan muaf olduğu,
- (8) numaralı fikrasında, TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirketlerde, yeni şirket kurulmasına karar verildiğinde şirketin tescile tabi tüm hususlarıyla ilgili her türlü vergi,resim ve harçtan muaf olduğu, kuruluş işlemlerinin ilgili mevzuata tabi olmaksızın uygulanacağı,
öngörülmüştür.
1000. Fon çalışanları veya kayyımlık yetkisi kapsamında atanan veya görevlendirilenlerin sorumluluklarıyla ilgili 6758 sayılı Kanun'un 20. maddesinin (1)numaralı fikrasında yõnetim ve denetimi veya kayyımlık yetkisi TMSF'ye devredilen veya TMSF'nin kayyım olarak atandığı banka/şirketieri ve ortaklık paylarını soruşturma kovuşturma veya iflas ve tasfiye süresince yönetmek ve temsil etmek üzere atananlar,görevlendirilenier veya atananlar tarafindan temsil yetkisini haiz olmak üzere görevlendirilenler ile 5271 sayılı Kanun'un 128. maddesinin (10) numaralı fikrasına göre malvarlığı değerlerinin yönetimi amacıyla atananlar, görevlendirilenler veya atananlar 

tarafindan temsil yetkisini haiz olmak üzere görevlendirilenler ve bu kapsamda icra edilen işve işlemler hakkında 8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında AlınmasıGereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 37. maddesinin uygulanacağı belirtilmiştir.

1001. Anılan hükmtın atifta bulunduğu 6755 sayıh Kanun'un 37. maddesinin (1)numaralı fikrasında 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunların devamı niteliğindeki eylemlerin bastırıması kapsamında karar alan, karar veya tedbirleri icra eden, her türlü adli ve idari õnlemler kapsamında görev alan kişiler ile olağanüstü hâl süresince yayımlanan kanun hükmünde kararnameler kapsamında karar alan ve gõrevleri yerine getiren kişilerin bu karar, görev ve filleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluğunun doğmayacağı düzenlenmiştir.

1002. Dava konusu kural uyarıca söz konusu hükümler TMSF'nin kayyım atandığıdosyalar bakımından ceza soruşturması veya kovuşturması kesinleşinceye ya da satış veya tasfiye işlemleri tamamlanıncaya kadar uygulanacaktır.

b. İptal Talebinin Gerekçesi 
1003. Dava dilekçesinde Özetle; olağanüstü hâl döneminde TMSF'nin kayyım olarak atandığı şirketlerle ilgili işlem tesis eden TMSF yetkilileri hakkında sorumsuzluk getiren düzenlemelerin yapıldığı, kuralın söz konusu kanum hükümlerinin olağanüstā hâl döneminden sonrasını kapsayacak şekilde uygulanmasına imkân tanımak suretiyle kişilerin şahsi sorumluluktan kurtarıldığı, hukuka aykırı ve keyfi davranışların önünün açıldığı ayrıca bu kapsamdaki işlemlerden zarar gören kişilerin dava açma imkânlarının ortadan kaldırıimasısuretiyle TMSF yetkililerine dokunulmazlık getirildiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

c. Anayasa'ya Aykırılık İddiası
1004. Hukuk devletinin temel unsurlarından olan hukuki belirlilik ilkesi hukuk normlarının Öngörülebilir olması, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yõntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153,154).

I005. Kanuni düzenlemelerin anlam ve kapsamının belirlenebilir olması bireyler açısından hukuk güvencesini sağlayarak bireylerin belirli bir hareketi yapmaktan doğabilecek sonuçlari, en azından içinde bulunulan şartların getirdiği makul bir ölçüde değerlendirebilmelerine imkân tanımaktadır. Bu yönüyle kapsam ve içeriği anlaşılabilir olmayan bir hukuk normunun uygulanması sırasında ortaya çıkacak sonuçların õngörülebilir olduğu söylemek mümkün değildir.

1006. Dava konusu kuralda yer alan ve olağanüstü hâl döneminde yürürlüğe giren TMSF ile TMSF'nin kayyımlık yetkisi kapsamında atananlar veya görevlendirilenlerin görev,hak, yetki ve sorumluluklarını ve şirket ve mal varlığı değerlerine ilişkin, kefalet ve takip dâhit tüm muafiyetleri düzenleyen kanun hükümlerinin, düzenleyici işlemlerde olduğu gibi 

benzer durumda bulunan kişilere ve olaylara olağanüstü hâl sonrası durumları da dikkate alınmak suretiyle uygulanacak şekilde geleceğe yönelik hüküm ve sonuç doğurma özelliği taşıdığı, başka bir ifadeyle kuralın olağanüstü hålden sonraki süreçte tarafların statülerinde değişiklik meydana getirecek şekilde hukuki işlemlere esas alınabilecek genel ve soyut nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

1007. Bunun yanında anılan kanun hükümlerinde TMSF ve TMSF'nin kayyımlık yetkisi kapsamında atananların veya görevlendirilenlerin görev, hak, yetki ve sorumluluklarının ağırlıklı olarak düzenlendiği 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin (3)numaralı fikrasında anılan maddenin (1) ve (2) numaralt fikralarına göre TMSF'nin kayyımlık görevinin soruşturma ve kovuşturmanın sonuna kadar devam edeceği belirtilmiştir. Yine kuralda geçen kişilerin sorumluluğuna yönelik düzenlemenin yer aldığı 4758 sayılı Kanun'un 20. maddesi ve bu maddenin atıf yaptığı kanun hükmüne göre kişilerin sorumluluk döneminin soruşturma ve kovuşturma süreci olduğu anlaşılmaktadır.

1008. Dava konusu kuralla atifta bulunulan 7076 sayılı Kanun'un 1. maddesinde de müsadere kararı verilen şirket, ortaklık payı veya varlıkların satış ve tasfiye işlemlerini TMSF'nin yürüteceği bunlarla ilgili yönetimin kayyımlık görev ve yetkisi kapsamında TMSF tarafindan yerine getirileceği belirtilmiştir.

1009. Dolayısıyla kural kapsamındaki kurum ve kişilerle ilgili hak, görev, yetki ve sorumluluk ile şirket mal varlığı değerlerine ilişkin muafiyetleri düzenleyen kanun hūkümlerinin uygulanabilirliğinin TMSF'nin kayyım olarak atandığı dosyalarda, soruşturma ve kovuşturmaların sona erdiği tarihe, satış ve tasfiyeye tabi mal varlıklarında ise bu işlemlerin tamamlanmasına kadar devam edeceği anlaşılmaktadır.
1010. Kuralın atıfta bulunduğu kanun hükümlerinin yürürlüğünün TMSF'nin kayyım olarak atandığı dosyalar yöntnden ceza soruşturması veya kovuşturmasının kesinleşme ya da satış veya tasfiye işlemlerinin tamamlanması tarihine kadar devam etmesi hükme bağlanmakla birlikte kuralda uygulanabilirliği bu tarihlerden õnce sona eren TMSF ve TMSF'nin kayyımlık yetkisi kapsamında atananlar veya görevlendirilenlerin görev, hak, yetki ve sorumlulukları ve şirket ve malvarlığı değerlerine ilişkin, kefalet ve takip dâhil tüm muafiyetleri düzenleyen başka hangi kanun hükümlerinin bulunduğuna ilişkin bir belirlilik bulunmamaktadır.

1011. Bu itibarla kuralın anlam ve kapsamı itibarıyla uygulanabilirliğini tespit etmede esas alınacak sõz konusu kanun hükümlerinin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlenememesi, kuralı Öngörülebilirlik boyutundan uzaklaştırmaktadır. Bu nedenle kural, hukuk devleti ilkesiyle çelişmektedir 
1012. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. Îptali gerekir.
3. Maddenin (3) Numaralı Fıkrası
a. Íptal Talebinin Gerekçesi 
1013. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla geçmişte yapılmış bazı devir işlemlerinin herhangi bir soruşturma ya da incelemeye tabi tutulmadan muvazaalı sayılarak 

geçersiz sayıldığı, üçüncü kişilerin mal varlığına yapılan müdahaleyi haklı kılan herhangi bir kamu yararının bulunmadığı, bir işlemin muvazaalı olup olmadığının tespitinin yargılamayıgerektirdiği, dolayısıyla yargısal bir inceleme sonucu verilecek kararla tespit edilmesi gereken muvazaanın doğrudan yasal düzenlemeye konu edilmesinin fonksiyon gaspı anlamına geldiği,kuralda aksinin ispatı mūmkün olmayan kanuni bir karine ile üçüncü kişilerin mal varlığıa el konulmasının ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesine aykırı olduğu, hiçbir gerekçe gösterilmeden genel müsadere şeklinde tüm pay devirlerinin geçersiz sayılarak üçüncükişilerin pay ve haklarına el konulmasının mülkiyet hakkını zedelediği belirtilerek kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 9., 35. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüImüştür.
b. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
1014. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13, ve 48. maddeleri yõnünden de incelenmiştir.

1015. Sirket ortaklık pay ve haklarının mūlkiyet hakkı kapsamında olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Öte yandan Anayasa'nın 48. maddesinin birinci fikrasında "Herkes, dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir." denilmek suretiyle sözleşme özgürlüğü güvenceye bağlanmıştır.Sözleşme özgürlüğü devletin kişilerin istedikleri hukuki sonuçlara ulaşmalarını sağlaması ve bu bağlamda kişilerin belli hukuki sonuçlara yönelen iradelerini geçerli olarak tanıması,onların iradelerinin yöneldiği hukuki sonuçların doğacağım ilke olarak benimsemesi ve koruması anlamına gelmektedir. Sõzleşme özgürlüğü uyarınca kişiler, hukuksal ilişkilerini özgür iradeleriyle ve sözleşmelerle düzenlemekte serbesttir. Sözleşme özgürlüğü, sözleşme yapma serbestisinin yanı sıra yapılan sõzleşmelere dışarıdan müdahale yasağını da içerir.
1016. Kuralla, 5271 sayılı Kanun'un 133, maddesi gereğince kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı tarih ile TMSF'nin kayyım olarak atandığı tarihler arasında hukuk düzeninin öngördüğü şekilde şirket ortaklık pay ve hakkı elde eden kişilerin devir ve temliklerinin geçersiz sayılarak iptal edilmesi, Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkını sınırlandırdığı gibi hukuk düzeninin öngördüğü şekilde geçerli olarak yapılan devir ve temliklerin temelinde yatan işlemlerin (hisse devir sözleşmesi,alacağın temliki vs.) geçersiz sayılması suretiyle Anayasa'nın 48. maddesinde güvence altına alınan sözleşme özgürlüğüne de sınırlama getirilmektedir.

1017. Kuralın millî güvenliğe ve kamu düzenine aykırı faaliyetlerin odağı hâline gelme şüphesi bulunan şirketlerin mal varlığının kaçırılmasının önlenerek bunların anılan faaliyetlerin finanse edilmesinde kullamlmasım engellemek amacıyla ihdas edildiği dolayısıyla meşru bir amacının olduğu ve bu amacı gerçekleştirmek için elverişli ve gerekli olduğu anlaşılmaktadır.

1018. Kuralla, kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı tarihten TMSF'nin kayyım olarak atandığı tarihe kadarki süreçte şirket ortaklarının pay ve haklarına ilişkin üçüncü kişilerle yaptıkları devir ve temlikler muvazaalı kabul edilerek iptal ediłmekte ve resen ticaret sicilinden terkin edilmektedir. Kural belirli bir dönemde yapılan ve o dōnemde hukuken varlık kazanmış ve tamamlanmış hukuki işlemlere yönelik müdabale õngörmektedir.


1019. Kural kapsamında işlemin yapıldığı dönem şartları (ceza soruşturmasının başlaması) muvazaanın varlığının ortaya konulmasında yeterli bir olgu olarak görülmüş ise de kuralda kişilerin somut olay koşullarında devir işleminin geçerli hukuki nedenlere dayandığınıispat etmesini engelleyen herhangi bir durum öngörülmemiştir.

1020. Dolayısıyla kuraIda kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve hakkını devralan iyiniyetli ūçüncü kişilerin muvazaanın olgusal temelini oluşturan gerçek iradeye aykırı işlem tesis edildiğinin aksini iddia ve ispat etme imkânlarının olmadığı söylenemez. Bu yönüyle kuralın ihdas amacına uygun kullamılmasını sağlayacak ve bu konudaki keyfiliği õnleyecek yasal güvencelerin bulunduğu anlaşılmaktadır.

1021. Bu açıdan hukuki ilişkinin kurulduğu tarih itibariyle yürürlükte olan kanun hükümlerine göre kazanılan şirket ortaklık pay ve hakkının muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan kaldırılmasını öngören kuralla mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne getirilen sınılamanın ölçüsüz olmadığı söylenemez.

1022. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykın değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kural, Anayasa'nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırı görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 9. ve 38. maddeleri yönünden incelenmemiştir.

V. İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
1023. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasında kanunun,Cumhurbaşkanlığı kararnamesinin veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün belirli kurallarının iptali, diğer kurallarımın veya tümünün uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa bunların da Anayasa Mahkemesince iptaline karar verilebileceği öngörülmektedir.
1024. 7145 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle 2941 sayılı Kanun'un 17. maddesinin birinci fikrasında yer alan “.…1402 sayılı Sıkıyönetim Kamumunun 15 inci maddesinde yazılısuçları işleyenler…” ibaresinin “.…26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 109, 124, 148, 149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217, 220, 223, 240, 299ila 339 uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler..." şeklinde değiştirilmesi ile anılan maddeye eklenen ikinci, üçüncü ve dõrdüncü fikraların iptalleri nedeniyle uygulanma imkânıkalmayan anılan maddenin kalan kısmının 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralıfikrasi gereğince iptali gerekir.

1025. 7145 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen 10/A maddesinin (1) numaralı fikrası ile (2) numaralı fikranın birinci cümlesinin iptali nedeniyle uygulanma imkâm kalmayan anılan maddenin kalan kısmıı 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince iptali gerekir.

1026. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (A) fikrasının birinci paragrafinın ikinci ve üçüncü cümlelerinde yer alan 

“….Resmı Gazetede yayımlanır.…." ibarelerinin iptali nedeniyle anılan cümlelerin kalan kısımlarımın 6216 sayıli Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası gereğince iptalleri gerekir.

1027. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (C) fikrasımın birinci paragrafinın “…üç yıl.…." ve “….19/10/2005 tarihli ve 5411sayılı Bankacılık Kamunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç.…"ibareleri dışıda kalan kısmının iptali nedeniyle “.….19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılıBankacılık Kanunu uyarınca müşteri sırrı kapsamında kabul edilenler hariç,." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince iptali gerekir.
1028. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinde yer alan “…üç yıl…" ibaresi dışında kalan kısmının iptali nedeniyle fikranın ikinci ila altıncı cümlelerinin 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince iptali gerekir.

1029. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılt KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin iptali nedeniyle anılan maddenin (E) fikrasında yer alan “.…. ve (D)..." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasi gereğince iptali gerekir.

1030. 7145 sayılı Kanun'un 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin iptali nedeniyle anılan maddenin (F) fikrasında yer alan “…. ve (D)..." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasi gereğince iptali gerekir.

VI. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
1031. Dava dilekçesinde õzetle, dava konusu kuralların bu hâliyle uygulanmasımın telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasına sebebiyet vereceği belirtilerek kuralların yürürlükierinin durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

A.25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1. 2. maddesiyle 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'na eklenen;
a. 56/A maddesinin birinci fikrasının “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde askeri birlik komutanının veya askeri kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkam veya birim amirinin yazılı emri... " bölümüne,
b. 56/B maddesinin birinci fikrasının;
i. Íkinci cümlesinde yer alan “...gerektiğinde el ile...” ibaresine,

fİkinci cümlede yer alan “...aracı,.…. " ibaresi yönünden üçüncü ve dördüncücümlelerine,
2. 5. maddesiyle 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığt Kanunu'na eklenen ek 7. maddenin birinci fikrasında yer alan “.…veya bu sebeplere bağlıolarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılıemri..." ibaresine,
3. 6. maddesiyle 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'na eklenen 15/Amaddesinin birinci fikrasında yer alan “.…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakanca bulunan hâllerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazilı emri..." ibaresine,
4. 9. maddesiyle 6/10/1983 tarihli ve 2911sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 7. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasına,
5. 10. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milî İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 30. maddesine eklenen beşinci fikraya,
6. 11. maddesiyle 4/11/1983 tarihli ve 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu'nun ibare değişikliği yapılan ve fikra eklenen 17. maddesine,
7. 12. maddesiyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terõrle Mücadele Kanunu'na eklenen ek 4. maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin;
a. “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çıkarılanların.…" bölümünde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca..." ve “..üyeliği, mensubiyeti ve.." ibarelerine,
b. “…bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakknda Kanunun ek 8 inci maddesine gõre ilgili idarelerce işlem tesis edilir." bölümüne,
8. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin (c) bendine,
9. 21. maddesiyle 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 4. maddesinin (2) numaralı fikrasına eklenen üçüncü cümleye,
10. 22. maddesiyle 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemieri Înceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralı fikrasının;
a.Dördüncü cümlesinin “…Ankara, İstanbul, Izmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafindan kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine." bölümüne,

b. Dokuzuncu cümlesinde yer alan “..….ile mali hakları..." ibaresine,
e. On üçüncü cümlesine,
11. 23. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen 10/A maddesine,
12, 26. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddenin;
a. (A) fikrasımın birinci paragrafinın;
i. Birinci cümlesinde yer alan “…Millı Güvenlik Kurulunca…" ve “…üyeliği,mensubiyeti veya..." ibarelerine,
iÎkinci ve üçüncü cümlelerine,
i. Beşinci cümlesinde yer alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya… " ibaresine,
b. (B) fikrasını;
i. Birinci paragrafinda yer alan“.…Millı Güvenlik Kurulunca.." ve “…üyeliği.mensubiyeti veya..." ibarelerine,
ii. Dördüncü paragrafının;
(1) Birinci Cümlesinde yer alan“….Millı Güvenlik Kurulunca.…“ ve “…üyeliği,mensubiyeti veya... " ibarelerine,
(2) Üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
e. (C) fikrasının “.ūüç yıl.. " ibaresi dışında kalan kısmına,
€. (Ç) fikrasımın;
i. Birinci paragrafinın “.ūç yıl...“ ibaresi dışında kalan kısmına,
i. Îkinci paragrafinın “.…ūç yıl... " ibaresi dışında kalan kısmına,
d. (D) fikrasıın “..üç yıl..." ibaresi dışında kalan kısmıma,
e. (E) fikrasında yer alan “... ve (D)..." ibaresine,
f. (F) fikrasına,
g. (G) fikrasının 
¿. Birinci;

(1) Paragrafinda yer alan “…Milli Güvenlik Kurulunca…."ve “…üyeliği.mensubiyeti veya..." ibarelerine,
(2) Paragrafinın (a) bendine,
ii. kinci paragrafina,
13. Geçici 1. maddesinin (2) numaralı fikrasına,
B. 18/7/2021 tarihli ve 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 23. maddesiyle 375 sayılı KHK'nın geçici 35.maddesinin (C), (Ç) ve (D) fikralarında yer alan “…üç yıl.…" ibarelerinin “….dört yı.…."şeklinde değiştirilmesine,
yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin koşulları oluşmadığından REDDİNE,
C. 7145 sayılı Kanun'un;
1. 1. maddesiyle 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı fl Idaresi Kanunu'nun 11.maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafa,
2.2. maddesiyle 211 sayılı Kanun'a eklenen 56/B maddesinin birinci fikrasımn ikinci cümlesinde yer alan “…üstleri,…" ve “.…eşyaları." ibareleri yönünden üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
3. 8. maddesiyle 2911 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fikrasının birinci cümlesine eklenen “.…, vatandaşların günlük yaşamını aşırı ve katlamlamaz derecede zorlaştırmayacak..." ibaresine,
4. 10. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 30. maddesine eklenen dördüncü fikraya,
5. 12. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen ek 4. maddenin birinci fikrasımın birinci cümlesinin “.…ile Milli Güvenlik Kurulunca Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ve iltisaka yahut bunlarla irtibatı nedeniyle kamu görevinden çikarılanların.…" bölümünde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulunca.." ve “..üyeliği, mensubiyeti ve.." ibarelerinin dışında kalan kısmına 
6. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin;
a. (a) ve (b) bentlerine,
b. (a), (b) ve (c) bentleri dışında kalan kısmına,
7. 16. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesinin;
a. (1)numaral fikranın birinci cümlesinin “….Cumhuriyet savcisımın istemi üzerine…." ibaresinin “.…håkim veya gecikmesinde sakanca bulunan hâllerde Cumhuriyet 

savcısı tarafindan.…" şeklinde değiştirilmesinde yer alan “…veya gecikmesinde sakınca bulunan hållerde Cumhuriyet savcısı” ibaresine,
b. (1) numaralı fikrasına eklenen ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerine,
e. (2) numaralt fikrasının birinci cümlesine eklenen “.…ya da işlemin uzun sürecek olması... " ibaresine,
8. 22. maddesiyle 7075sayılı Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralıfikrasının dokuzuncu cümlesinin “…ile mali hakları..." ibaresi dışında kalan kısmına,
9. 24. maddesiyle 7075 sayıl Kanun'a eklenen geçici 3. maddenin (3) numaralıfikrasının ikinçi cümlesine,
10.26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35. maddenin;
a. (A) fikrasımın;
i. Birinci paragrafinın;
(1) Birinci cümlesinin “.….üç yıl…”, “…Milli Güvenlik Kurulunca…” ve “.üyeliği,mensubiyeti veya... " ibareleri dışında kalan kısmına,
(2) Dördüncü cümlesine,
(3) Beşinci cümlesinin “Görevden uzaklaştırılanlar veya.." ibaresi dışında kalan kısmına,
ii. Îkinci paragrafinın birinci ve ikinci cümlelerine,
b. (B) fikrasının;
i. Birinci paragrafinın “.…üç yıl..”, “.…Milliı Güvenlik Kurulunca…" ve “.… üyeliği.mensubiyeti veya.. ” ibareleri dışında kalan kısmına,
ii. Îkinci ve üçüncü paragraflarına,
iii. Dördüncü paragrafinın;
(1) Birinci cümlesinin “.…Millı Güvenlik Kurulunca.." ve “.… üyeliği, mensubiyeti veya... " ibarelerinin dışında kalan kışmına,
(2) Îkinci cümlesine,
c. (E) fikrasının “.….ve (D)... " ibaresi dışında kalan kısmına,
¢. (G) fikrasmın;

i. Birinci paragrafinın “...üç yıl.…", “.…Milli Güvenlik Kurulunca.." ve “..üyeliği mensubiyeti veya. " ibareleri ile (a) bendi dışında kalan kısmına,
ii. Üçüncü paragrafına,
11. Geçici 1, maddesinin;
a. (1) numaralı fikrasının “.…üç yıl. " ibaresi dışında kalan kısmına,
b. (3) numaralı fikrasina,
Ç. 7333 sayılı Kanun'un;
1. 11. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinde yer alan “…üç yıl.…."ibaresinin “...dört yıl.." şeklinde değiştirilmesine,
2. 20. maddesiyle 7145 sayılı Kanun'un geçici 1, maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan “.…üç yıl... " ibaresinin “.…altı yıl...” şeklinde değiştirilmesine,
3. 23. maddesiyle 375 sayılı KHK'nım geçici 35. maddesinin (A), (B) ve (G)fikralarında yer alan “.…üç yıl.… " ibarelerinin “….dört yı.…." şeklinde değiştirilmesine,
yönelik iptal talepleri 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararla reddedildiğinden bu fikralara, paragraflara, bentlere, kısımlara, bölümlere, cümlelere, ve ibarelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
D. 7145 sayılı Kanun'un;
1. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin bentlerini bağlayan hükmünde yer alan “..üç yıl.. " ibaresine,
2. 22. maddesiyle 7075sayılı Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralıfikrasının üçüncü cümlesine,
3. 26. maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35, maddenin;
a. (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan“..üç yıl.…."ibaresine,
b. (B) fikrasının birinci paragrafinda yer alan “..üç yıl... " ibaresine,
e. (C) fikrasının birinci cümlesinde yer alan “…ūç yı.. " ibaresine,
ç. (Ç) fikrasının;
i. Birinci paragrafinda yer alan “..üç yıl... " ibaresine,
ii. Ikinci paragrafinda yer alan “..üç yıl... " ibaresine,

d. (D) fikrasının birinci cümlesinde yer alan “.. üç yıl..." ibaresine,
e. (G) fikrasının birinci paragrafinda yer alan “…üç yı/.. " ibaresine,
4. Geçici 1. maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan “…üç yı.. " ibaresine,
yõnelik iptal talepleri hakkında 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılt kararla karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden bu ibarelere ve cümleye ilişkin yürürlüğün durdurulması talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
30/6/2022 tariħinde OYBIRLIĞIYLE karar verilmiştir.
VII. HÜKÜM 
A. 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1. 1. maddesiyle 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı Il Idaresi Kanunu'nun 11.maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafin;
a. “…belirli yerlere girişi ve çıkşı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarım, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasıtlayabilir ve…."bölümünün Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE, ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. Kalan kısmıın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
2. 2. maddesiyle 4/1/1961 tarihli ve 211 sayıhı Tūrk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu'na eklenen;
a. 56/A maddesinin birinci fikrasının “…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde askerî birlik komutanının veya askerí kurum amirinin ya da hukuk hizmetleri başkanı veya birim amirinin yazılı emri.…." bõlümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALINE Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'in karşıoylart ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. 56/B maddesinin birinci fikrasıın;
i. Ikinci cümlesinde yer alan “.…gerektiğinde el ile..." ibaresinin Anayasa’ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE OYBİRLIĞIYLE,
ii. Üçüncüi ve dördüncü cümlelerinin;
(1) İkinci cümlede yer alan “.aracı.…." ibaresi yönünden Anayasa'ya aykırıolduklarına ve İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE,

(2) İkinci cümlede yer alan “…üstleri,." ve “.…eşyaları.…” ibareleri yönünden Anayasa'ya aykırı olmadıklarina ve iptalleri talebinin REDDİNE OYBİRLİĞtYLE,
3. 5. maddesiyle 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik KomutanlığıKanunu'na eklenen ek 7. maddenin birinci fikrasında yer alan“.…veya bu sebeplere bağlıolarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılıemri..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve IPTALINE Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
4. 6. maddesiyle 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayıh Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'na eklenen 15/A maddesinin birinci fikrasında yer alan “…veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hållerde birlik komutanının veya kurum amirinin yazılı emrı.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALiNE Muammer TOPAL, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
5. 8. maddesiyle 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 6.maddesinin ikinci fikrasımın birinci cümlesine eklenen“….vatandaşlarıgünlük yaşamını aşırı ve katlamılamaz derecede zorlaştırmayacak...” ibaresinin Anayasa’ya aykırı olmadığma ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞIYLE.

6. 9. maddesiyle 2911sayılı Kanun'un 7. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLIĞIYLE,
7. 10. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayıh Devlet Îstihbarat Hizmetleri ve Millı İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 30. maddesine eklenen;
a. Dördüncü fikranın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBIRLIĞIYLE,
b. Beşinci fiıkranın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Kadir ÖZKAYA,Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'ın karşıoyları ve ÖYÇOKLUĞUYLA,
8. 11, maddesiyle 4/11/1983 tarihli ve 2941 sayılı Seferberlik ve Savaş Hali Kanunu'nun;
a. [7. maddesinin birinci fikrasında yer alan “.…. 1402 sayılı Sıkryönetim Kamunumun 15 inci maddesinde yazılı suçları işleyenler.….” ibaresinin “….26/9/2004 iarihli ve 5237 sayılıTürk Ceza Kanunu'mun 109, 124, 148, 149, 170 ila 172, 179, 185 ila 188, 190, 202, 213 ila 217, 220, 223, 240, 299 ila 339 uncu maddelerinde belirtilen suçları işleyenler.…." şeklinde değiştirilmesinin ve anılan maddeye eklenen ikinci, üçüncü ve dördüncü fikraların Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE OYBİRLİĞIYLE,
b. 17, maddesinin birinci fikrasının kalan kısmının 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargtlama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince İPTALINE OYBİRLİĞIYLE,

9. 12. maddesiyle 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'na eklenen ek 4, maddenin birinci fikrasının birinci cümlesinin;
a. “…ile Millı Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ūyeliği, mensubiyeti ve iltisakı yahu bunlarla irtibatı nedeniyle kamu gõrevinden çıkarılanların...";
i. Bölümünde yer alan “.…Millı Güvenlik Kurulunca…." ve “.…üyeliği, mensubiyeti ve.. " ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE OYBfRLİĞIYLE,
fi. Bölümünün kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığıa ve iptal talebinin REDDİNE OYBIRLIĞIYLE,
b. “…bu silahların mülkiyetinin kamuya geçirilmesine karar verilir ve 10/7/1953tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kamunun ek 8 inci maddesine göre ilgili idarelerce işlem tesis edilir.” bölümümün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALINE OYBİRLİĞIYLE,
10. 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin;
a. Bentlerini bağlayan hükmünde yer alan “.….üç yıl..." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
b. (a) bendinin;
i. Birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
ii İkinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin Anayasa'ya aykın olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M.Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
c. (b) bendinin Anayasa'ya aykını olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
ς. (c) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
d. Kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
11. 16. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 134. maddesinin;
a.(1)numaralı fikranın birinci cümlesinin ".…Cumhuriyet savcısının istemi üzerine…” İbaresinin “…hâkim veya gectkmesinde sakınca bulunan hållerde Cumhuriyet savcısı tarafindan.…" şeklinde değiştirilmesinde yer alan “..veya gecikmesinde sakanca 

bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı…" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDINE OYBİRLIĞIYLE,
b. (1) numaralı fikrasına eklenen ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerin Anayasa'ya aykırı olmadıklarıa ve iptal taleplerinin REDDINE OYBİRLİĞIYLE,
e. (2) numarahı fikrasının birinci cümlesine eklenen “…ya da işlemin uzun sürecek olması.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞIYLE,
12. 21. maddesiyle 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 4. maddesinin (2) numaralı fikrasına eklenen üçüncü cümlenin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
13. 22. maddesiyle 1/2/2018 tarihli ve 7075 sayılı Olağanüstü Hal Îşlemleri Înceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen (1) numaralı fikrasıın;
a. Üçüncü cümlesine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE,
b. Dördüncū cümlesinin “.…Ankara, İstanbul, Izmir illeri dışında ve 2006 yılımdan sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafindan kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine.." bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
e. Dokuzuncu;
i. Cümlesinde yer alan “.… le mali hakları.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLIĞİYLE,
ii. Cümlesinin kalan kısmını Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLIĞIYLE,
ç. On üçüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALINE Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'in karşıoyları ve OYÇÖKLUĞUYLA,
14. 23. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen 10/A maddesinin;
a. (1) numaralı fikrası ile (2) numaralı fikrasının birinci cümlesinin Anayasa'ya aykı™ı olduklarına ve İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. Kalan kısmının 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrasıgereğince İPTALINE OYBİRLİĞIYLE,

15. 24. maddesiyle 7075 sayılı Kanun'a eklenen geçici 3. maddenin (3) numaralıfikrasının ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDtNE OYBİRLİĞİYLE,
16. 26. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddenin;
a. (A) fikrasımın;
i. Birinci paragrafimın;
(1) Birinci;
(a) Cümlesinde yer alan “...üç yıl..." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
(b) Cümlesinde yer alan “.…. Milli Güvenlik Kurulunca.…” ve “…üyeliği, mensubiyeti veya. " ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERÍNE OYBİRLIĞİYLE,
(c) Cümlesinin kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDÍNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLÜĞUYLA,
(2) İkinci ve üçüneü;
(a) Cümlelerinde yer alan “….Resmi Gazetede yayımlanur…" ibarelerinin Anayasa'ya aykırı oldukiarına ve İPTALLERİNE OYBİRLİĞtYLE,
(b) Cümlelerin kalan kısımlarının 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralıfikrası gereğince ÎPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE,
(3) Dördüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
(4) Beşinci;
(a) Cümlesinde yer alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya.. " ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALINE OYBİRLİĞİYLE,
(b) Cümlesinin kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve QYÇOKLUĞUYLA,
i. İkinci paragrafinın;

(1) Birinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
(2) Íkinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. (B) fikrasımın;
1. Birinci;
(1) Paragrafinda yer alan “..üç yıl..." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞIYLE,
(2) Paragrafinda yer alan “….Mill Güvenlik Kurulunca…" ve “.…ülyeliği,mensubiyeti veya..." ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve IPTALLERiNE QYBİRLİĞIYLE,
(3) Paragrafinın kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDINE Zühtä ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ 'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
iiÎkinci paragrafinın Anayasa'ya aykırı olmadığıma ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
 Üçüncü paragrafinın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRİM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ 'in karşıoyları ve QYÇOKLUĞUYLA,
iv. Dördüncü paragrafinın;
(1) Birinci;
(a) Cümlesinde yer alan “.…Millı Güvenlik Kurulunca.." ve “..üyeliği, mensubiyeti veya... " ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve IPTALLERİNE OYBİRLİĞtYLE,
(b) Cümlesinin kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
(2) Íkinci cümlesinin Anayasa'ya aykını olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve ÖYÇOKLUĞUYLA,
(3) Üçüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE Basri BAĞCI ve Îrfan FİDAN'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

(4) Dördüncü cümlesinin Anayasa'ya aykın olduğuna ve İPTALiNE OYBIRLIĞIYLE,
e. (C) fikrasınım;
i. Birinci cümlesinde yer alan“.…üç yıl…" ibaresine ilişkin iptal tałebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLIĞIYLE,
iKalan kısmının Anayasa'ya aykını olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
€. (Ç) fikrasınım;
i. Birinci;
(1) Paragrafında yer alan “..ūç yıl... " ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
(2) Paragrafının “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren…süreyle; terör ōrgütlerine veya Millı Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakıyahut bunlarla irtibatı nedeniyle hakkanda inceleme ve soruşturma yürütülen kişiler ile bunların eş ve çocuklarına ilişkin olarak yetkili kurul, komisyon ve diğer mercilerce ihtiyaçduyulan, …. telekomünikasyon yoluyla iletişimin tespiti de dåħil olmak üzere her türlü bilgi ve belge, kamu ve özel tüm kurum ve kuruluşlarca vakit geçirilmeksizin verilir." bēlümünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
(3) Paragrafinın kalan kismının 6216 sayılı Kanun’un 43. maddesinin (4) numaralıfikrası gereğince ÎPTALİNE OYBİRLIĞİYLE,
ii. Îkinci;
(1) Paragrafinda yer alan “.…üç yıl.…." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
(2) Paragrafinı kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞIYLE,
d. (D) fikrasınım;
i. Birinci;
(1) Cümlesinde yer alan “.…üç yıl..." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞIYLE,
(2) Cümlesinin kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALINE OYBIRLIĞtYLE,

ii.Kalan kısmımın 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrasıgereğince İPTALİNE OYBIRLIĞIYLE,
e. (E);
i. Fikrasında yer alan “.…ve (D)… " ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince İPTALINE OYBİRLIĞIYLE,
ii. Fıkrasının kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
f. (F);
i. Fikrasında yer alan “...ve (D)." ibaresinin 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4) numaralı fikrası gereğince IPTALİNE OYBİRLİĞIYLE,
iiFıkrasının kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olduğuna İPTALíNE OYBİRLİĞIYLE,
g. (G) fikrasının;
i. Birinci;
(1) Paragrafinda yer alan “…ūç yıl..." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
(2) Paragrafinda yer alan “….Milli Güvenlik Kurulunca…." ve “…üyeliği.mensubiyeti veya..." ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERINE OYBİRLIĞIYLE,
(3) Paragrafinın (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALÍNE Kadir ÖZKAYÀ, Muammer TOPAL, Basri BAĞČI ve Irfan FIDAN'ın karşıoyłarı ve OYÇOKLUĞUYLA,
(4) Paragrafinın kalan kısmımın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
ii. İkinci paragrafinın Anayasa'ya aykırı ołduğuna İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
iii. Üçüncü paragrafinın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
17. Geçici 1. maddesinin;
a. (1) numaralit;

i. Fıkrasında yer alan “..üç yıl.." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESÍNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞIYLE,
li. Fıkrasının kalan kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. (2) numaralı fikrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna ve IPTALiNE OYBIRLIĞIYLE,
e. (3) numaralı fikrasımın Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ‘in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. 18/7/2021 tarihli ve 7333 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un;
1. 11. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'un geçici 19. maddesinde yer alan “.…üç yıl.."ibaresinin “...dōrt yıl..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDINE OYBIRLİĞIYLE,
2. 20. maddesiyle 7145 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan “.…üç yı.…." ibaresinin “…altı yıl.…” şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDİNE ÖYBİRLİĞtYLE,
3. 23. maddesiyle 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin;
a. (A), (B) ve (G) fikralarında yer alan “.…üç yıl.." ibarelerinin “.….dört yı.…"şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığıa ve iptal talebinin REDDiNE ZühtüARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
b. (C), (Ç) ve (D) fikralarında yer alan “…ūç yı.…" ibarelerinin “….dõrt yı.…."şeklindedeğiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERiNE OYBİRLIĞIYLE,
30/6/2022 tarihinde karar verildi.
Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 

Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 
Üye Üye Îrfan FIDAN Kenan YAŞAR 

Esas Sayısi : 2018/137Karar Sayısi : 2022/86
KARŞIOY GEREKÇESÍ
1. 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un (Kanun) 1. maddesiyle 5442 sayıl Il Idaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafın bir bölümünün; 13.maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin (a) bendinin ikinci, üçüncü ve dördüncü cümlelerinin; 26. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye (KHK)eklenen geçici 35. maddenin (A) fikrasının iptal edilen bazı ibareleri dışıda kalan kısmının,(B), (E) ve (G) fikralarımın benzer hükümlerinin; 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle 375sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A), (B) ve (G) fikralarında yer alan “.…üç yıl.."ibarelerinin“….dört yıl..." şeklinde değiştirilmesinin ve Kanun'un geçici 1. maddesinin (3)numaralı fikrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına karar verilmiştir. Aşağıda açıklanan gerekçelerle çoğunluğun kararına katılma imkânı olmamıştır.

A. 5442 saylı Kanun ’un 11. Maddesinin (C) Fikrasına Eklenen İkinci Paragraf 
2. İptali istenen kural şu şekildedir: Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişt ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarıni, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasulayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir."
3. Kuralın silah ve mermi taşınması ve naklinin yasaklanmasına ilişkin kısmının Anayasa'ya aykırı olmadığı konusunda çoğunluk kararına katılmaktayım. Ancak kuralın kalan kısmı bireylerin Anayasa'nın 23. maddesinde korunan seyahat özgürlüğü ile 34.maddesinde güvenceye alınan toplantı ve gösteri yūrüyüşü hakkina müdahale konusunda valiye çok geniş yetkiler veren bir düzenleme mahiyetindedir. Anayasa'nm 13. maddesi gereğince temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamaların kanunla yapılması, meşru amacının bulunması ve ölçülü olması gerekmektedir.

4. Öncelikle belirtmek gerekir ki mülki idare amirinin görevleri dikkate alındığında kamu dūzenini ve güvenliğini korumaya yönelik birtakım tedbirleri alma yetkisine sahip olması gerektiği izahtan varestedir. Bununla birlikte temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden idari karar ve tedbirleri düzenleyen kuralların en az iki güvenceyi sağlamasıgerekir. Birincisi, idareye tanınan yasal yetkinin sınırlarının, yetkinin kullanılmasına ilişkin usul ve esasların hiçbir tereddüide yer bırakmayacak şekilde belirli olması zorunludur.İkincisi, temel hak ve özgürlüklere yönelik tedbirlerin ölçülü olması, bunun için de söz konusu karar ve tedbirlere yönelik etkili başvuru yollarının, bilhassa da gerektiğinde acil bir şekilde idari tedbiri durduracak etkili yargı yolunun mevcut olması gerekmektedir.
5. Kanuni belirlilik hem Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devletinin hem de anayasal hak ve õzgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine dair anayasal hükümlerin bir gereğidir. Anayasa Mahkemesinin kararlarında vurgulandığı üzere hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin kişiler ve idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda 

bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur.Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddesinde sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi işığında yorumlanmalıdır (AYM, E.2018/90, K.2018/95, 14/1 1/2019, § 42).
6. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca bir temel hak ve özgürlüğü sınırlandırmak için bir yasal düzenlemenin bulunması yeterli değildir. Bu düzenlemenin aynı zamanda belirli,öngörülebilir, haklara yönelik keyfi müdahaleleri önłeyici mahiyette olması gerekir.
7. Dava konusu kurallar valilere kamu düzeni ve güvenliğinin bozulduğu veya “bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu" durumlarda süresi on beş günü geçmemek Üzere ‘kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler’in ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışımı sınırlama ve "belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarım, toplanmalarımi, araçların seyirlerini" düzenleme ve kısıtlama yetkisi tanımaktadır. Kuralda geçen kamu düzeni ve güvenliğinin “bozulacağına dair ciddi emareler” ve “kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler"şeklindeki ibarelerin yeterince belirli ve õngörülebilir olduğunu söylemek zordur. Belirlilikten uzak, son derece soyut ve valiye oldukça geniş takdir yetkisi bırakan ifadelere yer veren kural temel hak ve özgürlüklere keyfi müdahaleleri beraberinde getirebilecektir.
8. Bir an için kuralda geçen kavramların belirli veya belirlenebilir olduğunu ve kanunilik şartını sağladığını varsayalım. Kuralın kamu düzeni ve güvenliğini sağlamaya yönelik olduğu düşünüldüğünde meşru amacının bulunduğu da kabul edilebilir. Ancak kuralla öngörülen temel hak ve özgürlüklere yönelik meşru müdahalenin aynı zamanda ölçülü olmasıgerekir. Ölçülülük alınan tedbirin öngörülen amaç bakımından elverişli, gerekli ve orantılt olmasını gerektirmektedir. Kuralın kamu düzeni ve güvenliğini sağlama amacı yönünden elverişli ve gerekli olmadığı sõylenemez. Bununla birlikte orantılılık, amaç ile kişilere yüklenen külfet arasında adil bir dengenin bulunmasımı gerektirmektedir.
9. Kural valiye 15 gün süreyle belirli yerlere giriş ve çıkış imkânımı ortadan kaldırmaktan her türlü toplantı ve yürüyüşü yasaklamaya, kişilerin dolaşmalarını ve araçların seyirlerini sınırlamaktan sokağa çıkma yasağı ilan etmeye kadar oldukça geniş yetkiler vermektedir. Ayrıca kuralda olağanüstü nitelikteki sınırlamalar 15 gün gibi kısa sayılmayacak bir süre için öngörülmektedir. Dahası bu sürenin bir defaya mahsus olup olmadığı da belirsizdir. Kuralin lafzı tedbirlerin her defasında 15 günü geçmemek üzere birden fazla alınabilmesine müsait görünmektedir. Tanınan yetkilerin kapsamına ve uygulanacak tedbirlerin ağırlığıa bakıłdığında valiye adeta il sımırları içinde olağanüstü hâl ilan etme yetkişi verildiği sõylenebilir.

10. İptali istenen kuralla valiye temel hak ve özgürlükleri sınırlamaya yönelik ağır tedbirler alma yetkisi tanınmaktadır. Bu tedbirlere uyulmaması durumunda da 5442 sayılıKanun'un 66. maddesi gereğince farklı yaptırımlar uygulanabilecektir. Dolayısıyla temel hak ve özgürlüklerin etkili şekilde korunması için idarenin muhtemel keyfi uygulamalarına karşıivedi ve etkili denetim mekanizmasının sağlanması zorunludur.


I1. Kuşkusuz idari yargı sistemi kapsamıda yürürlüğün durdurulmasımekanizmasının genel olarak etkili olduğu sōylenebilir. Ancak kuralla valilere 15 günügeçmemek üzere karar alma ve tedbir uygulama yetkisi verildiğinden bu süre içerisinde yargısal karar alınmasını zorunlu kılan düzenlemelere ihtiyaç bulunmaktadır. Buna karşılık ne kuralda ne de başka bir kanuni düzenlemede mabkemeleri tedbir süresi içinde bir karar almaya, dolayısıyla temel hak ve özgürlükleri etkili şekilde korumaya zorlayan bir hüküm bulunmaktadır. Dolayısıyla kural kişilere orantılı olmayan bir külfet yüklemektedir.
12. Açıklanan gerekçelerle dava konusu kural Anayasa'nın 13., 23. ve 34.maddelerine aykıridır.

B. Olağan Dönemde Gözaltı Sürelerinin Uzatılmasına İlişkin Kurallar 
13. Kanun'un 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddenin (a)bendi ile gözaltı sürelerinin -belli suçlar bakımından maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle- yakalama anından itibaren kırk sekiz saati, toplu olarak işlenen suçlarda dōrt günü geçemeyeceği (birinci cümle), delillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyanın kapsamlı olması nedeniyle gözaltı süresinin, birinci cümlede belirtilen sürelerle bağlı kaimak kaydıyla, en fazla iki defa uzatılabileceği, gözaltı stresinin uzatılmasına ilişkin kararın, Cumhuriyet savcısımın istemi üzerine yakalanan kişi dinlenilmek suretiyle hâkim tarafindan verileceği, yakalama emri üzerine yakalanan kişi hakkında da bu bent hükümlerinin (ikinci, üçüncü ve dördüncü cümleler) uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.Kısacası dava konusu kurallar belli suçlar yönünden yürütülen ceza soruşturmasında Cumhuriyet savcısına kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda ise dört gün süreyle gözaltıtedbiri uygulama, yine belirtilen sürelerle ilgili hâkime iki defayı aşmamak üzere gözaltısüresini uzatma yetkisi tanımakta, bu hükmün yakalanan kişi için de geçerli olduğunu Öngörmektedir.

14. Kuralların bu haliyle Anayasa'nın 19. maddesinde güvenceye alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik sınırlama teşkil ettiği açıktır. Anayasa'nım 19. maddesinin beşinci fikrasına gõre yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılr. Bu nedenle belli suçlar yönünden gözaltı stresini en çok kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en fazla dört gün olarak düzenleyen geçici 19. maddenin (a) bendinin birinci cümlesi Anayasa'nın 19. maddesiyle uyumludur.Esasen buradaki tek değişiklik kanun koyucunun belli suçlardan dolayı yirmi dõrt saat olarak belirlenmiş olan süreyi kırk sekiz saate yükseltmiş olmasıdır. Dolayısıyla birinci cümlenin Anayasa'ya aykırı olmadığı konusunda çoğunluğa katılmaktayım.
15. Bununla birlikte kırk sekiz saat ve dört gün olarak belirlenen sürelerin uzatılmasına imkân tanıyan kuralların Anayasa'mn 19. maddesine aykırı olduğu kanaatindeyim. Anayasa'nın 19. maddesinin sistematiğine bakıldığında gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin ayrıldığı, birincisi için hâkim kararı aranmaksızın azami kırk sekiz saat ve dört günlük süreler öngörüldüğü, hâkim kararıyla başvurulabilen tutuklama tedbiri için ise herhangi bir süre öngörülmediği anlaşılmaktadır. Diğer yandan Anayasa gözaltı sürelerini olağan ve olağanüstü dönemler bakımından farklı şekillerde düzenlemiştir. Maddede olağan dōnem için belirlenen gözaltı sürelerinin olağanüstü hâl ve savaş hallerinde uzatılabileceği belirtilmektedir.


16. Gözaltı sürelerinin kısa tutulmasının sebebi hâkim kararı olmaksızın gözaltına alımarak hürriyetinden yoksun bırakılan kişinin keyfi uygulamalara maruz kalmaması için bir an Önce hâkim õnüne çıkarılmasını sağlamaktır. Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasına ilişkin gerekçede düzenlemenin amacının hürriyeti sınırlanan kişiyi “en kısa zamanda bağımsız ve tarafsız håkim güvencesine kavuşturmak" ve “gerekli Polis soruşturmusına'imkân sağlamak’ olduğu, daha önemlisi bu amaçla õngörülen sürelerin “sınır teşkil eder”mahiyette olduğu belirtilmiştir.

17. Kuşkusuz bu sımırı anayasa koyucu değiştirebilmektedir. Nitekim maddenin ilk halinde toplu suçlar için “on beş gün" olarak belirlenen azami gözaltı süresi, 2001 yılında dört gün"e indirilmiştir. Anayasa değişikliği sürecinde toplu suçlarda gözaltı süresinin “yedi güne indirilmesi teklif edilmiş, ancak Genel Kuruldaki görüşmeler sırasında verilen bir önergeyle bu süre “dört gün" olarak kabul edilmiştir. Önergenin gerekçesinde Avrupa İnsan Haklari Mahkemesinin kararları ve Avrupa İşkenceyi Önleme Komitesinin tavsiyeleri işığında insan hakları ve uluslararası standartlara uygun bir düzenleme yapmak amacıyla değişikliğin önerildiği ifade edilmiştir.

18. Bu noktada Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasında yer alan “Kimse, bu süreler geçtikten sonra hâkim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz” şeklindeki hükmü yorumlamak gerekir. Çoğunluğun red kararının -açıkça ifade edilmese de- bu hükmün mefhumu muhalifinden hareketle hâkim kararıyla azami gözaltı sürelerinin uzatılabileceği varsayımına dayandığı anlaşılmaktadır.

19. Bu yorumun anayasa koyucunun amacına da 19. maddenin sistematiğine de uygun olduğu söylenemez. Yukarıda ifade edildiği gibi azami gözaltı sürelerinin õzel olarak Anayasa'da õngörülmesinin amacı, hürriyetinden mahrum bırakılan kişinin bir an önce hâkim önüne çıkarılarak suç işlediğine dair “kuvvetli belirtī’nin ve tutuklama nedenlerinin bulunup bulunmadığının tespit edilmesini sağlamaktır. Dava konusu kural, håkimin tutuklamayıgerektiren sebeplerin olup olmadığım değerlendirmeksizin gözaltımın iki kez uzatılabilmesini öngörmektedir. Anayasa'nın amlan hükmünün bu tür bir yoruma izin verdiği kabul edildiğinde öngörülemez bir durum ortaya çıkabilecektir. Bu durumda kanunla müteaddit defalar gözaltı süresinin uzatılmasının Önünde bir engel kalmayacaktır. Bunun da anayasa koyucunun amacıyla bağdaştığı söylenemez. Anayasa koyucu gözaltı sürelerinin hâkim kararıyla uzatılmasını murat etmiş olsaydı bunu açıkça ifade ederdi.
20. Diğer yandan Anayasa'nın 19. maddesinin sistematiği de bu yoruma izin vermemektedir. Bu madde bir yandan şüphelilerin hâkim önüne çıkarılıncaya kadar gözaltında tutulabileceği azami süreleri, diğer yandan da bu süreler içinde hâkim huzuruna çıkarılan kişilerin tutuklanabilmesinin şartlarını düzenlemiştir. Başka bir ifadeyle Anayasa'nın 19. maddesi gözaltı sürelerinin hâkim kararıyla uzatılması şeklinde bir denetimi değil, azami gözaltı süreleri içinde hürriyetinden mahrum bırakılan kişilerin hâkim kararıyla ya tutuklanması ya da serbest bırakılması yoluna gidilmesi şeklinde bir denetimi öngörmüştür.
21. Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrasıa göre “Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarını, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kalan ve kanunda gösterilen diğer hallerde håkim kararıyla tutuklanabilir." Dolayısıyla 19. maddenin beşinci fikrasında yer alan 

kimsenin gözaltı süreleri geçtikten sonra hâkim kararı olmaksızın hürriyetinden mahrum bırakılamayacağına dair hükmü, bu süreler geçtikten sonra suçluluğu hakkında kuvvetli belirti ve tutuklama nedenleri bulunmayan kişilerin hürriyetinden yoksun bırakılamayacağı şeklinde anlamak gerekecektir.

22. Nitekim Anayasa Mahkemesinin maddeyi yorumu da bu yöndedir. Mahkeme 19.maddenin beşinci fikrasında yer alan “hâkim önüne çıkarılı" ifadesinin “sevk edilen kişinin hâkim tarafindan Cumhuriyet savcisının sevk talebi kapsamında sorgusunun yapılmasıişlemı" anlamına geldiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesine göre “sevk işlemi hukuken yapımış olmakla birlikte fili olarak hâkim tarafindan sorgu işleminin başlamaması hákim ðnüne çıkarılma olarak kabul edilemez”. Anayasa'nın 19. maddesi uyarınca hürriyetinden mahrum bırakılan kişinin azami gözaltı süreleri içinde “huzuruna çıkarıldığı hákimin tutma halini esastan inceleyecek... bir nitelikte olması gerekir” (Emre Soncan, B. No: 2016/73490,11/3/2020, § 56).

23. Sonuç olarak Anayasa'da olağan dðnemde gözaltı için öngörülen süreler “sıır”teşkil eden azami sürelerdir. Bu süreler kanunla uzatılamaz. Anayasa Mahkemesinin belirttiği üzere “Anayasa'da kişinin hákim huzuruna çıkarılması için öngörülen … [a]zami gözalti süreleri kesin süreler olup uzatılması mümkün değildir” (Emre Soncan, § 60).
24. Bir an için Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasında yer alan hükmün iki türlü yorumlanmaya müsait olduğunu, yukarıdaki değerlendirme yanında, hâkim kararıyla gözaltı sürelerinin uzatılmasına izin veren bir düzenleme olarak da yorumlanabileceğini kabul edelim. Bu şekilde iki türlü de yorumlanabilecek anayasal hükümler sõz konusu olduğunda yorum tercihini temel hak ve özgürlüklerin koruma alanını daraltacak şekilde kullanmak hak eksenli yaklaşımla bağdaşmaz. Zira Anayasa Mahkemesi kararlarında vurgulandığı üzere “anayasa yargısına håkim olması gereken hak eksenli yaklaşım", anayasal hükümlerin “özgürlükler lehine” yorumlanmasını gerektirmektedir (bkz. Kadri Enes Berberoğlu (2) [GKI,B.No: 2018/30030, 17/9/2020, § 91; Ömer Faruk Gergerlioğłu [GK], B.No: 2019/10634,1/7/2021, § 133; Ali Kuş [GKJ, B.No: 2017/27822, 10/2/2022, § 50).
25. Bununla birlikte genel olarak örgütlü suçlarla özel olarak terörle mücadele,mevcut gözaltı sürelerinin belli şartlar altında hâkim kararıyla uzatılmasını gerektirebilir.Ancak bunun yolu bu yönde bir anayasa değişikliği yapmaktan geçmektedir.
26. Açıklanan gerekçelerle kurallar Anayasa'nın 19. maddesine aykırılık teşkil etmektedir.

C. 375 sayılı KHK ya Eklenen Geçici 35. Maddenin (A), (B), (E) ve (G) Fikralart 
27. Dava konusu (A) fikrasının birinci paragrafınım birinci cümlesinde maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle geçerli olmak üzere terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu ilgili Kurul ve Komisyonca değerlendirilen Anayasa Mahkemesi, Yargitay ve Danıştay üyeleri, hâkim ve savcılar ile Sayıştay meslek mensuplarımın meslekten çıkarılmalarına imkân tanınmaktadır. Fıkranın ikinci ve üçüncü cümlelerinde bu kararların ve kararłara itiraz üzerine verilen kararların Resmî Gazetede yayımlanacağı ve yayımlandığı gün 

ilgililere tebliğ edilmiş sayılacağı öngörülmüştür. Dördüncü cümlesinde ise görevden uzaklaştırıdanlar veya görevlerine son verilenlerin silah ruhsatları ve pasaportlarımın iptal edileceği, bu kişilerin oturdukları kamu konutlarından veya lojmanlardan on beş gün içinde tahliye edilecekleri belirtilmektedir.

28. Fıkranın ikinci paragrafında ise meslekten çıkarılanlar hakkında maddenin (B)fikrasmın ikinci paragrafi hükümlerinin (bir daha kamu hizmetine alınmama, uhdelerinde buluman mütevelli heyet, kurul, komisyon vs üyeliklerinin sona ermesi, rütbe ve memuriyetlerinin geri alınması gibi) uygulanacağı öngörülmektedir. Öte yandan 7333 sayılıKanun'un 23. maddesiyle amlan fikrada yer alan “.…üç yıl.…." ibaresi “.dört yıl..." şeklinde değiştirilerek söz konusu hükümlerin yürürlüğü bir yıl uzatılmıştır.
29. Dava konusu fikranın birinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “..üçyıl..", “.….Milli Güvenlik Kurulunca..." ve “üyeliği, mensubtyeti veya..." ibarelerinin, ikinci ve üiçüncü cümlelerinde yer alan “….Resmî Gazetede yayımlanır .….” ibarelerinin ve beşinci cümlesinde yer alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya.." ibarelerinin iptali yönündeki çoğunluk kararına katılmakla birlikte, fikrann kalan kısmının da iptal edilmesi gerektiği düştüncesiyle çoğunluğun red kararına katılmıyorum.

30. Iptal edilen ibarelerden sonra fikra gereğince dört yıl süreyle terör örgütlerine veya milli güvenliğe karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerin meslekten çıkarımalarına ilgili . kurumlarca karar verilir.

31. Öncelikle belirtmek gerekir ki, bir bütün olarak 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35. madde, 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşen demokratik anayasal düzene yönelik darbe teşebbüsünün ardından ilan edilen olağanüstü hâl (OHAL) kapsamında çıkarılan 667 sayılıOlağanüstü Hâl Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname hükümlerine oldukça benzer niteliktedir. Dolayısıyla dava konusu kurallar, OHAL ilanına neden olan tehdit ve tehlikelerle olağan dönemde de mücadele etmek amacıyla çıkarilmış, bu anlamda bazı OHAL tedbirleri olağan döneme taşınmıştır.

32. Bu noktada olağanüstü halin Anayasa'da öngörülen şartlar altında ilan edilen ve geçerli olduğu süre içinde temel hak ve özgürlüklere yönelik normal dönemin anayasal güvencelerine aykırı tedbirlerin alınabildiği bir hukuki rejim olduğunu hatırlamak gerekir.Nitekim 667 sayılı KHK gibi düzenlemelerle olağanüstü tehdit ve tehlikelerle mücadele etmeye yönelik tedbirler alınmıştır.

33.Elbette her anayasal sistem kendi varlığını tehdit eden tehlikeler karşısında gerekli tedbirleri alacaktır. Bu anlamda “toplum sözleşmesi" olarak bilinen anayasalar, Amerikan Yüksek Mahkemesi üyelerinden Yargıç Jackson'ın bir muhalefet şerhinde kullandığı ifadeyle “intihar sõzleşmesť” değildir (bkz. Terminiello v. City of Chicago, 337 U.S. 1 (1949), s.37).
34. Bununla birlikte, olağanüstü dönemlerde kullanılan kamu gücü sımırsız değildir.Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca OHAL tedbirlerinin uluslararası sözleşmelerden kaynaklanan yükümlülüklere aykırı olmamast, kötü muamele yasağı ve masumiyet karinesi gibi çekirdek haklara dokunmaması ve nihayet durumun gerektirdiği ölçüde olmasıgerekmektedir (AYM, E. 2016/166, K. 2016/159, 12/10/2016, §§ 4, 11). Ayn $ekilde 

olağanüstü rejimlerin en önemli özelliği geçici olmalarıdır. Nitekim Kânûn-i Esâsî'de yer verilen “idarei örfiye”den yürürlükteki Anayasa'da öngörülen olağanüstü yönetim usullerine kadar bu yönetimler “muvakkaten” ve belli bir süreyle ilan edilen istisnai hâller olarak kabul edilmiştir.

35. Bu bağlamda demokratik hukuk devletleri için en ciddi tehlikelerden biri, geçici olması gereken istisna hâlinin kalıcı hâle gelmesi, başka bir deyişle olağanüstünün olağanlaşmasıdır. Anayasa Mahkemesine gōre bu yönetim usulleri kapsamında alınan tedbirlerin amacı olağanüstü duruma sebep olan tehlikenin kaldırılarak mümkün olan en kısa sürede olağan hukuk düzenine dönülmesini sağlamak olmalıdır. İstisnai ve geçici olma olağanüstü yönetim usullerinin meşruiyetinin de bir göstergesidir (Aydın' Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, § 166).

36. Anayasa Mahkemesi olağanüstü halin yürürlükte olduğu dönemde dava konusu kuralların mehazı konumunda olan 667 sayılı KHK kapsamında yargı mensupları ve diğer kamu görevlilerine yönelik tedbirleri “olağanüstü tedbir" olarak nitelendirmiştir. Mahkemeye göre 667 sayılı KHK'da öngörülen “meslekten veya kamu görevinden çıkarma; adli suç veya disiplin suçu işlenmesi karşılığında uygulanan yaptırımlardan farklı olarak terör örgütleri ile milli güvenliğe karşı faaltyette bulunduğu kabul edilen diğer yapıların kamu kurum ve kuruluşlarındaki varlığıni ortadan kaldırmayı amaçlayan.." "olağanüstü tedbir"niteliğindedir” (AYM, E. 2016/6 (Değişik İşler), K. 2016/12, 04/8/2016, § 79). Tedbirin olağanüstü niteliğinin bir sonucu olarak da kamu görevlilerinin terör õrgütü veya milli güvenliğe aykırı faaliyette buluman yapı, oluşum veya gruplar ile bağlarının "sübut"derecesinde ortaya konmasıın gerekmediği, keyfilikten uzak durulması kaydıyla, Genel Kurulun salt çoğunluğunda “belli bir tür delile dayanma zorunluluğu olmaksizın" her türlüolgu, bilgi veya belgeye dayanan değerlendirmeler üzerine oluşacak “kanaaf’in yeterli olduğu, bu "kanaaf'e ulaştıran nedenlerin ise "her somut olayın özelliğine göre değişebilecek” mahiyette olduğu belirtilmiştir (AYM, E. 2016/6 (Değişik İşler), K. 2016/12,04/8/2016, §§ 86-88).

37. Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere OHAL döneminde alınan söz konusu olağanüstü tedbir", kişilerin terör örgütüyle veya milli güvenliğe aykırı faaliyette bulunan yapı, oluşum veya gruplar arasındaki irtibat ve iltisakın belirlenmesi konusunda ilgili Kurul veya Komisyonlara oldukça geniş bir “değerlendirme” imkânı tanımaktadır. Ancak bunun olağanüstü halin sona erdiği tarihten sonra da uygulanacak şekilde normal döneme taşınarak disiplin hukukunum “sübut", “makul sürede savunma” ve “teblig" gibi konularda kamu görevlilerine sağladığı birtakım güvencelerden mahrum bırakan bir olağan dönem yasal düzenlemesine dönüştürülmesi kanunilik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Nitekim dava konusu kuralın dört yıl süreyle uygulanmasının öngörülmesi de düzenlemenin olağanüstü niteliğini göstermektedir.

38. Anayasa Mahkemesi terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolan kişilerin gerekli usuli güvenceler sağlanmadan liste usulütyle kamu görevinden çıkarılmasını öngören kuralın olağan dönemlerde temel hak ve özgürlüklere ilişkin sımırlama rejimini düizenleyen Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen kanunilik şartını sağlamadığına,olağan dönem şartlarında demokratik toplum düzeninin gereklert ve ölçülülük ilkesiyle de bağdaşmadığına hūkmetmiştir (AYM, E.2018/75, K.2021/61, 22/09/2021, § 89). Bununla 

birlikte Mahkeme, “olağan usullerin ötesinde bir uygulama” olarak nitelediği liste usulüyle kamu görevinden çıkarma şeklindeki olağanüstit tedbirin, daha sonra bireyselleştirmeye imkân veren idari ve yargısal başvuru yollarıın ihdasıyla birlikte, kişiłlerin Özel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına Anayasa'nın 15. maddesinde öngörülen durumun gerektirdiği õiçüyü aşacak şekilde bir sınırlama getirmediğine karar vermiştir (AYM,E.2018/75, K.2021/61, 22/09/2021, § 128).

39. Bu kapsamda olağanüstü dönem tedbirleri olağan dönem şartlarında Anayasa'nın daha katı şekilde uygulanmasını Öngördüğü kanunilik, demokratik toplumda gereklilik ve ölçültlük kriterlerine aykırılık teşkil edebilmektedir. Bu durum her ne kadar liste usulüyle kamu görevinden çıkarma tedbirine yer vermese de, olağanüstü dönem tedbirlerini olağan dōneme taşıyan dava konusu kural için de geçerlidir.

40. Diğer yandan temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalenin bir an için kanunilik şartını sağladığı varsayılsa bile, sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesine uygun olabilmesi için meşru bir amacının bulunması ve öIçülū olması da gerekir. Sınırlamanın kamu düzenini ve milli güvenliği korumak şeklinde bir meşru amacının olduğu açıktır. Ancak meşru amacı olan kanuni bir sınırlamanın aynı zamanda sõz konusu meşru amaç bakımından elverişli, gerekli ve orantılı da olması zorunludur. Terõr örgütlerine veya milli güvenliğe aykırı faaliyette bulunan yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen yargı mensuplarının hızlı ve etkili bir şekilde meslekten çıkarılmalarına imkân tamyan düzenlemenin kamu düzenini ve milli güvenliği koruma meşru amacımıgerçekleştirmek için elverişli olmadığı söylenemez.

41. Bununla birlikte aym tespiti ölçüülüğün alt ilkelerinden olan gereklilik için yapmak zordur. Zira bir sımırlamanın gerekli olabilmesi için aym meşru amaca daha hafif tedbirlerle ulaşma imkanının bulunmaması gerekir. Başka bir ifadeyle temel hak ve hürriyetlere daha hafif bir sınırlama aracı ve yöntemiyle müdahalede bulunularak, smnırlama amacı olan kamu düzeni ve milli güvenliği sağlamak mümkūnken bundan daha ağır bir aracıkullamlması gereklilik, dolayısıyla ðlçülülük ilkesiyle bağdaşmaz (AYM, E.2014/36,K.2015/51, 27/5/2015).

42. Kamu görevlileri hakkında uygulanabilecek meslekten çıkarma dahil disiplin yaptırımları bir yandan 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda diğer yandan da dava konusu kurallarda geçen yargı kurumları ile idari organların özel kanunlarında açıkça düzenlenmiştir. Sözgelimi 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde, diğer yaptırımlar yanında,bir daha devlet memurluğuna atanmamak üzere devlet memurluğundan çıkarılmayı gerektiren haller düzenlenmiştir. 125. maddenin (E) bendinde sayılan memuriyetten çikarılmayıgerektiren durumlardan biri de (l) alt bendinde yer verilen “Terör örgütleriyle eylem birliği içerisinde olmak, bu örgütlere yardım etmek, kamu imkân ve kaynakların bu örgütleri desteklemeye yönelik kullanmak ya da kullandırmak, bu örgütlerin propagandasınıyapmak"tır. Yargı mensuplarının meslekten çıkarılmalarına ilişkin olarak özel kanunlarda benzer disiplin hükümlerinin bulunduğu malumdur.

43. Bu noktada belirtmek gerekir ki, 657 sayılı Kanun'da ve diğer özel kanunlarda öngörülen memuriyetten ya da meslekten çıkarılmaya ilişkin yaptırımlara kişiler hakkında Önemli usul güvenceleri sağlanarak karar verilebilecektir. Sözgelimi dava konusu kurallarla Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında meslekten çıkarmaya Anayasa Mahkemesi Genel 

Kurulunun salt çoğunluğuyla karar verilebileceği öngörülmektedir. Buna karşılık 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un I9. maddesinin (2) numaralı fikrası üyelikten çekilmeye davet tye tamsayısımın üçte iki çoğunluğuyla mümkündür. Benzer şekilde 6216 sayılı Kanun'un 18. maddesi hakkında soruşturma açılmasına karar verilecek üyeye savunmasını yapabilmesi için Önemli usul güvenceleri sağlamaktadır. Buna göre Genel Kurul bir üye hakkında soruşturma açılmasına karar verirse,oluşturulan soruşturma kurulu sübut delillerini tespit eder, isnat olunan hål ve hareketi bildirerek ilgiliye on beş günden az olmamak üzere tanınacak süre içinde savunmasınıyapmaya davet eder. Bunun yanında 18. maddenin (6) numaralı fikrası uyarınca hakkmda soruşturma yapılan üyeye Genel Kurul huzurunda beş günden az olmayan bir süre içinde sőzlū ya da yazılı savunmasını verme imkânı tanımır.

44. Bu açıklamalardan anlaşılacağı üzere olağan dönemde dava konusu kuralların öngõrdüğü kamu düzenini ve milli güvenliği sağlama meşru amacına, kişiler bakımından daha fazla güvence sağlayan dolayısıyla daha hafif nitelikteki araç ve yöntemlerle de ulaşılabilir.Bu nedenle kurallar olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması bakımından gerekli, dolayısıyla ölçülü kabul edilemez.

45. Bunun yanında kurallar, kişilerin meslekten çıkarılma ve bir daha mesleğe kabul edilmeme, uhdelerinde bulunan her türlä heyet ve kurul üyeliklerini sonlandırma, sahip oldukları muhtelif ruhsatları iptal etme gibi son derece ağir tedbir ve ek tedbirlere yer vermekte, ayrıca olağan dönem kanun hükümlerinin sağladığı birçok usul güvencelerini sağlamamaktadır, Bu sebeple, õngörülen amaçla müdahale arasında adil bir denge kuramayan ve kişilere ağır külfetler yükleyen kurallar orantılı da değildir.

46. Diğer yandan dava konusu (A) fikrasının birinci paragrafinın beşinci cümlesi ile ikinci paragrafinın ve bu paragrafin göndermesiyle (B) fikrasının ikinci paragrafinda yer alan diğer hükümlerin, (B) fikrasının birinci paragrafinın “…Milli Güvenlik Kurulunca..","..üyeliği, mensubiyeti veya..." ibareleri dışında kalan kısmının, ikinci ve üçüncüparagraflarının, dördüncü paragrafinın birinci cümlesinin “.….Milli Güvenlik Kurulunca..."ve “.ūyeliği, mensubiyett veya." ibareleri dışında kalan kısmı ile ikinci cümlesinin, (E)fikrasının, (G) fikrasının birinci paragrafinın “.….Milli Güvenlik Kurulunca…" , “…üyeliği,mensubiyeti veya.."ibareleri ile (a) bendi dışında kalan kısmının, üçüncü paragrafinın ve 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A), (B) ve (G) fikralarında yer alan “..üç yıl..." ibarelerinin “...dört yıl..." şeklinde değiştirilmesinin de -mahiyetine uygun olduğu ölçüde- yukarıdaki gerekçelerle veya 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası uyarınca uygulanma kabiliyeti kalmayacağı gerekçesiyle iptal edilmesi gerekir.

47. Açıklanan gerekçelerle dava konusu kurallar Anayasa'nın 13., 20. ve 70.maddelerine aykırıdır.

D. Kanun'un Geçici 1. Maddesinin (3) Numaralı Fikrast 
48. Dava konusu kural, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 133. maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde, ceza soruşturmasının başladığı tarihten Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığı tarihe kadar ortakIık pay ve haklarına 

ilişkin olarak şirket ortakları tarafindan yapılmış olan devir ve temlik iştemlerinin muvazaalıkabul edilerek geçersiz sayılacağını ve ticaret sicilinden resen terkin edileceğini öngörmektedir.

49. Kuralla şirket ortaklık pay ve hakkı elde eden kişilerin devir ve temliklerinin geçersiz sayılarak iptal edilmesi suretiyle Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkına, yapılan devir ve temliklerin temelinde yatan hisse devir sözleşmesi gibi işlemlerin geçersiz sayılması suretiyle de Anayasa'nın 48. maddesinde güvence altına alınan sözleşme özgürlüğüne sınırlama getirilmektedir. Mülkiyet hakkı ve sözleşme Özgürlüğüne yönelik sinırlamaların Anayasa'nın 13. maddesi gereğince meşru amaca dayanması ve ölçülü olmasıgerekmektedir.

50. Dava konusu kuralın milli güvenliğe ve kamu düzenine aykırı faaliyetlerin odağıhâline gelebilecek şirketlerin mal varlığının kaçırılmasının önlenerek bunların amılan faaliyetlerde finanse edilmesini engellemek amacıyla ihdas edildiği, dolayısıyla meşru bir amacıın olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca düzenlemenin söz konusu amacı gerçekleştirmek için elverişli ve gerekli olmadığı da sõylenemez.

51. Bununla birlikte mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne yönelik sınırlamaların ðłçülü olabilmesi için kişilere yüklenen külfeti azaltmaya yönelik güvencelerin sağlanması,başka bir ifadeyle izlenen meşru amaç ile müdahale arasinda adil bir dengenin kurulmasıgerekmektedir. Kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve hakkını devralan iyiniyetli üçüncükişilerin kuralla getirilen kanuni karinenin aksini yani işlemin muvazaalı olmadığını iddia ve ispat etme imkânları bulunmamakta, dolayısıyla muhtemel keyfilikleri õnleyecek kanuni güvencelerin sağlanmadığı görülmektedir. Bu nedenle kural, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek mülkiyet hakkı ve sözleşme özgürlüğüne orantısız bir sınırlama getirmektedir.
52. Esasen Anayasa Mahkemesi, dava konusu kuralla hemen hemen aynı mahiyette bir düzenleme Öngören 7086 sayılı Olağanüstū Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlnmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un “Muvazaalıdevir ¿şlemlerť” kenar başlıklı 4. maddesinin (1) numaralı fikrasını denetlemiş ve Anayasa’ya aykırı bulmuştur. Iptal edilen kuralın dava konusu kuraldan tek farkı işlemlerin muvazaalıkabul edildiği dönemi “soruşturmanın başladığı tarihten bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar" olan dönem olarak belirlemiş olmasıdır. Bunun da dava konusu kuralın anayasallık denetiminde bir farklılığa yol açtığı söylenemez. Nitekim çoğunluk kararında da bu yönde bir açıklamaya yer verilmemiştir.

53. Anayasa Mahkemesi anılan kararında, yapıldığı dönemde yürürlūkteki hukuk kurallarına göre geçerli olarak varlık kazanmış ve tamamlanmış hukuki işlemlere doğrudan müdahale edilerek bu işlemlerin geçerliliğinin ortadan kaldırıldığımı, iyiniyetli üçüncükişilerin işlemin muvazaalı olmadığım iddia ve ispat etme imkânlarımn bulunmadığını,kuralın ihdas amacına uygun kullanılmasını sağlayacak ve bu konudaki keyfilikleri õnleyecek yasal güvencelerin temin edilmediğini, dolayıstyla, kişilere aşırı bir külfet yüklenerek mülkiyet hakkı ve sözleşme Özgürlüğüne orantısız, dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlama getirildiğini belirtmiş ve kuraln iptaline hükmetmiştir (AYM, E.2018/81, K.2021/45,24/06/2021, §§ 373-375).


54. Dava konusu geçici 1. maddenin (3) numaralı fikrası yönünden bu sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir đurum bulunmamaktadır. Aym gerekçelerle kural, Anayasa'nın 13.,35. ve 48, maddelerine aykırıdır.

55. Sonuç olarak, yukanıda (A), (B), (C), (D) başlıkları altında belirtilen gerekçelerle dava konusu kuralların Anayasa'ya aykını olduğunu düşündüğümden, çoğunluğun red yönündeki kararlarına katılmıyorum.

Başkan Zühtü ARSLAN 

Esas Sayisı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
KARŞIOY GEREKÇELERI 
A.7145 sayılı Kanunun 1. Maddesiyle Değişik 5442 sayılı İl İdaresi Kanununun 11. Maddesinin C Fıkrasmı İkinci Paragrafında Yer Alan; Vali “... belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüpħesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını,araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısttlayabilir ve..." Bölümü
1. Kural ile valiye ilde kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu veya bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hallere mahsus olmak üzere onbeş günü geçmemek üzere seyahat özgürlüğünükısıtlama yetkisi verilmektedir. Düzenlemenin meşru amacının bulunduğu ve yetkiyi belirli kılan, kapsamını sınırlayan unsurların kuralda yer aldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda sınırlamanın demokratik toplumda gerekliliği ve ölçülülüğü üzerinde durulmalıdır. İdari işlemlere karşı dava yolunun etkililiği özellikle yürütmeyi durdurma kararı verilebilmesi halinde söz konusu olur. Nitekim yürütmeyi durdurma kararı verilmesinin õnemi nedeniyle Anayasa'da (m. 125/5) δzel güvence altına alınmıştır. Çoğunluk gerekçesinde belirtildiği üzere elbette valinin idari işlemine karşı yargı yolu açıktır ve yürütmeyi durdurma kararıverilmesi de mümkündür. Hatta uygulamada kuraldaki gibi kısa süreli işlemlere karşı makul bir sürede yürütmeyi durdurma kararı verildiğinin örnekleri de bulunmaktadır. Fakat aksi yönde de çok sayıda õrnekler bulummaktadır.

2. Kuralın günlük yaşama ilişkin olarak seyahat Özgürlüğünü uzunca sayılabilecek bir sürede kısitlama yetkisini içermesi karşısında, bu tür işlemlere karşı açılan davalar hakkında mahkemelerin zamanında karar vermesi önem arzetmektedir. Anayasa Mahkemesinin sıkça vurguladığı gibi ; “...temel hakları sıırlayan kanunun şeklen var olmasıyeterli olmayıp yasal kuralların keyfiliğe izin vermeyecek şekdlde belirli ve öngörülebilir nitelikae olması gerekir. Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olmasi,Anayasa'nan 2. maddesinde güvenceye alıman hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde, kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yömünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması. ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur." AYM E. 2020/53  K. 2021/55, 14/7/2021, par. 95-96). Nitekim çeșitli yasalarda õzel õnemi ve mahiyeti gereği sõzkonusu işlemin 24 saat veya 48 saat içerisinde hakim önüne çıkartılması ya da mahkemenin belirli bir sürede incelemesini yapması gibi güvenceler yer almıştır. Bu bakımdan incelenen düzenlemede de bireyler için hukuki güvenlik ilkesinin bir gereği olarak yasa yolunun etkililiğinin güvence altına alınması gerekir. Öte yandan ilgili kuralda keyfiliğe karşı yasal güvencenin yer almamasının, temel hakların sınırlandırılmasında Anayasanın 13. maddesi uyarınca yapılması gereken ölçülülük testi yönünden de bir sorun oluşturacağı söylenmelidir. Nitekim Mahkememizin bir kararında;“…bir temel hak ve özgürlüğe sınırlandırma getiren düzenlemeye karşı bireylere etkili başvuru yolunun tanınmaması, tedbiri ölçülülük boyutundan uzaklaştırır. Bu, keyfiliğe karşı hukukun mutlak üstünlüğünü öngören hukuk devleti ilkesinin zorunlu bir sonucu olduğu gibi Anayasa'nın 40. maddesinin de bir gereğidir." (AYM, E.2018/81, K.2021/45,24/06/2021, par. 271) sözleriyle bu husus belirtilmiştir. Belirtilen nedenlerle incelenen kuralın iptal edilmesi gerektiği düşüncesindeyim.


B. 7145 sayıh Kanunun 13. Maddesiyle 3713 sayılı Kanuna eklenen Geçiei 19.Maddenin a bendinin birinei cümlesi dışıda kalan kısmı

3. Kurallar ile, yakalanan veya yakalama emri üzerine yakalanan şüphelilerle ilgili olarak aynı bendin ilk cümlesinde belirtilen 48 saat ve 4 günlük gözaltı sürelerinin, dosyanın kapsamlı olması ve delillerin toplanmasında güçlük bulunan hallerde aynı sürelerle iki kez daħa hakim kararıyla uzatılmasına imkan verilmektedir. Böylece şüpheli 6 gün veya toplu suçlarda 12 günü bulan bir süreyle gözaltında tutulabilecektir. Bu düzenteme Anayasanın 19/5, maddesinde belirtilen gözaltı sürelerine ilişkin azami miktarların üç kat aşılmasına yol açmaktadır.

4. Anayasanın 19. maddesinde özgürlük ve güvenlik hakkı düzenlenmiştir. Bu hükme göre yurttaş veya yabancı ayrımı yapılmaksızın herkes özgürlük ve bu hakkın keyfi kullanımına karşı koruma sağlayan güvenlik hakkına sahiptir. Özgürlük ve güvenlik hakkıkişilerin fiziksel özgürlüğünü koruma amacı dolayısıyla demokratik bir toplumda en önemli temel haklardan biridir. Maddenin ikinci fikrasında ise anayasal meşru nedenlerle özgürlüğün kısıtlanabileceği haller gösterilmiştir. Suç şüphesiyle yakalanma da bu nedenlerden biridir.Anayasada (ve AlHS'nin 5. maddesinde) belirtilen bu istisnalar sınırlı olduğu gibi dar yorumlanması da gerekir (bkz. AÍHM $ahin Alpay/Türkiye, No: 16538/17, 20.3.2018, par,97). Yakalama adı verilen koruma tedbiri, kişinin fiziken ve fiilen denetim altına alınarak geçici olarak özgürlüğünün kısıtlanması anlamına gelmektedir. Bu nedenle salt yakalama emri-kararı bu özgürlük üzerinde bir tehdit oluştursa da kısıtlama sonucunu doğurmamaktadır (AYM Galip Öğüt, 2014/5863, 1.3.2017, par. 40). Suç şüphesiyle yakalama işleminin amacıadli merciin veya hakim õnüne çıkartılarak soruşturmaya ilişkin adli işlemłerin yapılması ve sonucuna göre serbest bırakılma veya tutuklama tedbiri uygulanmasımın sağlanmasıdır.Anayasal kavramların mevzuattaki farklı karşılıkları karşısında Özerk yorumlanmasıgerektiğinden, Anayasadaki yakalama kavramının tutuklama öncesinive Özgürlüğünün kısıtlandığı andan serbest bırakıldığı ana kadarki süreci kapsadığı, dolayısıyla gözaltısürecinin de anayasal anlamda bu sürecin bir parçası olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim uygułamada gözaltı için azami süre yakalama amından itibaren başlatımaktadır.
5. Gözaltı tedbiri, tutuklama tedbiri öncesinde ve suç şüphesinin tutuklamayıgerektirir derecede olup olmadığının belirlenmesi için öngörülen bir koruma tedbiridir.Doğası gereği yakalama ve gözaltı için suçu işlediği yönünde şüphe nedenlerinin bulunmasıgerekir. Kuvvetli şūphenin bulunması ve ölçülū olması durumunda tutuklama kararı verilerek diğer soruşturma işlemleri ve delil elde etme faaliyeti sürdürülebilecektir. Çok sayıda suçşüphelisinin bulunduğu kimi soruşturmalar bakımımdan daha fazla gözaltı süresinin gerekli olduğu ileri sürülebilir, Böyle bir durumda hakim kararıyla gözaltı süresinin uzatılması da bir yöntem olabilir. Bununla birlikte Anayasada Öngörülen düzenlemenin bu şekilde olmadığıgörüşündeyim. Nitekim 1982 Anayasasını Danışma Meclisi tarafindan hazırlanan 19. madde gerekçesinde 5. fikranın amacı açıkça ifade edilmiştir. Gerekçedeki ifadeler şöyledir: “Beşinci fikra yalnızca sanık olarak yakalanan veya gıyabinda verilmiş bir kararla tutuklanan kişileri konu almaktadır. Amaç sanığı en kısa zamanda bağımsız ve tarafsız hakim güvencesine kavuşturmaktır. Bu süre normal hallerde karksekiz saat; topluca işlenen, yani yüksek sayıda sanığı bulunan suçlarda onbeş gündür. Kırksekiz saat_ ve onbes günlük süreler sınır teşkil eder_ve gerekli “polis soruşturmasına" imkan vermek amacıyla öngörülmüştür. Olağanüstüdurumlar (savaş, sıkayönetim) saklıdır." Beşinci fikradaki süreler hariç düzenlemenin temel 

şekli sonraki madde değişikliklerinde de korunmuş,2001 yılında AİHM kararları gözetilerek 15 günlük süre 4 güne indirilmiştir.

6. Çoğunluk gerekçesine temel alınan yoruma göre Anayasanın anılan fikrasının ikinci cümlesindeki “Kimse bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmakstzın hürriyetinden yoksun bırakılamaz." şeklindeki ifade karşısında fikrada ifade edilen gözaltı süreleri hakim kararıyla uzatılabilecektir. Ne var ki anılan fikra ve cümleden bōyle bir yorumun çıkartılmasıgözaltıyla ilgili bu güne kadarki anayasal yorumları, pratiği ve gözaltı kurumunun amacınıdışlayan ve özgürlükleri anayasaya aykırı biçimde kısrtlayan bir uygulamaya dönüştürmektedir. Herşeyden Önce özgürlüğün daha fazla kısıtlanmasına yol açan bir uygulamanın Anayasa metnini zorlayan bir yoruma dayandırılması yerinde olmayacaktır.Böyle bir sistem arzu ediliyorsa bunun yolu anayasa değişikliğidir. Fıkranın 2. cümlesinde yer alan ve çoğunluk gerekçesine temel olan “hakim kararı" ifadesi ile ise birinci cümle kapsamında yer alan tutuklama kurumu kastedilmektedir. Bu husus yukarıda aktardığımız gerekçeden de anlaşılmaktadır. Gözaltındaki kişi C. Savcısı tarafından serbest bırakılmayacaksa tutuklama talebiyle hakim önüne sevk edilecektir. Bu durumda anayasal gözaltı süresinden sonra özgürlüğün kısıtlanmasının sürdürülmesi yalnızca hakimin tutuklama kararı vermesi halinde mümkün olabilir. Anayasanın 19/5, maddesinin 2. cümlesindeki ifade ile de bu durum açıklanmaktadir. Belirtilen nedenlerle incelenen kuralın iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim.

C. 7145 sayılı Kanunun 26. Maddesiyle 375 sayıh KHK'ya eklenen Geçici 35.Maddenin A Fikrasının ilk paragrafinm 1. Cümlesindeki iptal edilen “Milli Güvenlik Kurulunca" ve “üyeliği, mensubiyeti veya” ibareleri dışında kalan kısmın ve 4. Cümlesi ile 5. Cümlesinde yer alan “Görevden Uzaklaştırılanlar veya" Ibaresi Dışında Kalan Kısmı ve A Bendinin İkinci Paragrafı

7. Încelenen kural ile, bu maddenin yürürlüğe girdiği 31.7,2018 tarihinden itibaren üçyıl süreyle maddede sayılan kamu kurumlarında Milli Güvenlik Kurulu'nca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara tyeliği mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen görev yapan kamu görevlileri hakkında, yine maddede belirtilen usulle meslekten çıkartılmalarına karar verileceği belirtilmektedir. Incelenen kuralda hakimlik teminatı altında görev yapan hakimler,C. Savcıları ve yüksek mahkemelerin üyelerinin mesleklerine son verilmesine ilişkin düzenlemenin anayasaya uygunluğu tartışmanın merkezinde yer almaktadır.
8. Esasen Mahkememiz oy birliği ile "Milli Güvenlik Kurulu"nca ve “üyeliği,mensubiyeti veya" ibarelerinin anayasaya aykırı olduğuna karar vermiştir. Buna rağmen A bendinin birinci cümlesindeki kuralın bütünlüğünde Anayasaya göre icrai bir karar orgamıolmayan MGK tarafindan alınan istişari karara icra gücü verilerek ve aralarında Anayasal hakimlik ve yüksek mahkeme üyeliğine ilişkin güvenceleri bulunan yüksek mahkemeler ve diğer hakimler hakkında, ülkede olağanüstühal bulummamasına (OHAL, 18.7.2018 günüitibarryla sona ermiştir) karşın, belirtilen kurumların kendi kanunlarında yer alan ve Anayasal güvenceler çerçevesinde düzenlenen disiplin soruşturmalarına ilişkin usul kuralları ve yasal haklar devre dışı bırakılarak, yine ilgili kurumların kendi yapılarına ilişkin farklılıkları da dikkate alınmayarak özel bir olağanüstü yöntemle mesleğe son verme kararı verilmesine imkan tanınmıştir.


9. AYM bir kararında Anayasanın 70. maddesinde düzenlenen kamu hizmetine girme hakkının, vatandaşların ülkenin kamusal işlerinin yürütülmesine katılma hakkını ifade eden siyasi haklar (katılma hakları) arasında sayıldığını ve bu hakkın yalnızca kamu hizmetine girmeyi değil, bu hizmette bulunmayı da kapsadığını ifade etmiştir (AYM E.2021/104 — K. 2021/87, 11.11.2021, par. 48). Aynı kararda kamu hizmetine devam edebilme bakımından milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacıyla Anayasa ve kanunlara sadakat yükümlülüğünün aranmasının da görevin gerektirdiği nitelikler arasında görülebileceğine işaret edilmiş, bununla birlikte bõyle bir kuralın anayasaya uygunłuğu için ölçülü olması gerektiği de belirtilmiştir (par. 55, 56).

10. Diğer yandan meslekten çıkarmayı gerektiren yaptırımlar sonuçları itibarıyla kamu görevlileri bakımından da ðzel hayata saygı hakkıyla ilgili bir sınırlama niteliğindedir (AYM 2018/159 E.  2019/93, 24.12.2019, par. 16).

11. Bilindiği üzere temel haklara ilişkin smırlamaların sınırı Anayasanın 13.maddesinde düzenlenmiştir. Bu düzenleme uyarınca söz konusu sımırlamanın belirlilik ve Öngörülebilirlik unsurlarını taşır biçimde kanunla yapılması, meşru amacının bulunması,demokratik toplumda gerekli ve õlçülü olması zorunludur.

12. Anayasaya ve kanunlara sadakat ilkesi uyarınca Devlet kurumlarının yasa dışısuç õrgütleriyle bağlantısı bulunan kişilerden arındırılmasında meşru amacı bulunduğu söylenmelidir. Yine, düzenlemenin geçici olduğunun ifade edilmesi, kapsama dair kurumlar ve öngörülen usul açısından kanunilik ilkesinin belirlilik alt ilkesinin bulunduğu da varsayılabilir. Bununla birlikte kuralda yer alan “yapı, oluşum veya “gruplar” ibarelerinin hukuk düzenimiz açısından anlam ve kapsamlarının tayin edilmesi çok büyük güçlükleri ve belirsizlikleri bünyesinde taşımaktadır. Benzer tartışmalar esasen irtibat ve iltisak terimleri yönünden de söz konusudur. İrtibat sözcüğünün bir yerle bağı olmayı ve bağlantısımısürdürmeyi ifade ettiği gözetildiğinde terör örgütleriyle irtibatı olmanın belirsiz olmadığısöylenebilir. Fakat konu terör örgütleriyle sınırlı olmayıp, cümle içerisindeki ibare (-devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapt, oluşum veya gruplar-)bütünlüğü ile birlikte değerlendirildiğinde belirsizliğe neden olmaktadır, İltisak kavramı ise bu anlamda belirsizliği daha da artırmaktadır. Belirtilen yönleriyle kural kanunilik ilkesinin belirlilik ve öngörülebilirlik unsurlarını karşılamaktan uzaktır. Ayrıca hukuk devleti ilkesi yönünden de böyle bir düzenlemenin hukuk güvenliği ilkesine aykırı olduğu sõylenmelidir.
13. Diğer taraftan kamu görevlileriyle ilgili disiplin mevzuatında anayasal ilkeler kapsamında düzenlemeler ve güvenceler yer almaktadır. Sözgelimi 6216 sayılı Kanun madde 18/2; 2802 sayılı Kanun madde 72 ile disiplin fillerine ilişkin zamanaşımı süreleri öngörülmüştür. Hukuk güvenliği ilkesi açısından olağan hukuk düzeni içerisinde yasa koyucunun kanunlarla getirdiği bu tür usul güvencelerini koruması, hele geçmişe yürür biçimde değiştirmemesi beklenir. Suç oluşturmayan disiplin eylemlerine ilişkin olarak zamanaşımı güvencesinin ortadan kaldırılması hukuki güvenlik ilkesine ve hukuk devletine aykiırıdır.

14. Kanunilik ilkesi yönünden sorun bulunduğu takdirde incelemeye devam etmeye gerek yok ise de sımırlamaya ilişkin diğer testlerin de gözden geçirilmesi, konunun anlaşılması için yararlı olabilir. Demokratik bir toplumda gereklilik unsuru açısından kuralın,incelenmesinde olağan bir dönemde hakimlerin ve yüksek mahkemelerin kanunlarındaki 

hakimlik teminatıyla uyumlu yasal güvenceleri kapsayan disiplin yöntemlerinin devre dışıtutulmasını gerektirir bir toplumsal ihtiyacı varlığı da anlaşılamamaktadır. Esasen oldukça uzun süren OHAL döneminde ilgili Kararnameler ve Kanunlarla tedbirler alınmış,uygulamalar yapılmış ve olağanüstü halin devam etmemesine karar verilmiştir. Olağan anayasal dönemde ve bir hukuk devletinde kamu görevlilerinin ve hele de hakimlerin hakimlik teminatıyla bağdaşmayan özel usuller oluşturularak meslekten çıkartılmalarına karar verilmesi hukuk devleti ilkesiyle de bağdaşmamaktadır. Kuralda öngõrülen savunma hakkınıve yargı denetiminin varlığı, belirtilen anayasaya aykırılıkları telafi etmemektedir. Dolayısıyla böyle bir tedbirin demokratik bir toplumda zorunlu bir ihtiyaç olduğu sõylenemez.
15. Hiç şüphesiz her türlü suç õrgütleri ve terör örgütlerine karşı mücadele anayasal devletin ve demokratik toplumun zorunlu ihtiyacıdır. Fakat Anayasanın 2. maddesinde belirtilen insan haklarına saygılı demokratik hukuk devletinde bu mücadelenin anayasal ilkelere, kamu görevine girme ve kalma hakkına, özel hayata saygı hakkına uygun olarak oluşturulan usul ve kurallar çerçevesinde yürütülmesi gerektiği açıktır. Hakimler ve yüksek mahkeme üyeleri hakkındaki böylesi bir meslekten çıkarma yöntemi Anayasa'nın hakimlik teminatıyla ilgili 139 ve 140. maddelerine ve ilgili diğer hükümlerindeki (147, 154, 155, 160)güvencelere de aykırıdır. İncelenen kuralların bütününde yukarıda izah edilen anayasal ilkelere aykırılıklar gözetildiğinde iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim.
D. 7145sayılı Kanunun 26. Maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen Geçici 35.Maddenin B Fıkrasının İik Paragrafımm İptaline Karar Verilen “.….Milli Güvenlik Kurulunca, .üyeliği, mensubiyeti veya” İbareleri Dışında Kalan Kısmı ile İkinci,Üçüneü ve Dördüneü Paragraflarmm İptal Taleplerinin Reddine Karar Verilen Kisımları

16. Iptali talep edilen B fikrasında yer alan kurallarda belirtilen kişilerin MGK kararıdoğrultusunda yetkili makamlarca yapılan değerlendirmede devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğu tespit edilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisaklı veya irtibatı olduğuna karar verilenlerin kamu görevinden çıkartılmalarına imkan tanınmaktadır. Fıkranın ikinci ve sonraki paragraflarında ise görevden çıkarmanın sonuçları düzenlenmiştir. Buna göre görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemeyecek, doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemeyecekler, ayrıca uhdelerindeki her türlü mütevelli heyet, kurul,komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin sona ermiş sayılacağı ve silah ruhsatlarımın, gemi adamlığı belgelerinin ve pilot lisanslarının iptal edileceği belirtilmektedir. Yine TSK ve kolluk birimlerinde görev yapanlardan görevlerine son verilenlerin mahkeme kararı aranmaksızın karar tarihinden geçerli olmak üzere rütbe ve memuriyetlerinin geri alınacağı, yeniden bir kamu görevine kabul edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.

17. Öncelikle yukarıda aynı maddenin A fikrasına ilişkin olarak ileri sūrdüğümüz iptal nedenlerinin bu fkra yönünden de söz konusu olduğu görüşündeyim. Demokratik bir toplumda gerekli olmadığı değerlendirilen bu õzel göreve son verme yönteminin diğer sonuçlarına dair kuralların da aynı gerekçelerle Anayasaya aykırı olduğu düşünülmektedir.Bununla birlikte fikradaki bazı hususlara ayrıca değinilmesinde yarar bulunmaktadır.

18. Ikinci paragrafin birinci cümlesinde göreve son verilenlerin uhdelerindeki her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevlerinin sona ermiş sayılacağı hükme bağlanmıştır. Göreve son vermeye bağlanan bu hukuki sonuçların görevle bağlantılı olan veya olmayan her türlüı üyelikleri kapsadığıanlaşıImaktadır. Görevle bağlantısı olmasa dahi kişilerin hukuk düzeni içerisindeki farklıkurul, heyet veya yönetim kurulu gibi üyeliklerinin bir mahkeme kararı olmaksızın idari bir kararla doğrudan sona erdirilmesi, Anayasanın 33. maddesinde güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğü yönūnden ölçüsüz bir sınırlamaya yol açmaktadır.
19. Dördüncü paragrafta göreve iade edilenlerin, kamu görevinden çıkarılmalarmdan dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacakları belirtilmektedir. İdari işlem nedeniyle zarara uğrandığı iddialarının dava edilmesini önleyen bu kural hak arama hürriyetine, mahkeme hakkına (AY m. 36) aykırı olduğu gibi Anayasanın 125. maddesinde ifade edilen idari işlem ve eylemlerin yargı denetimine tabi olacağına ilişkin kurala da aykırıdır.

E. 7145 sayıl Kanunun 26. Maddesiyle375 sayılı KHK'ya eklenen Geçici 35.Maddenin E Fikrası ile G Fıkrasmm 1. Paragrafmı İlk Cümlesinin İptal Konusu Olmayan Kısmı ile b Bendi ve Üçüncü Paragrafı

20. Kural ile 35. maddenin A, B, D, fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilenlerin uhdelerinde taşıdıkları büyükelçi, vali gibi unvanları ve yüksek mahkeme başkan ve üyeliği, müsteşar, hakim, savcı, kaymakam ve benzeri meslek adlarımı ve sıfatlarımıkullanamayacakları ve bu unvan, sıfat ve meslek adlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacakları belirtilmektedir.

21. Incelenen kurallarda atif yapılan D bendindeki hükümler Mahkememizce oybirliğiyle iptal edilmiştir. Kuralın atıf yaptığı kurallarla oluşturduğu bütünlük açışından değerlendirildiğinde yukarıda aynı maddenin A fikrasına ilişkin olarak ileri sürdüğümüz iptal nedenlerinin bu fikranın karşıoy kullanılan kısımları yönünden de söz konusu olduğu görüşündeyim. Demokratik bir toplumda gerekli olmadığı değerlendirilen bu özel göreve son verme yönteminin diğer sonuçlarına dair kuralların da aynı gerekçelerle Anayasaya aykırıolduğu düşüncesindeyim.

F. Geçiei 1. Maddenin 3. Fıkrası
22. Üçüncü fikrada 5271 sayılı CMK'nın 133. maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde, soruşturmanın başladığı tarihten Fon'un kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortaklarınca yapılmış olan devir ve temlik işlerinin muvazaalı olarak kabul edileceği ve geçersiz sayılıp ticaret sicilinden re'sen terkin edileceği belirtilmektedir.
23. Kural ile yasal muvazaa karinesi getirilmiştir. Bu karine olağanüstühal döneminin õncesini ve sonrasını da kapsar durumdadır. Muvazaa kavramının yer aldığı 6098sayılı TBK'nın 19. maddesinde borç ilişkilerinde bir sözleşmenin yorumlanmasında gerçek amacı gizleyen görünüşteki ifadelere bakılmayıp gerçek iradenin esas alınacağı, borçlunun yazılı bir sözleşmeye güvenerek alacak hakkı kazanan üçüncü kişiye karşı muvazaa savunmasında bulunamayacağı düzenlenmiştir. Özel hukukta fiili veya hukuki karinelerden 

bir ispat kuralı olarak yararlanılabilmektedir. Fakat burada önemli olan husus ileri sürülen karinenin aksinin ispat edilmesine imkan tanınıp tanınmamasıdır.

24. Anayasa Mahkemesi benzer bir kuralı daha Önce incelemiştir. 7086 sayılıOlağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un "Muvazaalı Devir İşlemleri" başlığınıtaşıyan 4, maddesinde aym şekilde yer alan düzenleme Mahkeme tarafından oybirliğiyle iptal edilmiştir. Anılan düzenleme şõyledir: “MADDE 4- (1) 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanumunun 133 üncü maddest uyarınca kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar şirket ortakları tarafından yapılmış olan devir ve temlik işlemleri muvazaalıkabul edilerek geçersiz sayılır ve ticaret sicilinden resen terkin edilir." Mahkemenin iptal gerekçesinin yer aldığı ilgili paragrafta şunlar ifade edilmiştir: “Buna göre hukuki ilişkinin kurulduğu tarih itibariyle yürürlükte olan kanun hükümlerine uygun olarak kazanılan şirket ortaklık pay ve hakkanın aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karineyle muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan kaldırılmasını öngören kural, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek mülkiyet hakka ve sözleşme özgürlüğüne orantısız ve dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlama getirmektedir. " AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/06/2021, par. 375).
25. İncelenen kural ile de iptal edilen kuraldaki gibi Kanunla muvazaa karinesi getirilerek, belirtilen tarihler arasında şirketlerin ortaklık hak ve paylarımı elde edenlerin devir ve temliklerinin geçersiz sayılması mülkiyet hakkına (AY m. 35) ve sözleşme Özgürlüğüne (AY m. 48) mūdahale teşkil etmektedir. Yasa koyucunun kimi durumda karinelere yaslanmasımümkün ise de aksinin ispat edilmesine imkan tamnmamasi, temel haklara yapılan müdahaleyi ölçüsüz hale getirir. Nitekim incelenen kuralın açık yazılış şekli gözetildiğinde karinenin aksinin ispat edilmesinin mümkün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle yapılan müdahale açıkça ölçüsüz olup, bu yõnüyle bir sınırlamadan öte, sözleşme ve mülkiyet haklarımı tümüyle ortadan kaldırır mahiyettedir. Anayasanın 35., 48. ve 13. maddelerine aykırıolduğundan kuralın iptali gerekmektedir.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
Karşı Oy 
25/07/2018 tarih ve 7145 sayılı Kanunun; 21. maddesiyle 6749 sayılı Kanunun değiştirilen dördüncü maddesinin ikinci fikrasmda yer alan “Birinei fikra uyarınca kamu görevinden çıkartılan asker kişilerin askerlik rütbeleri, mahkeme kararıaranmaksrzı karar tarihinden geçerli olmak üzere geri almır" şeklindeki düzenlemenin incelenmesinde:
I. Olağanüstü hâl dōneminde Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen oluşum veya gruplarla olan ilgisi nedeniyle görevlerine son verilen asker kişilerin rütbelerinin geri alınmasına ilişkin düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olmadığınıdeğerlendirmekteyiz.

2. Söz konusu kişilerin rütbeleri, ifa etmekte oldukları kamu görevinin bir unsurunu teşkil etmekte olup, görevlerinin sona erdirilme gerekçelerine bakıldığıda işlemin orantısız olduğunu iddia etmek de mümkün değildir.

3. Kamu görevleri sona erdirilmekle bu görevlerinden kaynaklanan rütbeye bağlıhakların da son bulmasının makul olmadığıı iddia etmek mümkün değildir.
4. Dabası kamu görevinden kaynaklanan idari hakların sona erdirilmesinin ancak mahkeme kararıyla yapılmasıı zorunlu kılan anayasal bir dayanak da söz konusu değildir.Kaldı ki rütbelerin geri alınması işłemi yargı denetimi dışında bırakılmış da değildir.
5. Yeniden değerlendirme imkanı bulunan ve yargı denetimine tabi bir işlem neticesinde görevlerin sona erdirildiği dikkate alındığında, konunun Anayasa'nın 2.maddesine aykırı bir yönü de bulunmamaktadır.

6. Sayılan bu gerekçelerle çoğunluğun kuralın iptal edilmesi yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir.

Başkanvekili Üye Üye Kadir ÖZKAYA Muammer TOPAL Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Üye Recai AKYEL Basri BAĞCI Irfan FIDAN 

Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
Karşı Oy 
25/07/2018 tarih ve 7145 sayılı Kanunun; 10. maddesiyle 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 30. maddesine eklenen Beşinci Fıkra.

1. Bu düzenleme ile Milli İstihbarat Teşkilatı 4982 sayılı Bilgi Edinme HakkıKanunu kapsamı dışıa çıkartılmaktadır.

2. Kurumun milli güvenlik alanında görev ifa ettiği nazara alındığında, sahip olduğu bilgilerin çeşitli şınıflandırmalara tabi tutularak kişilerle paylaşılması kurumun fonksiyonuna uygun düşmemektedir.

3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararında istihbari nitelikteki bilgilerin, kişilerin şahsi durumunu etkileyecek nitelikte olsa dahi, şahıslarla paylaşılması noktasinda devlete bir yükümlüłük getirmemektedir.'
4. Bu nedenle amılan hükmün iptali yönündeki çoğunluk fikrine iştirak edilmemiştir.
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 
Üye Muammer TOPAL 
Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Basri BAĞCI 
Üye İrfan FIDAN 
1 Leander-Isveç B. No. 9248/81, 26.3.1987, Gaskin-Birleşik Kralltk B. No. 10454/83, 7.7.1989

Esas Sayisı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
Karı Oy 
25/07/2018 tarih ve 7145 sayılı Kanunun 26. maddesiyle 375 sayılı Kanuna eklenen geçici 35. maddenin G fikrasmm “a" bendinde yer alan "Soruşturmaya başlama süresi uygulanmaz" hükmü.

1. Söz konusu düzenleme ile disiplin hukuku açısından görevden uzaklaştırma veya açığa alınanlar hakkında muhtelif kanunlarda yer alan soruşturma başlatma sürelerinin uygulanmayacağı hüküm altına alınmaktadır.

2. Kuralda uzun sürelerle açığa alma veya görevden uzaklaştırma tedbirlerine yer verilmesi buna bağlı olarak da soruşturmaya başlama açısından belirsiz bir tarih aralığına neden olduğu gerekçesiyle çoğunluk tarafından hūküm Anayasa'ya aykırı görülmüştür.
3. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 139/1. maddesinde söz konusu süre görevden uzaklaştırmadan itibaren 10 gün olarak düzenlenmiştir.

4. Denetime konu edilen hüküm açısından söz konusu süre bir yıl olarak öngörülmüşolup ihtiyaç halinde en fazla bir yıl daha uzatılmasına imkan verilmektedir.
5. Genel olarak söz konusu düzenleme devłet memurları açısından disiplin hukukunu ihlal eden eylemleri açısından lehlerine usulü bir düzenleme olarak gözükmekle birlikte, diğer bir yönden disiplin suçu işleyen memurların işledikleri iddia edifen disiplin suçlarının takipsiz bırakılması gibi bir sonuca da hizmet etmektedir.

6. Düzenleme açığa alma veya görevden uzaklaştırma sürelerini bir yıl gibi bir süreyle kısıtlayarak soruşturmaya başlanılması noktasında da limiti bir yıllık süreye uzatmaktadır. Bu haliyle 10 günlük sürenin makul, bir yıllık sürenin makul olmadığınıdeğerlendirecek anayasal bir ölçüt ortaya koymak da mümkün değildir.
7. Kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında yaptığı bu düzenlemenin azami olarak dört yıl uygulanacağı da dikkate alındığıda kuralın Anayasa'ya aykırı olmadığım değerlendirdiğimizden çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne iştirak edilmemiştir.
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 
Üye Muammer TOPAL 
Üye Basri BAĞCI 
Üye Îrfan FIDAN 

Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısi : 2022/86
KARŞIOY GEREKÇESİ
A) Kanun'un 1. Maddesiyle 5442 Sayılı Kanun'un 11. Maddesinin (C) Fıkrasma Eklenen İkinei Paragrafı Yönünden 

1. 7145 sayılı Kanun'un 1. maddesiyle 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C)fikrasına eklenen ikinci paragrafında “...belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerinidüzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve..." hükmü yer almaktadır.

2. Kural, valinin kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışı kamu dīizeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabileceğini, belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarmı, araçların seyirierini düzenleyebileceğini veya kısıtlayabileceğini hüküm altına almaktadır.

3. Kişilerin belli yerlere giriş ve çıkışının engellenmesi ile belli yerlerde veya saatlerde dolaşmalarımın engellenmesiyle Anayasa'nın 23, maddesinde yer alan yerleşme ve seyahat hürriyetlerine müdahale edilmektedir. Vurgulamak gerekir ki Anayasa'nın 19.maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı keyfi yakalama ve tutuklamaya karşı bir güvence sunmanın ötesinde, kişinin başkasına zarar vermemek şartryla yasayla tespit edilen ve sımırlanan durumlar dışında fiziki olarak dilediği gibi hareket edebilmekten mahrum bırakılmamasım da koruma altına almaktadır. Bu yönüyle 19. madde,Anayasa'nın 23. maddesiyle de yakından bağlantılıdır. Anayasa Mahkemesi'ne göre seyahat hürriyeti, kişilerin gidip-gelme, dolaşma, hareket özgürlüklerini güvenceye almaktadır (AYM,E. 2000/82, K.2002/193, 26/11/2002). İptali istenen kural da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilerin ildeki belli yerlere giriş ve çıkışları ile belli yerlerde veya saatlerde dolaşmaları ve araçların seyirlerinin düzenlenmesi veya kısıtlanmasına yönelik tedbirler getirdiğinden seyahat özgürlüğü kapsamı içinde kalmaktadır.

4. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AlHM) göre Avrupa Insan HaklarıSözleşmesi'nin 5. maddesi anlamında özgürlük ve güvenlik hakkına yönelik müdahale,Sözleşme'ye ek 4 No.lu Protokol'ün 2. maddesi kapsamındaki seyahat özgürlüğünün kısıtlanmasımn ileriye götürülmüş bir halidir. Strazburg Mahkemesi, özgürlük ve güvenlik hakkına yönelik sınırlamalar ile seyahat Özgürlüğüne yönelik sınırlamalar arasındaki farkın derece ve yoğunluk farkı olduğu, bunun değerlendirilmesinde tedbirin çeşidi, süresi, etkileri ve uygulanma tarzı gibi çeşitli unsurların göz önüne ahnması gerektiği görüşündedir (Guzzardi/Italya, B. No: 7367/76, 6/11/1980, §§ 92-93). Mahkememiz de bir kararında AlHM'in bu yaklaşımını benimsemiştir (Sebahat Tuncel, B. No: 2012/1051, 20/2/2014, § 44).
5. Îtiraz konusu kural, kişilerin belli yerlerde ve saatlerde toplanmalarıyla ilgili bir sınırlama getirdiğinden Anayasa'nın 34. maddesinde düzenlenen toplantı ve gösteri yürüyüşühakkıyla da bağlantılıdır. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireylęrin düşünce açıklamalarında bulunmak amacıyla açık veya kapalı mekânlarda, kamu otoriteleri ile ūçüncükişilerin müdahalesi olmaksızın, geçici olarak bir araya gelebilme özgürlüğünü sağlamaktadır.

6. Kural, valilerin kamu düzeni ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden 15 günü geçmemek üzere iłdeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara kısıtlama getirmek, kişilerin belli yerlerde veya saatlerde dolaşmaları, toplanmalari ve araçların seyirlerinin düzenlenmesi ve kisıtlanmasına karar vermelerine olanak tanımaktadır. Valilere tanınan bu yetkiyle seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını getirilen sımırlandırmanı temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nun I3. maddesine uygun olması gerekmektedir.
7. Kuralda Öngörülen tedbirler, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatıdurduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulması ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunması şartlarına bağlanmış ve tedbirlerin kapsamı da ildeki belli yerlere girişve çıkışının engellenmesi açısından kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilerle sınırlandırılmıştır.

8. Anayasa'nın 23. maddesine göre, seyahat hürriyeti suç soruşturması ve kovuşturması ile suç işlenmesinin õnlenmesi nedenleriyle sımırlandırılabilir. Anayasa'nın 34maddesi kapsamında toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı da millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahiakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla sınırlanabilir. Kuralla getirilen sımırlamanın ilgil Anayasa maddelerinde belirtilen milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi meşru amaçlarımı taşıdığı söylenebilir.

9. Seyahat özgürlüğü ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik sımırlamanın Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca ölçülü olması gerekir. Ölçülūlük ilkesi ise elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşıłmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasımı diğer bir ifadeyle aynıamaca daha hafif bir sınırlama ile ulaşıimasının mümkün olmamasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetiłmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13,K.2016/127, 22/6/2016; Mahmut Üçüncü, B. No. 2014/1017, 13/07/2016, § 70).
10. Kural, milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlenmesinin õnlenmesi amaçlarına ulaşma bakımıdan elverişli ve gerekli tedbirleri bünyesinde barındırmaktadır. Orantılılık açısından ise kişilerin seyaħat hürriyeti ve toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının sınırlandırılmasıyla varıImak istenen meşru amaç ile kişilerin anayasal hakları arasında adil bir dengenin sağlanması gerekmektedir. Amacın meşru olması ve bu amacı gerçekleştirmek için kullanılacak araçların eiverişli ve gerekli nitelikleri taşıması temel haklara yapılan müdahalenin ve getirilen sınırlamanın orantısızlığına neden olmamalıdır.
11. Seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlenmesinin önlenmesi amacıyła getirilen sınırlamanın adıgeçen haklara en az müdahaleye imkân veren ölçülü bir sınırlama içermesi beklenir.. Bu da ancak arzulanan meşru amaci gerçekleştirmeye elverişli en hafif müdahale yöntemlerinin uygulanmasıyla sağlanabilir. Aksi takdirde, kişiler anayasal haklarını kullanırken aşırı külfet ve maliyetle karşı karşıya gelebilirler. Böyle bir durumda hukuk devletinin gerektirdiği meşru amaç ve araç arasında makul ve uygun bir dengenin kurulması son derece güçleşir, hatta imkansızlaşır.


12. Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamaların, bu sınırlamayla ulaşılmak istenen amacın gerektirdiğinin Ötesine geçmesi temel hak ve özgürlüklerin kullanımını güçleştirerek anayasal demokratik düzenin sadece kâğit üzerinde kalan bir söz öbeğine dönüşmesine yol açabilir. Sınırlama getiren düzenlemelerin kapsamıidarenin keyfi uygulamalarının önünü açacak özellik taşımamalıdır.
13. Dava konusu düzenlemeyle, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatıdurduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozacak ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtileri doğuracak durumlar ile kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozma şüphesi bulunan kişilerin tespiti valinin öznel değerlendirmelerine bırakılmıştır. Dolayısıyla, kuralla getirilen tedbirler valiye seyaħat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına keyfi uygularaların önünü açabilecek ölçüde geniş yetkiler vermektedir.
14. Kural, tedbir kararının bir defada en çok I5 günü geçmemek üzere uygulanabileceğini hükme bağlamaktadır. Bu süre, tek başıma nispeten uzun bir zaman dilimini içerdiği gibi kuralın birden fazla tedbir kararı verilmesine engel olmadığını da düşünürsek, sürenin daha da uzatılması mümkündtir.

15. Ek olarak tedbir kararlarına aykırı davrananlar hakkında 5442 sayılı Kanun'un 66. maddesi uyarınca farklı yaptırımlar gündeme gelebilecektir. Bu bakımdan tedbirlerin niteliği, süresi, bunlara karşı öngörülen yaptırımiar nedeniyle sõz konusu temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalara karşı acil müdahale yapılmasının zorunluluğu dikkate alındığında idari yargı denetiminin olası keyfi uygulamalara karşı etkili ve ivedi denetim mekanizmast sunduğunu sõylemek de mümkün görünmemektedir.
16. Kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde valilere on beş günü geçmemek şartıyla kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara sınırlama getirme,belliyerlerde ve saatlerde kişilerin dolaşmaları ve araçlarn seyirlerini düzenleme ve kısıtlanma yetkisi tantyan kural milli güvenlik, kamu düzeni ve suç işlemesinin õnlenmesi amacına ulaşmada seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ölçüsüz bir sıntrlama getirmektedir.

17. Belirtilen nedenlerle kuralın, Anayasa'nın 13., 23. ve 34. maddelerine aykirıolduğu sonucuna ulaştığımdan iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katilmıyorum.

B) Kanun'un 13. Maddesiyle 3713 sayıhı Kanun'a Eklenen Geçici 19. Madde ile Maddede Değişiklik Yapan 7333 Sayıh Kanun'un 11. Maddesinin İncelenmesi 
18. Dava konusu kurallar devletin güvenliğine, anayasal düzene ve işleyişine, milli savunmaya, devlet sırlarına karşı işlenen suçlar ile casusluk suçu, Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar veya örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltısürelerini düzenlemektedir. Bu kapsamda 5271 sayılı Kanun'un 91. maddesinin (1) ve (3)numaralı bentlerinde düzenlenen gözaltı sürelerinin uzatılması ve hâkim kararıyla ek gözaltısüresi verilmesi imkânı getirilmektedir. Buna göre, belli suçlar yönünden yürütülen ceza soruşturmasında Cumhuriyet savcısına kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda ise dört 

gün süreyle gözaltı tedbiri uygulaması, yine belirtilen sürelerle ilgili hâkime iki defayıaşmamak üzere gözaltı süresini uzatma yetkisi tanınarak kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına bir sınırlama getirilmektedir.

19. Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrası, bir kişinin hâkim kararı olmaksızın gözaltında kalabileceği azami streyi düzenlemiş, õngörülen süreler geçmeden kişinin hâkim Önüne çıkarılmasını zorunlu kılmıştır. Buna göre, yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır.
20. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına yapılan sınırlama 19. maddede belirtilen nedenlere bağlı olarak kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ölçüde sınırlanabilir. Ancak getirilen bu sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olarnaz.
21. Anayasa'da kişinin hâkim huzuruna çıkarılması için öngörülen süreler azami kesin süreler olup uzatılması mümkün değildir. Azami gözaltı süresinin önceden belirlenmişolması nedeniyle gözaltı işlemini yapan makamlar, izin verilen sürenin aşılmaması için gerekli bütün tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu azami sürelerin aşılması halinde kişi hürriyeti ve güvenliği ihlal edilmiş olacaktır (Emre Soncan, B. No: 2016/73490, 11/3/2020, §60).

22. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının sımırlandırılabilmesi için temel hak ve hürriyetlerin sınırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulmast gerekmektedir.

23. Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasında düzenlenen gözaltı süreleri azami sürelerdir, Gözaltı tedbirinin amacını aşacak şekilde uygulanması kişi özgürłüğü ve güvenliği hakkının ölçüsüz bir şekilde sınırlandırılmaşına neden olabilir. Dava konusu kural da Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasında yer alan gözaltı sürelerinin uzatıłmasına ve hâkim kararıyla ek gözaltı süresi alınmasına imkân tanıyarak Anayasa'da yer verilen maksimum sürelerin aşılmasına olanak tanımaktadır. Bu şekilde gözaltı tedbirinin bir tür tutuklamaya dönüşmesinin õnü açılabilir.

24. Belirtilen nedenlerle kuralım Anayasa'nn 13. ve 19. maddesinin beşinci fikrasına aykırı düştüğü kanaatiyle çoğunluk kararına katılmadım.

C) 26. maddesiyle 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. Maddesinin Birinci Paragrafinm Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…üyeliği,mensubiyeti veya..." İbaresi Dışmda Kalan Kışmı ve Dördüncü Cümlesi ile Fıkrada 7333sayılı Kanun'un 23. Maddesiyle Değişiklik Yapan “..dört yı..." İbaresi 
25.375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin geçici 35. maddesinin (A)fikrasında, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle, terör õrgütlerine veya Millı Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili yetkili kurul ve komisyonlarca uygulanacak meslekten çıkarma ve diğer tedbirler hüküm altına alnmıştır.


26. Anayasa Maħkemesi verdiği kararlarda; ðzel hayata saygı gōsterilmesini isteme hakkınım, kişinin çevresinde bulunanlarla temas kurma hakkını içerdiğini, kişilerin mesleki hayatları ile özel hayatları arasında sıkı bir ilişki bulunduğunu, kişinin mesleği ile ilgili tasarrufların özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir (Serap Tortuk, B. No: 2013/9660, 21/1/2015, § 37; Bülent Polat [GK], B. No: 2013/7666, 10/12/2015, § 62). Kişilerin meslekten çıkarılmaları onların iş ve sosyal hayatında üçüncü kişilerle kuracağı ilişkiler ve itibarları üzerinde ciddi etkiler oluşturabilir.

27. Dava konusu kurallar maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle geçerli olmak ūzere terör örgütlerine veya MGK'ca devletin millî güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatıolduğu ilgili Kurul ve Komisyonca değerlendirilen kişilerin meslekten (kamu görevinden)çıkarılmasını düzenlemektedir,
28. Ölçülülük ilkesi uyarınca sınırlama amacını gerçekleştirebilecek daha hafif bir sımırlama aracı bulunmaktayken daha ağır bir sınırlama aracının seçilmesi mümkün değildir.Kişilerin õzel hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına daha hafif bir sımırlama aracı ve yöntemiyle müdahalede bulunularak, sınırlama amacı olan kamu düzeni ve güvenliğini sağlamak mümkünken bundan daha ağır bir aracın kullanılması, ölçülülük ilkesine uygun düşmez (AYM, E.2014/36, K.2015/51, 27/5/2015).

29. Kanun koyucunun kamu güvenliği aleyhine faaliyetlerde bulunan örgüt veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle Anayasa'dan kaynaklanan sadakat yükümlülüğüne aykırı davranan kamu görevlileri hakkında meslekten (kamu görevinde) çıkarma veya benzer işlemier tesis etmesi buna yönelik şartları ve usulleri belirlemesinde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadir,
30. Dava konusu kurallar bakımından meslekten çıkarma tedbirinin uygulanması için irtibak ve iltisak boyutunda filler ve idarenin takdiri şartları aranmaktadır. Kanun koyucu meslekten (kamu görevinden) çıkarma tedbirinin uygulanmasında milli güvenliğe aykırıfaaliyette bulunan yapı ve oluşumlarla irtibathı ve iltisaklı olmayı temel ölçüt olarak tespit etmiştir. Meslekten çıkarmaya esas alınan fiillerin irtibat ve iltisak kapsamında kalip kalmadığının tespiti yetkili kurul ve komisyonların değerlendirilmelerine bırakılmıştır.
31. Olağanüstü Hal dõneminde (OHAL) uzun yıllar devlet içinde gizlilik prensibi ile yapılanmış olan FETÖ/PDY veya milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan diğer terör örgütü, yapı ve oluşumlarla bağlantılı kişilerin tespit edilerek kamu görevlerinden uzaklaştırılmast için kanun koyucunun olağan dönemden farklı yöntemler benimsemesi söz konusu olabilir. Ancak bu konudaki mücadele yönteminin anayasa! ilkeler gözetilerek hukuki öngörülebilirlik ve belirlilik sınırları içinde uygulanması gerektiği de açıktır.
32. Olağan dönemde isnat edilen fillerin sübuta ermesi şartryla kamu görevlileriyle ilgili disiplin hukuku kapsamında farklı mevzuatlarda kamu görevinden çıkarma işleminin usul ve şartları düzenlenmiştir. Bu dõnem koşulları altında, FETÖ/PDY veya milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunan diğer terör õrgütü, yapı ve oluşumlarla bağlantılı kişilerin belirlenmesinde ilgili mevzuatlarda yer alan disiplin hukuku hükümleri çerçevesinde hareket 

edilmesi gerekmektedir. Ulaşılmak istenen meşru amacı gerçekleştirmede disiplin hukuku elverişli ve gerekli araçlara sahiptir.

33. Belirtilen nedenlerle dava konusu kuraliarın Anayasa'nın 13. Ve 20. maddesini ihlal ettiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmadım.

34. Dava konusu kurallarla aym nitelikte olan diğer kurallar bakımından da bu bölümde belirtilen gerekçeler geçerli olduğundan aynı bir değerlendirme yapılmayacaktır.
Üye Engin YILDIRIM 

Esas Sayısi : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
Karşı Oy 
25/07/2018 tarih ve 7145 sayılı Kanunun; 2. maddesiyle 211 sayıh Kanuna eklenen 56/A maddesinin birinci fikrasmda yer alan “...veya bu sebeplere bağlı olarak gecikmesinde sakınca bulunan hallerde askeri birlik komutanmı veya askeri kurum amirinin ya da hukuk hizmetłeri başkam veya birim amirinin yazılı emri..." hükmū ile aynı mahiyette düzenlemelere yer verilen Kanunun 5. maddesiyle 6292 sayılı Kanuna eklenen ek 7. maddenin birinci fikrası ve Kanunun 6. maddesiyle 2803 sayılı Kanuna eklenen 15/A maddesinin denetlenmesinde:
I. Inceleme konusu yapılan kanun hükümlerinde önleme araması yapılması gereken durumlarda sulh ceza hakiminden karar alınamaması ve gecikmesinde sakınca bulunan bir halin ortaya çıkması durumunda kanunda sayılan komutan, amir ya da hukuk hizmetleri başkamına yazılı emir vermek suretiyle önleme araması yapılması noktasmda yetki verilmektedir.

2. Kanun hükmüntn devamında gerekli işlemlerin 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre yapılacağına da işaret edilmektedir.

3. Özel hayatın gizliliğini düzenleyen Anayasa'mn 20. maddesinde gecikmesinde sakınca bulunan hallerde hâkim kararı olmadan yapilacak aramaya ilişkin düzenlemeye yer verilmektedir. Burada Öncelikli koşullar ilk olarak kanunen kendisine yetki verilmiş bir merci bulunması, ikinci olarak da bu merciin emrini yazılı olarak vermesi şeklinde düzenlenmiştir.
4. Anayasanın 20. maddesinin devamında yetkili merci tarafindan alinan kararın yirmidõrt saat içerisinde görevli hakimin onayına sunulacağı ve hakimin kararını el koymadan itibaren kırksekiz saat içerisinde açıklayacağı aksi halde el koymanın kendiliğinden kalkacağıhüküm altına alınmaktadır.

5. Çoğunluk Anayasa'nın bu hükmünü yetkili mercii tarafından alınan arama kararlarının tümünün (el koyma işlemi olsun veya ołmasın) yirmidört saat içerisinde hâkim onayına sunulması gerektiği şeklinde yorumlamakta ve inceleme konusu kurallarda bu hususun eksik olduğundan bahisle iptal sonucuna ulaşmaktadır.

6. Halbuki Anayasa'nın 20. maddesinde hâkimin kararını el koyma faaliyetinden itibaren kırksekiz saat içerisinde açıklayacağı, bu süre zarfinda karar verilmemesi durumunda el koymanın kendiliğinden kalkacağı belirtilmektedir 
7. Anayasa'nın bu hükmünden hareketle yetkili mercilerin almış olduklarıkararlardan el koymanın hâkim onayına sunulması gerektiği, el koymanın gerçekleşmediği arama kararını yetkili hâkim onayına sunulmasına gerek bulunmadığımıdeğerlendirmekteyiz. Zira anayasa koyucu münhasıran arama kararlarının da hâkim onayına sunulmasını murat etmiş olsaydı sürenin başlangıcı noktasında hakkında karar verilen faaliyetlerin bitiminden itibaren onay sürecini başlatabilirdi. Bunu tercih etmemiş olmasıarama kararlarının onaya sunulmasını gerekli görmemesinin bir sonucudur. Kırksekiz saat içerisinden hakimin karar vermemesi durumunda el koymanın kendiliğinden kalkacağı hüküm altına alımırken arama kararlarının akibetine ilişkin madde metninde bir hüküm de bulunmamaktadır.


8. Arama kararları ifa edilmekle hükmünü yerine getirmektedir. İfa edilmiş bir arama kararının sonradan onaylanmamış olmasının fiili bir õnemi bulunmamaktadır. Arama işlemi sırasında el konulan suç delili var ise bunun ħukuka uygunluğu müteakip aşamalarda bir çok makam tarafindan değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Görevde yetkinin kötüye kullamlmasısuretiyle alman arama kararlarına ilişkin olarak da genel hükümler çerçevesinde işlem yapılması her zaman mümkündür.
9. Bu bağlamda Anayasa'nın 20. maddesini yorumlayan kanun koyucu 5271 sayılıCeza Muhakemesi Kanunu'nda (CMK) arama kararlarmı tek başına yetkili hâkim onayına tabi tutmamıştır. Yetkili merciin yazılı emri üzerine yapılan aramalarda el koymanın varlığıhalinde bu işlem el koymanın akıbeti açısından yirmidört saat içerisinde hâkim onayına sunulmaktadır (CMK.nın 127/3, 134/1. maddeleri).
10. CMK'ya yapılan atif ile söz konusu uygulama denetim konusu yapılan kanun hükümlerine aynen transfer edilmiş ve Anayasa'nın aradığı standartlar bu haliyle yerine getirilmiştir.
11. Diğer taraftan çoğunluğun iptal gerekçesi olarak ileri sürdüğü Anayasa'nın 20.maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Yetkili merciin kararı yirmidört saat içinde görevli hâkimin onayına sunulur” hükmü doğrudan uygulanabilir nitelikte olduğundan,denetlenen kanun hükümleri açısından ileri sürülen eksikliği giderebilecek mahiyettedir.Bundan dolayı da kanun hükümlerinin iptali yerine yorumlu red yapılması daha uygundur.
12. Sayılan bu gerekçelerle çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir.

Üye Muammer TOPAL 
Üye Basri BAĞCI 
Üye İrfan FIDAN 

Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
KARŞIOY GEREKÇESİ
7145 sayılı Kanunla bazı kanunlarda ve KHK'larda yapılan değişikliklerden bir kısmı Anayasaya aykırı bułunarak iptal edilirken, bir kısmının Anayasaya aykırı olmadığına oybirliğiyle, aşağıda belirtilenlerin Anayasaya aykırı olmadığına ise oyçokluğuyla karar verilmiştir.

1. Çoğunluğun, 5442 sayılı Kanunun 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafın “...belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu gūvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatłerde kişilerin dolaşmalarını,toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve ..." bölümünün iptali talebinin reddine ilişkin gerekçesinde; kuralla seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen sınırlamanın kanunî bir temele dayandırıldığı ve kuralın keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir olduğu, meşru bir amacınım bulunduğu, ölçülälük ilkesine aykırı olduğunun da sõylenemeyeceği belirtilerek, Anayasanın 13., 23. ve 34. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ułaşılmıştır.
7145 sayılı Kamunla 5442 sayılı Il Îdaresi Kanununun 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafda, kamu düzeninin veya güvenliğinin normal hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu yahut bozulacağına ilişkin belirtilerin bulunduğu hâllerde valinin onbeş günü geçmemek üzere, kamu düzenini ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilerin ildeki belirli yerlere girişini ve çıkışını sınırlayabileceği ve belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını ve araçların seyirlerini düzenleyebileceği yahut kısıtlayabileceği hükme bağlanmıştır.

Anayasanın 23. maddesinde herkesin yerleşme ve seyahat hürriyetine sahip olduğu belirtilmekte; bireylerin serbestçe yer değiştirme hakkını ifade eden ve yurtiçi ile yurtdışıseyahatleri de kapsayan seyahat hürriyeti, kişilerin en geniş anlamda gidip gelme, dolaşra ve hareket serbestîlerini teminat altına almaktadır, Dava konusu kuralla öngörülen ve bazıkişilerin ildeki belli yerlere giriş ve çıkışları ile belli yerlerde ve saatlerde dolaşmalarına ve araçların seyirlerinin düzenlenmesine veya kısitlanmasına yönelik tedbirlerin de seyahat hürriyeti kapsamında değerlendirilmesi gerektiği tartışmasızdır.

Diğer taraftan, dava konusu kuralla getirilen sinırlamanın Anayasanın 34.maddesinde teminat altına alıan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkıyla da ilgili olduğu açıktır.Anılan maddenin birinci fikrasında düzenlenen bu hak, bireylerin düşüncelerini açıklamak amacıyla açık veya kapalı yerlerde, kamu otoriteleri ile üçüncü kişilerin müdahaleleri olmaksızın, geçici olarak biraraya gelebilmelerini güvence altına almaktadır.
Bu itibarla, kararda da kabul edildiği tüzere, anılan haklara sınırlama getiren kuralın,Anayasanın sõz konusu maddeleri ile 13. maddesine uygun olup olmadığı incelenmelidir. Bu kapsamda, kuralla yapılan sınırlamanın kanunî bir temele dayandığı ve meşru amacının bulunduğu sõylenebilirse de, belirlilik ile ölçülülük ilkeleri ve özellikle orantılılık yönünden çoğunluğun red gerekçesinde yapılan değerlendirmelere ve ulaşılan sonuca katılmak mümkün değildir.


Anayasanın 13. maddesi uyarınca yapılan ölçülülük incelemesinin bir unsuru olan orantılıhğın, hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi zorunluluğunu ifade ettiği bilinmektedir.

Başka bir anlatımla, incelenen kural açısından da, orantılılık ilkesi uyarınca, kişilerin seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının sınırlandırılmasıyla ulaşılmak istenen meşru amaç ve kişilerin bu hakları arasında adil bir dengenin kurulması ve sınırlamanın orantılılığı değerlendirilirken bir taraftan hedeflenen meşru amacın Öneminin,diğer taraftan da sınırlamanın niteliği ile kişilere yüklenen külfetin dikkate alınmasıgerekmektedir. Bu değerlendirme sonucunda, kişilerin aşırı bir yüke katlandığının tespit edilmesi hâlinde ise bu adil dengenin bozulduğu kabu! edilmelidir.
Şüphesiz ki bu değerlendirmede, tedbir süreci bir bütün olarak ele alınır ve kuralla verilen yetkinin şartłarı, kapsamı, süresi ve alınan tedbirlere veya bunlara aykırı davranılmasıhâlinde uygulanacak yaptırımlara karşı öngörülen denetim mekanizmasının etkili olup olmadığı da gözönünde bulundurulur.

Bilindiği gibi, hukuk devletinin esasını oluşturan temel hak ve hürriyetlere yönelik sıurlamaların istisnai nitelik taşıması ve sınırlamayla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olmaması zorunludur. Demokratik hukuk devletinde öngörülen kısıtlamaların -hangi amaçla getirilmiş olursa olsun- temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasını aşırı derecede zorlaştırmaması; bu çerçevede, seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına, suç işlenmesinin önlenmesi ile milli güvenlik ve kamu düzeninin korunmasıamacıyla getirilen sınırlamaların da mezkûr haklara en az müdahaleye imkân verecek ölçüde olması gerekir.

Buna göre, alınacak tedbirlerin de geçici, õlçültü ve denetime açık; hedeflenen meşru amacı gerçekleştirmek için gerekli en hafif müdahale yöntemlerini öngören; ayrıca «meşru amaç ve araçlar arasında makul ve uygun bir denge kurulabilmesi bakımından- sınırlama getiren düzenlemenin kapsamı itibariyle idarenin keyfi uygulamalarımı Önleyecek nitelikte bulunması zorunludur.

Dava konusu kuralda öngörülen tedbirlerin uygulanabilmesi hususunda valinin değerlendirmesine birakılan şartlar incelendiğinde ise, anılan haklara müdahalede bulunma bakımından belirsizliğe yol açacak ölçüde geniş yetkiler tanındığı görülmektedir. Özellikle,kuralda tedbir kararının onbeş günü geçmemek üzere uygulanabileceği belirtilmekte ise de,anılan süre dolduktan sonra yeni tedbir karariarı verilmesine ve belirtilen sınırlamaların strekli hâle gelmesine engel olacak bir hüküm de bulunmamaktadır.
Ayrıca, tedbir kararlarına aykırı davrananlar hakkında 5442 sayılı Kanunun 66.maddesine göre kabahat, hatta hapis cezaları uygulanabileceği ve mezkûr tedbirlerin niteliği ile süresi de dikkate alındığında, kuralla getirilen sınırlamaların hızlı bir şekilde denetlenmesini sağlayacak güvencelerin öngörülmediği, idarî yargı denetiminin de incelenen kurala dayantlarak yapılabilecek keyfi uygulamalara karşı ivedi sonuç ałınabilecek etkili bir denetime imkân verecek nitelikte olmadığı anlaşılmaktadır.


Bu nedenlerle, dava konusu kuralın, sınırlama amaçlarına ulaşma bakımından antlan haklara ölçültü bir sınırlama getirdiğinden de sðz edilemeyeceği ve Anayasanın 13., 23. ve 34.maddelerine aykırı olduğu dūşüncesiyle, aksi yöndeki çoğunluk görüşüne karşıyım.
2. Çoğunluğun, 3713 sayılı Kanuna eklenen geçici 19. maddenin birinci fikrasının (a)bendinin birinci cümlesi dışında kalan kısmının iptali talebinin reddine ilişkin gerekçesinde;bendin ilk cümlesinde belirtilen sürelerle bağlı kalmak kaydıyla iki defayı aşmamak üzere hâkim kararıyla ek gözaltı süresi verilebilmesine imkân sağlayan kuralın Anayasanın 19.maddesinin beşinci fikrasıyla çelişmediği, meşru amacının bulunduğu ve ölçülū olmadığının da söylenemeyeceği belirtilerek, kuralın Anayasanın 13. ve 19. maddelerine aykırı olmadığısonucuna varılmiştir.

7145 sayılı Kanunla 3713 sayılı Terörle Mūcadele Kanununa eklenen geçici 19.maddenin birinci fikrasının (a) bendinde, maddede sayılan bazı suçlar bakımından gözalti süreleri belirlenerek bu sürelerin savcının talebi üzerine hâkim kararıyla iki defa uzatılabileceği hükme bağlanmıştır.

Çoğunluğun red gerekçesinde belirtildiği üzere, (a) bendinin birinci cümlesinde öngörülen kuralın Anayasanın 19. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarının lâfzına aykırıolmadığı ve kuralla kişi hürriyeti ve güvenliğine getirilen sımırlamanın Anayasaya uygun kanunî bir temele dayandığı açık olmakla birlikte, bendin kalan kısmı için bu görüşe katılmaya imkân bulunmamaktadır.

Anayasanın 19. maddesinin beşinci fikrasında azamî gözaltı süreleri düzenlenmekte ve gözaltındaki kişinin bu süreler geçmeden hâkim tarafindan sorgułanarak tutuklanması veya serbest bırakılması gerekmektedir. Başka bir ifadeyle, gözaltında bulunan kişinin hâkim õnüne çıkarılması hürriyetten yoksun bırakma durumunu inceleyerek bunu ortadan kaldıracak nitelikte bağlayıcı karar verme yetkisi olan, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme denetiminin sağlanması anlamına gelmekte; gözaltı süreci devam ederken bunun şartlarının hâkim tarafindan değerlendirilerek gerekirse tedbirin sonlandırılması veya tutuklama kararı verilmesi mümkün olmakla birlikte, Anayasanın anılan hükmü azamî gözaltı süresinin, hâkim tarafindan da olsa uzatilmasına imkân vermemektedir.

Aksinin kabulü, Anayasada õngörülen azamî gözaltı sürelerinin aşılabileceğive tutuklama için Anayasanın 19. maddesinin üçüncü fikrasında Öngörülen şartlar aranmadan kişinin hürriyetinden yoksun bırakılmaya devam edilebileceği anlamına gelir (ayrıntılıaçıklama için bkz. Ersan Şen, Azami Gözaltı Stürelerinin Aşılması Anayasaya Uygun mudur?,sen, av.tr, 16/7/2021).

Bu itibarla, incelenen kuralın, meşru amacının bulunup bulunmadığı ve ölçülü olup olmadığı yönünden yapılan değerlendirmelere geçilmeden kanunîlik bakımından Anayasanın 19. maddesinin üçüncü ve beşinci fikralarına aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.

3. Çoğunluğun, 375 sayıh KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin “...üç yıl...", “...Millî Güvenlik Kurulunca...” ve “.. üyeliği,mensubiyeti veya …." ibareleri dışında kalan kısmının iptali talebinin reddine ilişkin gerekçesinde; özel hayatın korunmasımı isteme hakkına sınırlama getiren bu kuralda da bir 

belirsizlik bulunmadığı, kuralın meşru bir amaca dayandığı, demokratik bir toplumda zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik olmadığının sõylenemeyeceği, ayrıca ölçülüolduğu belirtilerek Anayasanın 13., 20. ve 118. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştir.

7145 sayıl Kanunla 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35. maddenin (A) fikrasının birinci paragrafının birinci cümlesinde, terör õrgütlerine veya millî güvenliğe karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili olarak, maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl süreyle bu hükümde belirtilen kurul ve komisyonlarca meslekten çıkarma kararı verilmesi δngörülmüştür.

Çoğunluğun red gerekçesinde açıklandığı üzere, incelenen kuralda belirtilen kamu görevlileri hakkında yetkili kurul ve komisyonların yapacağı değerlendirmeler sonucunda,hükümde sayılan ilgililer için ayrı ayrı bireysel idarî işlem tesis edilmek suretiyle meslekten çıkarma kararı verilebileceği, meslek hayatını ve buna bağlı kazanımları etkileyen bu düzenlemenin sonuçları itibariyle kişilerin õzel hayatımı önemli ölçüde etkileyebileceği ve bu çerçevede ilgililerin yetkili kurul ve komisyonların tesis edeceği işlemlerle meslekten çıkarılmalarını Öngören kuralın Anayasanın 20. maddesi kapsamındaki özel hayata saygıgösterilmesini isteme hakkıma sınırlama getirdiği açıktır.

Diğer temel haklar gibi bu hakka sınırlama getirilirken de Anayasanın 13. maddesine uyulması ve buna ilişkin incelemede; sınırlamanın anayasal şartları taşıyacak şekilde kanunla yapılıp yapıłmadığının, meşru amacının bulunup bulunmadığının, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve õlçülülük ilkesine uygun olup olmadiğının da değerlendirilmesi gerekir,
Bu kapsamda çoğunluğun; maddedeki “iltisak" ve “irtibat" kavramlarının belirsiz olduğunun söylenemeyeceği, hükmün kapsamı ve sınırları bakımından belirlilik ilkesine ve anılan hakkın kanunla sınırlanması gerektiğine ilişkin anayasal ilkeye aykırı bir yön bulunmadığı, sınırlamanın meşru bir amaca dayandıği, zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılamaya yönelik olduğu ve elverişlilik unsuru açısından ölçülü bulunduğu yönündeki değerlendirmeleri isabetli olmakla birlikte, gereklilik alt ilkesi açısından da ðlçülü olduğuna ilişkin görüşüne katılmak mümkün değildir.

Devletin varlığına, demokratik düzenine ve milli güvenliğine tehlike oluşturacak kamu görevlilerinin meslekten çıkarılmaları için öngörülen mezkûr tedbirlerin, demokratik anayasal düzenin ve kamu güvenliğinin sağlanması ve korunması amaçlarına ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez. Ancak bu tedbirlerin ölçültülük ilkesinin ikinci unsuru olan gereklilik alt ilkesine uygun olup olmadığının da belirlenmesi, yani olağan dönem şartlarında kamu görevlilerinin kendi özel kanunlarında düzenlenen disiplin hükümleri çerçevesinde kamu görevlerinden çıkarılmaları mümkünken dava konusu kural çerçevesinde çıkarılmalarının meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olup olmadığının ortaya konulmasızorunludur.

Red gerekçesinde de kabul edildiği üzere, dava konusu kuralda sayılan kişilerin tâbi oldukları kanunlarda diğer disiplin yaptırımları ile birlikte meslekten veya kamu görevinden çıkarmanın usul ve esasları disiplin hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Gereklilik ilkesi 

uyarınca, kanunla õngörülen tedbirin içeriği yanında yöntem itibariyle de uygun olup olmadığı, yani meşru amacı gerçekleştirmede temel haklara daha az sinırlama oluşturacak araçlara başvurulmasının mümkün olup olmadığı belirlenmelidir. Buna göre, sınırlama amacını gerçekleştirebilecek daha hafif bir sınırlama aracı varsa daha ağır bir sımırlama aracının seçilmesi mümkün değildir ve buna uyulmadan yapılan düzenlemeler gereklilik,dolayısıyla da õlçülülük ilkesine uygun düşmez.

Kararlarımızda da belirtildiği gibi, disiplin hukukundaki sübut şartları, maddîhakikate ulaşılmaya çalışılan ceza hukuku ile aynı derecede olmadığı için, esasen kuralda belirtilen kişilerin kendiözel kanunlarındaki disiplin hükümleri çerçevesinde kamu görevinden çıkarılmalarının da yukarıda belirtilen meşru amaca ulaşmayı aşırı derecede zorlaştıracağısöylenemez 

Başka bir anlatımla, darbe teşebbüsünün hemen ardından ilân edilen olağanüstü hâl (OHAL) şartlarında, yukarıda belirtilen tehdit ve tehlikelerin âcilen bertaraf edilmesi amacıyla çıkarılan KHK'larla getirilen ve iki yıl boyunca uygulanan mezkůr tedbirlerin, OHAL'in sona ermesinden sonra dört yıl daha uygulanmasımı õngören dava konusu kuralın gerekli ve dolayısıyla Anayasanın 13. maddesine göre öIçülü olduğundan sõz edilemez.
Bu itibarla, dava konusu kuralın sımırlama amaçlarına ulaşma bakımından gereklìolmadığı ve antlan hakka ölçüłü bir sınırlama getirdiğinden söz edilemeyeceği, bundan dolayıAnayasanın 13, ve 20. maddelerine aykırı olduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne karşıyım.

Diğer taraftan, yukarıda belirtilen sebeplerle ve 6216 sayılı Kanunun 43. maddesinin (4) numaralı fikrasına gõre, 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (A) fikrasıın birinci paragrafinın dördüncü cümlesinin, beşinci cümlesinde yer alan “Görevden uzaklaştırılanlar veya..." ibaresi dışında kalan kısmının; ikinci paragrafnın birinci ve ikinci cümlelerinin; (B)fikrasının birinci paragrafindaki “...Milli Güvenlik Kurulunca..." ve “..üyeliği, mensubiyeti veya ..." ibaresi dışında kalan kısmı ile ikinci ve üçüncü paragraflarının, dördüncüparagrafinın birinci cümlesindeki “.….Millî Güvenlik Kurulunca..” ve “.…üyeliği,mensubiyeti veya...” ibaresi dışında kalan kısmı ile ikinci cümlesinin; (E) fikrasının “...ve (D)..." ibaresi dışında kalan kısmının; (G) fikrasının birinci paragrafindaki “...Millî Güvenlik Kurulunca..." ve “..üyeliği, mensubiyeti veya..." ibareleri ile (a) bendi dışında kalan kısmının ve üçüncü paragrafinın; (A), (B) ve (G) fikralarında yer alan “.….ūç yıl.…."ibarelerinin “...dört yil..." şeklinde değiştirilmesinin de iptaline karar verilmesi gerektiği dūşüncesiyle, çoğunluğun aksi yöndeki kararlarına katılmıyorum.

4. Çoğunluğun, 7145sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin (3) numaralı fikrasının iptali talebinin reddine ilişkin gerekçesinde; kuralin mülkiyet hakkı ile sözleşme hürriyetine sınırlama getirdiği, ancak bu sımırlamanın kanunîlik, meşru amaç ve ölçülülük yönünden Anayasanın 13. maddesine uygun olduğu, dolayısıyla kuralın Anayasanın 13., 35. ve 48.maddelerine aykırı bulunmadığı belirtilmiştir.

7145 sayılı Kanunun geçici 1. maddesinin (3) numaralı fikrasında; 5271 sayıl Kanunun [33, maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde, ceza soruşturmasının başladığıtarihten Fonun kayyım olarak atandığı tarihe kadar, ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak 

şirket ortakları tarafindan yapılmış olan devir ve temlik işlemlerinin muvazaah kabul edilerek geçersiz sayılacağı ve ticaret sicilinden resen terkin edileceği hükme bağlanmıştır.
Böylece, kural kapsamındaki devir ve temlikler (sözleşmeler), aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanunî bir karine oluşturulmak suretiyle geçersiz hâle getirilmiştir. Bu yönüyle kural, anılan şirketlerdeki ortaklık pay ve haklarını devralan iyiniyetli üçüncü kişilere, oluşturulan kanunî karinenin aksini iddia ve ispat etme imkânım tanımamış ve kuralın ihdas amacına uygun şekilde uygulanmasını sağlayarak keyfīlikleri õnleyecek güvenceleri öngõrmemiştir.

Nitekim, 7086 sayılı Kanunun 4. maddesindeki benzer hüküm yakın tarihli bir kararımızla aynı gerekçeyle ve oybirliğiyle iptal edilmiştir (24/6/2021 tarihli ve E.2018/81,K.2021/45 sayılı karar).

Açıklanan sebeple bu kuralın da Anayasanın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırıolduğu ve iptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararına karşıyım.
Oye M. Emin KUZ 

Esas Sayısi : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunca, 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı Il İdaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafın “belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphest bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve"bölümünün, 13. maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a eklenen geçici 19. maddesinin (a) bendinin ikinci, ūçüncü ve dördüncü cümlelerinin, 26. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılıKanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35. maddenin (A) fikrasıın birinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “.üç yıl...", “…Millf Güvenlik Kurulunca..“ ve .üyeliği, mensubiyeti veya..." ibareleri dışında kalan kısmı ile dava konusu Kanun'da iptali talep edilen benzer hükümler ve geçici 1. maddesinin (3) numaralı fikrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ilişkin kanaatine katılmamaktayım. Aşağıda sıraladığım gerekçelerle dava konusu bu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu için iptali gerekir.

A. 7145 Sayılı Kanun'un 1. Maddesiyle 10/6/1949 Tarihli ve 5442 Sayıh İl İdaresi Kanunu'nun 11. Maddesinin (C) Fıkrasma Eklenen İkinci Paragrafta Yer Alan “belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını,toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kısıtlayabilir ve" Bölümü:
2. Iptali talep edilen ikinci paragraf şu şekildedir: “Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarınıtoplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasılayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasakdayabilir."
3. İlgili paragrafin "belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarım, toplanmalarını, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasulayabilir ve " bõlümünün Anayasa'ya aykırı olduğu kanaatindeyim.
4. Burada öncelikle ifade etmek gerekir ki valinin il düzeyinde asayişin sağlanmasıkonusunda yetkilendirilmesinde anayasal olarak bir sorun bulunmamaktadır. Yine bu amaçla il düzeyinde vali tarafindan acil durumda bazı yetkilerin kullantıması da gerekebilir. Esasında bu biçimdeki yetkilerin kullanılması sayesinde kamu düzeni korunacağından kişilerin hak ve özgürlüklerini daha rahat kullanabileceği bir ortamın oluşmasının sağlanacağı da söylenebilir.Bu yõnü ile bakıldığında kuralla valiye bu biçimde yetkilerin verilmesinin meşru bir amacının bulunduğu ifade edilebilir.

5. Bununla birlikte bu bağlamda valiye veriłecek yetkilerin Anayasa'daki pek çok hak ve ōzgürlüğün kullanılmasına sınırlama getirmesi ihtimal dahilindedir. Dolayısıyla bu konudaki yetkilerin düzenlendiği kurallarda anayasal sınırlar dahilinde düzenleme yaptImasıönem arz etmektedir.


6. Kuralla kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde vali belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilecektir. Ayrıca vali yine kişiterin belli yerlerde veya saatlerde dolaşmalarınt, toplanmalarımı, araçların seyirlerini düzenleyebilecek veya kısıtlayabilecektir.
7. Görüldüğü üzere iptali talep edilen kuralla valinin il düzeyinde kişilerin Anayasa'nın 23. ve 34. maddelerinde güvence altına aliınan hak ve özgürlüklerine esaslıbiçimde müdahale etme imkânı sõz konusudur. Kuralda kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu durumlarda vali kişiler üzerinde bu yetkiyi kullanabilecektir.

8.Burada valiye verilen yetkinin çok ciddi sonuçlarımın olacağım dikkate almak gerekmektedir. Bununla birlikte valinin bu tasarruflarının yargı denetimine tabi olduğu hususu akla gelebilir. Ancak bahse konu kural bağlamında seyahat ve toplanma özgürlüklerine yönelik müdahalelerde kişilerin buna yönelik başvurabileceği etkili yargısal yollar bulunmalı ve bu yollardan kısa sürede sonuç alınabilmelidir. Aksi durumda hak ve Özgürlüklerin korunmasına yönelik yargısal denetimden etkili sonuç alabilmek mümkün olmayacaktır.

9. Nitekim hukuk düzeninde bu kural bağlamında valinin kullanacağı bu tedbirlere yönelik başvurulduğunda kısa sürede sonuç alınabilecek bir mekanizma Öngörülmediği görülmektedir. Normal idari yargı düzeni işleyişinde, yapılan başvurulara yōnelik, telafısi güçve imkansız durumların varlığı halinde devreye sokulabilecek olan yürütmeyi durdurma tedbiri bile uygulamadaki şekline bakıldığında her zaman bu kişilerin haklarım koruma noktasında kısa sürede sonuç verecek bir mekanizma olarak görülemeyebilecektir. Zira yürütmeyi durdurma şeklindeki tedbirin idari yargı mercilerince mutlaka kısa sürede verilmesi gerektiğini söyleyebilmek mümkün değildir. Bu nedenle uygulamada yapılan başvuru ile ilgili verilecek bir yürütmeyi durdurma kararının her zaman dava konusu kural bağlamında kişilerin haklarını kullanmaları sürecinde onlara yapılacak hukuka aykırı müdahaleleri ortadan kaldırabilecek şekilde etkili bir yargısal mekanizma olarak kabulü mūmkün değildir.
10. Öte yandan iptali talep edilen paragrafta valiye tanınan yetkilerin oldukça fazla olduğu da göze çarpmaktadır. Bu bağlamda valinin il düzeyinde kişilerin belirli yerlere girişi ve çıkışımı stnırlayabilmesi ve belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını,toplanmalarını, araçların seyirlerini kısıtlayabilmesi temel hak ve õzgürlüklere yönelik ciddi sınırlamalardır. Kaldı ki aynı paragrafta valinin bu yetkileri çok kısa sayılamayacak bir süre olan on beş günlük süreye kadar kullanabilecek ve dolayısıyla kişilerin bu özgürlüklerini on beş güne kadar kullanamaması durumu sõz konusu olabilecektir.

11. Dolayısıyla anılan yetkilerin kişilerin seyahat ve toplanma özgürlüklerine oldukça ağır müdahaleler getirmesi mümkündür. Buradaki sürenin on beş güne kadar uzayabilmesi ise anılan müdahaleyi iyice õlçüsüz bir noktaya taşıyabilecektir. Özellikle de valinin kullandığı bu yetkilere yönelik başvurulup kısa sürede sonuç alınabilecek etkili bir yargısal mekanizmanın bulunmaması bu yetkinin hak ve özgürlükler üzerinde demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmayacak derecede bir müdahaleye dönüşmesine imkan taniyacaktir.


12. Bu nedenle 5442 sayılı Il Ídaresi Kanunu'nun I1. maddesinin (C) fikrasına eklenen ikinci paragrafın “belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarını, toplanmalarıni, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasulayabilir ve”bölümünün Anayasa'nın 13., 23. ve 34, maddelerine aykırı olduğu için iptali gerekmektedir.
B. 7145 sayılı Kanun'un 13. Maddesiyle 3713 Sayılı Kanun'a Eklenen Geçiei 19.Maddenin İlk Fıkrasıın (a) Bendinin İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Cümleleri:
13. Dava konusu cümlenin yer aldığı maddede kuralın yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıl boyunca 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanumu kapsamına giren suçlar veya õrgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından gözaltı süresinin yakalama yerine en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için zorunlu süre hariç, yakalama anından itibaren kırk sekiz saati, toplu olarak işlenen suçlarda dört günü geçemeyeceği öngörülmektedir.

14. Ancak devamında iptali talep edilen cümlede ise delillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyanın kapsamlı olması nedeniyle gözaltı süresinin birinci cümlede belirtilen sürelerle bağlı kalmak kaydıyla, en fazla iki defa uzatılabileceği öngörülmektedir. Kanaatimce bu düzenleme Anayasa'ya aykırı olup iptali gerekir.

15. Konumuzla ilgili olarak Anayasa'nın 19. maddesinin (5) nolu fikrası şu şekildedir: “Yakalanan veya tutuklanan kişi, iutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç karksekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz. Bu süreler olağanüstü hal ve savaş hallerinde uzatilabilir".

16. Iptali talep edilen (a) bendinin ilk cümlesindeki süreler Anayasa'nın 19.maddesinin yukarıda yer verilen fikrası ile uyumlu olmasına rağmen bendin ikinçi cümlesindeki bu sürelerin iki defa uzatılabileceğine ilişkin hüküm Anayasa'nın bu açık hükmü ile çelişmektedir. Zira Anayasa'nın 19. maddesinin (5) numarahı fikrasındaki süreler azami nitelikte olup olağan dönemde bunların uzatılması mümkün değildir, Bu nedenle delillerin toplanmasındaki gūçlük veya dosyanın kapsamlı olması nedeniyle dahi olsa gözaltısüresinin dava konusu (a) bendinin birinci cümlesinde belirtilen sürelerle bağlı kalmak kaydıyla, en fazla iki defa uzatılabileceğini öngörmek Anayasa'ya aykırı olacaktır.
17. Gözaltı süresinin uzatılması kapsamındaki suçlar dikkate alındığında bu sürelerin uzatılmasının terörle mücadele amacryla getirildiği anlaşılmaktadır. Olağanüstü halin kaldırılmasıyla birlikte Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının artık olağan dönemde bu maddedeki güvencelere tabi olduğu ve bu maddede belirtilen esaslara uygun biçimde sınırlandıriılabileceği unutulmamalıdır.
18. Her ne kadar gözaltı süresinin uzatılması ile ilgili olarak bahse konu kuralda bunun Cumhuriyet Savcısının talebi üzerine yakalanan kişinin dinlenilmesi suretiyle hakim kararı ile verileceği öngörülse de bu biçimdeki bir uzatmanın Anayasa'nın 19. maddesine aykırı olduğu ifade edilmelidir. Zira kişi hürriyeti ve güvenliği ile ilgili Anayasa'nın 19.

maddesinin Iafzı ve yakalama konusuna ilişkin düzenleme biçimi olağan dönemlerdeki azami gözaltı süresinin bu maddenin beşinci fikrasında belirtilen sürelerden daha fazla olmasına imkân tanımamaktadır.

19. Bu bağlamda gerçekleştirilen denetimde esas alınan Anayasa'nın 19 maddesinin (5) numaralı fikrasındaki odaklanlacak hüküm “Kimse, bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakılamaz." kuralıdır. Buradaki “hakim kararı"esasında tutuklama veya salıverme aşamasında devreye girmekte olup kişinin hakim kararı ile hürriyetinden yoksun bırakılmasına karar verilmesi durumunda devreye giren aşama tutuklama aşamasıdır. Dolayısıyla bu aşamada Anayasa'nın öngördüğü maksimum gözaltısüresini hakim kararı ile olsa dahi yine uzatarak gözaltının devamına karar verilmesi Anayasa'nın kişi hürriyeti ve güvenliği maddesindeki temel yaklaşım ile çelişmekte olup kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına Anayasa'ya aykırı müdahale anlamına gelmektedir.
20. Zira "hakim kararı olmaksızın" denilirken bunun sadece uzatmaya yönelik verilen “şekli bir hakim kararı" olmadığı vurgulanmalıdır. Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasının gerekçesinde bu konu ile ilgili “Amaç, sanığı en kısa zamanda bağımsız ve tarafsız hakim güvencesine kavuşturmaktır." değerlendirmesine yer verilmiştir. Dolayısıyla buradaki hakim kararı, yakalanan kişi ile ilgili sorgu yapılmadan sadece gözaltı süresinin uzatılması amaçlı olarak gõrülmemelidir.

21. Dolayısıyla dava konusu kuralda olduğu biçimdeki hakim kararı ile kişinin hürriyetinden yoksun bırakılması işlemi esasında Anayasa'nın 19. maddesi ile çelişmektedir.Nitekim iptali talep edilen cümledeki hakim kararı adeta gözaltı süresini uzatma anlamında bir formaliteye dönüşecek biçimde kullanılabilecektir. Zira toplam olarak on iki günlük süre boyunca gözaltındaki kişi ile ilgili olarak hakim sadece uzatma şeklinde şekli bir inisiyatife sahip olmaktadır.

22. Oysa Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrasının amir hükmü gereğince yakalanan kişi en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün sonra artık kolluk gözetimindeki gözaltı süresinin tamamlanması ile hakim kararı ile hürriyetinden yoksun bırakılabilir. Bu bağlamda hakim dosyayı görūp gözaltı süresini bitirecek şekilde karar vermelidir. Hakim elbette ki hürriyetten yoksun bırakmayı sürdürebilir. Ancak bunun Anayasa'nın hükmü gereği gözaltı süresinin uzatılması şeklinde değil, kişi hakkında tutuklama kararı verilmesi şeklinde olması gerekmektedir.

23. Öte yandan hakim huzuruna çıkarılma güvencesinin tam anlamıyla sağlanabilmesi için hakim tarafindan yapılacak denetim suç işlendiğine dair belirtinin bulunup bulunmadığını, gözaltına almanın soruşturma yönünden zorunlu ve ölçülū olup olmadığını da kapsamalıdır. Anılan düzenlemede hakimin uzatma kararı verirken suç işlendiğine dair belirtinin varlığının devam edip etmediğini, gözaltına almanın soruşturma yönünden zorunlu ve ölçülü olup olmadığıı incelemesini gerektiren bir kayıt bulunmamaktadır.
24. Nitekim Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru incelemesinde Anayasa'nın 19. maddesinin (5) numaralı fikrası ile ilgili yaptiğı yorum da “hakim kararı" konusunda yukarıda açıklanmaya çalışılan görüşü destekleyen şu şekildeki bir değerlendirmeyi içermektedir:

“Anayasa'nun 19. maddesinin beşinci fikrasına göre yakalanan veya tutuklanan kişi, tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır Kimse, bu süreler geçtikten sonra håkim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakalamaz. Bu süreler olağanüstü hal ve savaş hallerinde uzatılabilir. Bu süreler kişinin yakalanması ile başlar. Gözaltına alınan kişi serbest bırakalmazsa en geç bu süreler sonunda sulh ceza hâkimi önüme çıkarılıp sorguya çekilmesi gerekir.
Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrası yakalanan veya tutuklanan kişinin en geç azami gözaltı süreleri içinde hâkim önüne çıkarımasını düzenlemektedir. Maddede geçen ‘hakim önüne çıkarılır' tfadesinin anlamı, sevk edilen kişinin häkim tarafindan Cumhuriyet savcisının sevk talebi kapsamında sorgusunun yapılması işlemidir. Bu kapsamda sevk işlemi hukuken yapılmış olmakla birlikte fili olarak hákim tarafindan sorgu işleminin başlamaması hâkim õnüne çıkarılma olarak kabul edilemez. Öte yandan Anayasa'nın 19. maddesinin beşinci fikrası gereğince kişinin huzuruna çıkarıldığı häkimin tutma halini esastan inceleyecek ve tutulan kişinin salrverilmesine dair bağlayıcı karar verme yetkisini haiz, bağımsız ve tarafsız bir nitelikte olması gerekir". (Bkz.: Emre Soncan, B. No: 2016/73490, 11/3/2020, §§ 55-56).

25. Diğer taraftan Anayasa'nın 19. maddesinin (5) numaralı fikrasında geçen “Kimse bu süreler geçtikten sonra hakim kararı olmaksızın hürriyetinden yoksun bırakalamaz"şeklindeki ibareden hakim kararı olması halinde bu sürelerin uzatılabileceği anlamıcıkarılabilir. Ancak Anayasa'nın 19. maddesinin (5) numaralı fikrasındaki anılan ibarenin devamında bu sürelerin olağanüstü hal ve savaş hallerinde uzatılabileceği öngörülmüştür.Diğer bir deyişle bu sürelerin uzatıIması hali olağanüstü hal ve savaş hali ile sınırlandırımıştır ve bu hallere özgülenmiştir. Dolayısıyla “Kimse bu süreler geçtikten sonra hakim kararıolmaksızın hürriyetinden yoksun bırakalamaz" şeklindeki cümlenin sonraki cümle ile birlikte okunması gerekmektedir. Geçici 19. maddeyle getirilen düzenleme ile gözaltı süreleri olağanüstü hal ve savaş hali olmamasına rağmen Anayasa'da öngörülen sürelerin üzerine çıkartıimıştır. Bu nedenle dava konusu düzenleme Anayasa'nın 19. maddesinin (5) numaralıfikrası ile çelişmektedir.

26. Sonuç olarak ilgili maddede sayılar suçlar bakımından delillerin toplanmasındaki güçlük veya dosyanın kapsamlı olması nedeniyle Anayasa'da öngõrülen azami gözaltı sürelerinin aym sürelerle en fazla iki defa uzatılabileceğini öngören kuralın Anayasa'nın 19, maddesinin (5) numaralı fikrasına aykırı olduğundan iptali gerekmektedir.
C. 7145 sayılı Kanun'un 26. Maddesiyle 27/6/1989 Tarihli ve 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye Eklenen Geçiei 35. Maddenin (A) Fıkrasmın Birinci Paragrafinm Birinci Cümlesinde Yer Alan “…üç yl…", “.…Milli Güvenlik Kurulunca…”ve “..ütyeliği, mensubiyeti veya.." İbaresi Dişında Kalan Kısmı ile Dava Konusu Kanunda Îptali Talep Edilen Benzer Hükümler:
27. Dava konusu kuralla terör örgütlerine veya Miliî Gtvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili yetkili kurul ve komisyonlarca uygulanacak meslekten çıkarma ve diğer tedbirler düzenlenmektedir. Bu kurala ilişkin Anayasa'ya uygunluk denetiminde asıl odaklanılması gereken husus kamu görevlisi olanlar 

arasından terör õrgütleriyle irtibatı veya bunlara iltisakı olduğu değerlendirilen kişiler hakkında ilgili kurum ya da komisyonlarca uygulanacak olan meslekten çıkarma tedbiridir,
28. Bilindiği üzere 15 Temmuz 2016 darbe teşebbüsünden sonra ilan edilen olağanüstü hal dönemi boyunca çıkartılan ve ardından Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafinda kanunlaştırilan olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri ile olağanüstü halde terör örgütlerine veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı,oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlileri ile ilgili olarak çok sayıda kamu görevinden çıkarma kararı verilmişti.
29. Mahkememiz olağanüstü hal kanun hükmtinde kararnameleri ile getirilen ve daha sonra kanunlaşan ve iptali talep edilen kurala benzer bir diğer kurala ilişkin yapmış olduğu denetimde olağanüstü hal döneminde uygulanan bu kurala dayanılarak kamu görevinden çıkarmanın olağanüstü halde başvurulan bir olağanüstü tedbir olduğunu ifade ederek dava konusu kuralın bu yönü ile Anayasa'nın 15. maddesine aykırı olmadığıı ortaya koyarken aymızamanda şu değerlendirmeye yer vermiştir:
“Kurallarla devlete sadakat bağı ile hizmet etmest gerektiği hålde milli güvenliğe açık ve yakan tehlike oluşturan terõr örgütü veya benzeri yapı ve oluşumlarla iltisaklı veya irtibatlıoldukları tespit edilen kamu görevlileri hakkında uygulanan kamu görevinden çıkarma ve memuriyetin alınması tedbirlerinin olağanüstü hālin ilanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olduğu açıktır" (Bkz.: AYM, E.2018/81, K.2021/45,24/06/2021, § 65).

30.Iptali talep edilen kural ile ise olağanüstü hal uygulamasına son verildiği tarihten itibaren đört yıllık süre boyunca ofağan dönemde de aynı şekilde terör örgütlerine iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin meslekten çıkarılmaları şeklindeki kuralın yürürlükte kalması öngörülmektedir.

31. Kanaatimizce dava konusu kural Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altina alınan õzel hayatın korunması hakkına aykırı olup iptali gerekmektedir. Bu bağlamda kuralın esası ile ilgili Anayasa'ya uygunluk denetimi bağlamında asıl değerlendirilecek olan mesele ise olağanüstü halin yürürlükte olduğu dönemde kamu görevinden çıkarmalar konusunda esas alman terör õrgütlerine veya Devletin mili güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisak yahut bunlarla irtibat bulunduğu şeklindeki kriterin yine kamu gõrevinden çıkarmalar konusunda olağan dönemde de uygulanması hususudur.
32. Kuralın Anayasa'ya aykırılığı ile ilgili gerekçeleri şu şekilde sıralamak mümkündür:
33. Birinci olarak, temel hak ve özgürlüklerin tabi olduğu hukuki rejim açısından Anayasa'nın öngördüğü olağanüstü hal ile olağan dönem birbirinden tamamen farklıdır.Olağanüstü hal bir hukuki rejim olmakla birlikte temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasıkonusunda olağan dönemden fevkalade farklı kuralları bünyesinde barındırmaktadır 
34. İkinci olarak, 15 Temmuz 2016 tarihli askeri darbe girişiminden hemen sonra ilan edilen olağanüstü hal bağlamında somut durumun Özelliklerine bakıldığıda terör örgütüile irtibatlı ve bunlara iltisakı olduğu değerlendirilen kişilerin kamu görevinden çıkarılmasının 

olağanüstü hal ilan sebebi ve şartları dikkate alındığında Anayasa'nın 15. maddesi bağlamında ölçülū olduğu ve dolayısıyla terör õrgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin kamu hizmetine girme hakkı veya özel hayatına yapılan müdahalenin durumun gerektirdiği ölçü kapsamında kaldığıdeğerlendirilebilir. Nitekim Mahkememizin içtihadı da bu yöndedir. (Bkz.: AYM, E,2018/81,K.2021/45, 24/06/2021, §§ 64-129).

35. Bununla birlikte terör örgütlerine veya Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin kamu görevinden çıkarılması şeklinde oluşturulan olağanüstü dönemdeki bu tedbiri neredeyse aynı usulü uygulamak Anayasa'daki olağan dönemde tabi olunması gereken temel hak Özgürlükler rejimi açısından uygun olmayacağıifade edilmelidir. Zira olağan dönemde olağanüstü halin yürürlükte olduğu dönem koşullarında oluşturulan ve olağanüstü hal boyunca uygulanan standardı belli bir süre daha sürdürülmeye çalışılması Anayasa'nın temel hak ve özgürlükler rejimi açısından yapmışolduğu olağan dönem  olağanüstü hal dönemi biçimindeki ayırım ile temelden çelişmektedir.
36. Üçüncü olarak, olağanüstü dönemde ortaya çıkan sorunla mücadele edebilmek amacıyla daħa hızlı ve farklı bir usul takip edilerek Anayasa'nın 15. maddesinde ifade edildiği şekilde “durumun gerektirdiği ölçüde” bir tedbir olarak terör örgütlerine veya Devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin kamu görevinden çıkarımaları gerekebilir ve bu biçimdeki tedbirler Anayasa'nın I5. maddesindeki güvencelerle de çelişmeyebilir. Ancak olağan dönemde aynt yaklaşımın benimsenmesinin olağan dönem temel hak ve özgürlükler rejimi güvenceleri ile çelişmeyeceğinin söyleyebilmek mümkün değildir.

37. Nitekim olağanüstü dönemde temel hakların durdurulması bağlamında Anayasa'nın 15. maddesindeki "durumun gerektirdiği ölçüde" olma kriteri ile olağan dönemde temel hak ve Özgürlüklerin şınırlandırılması bağlamında Anayasa'nın 13.maddesindeki başta ölçülülük ilkesi olmak üzere diğer kriterlerin aynı olmadığıunutulmamalıdır.

38. Dördüncü olarak, olağan dönemde temel hak ve özgürlüklere yönelik getirilen bir sınırlamanın ölçülülüğünden önce demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığına da bakılması gerekir. Bu konuda öncelikle ifade etmek gerekir ki Anayasa'ya uygun bir olağanüstü hal tedbiri pekala olağan dönemde demokratik toplum düzeninin gerekleri ile çelişebilir. Nitekim konumuz bağlamında da terör örgütlerine veya Devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakıyahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin kamu hizmetinden çıkarılması şeklinde olağanüstü dönemde oluşturulan ve başvurulan bir tedbirin olağan dönemde de belli bir süreliğine uygulanmasımn sürdürülmesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ile uyumlu görülemez.

39. Beşinci olarak, olağan dönemde terõr õrgütü ile herhangi bir şekilde ilişkilendirilebilecek kamu görevlileri mevcutsa, bunların kamu hizmetinden çıkarımasında Anayasa'nın Öngördüğü güvenceleri esas alarak disiplin hukuku sürecinin işletilmesi her 

zaman mümkündür. Bu biçimdeki bir sürecin işletilmesi sonucunda terör örgütleri ile ilişkilendirilebilecek kamu görevlilerinin kamu görevinden çıkarıImasının Anayasa'ya aykırılığından bahsedilmesi de sõz konusu edilemeyecektir. Terör örgütü ile ilişkilendirilebilecek kamu görevlilerini olağan dönemde kamu hizmetinden çıkarmada disiplin hukuku sürecini işletmek esasında kamu gõrevlileri açısından da bir zorunluluk arz etmektedir.

40. Öte yandan disiplin hukuku sürecinin işletilmesi sonucunda kamu görevinden çıkarma temel hak ve özgürlükler açısından daha güvenceli bir sürecin işletilmesini de sağlamaktadır. Bununla birlikte dava konusu kuralda olduğu şekildeki bir olağanüstü hal tedbirini olağan dönemde de belli bir süreliğine uygulamaya çalışmak esasında Anayasa'nın normal dönemlerde temel hak ve özgürlüklerin sımrlandırılması rejiminde öngördüğüstandardın içini boşaltarak adeta olağanüstü hali belli bir süre boyunca olağanlaştırarak Anayasa'nın olağan dönemde temel hak ve özgürlükler rejimi için õngördüğü güvenceleri zayiflatacaktır.

41. Kanun koyucunun dava konusu kuralda yaptığı gibi terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin olağan dönemde de kamu hizmetinden çıkarıması şeklindeki uygulamayı olağanüstü halin kaldırılmasından itibaren sadece dört yıllik bir süre için öngörmüş olması da esasında olağan dönemde asıl uygulanacak sürecin disiplin hukuku yolunun çalıştırıması sonucunda kamu görevinden çıkarma olduğunu teyit etmektedir. Zira terörle ilişkisi olanları kamu görevinden çıkarma ihtiyacı sadece dört yıllık süre ile sınırhı kalmayacak, bu dört yıllık süreden sonra da gündeme gelebilecektir.

42. Dolayısıyla yürürlüğe girdiği tarihten itibaren dört yıllık süre bitiminden sonra dava konusu kural uygulanmayacağına göre burada olağanüstü halin sona ermesiyle birlikte doğrudan disiplin hukuku sürecini işleterek kamu görevinden çıkarma seçeneğinin devreye sokulması Anayasa'nın olağan dönem temel hak ve özgürlükler rejimi açısından bakıldığıda daha doğru bir yol olarak ortaya çıkmaktadır.

43. Öte yandan olağan dönemde devreye sokulan disiplin hukukunun gerek disiplin soruşturması süreci ve gerekse soruşturulan kişiye soruşturma sürecinde ve kararın ortaya çıkmasından sonra tanınan haklar boyutuyla bakıldığında daha Önemli güvenceler tamıdığı ve bu şekildeki idari tasarrufların hukuka uygunluğunun daha etkin biçimde yargısal denetime tabi tutulduğu dikkate alındığında anayasal güvencelere aykırı bir uygulama ihtimalinin de diğerine nazaran çok daha az olacağı ifade edilmelidir. Ülkemizde yillardır uygulanagelen disiplin hukuku mevzuatının önemli bir hukuki / içtihadi birikime sahip olmakla çok daha güvenceli bir yol olduğunu da bu bağlamda yapılan değerlendirmede dikkate almak gerekmektedir.

44. İfade etmek gerekir ki olağan dönemde daha güvenceli olan normal disiplin hukuku süreci işletilerek gerçekleştirilen kamu görevinden çıkarmalar esasında terõre karşıverilen mücadelede hukuken çok daha isabetli sonuçlar verecek ve demokratik hukuk devletinde terör örgütlerine ve bu ve benzeri oluşumlara karşı verilen bu mücadelenin meşruiyetini daha fazla güçlendirecektir.


45. Sonuç olarak terör örgütlerine veya Devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen kamu görevlilerinin kamu görevinden çıkarılması şeklinde olağanüstü hal dönemi boyunca uygulanan tedbirin olağanüstü hale son verildikten sonra dört yıllık bir süre boyunca olağan dönemde de uygulanması Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı gösterilmesi hakkına yönelik demokratik toplum düzeninin gerekleri ile uyumlu kabul edilemeyecek bir sınırlama niteliği taşımaktadır. Bu nedenle Anayasa'nın 13.ve 20. maddelerine aykırı olduğundan dava konusu kuralın iptal gerekir.
D. 7145 sayılı Kanun'un Geçici 1. Maddesinin (3) Numaralı Fıkrası:
46. İptali talep edilen (3) numaralı fikra hükmü şu şekildedir:
“4/12/2004 tarihli ve 5271 saylı Ceza Muhakemesi Kanununun 133 üncü maddesi uyarınca kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten Fonun kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortakları tarafindan yapımış olan devir ve temlik işlemleri muvazaalı kabul edilerek geçersiz sayılır ve ticaret sicilinden resen terkin edilir."
47. Görüldüğü üzere kuralla 5271 sayılı Kanun'un amir hükmü uyarınca kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı tarih ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığı tarihler arasıda şirket ortakları tarafından yapılmış olan devir ve temlik işlemleri geçersiz sayılacak ve ticaret sicilinden terkin edilecektir. Kanun koyucu bu kuralla esasında bahse konu kayyım atanan şirketlerdeki devir ve temlik işlemleri ile ilgili olarak aksinin iddia edilmesini ve ispatımı mümkün görmeyen bir kanuni karine oluşturmuştur.

48. Bu nitelikteki işlemler dava konusu Kanun hükmü ile “muvazaalt" olarak kabul edildiği için yine Kanun'la bu işlemlere yönelik bu biçimdeki hukuki sonuçlar bağlanmıştır.Bununla birlikte bu biçimdeki bir düzenleme sorunludur. Zira hukukta bir işlemin muvazaalıolması veya muvazaalı olduğunun gündeme gelmesi durumunda bu nitelikteki muvazaalıişlemin hükümsüzlüğünün ispatının da iddia eden tarafça ortaya konulması gerekmektedir.Oysa burada kanun koyucu adeta bir “peşin kabulle", kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortakları tarafindan yapılmış olan devir ve temlik işlemleri bu biçimdeki muvazaaya yönelik ispatı hiçbir şekilde devreye sokma ihtiyacıhissetmeden muvazaalı olarak kabul ederek geçersiz saymaktadır. Dolayısıyla burada kanun hükmü ile kesin bir kanuni karine öngörülmüştür.

49, Bu biçimdeki bir karine ile kayyım atanan şirketlerde ceza soruşturmasının başladığı tarih ile Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığı tarihler arasında şirket ortakları tarafindan yapılmış devir ve temlik işlemlerinin muvazaal kabul edilerek geçersiz sayılmaşı Anayasa'nın 35. maddesindeki mülkiyet hakkını ve yine 48maddesindeki sōzleşme ōzgürlüğünü sınırlandırmaktadır.


50. Îptali talep edilen kuralın kamu düzeninin sağlanması şeklindeki bir meşru amacıolduğu ve bu amaca ulaşmak için elverişli ve gerekli olduğu sõylenebilir. Ancak Anayasa'nın 13. maddesine uygunluk denetimi bağlamında bu biçimdeki bir sımırlamanın ölçülü olup olmadığının da tespit edilmesi gerekir.

51. Bu bağlamda dava konusu kural kesin bir kanuni karine olarak iyiniyetli üçüncükişilerin işlemin muvazaahı olmadığı yönündeki savunmalarımı gündeme getirmesini dahi imkânsız hale sokmaktadır. Zira kural kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve haklarına ilişkin olarak soruşturmanın başladığı tarihten Fonun kayyım olarak atandığı tarihe kadar şirket ortakları tarafından yapılmış olan devir ve temlik işlemlerini her durumda muvazaalr kabul etmektedir, Bu yönü ile bakıldığında kuralı õlçüsüz olduğu ortaya çıkmaktadır.
52. Nitekim Mahkememiz neredeyse aynı mahiyetteki kurala ilişkin vermiş olduğu bir kararda bu biçimdeki düzenlemenin ölçüsüz bir sınırlama getirdiği gerekçesiyle Anayasa'ya aykırı olduğu hususunda şu değerlendirmeyi yapmıştır:
“Kural kapsamındaki devir ve temlikler (sõzleşmeler), aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karine oluşturulmak suretiyle geçersiz hale getirilmektedir.Başka bir ifadeyle kayyım atanan şirketlerde ortaklık pay ve hakkını devralan tyiniyetli üçüncü kişilerin kuralla getirilen kanuni karinenin aksini yani işlemin muvazaalı olmadığınıiddia ve ispat etme imkânları bulunmamaktadır. Bu yönüyle kuralın ihdas amacına uygun kullamlmasını sağlayacak ve bu konudaki keyfilikleri önleyecek yasal güvencelerin temin edilmediği anlaşılmaktadır.

Buna göre hukuki ilişkinin kurulduğu tarih itibariyle yürürlükte olan kanun hükümlerine uygun olarak kazamılan şirket ortaklık pay ve hakkanın aksinin iddia ve ispat edilmesi mümkün olmayan kanuni bir karineyle muvazaalı olduğu kabul edilerek ortadan kaldırılmasını öngören kural, kişilere aşırı bir külfet yükleyerek mülkiyet hakkı ve sözleşme őzgürlüğüne orantısız ve dolayısıyla ölçüsüz bir sınırlama getirmektedir”. (AYM, E.2018/81,K.2021/45, 24/06/2021, §§ 374-375).

53. Dolayısıyla yukarıda sıralanan gerekçelerle 7145 sayılı Kanun'un Geçici 1.maddesinin (3) numaralı fikrasının Anayasa'nın 13., 35. ve 48. maddelerine aykırı olduğu için iptali gerektiği kanaatinde olduğumdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım.
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 

Esas Sayısı : 2018/137Karar Sayısi : 2022/86
Karşı Oy 
25/07/2018 tarih ve 7145 sayılı Kanunun 22. maddesiyle 7075 sayılı Kanunun değiştirilen 10. maddesinin 1. fikrasmı 13. cümlesinde yer alan “Bu kişiler kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz"düzenlemesi ile benzer hükmün yer aldığı 7145 sayılı Kanunun 26. maddesiyle 375 sayılıKanuna eklenen geçici 35. maddenin B fikrasmın 3. cümlesi.

1. Söz konusu düzenleme ile olağan üstü hâl döneminde kanun hükmünde kararnameler ile görevlerine son verilen kişilerin sonradan görevlerine dönmeleri durumunda münhasıran çıkartma işlemi nedeniyle tazminat talebinde bulunmalarına yasak getirilmektedir.

2. Bu durumda bulunan kişilerin görevlerine kötü niyetli olarak son verilmesi ve bunun sonradan belirlenmesi durumunda gerek kamunun ve gerekse işlemi yapan kişilerin hem tazminat hem de cezai sorumluluklarının bulunduğunda tereddüt bulunmamaktadır.
3. Kural ile getirilmek istenen hususun OHAL şartlarında alınan kararların kategorik olarak dava konusu edilmemesidir. Zira kural konusu yapılan işlemlerin tamamı olağan ūstühâl ilanından sonra ve bu dönem içerisinde kalan işlemlerdir.

4. Anayasa'nın 15. maddesi dikkate alindığından mevcut düzenlemenin mutlak haklarla ilgili bir yönü de bulunmadığından çoğunluğun iptal yönündeki görüşüne iştirak edilmemiştir.

Üye Basri BAĞCI 
Üye İrfan FIDAN 

Esas Sayısi : 2018/137Karar Sayısı : 2022/86
KARŞI OY 
A)7145 Sayıhı Kanun'un 1. Maddesiyle 5442 Sayılı Kanun'un 11. Maddesinin (C) Fıkrasma Eklenen İkinci Paragrafla getirilen iptale konu kuralda“..ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu gūvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için on beş günü geçmemek üzere sınırlayabilir, belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmaların, toplanmalarımı veya araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasulayabilir."denilmektedir.

Bu maddenin Anayasa'ya aykırı olmadığına dair Genel Kurulun çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.

Kural valilere kamu düzeni ya da güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler yönünden 15 günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışlara kısıtlama getirmek,kişilerin belli yerlerde veya saatlerde dolaşmaları, toplanmaları ve araçların seyirlerinin düzenlenmesi ve kısıtlanmasına karar verme yetkisi tanımak suretiyle seyahat hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına sınırlama getirmektedir.

Anayasa'nın "Yerleşme ve seyahat hürriyeti" başlıklı 23. maddesinde herkesin yerleşme ve seyahat hürriyetine sahip olduğu belirtilmiştir. Bireylerin serbestçe yer değiştirme hakkını ifade eden seyahat özgürlüğünün yurt içi ve dışı seyahatleri kapsadığıaçıktır.

Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasında, "Herkes, önceden izin almadan.silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir." denilmek suretiyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını gūvenceye bağlanmaktadır. Toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireylerin düşünce açıklamalarında bulunmak amacıyla açık veya kapalı mekânlarda, kamu otoriteleri ile üçüncü kişilerin müdahalesi olmaksızın,geçici olarak bir araya gelebilme serbestisini korumaktadır.

Anayasa'nın 34. maddesinde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının millıgüvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacryla ve kanunla sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Buna göre demokratik toplumda vazgeçilmez bir hak teşkil eden toplantı ve gösteri yürüyüişleri, Anayasa'da belirtilen meşru amaçlardan birine dayanılarak ancak istisnai hâllerde sınırlandırılabilir.

Anayasa'nin 13. maddesinde ancak kanunlar sınırlanabilecek Temel hak ve hürriyetlerin, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeni ilkesine aykırıolamayacağı belirtilmiştir.

Sınırlamaya yönelik kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralın keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli niteliklere sahip olması gerekir, Bu kapsamda düzenlemenin belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olması gerekir.

Hukuk devletinin özünü oluşturan hak ve özgürlüklere yönėlik sımırlamaların istisnai nitelik taşıması zorunludur. Demokratik hukuk devletinde güdülen amaç ne olursa olsun,kısıtlamaların, temel hak ve özgürlüklerin kullammını aşırı derecede zorlaştırmaması gerekir.

Söz konusu getirilen kural ile tedbir kararının bir defada en çok 15 günü geçmemek üzere uygulanabileceği düzenlenmiştir. Fakat bu kural kapsamında birden fazla kez tedbir kararı verilmesine engel bir durum bulunmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi Senih Özay başvurusunda (B.No: 2020/13969, 9/6/2020),benzer nitelikte bir tedbir olan sokağa çıkma yasağını idari işlem olarak nitelendirmiş, tedbire karşı idari yargıda açılacak iptal davasında, yasağın makul strede yürütmesinin durdurulmasının mümkün olmasından dolayı etkili bir iç hukuk yolu olarak değerlendirilebileceğini, yürütmenin durdurulmasına makul sürede karar verilmemesi halinde ise davanın fiilen etkisiz hale geleceğini belirtmiştir.

“Demokratik toplum kişilerin temel hak ve özgürlüklerinin en geniş şekilde güvence altına alındığı bir düzeni gerektirir. Demokrasilerde devlete düşen görev temel hak ve özgürlükleri korumak ve geliştirmek, bunların etkili bir şekilde kullanılmasını sağlayacak tedbirleri almakaır. Bu kapsamda devlet, özellikle temel hak ve özgürlükleri ortadan kaldıracak veya bunlara demokratik toplum düzeni ile bağdaşmayacak şekilde müdahale teşkil edecek tutumlardan kaçınmalı ve başkalarından gelebilecek tehditlere karşı bireyleri korumalidır." (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020).

Kuralın bir idari işlem olarak yargı denetimine tabi olması tek başına yeterli değildir.Aym zamanda yetkinin hukuka uygun kullanılmaşını sağlayacak denetim mekanizmalarımın oluşturulması ve yargısai makamların bu konuda en kısa sürede karar vermesini sağlayacak bir güvence içermelidir.

Kuralın sınırladığı temel hak ve özgürlükler bazen o an kullanılması ile anlam kazanır, Beklemeye alınacak, ertelenebilecek, sonra kullanlabilecek nitelikte değildir.
Uygulamada haklı, makul, hukuki bir sebep gösterilmeden adeta keyfi birçok Örnekle karşılaşılabilmektedir. Nitekim, 22.6.2021 tarihinde Baro Başkanlarımım,illerinden "Savunma yürüyor" adıyla başlattıkları yürüyüş Ankara girişi Eskişehir Yolunda durdurulmuşlar, 36 saat süreyle yağmur altımda bekletilmişlerdir. Her biri hukukçu olan Baro Başkanłarı sõz konusu engellemeye dair tedbirin kısa süreli olması,tedbire karşı hukuk sisteminde başvurulabilecek etkin bir yolun bulunmaması sebebiyle herhangi bir yargı yoluna dahi başvuramamışlardır.

Bu açıdan tedbirlerin niteliği, süresi, bunlara karşı Öngörülen yaptırımlar nedeniyle söz konusu temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamalara karşı acil mūdahale yapıImasımn zorunluluğu dikkate alındığında idari yargı denetiminin her durumda keyfi uygulamalara karşıetkili ve ivedi denetim mekanizması olmadığından 7145 Sayılı Kanun'un 1. Maddesiyle 5442 Sayılı Kanun'un 11. Maddesinin (C) Fikrasına Eklenen İkinci Paragrafla getirilen kuralın, Anayasa'nın 13., 23. ve 34. maddelerine aykırı olması sebebiyle iptal talebinin reddine dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

B)7145 sayılı Kanun'un; 13. Maddesiyle 3713 sayıl Kanun'a Eklenen Geçici 19.Madde ile Maddede Değişiklik Yapan 7333 Sayılı Kanun'un 11. Maddesi ile belirli suçlar yönünden yürütülen ceza soruşturmasında Cumhuriyet savcısına kırk sekiz saat, toplu olarak işlenen suçlarda ise dört gün süreyle gözaltı tedbiri uygulaması, yine belirtilen sürelerle ilgili 

hakime iki defayı aşmamak üzere gözaltı süresini uzatma yetkisi tanımakla kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirmektedir.

Anayasa'nın 13, maddesi uyarınca kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, Anayasa'nın 19.maddesinde belirtilen nedenlere bağlı olarak kanunla ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu õIçüde sınırlanabilir. Ancak getirilen bu sınırlamalar Anayasa'nın sözüne ve ruhuna,demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
Anayasa'nın 19, maddesinin beşinci fikrasına göre yakalanan veya tutuklanan kişi,tutulma yerine en yakın mahkemeye gönderilmesi için gerekli süre hariç en geç kırk sekiz saat ve toplu olarak işlenen suçlarda en çok dört gün içinde hâkim önüne çıkarılır. Bu hüküm ile gözaltı için belirlenen süreler azami süreler olup uzatılması mümkün değildir.
Oysa ki incelenen kural, iki defayı aşmamak ttzere hakim kararıyla ek gözaltı süresi verilmesini hükme bağlamak suretiyle gözaltı sürelerini Anayasa m.19 aykırı şekilde uzatmaktadır. Gözaltı kararı hakim kararına bağlanmak suretiyle Örtülü tutuklamaya dönüşmektedir.

“Azami gözaltı süresinin önceden belirlenmiş olması nedeniyle gözaltı işlemini yapan makamlar, tzin verilen sürenin aşılmaması için gerekli bütün tedbirleri almakla yükümlüdürler. Bu azami sürelerin aşılması halinde kişi hürriyeti ve güvenliği ihlal edilmişolacaktır (AYM, Emre Soncan, B. No: 2016/73490, 11/3/2020)."
Anayasa m.19 aykırı bu kural ile normlar hiyerarşisinin tepesinde olan Anayasanın tanıdığı temel güvenceler yok olacak, hukuki öngörülebilirlik kaybolacaktır.
Anayasa m.19'un gerekçesi incelendiğinde Anayasa ile azami sürelerin belirtildiği,bu sürelerin aşılamayacağı anlaşıldığı gibi, kurala gerekçe olacak hakim kararı ile bu sürelerin aşılabileceğine dair açıklamaya yer verilmemiştir.

Açıklanan nedenlerle 7145 sayılı Kanun'un; 13. Maddesiyle 3713 sayılı Kanun'a Eklenen Geçiei 19. Madde ile Maddede Değişiklik Yapan 7333 Sayılı Kanun'un 11.Maddesi ile hakime iki defayı aşmamak üzere gözaltı süresini uzatma yetkisi tanımak suretiyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getiren kuralın Anayasa'nın I3. ve 19. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptal talebinin reddine dair çoğunluk görüşüne katılmıyorum.

Üye Kenan YAŞAR