Anayasa Mahkemesinin 16/10/2019 Tarihli ve E: 2016/65 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2019/33 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-01-14

14 Ocak 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31008
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayısı : 2016/65 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2019/33

Karar Tarihi: 16/10/2019

I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Demokrat Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELI, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantisında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür;
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncüfikrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir” denilmiş ve aynı Kanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatinın kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin ayni hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlühakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir" denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı, birleştirileceği;birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Yargitay Cumhuriyet Demokrat Partinin teşkilatlandığı on beş il ve bağlı ilçe örgütlerine ilişkin 2015 yılı içinde herhangi bir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.


5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb.birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinin birinci fikrasında bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmiş olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasi,inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111.maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
9. Bu itibarla Demokrat Partinin 2015 yıli kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulmasindan dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amaciyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider yapılmasi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yilı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete 

sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun'un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2015 yıli gelirler toplamının 1.848.862,00 TL, giderler toplamınin 5.519.493,82 TL olduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmiştir.

A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 737.500,00 TL olup bunun 185.000,00TL'si satiş gelirlerinden, 550.000,00 TL'si alinan avans gelirlerinden, 2.500,00 TL'si ise diğer parti gelirlerinden oluşmaktadır.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayitları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri 
15. Parti il örgütlerinin gelirleri toplami 1.111.362,00 TL olup bunun 990.662,00TL'si bağış ve yardım gelirlerinden, 120.700,00 TL'si ise genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

16. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
17. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 4.408.131,82 TL olup bunun 258.717,64TL'si personel giderlerinden, 120.700,00 TL'si teşkilatlara yardım giderlerinden, 14.742,10TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 2.699,71 TL'si basılı kâğıt ve kırtasiye giderlerinden,46.061,85 TL'si haberleşme giderlerinden, 59.930,83 TL'si taşıma ve vasita giderlerinden,104.495,50 TL'si seyahat giderlerinden, 18.840,00 TL'si kira giderlerinden, 2.888,65 TL'si bakim ve onarım giderlerinden, 30.203,80 TL'si isıitma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden,50.478,97 TL'si vergi, harç ve noter giderlerinden, 189.695,70 TL'si propaganda malzeme giderlerinden, 193.491,10 TL'si basın ve yayın giderlerinden, 3.144.968,00 TL'si geçen yıldan kalan borç ödemesi giderlerinden ve 170.217,97 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.

18. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır:
A. Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen toplam 1.250,00 TL tutarındaki harcamaya ait fatura veya fatura yerine geçen belgenin gönderilmesi istenmiştir.

Yevmiye Tarihi: 15.2.2015
Yevmiye No: 77
Açıklama: Cumhuriyet Izgara Yemek Bedeli
Tutar: 500,00 TL

Yevmiye Tarihi: 26.5.2015
Yevmiye No: 290
Açıklama: Temsil ve Ağırlama Yemek Bedeli
Tutar: 263,00 TL

Yevmiye Tarihi: 13.10.2015
Yevmiye No: 391
Açıklama: Temsil ve Ağırlama Yemek Bedeli
Tutar: 487,00

Yevmiye Tarihi: TOPLAM
Yevmiye No: 1.250,00 TL
Parti tarafından anılan yazıya verilen cevapta söz konusu giderlerin siyasi faaliyetler kapsamında yapıldığı belirtilerek yazı ekinde giderlere ait yazar kasa fişleri sunulmuştur.
2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin altıncı fikrasında “Siyasi partiler harcamalarini fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtilma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.", 75. maddesinin dördüncü fikrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir." ve 76.maddesinin son fikrasında "Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlıği, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir." denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partiler harcamalarını fatura,fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrica kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiği ilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise gönderilen belgeler içinde 1.250,00 TL tutarındaki gidere ilişkin sadece yazar kasa fişi yer aldığı; fatura, fatura yerine geçen belge veya 

harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belgenin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ve tevsik edilmeyen 1.250,00TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
B. Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen toplam 559,98 TL tutarındaki harcamanın parti tüzel kişiliği adına olmadığı hâlde parti tarafindan ödenmesinin izahı istenmiştir.

Yevmiye Tarihi: 13.2.2015
Yevmiye No: 76
Açıklama: Ulaşım Seyahat Konaklama Gideri (Parlamend Seyahat)
Tutar: 559,98 TL

Yevmiye Tarihi: TOPLAM
Yevmiye No: 559,98 TL
Parti tarafindan anılan yazıya verilen cevapta söz konusu giderlerin iki parti yöneticisine ait uçak bileti harcamasına ilişkin olduğu ve faturalarının sunulduğu belirtilmiştir.

2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında “Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz./Bir siyasi partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır." denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partiler giderlerini gerçekleştirirken ancak parti tüzel kişiliği adına yapabilirler. Parti adına olmayan harcamaların Parti bütçesinden karşılanması mümkün değildir. Yapılan incelemede ise kişiler adına kesilmiş faturaların Parti bütçesinden ödendiği, ayrıca söz konusu kişilerin parti yöneticisi olduklarına dair herhangi bir kanıtlayıcı belge de sunulmadığı görülmüştür. Bu sebeple parti tüzel kişiliği adına yapılmayan 559,98 TL tutarındaki harcama karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Giderleri 
19. Parti il örgütlerinin giderleri 1.111.362,00 TL olup bunun 81.049,00 TL'si personel giderlerinden, 84,064,00 TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 30.262,00 TL'si basılı kağit ve kirtasiye giderlerinden, 131.625,00 TL'si haberleşme giderlerinden, 21.250,00TL'si taşima ve vasita giderlerinden, 586.104,00 TL'si kira giderlerinden, 360,00 TL'si bakım ve onarım giderlerinden, 141.835,00 TL'si isitma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden ve 34.813,00 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.

20. İl örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

C. Parti Mallarinın İncelenmesi 
21. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Demokrat Partinin 2015 yili kesin hesabinin incelenmesi sonucunda:
A. Kanun'a uygun olmayan 1.809,98 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin 2015 yili kesin hesabinda gösterilen 1.848.862,00 TL gelir ve 5.519.493,82 TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğuna,
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Engin YILDIRIM Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üye Üye Üye Serdar ÖŽGÜLDÜR Recep KÖMÜRCÜBurhan ÜSTÜN 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ