Anayasa Mahkemesinin 24/6/2025 Tarihli ve 2021/48164 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-02-12

12 Şubat 2026 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 33166
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR HASAN ÖNAL BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/48164Karar Tarihi : 24/6/2025
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN 
Yılmaz AKÇİL Raportör : Kemal ÖZEREN Başvurucu : Hasan ÖNAL Vekili : Av. Hansa ÖNAL ÇAKMAK 
I. BAŞVURUNUNKONUSU 
I. Başvuru, rütbenin geri alınmasına dair işlemin iptali talebiyle açılan davanın reddedilmesi nedeniyle özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 4/1 1/2021 tarihinde yapıımıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanltk)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR 
4. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir;
5. Başvurucu, Hava Kuvvetleri Komutanlığı emrinde astsubay başçavuş olarak görev yapmaktayken 2005 yılında emekli olmuştur. Devam eden süreçte Millî Savunma Bakanlığının (İdare) 18/4/2019 tarihli yazısıyla başvurucuya rütbesinin geri alındığıbildirilmiştir.


6. Başvurucu, rütbesinin geri alınmasına ilişkin işlemin iptali istemiyle dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; hakkında neden böyle bir karar verildiğinin kendisine bildirilmediğini, işlem tesis edilmeden önce savunma hakkı verilmediğini belirtmiştir.Hakkında yürütülmekte olan soruşturma nedeniyle rütbesinin geri alındığı ihtimalini vurgulayan başvurucu, bu soruşturma sona ermeden rütbesinin geri alınmasının hukuka uygun olmadığını ifade etmiştir. İdare ise savunma dilekçesinde ilgili mevzuatta yer alan düzenlemeden hareketle iltisak ve irtibat konusunda oluşan kanaat sonucunda rütbenin geri alınmasına ilişkin işlem tesis edildiğini, bu kanaatin oluşması için belli türde bir delile dayanma zorunluluğunun bulunmadığını ve işlemin hukuka uygun olduğunu belirtmiştir.
7. Ankara 5. Ídare Mahkemesi (İdare Mahkemesi) 14/12/2020 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararda, ilk olarak başvurucunun rütbesinin 20/1 1/2017 tarihli ve 20211 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 375 sayıli, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu,926 Sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu, 2914 Sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu, 5434 Sayılı T.C. Emekli SandığıKanunu ile Diğer Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasi,Devlet Memurları ve Diğer Kamu Görevlilerine Memuriyet Taban Aylığı ve Kıdem Aylığıile Ek Tazminat Ödenmesi Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (375 sayılı KHK)geçici 35. maddesinin (D) fikrası uyarınca tesis edilen dava konusu işlemle geri alındığı ifade edilmiştir. Bununla birlikte başvurucunun kendisine ve yakın çevresine yönelik dosyada mevcut bilgi ve belgeler ile UYAP kayitlarınin incelenmesi neticesinde terör örgütlerine veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarła irtibatı olduğu değerlendirmesi yapılmak suretiyle tesis olunan dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

8. Başvurucu, bu karara karşı istinaf başvurusunda bulunmuştur. İstinaf dilekçesinde başvurucu, dava dilekçesindeki iddialarını tekrar etmekle birlikte hiçbir terör örgütüyle irtibatı ya da iltisakının bulunmadığını ifade etmiştir, Bununla birlikte başvurucu,iltisak ve irtibatının bulunduğuna ilişkin Idare Mahkemesi kararındaki değerlendirmenin neye göre yapıldığının da belli olmadığını dile getirmiştir.

9. Ankara Bölge Ídare Mahkemesi 2. Idari Dava Dairesi 6/10/2021 tarihinde Idare Mahkemesi kararının usule ve hukuka uygun olduğunu ve kaldırılmasını gerektirecek bir neden bulunmadığını belirterek istinaf başvurusunun reddine karar vermiştir.
10.Nihai karanı başvurucu 15/10/2021 tarihinde őğrenmiştir.
11. Öte yandan başvurucu hakkında silahlı terör örgütüne üye olma suçundan yürütülen yargılama sonucunda İzmir 15. Ağır Ceza Mahkemesince (Ağır Ceza Mahkemesi)23/1 1/2022 tarihinde başvurucunun 6 yıl 6 ay 22 gün hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanması (FETÖ/PDY) ile bağlantılı İsmail kod adIı sohbet hocasınun Öğrencisi konumunda olduğu, emekli olduktan sonra 2008-2016 yılları arasında 8 yıl boyunca FETÖ/PDY'ye ait olup KHK ile el konulan S. Kargo isimli işyerinde çalıştığı, İsmail kod adlıkişiyle 600 civarı görüşme kaydının olduğu, ardışık periyodik aramalarının bulunduğu,FETÖ/PDY'nin sohbetlerine katıldığı ve örgüt liderinin talimatına uygun şekilde Bank Asya hesabında artışlar olduğu hususlarına yer verilmiştir. Ağır Ceza Mahkemesinin bu kararına yönelik istinaf başvurusu hakkında henüz bir karar verilmemiştir.


IV. İLGİLİ HUKUK 
A. İlgili Mevzuat 
12. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrasının Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararı ile iptal edilen birinci cümlesi ve yine iptal kararı nedeniyle uygulanma imkânı kalmayan diğer kısımları şöyledir:
"Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren üç yıl süreyle;
1) Türk Silahlı Kuvvetlerinden [TSK] emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan,31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Disiplin Kanunu hükümlerine göre Silahlı Kuvvetlerden ayırma cezası alan, Devlet memurluğundan çıkarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan veya istifa eden subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, Devlet memuru, işçi, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erler ile 926 sayılıKanunun geçici 32 nci maddesi kapsamında haklarında işlem tesis edilenlerden,
2) Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığından emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan, ilişiği kesilen, disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çikarılan, sözleşmeleri feshedilen, müstafi sayılan, istifa eden veya çekilmiş sayılan subay, sözleşmeli subay, astsubay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma Devlet memuru, isci, uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve erlerden 
3) 4/6/1937 tarihli ve 3201 sayıliı Emniyet Teşkilat Kanununun 55 inci maddesinin ondokuzuncu ve yirminci fikraları ile geçici 27 nci maddesi uyarınca resen emekliye sevk edilen, kendi isteğiyle emekli olan veya disiplin hükümlerine göre meslekten veya Devlet memurluğundan çıkarilanlar ile müstafi sayılanlardan,
terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin rütbeleri ilgili bakanın onayıyla alınır. Bu kişiler görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevine yeniden kabul edilmez,doğrudan veya dolaylı görevlendirilemez ve bu kişiler on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Ayrica bunlar uhdelerinde taşımış oldukları mesleki unvanları ve sifatlarını kullanamaz ve bu unvan ve sifatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamaz. Bu kişilerin uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon,yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfive kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermişsayılır. Bunların silah ruhsatlari, emekli kimlikleri, gemi adamlığına ilişkin belgeleri, pilot lisansları ve ilgili pasaport birimlerince pasaportları iptal edilir. Bu kişiler özel güvenlik șirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamaz,"
B. İlgili Yargı Kararları
13. Anayasa Mahkemesinin 12/1/2023 tarihli ve 32071 sayılı Resmî Gazete'dc yayımlanan 30/6/2022 tarihli ve E,2018/137, K.2022/86 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"825. Dava konusu kurallarda yer alan kişiler hakkında yapılacak değerlendirmeler sonucunda her bir kişi nezdinde bireysel nitelikte idari işlem tesis edilerek rütbelerin alınması kararının verilebileceği anlaşılmaktadır.


826. Kural kapsamında TSK, Jandarma Genel Komutanlıği, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sözleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrılan ve terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerin rütbelerinin alınması bunların sağladığı haklardan ve statüden yararlanma gibi birtakım kazanımlarının ortadan kaldırılması sonucunu doğurmaktadır. Bu açıdan kuralda öngörülen tedbirin Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygıgösterilmesini isteme hakkına sınırlama getirdiği açıktır.

827. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarıda belirtildiği gibi kuralda geçen iltisak ve irtibat kavramlarmın objektif anlamının, kapsam ve sınırlarının durum ve şartlara göre yargı içtihatlarıyla değerlendirilerek belirlenebileceği gözetildiğinde anılan ifadelerin kategorik olarak belirsiz olduğu söylenemez (AYM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019;AYM, E.2018/81, K.2021/45, 24/6/2021). Dolayısiıyla kurallarla söz konusu hakka, kanuna dayalı olarak kısıtlama getirildiği açıktır.

828. Kurallarda yer alan kişilerin doğrudan kamu otoritesini kullanma yetkisi olmasa da milli güvenlik aleyhine faaliyette bulunmak isteyen terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantıı kişilerin daha önce çalıştığı kurumun sağladığı statüden kaynaklanan avantajlarıkamu güvenliği aleyhine kullanabilmesi mümkündür. Daha önce kamu görevinde bulunma nedeniyle belirli bir unvana sahip olmanın, kişiler ve devlet nezdinde güven oluşturmada etkili bir araç olarak kullanılamayacağı, bu güvenin devlet ve kamu güvenliği aleyhine bazıfaaliyetlerde bulunmayı kolaylaştırmayacağı söyłenemez,
829. Kurallarda kişilerin rütbeleri alınırken bu sıfatın sağladığı avantajlar ortadan kaldırılmaktadır. Nitekim daħa önce kamu görevlisi olarak çalışmak, kişilere silah taşıma ruhsatına sahip olma, pilot lisansi, dalgıçlık sertifikasına sahip olma, özel güvenlik sertifikasına sahip olma, emekli emniyet mensubu kimliğine bağlı olarak sosyal tesislerden yararlanma gibi birtakım avantajlar sağlamaktadır.

830. Dolayısıyla kurallar kapsamında kamu görevinden farklı nedenlerle ayrilmış olan kişilerin terör örgütü veya benzeri yapılarla bağłantıları olduğu gerekçesiyle rütbelerinin alınmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu anlaşılmaktadır.

831.Daha önce farklı kurumlarda kamu görevlisi olarakçalışan ve devletin varlığına,demokratik düzenine ve milli güvenliğine tehlike oluşturan terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerin rütbelerinin alınmasını öngören kuralın millí güvenlik, demokratik anayasal düzen ve kamu güvenliğinin sağlanması ve korunmasıamaçlarına ulaşma bakımından elverişli olmadığı söylenemez.

832. Kurallar kapsamında rütbelerin alınması kararı verilirken esas alınan ölçütler ile benimsenen yöntemin iptal davasına konu kuralların gerekliliğinde dikkate alınması gerekir.Kuralların gerekliliği, rütbelerin alınması tedbirinin gerek içerik ve gerekse yöntem itibarıyla meşru amacı gerçekleştirmede temel hak ve özgürlüklere daha az sınırlama oluşturabilecek başka araçlara başvurulması ihtimalini ortaya çıkarıp çıkarmadığıyla belirlenebilecektir.

833. Kuşkusuz kanun koyucunun kamu güvenliği aleyhine faaliyetlerde bulunan örgüt veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle daha önce kamu görevinde bulunmanın sağlayacağı kazanımlarla ilgili işlemler tesis etmesi, buna yönelik şartları ve usulleri belirlemesinde geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Nitekim dava konusu kurallarda yer alan kişilerin bir kısmının tabi olduğu özel düzenlemelerde de mahkümiyet hükmüne bağlıolarakrütbelerin alınmasıyla ilgili benzer hükümlere yer verilmiştir.

834. Kurallar kapsamında söz konusu mevzuatlarda belirtilen şartların dışında rütbelerin alınmasiyla ilgili farklı esas ve usullerin benimsenmesi ihtiyacı kuralların gerekliliğinin tespiti açısından oldukça önemlidir. Başka bir ifadeyle olağan koşullarda bir mahkeme hükmüne bağlı olarak ya da farklı nedenlerle kişilerin rütbelerinin alınmasımümkünken dava konusu kuralda benimsenen esaslar çerçevesinde söz konusu tedbirin uygulanmasının meşru amaca ulaşma bakımından gerekli olup olmadığının ortaya konulmasi zorunludur.

835. 7145 sayılı Kanun'un 26, maddesiyle 375 sayılı KHK'ya eklenen geçici 35.maddenin (A) fikrasının birinci paragrafinın birinci cümlesinin kalan kismı ve dördüncücümlesi ile 7333 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle anılan fikrada yer alan '.…üç yıl.…'ibaresinin '…dört yıl…' şeklinde değiştiriłmesi başlığı altında asıl tedbir olan kamu görevinden (meslekten) çıkarma tedbiri ile ilgili yapılan değerlendirmelerde belirtildiği gibi kurallarda irtibat ve iltisak kavramlarına sonuç bağlanarak rütbelerin alınması işleminin yetkili mercilerin değerlendirmelerine birakılmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin korunması amaçlarına ulaşma bakımından gerekli olduğu söylenebilir.
836. Kuralda benimsenen yöntem açısından olağan dönemde rütbelerin alınmasıtedbiri uygulanmadan önce kişilere bir iddia yöneltilerek bunlara karşı savunma ve delil sunma imkânının tanınması ve bu yönde usule ilişkin güvencelerin oluşturulmasının kuralların ölçülülüğünde temel alınması gereken unsurlardan olduğu açıktır.
837. Kurallarda terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlı olduğu değerlendirilen TSK, Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sözleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrılan kişiler hakkında rütbelerin alınması kararı verilmeden önce ilgili merciler tarafindan uygun vasitalarla savunma ve delil sunma imkânı sağlanmak suretiyle kişilerin sürece katılımınısağlayacak herhangi bir usulün benimsenmediği görülmektedir.

838. 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (G) fikrasının üçüncü paragrafinda,anıan maddenin (A) ve (B) fikraları uyarınca haklarında işlem tesis edilecek olanlara yedi günden az olmamak üzere ilgili kurum tarafından savunma hakkının verileceği belirtildiği hâlde kurallarda buna yönelik bir düzenleme yapılmamıştır.

839. Dolayısıyla kurallar kapsamında TSK, Jandarma Genel Komutanlıği, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Emniyet Teşkilatından emeklilik, istifa, disiplin, sözleşmenin feshi gibi nedenlerle ayrılanlardan terör örgütlerine veya devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette bulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplarla iltisaklı yahut irtibatlıolduğu değerlendirilen kişilerin haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkánının tanındığı bir soruşturma süreci yürütülmeden ve bu süreç sonunda somut olgu ve olaylar çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak ulaşılan sonucun dayandiğı maddi ve hukuki temelleri gösteren gerekçeler açıklanmadan yetkili mercilerce rütbelerinin alınmasına imkân tanınmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasıamacı bakımından demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olduğu söylenemez.

840. Bunun yanında tedbir kararına karşı idari yargida dava açma imkânının bulunması olağan dönem koşullarında rütbelerin alınması kararı öncesinde bireyselleştirme koşulunun sağlanmadığı söz konusu tedbir sürecini milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amacı bakımından ölçülü hâle getirmez.


843. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nin 13., 20., 36., 38. ve 118. maddelerine aykrıdır. Iptali gerekir.

.•
844. Fikranın dava konusu kuralları içeren ikinci, üçüncü, dördüncü, beşinci ve altıncıcümlelerinde rütbelerin alınması kararına bağlı olarak uygulanacak usul ve ilave tedbirler düzenlenmiştir.

845. 375 sayılı KHK'nın (D) fikrasının dava konusu ikinci ila altıncı cümlelerinde;rütbeleri alınan kişilerin görev yaptıkları teşkilata ve kamu görevine yeniden kabul edilmeyecekleri, doğrudan veya dolaylı görevlendirilemeyecekleri, bu kişilerin on beş gün içinde Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği, bunların uhdelerinde taşımış olduklarımesleki unvanları ve sifatlarını kullanamayacaklari, bu unvan ve sifatlarına bağlı olarak sağlanan haklardan yararlanamayacaklari, uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet,kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve diğer görevlerinin de sona ermiş sayılacağı, silah ruhsatlarının, emekli kimliklerinin, gemi adamlığına ilişkin belgelerinin, pilot lisansları ile ilgili pasaport birimlerince pasaportlarının iptal edileceği,özel güvenlik şirketlerinin kurucusu, ortağı ve çalışanı olamayacakları belirtilmiştir.
846. Anılan fikranın birinci cümlesinin iptali nedeniyle kuralların uygulanma imkânıkalmamiştır. Bu nedenle söz konusu cümleler 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (4)numaralı fikrası kapsamında değerlendirilmiş ve bu cümleler yönünden Anayasa'ya uygunluk denetiminin yapılmasına gerek görülmemiştir."
14. Ankara Bölge Idare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesinin 28/3/2023 tarihli ve E.2022/1433, K.2023/1019 sayıl kararının ilgili kısmı şöyledir:
"
Dava, Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda Astsubay olarak görev yapmakta iken kendi isteğiyle 2007 yılında emekli olan davacı tarafindan rütbelerinin geri alınmasına ilişkin Milli Savunma Bakanlığı'nın 2021/79 sayılı onayı ile Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın 27/05/2021 tarihli 42350683- 130-2476/79573 sayılı işleminin iptali ve bu işlemler sebebiyle mahrum kalınan parasal hakların ödenmesine karar verilmesi istemiyle açılmıştır.
Ankara 7. Idare Mahkemesi'nce verilen 15/12/2021 gün ve E:2021/1463, K:2021/2384sayılı kararıyla, .…. Milli Güvenlik Kurulu tarafindan Devletin millî güvenliğini tehdit eden bir terör örgütü olduğuna ve diğer terör örgütleri ile işbirliği yaptığına karar verilen FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatlı olduğu değerlendirilen davacinın, rütbelerinin geri alınmasına ilişkin Millî Savunma Bakanlığı'nın 2021/79 sayılı onayı ile Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nın 27/05/2021 tarihli 42350683- 130-2476/79573 sayılı işlemlerinde hukuka aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle davanın reddine karar verilmiştir.
25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Bazi Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un bazı maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi istemiyle Anayasa Mahkemesi'ne itirazen yapılan başvuru sonucunda, dava konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak Kanun'un 26. maddesiyle 27/6/1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'ye eklenen geçici 35.maddenin (D) fikrasının da iptalinin talep edildiği, Anayasa Mahkemesinin 30/06/2022tarih ve E:2018/137, K:2022/86 sayılı kararı ile; …. gerekçeleriyle 375 sayılı KHK'nın 

geçici 35. maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin iptaline karar verildiği anlaşılmaktadır.

Bakılan uyuşmazlıkta, dava konusu işlemin dayanağını oluşturan 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin ve devamındaki cümlelerin Anayasa Mahkemesi'nin …. kararıyla iptal edildiği ve bu kararın da Resmi Gazete‘de yayımlandığı23.01.2023 tarihinde yürürlüğe girdiği anlaşıldığından; Anayasa'nın 153. maddesinde yer alan, Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğuna dair hüküm ile Danıştayın yerleşmiş içtihatlarıyla istikrarlı bir şekilde belirtildiği üzere, Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edilmiş olduğu bilindiği halde görülmekte olan davaların Anayasa'ya aykırılığısaptanmış hükümler dikkate alınarak çözümlenmesinin, Anayasa'nın üstünlüğü ve hukuk devleti ilkesine aykırı olacağı hususu göz önünde bulundurulduğunda, 375 sayılı KHK'nın geçici 35, maddesinin (D) fikrasının birincl cümlesinin ve devamındaki cümlelerin Anayasa Mahkemesi'nce iptali nedeniyle, anilan madde uyarmca davacinın rütbelerinin geri alınmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık, bu işleme karşı açılan davayı reddeden İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır.

Öte yandan, Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca hukuka aykırı işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının da tahakkuk tarihlerinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesi gerekmektedir.

Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf isteminin KABULÜNE Ankara 7. Idare Mahkemesi'nce verilen 15/12/2021 gün ve E:2021/1463, K:2021/2384 sayılı kararın KALDIRILMASINA, dava konusu işlemin İPTALINE, …. KESIN olarak, 28/03/2023tarihinde oybirliğiyle karar verildi."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
15. Anayasa Mahkemesinin 24/6/2025 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhık Gõrüşü
16, Başvurucu; rütbesinin geri alınmasına ilişkin işlemin nedenlerinin kendisine bildirilmediğini, bu hususta savunma hakkı tanınmadığıni, iltisak ve irtibat değerlendirmesinin neye göre yapıldığının bilinmediğini belirtmiştir. Öte yandan yakın çevresine bakıilarak iltisak ve irtibat değerlendirmesi yapılamayacağını vurgulayan başvurucu, rütbesinin geri alınmasının tüm yaşamını etkileyebilecek nitelikte olduğunu dile getirerek adil yargılanma hakkının ve masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
17. Bakanlık görüşünde, Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile konuya iłişkin ulusal ve uluslararası içtihatlar hatırlatildıktan sonra İdare Mahkemesi kararının başvurucunun suçlu olduğunu ima eden bir gerckçe ortaya koymadığı, idari yargımercilerinin maddi olay ve delilleri değerlendirdiği ve takdir yetkisinin sebeplerini gerekçelendirdiği belirtilmiştir. Bununla birlikte İdarenin başvurucunun iddialarının açıkça dayanaktan yoksun olduğuna ilişkin görüşünü içeren yazısı da anılan görüşün ekinde yer almıştir.


18, Öte yandan başvurucu, bireysel başvuru dosyasına sunduğu bila tarihli ek beyan dilekçesinde 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrasının Anayasa Mahkemesi tarafindan iptal edildiğini belirterek bu karardan sonra yargisal makamların aynı konu ile ilgili olarak dava konusu işlemlerin iptaline karar verdiğini ifade etmiştir.
B. Değerlendirme 
19. Anayasa'nın "Özel hayatın gizliliği" başlıklı 20. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmi şöyledir:
"Herkes, özel hayatına ... saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ..gizliliğine dokunulamaz."
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Mesleki hayata yönelik tedbirlerin ya da müdahalelerin hangi durumlarda özel hayat kapsamında görülmeye uygun olduğu veya başvuru konusu cdilen uyuşmazlıkların hangilerinin bu bağlamda uygulanabilir kabul edileceği hususlarında ölçütler belirlenmesi ve bu ölçütler dikkatc ahınarak değerlendirmeler yapıłlması gerekmektedir (C.A. (3) [GK}, B. No:2018/10286, 2/7/2020, § 88). Somut başvurunun da bu yönüyle ele alınması ve yapılacak değerlendirmeler neticesinde özel hayata saygı hakkının uygulanabilir olduğu sonucuna ulaşılması durumunda başvurucunun tüm iddialarının özel hayata saygı hakkı bağlamında incclenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

1. Uygulanabilirlik Yönünden 
21. Anayasa Mahkcmesi, önceki birçok kararında özel hayata ilişkin herhangi bir nedene dayanılmaksızın mesleki hayata yönelen müdahalelerin özel hayata saygı hakkıkapsamında değerlendirilebilmesi için gerekli olan koşulların neler olduğuna dair detaylıdeğerlendirmelerde bulunmuştur (söz konusu koşullar için bkz. C.A. (3), §§ 97-101; Tamer Mahmutoğlu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, §§ 84-90; Ayla Demir İşat [GK], B. No:2018/24245, 8/10/2020, §§ 106-110; Enis Aras [GK], B. No: 2018/36485, 14/12/2022, §§39-49).

22. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihfi ve E.2018/137, K.2022/86sayılı kararında belirtildiği üzere rütbelerin geri alınması şeklindeki işlemler, bunların sağladığı haklardan ve statüden yararlanma gibi birtakım kazanımların ortadan kaldırıłmasısonucunu doğurmaktadır. Bu bağlamda rütbenin geri alınması işlemi ile bu sıfatın sağladığıavantajların ortadan kalktığı, daha önce kamu görevlisi olarak çalışmanın kişilere silah taşıma ruhsatına sahip olma, pilot lisansi, dalgıçlık sertifikasına sahip olma, özel güvenlik sertifikasına sahip olma, emekli emniyet mensubu kimliğine bağlı olarak sosyal tesislerden yararlanma gibi birtakım olanaklar sağladığı vurgulanmalıdır (bkz. § 13, ayrıca anılan kararda bkz. §§ 826, 829). Nitekim başvurucu da rütbesinin geri ałınmasıın tüm yaşamınt etkileyebilecek nitelikte bir işlem olduğunu bireysel başvuru formunda ifade etmiştir.
23. Somut olayda başvurucunun emekli olması nedeniyle devam eden bir mesleki hayatı olmasa da terör örgütüyle irtibat ve iltisakının bulunduğu gerekçesiyle rütbesinin geri alınması ve sosyal hayata ilişkin var olan bazı avantajların bu nedenle ortadan kalkmasıdurumu söz konusudur. Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86sayılı kararında yer alan "rütbelerin geri alınmasına ilişkin kuralın özel hayata saygı hakkına müdahale teşkil ettiğine" ilişkin belirlemeler de gözönüne alındığında anılan işlem nedeniyle 

başvurucunun duyduğu üzüntü ile endişenin iç ve dış dünyasında meydana getirdiği etkinin ciddi düzeye ulaştığı, bu bağlamda rütbenin geri alınması işleminin tüm yaşamınıetkileyebilecek nitelikte olduğuna yönelik başvurucunun iddiasının da kabul edilmemesine neden olabilecek bir faktörün bulunmadığı dikkate alınmalıdır. Bu çerçevede başvurucunun terör örgütüyle iltisak ve irtibatının bulunduğu gerekçesiyłe rütbesinin geri alınmasışeklindeki müdahalenin başkalan ile ilişki kurabilme ve geliştirebilme imkânını önemli ölçüde zayıflatmasına, itibarını koruyabilmesi açısından ciddi sonuçlar doğurmasına yol açacağı, dolayısıyla özel hayatına önemli bir ağırlık derecesinde yansıyacağının ve etki doğuracağının muhtemel olduğu değerlendirilmektedir.

24. Netice itibarıyla başvurucunun rütbesinin geri alınmasının özel hayatına ciddi şekilde etki ettiği, bu etkinin belirli bir ağırlık düzeyine ulaştığı ve rütbelerin geri alınmasına ilişkin kuralın hangi hakka müdahale oluşturduğu konusunda Anayasa Mahkemesinin önceki tespitleri bir arada değerlendirilerek başvurunun sonuca dayalt nedenlerle özel hayata saygi hakkı kapsamında incelenebilir nitelikte oiduğu kanaatine varılmış ve başvurucunun iddialarıbir bütün hâlinde anılan hak kapsamında değerlendirilmiştir (benzer bir değerlendirme için bkz. C.A. (3), § 101).

2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerckir.
3, Esas Yönünden 
26. Başvurucunun rütbesinin geri alınmasıyla sosyal hayatı yönünden ciddi sonuçların ortaya çıkacağı gözönüne alındığında özel hayata saygı hakkına müdahalede bulunulduğu anlaşılmaktadır.

27. Bununla birlikte başvurucunun rütbesinin geri alınmasına ilişkin işlem 375sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan (D)) fikrasına dayanmaktadır. Bahse konu düzenleme ile yürürlük tarihinden itibaren dört yil süreyle,TSK'dan, Jandarma Genel Komutanlığından, Sahil Güvenlik Komutanlığından ve Emniyet Teşkilatından herhangi bir sebeple ayrılmış veya çıkarılmış olanlardan terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin rütbelerinin iIgili bakanın onayıyla alınacağı öngörülmüştür. Bu kapsamda, yargısal safahatta yer alan hususlar da gözönüne alındığında başvurucunun FETÖ/PDY ile iltisak ve irtibatının olduğu gerekçesiyle rütbesinin geri alındığı anlaşılmaktadır.

28. Devam eden süreçte Anayasa Mahkemesinin 30/6/2022 tarihli ve E.2018/137,K.2022/86 sayılı kararıyla 375 sayılı KHK'nın geçici 35. maddesinin işlem tarihinde yürürlükte olan (D) fikrasının birinci cümlesinin iptaline karar verilmiştir. Söz konusu kararında Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın olağanüstü hâl dönemlerinde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının sınırlanmasını ve durdurulmasın düzenleyen 15. maddesini esas alarak değil olağan dönemde hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olan 13. maddesi bağlamında bir değerlendirme yapmıştır.Bununla birlikte anılan kararda da ifade edildiği üzere kamu görcvinden farklı ncdenlerle 

ayrılmış olan kişilerin terör örgütü veya benzeri yapılarla bağlantıları olduğu gerekçesiyle rütbelerinin ahınmasının milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu belirtilmelidir. Ayriıca bahse konu kararda, kanun koyucunun kamu güvenliği aleyhine faaliyetlerde bulunan örgüt veya benzeri yapılarla bağlantıları nedeniyle daha önce kamu görevinde bulunmanın sağlayacağı kazanımlarla ilgili işlemler tesis etmesi,buna yönelik şartları ve usulleri belirlemesi hususunda geniş bir takdir yetkisi bułunduğu,nitekim ilgili kişilerin bir kısmının tabi olduğu özel düzenlemelerde de mahkûmiyet hükmüne bağlı olarak rütbelerin ałınmasıyla ilgili benzer hükümlere yer verildiği vurgulanmıştır (bkz.§ 13; anılan kararda bkz. § 833).

29. Diğer taraftan rütbelerin alınmasına dayanak olan düzenlemede anılan işlem tesis edilmeden önce ilgili mcrciler tarafindan uygun vasitalarla savunma ve delil sunma imkânı verilmek suretiyle kişilerin sürece katılımını sağlayacak herhangi bir usulün benimsenmediği Anayasa Mahkemesinin anılan kararında vurgulanmıştır. Bu bağłamda Anayasa Mahkemesi, kişilerin haklarındaki isnatlara cevap verme ve bunlara karşı delil sunma imkânının tanındığı bir soruşturma süreci yürütülmeden ve bu süreç sonunda somut olgu ve olaylar çerçevesinde iddia, savunma ve delillerin tartışılarak ulaşılan sonucun dayandığı maddi ve hukuki temelleri gösteren gerekçeler açıklanmadan yetkili mercilerce rütbelerinin alınmasına imkân tanınmasının millî güvenlik ve kamu düzeninin sağlanmasıamacı bakımından demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olmadığısonucuna ulaşmıştır (bkz. § 13; ayrıca anılan kararda bkz. § 839).

30. Öte yandan Anayasa Mahkemcsinin 375 sayıłı KHK'nın geçici 35. maddesinin (D) fikrasının birinci cümlesinin iptaline ilişkin bahse konu kararından sonra yargısal makamlarıņ bu karardaki tespitlere de vurgu yapmak surctiyle ilgili kişilerin rütbesinin geri alınmasına yönelik işlemlerin iptaline karar verdiği görülmektedir (bir ömek için bkz. § 14).
31. Netice itibarıyla bakılmakta olan başvuruda da başvurucunun rütbesinin geri alınması ile ortaya çıkan özel hayata saygı hakkına yönelik müdahalenin -Anayasa Mahkemesinin aktarılan kararındaki belirlemeler gözönüne alındığında- demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ve ölçülü olma şartını sağlamadığı anlaşılmıştır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
VI. GİDERÍM 
33. Başvurucu; ihlalin tespit edilmesine, yeniden yargılama yapilmasına ve 10,000TL maddi, 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.
34. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldınlması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıl Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlcrini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargıłama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§53-60, 66;Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

35. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 5. İdare Mahkemesine (E.2020/1150, K,2020/1993) GÖNDERİLMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
E. 487,60 TL harçtan ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 30.487,60TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin bilgi için Ankara Bölge İdare Mahkemesi 2. İdari Dava Dairesine (E.2021/970, K.2021/1826) ve Adalet Bakanliğına GÖNDERİLMESINE,24/6/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.