Anayasa Mahkemesinin 5/11/2025 Tarihli ve 2021/54019 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-01-19

19 Ocak 2026 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayi : 33142
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
NECİP BAŞKONAK BAŞVURUSU (3)
Başvuru Numarası: 2021/54019Karar Tarihi : 5/11/2025
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞMuhterem INCE Yılmaz AKÇİL Raportör : Mutlu ALAF Başvurucu : Necip BAŞKONAK Vekili : Av. Şehmus Yiğit AYDOĞDU 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza infaz kurumu disiplin kurulu kararına karşı yapılan şikâyetin taniğın mahkeme huzurunda dinlenmeden ve kamera kayitları incelenmeden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucunun Kocaeli 1 No.lu T Tipi Kapalı Ceza Ínfaz Kurumuna (Kurum)giriş yaparken Kurum personeline yumruk atarak personeli darbettiği gerekçesiyle hakkında disiplin soruşturması başlatılmiştir. Başvurucu; soruşturma sırasında alınan savunmasında memurun "Lan!" dediğini, bu tavrın hukuka aykın olduğunu bildirdiğini beyan etmiştir.Memurun "Bu ne ki, birazdan çırılçıplak bile sizi soyacağım." şeklinde sözler sarf ettiğini,bunun hukuksuz olduğuna işaret ettiğini, bunun üzerine memurun saldırip kendisini dövdüğünü ileri sürmüştür.

3. Kurum Disiplin Kurulu Başkanlığı (Disiplin Kurulu) tarafından 9/6/2021 tarihli ceza verme kararı ile başvurucuya kurum görevlilerine hakaret veya tehditte bulunma eylemi nedeniyle 3 gün hücreye koyma disiplin cezası verilmiştir. Bu kararın gerekçesinde başvurucunun kuruma alımi esnasında cep telefonunu kullanmak istediği, memurlar tarafindan uyarılması üzerine agresif tavırlarla hakaret ettiği, kurum malına zarar verdiği,memurlari darbettiği hususlarina işaret edilmiştir.

4. Başvurucu, Disiplin Kurulu kararına karşı Kocaeli 2. İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) şikâyette bulunmuş; 21/6/2021 tarihli şikâyet dilekçesinde başvuru formunda ileri sürdüğü maddi vakaları tekrarlamıştır. Bunun yanında G.B. isimli hükümlünün olaya şahit olduğunu, agresif davranışlar sergilemediğini, sinkaflı kelimeler kullanmadığıni,dövüldüğünü iddia ettiği yerde kısmen görüntü alan kameraların olduğunu ileri sürmüştür.

5. Başvurucu 5/7/2021 tarihli 1. celsedeki savunmasında G.B. isimli hükümlünün dinlenilmesini, kamera kayıtlarının getirtilmesini talep etmiştir. İnfaz Hâkimliği, 1 numaralıara kararı ile tanık G.B.nin dinlenmesine, 2 numaralı ara kararı ile kamera görüntülerinin istenmesine karar vermiştir.

6. Kurum tarafindan 6/7/2021 tarihli yazı ile kamera görüntüleri gönderilmiştir.9/7/2021 tarihli celsede 1 numaralı ara kararı ile tanık G.B.nin tahliye edilmiş olmasınedeniyle dinlenmesinden vazgeçilmesine, 2 numaralı ara kararı ile dosyanın resen ele alınarak karara bağlanmasına karar verilmiştir. Bu celsede başvurucu dinlenmemiş ve bir hüküm kurulmamıştır.

7. İnfaz Hâkimliğinin 9/9/2021 tarihli kararı ile şikâyetin reddine karar verilmiştir.Kararın gerekçesinde 9/6/2021 tarihli Disiplin Kurulu kararında yer alan tutanaktaki olaylara (bkz. § 3) atıfta bulunulmuş ve olay tutanaklarının son derece ayrıntılı ve tutarlı olduğu,görevlilerin şikâyet eden aleyhine gerçeğe aykırı tutanak düzenlemeleri için herhangi bir neden bulunmadıği, dolayısıyla şikâyet edenin beyanlarına itibar edilemeyeceği tespitleri yapılmıştir.

8. Başvurucu, İnfaz Hâkimliği kararına itiraz etmiştir. İtiraz dilekçesinde, şikâyet dilekçesinde ve başvuru formunda yer alan maddi vakaları tekrarlamıştır. Bunun yanında tanık ve kamera kaydına ilişkin delillerin dikkate alınmadığını, silahların eşitliği ilkesine aykırı davranıldığını ileri sürmüştür. Kocaeli 1. Ağır Ceza Mahkemesi 21/9/2021 tarihinde verilen kararın yerinde olduğu gerekçesiyle itirazın reddine hükmetmiştir.
9. Başvurucu, nihai hükmü 30/9/2021 tarihinde öğrendikten sonra 25/10/2021tarihinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
10. Başvurucu; olaya ilişkin tutanakların kendisine tebliğ edilmediğini, olay yerine ait kamera görüntülerinin dosyaya getirtildiğini ancak çözümleme yapılmadığını, dayanak gösterdiği tanığın dinlenilmesinden kendisinden habersiz olarak vazgeçildiğini, bunun gerekçesinin de yazılmadığıni, ayrıca adil yargılanma hakkının, gerekçeli karar hakkının ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

11. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, gerekçeli karar hakkı ve etkili başvuru hakkına ilişkin Anayasa Mahkemesi kararlarına işaret edilmiştir. Mevcut başvuruda başvurucunun adil yargılanma hakki, gerekçeli karar hakkı ve etkili başvuru hakkının ihlal edilip edilmediği konusunda Anayasa Mahkemesi tarafindan yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümleri doğrultusunda somut olayın kendine özgü koşullarının gözönüne alınması gerektiğinin düşünüldüğü belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşıbeyanda bulunmamiştir.

12. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucunun iddiaları silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri kapsamında değerlendirilmiştir.


13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

14. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynı koşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme firsatina sahip olması anlamina gelir. Adil yargılanma hakkının unsurlarından olan çelişmeli yargılama ilkesi taraflara dava dosyası hakkında bilgi sahibi olma ve yorum yapma hakkının tanınmasını ve bu nedenle tarafların yargılamanın bütününe aktif olarak katılmasınıgerektirmektedir. Bu anlamda mahkemece taraflarin dinlenilmemesi, taraflara delillere karşıçıkma imkânı verilmemesi yargılama faaliyetinin hakkaniyete aykırı hâle gelmesine neden olabilecektir (Abdullah Özen [2. B.], B. No: 2013/4424, 6/3/2014, § 21). Yargılamanın tüm aşamalarında silahların eşitliği ilkesi ve çelişmeli yargılama ilkesinin güvence altına alınarak adil yargılanma hakkının korunması hukuk devleti olmanın bir gereğidir. Asıl kural, tarafların eşit şartlarda yargılamaya katılımının sağlanmasi, gösterdikleri kanıtlardan ve sunduklarıgörüşlerden bilgi sahibi olması, bunlarla ilgili görüşlerini bildirebilme imkânının kendilerine verilmesidir (benzer değerlendirmeler için bkz. Taylan Özgür Tor [2. B.], B. No: 2013/2454,12/3/2015, § 43).

15. Somut olayda değerlendirilmesi gereken temel mesele, uyuşmazlik konusu disiplin cezasına esas olan tutanağa karşı başvurucunun olayların tutanak içeriğinde belirtildiği gibi gerçekleşmediğine yönelik savunmasının ispatı için ileri sürdüğü delillerinin dikkate alınıp alınmadığıdır. Silahların eşitliği ilkesi bağlamında yargılamada adaletin sağlanması için tutanağa karşı başvurucunun iddia ve delillerinin dosyaya celbedilip bunların İnfaz Hâkimliği huzurunda tartışılarak söz konusu güçler dengesinin sağlanmasıgerekmektedir. Başka bir deyişle yargılamada hükme esas alınan delillerin aksinin ispat edilmesi imkânının ilgili tarafa verilmesi, gerekirse tanıkların yeniden dinlenilmesi ya da varsa başkaca tanık beyanlarına başvurulmasi, olayın oluş şekline uygunluğunun tespit edilmesi açisindan zorunlu olabilmektedir.

16. Başvurucu hakkında tutulan tutanak kapsamında disiplin soruşturmasıbaşlatılmış ve başvurucu hücreye koyma disiplin cezası ile cezalandırılmıştır. İnfaz Hâkimliği başvurucunun dinlenilmesini istediği taniğı dinlememiş, getirtilmesine karar verdiği kamera görüntülerini ise değerlendirmeden karar vermiştir. Infaz Hâkimliği tutanakta tespit edilen hususları yeterli görerek başvurucu hakkında verilen disiplin cezasını hukuka uygun kabul etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi de İnfaz Hâkimliğinin kararına karşı yapılan itirazıreddetmiştir.

17. Bu bağlamda İnfaz Hâkimliği sadece Kurum tarafindan tutulan tutanağa itibar ederek başvurucunun savunmasına dayanak olarak gösterdiği delilleri değerlendirmemiş ve böylece başvurucu zayıf konuma düşürülmüştür. Infaz Hâkimliğince celbedilen kamera görüntülerinin çözümlerinin yaptırılmasi, aynı zamanda başvurucu tarafindan belirtilen tanığın dinlenerek sonuca ulaşılması gerekmektedir. İnfaz Hâkimliği kararında bu delilleri değerlendirmediği gibi neden bu delillerin kabul edilmediğine ilişkin gerekçe de oluşturmamıştır. Başvurucunun benzer şikâyetlerle itiraz merciine yaptığı başvuruda da yargılamanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki bu iddialarının karşılanmadığıgörülmüştür.


18. Bu itibarla disiplin soruşturması ve yargılama süreci bir bütün olarak değerlendirildiğinde başvurucu hakkında verilen disiplin cezası ile ilgili belirleyici nitelikte bir delil olan tanığın dinlenmemesinin ve ileri sürülen diğer delillerin (kamera kayıtlarının)incelenmemesinin başvurucuyu önemli ölçüde dezavantajlı duruma düşürdüğü, menfaatlerini koruyan güvencelerin başvurucuya sağlanmadığı, bu durumun yargılamayı bir bütün hâlinde adil olmaktan çıkardığı sonucuna ulaşılmıştır.

19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altina alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

20. Başvurucu tarafindan gerekçeli karar hakkının ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiğinin ileri sürüldüğü görülmekteyse de silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddiaları hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadiğı değerlendirilmiştir.
III. GiDERİM 
21. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama ve 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

22. Başvuruda tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148. ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal kararının gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihlalinin nedenlerini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66;Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
23. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemesinin davanın neticesiyle ilgili bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkûmiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

24. Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütünüyle ortadan kaldırılabilmesi için ihlalin niteliği dikkate alınarak manevi zararları karşılığında başvurucuya talebiyle bağlı kalınarak net 20.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin İHLAL EDİLDİĞiNE,
C.Diğer ihlal iddialarının İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
D. Kararın bir örneğinin silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Kocaeli 2.İnfaz Hâkimliğine (E.2021/12, K.2021/647) GÖNDERiLMESINE,
E.Başvurucuya net 20.000 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE,
F. 487,60 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
G. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 5/11/2025tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.