Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 Tarihli ve 2018/15454 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-01-20

20 Ocak 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31725
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR YAHYA ÇEVİK BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/15454Karar Tarihi : 17/11/2021Başkan : Hsan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞRaportör : Hasan SARAÇBaşvurucu : Yahya ÇEVİK Vekili : Av. Mustafa ÇAPRAK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, adli kontrol tedbirine dayalı tazminat talebinin değerlendirilmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ve seyahat hürriyetinin ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 18/5/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuștur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık. görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanhk görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracıhğıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, Kahramanmaraş Cumhuriyet Başsaveılığının (Cumhuriyet Başsaveılığı) yürüttüğü bir soruşturma kapsamında 28/6/2015 tarihinde gözaltına alınmış;29/6/2015 tarihinde Kahramanmaraş 1. Sulh Ceza Hàkimliğinin kararıyla her hafta pazartesi ve cuma günleri 06.00-23.00 saatleri arasında imza vermek suretiyle adli kontrol șart; ile serbest birakılmiştır.

9. Başsaveıhğın 7/7/2015 tarihli iddianamesiyle, çocuğun cinsel istismarı suçunu işlediğinden bahisle başvurucunun cezalandırılması istemiyle ayn yer ağır ceza mahkemesinde kamu davasi açılmıştır.

10. İddianame, Kahramanmaraş 1. Ağır Ceza Mahkemesi tarafindan kabul edilmişve E.2015/231 sayılı dosya üzerinden yargılamaya başlanmıştır.

11. Başvurucu 26/2/2016 havale tarihli dilekçesi ile hakkında hükmolunan adli kontrol tedbirinin kaldırılmasını talep etmiştir. Bu talebi değerlendiren Kahramanmaraş 1.Ağır Ceza Mahkemesi 14/3/2016 tarihli kararı ile başvurucu hakkında uygulanan adli kontrol tedbirinin kaldırılmasıa karar vermiştir.

12. Yapılan yargılama sonucunda Kahramanmaraş L. Ağır Ceza Mahkemesinin 27/10/2016 tarihli kararıyla başvurucunun üzerine atılı suçtan beraatine karar verilmiştir. Bu karara karşı mağdurların vekilleri tarafindan istinaf başvurusu yapılmış, Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 17. Ceza Dairesinin 13/2/2017 tarihli istinaf başvurusunun reddine dair kararı ile beraat hükmü kesinleşmiştir.

13.Başvurucu 31/8/2017 havale tarihli dilekçesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayıh Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141, maddesi uyarınca haksız yere gözaltında kalması ve adli kontrol tedbiri nedeniyle 20.000 TL maddi, 40.000 TL manevi tazminatın gözaltı tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte tahsili talebiyle dava açmıştır.
14. Başvurucunun açmış olduğu dava Kahramanmaraş 3. Ağır Ceza Mahkemesinin (ilk derece mahkemesi) E.2017/490 sayıl dosyası üzerinden yürütülmüştür. Yapılan yargiłama sonucunda ilk derece mahkemesi 23/1/2018 tarihli kararı ile 31,63 TL maddi tazminat ile 1.000 TL manevi tazminatın gözaltı tarihi olan 28/6/2015 tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte başvurucuya verilmesine, ayrica başvurucu kendisini vekil ile temsil ettirdiğinden 4.360 TL vekâlet ücretinin de ödenmesine karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"…. [Dļavacı Yahya Çevik'in 28/6/2015 tarihinde gözaltma almdığı. yaqılan yargılama sonucunda Kahramammaras 1. Ağur Ceza Mahkemesinin 27/10/2016 tarih ve 2015/231E-2016/343 K. sayılı kararı ile heraatine karar verildiği ve kararı Gaziantep Bölge Adlive Mahkemesi 17. Ceza Dairesinin 13/02/2017 tarihli kararı ile kesinleştiği anlaşıłmakla.samğın gözaltinda toplam I gün geçirdiği, atılı suç nedeni ile haksız gözaltı ile karşı karşıya kaldıği, Kahramanmaraş 1. Sulh Ceza Hakimliği'nin 29/06/2015 tarih 2015/203 sorgu sayılt kararı ile adli kontrol kararına hükmedildiği. 21/03/2016 tarihine kadar adli kontrol tedbirine tahi tutulduğu,
Kahramanmaraş Sosyal Güventik Kurumu Başkanlıği'nn 26/09/2017 tarih ve 11.588,703 sayıħı vazisi ile samğın_29/06/2014-29/06/2015 tarihleri arasında sigortalı bir işte çalışmadığımn anlaşıldıği, davacının toplam I gün nezarette kaldiğı süre için helirtilen asgari ücretin gūnlük net tuturı çarpimı sonucunda davacinin asgari úcret üzerinden hesaplanarak maddi zararının 31,63 TL olduğu tespit edilmiştir.


Neticeten; Davacı Yahya Çevik'in atīlı suç nedeni ile haksız gözaltı ile karşı karşıya kaldığı, maddi ve manevi zarara uğradığı. davacıın maddi kaybının gözaltmda kaldığıtarihte sigortalı bir iște çalişmaması nedeniyle asgari ücret üzerinden hesapłanarak 31,63TL olduğu, gözaltında kaldığı ve adli kontrole tabi tutulduğu sûre, davacının sosyal ve ekonomik durumu, gözaltına almmasına neden olunan olayin oluş tarzi. suçun niteliği dikkate almarak, zenginleşme somucu doğurmacayak hak ve nesafet kurallarına uygun makul bir miktar olarak Lo0o TL'nin manevi tazminat olarak hükmedilmesine karar verilmesi gerektiği ve yine taleple bağliı kalmarak hükmedilecek maddi tazminata gözaltuna alınma tarihí olan 28/6/2015 tarihinden itibaren ișleyecek kanuni faizi ve mamevi tazminata gōzaltı tarihi olan 28/6/2015 tarihinden itibaren işleyecek kamuni faizi ile birlikte davalidan alınarak davaciva verilmesine. fazlaya ilişkin talebin reddine... [karar verildi.]"
15. Bu karara karşı istinaf yoluna başvurulmuştur. Gaziantep Bölge Adfiye Mahkemesi 16. Ceza Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 5/4/2018 tarihli kararı ile maddi tazminata ilişkin kısma yönelik istinaf başvurularının esastan reddine, manevi tazminata ilişkin kısma yönelik istinaf başvurusunun ise düzeltilerek esastan reddine karar vermiştir.Karar gerekçesinin ilgili kismı şöyledir:
"…1-Maddi_ tazminata_ ilişkin_ hükme_ yönelik_ istinaf_ haşvurularının_ esastan incelemesinde; koruma tedbirleri nedeniyle tazminat davasina ilişkin yapilan yargilamaya,toplanıp karar yerinde gösterilen ve değerlendirilen delillere, mahkemenin kovuşturma sonucuna uygun olarak oluşan kanaat ve takdirine, incelenen dosya kapsamına göre maddi tazminat talebinin kısmen kabul kısmen reddine ilişkin kararda usul ve yasaya aykırı bir yön bulummadiğından davacı vekilinin ve davalı hazine vekilinin maddi tazminata ilişkin yerinde görülmeyen istinaf başvurularinın esastan reddine,
Ancak:
2-Manevi tazminata ilişkin hükme yönelik istinaf başvurusunun esastan incelemesinde:davacmın sosyal ve ekonomik durumu, üzerine atlı suçun niteliği, gözaltina alinmasina neden olan olayın cereyan tarzi, gözaltı süresi birlikte değerlendirildiğinde, hak ve nesafet ilkelerine uygun makul bir manevi tazminat miktarının belirlenmediği, manevi tazminat miktarının güncel koşullara göre fazla miktarda tespit edildiği anlaşıldığından: davalıhazine vekilinin istinaf başvurusu bu itibarla yerinde görütmekle manevi tazminatı yeniden değerlendirilmesi gerekmiş olup, HMK'nm [Hukuk Muhakemeleri Kanunu] 353/1-b-2maddesi uyarınca düzeltilehilir nitelikte bir yanlgı olduğundan, istinaf yoluna başvurulan kararın açıklanan manevi tazminat yönünden hüküm kismının ikinci bendinde yer alan (...1.000.00 TL manevi tazminatin …) ' 500,00 TL manevi tazminatin …' șeklinde …düzeltilerek istinaf başvurularmın esastan reddine…. [karar verildi.]"
16. Başvurucu, Bölge Adliye Mahkemesinin kararını 9/5/2018 tarihinde öğrendiğini bildirmiştir.

17. Başvurucu 18/5/2018 tarihinde bireysel başvuruda bułunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
şöyledir:18. 5271 sayılı Kanun'un "Adli Kontrol" başlıkhı 109. maddesinin ilgili kismı

"(1) (Değişik: 2/7/2012-6352/98 md.) Bir suç sebebiyle yürütülen soruşturmada, 100üncü maddede belirtilen tutuklama sebeplerinin varlığı halinde. şüphelinin tutuklanmasıyerine adli kontrol altına alınmasına karar verilebilir.

(3) Adli kontrol, şüphelinin aşağıda gösterilen bir veya birden fazla yükümlülüğe tabi tutulmasini içerir:
..A 
b) Häkim tarafindan belirlenen yerlere, belirtilen süreler içinde düzenti olarak başvurmak.

W 
19. 5271 sayıhı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başhklı 141. maddesinin (1) numarahı fikrası şöyledir:
" (1) Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında:
a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen.

b) Kanuní gözaltı süresi içinde hákim önüne çıkarılmayan.
c) Kanuni hakları hatırtatlmadan veya hatırlatiılan haklormdan yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan.

d) Kanuna uygun olarak tutuklandığı hålde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkandu hüküm verilmeyen.

e) Kanuna uygun olarak yakalandiktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmayu yer obmadiğına veya beraatlerine karar verilen,
f) Mahküm olup da gözoltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olmasınedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırilan,
g) Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalor kendilerine.yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hállerde sözle açiklanmayan.
h) Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakılarına bildirilmeyen.
i) Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen.
j) Eşyasıa veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde elkomudan veya korunması için gerekli tedhirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığıdeğerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri veribmeyen,
k) (Ek: 11/4/2013-6459/17 md.) Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kamunda öngörülen başvuru imkånlarından yararlandırılmayan,

Kişiler, maddi ve manevi her türlü zararlarmı. Devletten isteyebilirler 
B. Yargitay Kararı
20. Yargitay 12. Ceza Dairesinin 16/2/2015 tarihli ve E.2014/13444, K.2015/2705sayıh kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Davacı vekiti 25.07.2013 tarihli dilekçe ile, müvekkili hakkında soruşturma aşamasmda başlayıp beraat kararımin verildiği tarihe kadar 3 yıl 6 ay 18 gün süreyle her gün 18:00 - 22:00 saatleri arasında karakola başvurarak imza atmak suretiyle adli kontrol kararı verildiğini. adli kontrol kararının yasadaki amacmu aşmiş, tutukłama tedhirinden farkınn kalmadığıni, kişi hak ve özgürlüklerinin sınırlandırılmasının oranlılik ilkesine uygun olmadiğım Anayasanın 19. maddesine aykirı davrandması sebebiyle 10.000 lira maddi, 40.000 lira manevi olmak üzere toplam 50.000 lira tazminatin işleyecek faiziyle birlikte davalı hazineden taħsiline karar verilmesini talep etmiştir.
.. Bu bilgiler ışığında adli kontrol koruma tedbiri nedenivle açưlan tazminat davasında.davacının durumunun Ceza Muhakemesi Kanuna göre değerlendirilmesi gerekmektedir.Zira koruma tedbirleri nedeniyle tazminat istemini düzenleyen Ceza Muhakemesi Kanununun 141/1. maddesi tazminat ödenmesini kabul ettiği tedhir işłemlerini şu şekilde göstermiştir.

Bunlar:
1- Yakalama 
2- Tutuklama 
3- Arama 
4. El koyma 
5- Kanuni gözaltı süresi içinde hakim önüne çikarıłmama,
6- Yakalama veya tutuklama işlemine karşı kanunda öngörülen haşvuru imkanlarından vararlandırıbmama,
Fıkradaki açık düzenlemelerden de anlaşıtacağı üzere, adli kontrol. telekomünikasyon yoluyla yapidan iletişimin denetlenmesi, gizli soruşturmacı ve teknik araçlarla izleme gibi koruma tedbirlerí için tazminat ödenmesi kabul edilmemiştir.

Bununla beraber, somut olayda hakkında 3 yil 6 ay 18 gün süre ile uvgulanan adli kontrol tedbirinden dolayı davacinın (sanīğın) maddi ve manevi olarak zarar gördüğü ve görmesi hayatın olağan akışıa göre, tartişmasiz ve aşikardır.

Genel olarak tutuklama samuğın yargilamada hazır bulunmasıni, maddi gerçeğin araştırilmasın temin etmek veya yargilama neticesinde verilecek cezann infazinı sağlamak amaciyla başvurulan bir koruma tedhirdir, Bazi durumlarda tutuklama koruma tedbiri ile ulaşıilabilecek sonuçlara daha hafif tedbirler yoluyta da ulaşıimak mümkündür. Adli kontrol tedbirl de uygulamada genel olarak sikça başvurutan bu tedbirlerden bir tanesidir. 5271sayıhı CMK'nm 109 ve devam maddelerinde tutuklama tedbirinin oranlılk (ölçülülük)kriteri çerçevesinde (CMK'nın 101/1. vd) uygulamasıı sağlamak amaciyla tutuklama koruma tedhirine alternatif bir koruma tedbiri olarak düzenlenen adli kontrol kurumu ile,kişi özgürlüğünün en az şekilde sınırlandırılması yoluyla tutuklamanın sonuçlarına ulaşıması amaçlanmiştir. Kısaca, adli kontrolün amacı tuduklama koruma tedhirinde de 

genel olarak öngörülen, süpheli veya sanığın kaçmasım, saklanmasın veya delilleri karartmasını önlemek, tanık ve mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişimine engel olmak ve yargılamanm sağlıklı şekilde yapılmosını sağlamaktır. Tutuklama koruma tedbiri yönūnden, başvurulan bu tedbírin ne kadar süreceği konusunda vasada azami bir kisım süreler belirlenmesine karsın, kanunda adli kontrol tedbirinin uygulanmast açisından her ne kadar bir üst sınir belirtilmemiş ise de, bir koruma tedbiri olması nedeniyle, adli kontroł tedbiri de geçici olup, bunu haklı kilan şartlar ortadan kalkınca bu tedbirin de kaldırıması gerektiği kuşkusuzdur. Zira burada amaç. kural olarak kişi hürrivetini tam manasıyla sınırlandırmamak suretiyle veya daha geniş bir ifade ile kişinin belirlenen yükümlere uymak kaydıyła toplumsal ve bireysel yaşamım olağan şekilde sürdürmesine ołanak sağlanmasıdır. Bu kapsamda tazminat talebine konu edilen dava konusu somut olayda, davaci hakkında uygulanan adti kontrolün Anayasanın 13. maddesinde öngörülen temel hakların sırlandırimasmnda geçerli olan ölçülülük ilkesinin ihlal edildiği anlaşılmaktadır. Ölçülülük ilkesi. genel bir ilke olup, adli kontrol tedbiri kapsamında yer alam yükümler açısından da geçerli olan bir ilkedir. Adli kontrol kararımın verildiği hallerde, tutuklama kararının niteliğine ve somut olayın koşullarına göre: süpheli veya samk, birey hak ve özgürlüklerine en az müdahaleyi gerektiren yükümlere ve soruşturma ve kovuşturma konusu suçun niteliğine uygun düşen tedbirlere tabi kılınmalıdır. Kısaca ölçülülük ilkesi, temel hak ve özgürlüklere müdahale söz konusu olduğunda smırlamada başvurulan aracı, amaci gerçekleştirmeye yetecek ölçüde olmasını gerektirir.
[Djavacı (sanık) hakkında uzum süre uygulanan adli kontrol tedbiri açısundan tutuklama ile serbest bırakona arasında düşünülen ve serbest bırakmanın oluşturabileceği zararlarıgidermek için uygulanam adli kontrolün bir aşamadan sonra seyahat özgürlüğünün sınırlandırıldıği, bu sınırłama ile kişi özgürlüğünün kisılanması olan tutuklama ile arasında bir derece ve yoğunluk farkı olduğu, davaciya uygulanan tedbirin seyaħat özgürlüğünükısulama tedbirini aştığı ve davacıyı özgürlükten yoksun bıraktıği, oranlılık ilkesinin ihlal edildiği ve kanun ile belirlenen amacın dışma çikildiği, zira aşamalarda ilgili tedbire yönelik olarak adli kontrol kararıın koldırılmasıa ilişkin itirazlarda bułunułmasma karşın. hakim veya mahkemece oranhhk ilkesi bağlammda adli kontroł tedbiri uygulamasına devam edilip edilemeyeceği adli kontrol tedbirt lle öngörülen yükümlülüklerden sonuç alıp alumnadiığı tedbirin değiştirilip değiştiriłlmeyeceği veya daha hafif hir tedbirin uygulamması yoluyla amaçlanan hedefin gerçekleşip gerçekleşmeyeceği veya geçici olarak adli kontroł tedbirinden muafiyet konusunda etkin (veya etkili) bir değerlendirmenin yapılamadığı ve uygulanan tedbirin ölçüsüz hale geldiğinin anlaşılmasıkarşısmda, davacı hakkında ilk kararın verildiği 15.04.2010 tariħinden sonra uygulanmaya devam edilen adli kontrol tedbiri nedeniyle davacı yararina (hak ve nasafet ilkelerine uygun) makul oranda maddi ve manevi tazminata hüknedilmesi gerekirken yazılı gerekçe ile dævanm reddine karar verilmesi, Kanuna aykırı olup, davacı vekilinin temyiz itirazları bu itibarla yerinde görüldüğünden, hükmün bu nedenle 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi gereğince halen uygulanmakta olan 1412 sayılı CMUK'un 321. maddesi uyarınca isteme aykırı olarak. BOZULMASINA.. [karar verildi.]"
21. Yargitay 12. Ceza Dairesinin 24/2/2015 tarihli ve E.2014/12569, K.2015/3372sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
" ….1-Tazminat davasının dayanağım oluşturan Kocaeli C. Başsavcıliğının 2011/14999savılı soruşturma dosyasınin incelenmesinden: saniklar (davacilar) hakkında ihaleye fesat karıştırma suçundan yürütülen soruşturma sonunda kovuşturmaya yer obmadığıa karar verildiği. kararın itiraz edilmeksizin kesinleştiği. davaciların soruşturma sırasında 

01.03.2012 tarihinde tutuklandıklari, tutukluluğa yaplan itiraz üzerine Kocaeli 2. Sulh Ceza Mahkemesinin 09.03.2012 tarihli kararıyla güvence karşıliğında serbest birakılmalarına ve CMK'nım 110/1. maddesi gereğince imza karşıhğında adli kontrol altına alınmalarına karar verildiği anlaşılmakla. güvence karşıliığı adli kontrol şartıyla saltverilme işłeminin CMK'nın 141, maddesindeki tazminat isteme nedenleri arasında sayilmaması sebebiyle davaciların buna ilişkin tazminat istemlerinin reddine karar verilmesi gerektiğinin gözetilmemesi,..Kanuna aykırı olup, hükmün...BOZULMASINA.. [karar verildi.]”
22. Yargitay 12. Ceza Dairesinin 21/12/2020 tarihli ve E.2019/1929, K.2020/7258sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
".. [A]macı maddi gerçeği ortaya çikarmak olan ve kamusai nitelik taşıyan ceza mahkemesinde. bazı koruyucu tedbirlere haşvurulmast gerekebilir. Bu tedbirter.muhakemenin yapılabilmesi açısıdan, delillerin karartlmasıı önlemeye yönelik olabileceği gibi şüpheli ya da sanığın hazır hulundurułmasını veya ilerde verilecek hükmün yerine getirilmesini sağlamak amacını da taşıyabilir. Koruma tedbirleri kavramı içinde yakalama, gözaltina alma, tutuklana, arama ve el koyma, adli kontrol, gizli soruşturmacı ve teknik araçlarla izleme ve telekomünikasyon yoluyla iletişimin denetlenmesi konuları yer almaktadır. 466 sayılı Kamunda bu koruna tedhirlerinden yakalama. gözaltı ve tutuklama,5271 sayil Ceza Muhakemesi Kanununun 141. ve devami· maddelerinde ise yakalama.gözalti, tutuklama, arama ve el koyma işleminden kaynaklanan maddi ve manevi zararların tazmininin düzenlendiği dikkate almdığmda, davacı hakkında uygulanan ve 5271 sayılıCMK'nn 109/3-j. maddesinde düzenlenen konutunu terk etmemek şeklindeki adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat isteminin reddine karar verilmesi gerektiği ancak davacıhakkında aymı dosyada bir gün gözaltma alınması nedeniyle sadece CMK’nn 141/1-e maddesi gereğince gözaltı nedeniyle maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi gerektiğinin gözetilmemesi, Kanuna aykırı olup, …. hüknün BOZULMASINA... [karar verildi.]"
C. Uluslararasi Hukuk 
23. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AiHM) Avrupa Insan Haklari Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının medeni hak ve uyuşmazlıklar kolunun uygulanabilirliğine ilişkin içtihadını Regner/Çek Cumhuriyeti ([BD],B. No: 35289/11, 19/9/2017, §§ 99-112) kararında bildirmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"99. AlHM 'medeni kol hağlamında 6. maddenin uygulanabilir olması için Sözleşme'de korunup korunmadığından bağımsız olarak ulusal hukukta tanıman -en azından savunulabilir bir temeli buiunan- bir 'hak' ile ilgili bir 'uyuşmazlk' olması gerektiğini tekrarlar. Uyuşmazlık samimi ve ciddi olmalıdır. Uyuşmazlik sadece bir hakkın gerçek varlığiyla değil, hakkın kapsamı ve uygulanma şeklivle de ilgili olabilir. Son olarak yargilamanın sonucu söz konusu hak için doğrudan belirleyici olmalıdır. Ancak hafif bağlantılar ya da uzak somuçlar 6. maddenin devreye girebilmesi için yeterli oimaz.
100. AiHM hakkın varlığryla ilgili olarak, ulusal hukukun ilgili hükümlerinin ve ulusal . mahkemelerin bunlara ilişkin yorumlarının başlangıç noktası olması gerektiğini tekrarlar.6. maddenin (1) mumaralı fikrası 'hak ve yükümlülükler' için taraf devletin maddi hukukunda herhangi bir somut içerík garanti etmez. AiHM taraf devietín ulusal hukukunda yasal bir temeli bulunmayan maddi bir hakkı 6. maddenin (I) numaralı fikrasının yorumu yoluyla türeimeyebilir.

101. Bu çerçevede AtHM ulusal kanun koyucu tarafindan iħdas edilen hakların maddi veya usule ilişkin ya da alternatifli olarak bu ikisinin bir kombinasyonu da olabileceğint gözlemler.


102. Ulusal hukukta tanınan ve mahkemeler kanatyła icra ettirilebilme usul güvencesiyle desteklenmiş bir maddi hakkın hulunduğu hallerde 6. maddenin (1) numaralıfikrası hağłamında hakkın var olduğu hususunda şüphe yoktur. Kanun hükmünün lafzının [otoritelere] takdir yetkisi bahşetmesi tek başıa hakkın varlığıı dışlayan bir unsur ołarak görülemez. Gerçekte 6. madde başvurucunun hakkıma müdahale sonucunu doğuran takdir yetkisine dayalı kararlara ilişkin davalara da uygulanır.

103. Ancak 6. madde ulusal kanun koyucu tarafindan -herhangi bir hak baħşetmeksizin- mahkemelerde ileri sürülmesi mümkün olmayan belli avantajlar sağladığıhallerde uygulanmaz. Ayn durum hir kimsenin ulusal mevzuatiaki haklarının. bunların tanınacağına dair basit bir umut ite sınırlı olduğu ve hakkın tanınmasının bütünūyle otoritelerin takdirine ve keyfiyetine bağlı bulunduğu haller yönünden de geçerlidir.
104. Ulusał mevzuatın bir kişinin maddi bir hakkını tanıdığı fakat şu veya bu sebeple bu hakkın mahkemeler araciliğiyla tespitini veya icra ediłmesini temin edecek yasal araçlar öngörmediği haller de olabilmektedir. Bu durum -örneğin- ulusal hukukta yargisal muafivet öngörüldüğü hallerde söz konusu ołur. Buradaki muafiyet maddi hakkı güçlendirmekten ziyade ulusal mahkemelerin hakkm tespiti yetkisine yönelik getirilen prosedürel bir kisılama olarak görülmektedir.

105. Bazı durumlarda ulusal hukuk bireyin öznel bir hakkmı tanımamasıa karşıişlemín keyfi olduğu veya vetki aşımı içerdiği ya da usul hataları bulunduğu volundaki iddialarm inceletmek için dava açma hakkı baħşetmektedir. Bu durum, kamu otoritelerinin bir avantajı veya ayrıcalığı tanımak veya buna ilişkin isteği reddetmek hususunda muttuk takdir yetkisini haiz olduğu ve kanunun kişiye bu hokla ilgili olarak tanudığı, mahkemelere başvuru hakkının kullanumı üzerine mahkemelerin bu işlemi hukuka aykırı bułarak iptal edebildiği hallerde önem taşır. Böyle bir durumda 6. muddenin (1) mumarahı fikrası avantaj ya da ayricahğın bir kere tannmakla medeni bir hakka vücut vermesi koşuluyla uygulanabilir.

2,*

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
24. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adil Yargılanma Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
25. Başvurucu, gözaltında bir gün kalması nedeniyle tazminata hükmedilmişken adli kontrol altında kaldığı sürece ilişkin olarak tazminat verilmemesi nedeniyle eşitlik ilkesi ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Bakanhık görüşünde, yukarıda "Olay ve Olgular" kısmında açıklanan sürece yer verildikten sonra özetle derece mahkemelerinin tespit ve sonuçlarınin adaleti ve sağduyuyu hiçe sayan tarzda bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik içermesi ile bu durumun kendiliğinden bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlükleri ihlal etmiş olması hâli dışında kanun yolu şikâyeti niteliğindeki başvuruların Anayasa Mahkemesince 

incelenemeyeceği beyan edilmiştir. Bakanlık, bunun yanında hak ve nesafet ilkelerine uygun etkin bir giderimin sağlanıp sağlanmadığının Anayasa Mahkemesinin takdirinde bulunduğunu da ifade etmiştir.

27. Bakanlık görüşüne karşı başvurucu, bireysel başvuru formunda ileri sürdüğühususları tekrar etmiştir. Başvurucu özetle sadece bir gün kaldığı gözaltı nedeniyle 31,63 TL maddi, 500 TL, manevi tazminata hükmedilmesi ve 260 gün adli kontrole tabi tutulmasına rağmen maruz kaldığı mahrumiyetier için tazminata hükmedilmediğini belirterek Yargıtay ve Anayasa Mahkemesinin bununla ilgili bazı kararlarından örnekler vermiş, netice olarak hak ihlaline sebebiyet verildiğini beyan ederek tazminat talep etmiştir.
2. Değerlendirme 
28. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Hak arama hürriyeti" kenar başhkh 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercíleri önúnde davacı veya davalı olarak iddía ve savunma ile adil yargilanma hakkma sahiptir."
29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağhı olmayıp olay ve olguların bukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu her ne kadar eşitlik ilkesinin de ihlal edildiğini ileri sürmüşse de anılan iddiaların adil yargılanma hakkı ile bağlantılı olarak incelenmesi nedeniyle ayrica bir değerlendirme yapılmasıa gerek görülmemiştir.
30. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin meşru vasta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davaliı olarak iddiada bulunma ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak ħakkın kapsamı düzenlenmemiştir. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayilı Kanun'un Anayasa'nın 36.maddesinin birinci fikrasına "ile adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilișkin 14.maddesinin gerekçesine göre "değişiklikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu uluslararasısôzleşmelerce de givence altına alınmış olan adil yargilama hakkı metne dahil" edilmiştir.Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu ibaresinin eklenmesinin amacinın Sözleşme'de düzenlenen adil yargılanma hakkıni anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673.25/7/2017, § 53). Bu itibarla Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakkı" kenar başhıklı 6.maddesinin ve buna ilişkin AiHM içtihadının da gözönünde bulundurulması gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 22).

31. Sözleşme, bir kişinin sahip olduğunu ileri sürebileceği tüm hak ve yükümlülükler bakımından adil yargılanma hakkıı güvenceye almamaktadır. Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yūkümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların ve bir suç isnadının esasının karara bağłanması esnasında geçerli olduğu belirtilerek hakkı kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için ya başvurucunun medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafi olması ya da başvurucuya yönelik bir suç isnadının esası hakkında karar verilmişolması gerektiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yargılanma hakkının ihlali iddiasına dayanan başvurular Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanıkapsamı dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz (Onurhan Solmaz, § 23).

32. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı suçisnadına bağlı yargılamaların yanında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanmasıyla ilgili yargılamalarda da uygulantr. Anayasa'nın 36. maddesinin (1) numaralıfikrasının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni tarafindan kişiye tanınmış veya en azından savunulabilir temeli bulunan bir hakkın bulunması gerekir. Bu hakkın Anayasa'da doğrudan veya dolaylı olarak tanımlanan ve güvence altiına ahnan bir hakka ilişkin olması zorunfu değildir. Bu bakımdan kanunla kişilere tanınan ve savunulabilir bir temeli bulunan hak ve ayricalıklar da -mahkemelerde ileri sürülebilmesi koşuluylaAnayasa'nın 36. maddesi bağlamında hak kavramına dâhildir (bazı farkłıhklarla birlikte bkz.Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, B. No: 2015/7942, 28/5/2019, § 28; M.B. [GK], B. No:2018/37392, 23/7/2020, § 67).

33. Bir hakkın bulunup bulunmadığının tespitinde hakkın tanınması hususunda yetkili otoritelere takdir yetkisi verilip verilmediği de büyük önem taşımaktadır. Bir hakkın kişiye tanınıp tanınmaması hususunda yetkili otoritelere mutłak takdir yetkisi tanınmış ise Anayasa'nın 36. maddesi bağlamında adil yargılanma hakkımn kapsamına giren bir hakkın varlığından söz edilemeyecektir (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, § 29). Ayrıca bu hakka ilişkin olarak ilgili kişinin menfaatini etkileyen bir uyuşmazlık meveut olmalıdır. Bu uyuşmazlık ihtilaf konusu hakkın tespiti ve bu haktan yararlanılması bakımından belirleyici bir nitelik arz etmelidir (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, § 28). Son olarak söz konusu hakkın medeni karakterli olması gerekir. Devletin egemenlik yetkisinin çekirdek alanına ilişkin haklar adil yargıanma hakkının kapsamına girmez (Travnik Üniversitesi, B. No:2017/33627, 19/11/2020, § 32).

34. Somut olayda başvurucu, bir gün gözaltında tutulması ve 29/6/2015-21/3/2016tarihleri arasında haftada iki gün imza atmak suretiyle adli kontrol altında kalması nedeniyle açtığı tazminat davasını bireysel başvuruya konu etmiştir. Başvurucu, bireysel başvurusunda haftada iki gün imza atma şeklinde uygulanan adli kontrol tedbiri nedeniyle uğradığızararının tazmin edilmemesinden șikâyet etmektedir.

35. Anayasa Mahkemesi, Mehmet Baydan (B. No: 2014/16308, 12/4/2018)kararında derece mahkemesinin adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat talebinin derece mahkemesince karşılanmaması nedeniyle -medeni hakkın varlığı konusunda bir değerlendirme yapmaksızın- gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, aynı konudaki çok sayıda başvuruyu inceledikten sonra adli kontrol tedbiri nedeniyle tazminat talebinin Türk hukuku tarafindan tanınıp tanunmadiğini ele alma gereği duymuştur.

36. Somut uyuşmazlıkta suç isnadına bağlı bir yargılamanın mevcut olmadığıhususunda herhangi bir tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte uyuşmazlığın niteliği itibarıyla medeni hak ve yükümlülükler kapsamında görülüp görülemeyeceğinin bu bağlamda Öncelikle ortada kamunlar veya içtihat tarafmdan tanınan bir hakkın var olup obmadığmın ortaya konulması gerekir. Bu bakımdan Türk hukukunda adli kontrol tedbiri uygulanmasınedeniyle tazminat hakkının kanunlar veya içtihat tarafindan tanınıp tanınmadığı açıklığa kavuşturulmalıdır.

37. Uyuşmazlığa konu temel kanuni düzenleme olan 5271 sayılı Kanun'un 141.maddesine bakıldığında kimlerin bangi şartlar altında ve hangi süreler içinde tazminat talep edebileceği hususunda açık düzenlemelerin bulunduğu görülmektedir (bkz. § 19), Bu 

maddede hangi hâller ve şartlar altında tazminatın verileceği açıkça ve sınurlı olarak sayılmışolup madde metninde hukuka aykırı olarak verilen adli kontrol kararları ile ilgili olarak bir düzenlemenin bulunmadığı ilk bakışta görülmektedir.

38. Açıkça kanun tarafindan tanınan medeni nitelikte savunulabilir bir hakkın kabul edilmemesinin yanında böyle bir hakkın bulunup bulunmadığının tespitinde ayrıca yetkili yargısal makamların pratik ve uygulamalarının da söz konusu hakkın varlığı hususunda değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu nitełikteki bir hakkın varlığı veya kişilere bu hakkın verilmesi noktasında ilgili makamların müstakar hâle gelmiş bir uygulamasının bulunmamasıhâlinde de bu hakkın varliğıdan bahsedilemeyecektir.

39. Başvurucu tarafindan sunulan Yargıtay kararına bakildığında (bkz. § 20) söz konusu karara konu somut olayda soruşturmanın başladığı tarihten beraat kararının verildiği tarihe kadar 3 yıl 6 ay 18 gün süreyle her gün 18.00-22.00 saatleri arasında karakola başvurarak imza atmak suretiyle sanık hakkında adli kontrol kararı verildiği anlaşılmıştır.Yargıtay kararında belirtilen hususlara bakıldığında uyuşmazlığa konu adli kontrol kararının içerik ve süresinin tutuklama gibi kişilerin hürriyetinden yoksun bırakılma sonucunu doğurabilecek nitelikte bir uygulamaya yol açtığı, bir başka ifadeyle adli kontrol kararının fiili olarak tutuklama tedbirinin sonuçlarına benzer bir uygulamaya sebebiyet verdiğinin öncelikle tespit edildiği anlaşıłmıştır. Bu tespitierden hareketle Yargıtay, söz konusu adli kontrol kararının uygulamasının orantılı olmadığıni kabul etmiştir.
40. Somut olayda, başvurucu tarafindan yukarıda (bkz. § 20) verilen Yargitay kararından başka tüm yargısal uygulamaların bu mahiyette olduğuna ilişkin bír iddianın ve bunu destekleyici herhangi bir kararın sunulmadığı anlaşılmıştır. Resen yapılan araştırmada da benzer iddiaların ileri sürüldüğü davalarda Yargitayın yukarıda (bkz. § 20) verilen kararında olduğu gibi bir tespite ulaşılamadtği, aksine bu istisnai karar haricinde adli kontrol tedbirleri nedeniyle açılan davaların 5271 sayilı Kanun'un 141. maddesinde açık düzenleme bulunmaması nedeniyle reddedilmesi gerektiğine dair yerleşmiş içtihadının devam ettiği anlaşıłmıştır (birçok karar arasından bazıları için bkz. §§ 21, 22).

41. Bu değerlendirmelerin yamnda ayrica bireysel başvuruya konu edilen somut uyuşmazlıkta başvurucu hakkında verilen adli tedbir kararının Yargıtay kararında (bkz. § 20)belirtilen süre kadar uzun bir dönemi kapsamadığının belirtilmesi gerekir. Bunun yanında adli kontrol kararının uygulanma biçimlerinin de birbirinden farkh olduğunun bu aşamada vurgulanması gerekmektedir. Gerçekten de başvurucu hakkında verilen haftada iki gün imza atmak suretiyle adli kontrol altinda kalmasına dair karar sadece pazartesi ve cuma günlerine yönelik olarak uygulanmakta ve bugünlerde sabah 06.00'dan gece 23.00'e kadarki geniş bir süreyi kapsamaktadır. Bu durum karşısında başvurucu tarafindan iddia edilen hususlara dayanak olarak gösterilen yargısal uygulamanın somut maddi koşulları ile neticelerinin birbirinden farklı ofduğu anlaşılmaktadır.

42. Tüm bu açıklamalar sonrasında özetle, iddialara dayanak olarak ileri sürülen 5271 sayih Kanun'un 141. maddesinde, başvurucunun imza atmak suretiyle adli kontrol altında kalması nedeniyle oluştuğu iddia edilen zararlara karşılık açık bir yasal dayanağın bulunmadığı, diğer ifadeyłe ortada kanun tarafindan açıkça veya dolaylı olarak kabul edilmişbir hakkın varlığından söz edilemeyeceği değerlendirilmiştir. Bunun yanında yukarıda verilen AiHM kararında belirtildiği üzere yargısal uygulamaların da söz konusu taleplere ilişkin olarak savunulabilir nitelikte bir hakkın kabul edilmesine dayanak oluşturabilecek ve imkân 

verecek düzeyde ołmadıği, bir diğer ifadeyle yargısal uygulamaların söz konusu talepleri dava konusu edilebilir medeni nitelikte bir hakkın varlığıa vücut vermediği anlaşılmıştır.
43. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilehilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Seyahat Hürriyetinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları
44. Başvurucu, adli kontrol tedbirine hükmolunması nedeniyle seyahat hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
45. Anayasanın 148, maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıh Anayasa Mahkemesinin Kurułuşu ve Yargılama Usulleri Hakkinda Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre bireysel başvurunun ineelenebilmesi için kamu gücü tarafindan ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da güvence altına alınmış olmasinın yanı sıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf olduğu Sözleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir. Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alam dışında kalan hak ihlali iddiasını içeren başvurular bireysel başvurunun kapsamında değildir (Onurhan Solmaz, § 18).
46. Anayasanın 23. ve Sözleşme’ye ek (4) numaralı Protokol'ün 2. maddesinde,ülke içinde seyahat özgürlüğü bulunmakla birlikte kişilerin bulunduğu ülkeden ayrılma özgürlüğü de bulunmaktadır. Ancak anılan Protokol'e Türkiye taraf olmadığından Anayasa'nın 23. maddesinde yer alan seyahat özgürlüğüne yönelik başvurular bireysel başvuru kapsamında değildir.

47. Nitekim Anayasa Mabkemesi bír kararmda yurt dışına çıkış yasağı getiren adli kontrol tedbirinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına değil seyahat hürriyetine ilişkin olduğunu belirttikten sonra başvurucunun bu yasak nedeniyle özgürlüğünün kısıtlandığıiddiasını konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulmuştur (Sehahat Tuncel,B. No: 2012/1051, 20/2/2014, §§ 41-54).

48. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının konu bakımındun vetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Seyahat hürriyetinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımındon yetkisizlik nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
C. Yargilama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 17/11/2021tahinde OYBÍRLİĞİYLE karar verildi.