Anayasa Mahkemesinin 26/9/2019 Tarihli ve 2015/1261 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2019-11-06

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
TONGUÇ ÖZKAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2015/1261Karar Tarihi : 26/9/2019
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Kadir ÖZKAYA Selahaddin MENTEŞRaportör : Yücel ARSLAN Başvurucular : 1. Tonguç ÖZKAN 2. Mehmet EREN 3. Kadir YİĞİT 4. Kazim ARSLAN 5. Ahmet AVŞAR 6. Dede Ali EĞRi 7. Kadir ÖZBEK 8. Ramazan YAŞA 9. Hüseyin ERDEM 10. Önder Barış KINIK 11. Mehmet GÖK 12. Serkan ÖZKAN Vekili : Av. Salih EKİZLER 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
Başvuru, bir trenin sefere çıkmasını engelleyen başvuruculara disiplin cezasıverlmesideniytolanıvgöstryüüüşüdüzenem akkıihlalidiğia ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular sırasıyla 21/1/2015, 26/5/2015 (1. ve 2. başvurular), 27/2/2017 (3., 4.v5. başvurular) ve 21/3/2017 (6. ila2. başvurular) tarihlerinde yapılmıştır.
Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.2015/8857, 2017/15030, 2017/15039, 2017/17605, 2017/17857, 2017/17872,2017/17886, 2017/18163, 2017/18221, 2017/19065, 2017/19665 No.lu bireysel başvurular,aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2015/1261 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafından başvuruların kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirilmesine gerek görülmediğini belirtmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
. Olay tarihinde Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yolları (TCDD) Genel Müdürlüğüne bağlı 6. Bölge Müdürlüğünde (Adana Vagon Bakım Atölye Müdürlüğü) birinci ve onuncu başvurucular müdür yardımcısi, ikinci başvurucu aynı yerde tren teşkil memuru,içüncü başvurucu gişe memuru, dördüncü başvurucu tren şefi, beşinci başvurucu büro şefi,altınci, yedinci, sekizinci, dokuzuncu ve on ikinci başvurucular makinist, on birinci aşvurucu mühendis olarak çalışmaktadır.

10. 29/1/1990 tarihli ve 20417 Mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 399sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname’ye (399 sayılı KHK) tabi olarak çalıişmakta olan başvurucular, Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonuna (KESK) bağlı Birleşik Taşımacılık ÇalışanlarıSendikası (BTS/Sendika) üyesidirler. Tren teşkil memurlari istasyonlardaki manevra şlemlerini yapmak, istasyonlara gelen trenlere sinyal vererek trenlerin yola alınmasınıağlamak, işle ilgili emniyet tedbirleri almak, tren dizisi teşkil etmek ve trenin istasyona girişve istasyondan çıkışını sağlamakla görevlidirler.

11. Başvurucuların üyesi oldukları Sendikanın bağl olduğu KESK ile Türkiye Kamu Çalışanları Sendikaları Konfederasyonu (TÜRKİYE KAMU-SEN) 25/11/2009arihinde toplu sözleşme ve grev haklarının tanınmasi, toplu görüşme sürecindeki taleplerinin kabul edilmemesi nedeniyle bir günlük iş bırakma eylem kararı almışlardır. Kararın gerekçesi su şekildedir:
"AKP Hükümeti tarafindan 2008 yılından bu yana tüm ekonomik taleplerin dünyada yaşanan kriz bahane edilerek geri çevrildiği, toplu görüşmelerle kamu emekçilerinin oyalanarak önceden belirlenen zam oranlarının dayatıldığı, [Toplu İş Sözleşmesi] ve grev hakkının kullanılmasının engellendiği"
12. Sendika kararı üzerine başvurucuların da aralarında bulunduğu on altı kişi 25/11/2009 tarihinde yurt genelinde uygulanan bir günlük iş bırakma eylemine katılmıştır. İşpırakma eylemi sırasında başvurucular ve arkadaşları Adana Gar 2. yolda bulunan 61205No.lu Çukurova Ekspresi'nin (Mavi Tren) teşkil manevrasını yapan makinenin önüne oturarak trenin depoya alınmasını engellemişlerdir.


A.İdari Yargılamaya İlişkin Süreç
13. Yapılan soruşturma neticesinde TCDD Yüksek Disiplin Kurulunun (Disiplin Kurulu) 24/11/2011 tarihli kararı ile başvurucuların eyleminin 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 26. maddesi, 399 sayılı KHK'nın 19. maddesi ile 22/6/1993tarihli ve 21615 sayıl Resmî Gazete'de yayımlanan mülga TCDD Personel Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 101. maddesinin on birinci (personel arasinda iş ahengini bozarak tahrik ve teşvikte bulunmak) ve yirmi altıncı (görev yeri sınırları içinde herhangi bir yeri toplantı tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak) fikralarını ihlal ettiğinden bahisle kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile cezalandırılmaları gerektiği belirtilmekle birlikte 399 sayılı KHK'nın 44. maddesi gereğince 1/8 oranında aylıktan kesme disiplin cezası ile cezalandırılmalarına karar verilmiştir.

14. Disiplin Kurulu kararında 25/11/2009 tarihinde personelin iş bırakma eylemi nedeniyle genel bir değerlendirmeye yer verilmiş; bu değerlendirmede Mersin-Adana-Mersin arası çalışan tüm bölgesel trenlerin iptal edildiği, Çukurova treninin 270 saat tehir edildiği,Adana-Konya-Ulukışla ve İskenderun'dan çıkacak yük trenlerinin iptal olduğu belirtilmiştir.Kararda; 6. Bölge Müdürlüğünde tamamen veya kısmen iptaller ve buna bağlı olarak yolcuların otobüsle taşınması nedeniyle büyük oranda gelir kaybı oluştuğu, bu durumun ayrıca üçüncü şahıslar nezdinde hem prestij hem de güven kaybına yol açtığı ifade edilmiştir.Ayrıca kararda, başvurucuların bir günlük iş bırakma eylemine katilmayı yeterli görmeyerek kendi görev sahalarında bulunmayan Adana Gar 2. yolda bulunan 61205 No.lu Çukurova Ekspresi'nin teşkil manevrasını yapmak üzere makinenin depoya alınması esnasında makinenin önüne oturarak depoya ahınmasımı engelledikleri belirtilmiş; bu filleri kendilerine verilen disiplin cezasının gerekçesi olarak gösterilmiştir.

B. Ceza Yargılamasına İlişkin Süreç
15. Başvurucular ve makinenin depoya alınmasını engelleyen gruptaki diğer kişiler hakkında ayrıca kamu kurumu faaliyetlerini cebir veya tehdit kullanarak engelleme suçundan yargılanmak üzere suç duyurusunda bulunulmuştur. Adana 11. Asliye Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçuna ilişkin olarak yapılan yargılama sonucunda 7/3/2012 tarihinde suçun yasal unsurları oluşmadığından paşvurucular ve arkadaşlarının beraatine karar verilmiştir. Beraat kararı Yargıtay tarafindan /6/2016 tarihinde onanmiştir.

16. Kararda, başvurucuların trenin yola çıkışını engellemek için önüne oturduklarıve slogan attıkları, ayrıca personel ile bu hususta görüştükleri belirtilmiştir. Beraat kararında;lay yerindeki güvenlik kamerasından elde edilen görüntülerden başvurucuların da aralarında ulunduğu grubun trenin hareketini engelleyici cebir, şiddet ya da tehdit içeren eylemlerinin gözlenmediği, trenin güvenli bir şekilde yolculuğa çıkabilmesi için yeterli personelinin bulunması gerektiği, eylemi yapanların trenin hareket güvenliğini sağlayacak kişiler olmasıda dikkate alındığında gruptakilerin hiçbir eylemi olmamış olsa bile trenin hareket etmesinin ilen söz konusu olamayacağı ifade edilmiştir.

17. Ceza yargılaması sirasinda idare tarafindan Mahkemeye sunulan 25/8/2010

duzenlemelerine göre trenlerin sefere hazirlanmasi sirasinda bakim ve kontrollerinin nasil yapılacağının belirtildiği ifade edilmiştir. Yazıda, iş bırakma eyleminin yapıldığı gün Adana Gar'da görevli tren teşkil, dizi ve fren muayenesi ile ilgili nöbetçi personel de söz konusu eyleme katıldığından Mavi Tren'in Ankara'dan Adana'ya gelişinde gerekli teknik kontrollerin yapılamadığı belirtilmiştir. Aynı şekilde yazıda, Adana'dan Ankara'ya saat 19.30'da gitmesi gereken trenin teknik kontrollerinin yapılması amacıyla depo yoluna alınmasının düşünüldüğü ancak eyleme katılan personelin teknik kontrolleri yapılmamışbir okomotifin hareket ettirilmesinin yanlış olacağı iddiasıyla lokomotifin önüne durarak nareketine izin vermedikleri ifade edilmiştir. Söz konusu yazıda; belirtilen nedenlerle trenin seferine başlayamadığı, eylemin bitimini müteakip trenin bakım ve kontrollerinin muntazam olarak yapılarak 26/11/2009 tarihinde saat 00.01’de Adana Gar'dan hareket ettiği bilgisine yer verilmiştir.

18. Aynı yazıda; Mavi Tren'de iki makinist, bir jeneratör vagon görevlisi, iki tren şefi, iki kondüktör, bir yataklı vagon görevlisi, iki yemekli vagon görevlisinin görev yaptığı,görevli personelden kondüktör C.D.nin iş bırakma eylemine katıldığı, saat 00.00’da eylem pittikten sonra adı geçen kişinin trende görevli olarak Ankara'ya gittiği ifade edilmiş ve trendeki görevlilerin isimlerine yer verilmiştir. Anılan yazıda Mavi Tren'de görevli olduğu belirtilen personel arasında başvurucuların yer almadığı görülmektedir.
19. Öte yandan başvurucular disiplin cezalarının iptali talebiyle idare mahkemelerinde dava açmışlardır. Davaları Adana 1. İdare Mahkemesi (1. İdare Mahkemesi)ve Adana 2. Ídare Mahkemesi (2. Ídare Mahkemesi) tarafindan 6/11/2012, 24/1/2013,8/3/2013, 9/11/2013 ve 17/11/2013 tarihlerinde reddedilmiştir. Temyiz başvuruları13/12/2013, 30/4/2014, 26/1/2016 ve 15/3/2016 tarihlerinde; karar düzeltme başvuruları ise 5/11/2014, 12/3/2015 ve 1/12/2016 tarihlerinde Danıştay Onikinci Dairesi tarafindan reddedilmiştir.

20. Derece mahkemeleri kararlarında Avrupa Însan Hakları Mahkemesi (AİHM)kararları ve mevzuat hükümlerine yer verildikten sonra ölçülülük değerlendirmesi yapılmasıgerektiği belirtilmiştir. Kararlarda başvurucuların da aralarında bulunduğu demir yolu ulaşım hizmetlerinde görev yapan bir kısım personelin seslerini duyurabilmek için bir günlük işbırakma eylemine katıldığı, başvurucular dâhil yirmi üç personel tarafindan iş bırakma şeklindeki bu eylem yeterli görülmeyerek kendi görev sahalarında bulunmayan Adana Gar 2.yolda bulunan Mavi Tren'in teşkil manevrasını yapmak üzere makinenin depoya alınmasıesnasında makinenin önüne oturarak depoya alınmasını engellediği ve seferin tehir edilmesine neden olduğu belirtilmiştir. Kararlarda bu kişilerin kurumun gelir, prestij ve güven kaybına uğramasına sebebiyet verdikleri ve başvurucuların anılan fiilinin sendikal faaliyetin kapsamını aşar nitelikte bulunduğu ifade edilerek 1/8 oranında aylıktan kesme cezası ile cezalandırılmasına ilişkin işlemde ölçülülük ilkesine, kişilerin örgütlenme özgürlüğüne ve hukuka aykırılık bulunmadığına karar verilmiştir.

21. Danıştayın karar düzeltme taleplerinin reddine ilişkin kararları 30/12/2014,30/4/2015, 31/1/2017, 22/2/2017 ve 28/2/2017 tarihlerinde başvuruculara tebliğ edilmiştir.
22.Başvurucular süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
23.657 sayılı Kanun'un 26. maddesi şöyledir:
"…Devlet hizmetlerinin ve işlerinin yavaşlatılması veya aksatılması sonucunu doğuracak eylem ve hareketlerde bulunmaları yasaktır."
24.399 sayılı KHK'nın 19. maddesi şöyledir:
"…hizmetlerin yavaşlatılması veya aksatılması sonucunu doğuracak eylem ve hareketlerde bulunmalari, ... yasaktır."
25. Aynı KHK'nın 44. maddesi şöyledir:
"Teşebbüs veya bağlı ortaklıklardaki hizmetlerin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla sözleşmeli personelin görevleri ile ilgili kusurlu hareketleri, iş yerinde veya dışında teşebbüs ve bağlı ortaklıkla ilgili mevzuata aykırı davranışları nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması hariç, verilmesi gereken disiplin cezaları ile disiplin cezasıvermeye yetkili merciler ve disiplin kurulları hakkında bu Kanun Hükmünde Kararnamede hüküm bulunmayan hallerde teşebbüs veya bağlı ortaklık memurlarının tabi olduğu hükümler uygulanır. Ancak, kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektiren filler için sözleşme ücretinden kesme cezasi, aylıktan kesme cezası esaslarına göre uygulanır."
26.Mülga Yönetmelik'in 26. maddesi şöyledir:
"Birden fazla personelin toplu olarak aynı konuda söz ve yazı ile müracaatları ve şikâyetleri yasaktır. Kuruluş personelinin, hizmetlerini aksatacak şekilde memurluktan kasitlı olarak birlikte çekilmeleri veya görevlerine gelmemeleri veya görevlerine gelip de Kuruluş hizmetlerinin yavaşlatilması veya aksatilması sonucunu doğuracak eylem ve hareketlerde bulunmalari yasaktır."
27. Aynı Yönetmelik'in "Kademe İlerlemesinin Durdurulması Cezasını Gerektiren Fiil ve Haller" başlıklı 101. maddesinin ilgili kısımları şöyledir:
“11. .veya personel arasında iş ahengini bozarak tahrik ve teşvikte bulunmak 
26.Görev yeri sınırları içindeki herhangi bir yeri, toplanti, tören ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak"
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
28. Mahkemenin 26/9/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucuların İddiaları
29. Başvurucular; üyesi oldukları Sendikanın tüm ülke çapında yaptığı göreve 

gelmedikleri gerekçesiyle haklarında aylıktan kesme cezası verilmesinin Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 11. maddesine, Danıştayın ve AİHM'in yerleşik içtihatlarına aykırı olduğunu iddia etmişlerdir. Başvurucular sendikal faaliyetleri nedeniyle cezalandırılmalarının adil yargılanma, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ve örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdir.

30. Başvurucular; iç hukuk ve uluslararası hukukta tanınan haklara dayanarak demokratik tepkilerini göstermek amacıyla söz konusu etkinliğe katıldıklarını, kamu görevlilerine toplu eylem hakkının Sözleşme, Anayasa ve mahkeme kararları ile kesin piçimde tanındığını belirtmişlerdir. Başvurucular ayrıca Anayasa'nın 2. maddesinde devletin sosyal bir hukuk devleti olduğunun, 90. maddesinde de usulüne uygun yürürlüğe konulmuşıluslararası antlaşmaların kanun hükmünde olduğunun vurgulandığına işaret etmişlerdir.
31. Başvurucular, ceza mahkemesindeki yargılama sırasında TCDD 6. Bölge Müdürlüğü yöneticilerinin ifadelerinde trenin sefere çıkması için yeterli personel olmadığı,renin gerekli hazırlıkları yapılmaksızın sefere çıkmasının seferi tehlikeye atacağı, tek bir makinistin treni varması gereken noktaya götüremeyeceği, kendilerinin de içinde bulunduğu grubun engellemesi olmasa dahi teknik personel yetersizliği nedeniyle trenin yola çıkmasının nümkün olmadığı yönünde beyanlarının bulunduğunu belirtmişlerdir. Bu ifadelerin ve nahkemenin aynı yöndeki tespitinin derece mahkemelerinin kararlarında tartışılmadığını, bu nususların dikkate alınmadığını, sendikal faaliyetleri nedeniyle cezalandırılmaları yoluna gidildiğini ifade etmişlerdir.

B. Değerlendirme 
32. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

33. Anayasa Mahkemesi, daha önce iş bırakma eylemlerine ilişkin olarak bireysel paşvuruları incelemiş ve başvurucuların üyesi olduğu Sendikanın tüm Türkiye'de yaptığıgöreve gelmeme çağrısına katılarak mazeretsiz olarak göreve gelmedikleri gerekçesiyle disiplin cezası uygulanmasını sendika hakkına bir müdahale kabul ederek -uygulanan ceza ner ne kadar hafif bir ceza olsa da- toplumsal bir ihtiyaç baskısına tekabül etmediği, bu nedenle demokratik bir toplumda gerekli olmadığı sonucuna varmış ve ihlal kararı vermiştir Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014; Mehmet Çağdaș Serttaş, B. No: 2013/8516,5/1/2015; Nihat Çan, B. No: 2013/8745, 6/1/2015; Ayşe Yılmaz, B. No: 2013/8805, 6/1/2015;Selma Baș, B. No: 2014/1946, 6/1/2015; Hayati Aktop ve diğerleri, B. No: 2014/4199,10/6/2015; Selda Demir Taze, B. No: 2014/7668, 10/6/2015; Abidin Aydın Tüfekçi, B. No:2013/1315, 15/4/2015). Yine Anayasa Mahkemesi İsmail Aslan ve diğerleri (B. No:2013/7197, 8/9/2015) kararında, somut olayda adı geçen aynı Sendikanın çağrısı üzerine eldeki başvuruya konu olay sonrası eyleme katılan kişilerin görevden uzaklaştırılmasınıprotesto etmek amacıyla iş bırakma eylemi yapan ve ulaşım sektöründe çalışan kişilere disiplin cezası verilmesi nedeniyle sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.
34. Somut olayda ise başvurucular iş bırakma eylemine katılmaları nedeniyle değil renin önüne oturarak hareketine engel olmalari dolayısıyla disiplin cezasıyla ezalandırılmışlardır. Başvurucuların bu eylemiüyesi oldukları Sendikanın çağrısıüzerine işbrakma eylemine katilmalarına ek olarak ve yine toplu şekilde ika ettikleri bir fil 

oldugundan başvurucuların iddialarının bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
35. Anayasa’nın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34.maddesi şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkına sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil,şart ve usuller kanunda gösterilir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
36. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
37. Ülke çapındaki iş bırakma eylemi sürerken başvurucuların iş bırakma eylemine ek olarak trenin hareketine de engel olmaları dolayısıyla cezalandırılmaları nedeniyle toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahalede bulunulduğu kabul edilmelidir.

b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
38. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, … yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, .…. demokratik toplum düzeninin ... gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.'
39. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut paşvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik 
40. 657 sayılı Kanun'un 26. maddesi ile 125. maddesinin 399 sayılı KHK'nın 19.maddesi ile birlikte ele alınmak şartiyla Yönetmelik'in 26. maddesi ve 101. maddesinin tanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.


iMeşru Amac 
n. Meşru Alnaç

Anyasaesiifkaczaa sebeperdkdz koasa ykmençaoğçğ
varılmıştir.


ii.Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
(a)Demokratik Toplumda Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkının Önemi 

42. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini daha önce pek çok kez açıklamıştır. Toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakki, demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak için bir araya gelebilme imkânını korumayı amaçlamaktadır. Kolektif bir şekilde kullanılan ve düşüncelerini ifade etmek isteyen kişilere şiddeti dışlayan yöntemlerle düşüncelerini açıklama imkânı veren bu hak çoğulcu demokrasilerin gelişmesinde zorunlu olan farklıdüşüncelerin ortaya çıkması, korunması ve yayılmasını güvence altına almaktadır (Dilan Ögüz Canan [GK], B. No: 2014/20411, 30/11/2017, § 36; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B.No: 2013/3924, 6/1/2015, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B.No: 2014/920, 25/5/2017, § 79; Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 45).
(b)Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olması
43. Buna göre toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahale zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamıyorsa (bazı farklılıklarla birlikte toplantı hakkıbağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan, § 32; sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 73; Tayfun Cengiz, § 56; Adalet Mehtap Buluryer, B. No:2013/5447, 16/10/2014, §§ 103-105; grev hakkı bağlamında bkz. Kristal-İş Sendikası [GK],B. No: 2014/12166, 2/7/2015, § 70) ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamakla birlikte prantılı değilse (toplantı hakki bağlamında Dilan Ögüz Canan, §§33, 56; sendika hakkıbağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74) demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez.
(c)Barışçıl Toplantı Hakkı
44. Anayasa'nın 34. maddesi; fikirlerin silahsız ve saldırısız, başka bir ifade ile barışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıgüvence altına almıştır. Dolayısıyla toplantı hakkının amaci, şiddete başvurmayan ve fkirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Demokratik bir oplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle mevcut düzenin değiştirilmesi gerektiğini savunanlara dahi toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla bu fikirlerini ifade edebilme imkânı sunulmalıdır (Dilan Ögüz Canan, § 37; Åli Rıza Özer ve diğerleri, §§ 117,118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 80; Osman Erbil, § 47; Gülşah Öztürk ve diğerleri, B. No: 2013/3936, 17/2/2016, §§ 67, 68; Ömer Faruk Akyüz, B. No:2015/9247, 4/4/2018, § 54). Her türlü toplantı ya da gösteri günlük hayatın akışında belli bir 

karışıklığa sebep olabilir. Bu durumların varlığı toplanma hakkının ihlal edilmesini haklıgösteremez (Dilan Ögüz Canan, § 41; Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 119; Gülşah Öztürk ve diğerleri, § 69).

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
45. Anayasa Mahkemesinin tespit etmesi gereken husus başvuruya konu eylemin kamu düzenini bozduğu ya da bozma tehlikesini ortaya çıkarıp çıkarmadığıdır. Toplantı ya da gösteriler günlük hayatın akışında belli bir karışıklığa sebep olabilir. Yapılan eylem nedeniyle belli bir rahatsızlık düzeyini aşan ve kamu düzeninin ciddi derecede bozulmasına yol açan durumlar ile idarenin ve üçüncü kişilerin katlanması gerekmeyen bir külfetin somut olayda ortaya çıkıp çıkmadığının tespiti gerekir.

46. Bu çerçevede öncelikle başvurucuların amaçlarıyla birlikte eylemin niteliği ncelenmelidir. Başvurucular -kendi iddialarına göre- TCDD 6. Bölge Müdürlüğüyöneticilerinin bakımı yapılmamış bir lokomotifle ve brövesiz bir şahıs vasıtasıyla treni sefere sokmak suretiyle grevi kırmak, eylemi etkisiz hâle getirmek için yolcuların can ve mal güvenliğini dikkate almadan hareket etmesi üzerine trenin sefere sokulmaması ve böylelikle yolcuların can ve mal güvenliklerini sağlamak amacıyla hareket etmişlerdir. Buradan paşvurucuların trenin hareketini engellemekteki amacının -her ne kadar yolcuların güvenliği gerekçesini öne sürseler de- esasen katıldıkları iş bırakma eyleminin etkisinin azalmasını5nlemek olduğu anlaşılmaktadır.

47. Derece mahkemelerinin kararları incelendiğinde iş bırakma eylemi yapan başvurucuların trenin engellenmesi fiilleri nedeniyle sendikal amaçlarını aştıkları yönünde karar verildiği görülmektedir. Ceza mahkemesinin beraat kararında da eylemi yapanların trenin hareket güvenliğini sağlayacak kişiler olması nedeniyle gruptakilerin hiçbir eylemi olmamış olsa bile trenin hareket etmesinin fiilen söz konusu olamayacağı ifade edilmiş ve suçun unsurları oluşmadığı sonucuna ulaşılmıştır (bkz. § 16). Yine aynı yargılamada idare tarafindan sunulan yazıda, nöbetçi personel de söz konusu eyleme katıldığından trenin Ankara'dan Adana'ya gelişinde gerekli teknik kontrollerin yapılamadığı, Ankara'ya gidişi için kontrollerin yapılması amacıyla depoya alınmak istendiğinde ise başvurucuların bunu engellediği belirtilmiştir. Söz konusu yazıya göre bu kontrollerin yapılamaması iş bırakma eyleminden kaynaklanmıştır. Aynı yazıda başvurucuların trende görevli olduğu belirtilen kişilerden olmadığının belirtildiği görülmüştür (bkz. § 18). Bireysel başvuruya konu olan idare mahkemeleri kararlarında başvurucuların kendi görev sahalarında bulunmayan Adana Gar 2. yolda bulunan treni engelledikleri belirtilmiştir. Bu duruma göre başvurucuların o sahada görevli olmadığı hususu ile olayın koşulları ve tüm dosya kapsamındaki bilgiler dikkate alındığında trenin başvurucuların engelleme fiili olmasaydı hiçbir şekilde sefere çıkamayacağı iddiası kesin bir tespite konu olmamıştır.

48. Başvurucular hakkında kamu kurumu faaliyetlerini cebir veya tehdit kullanarak engellemek suçundan ceza davası açılmıştır. Ceza mahkemesi verdiği beraat kararında eylemi ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması suçu yönünden değerlendirerek yaptığıvargılama sonucunda başvurucuların cebir, şiddet veya tehdit içeren eylemlerinin gözlenmediği, gruptakilerin hiçbir eylemi olmamış olsa bile trenin hareket etmesinin fiilen öz konusu olamayacağı yönünde gerekçelere yer vermiş ve başvurucuların trenin hareket güvenliğini sağlayacak kişiler olmasını da dikkate aldığını belirtmiştir. Disiplin cezasına esas il ise ilgili Yönetmelik'te "personel arasında iş ahengini bozarak tahrik ve teşvikte 

bulunmak ve görev yeri sinirlari içerisinde herhangi bir yeri toplanti toren ve benzeri amaçlarla izinsiz kullanmak veya kullandırmak" şeklinde tanımlanan eylem olarak nitelendirilmiştir.

49. Disiplin cezaları kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla öngörülmüş, yapma veya yapmama biçiminde beliren davranış kurallarının ihlali hâlinde uygulanan idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerini yürütenlerin görev, yetki ve sorumlulukları kamu hizmeti ve hizmet gerekleri ile sınırlandırılmış; bu sınırlar dışına çıkanların ise disiplin cezaları ile cezalandırılması ilgili kanunlarda öngörülmüştür. Korunan nukuki değer ile ihlalin neden olduğu hukuki sonuçların aynı olmaması, idari suç ve cezalar le adli suç ve cezalar arasındaki temel farklılığı oluşturmaktadır (AYM, E.2018/14,K.2018/112, 20/12/2018, § 7). Bu nedenle başvurucular ceza yargılamasında beraat etseler dahi bu husus ilgili mevzuatına göre disiplin cezası uygulanmasına engel teşkil etmeyecektir.Zira engelleme olmasaydı trenin sefere çıkıp çıkamayacağı hususu ceza yargılamasında önem arz etse de disiplin hukuku yönünden tek başına etkili bir unsur değildir.
50. Sonuç olarak somut olayda Sendika kararında belirtilen iş bırakma eylemine ek plarak yapılan -trenin fiilen engellenmesi şeklindeki eylemin amaçlari, seçilen protesto yönteminin niteliği ve her iki yargılamadaki tespitler gözönüne alındığında- iş bırakma eyleminin sonuçlarından bağımsız olarak eylemin sonuçlarının toplantı hakkının yol çabileceği ve katlanılması gereken belli bir düzeye kadar olan karışıklıktan öteye geçtiği,paşkalarının haklarının engellenmesi noktasında ağır bir külfete yol açtığı anlaşılmıştır benzer yöndeki karar için bkz. Güral Doğan, B. No: 2015/7453, 18/4/2019, § 54).Dolayısıyla Sendika kararında belirtilen iş bırakma eylemini aşar suretteki bu eylemleri nedeniyle başvuruculara disiplin cezası verilmesi şeklindeki müdahalenin kamu düzeninin korunması amacı bakımından zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiği kabul edilmelidir. Ayrıca eylemin amacı ve niteliği ile verilen disiplin cezası birlikte dikkate alındığında müdahalenin kamu düzeninin korunması meşru amacıyla orantılı olduğu sonucuna ulaşilmiştir.

51. Açıklanan gerekçelerle şikâyet edilen disiplin cezasının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğu sonucuna varılmış olup başvurucuların Anayasa’nın 34.maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının İHLAL EDİLMEDİĞİNE,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 26/9/2019tarihinde OYBiRLiĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN 
Üye Kadir ÖZKAYA 
Üye Selahaddin MENTEŞ