Anayasa Mahkemesinin 20/3/2024 Tarihli ve 2020/8510 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-07-10

10 Temmuz 2024 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32598
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
BİKA SERVİS OTO ONARIMI VE YEDEK PARÇA TİC. LTD. ŞTİ. BAŞVURUSU (2)
Başvuru Numarası: 2020/8510

Karar Tarfhi : 20/3/2024


Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Irfan FIDAN 

Muhterem INCE 
Yılmaz AKÇİL 
Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR 
Başvurucu : Bika Servis Oto Onarımı ve Yedek Parça Tic. Ltd.$ti.
Vekili : Av. Şeref DURSUN 

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, idari para cezasıma karşı açılan iptal davasında davanın sonucuna etkili iddianın kararda karşılanmaması nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2.Başvurucu Şirket, otomobil bayisi ve yetkili servis olarak hizmet vermektedir.
3. Başvurucuya onarım için 22/12/2018 tarihinde araçınt teslim eden Y.K. ikame araç olarak yine başvurucu adına kayıtlı olan 34... plakalı aracı 15/3/2019 tarihinde bedelsiz olarak teslim almıştır.

4. İstanbul Trafik Denetleme Şube Müdürlüğü ekiplerince 26/3/2019 tarihinde yapılan yol denetiminde başvurucuya ait 34... plakalı araçla çalışma izni/ruhsatı olmadan ticari amaçlı yolcu taşımacıliğı yapıldığının tespiti üzerine 13/10/1983 tarihli ve 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu'nun ek-2/3-A maddesi uyarınca aracın trafikten altmış gūn süre ile men edilmesine ilişkin tutanak düzenlenmiştir. Tutanak araç sürücüsü Y.K. nezdinde düzenlenmiştir.

5. Başvurucu, aracın trafikten men edilmesine ilişkin 26/3/2019 tarihli kararın iptali talebiyle İstanbul 9. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu, aracın Y.K.ya verilen ikame araç olduğunu ve kendilerinin korsan yolcu taşımacılığı faaliyeti yapmadığını vurgulamıştır. Mahkeme davayı 26/9/2019 tarihli kararıyla reddetmiştir. Kararı gerekçesinin ilgili kısmı şu şekildedir:
".Uyuşmazlıikta, emnłyet yetkilileri tarafindan yapılan denetimde davaciya alt araç lle çalışma izni/ruhsatı almadan ticart amaçlı olarak yolcu taşındığının araç sūrücüsünūn beyanı ile sabit olduğu, bu hususun tutanak ile kayıt altına alındığı ve tutanağı araç

sürücüsü tarafindan tmzalandığı görülmekte olup, dosyadakl mevcut bilgi ve belgelerin incelenmesinden yukarıda amlan mevzuat hükümleri uyarınca sóz konusu araca att bulunması gereken çalışma izniruhsatı bulunmadığı görülmektedir.
Bu durumda, davacı şirkete ait araç lle ügili belediyeden çalışma tzin/ruhsauıalınmadan belediye sınırları dahtlinde ticari amaçh yolcu taşındığının tutanaktaki beyanlar ile sabit olduğu görüldūğünden ve dosyada aksini ispatlar nitelikte bir bilgi ve belge yer almadığından, davacıya ait aracı 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun Ek-2/3-A.maddesi uyarınca trafikten men edilmesine iltşkin işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmamaktadır."
6. Başvurucunun istinaf talebini inceleyen İstanbul BölgeIdare Mahkemesi 8.Idari Dava Dairesi 14/1/2020 tarihli kararıyla istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmiştir.
7. Nihai karar 29/l/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş. başvurucu 28/2/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasina karar verilmiştir.

9.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME 
10. Başvurucu Şirket, ikame olarak verdiği aracın sürücüsü tarafindan korsan taksicilikte kullanımasınin kendi kusuru olmadığıi ve aracın trafikten men edilmesiyle maddi kayba uğradığını belirterek adil yargılanma hakkıın ihlal edildiğini iddia etmiştir.
11. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların bukuki tavsifini kendisi takdir eder. Somut olayda başvurucunun temel iddiası, Şirketlerinin ikame olarak verdiği aracın sürücüsütarafindan korsan taksicilikte kullanıldığıa ve bunun kendilerinin kusuru olmadığıhususunun derece mahkemelerince değerlendirilmediğine yöneliktir. Bu nedenle başvurucunun iddialarının adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkıyönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

12. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
13. Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı gerekçeli karar hakkı güvencesini de kapsamaktadır (daha geniş değerlendirme için bkz. Abdullah Topçu, B.No: 2014/8868, 19/4/2017, § 75). Nitekim Anayasa'nın 141, maddesinin Üçüncü fikrasında "Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma yükümlüłüğü yūklenmiştir. Mahkemelerin anılan yūkümlülūğü,yargılamada ileri strülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde aynntılı yanıt vermesi gerektiği şeklimde anlaşılamaz. Ancak mahkemeler, kendilerine sunulan tüm iddialara yanıt vermek zorunda đeğilse de (Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, § 56)davanın esas sorunlarını inceledikleri gerekçeli karardan anlaşılmalıdır. Bir kararda tam olarak hangi unsurların bulunması gerektiği davanın niteliğine ve şartlarına bağlıdır.Muhakeme sırasında açık ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte olması hâlinde 

davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mahkemelerce makul bir gerekçe ile yanıt verilmesi gerekir (Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014, §35). Aksi bir tutumla mahkemenin davanın sonucuna etkili olduğunu kabul ettiği bir husus hakkında ilgili ve yeterli bir yanit vermemesi veya yanıt vermeyi gerektiren usul veya esasa dair iddialarıcevapstz bırakması hak ihlaline neden olabilecektir (Sencer Başat ve diğerleri, § 39).
14. Somut davada başvurucu; otomobil bayisi ve yetkili servis olarak hizmet verdiğini, bu kapsamda ikame araç temini faaliyetiyle de iştigal ettiğini ifade etmiştir.Başvurucu, sahibi olduğu ve trafikten men cezasına konu edilen aracın Y.K.ya verilen ikame araç olduğunu ve kendisinin korsan yolcu taşımacılığı faaliyeti yapmadığını ileri sürmüştür.Mahkeme başvurucuya ait araç için ilgili belediyeden çalışma izini/ruhsatı alınmadan belediye sınırlan dâhilinde ticari amaçh yolcu taşındığının sabit olduğu gerekçesiyle başvurucuya ait aracın trafikten men edilmesine ilişkin işlemin hukuka uygun olduğunu değerlendirmiştir.

15. Hukuk devletinde bir kimsenin başkalarının fillerinden sorumlu tutulmasıkanunda öngörülen çok istisnai hâller dışında kabul edilemez. Çağdaş hukuk sistemleri bireyin özerkliğini esas alarak ona haklar bahşetmekte ve sorumluluklar yüklemektedir. Bir kimsenin hukuken ve filen davranışlarını kontrol etme güctinü ve yüktimlülüğünü haiz olmadığı başka bir bireyin fillerden dolayı kamu otoritelerinin yaptırımına maruz kalmaşıbireysel ðzerklik düşüncesiyle bağdaşmamaktadır (Sebtha Kaya [GK], B. No: 2018/34124,20/5/2021, § 54).

16. Bu itibarla korsan yolcu taşımacılığı faaliyeti yapıłmasına bağlı olarak başvurucuya ait aracın trafikten men edilmesine dair tesis edilen işleme karşı açılan bir davada davactnın hangi filiyle korsan taşımacılık faaliyetine sebep verdiğinin açıkça ortaya konulması önemlidir. Bu kapsamda derece mahkemelerinden beklenen, belirtilen faaliyet kapsamında elde edilen bilgilerin neler olduğunu kararında belirtmesidir. Burada ðnemli olan husus, korsan taşımacılık faaliyetini doğuran tespitlerin davacının şahsıyla doğrudan bağlantısını ortaya koyabilecek nitelikte olmasıdir. Yine bu noktada derece mahkemelerince sőz konusu bağlantının nasıl kurulduğunun detayh bir şekilde gerekçelendirilmesi keyfiliğin ôntne geçilebilmesi adma Önemlidir.

I7. Başvuruya konu olaydaki kabahatin oluşması için ilgili belediyeden çalışma ruhsatı almmadan ticari amaçlı yolcu taşınması gerekir. Somut olayda Mahkeme,başvurucunun aracı geçici süreyle ikame olarak bir başkasına veren firma olmasını idari para cezası yaptırımı uygulanması için yeterli görmüiştür. Diğer bir ifadeyle salt belli bir statüde (müłkiyet hakkı sahibi) olma idari para cezası yaptırımı uygulanmasına gerekçe yapılmıştır.Ancak aracın kullanımını başka bir kimseye bırakanın ya da herhangi bir şekilde oluşturdukları hukuki ilişki çerçevesinde aracı sürücüye teslim eden araç sahibinin sürücüntn aracı kurallara aykını şekilde kullanması nedeniyle idari bir cezaya maruz kalması başkasının filinden dolayı cezalandırılması sonucunu doğurabilir.

18. Bu durumda Mahkeme, araç sahibinin iddiasına rağmen aracın başka şahıs tarafindan amacı dışında kullanılıp kullanılmadığını değerlendirmemiş; bu konuda bir tespit yapmamıştır. Başvurucunun ðne sürdüğü iddialarının uyuşmazlığı sonucu ile doğrudan ilgili olduğu dikkate alındığında bu iddiaların derece mahkemeleri tarafindan değerlendirilmesi ve yeterli bir gerekçe ile karşılanmasi gerekir.


19. Kural olarak ilk derece mahkemesi kararında esasa ilişkin hususlarda yeterli gerekçe bulunması hâlinde istinaf merciince bu karara atif yapılarak değerlendirme yapılmasımakul görülebilir. İlk derece mahkemesi kararmnda gerekçe bulunmadığı hâllerde ise başvurucular tarafindan ileri sürülen esaslı itirazları istinaf mercii tarafindan gerekçeli şekilde karşılanmalıdır. Somut olayda başvurucunun uyuşmazlığın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki iddiasının ilk derece mahkemesince kararda tartışılmadığı ve buna gerekçe oluşturulmadığı gibi Bölge İdare Mahkemesince de karşılanmadığı görülmūştür.
20. Bu itibarla başvurucunun uyuşmazlığın sonucuna etkili iddia ve itirazlarının ilgili ve yeterligerekçe ile karştlanmadığı anlaşıldığından gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği sonucuna varilmıştır.

21. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alman adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar bakkımn ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
22. Başvurucu; ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması talebinde bulunmuştur.

23. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerlerl (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir ömeğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Istanbul 9. Idare Mahkemesine (E.2019/1019, K.2019/1889) GÖNDERILME$İNE,
D.446,90 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.246,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,

E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten &deme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESfNE 20/3/2024tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.