Anayasa Mahkemesinin 1/12/2022 Tarihli ve 2018/2540 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2023-03-22

22 Mart 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32140
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:GENEL KURUL KARAR 
NARİN KURT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/2540Karar Tarihi : 1/12/2022
Başkan ; Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvckili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportör : Nahit GEZGİN Başvurucu : Narin KURT Vekilleri : 1. Av. Turgut KAZAN 2, Av. Aslı KAZAN 3. Av. Serdar LAÇIN 
1. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, bir kişinin kolluk görevlisi tarafından Öldürülmesi ve olay hakkında etkili ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının iblal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 18/1/2018 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ðn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul cdilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vcrilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştír.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı22/12/2020 tarihinde beyanda bulunmuştur.

7. İkinci Bölüm başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir 
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracıhığıyla temin edilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
9. İstanbul il Emniyet Müdürlüğünün birimleri Soma'da meydana gelen maden kazasında yaşamıı yitiren işçilerle kamuoyunda Gezi Parkı eylemleri olarak bilinen toplumsal olaylarda ölen B.E.yi anmak için Okmeydanı ve çevresinde 22/5/2014 günütoplantı ve gösteri yürüyüşü yapılacağı bilgisine ulaşmıştır. Bu bilgide bir terör örgütünün provokasyonu sonucu sōz konusu gösterilerin şiddet eylemlerine dönüşebíleceği belirtilmiştir. Bu nedenle Müdürlüğün -Tcrörle Mücadele ve Güvenlik Şubesi birimlerinde görevli memurları başta olmak üzere- birçok memuru, olay günü söz konusu yerde görevlendirilmiştir.

10.Olay tarihinde otuz yaşında ve yaklaşık beş yıllık meslek tecrübesine sahíp olan memur S.K., zırhlı bir araçla bölgede görevlendirilen dört kişilik ekipte yer alan polislerden biridir, S.K., Bilecik Polis Meslek Eğitim Merkczinden 2009 yılında mczun olduktan sonra Beşiktaş İlçe Emniyet Müdürlüğünde çalışmaya başlamıştır. S.K. burada bir müddet sadece emniyet müdürünün makam atacının şoförlük görevini yerine getirmiş, ardından Önleyici Hizmetler Büro Amirliğinde görev almıştır. Burada ckip memurluğunun yanında kimi zaman büro hizmetlerinde görev alarak telsiz sorumluluğunu da üstlenmiştir. Bu zaman zarfinda S.K. makam aracı şoförlüğünü yapmaya devam etmiştir. S.K. olaydan kısa sürc önce 2014yıhının Ocak ayında Terörle Mücadele Müdürlüğünde (TEM) görevlendirilmiş, burada da bir ay süresince şube müdürünün şoförlüğünü yapmasının ardından zırhlı araç ekibinde görevlcndirilmiştir. Bu görevi sırasında FN diye tabir edilen boyalı ve küçük bir top şeklinde plastik mermi atan silahla ilgili olarak kısa süren (3 gün) bir eğitim programına katıimıştır.
11.Olay günü sabah saatlerinde Okmeydanı Ticaret Meslek Lisesi önünde bir grup öğrenci, derslere katılmayıp oturma eylemi başlatmış; okul önünde görevlendirilen güvenlik güçleri gruba müdahale etmemiştir. Ancak yüzleri bezle kısmen gizlenmiş yaklaşık yirmi kişilik grup karşı yönden yaklaşarak güvenlik güçlerine taş, havai fişck ve molotofkokteyli ile saldırmıştır. Güvenlik güçleri saldırıyı gaz bombasıyla karşıltk vererek savuşturmuş, ardından grup olay yerinden uzaklaşmıştır. Bir müddet sonra grubun özel bir hastanenin girişini 

barikatla kapattığı bilgisine ulaşan güvenlik güçlerinin bir kısmı okul önünden hastane bölgesine hareket etmiştir. Gösteriler bir süre sonra güvenlik güçlerine taş, sopa ve molotofkokteylinin kullanıldığı saldırılara dönüşmüştür. Olayın bundan sonraki aşamasında güvenlik güçleri saldırganları sokak aralarına kadar kovalamaya başlamştır. Güvenlik güçlerinin zırhlı araçlar da kullanarak gerçekleştirdiği takip, Piyale Paşa Caddesi ve caddcye çıkan sokakjarda -eylemcilerin bu yöne kaçmaları sonucunda- yoğunlaşmıştır.
12. Polis memuru S.K,nın görevli olduğu zırhlı araç da polisin cylemcileri yakalama çabası sırasında dar bir sokaktan Piyale Paşa Caddesi'ne gitmekteyken caddenin köşe noktasına yaklaştığında önünden geçen bir ekmek dağıtım aracı nedeniyle durmuştur.Zırhlı araçta gerektiğinde kullanıimak üzere bir adet FN silahı ile gaz bombaları vardır.Kâğıthane İlçe Emniyet Müdürlüğünün bu aracı yakından takip eden zırhlı aracında da sekiz memur ile olaylara müdahalede kullanılmak için hazırlanmış göz yaşartıcı gaz silahlarıbulunmaktadır. Olayların gerçekleştiği sokak ile Piyale Paşa Çaddesi'nin kesiştiği noktada,zırhlı araçların gelmesini bekleyip yaya olarak sokak arasındaki saldırgan göstericileri yakalamaya çalışan Komiser Yardımcısı E.Ö.nün amirliğindeki beş altı kişilik bir polis ekibi bulunmaktadır. Bu polislerin bazılarında SMOKE diye tabir edilen gaz bombaları vardır.Göstericiler, polislere molotofkokteyli ile saldırmaya devam etmiştir. Güvenlik güçlerince uygulamaya konulan yakalama planlamasına gōre takip sırasında zırhlı araçların havalandırma mazgallarından FN silahıyla göstcricilerí diğerlerinden ayırt etmek amacıyla boyalı mermi atilmakta, bu şekilde işaretlenen göstoriciler yaya polis memurlarınca yakalanmaktadır. Ancak bir süre sonra beklenmedik bir gelişme olmuş; sokaktaki ekmek dağıtım aracı önünden geçtiği sırada S.K.nın içinde olduğu araca atılan bir molotofkokteyli,ön camdaki havalandırma mazgalına isabet etmiş ve araç yanmaya başlamıştır. Alevler aracın içini kısmen sardığı csnada şoför koltuğundaki memur V.A. ile Ekip Şefī Ş.A. kendilerini dışarıya atmış, aracın arkasındaki memurlar S.K. ile B.A. peşlerinden araçtan inmiştir.Olaydan sonra düzenlenen adli raporlara göre araçtaki yangın nedeniyle memurların el, yüz ve kollarında farklı derecede yaniklar meydana gelmiştir. V.A.nın vücudundaki yanıklar iki ay görev yapmasına engeł niteliktedir, Diğerlerinin yanıkları daha hafif derecededir. Zırhlıaraçtaki yangın, takipteki zırhlı araçtaki memurların yardımıyla kısa sürede söndürülmüştür.
13. Memurların zırhlı aracın yanmasıyla araçtan inmesinden sonraki olayların seyri konusunda başvurucunun iddialari, S.K.nın yetkili mercilerdeki savunmaları ile olaya ilişkin kovuşturma sonucunda varılan değerlendirme arasında farkhlıklar bulunmaktadır. Ancak ihtilaf konusu olmayan husus, memurların araçtan inmesi sonrasında da diğer sokaktan yaklaşan başka bir grubun araca ve memurlara molotofkokteyli atmaya devam ettiği, bu memurlar ve diğer araçtaki bazı memurların saldırıyı defetmek için silahlan ile havaya ateşettikJeridír. Olaya ilişkin kovuşturmada verilen kararda, S.K.nın araçtan indikten sonra molotofkokteyli atan ikinci gruptaki (C.K. dâhil toplamda dört kişi) C.K.yı hedef alarak ateşettiği ve elde edilen delillere göre silah sesi duyulduğu anda C.K.nın kaçmakta ve başka bir sokağa girmekte olduğu açıklanmıştır (bkz. § 34).

14. Bu olaylar yaşanmaktayken Piyale Paşa Caddesi'ndeki Okmeydanı Çemevi'nde yaşananlardan haberi olmayan kişiler, bir cenaze için mcrasim hazırlığı yapmaktadır.Cemevinin avlusunda 15-20 kişilik kalabalik içinde cenaze töreninin gerçekleşmesini bekleyen U.K., başına mermi isabet etmesi sonucu yaşamını yitirmiştir. Yaşamınıyitirdiğinde otuz yaşında olan U.K., İstanbul'daki bir belediyede işçi olarak çalışmakta olup U.K.nın başvurucuyla olan cvliliğinden iki yaşında çocuğu bulunmaktadır.

15. Polislere saldıran grupta olduğu açıklanan C.K. hakkında ceza soruşturmasının başlatıldığı başvuru dosyasındaki belgelerden anlaşılmakla birlikte bu soruşturmada olayın başlangıeı ile seyrinin nasıl kabul edildiğine, soruşturmanın akıbetine dair bir bilgi ve belgeye rastlanmamıştir.

A. Olaya İlişkin Ceza Muhakemesi Süreci 
16. Güvenlik güçleri, olay hakkında tutanaklar düzenlemiştir. Tutanaklarda uyarıamacıyla havaya ateş edildiği belirtiłmiştir. Olay yeri incelemesi bir sonraki gün yapıłmak istenmiş ise de bu konuda düzenlenen tutanağa göre olay yerindeki kalabalığın dağılmamasınedeniyle mesafe õlçümleri yapılamamıştır. Ölenin babasının müşteki, cemevi başkanının ve bazı polis memurlarının tanık olarak dinlcnilmesi ve bu tarihe kadar elde edilmiş kamera görüntülerinin izlenmesiyle yetinilerek incelemeye son verilmiştir. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcıłık) tarafindan açılan soruşturmada, U.K.nın cesedinden çıkan mermi çekirdeği üzerinde yapılan incelemeler neticesinde U,K.nın ölümüne sebep olan atıişın memur S.K.nın tabancasından yapıldığı anlaşılmıştır. Bu olay kapsamında polis memurlarına ait on beş silah incelenmiştir.

17. Cumhuriyet Başsaveılığı 30/5/2014 tarihinde İstanbul Valiliğinden memur S.K.hakkında soruşturma izni talep etmiştir. Bu talepte S.K.nın kendisine ve mesai arkadaşlarına yönelen ve tekrarı mümkün olan saldırıyı bertaraf etmek için C.K.ya ateş ettiği ancak C.K.ya isabet etmeyen merminin aym caddede bulunan cemevinin bahçesindeki U.K.nın ölümüne sebebiyet verdiği açıklanmıştır. Talepte, S.K.nın silahını 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 25. maddesinde düzenlenen meşru savunma koşulları altında C.K.ya yönelik kullandığı ancak C.K.nın bu anda kaçmakta ołması nedeniyle isabet sağlayamadığı,U.K.nın őlümünden sorumlu olduğu ayrıca ve açıkça belirtilmiş; sonuç olarak saldırıya karşıgerekli ve orantılı olduğu değerlendirilen silahlı güç kullanımında hedefte hata yapılıp saldırıya katılmayan kişinin ölümüne sebebiyet verildiği ifade edilerek S.K. hakkında taksirle öldürme suçundan soruşturma izni verilmesi talep edilmiştir.

18. Bu taleple birlikte İstanbul Il İdare Kurulu, S.K. hakkında ön inceleme yapmiştır. Ön inceleme sonucunda düzenlenen 27/5/2014 tarihli raporda; S.K.nın yanan araçtan indikten kısa bir sürc sonra cemevi yönünden tekrar gelerck molotofkokteyli atan gruba ateş etmeye başladığı sırada gruptaki bir kişinin yan sokağa girmek üzere olduğunun belirlcndiği, S.K.nın tecrübesizliği nedeniyle korku ve paniğe kapıldığı, kullanmaması ya da usulüne uygun kullanması gereken silahla U.K.nın ölümüne sebebiyet verdiği açıklanmıştır.
19. İstanbul Valiliği 27/6/2014 tarihinde S.K. hakkında soruşturma izni vermiştir.U.K.nın ölümü nedeniyle Başsaveılıkça açılan soruşturma olay günü gerçekleşen gösteriler,göstericilerin polislere yönelik saldırıları ve S,K.nın aralarinda olduğu polislcrin göstericilere yönelik eylemlcriyle ilgili olarak devam etmiştir. S.K. soruşturmanın tek şüphelisidir.
20. Başvurucu vekilleri, Başsavcılığa başvurmuş; S.K.nın TEM'de gõrev yapmasınıve Cumhuriyet savcısının terörle mücadele kapsamındaki suçları soruşturmakla yetkili olup soruşturma izni istediği yazıda meşru savunma ilc orantılı güce vurgu yapmasını gerekçe göstererek soruşturma işlemlerinin Başsavcılığın Memur Suçları Bürosunca yürütülmesini talep etmiştir.


21. Başsavcılık 1/7/2014 tarihinde, ölümle sonuçlanan olaya ilişkin soruşturmanın ölü muayene işlemini yapan ve ilk soruşturma talimatını veren Cumhuriyet savcısı tarafından yürütülmesi gerektiği gerekçesiyle soruşturma dosyasının başka bir soruşturma birimine ve Cumhuriyet savçısına aktarılmasını gerektirecck bir husus bulunmadığına karar vermiştir.
22.Başsavcılık, soruşturma kapsamında olay yerindeki güvenlik kameraları, cemevi güvenlik kamerası, zırhlı araç kameralarının kayıtları ile medya kuruşlannın kayıtlarını temin etmiş; kayıtlara ilişkin İnceleme Tutanağı düzenlemiştir. Başsaveılık 28/5/2014-17/9/2014tarihleri arasında polis memurları ile diğer kişilerin tanıklığına başvurmuş, şüpheli S.K.nın ifadesini ve başvurucunun sorumlulardan şikâyetçi olduğuna ilişkin beyanını almıştır.
23. Olaya ilişkin kamera kayıtlarında bir polis şefinin "Sıkma, sıkma." şeklinde bağırarak talimat verdiği medyada yer almıştır. Olay günü resmî olmayan kıyafetleriyle yaya ekipte gõrev yapan Komiscr Yardımcısı E.Ö. 19/8/2014 tarihinde Başsavcılıkta tanık sıfatıyla alınan ifadcsinde; zırhlı araca saldın gerçekleştirildikten sonra araçtaki memurların inerek havaya ateş etmeye başladığını, sorumluluğundaki memurłarın da yaşadıkları heyecan ve şok nedeniyle ateş edebileceklerini düşündüğündcn onları engellemek için "Skma sıkma." diye bağırdığım, emir ve talimatının zırhhı araçtan inen polislere yönelik olmadığını, bu polislerle arasındaki mesafenin 15-20 metre olup bir yandan da silahla havaya ateş edildiğinden sesinin gárevlilere ulaşmasının mümkün olmadığını sðylemiştir. E.Ö. ayrıca S.K.yı tanımadığını ve S.K,nın cemevinde bulunan kişilere ya da olay yerindeki göstericilere ateş edip etmediğini görmediğini ifade ctmiştir.

24. S.K. 21/8/2014 tarihinde Başsavcılıkta alınan ifadesinde; eylemcileri yakalamak için takibe başladıklarını, FN diye tabir edilen ve plastik mermi atabilen silahla olası saldırıya karşılık verebilmek için aracın arkasında hazır beklediğini, aracın yanmaya başlamasınedeniyle zırhlı araçtan indikten sonra yüzleri bezle gizlenmiş kişilerin molotofkokteyli ile kendilcrine yaklaştığını görüp aracın arkasındaki tabancayı aldığını, bir kişinin molotofkokteylini kendilerine firlatmakta olduğunu gördüğünde ayaklarnı hedef alarak ateşettiğini söylemiştir. S.K. başka eylemçiler olduğu için havaya çok sayıda ateş ettiğini de ifade etmiştir. S.K. hedef alarak ateş etmesine rağmen saldırganı iskalamasına saldıryla şoke olmasını, saldırganın konumunu ve kaçmakta olmasını gerekçe göstermiştir. Cumhuriyet savcısi, ön incelemede alınan ifadesinde S.K.ya niçin sadece saldırganları korkutmak amacıyla yere ve havaya ateş ettiğini söylediğini sormuştur, S.K. ön inceleme sırasında da saldıganı hedef alarak ateş ettiğini söylemesine rağmen belki doğru ifade edememesi, bir diğer ihtimal ifadesini tutanağa aktaran görevlilerin hatası nedeniyle bu ifadesiyle çelişir bir durum oluştuğunu söylemiştir.

25. Bakanlık Adli Tip Başkanlığının 8/8/2014 tarihli otopsi raporuna görc U.K.başına aldığı öldürücü nitelikteki mermi isabeti yarası nedeniyle yaşamını yitirmiştir. Mevcut bulgulara göre silahla atış, uzak mesafeden yapılmıştır.

26.Başsavcıhık tarafiından 4/9/2014 tarihinde olay yeri incelemesi yapılmıştır. Olay yeri incelemesinde gerekli ölçümler yapılarak S.K. ile Ölen arasmdaki mesafe (73,5 m) ve yükseklik farkı (9,68 m) ile S.K.nın bulunduğu yerin silah sesinin duyulduğu anda eylemci C.K.ya mesafesi (31 m) belirlenmiştir. Bu inccleme neticesinde S.K.nin silahından çikan merminin C.K.nın baş hizasının 26 em uzağından geçtiği anlaşılmış, ayrıca olay yerinc ilişkin bir kroki düzenlenmiştir. S.K.nın tabancasıyla ateş ettiği andaki konumuna göre eylemci C.K.nın bulunduğu yönde cemevi, S.K. ile cemevi arasında kot farkı bulunmaktadır. S.K.nispeten yüksek bir konumdadır.


27. Başsavcılık, S.K. hakkında kamu davası açmıştır. Başsaveılığın iddianamesinde şüphelinin kendisine ve diğer polis memurlarına yönclik, tekrarı da muhakkak olan saldırıyıdefetmek amacıyla ve saldırıyı gerçekleştiren kişileri bedef alarak silahıyla ateş ettiği, ne var ki hedefe isabet sağlayamayip hedefle aynı istikametteki cemevinin avlusunda olan U.K.nın ðlümüne yol açtığıbelirtilmiş; bu sebeple taksirle öldürme suçundan cezalandırılması talep edilmiştir.

28. İstanbul 85. Asliye Ceza Mahkemesi (Asliye Ceza Mahkemesi) eylemin olasıkasıtla öldürme suçunu oluşturma ihtimali bulunduğu ve bu suça ilişkin kovuşturma görevinin ağır ceza mahkemelerine ait olduğu gerekçesiyle 28/10/2014 tarihinde tensiben görevsizlik kararı vermiştir.

29.Görevsizlik kararına sanığın itirazı, İstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesince kesin olarak reddedilmiştir.

30. Görevsizlik kararının bu şekilde kesinleşmesi sonucu iddianamenin İstanbul 11.Ağır Ceza Mahkemesince (Ağır Ceza Mahkemesi) 31/12/2014 tarihindeki kabulle başlayan kovuşturma evresinde sanığın savunması almmış, başvurucu ile çok sayıda tanığın beyanına başvurulmuştur, S.K., savunmasında kendilerine doğru gelmekte olan kişinín ayaklarına bir kez ateş cttiğini, araçtaki FN silahını hava ilc çalışması ve havayı aldığı tüp şeklinde bir parçası olması nedeniyle kullanamadığını söylemiştir. S.K., Başsavcılıktaki ifadesinde bu silahın saldırıdan önce kendisinde ve kullanıma hazır olduğunu söylemiş ise de silahı olaydan Önce araç şofðrü koltuğu ile yanındaki koltuğun arasındaki boşluğa koyduklarını ifade etmiştir. Ayrıca olay nedeniyle çok üzgün olduğunu ve mahkemenin vereceği karara razıolduğunu söylemiştir.

31. Ağır Ceza Mahkemesi, başvurucunun takipte olan ikinci zırhlı araçtaki kamera görüntülcri üzerinde oynama yapıldığı iddiasını araştırmış ve bu konuda bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Jandarma Genel Komutanlığı tarafindan hazırlanan raporda, görüntüleri içeren sabit disk üzerinde herhangi bir silme, değiştirme veya başkaca benzer müdahale ołmadığıaçıklanmıştır. Rapora göre olaydan kısa süre önce kameraya farklı açıda görüş sağlayan kumanda kolu ile kayıtta geri dönüşü sağlayan tuş hatalı olarak kullanıldığından kamera bir süre kayıt yapamamiştır.

32. Kovuşturmada 19/2/2016 tarihinde yapılan duruşmada, olaya ilişkin dava dosyasında mevcut görüntüler ile başvurucu vekili ve sanık müdafi tarafindan sunulan görüntüler Mahkeme Heyetince izlenmiştir. Bu görüntülere ilişkin bir tutanağın düzenlendiği veya bu konuda bir bilirkişi incelemesi yapıldığı belirlenememiştir. Kovuşturma sonucundaki hüküm, hâkim değişikliklcri ncdeniyle başka bir mahkeme heyetince verilmiştir.
33. Ağır Ceza Mahkemesi 25/4/2017 tarihinde kovuşturmayı sonlandırarak sanığın taksirle öldürme suçundan cczalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme 5237 sayılıKanun'un 85, maddesine göre 2 yıl olarak belirlediği hapis cezasında sanığın duruşmadaki davranışlarını gerekçe göstererck takdirî indirime gitmiş, böylece belirlediği 1 yıl 8 ay hapis cezasını beher günü 20 TL'den paraya çevirerek sanığın [2.100 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme, sanığın ekonomik ve şahsi hâllerini gözönüne aldığını belirterek bu para cezasının aylık dönemler şcklinde belirlediği 10 eşit taksitle tahsilinc karar vermiştir. Başka bir anlatımla Mahkeme, sanığın ayda 1.210 TL ödemesi suretiyle I0 ayda mahkûmiyet karannın gereğini yerine getireceğine, dolayısıyla cezasınıçekeceğine karar vermiştir, Mahkeme, sanığa taksitlerden birini zamanında ödememesi 

hâlinde geri kalan kısmının tamamının tahsil edileceğini, ödemediği adli para cezasının da hapse çevrileceğini ihtar etmiştir. Hükümde, taksirle öldürme suçunu düzenleyen 5237 sayılıt Kanun'un 85. maddcsinin uygulanmasında "ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran nedenlerdeki sıırın kasıt olmaksızın aşılması ile cezada indirim öngören 27. maddesine atif yapılmadığı gibi sorumluluğu ortadan kaldıran nedenlerin kasıt olmaksızın aşıldığı da kabul edilerek cezada bir indirime gidilmemiştir." Cumhuriyet savcısının mūtalaası ise sanığu sorumluluğunun olası kasit olduğu yönūndedir.

34. Ağır Ceza Mahkemesinin karar gerekçesinde sanıkla aynı araçtaki tanıklar V.A.ve B.A,nın sanığın anlatımı ile benzer beyanlarına, maktulü mahalleden tanıyan ve olay günükahvehanede oturan, olay yerini kısmen gören Y.G. ile cenaze sahibi H.M.Ö.nün antatımlarıile savunmaya ayrıntılı yer verilmiş; dosya kapsamında toplanan diğer delillere dayanılarak "taksirin dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranış sonucu hedef alınan kişive isabet sağlanamamasından kaynaklandığı" açıklanmıştır. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
H ...
2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun 16. maddesinin 7. fikrasında 'Polis: a)Meşru savunma hakkanın kullanılması kapsamında,silah kullanmaya yetkilidir.'hükmünün yer aldıği, yine 16. maddesinin son fikrasında 'Polis, direnişi kırmak va da yakalamak amacıylā zor veya silah kullanma yetkisini kullanırken, kendísine karşı silahla saldırıya teşebbüs edilmesi halinde, silahla saldırıya teşebbüs eden kişiye karşı saldırıtehlikesini etkisiz kılacak ölçüde duraksamadan silahla ateş edebilir.' hükmünün yer alđığı,bu suretle içinde bulundukları zirhlı araca isabet eden molotof neticesinde sanığın ve diğer polis memurlarının yanmak suretiyle yaralanmasi, sanığın araçtan indiği sırada molotof atma şeklindeki haksız saldırıların devam etmesi ve bu haksız saldırıları tekrarının pek muhtemel olması nedeniyle gerek kendini, gerekse diğer polis memurlarını korumak amacıyla ani gerçekleşen saldırıyla orantılı olacak şekilde, görev silahı ile haksız saldırı ile eş zamanlı olarak kabul edilebilecek bir anda karşılık vermek zorunluluğumda bulunmasıgözetildiğinde sanığın silah kullanmasının 2559 saylı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanununun 16, maddesince tanınan yetkiye istinaden yasal olduğunda tereddüt bulummamaktadır.
Sanık S.…. K.…. ile müteveffa U... K.….'un bulunduğu mesafe uzaklığının 73,5 metre oiduğu, sanık S... K.…'in bulunduğu noktadan silahı doğrulttuğu düzlem ile müteveffa U..K.…'un bulunduğu düzlem arasındaki kot farkının 968 cm olduğu, sanık S…. K.…in bulunduğu nokta ile silah sesinin duyulduğu anda şüpheli C.…. K.…. olduğu değerlendirilen eylemcinin kaçmakta olduğu mesafenin 31 metre olduğu, sanık S... K...in silahından çıkan merminin C.…. K.…. olduğu değerlendirilen kişinin baş hizasının 26 cm uzağından geçtiği olay eri incelemesinde yapılan ölçümlerden antaşılmıştır.

…. C…. K…. olduğu değerlendirilen kişi dâhil olmak üzere tespit edilemeyen diğer 4şüphelinin ardı ardına, zırhlı araçta görev yapan polis memurlarıu öldürmek yahut yaralamak niyetiyle, zırhlı aracın Piyalepaşa Caddesine dönüşü sırasında sıkışmasını firsat bilerek molotof kokteyli attıkları sırada; 24-62 nolu aracın yanmaya başłamasına rağmen,molotof kokteyli saldırisının devam ettiği süreçte, sanık S... K…'in kendisine yahut diğer polis memurlarına yönelik vuku bulan ve tekrarı muhtemel olan saldıriyı bertaraf etmek için yanar vaziyette molotof kokteyli atan şahsı etkisiz hale getirmek üzere hedef gözeterek ve sanığın aksi sabit olmayan savunmasına göre hareketli hedef niteliğindeki eylemcinin ayak hizasını hedef alarak silahla ateş etmesine rağmen, hedef aldığı evlemciye isabet ettiremeyip, eylemciyle aynı istikamette caddenin alt tarafindaki Cemevi bahçesinde bulunan ve olaylarla hiçbir ilgisi olmayan U.. K.…'u vurarak ölümüne sebebiyet verdiği.yapılan ölçümde de merminin izlediği yol çizgisi takip edildiğinde kamera görüntülerine 

göre silahtan çıkan kurşunun molotof kokteyli atan eylemcinin başımn 26 cm uzağından geçtiğinin tespit edildiği, sanık S... K…'in TCK 25. maddesindeki düzenlemede belirtildiği üzere; meşru müdafaa koşulları alunda silahın, C... K... olduğu değerlendirilen eylemciye yönelterek ateş ettiği, sanık S.. K.…'in molotof'kokteyli ile saldırıda bulunan şüpheliye isabet ettiremeyerek Cemevi avlusunda bulunan, olaylarla ilgisi olmayan maktul U... K..'u vurarak ölümüne sebebiyet verdiği.

Sanığın bulunduğu yer ile müteveffanın bulunduğu Cemevi arasında 73,5 metre uzaklık bulunmast, aradaki kot farkı, sanığın gözettiği hedefin harekeili olmusi, kurşunun hedef alınan şahsın 26 cm yakınından geçmesinin; sanığın hedef gözeterek ateş ettiği şeklindeki savunmasını destekler nitelikte olmasi, sanığın mütevaffayı görmediği yönündeki savunmasının aksini ispatlar nitelikte bir delilin dosya kapsamında bulunmamasıi, olayın ani gelişimi, aradaki mesafe, kot farkı ve ateş edilen istikamette başkaca park halinde araçların bulunması nedeniyle görüşünün kisıtlanmasi, olay yerinde bulunan komiser yardınıcısı tanık E.. Ö.'ın, 'sıkma' şeklindeki talimatını, sorumluluğunda bulunan polislere verdiği talimatının zırhlı araçtan inen polislere yönelik olmadığı şeklindeki beyanı birlikte değerlendirildiğinde santğın, müteveffanın ölümü sonucunu doğuran filinin, hedef alınan şahsa isabet ettirememesi nedeniyle dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranışından ileri geldiği mahkememizce kabul edilmiştir.

H 
35. Cumhuriyet savcısı, sank S.K. ve başvurucu farkhı gerekçelcrle istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Cumhuriyet savcısı istinaf başvurusuna ilişkin gerekçesinde, sanığın saldırīya gaz bombası veya plastik mermi ile karşılık verme seçeneğini değerlendirmeksizin doğrudan tabancasını kullanarak ölüme sebcbiyet verdiğini, silah kullanımında ise kanunlarla belirlcnmiş kuralları (sözlü uyarı, havaya ateş, hayati olmayan bölgeye ateş vs.) ihlal ettiğini ileri sürmüş; alternatif güç kullanmayı değerlendirmeden harekete geçip olay yerindeki diğer kişilerin mermi isabeti alma tchlikesini öngörmesine rağmen bu tehlikeyi umursamaz bir davranış sergileyip tabancasını kullanmaktan kaçınmamasını olası kastının göstergesi olarak yorumlamıştır. Başvurucu; istinaf başvurusunda sanığın doğrudan veya olası kasıtla harekęt ettiğini, diğer hâlde de adli para cezası ile cezalandırılmasının kabul edilebilir olmadığını ileri sürmüştür. Sanık; silahlı güç kullanımını düzenleyen kanun hükmünü yerine getirmesinin yanında meşru savunma koşulları altında eylcmini gerçekleştirdiğini, bununla birlikte hayatından endişe duyduğu sırada heyecan, korku ve telaşla hareket ettiğinin gözetilcrek ceza verilmemesini ya da olayın oluşuna göre 5237 sayılı Kanun'un 27 maddesinin (1) numaralıfikrası gereğince meşru savunma gibi ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran nedenlerde sınırıtakstrle aştiığına karar verilip cezasında indirime gidilmesini talep etmiştir. Sanık,kovuşturmada meşru savunma hükümlerinin uygulanmayıp doğrudan taksirle öldürme suçundan ceza verilmcsinin olayın koşullarına göre hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
36. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesi 30/11/2017 tarihinde istinaf başvurusunu esastan reddetmiştir. Karar, oyçokluğuyla alınmıştır. Karara muhalif üye; meşru savunmada kişilerin istenmeyen neticeden sorumlu tutulamayacaği, dolayısıyla beraat kararıverilmesi gerektiği kanaatindedir. Çünkü muhalif üyeye göre somut olayda sanık S.K.nın başka şekilde hareket etme olanağı yoktur. Muhalif üycye gõre ayrıca sanık meşru savunma hükümlerinden yararlandırılmayacaksa sanığın adi taksirle değil bilinçli taksirle öldürme suçundan cezalandırılması gerekir. Zira polis memuru sanığın gündüz vakti Ístanbuldaki bir sokakta yere paralel şekilde ateş ederken bir başkasının vurulma ihtimalini öngörmediği düşünülemez.


37. Söz konusu kesin kararı başvutuču 22/12/2017 tarihinde Öğrendikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

B. Olaya İlişkin Disiplin Soruşturması Süreci 
38. İçişleri Bakanlığı S.K. hakkında disiplin soruşturması yürütmüştür, Bir mülkiye müfettişi ile polis müfettişi tarafindan yürütülen bu soruşturmada, olaya ilişkin eldeki görüntüler izlenmiş; S.K.nın savunması alındığı gibi görgü ve bilgi sahibi kişiler de dinlenilmiştir, S.K. 25/6/2014 tarihinde alınan söz konusu savunmasında, molotofkokteyli atan kişileri korkutup kaçırmak amacıyla korku ve panik içinde ycre ve havaya ateş ettiğini söylemiş; hedef alarak bir göstericiye ateş ettiğinden bahsetmemiştir. S.K. havaya ve yere ateş etnesinin ardından eylemcilerin korkup kaçtığıni, cemevinin avlusunda bir kişinin vurulduğunu ise sonradan duyduğunu ifade etmiştir. S.K. bu savunmasıda göstericiyi hedef alarak ateş etmediğinde ve ölenin bulunduğu yöne atış yapmadığında israrcıdır. Savunmasınıverdiği sırada avukatı hazır bulunmuştur.

39. Disiplin soruşturmasını yürüten müfettişler 27/6/2014 tarihinde Teftiş Kurulu Başkanlığına bir inceleme raporu sunmuştur. Raporda S.K,nın 24 ay uzun süreli durdurma cezası ile cezalandırılması önerilmiştir. Söz konusu raporun ilgili kısmı şöyledir;
"
•.
Yukarıda incelenen belgeler ve ahınan ifadelerin birlikte değerlendiriłmesi sonucunda:
atılan bir Molotof'un shortland aracın ön camında bulunan havalandırma mazgalına isabet etmesi sonucu hem ön kaputunun hem de aracın içinin yanmaya haşladıği, aracın şoförünün ve yanındaki ekip şefinin üç saniye içerisinde kendilerini dışarı attıklari, 4 saniye kadar sonra da aracın arkasında bulunan S. K... ve diğer arkadaşının araçtan atladıkları,S.…. K.…in hemen geri dönerek araçtan tabancasını aldığı ve aracın sağ tarafina geçerek diğer arkadaşı ile birlikte birinci Molotof'un isabet ettiği 11,38'den on saniye kadar sonra Cemevi istikametinden gelerek tekrar Molotof atan gruba yönelik ateş etmeye başladığı, bu esnada ikinci Molotofu atan gruptan bir kişinin yan sokağa girmek üzere olduğunun görüldüğü, …. olayın şiddetinin henüz yaşanırken, ikinci Molotof saldırısıyla karşıłaşıłmasıüzerine polis memuru S... K.…ın kendi ifadesinden anlaşılacağı üzere mesleki tecrübesizliğınedeniyle korku ve paniğe kapıldığı ve yapmaması gereken veya en azından usule uygun yapması gereken silah kullanma eylemini gerçekleştirerek o esnada bir cenaze töreni nedeniyle Cemevi avlusunda bulunan ve eylemcilerle hiçbir ilgisi ve ilişkisi bulunmayan,polis hedefinde olmayan U... K...un õlümüne sebebiyet verdiği,
40. İstanbul Valiliği İl Disiplin Kurulunun 3/9/2014 tarihli kararıyla, S.K.nın olumlu hizmetleri ve iyi sicillerinin nazara alındığı belirtilerek l0 ay kısa süreli durdurma cezası ile cezalandırılmasına karar verifmiştir.

C.Olaya İlişkin Îdari Yargı Süreci 
41. Başvurucu 13/5/2015 tarihinde İçişleri Bakanlığına başvurmuş, olay nedeniyle 175.000 TL maddi ve 200.000 TL manevi olmak üzere 375.000 TL tazminat talep etmiştir.İçişleri Bakanlığı 1/7/2015 tarihinde talebi reddetmiştir. Talebinin reddedilmesi nedeniyle başvurucu, İstanbul 3. Îdare Mahkemesi nezdinde İçişleri Bakanlığı aleyhine tam yargı davası

açmıştır. Dava dosyasıa sunulan bilirkişi raporuna göre başvurucunun maddi zararı323.691,07 TL'dir, Başvurucu maddi tazminata ilişkin talebini bu miktara yükseltmiştir, İdare Mahkemesi 7/7/2017 tarihinde davanın kismen kabulüne, başvurucuya 323.691,07 TL maddi ve 100.000 TL manevi olmak üzere toplamda 423.691,07 TL tazminatin idareye başvuru tarihinden itibaren işletilecek yasal faizi ile birlikte ödenmesine karar vermiştir, İdare Mahkemesi bunun yanında ölenin oğlu, anne ve babası ile kardeşlerinin de maddi ve manevi tazminat taleplerini kismen kabul ederek adi geçenlere toplam 235.000 TL manevi tazminat ile õlenin oğlu için ayrıca 75.471,07 TL maddi tazminatın idareye başvuru tarihinden itibaren işleyecek yasal faizi ile birlikte Ödenmesine de karar vermiştir. İdare Mahkemesi karar gerekçesinde idari hizmeti yürüten memur S.K.nın kullanmaması ya da usulüne uygun kullanması gereken silahı, tecrübesizliği nedeniyle korku ve paniğe kapılması sonucu kusurlu şekilde kullandığını ve idarenin tam kusurlu olđuğunu açıklamıştır.
42.Başvurucu ve davalı idare, söz konusu karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur.Bakanlığın görüş yazısıda başvurucu ve ölenin diğer akrabalarına toplamda 1.025.523,97TL Ödeme yapıldığı açıklanmakla birlikte UYAP ortamında söz konusu dava dosyasının istinaf incelemesi yapılmak üzere Bölge İdare Mahkemesinde derdest olduğunun görüldüğübildirilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
43. 5237 sayılı Kanun'un "Ceza Kanununun amacı" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"(1) Ceza Kanununun amacı; kişi hak ve özgürlüklerini, kamu düzen ve givenliğini.hukuk devletini, kamu sağlığını ve çevreyi, toplum barışını korumak, suç işlenmesini önlemektir. Kanunda, bu amacın gerçekleştirilmesi için ceza sorumlułuğuun temel esaslarıile suçlar, ceza ve güvenlik tedbirlerinin türleri düzenlenmiştir."
44.5237 sayılı Kanun'un "Adalet ve kanun önünde eşitlik" kenar başlıklı 3. maddesi şöyledir:
"(1) Suç işleyen kişi hakkında işlenen filin ağırlığıyła orantılı ceza ve güvenlik tedbirine hükmolunur.

(2) Ceza Kanununun uygulamasında kişiler arasında irk, dil, din, mezhep, millivet,renk, cinsiyet, siyasal veya diğer fikir yahut düşünceleri, felsefi inanç, milli veya sosya!köken, doğum, ekonomik ve diğer toplumsal konumları yönünden ayrım yaplamaz ve hiçhir kimseye ayricalik tanmamaz.

45. 5237 sayılı Kanun'un "Kast" kenar başlıklı 21. maddesi şöyledir:
"(1) Suçun oluşması kastın varlığına bağlıdır. Kast, suçun kanuni tanımındaki unsurların bilerek ve istenerek gerçekleştirilmesidir.

(2) Kişinin, suçun kanunt tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörmesine rağmen, fili işlemesi halinde olası kast vardır, Bu halde, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda müebbet hapis cezasına, müebbet hapis cezasını gerektiren suçlarda yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur; diğer suçlarda ise temel ceza üçte birden yarisina kadar indirilir."

46. 5237 sayılı Kanun'un "Taksir" kenar başlıklı 22. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"(1) Taksirle işlenen filler, kanunun açıkça belirttiği hallerde cezalandırılır.
(2) Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırılık dolayısıyla, bir davranışın suçun kanuni tanımında belirtilen neticesi öngörülmeyerek gerçekleştirilmesidir.
(3) Kişinin õngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi halinde bilinçli taksir vardır; bu halde taksirli suça ilişkin ceza üçte birden yarısına kadar artırılır.
47. 5237 sayılı Kanun'un "Kanunun hükmü ve amirin emri" kenar başlıklı 24.maddesi şöyledir:
"(1) Kanunun hükmünü yerine getiren kimseye ceza verilmez.
(2) Yetkili bir merciden verilip, yerine getirilmesi görev gereği zorunlu olan bir emri uygulayan sorumlu olmaz.

(3) Konusu suç teşkil eden emir hiçbir surette yerine getirilemez. Aksi takdirde yerine getiren ile emri veren sorumlu olur 

(4) Emrin, hukuka uygunluğunun denetlenmesinin kanun tarafindan engellendiği hallerde, yerine getirilmesinden emri veren sorumlu olur."
48. 5237 sayılı Kanun'un "Meşru savunma ve zorunluluk hali" kenar başlıklı 25.maddesi şöyledir:
"(1) Gerek kendisine ve gerek başkasına ait bir hakka yönelmiş, gerçekleşen,gerçekleşmest veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldıriyı o anda hal ve koşuliara göre saldırı ile orantılı biçimde defetmek zoruntuluğu ile işlenen fillerden dolayı faile ceza verilmez,
(2) Gerek kendisine gerek başkasına ait bir hakka yönelik olup. bilerek neden olmadığıve başka suretle korunmak olanağı bulunmayan ağır ve muhakkak hir tehlikeden kurtulmak veya başkasını kurtarmak zorunlułuğu ile ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan vasıita arasında orantı bulunmak koşulu ile işlenen fiillerden dolayı faile ceza verilmez."
49. 5237 sayılı Kanun'un "Sınırın aşılması" kenar başlıkhı 27. maddesi şöyledir:
"(1) Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın kast olmaksızın aşılması halinde,fil taksirle işlendiğinde de cezalandırılıyorsa, taksirli suç için kanunda vazılı cezanın altıda birinden üçte birine kadarı indirilerek hükmolunur.

(2) Meşru savunmada sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan ileri gelmiş ise faile ceza verilmez."
50. 5237 sayılı Kanun'un "Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar" kenar başlıklı 50. maddesinin ilgili kısmı şðyledir:

"(1) Kısa süreli hapis cezasi, suçlunun kişiliğine, sosyal ve ekonomik durumuna,yargılama sürecinde duyduğu pişmanlığa ve suçun işlenmesindeki özelliklere gõre;
a) Adli para cezasına,
Çevrilebilir 
(4) Taksirti suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza,diğer koşulların varliğı halinde, birinci fikrunın (a) bendine göre adli para cezasina çevrilebilir. Ancak, bu ħüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz 
(5) Uygulamada asıl mahkûmiyet, bu madde hükümlerine göre çevrilen adli para cezasıveya tedbirdir."
51. 5237 sayılı Kanun'un "Adli para cezası" kenar başlıklı 52. maddesinin (4)numaralı fikrası şöyledir:
"Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adli para cezasmi ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın helirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir.Taksit süresi iki yıliı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz, Kararda, taksitlerden birinin zamanında õdenmemesi halinde geri kalan kismın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adli para cezasının hapse çevrileceği belirtilir."
52. 5237 sayılı Kanun'un "Taksirle öldürme" kenar başhıklı 85. maddesinin (1)numaralı fikrası şöyledir:
"(1) Taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı vıla kadar hapis cezasıile cezalandırıtır."
53. 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun "Zor ve silah kullanma’ kenar başlıkh 16. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
a 
..
Polis, kendisine veya başkasına yőnelik bir saldırı karşısıda, zor kullanmaya ilişkin koşullara bağlı kalmaksızın, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun meşru savunmaya ilişkin hükümleri çerçevesinde savunmada bulunur.

Polis;
a) Meşru savunma hakkanın kullanılması kapsamında,
b)Bedeni kuvvet ve maddî güç kullanarak etkisiz hate getiremediği direnişkarşısında, bu direnişi kırmak amacıyła ve kıracak ölçüde,
c) Hakkında tutuklama, gözaltına alma, zorla getirme kararı veya yakalama emri verilmiş olan kişilerin ya da suçüstü halínde şüphelinin yakalanmasını sağlamak aınaciyła ve sağlayacak ölçüde,

d) (Ek: 27/3/2015-6638/4 md.) Kendisine veya başkalarıa, işyerlerine, konutiara,kamu binalarına, okullara, yurtlara, ibadethanelere, araçlara ve kişilerin tek tek veya toplu halde bulunduğu açık veya kapalı alanlara molotof, patlayıci, yanıci, yakıci, boğucu,yaralayıcı ve benzeri silahlarla saldıran veya saldırıya teşebbüs edentere karşı, saldırıyn etkisiz kılmak amacıyla ve etkisiz kılacak ölçlde,
silah kullanmaya yetkilidir.
Polis, yedinci fikranın (c) bendi kapsamında silah kullanmadan önce kişive duyabileceği şekilde 'dur' çağrısında bulunur. Kişinin bu çağrıya uymayarak kaçmaya devam etmesi halinde, önce uyarı umacıyla silaħla ateş edilebilir. Buna rağmen kaçnıakta israr etmesi dolayısıyla ele geçirilmesinin mümkün olmaması halinde ise kişinin yakalanmasını sağlamak amacıyla ve sağlayacak ölçüde silahla ateş edilebilir.
Polis, direnişi kırmak yu da yakalamak amacıyla zor veya silah kullanma yetkisini kullanırken, kendisine karşı silahla saldırıya teşebbüs edilmesi halinde, silahla saldırıya teşebbüs eden kişiye karşı saldırı tehlikesini etkisiz kılacak ölçüde duraksamadan silahla ateş edebilir."
54. Bakanlar Kurulunun 23/3/1979 tarihli kararı ile 24/4/1979 tarihli ResmîGazete'de yayımlanan Emniyet Teşkilatı Disiplin Tüzüğü'nün "Disiplin cezaları" kenar başlıklı 2, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Emniyet Teşkilatı memurlarına verilecek disiplin cezaları şunlardır:
"**
C) Kısa süreli durdurma, memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 4, 6 ya da 10ay için durdurulmasıdır.

D) Uzun süreli durdurma, memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 12, 16, 20 ya da 24 ay durdurulmasıdır.

a *..

B. Uluslararası Hukuk 
1.Birleşmiş Milletler Belgeleri 
55. 26/8/1985-6/9/1985 tarihleri arasında Milano'da toplanan suçların önlenmesi ve suçluların islahı Üzerine Yedinci Birleşmiş Milletler (BM) Kongresinin tavsiyesi ile BM Genel Kurulu tarafindan 29/11/1985 tarihli ve 40/34 sayılı kararla kabul edilen Suçtan ve Yetki İstismarından Mağdur Olanlara Adalet Sağlanmasına dair Temel Prensipler Bildiris'nde;
". Suç mağdurlarının uluslararası ve ulusal düzeyde adalete ulaşmaları ve adil muamele görmeleri,
- Zararlarının giderilmesi, tazminat ve yardım için tedbirler alınması tavsiyelerine diğerlerinin yanında yer veriļmiştir."

56. Kolluk Görevlileri Tarafindan Zor ve Ateşli Silah Kullanılması Hakkında Temel İlikelerin (BM Suçun Önlenmesi ve Suçluların Islahı Sekizinci Kongresi, Havana,27/8/1990-7/9/1990, BM, A/CONF.144/28/Rev,1, 1990, s. 112-115) ilgili kısmi $õyledir:
n 
.•
I. Kamu yetkilileri ve emniyet makamları, kanun adamlarının kişilere karşı zor ve silah kullanmaları hakkında yasalarçikarıp düzenlemeler yaparlar ve bunları yerine getirirler.
Hükümetłer ve kolluk kuvvetleri bu tür kurallar koyup düzenlemeler yaparlarken, zor ve silah kullanma ile bağlantılı otan ahlaki sorunları her zaman göz önünde tutarlar.
…… Kişilerin ölümûne veya yaralanmasına yol açabilecek silahların kullanılmasınıgiderek sınırlama düşüncesiyle, uygun durumlarda kullanılmak üzere öldürücü olmavan etkisizleştirici silahlar da bu araçlara dâhildir.

*.
9. Kanun adamları kendilerinin ve haşkalarının öldürülmeierine veya ağır bir biçimde yaralanmałarına yönelik yakın bir tehlikeye karşı müdafaa halleri ile yaşama karşı ağır hir tehdit içeren ağır nitelikteki özel suçların işlenmesini önlemek, bu tür bir tehlike gösteren veya emirlere direnen bir kimseyi yakalamak veya böyle bir kimsenin kaçmasını önlemek amacı dışında ve bu amaçları gerçekleştirmek için daha hafifyöntemler yetersiz kalmadıkça başkalarına karşı silah kullanumazlar. Her halükarda sadece yaşamı korumak için kesinłikle kaçınıłmaz olduğu zaman ðldürmeye yönelik silah kullanılabilir.
..
18. Hükümetler ve kanunen yetkili kuruluşlar, bütün kanun adamlarının uvgun bir eleme usulüne göre göreve seçilmelerini, görevlerini etkili bir biçimde yerine getirmeleri lçin gerekli olan ahlaki, psikolojik ve fiziksel niteliklere sahip olmalarını ve sürekli ve tam bir mesleki eğitim almalarını sağlar. Bu kişilerin bu görevlere sürekli uygunluk içinde olup olmadıkları pertyodik olarak denetlenir.

.
Silah taşımaları gerekli olan kanun adamlari, ancak silahların kullanımı konusunda özel eğitimi tamamlamałarmdan sonra silah taşıma yetkisi kazanahilirler.
20. Hükümetler ve kanunen yetkili kuruluşlar, kanun adamlarının eğitiminde, özellikle soruşturma sürecinde polis ahlakı ve insan hakları konularına, zor ve silaħ kullanmaktansa çatışmaları barışçı bir biçimde çözüme kavuşturma. kalabalıkların davranışlarım anlama.ikna, mūzakere ve arabulma gibi yöntemler de dâhil, çeşitli alternatif yöntemler kullanma ve ayrıca zor ve silah kullanılmasım kisıtlama amacıyla teknik araçların kullanı/masına özel bir önem verirler, Kanunen yetkili kuruluşlar, eğitim programlarımı ve işleyiş usullerini somut olaylar işiğında yeniden değerlendirirler.

o 
2. Avrupa Konseyi Belgeleri 
57. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Insan haklarına saygıyükümlülüğü" kenar başhkl 1. maddesì şöyledir:

"Yüksek Şözleşmeci Taraflor kendi yetki alanları içinde bulunan herkesin, bu Sözleşme'nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlüklerden yararlanmalarınısağlarlar."
58. Sözleşme'nin "Yaşam hakkı" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
" 1. Herkesin yaşam hakkı yasayla korunur...
2. Ölüm, aşağıdaki durumlardan birinde mutlak zorunlu olanı aşmayacak bir güçkullanımı sonucunda meydana gelmişse, bu maddenin ihlaline neden olmuş sayilmaz:
a)Bir kimsenin yasa dışı şiddete karşı korunmasının sağlanması;
b) Bir kimsenin usulüne uygun olarak yakalanmasımı gerçekleştirme veya usulüne uygun tutulan bir kişinin kaçmasını önleme;
c) Bir ayaklanma veya isyanın yasaya uygun olarak bastırılması."
59. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AİHM) göre kamu görevlilcrinin güçkullanması sonucu gerçekleştiği iddia edilen öløm olaylarının şüphesiz devletin sahip olduğu hiçbir bireyin yaşamına son vermemeye ilişkin negatif yūkümlülüğü kapsamında incelenmesi gerekmektedir. AtHM'e göre Sözleşme'nin 2. maddesi bir bütün olarak esasen bir kişinin kasten öldürülmesinin kabul gördüğü durumları değil istenmeyen sonuç olarak ölüme sebep olan güç kullanımmın kabul gördüğü durumları tanımlamaktadır. Bununla birlikte güçkullanımı, Sōzleşme'nin 2, maddesindeki amaçlara ulaşılmasına yönelik gerçekleştirilmiş olsa da kesinlikle gerekli olandan fazla olamaz. Bu bağlamda Sözleşme'nin 2. maddesinin ikinci fikrasındaki "kesinlikle gerekli'" ifadesi, normalde Sözleşme'nin 8.-11. maddeleri kapsamında demokratik bir toplumda gereklilik belirlenirken geçerli olan gereklilik testinden daha katı ve zorlayıcı bir testin kullanılması gerektiğini ifade eder. Özellikle kullanılan güç, maddenin bentlerindeki amaçlara ulaşılmasıyła kesinlikle orantılı olmahıdır (McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık [BD], B, No: 18984/91, 27/9/1995, §§ 148, 149).

60. AİHM, negatif yükümlülüğün hem kasılı bir biçimde öldürmeyi heı de kasıt olmaksızın ölümle sonuçlanan bir güç kullanımını içerdiğini belirtmektedir (McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık, § 148). AİHM, 8ldürme kastı olmadan fakat sonuçlarınıöngörmeden ve ōzen göstermeden ateş edip silah kullanma yetkisinin sınırlarını aşarak durması istenen araçtaki kişiyi taksirle öldüren bir polis memurunun bu eylemini (Mehmer Tursun/Türkiye, Mehmet Tursun ve diğerleri/Türkiye, B. No: 23307/10, 64591/11) ve yakalamak için kanuna uygun olsa da orantısız şekilde silahlı güç kullanarak yakalanmak istenen kişinin ölümüne sebebiyet veren bir başka polis memurunun eylemini (Kasap ve diğerleri/Türkiye, B. No: 8656/10, 14/1/2014) negatif yükümlülük kapsamında incelemiştir.AiHM başka bir olayda, maktulün vücudunun hayati olmayan diğer bölgeleri yerine isabet aldığında ölüm meydana gelebilecek sırt bölgesine ateş ederek silah kullanma yetkisini orantısız şekilde aşan, aynı zamanda maktulün yakalanması için öldürücü olmayan alternatif yöntemleri de kullanmayan jandarma görevlilerinin taksirle öldürme oluşturan eylemlerini aynı şekilde negatif yükümlük kapsamında incelemiştir (Fadime ve Turan Karabulut/Türkiye,B. No: 23872/04, 27/5/2010).


61. Diğer taraftan AİHM, devletin negatif yükümlülüğü kapsamında sadece güvenlik güçlerinin iradi silahlı güç kullandıkları olayłarı incelememiştir. Silahlı güçkullanımının iradi olmadığının ve ölümün silahın istem dışı eylemle ya da kendiliğinden ateşalmasıyla kazara meydana geldiğinin savunulduğu olayları devletin negatif yükümłülüğükapsamında incelemiştir (bu duruma örek olarak bkz. Ercan ve diğerleri/Bulgaristan (k.k.)B. No: 21470/10, 16/12/2014, §§ 59-69, 73-78).

62. AiHM, kamu görevlilerinin silahhı güç kulłanımı ile ilgili olarak devletin yaşam hakkına riayet edilmesine yönelik önemli bir görevinin bulunduğunu belirtmektedir. Buna göre devlet, konuyla ilgili uluslararası standartları gözönünde bulundurarak silahlı güçkullanılabilecek köşulları tanımlayan yasal ve idari çerçeve oluşturmakla yülkümlüdür (Makaratzis/Yunanistan [BD], B. No: 50385/99, 20/12/2004, §§57-59; Giulliani ve Gaggio/Îtalya [BD], B. No: 23458/02, 24/3/2011, § 99).

63. Bunun yanında devletler, görevlilerin yüksek düzeyde mesleki yeterliliğe sahip olmalarını sağlamalı ve uygulanan kriterleri karşıladıklarından emin olmalıdır. Özellikle ateşli silahların cmanet cdildiği kolluk kuvveti mensuplarına gerekli eğitim verilmeli, bu kişilerin seçiminde özenli davranılmalıdır (Saso Gorgiev/Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti, B. No: 49382/06, 19/4/2012, § 51).

64. AiHM'e göre 2. madde, Sözleşme'nin en temel hükümlerinden biridir ve Avrupa Konseyini oluşturan demokratik toplumların ana değerferinden yaşam hakkını korumaktadır.AHM, yaşam hakkının ihlal cdildiğine ilişkin iddianım en dikkatli biçimde incelemeye tabi tutulması gerektiği görüşündedir. AfHM'e göre devlet görevlilerinin güç kullanımına ilişkin davalarda yalnızca güç kullanan devlet görevlisinin eylemleri değil aynı zamanda mcvcut ilgili hukuksal veya düzenleyici sistem ile eylemin planlanması ve kontrolü dâhil olayıçevreleyen bütün faktörlerin gözönünde bulundurulması gerekmektedir (Nachova ve diğerleri/Bulgaristan [BD], B. No: 43577/98, 43579/98, 6/7/2005, § 93).
65. AİHM, güvenlik güçleri tarafindan ölümcül bir gücün kullanılmasının belirli -Sözleşme'nin 2, maddesinde düzenlenen- durumlarda hakhı görülebileceğini belirtmektedir.Bununla birlikte AiHM'e göre son çare olarak kullanılabiłecek güç kesinlikle gerekli olandan daha fazla olmamalı ve yaşam hakkının niteliği gözönünde bulundurulduğunda can kaybının haklı görüllebileceği durumlar dar yorumlanmalıdır (Nachova ve diğerleri/Bulgaristan, § 94).
66. AlHM, Sözleşme'nin 2. maddesini 1. maddesi ile birlikte yorumladığında Sözleşmeci devletin yaşam hakkı kapsamındaki olay hakkında etkilişekilde bir soruşturma yürütme yükümlüłüğünün bulunduğunu kabul etmiştir. AiHM, bu bağlamda Sðzleşme'nin 1.maddesi kapsamında Sözleşmeci devletlerin yetki alanı dâhilindeki kişilerin Sözleşme'de tanımlanan haklarını ve özgürlüklerini koruma genel görevi ile değerlendirilen Sözleşme'nin 2. maddesindeki yaşam hakkını koruma yükümlülüğünün güç kullanımı sonucunda hayatınıkaybeden kişilerin ölümünü araştırmak için etkili bir soruşturma açılmasını dolaylı olarak gerektirdiğini belirtmcktedir (McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık, §§ 161-163). AİHM, bu yönde incelediği McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık başvurusunda verdiği kararla devletin etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü bulunduğunu ilk kez belirgin bir şekilde karar altına almıştır. Devletin etkili soruşturma yükümlüłüğü ilk kez kamu görevlileri tarafindan ölümcül güç kullanımı ile ilgili belirlenmiştir. AłHM, kamu görevlilerinin keyfī ve hukuka aykırıolarak öldürmelerinin yasaklanmasının uygulamada etkili olabilmesi için ölümcül güce başvurulmasının yasallığının yetkilimakamlarca denetlenmesini sağlayan bir prosedürün olması gerektiğini belirtmcktedir. AfhM, bu yükümlülüğünün temel amacının yaşam hakkını

koruyan ulusal hukuktaki hükümlerin etkili bir şekilde uygulanmasını güvence altına almak ve kamu görevlileri veya makamlarının eylemlerinin suçlanabilmesi durumuída bu görevli ve makamların sorumlulukları altında meydana gelen ölümler hakkında besap vermelerini sağlamak olduğunu her firsatta dile getirmektedir (birçok karar arasından bkz. Al-Skeini ve diğerleri/Birleşik Krallık [BD], B. No: 55721/07, 7/7/2011, § 163; Aktaş/Türkiye, B. No;24351/94, 24/4/2003, § 299). Diğer taraftan devlet görevlilerinin kullandığı öldürücü gücün hukukiliğinin denetlenmesi için bir usul bulunmaması hâlinde devlet görevlilerinin keyfi olarak öldürmemelerine dair genel kanuni yasak etkisiz kalır (Armani Da Siłva/Birleşik Krallık [BD], B. No: 5878/08, 30/3/2016, § 230). McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık başvurusunda verdiği karardan beri AiHM, bu yükümlülüğün sorumlu olduğu iddia edilen kişilerin kamu gōrevlileri ya da üçüncü kişiler veya mağdurun yaralanmasının kendisinden kaynakłı olup olmadığına bakmaksızın çeşitli durumlarda ortaya çıktığı kanaatindedir.
67. AfHM, 2001 yılında incelediği bir başvuruda verdiği kararda ise soruşturmamn gerekliliklerine ilişkin kriterleri belirlemiştir (Hugh Jordan/Birleşik Krallık, B. No: 24746/94,4/5/2001, §§ 105-109). Bunlar AfHM'in tamamen yeni belirlediği kriterler, başka deyişle ilkeler değildir. McCann ve diğerleri/Birleşik Krallık kararından beri önüne gelen davalarda uyguladığı kriterlerin sistematikleştirilmesinden ibarettir. AiHM, sonrasında sürcgelen tüm incelemelerinde bu ilkeleri somut olaylara uygulamış; herhangi birinin yeríne getirilmemişolduğunu tespit ettiğinde yaşam hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır.
68. Bu noktada AİHM'in olayda kovuşturma aşamasına geçilmesi durumunda etkili soruşturma yürütme yükümlülüğüne ilişkin belirlediği gerekliliklerin soruşturma aşamasının Ötesine uzandığına ve karar verme aşaması dâhil kovuşturmanın tamamının kanunla yaşamıkoruma yönündeki pozitif yükümlülüğün gereklerini yerine getirmesi gerektiğine sıkça vurgu yaptığını hatırlatmak gerekir (pek çok karar arasından bkz. Ali ve Ayşe Duran/Türkiye, B. No:42942/02, 8/4/2008, § 61). AłHM, yaşam hakkını korumaya yönelik pozitif yükümlülüğün ulusal hukuk sistemlerinin hukuka aykırı olarak bir kişiyi öldüren ya da ölümcül yaralayanlar hakkında ceza hukukunu uygulayabilme kapasitesini göstermesi gerektirdiğini kararlarında sıkça dile getirir (pek çok karar arasından bkz. Nachova ve diğerleri/Bulgaristan, § 60). Öte yandan AfHM, soruşturmadaki eksikliklerin bir mahkemenin kovuşturmada sorumluluklarıortaya koyma kapasitesine ciddi şekilde zarar verebileceğinin de gözardı edilemeyeceğini belirtmektedir (4ğdaş/Türkiye, B, No: 34592/97, 27/7/2004, § 102).
69. AiHM, tüm kovuşturmaların mahkůmiyet ve belirli bir cezaya hükmedilmesiyle sonuçlanmasına yönelik mutlak bir yükümlülük bulunmamasına rağmen ulusal mahkemelerin -kamu görevlilerinin ölüme yol açan ihmalkârlıkları sonucu ortaya çıkan suçlar dâhil olmak üzere- kişilerin hayatlarını sona erdiren veya tehlikeye atan suçları cezalandırmamaya hiçbir koşulda olanak vermemesi gerektiğinin altiını çizmektedir, Kamu güveninin sürdürülmesi,hukukun üstünlüğünün sağłanması ve kanunsuz eylemlere yönelik herhangi bir hoşgörü ya da bu eylemlerde iş birliği olduğu görünümünün önlenmesi açısından bu durum hayati önem taşımaktadır (Okkalı/Türkiye, B. No: 52067/99, 17/10/2006; Kasap ve diğerleri/Türkiye, §§54-61).

70. AiHM, kamu görevlisinin karıştığı öldürme olayları için uygun olan yaptırımları seçimlerinde ulusal mahkemelere saygı gösterdiğini ancak eyłemin vahameti ile verilen ceza arasında açık orantısızlık olduğu durumlarda değerlendirme ve müdahale etme hususunda yetki kullanmasının gerekli olduğunu belirtmektedir (Nikolova ve Velichova/Bulgaristan, B. No: 7888/03, 20/12/2007, § 61). AlHM, belirtilen yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğini incelemek için ulusal mahkemelerin bu kararlara varırken 

hukuk sisteminin caydırıcı etkisinin korunması ve yaşam hakkı ihlallerinin önlcnmesinde oynaması gereken rolün öneminin altınin çizilmesi amacıyla Sözleşme'nin 2. maddesi uyarınca davaya gereken Önemi gösterip göstermediğini değerlendirmesi görevinin bulunduğunu belirtmektedir (Ali ve Ayşe Duran/Türkiye, § 62).

71. AfHM, bu bağlamda bir polis memurunun bir şüpheliyi yakalamak isterken yetkilerini taksirle aşarak öldürmesi olaymda Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşmiş1yıl 1 ay l0 gūnlük hapis cezasını polis memurunun eylemiyle açıkça orantısız bulmuştur.AlHM, ayrica yetersiz cezanın ertelenmesini de eleştirmiştir. Derece mahkemesinin çok daha ağır bir ceza verme yetkisine sahip olmasına rağmen son derece hafif bir ceza belirlemesini ve bunu da ertelemesini, takdir hakkını bōylesi ağır bir suça asla hoşgörüyle yaklaşılmadığınıgöstermek yerine suçun sonuçlarını hafifletmek için kullandığı şeklinde değerlendirmiştir (Külah ve Koyuncu/Türkiye, B, No: 24827/05, 23/4/2013, § 42). Yukarıda değinilen Kasap ve diğerleri/Türkiye başvurusunda (bkz. § 60) taksirłe öldürme suçundan suçlu bulunan polis memurunun eylemine karşılık olarak belirlenen 1 yıt 8 ay hapis cezasının açıklanmasının geri bırakılmasımı cezasızlık oluşturduğu gerekçesiyle ihlal nedeni olarak görmüştür. AiHM, hcr ne kadar ulusal hukuk bu tür suçlara ilişkin hükümlerin açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesini mümkün kılsa da mahkemelerin bu konudaki takdir haklarını ciddi bir suçteşkil eden eylemin sonuçlarını hafifletmek için kullanmamaları gerektiğini, ayrica bu tür uygulamaların benzer eylemlerin önlenebilmesinde caydırıcı etkiye neredeyse hiç sahip olmadığını belirtmiştir (anılan kararda bkz. §§ 61, 62).

72. AiHM, kolluk görevlilerinin silahlı güç kullanımlarında hukuka aykırı olarak Šlüme yol açtıkları ile ihlalin açıkça veya özü itibarıyla ulusal mahkemelerce tespit edilmesi hâlinde kural olarak öldürmenin esas itibarıyla Sðzleşme'nin 2. maddesinin ihlal ettiğinin kabul edildiği anlamına geldiğini belirtmekte; kullanılan gücün Sözleşme'nin 2. maddesinin ikinci fikrası kapsamında kesinlikle gerekli ve orantılı olup olmadığının kendisi tarafindan tespit edilmesini gereksiz kildığın açıklamaktadır. AiHM, belirtilen durumlarda incelemesinin sadece ulusal makamların bu ihlale uygun ve yeterli bir giderim sağlayıp sağlamadığı ve buna bağlı olarak Sözleşme'nin 2. maddesindeki yükümlülüklerini usul ve esas bakımından yerine getirip getirmediğinin belirlenmesi ile sınırlı olduğunu ifade etmektedir (Külah ve Koyuncu/Türkiye, § 38; Kasap ve diğerleri/Türkiye, § 56; Fadime ve Turan Karabulut/Türkiye, § 43; aksi yöndeki değerlendirme için bkz. Özcan ve diğerleri/Türkiye B. No: 18893/05, 20/4/2010).

73. Bu tür durumlarda ödenen tazminatlar nedeniyle hükûmetlerin mağduriyetin giderildiği itirazlarını da değerlendiren AİhM, yaşam hakkından mahrum bırakmayla ilgili bu tür başvurularda, devletlerin sorumluların tespit edilip cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir soruşturma yürütme yükümlülüğü bulunduğunu her defasında hatırlatır (Al-Skeini ve diğerleri/Birleşik Krallık, § 163; Mustafa Tunç ve Fecire Tunç/Türkiye [BD], B. No:24014/05, 14/4/2015, § 177). AiHM'e göre yaşam hakkı kapsamında etkili yargısal sistem kurmaya ilişkin yükümlülüğün yerine getirilmesinde, bu tür olaylarda başvurucuların mağdur statülerinin sadece tazminat Ödenmesi ile telafi edilmesi söz konuşu olamaz. Yetkili makamların bu tür olaylarda izlemeleri gereken yolu tazminat õdemeye indirgemeleri, bazıdurumlarda devlet görevlilerinin fiil dokunuimazlıkla denetimlerindeki kişilerin haklarım istismar etmelerini mümkün kılacak; bu durumda öldürmeye ilişkin genel yasaklar temel önemine rağmen uygulamada etkisiz kalacaktır (Özcan ve diğerleri/Türkiye, § 54; Külah ve Koyuncu/Türkiye, § 34). Benzer başvurularda AİHM sürekli olarak, ölüm nedeniyle maddi ve manevi tazminatın yeterli olabilmesi için iki tedbirin uygulanması gerektiği değcrlendirmesinde bulunmaktadır. AiHM'e göre bu tür durumlarda ilk olarak yetkili 

makamlar tarafindan sorumluların tespit edilmesi ile cezalandırılmasını sağlayabilecek nitelikte etkili bir ceza soruşturması yürütülmelidir, İkinci olarak ise başvurucu gerektiğinde ölümün neden olduğu zarar nedeniyle tazminat almalı ya da en azından elde etme imkânına sahip olmalıdır (Mehmet Tursun/Türkiye, Mehmet Tursun ve diğerleri/Türkiye, § 56).
74.Diğer taraftan AfhM'in ulusal mahkemenin takdir ettiği cezai yaptırımın yeterli olduğunu, maddi ve manevi zararların giderildiğini tespit ettikten sonra mağduriyet sıfatının ortadan kalktığını değerlendirerek kabul edilemez bulduğu başvurular bulunmaktadır. AiHM;değinilen Mehmet Tursun/Türkiye, Mehmet Tursun ve diğerleri/Türkiye (aynı kararda bkz. §59) başvurusunda; polis memuruna, silah kullanımını S237 sayılı Kanun'un 24, maddesi gereğince hukuka uygun bulmakla birlikte dikkatsizce kullanarak ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran nedende sınırı taksirle aştığını kabul edip ceza veren ulusal mahkemenin takdir ettiği 2 yıl I ay hapis cezasımı olayın şartlarına göre uygun ve yeterli bulmuştur.AlHM, bunun yanında ulusal mahkemenin kararının gerckçesinde yaşam hakkının ihlal edildiğinin açıkça ifade edildiğini, mağdurlara benzer başvurularda bizzat kendisinin belirlediği tazminatlarla uyumlu maddi ve manevi tazminatların verildiğini, polis memurunun on ay süreli kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin cezası aldığını belirterek yetkili makamlarca yaşam hakkının ihlal edildiğinin tespit edildiği ve ihlale ilişkin mağduriyetin bu şekilde ortadan kaldırıldığı gerekçesiyle başvuruyu kabuł edilemez bulmuştur (aynı kararda bkz. §§ 61- 65).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
75. Anayasa Mahkemesinin 1/12/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
76. Başvurucu,
i. Meslektaşının silah kullanılmaması doğrultusunda ardı ardına yaptığıuyarıları dikkate almayan bir polis memurunun insan hayatını hiçe sayan davranışınedeniyle eşinin yaşamını yitirdiğini oysa güvenlik mensuplarını yaşanan olayłarla hiçbir bağlantısı olmayan masum eşinin hayatını korumakla yükümlü olduğunu,polis memurunun kaçmakta olan kişiyi hedefalarak ateş ettiğini ancak silahtan çıkan merminin hcdef ile aynı istikametteki kalabalığa isabet edebileceğini öngörmesine rağmen "Olursa olsun." düşüncesiyle eşini öldürdüğünü fakat kovuşturmada sonucun öngörülmediği kabul edilerek hakkında taksire ilişkin hükümlerin uygulandığınt,
ii. Olayın başlangıcının ve seyrinin güvenlik güçlerince bir insanın hayatının sona ermesine sebep olunabileceğinin açıkça öngörebildiği bir ortamda silah kullanımını gerektirmediğini, bununla birlikte silahlı güç kullanımına nispeten az zarar verebilecek maddi güç kullanimı gibi alternatif yöntemlerin saldırının defedilmesi yönünden değerlendirilmediğini,
iii. Olayın faili polis memurunun TEM'de görevli, olayı soruşturan Cumhuriyet savcısıu ise soruşturmaya yetkili olduğu olaylar kapsamında TEM'de görevli polis memurlarıyla yoğun mesai yapmasının dikkate alınmaması nedeniyle soruşturmanın tarafsızlığına gölge düşürüldüğünü, nitekim Cumhuriyet savcısının polis memuru 

hakkında Valilikten soruşturma izni isterken taraflı olduğunu düşündürtecek birtakım değerlendirmelerde bulunduğunu,
iv. Olaya ilişkin soruşturma ve kovuşturmanın yetersiz olduğunu, bu bağlamda olay yerindeki incelemenin uzun süre sonra yapıldığı gibi Ağır Ceza Mahkemesince keşif icra ediłmediğini, olayı görüntüleyen kameranın kayıtlarına fail ve yakınlarınca müdahale edilmesiyle önem derecesinde şüphe bulunmayan delilin yok edildiğini hükmü veren Ağır Ceza Mahkemesi Heyetinin mevcut kayıtları dahi izlemediğini,
v. Kovuşturma sonucunda adli para cezası ile cezalandırmaya karar verilerek bir anlamda cezasızlığa yol açıldığı gibi hukuka aykırı eylemlere müsamaha gösterildiği izlenimi verildiğini ileri sürmüş, bu sebeplerle Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile Anayasa'nın 17,maddesinde güvence altına alinan yaşam hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
77. Bakanlık görüşünde, İdare Mahkemesince idarenin hizmet kusurunun ve başvurucunun zararlannı giderilmesinin hüküm altına alındığı, başvurunun olaydaki mağduriyetin tazminat ödenerek giderilmesi nedeniyle kabul cdilemcz olduğunun değerlendirildiği belirtilmiştir. Bakanlık görüşünde ayrıca soruşturma ve kovuşturmanın etkili yürütüldüğü ile kovuşturma sonunda yapılan polis memurunun meşru savunma kapsamında silahını ateşleyip taksirle öldürme suçunu işlediği değerlendirmesinden ayrılmayı gerektirir bir nedenin bulunmadığı ifade edilmiştir.

78. Başvurucu, Bakanlık görüşüne cevabında Öncelikle tazminatın mağduriyctini gideremeyeceğini ve eşini öldüren memurun olası kasıtla öldürme suçundan cezalandırılmasıgerektiğini ifade etmiştir. Başvurucu, görüşte yer verilen AİHM kararlarının dahi iddialarınıdestekler nitelikte kararlar olduğunu ifade etmiştir.

B. Değerlendirme 
. İddiaları Nitelendirilmesi Yönünden 
79. Anayasa'nın “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı17, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Herkes, yaşama, ... hakkıma sahiptir.
•••
Meşrú müdafaa halí, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, hir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayakłanma veya isyanın bastırıłması.sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanmasısırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme fiilleri, birinci fikra hükmü dışındadır."
80. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıkhı 5. maddesinin ilgili kısmı şõyledir:
"Devletin temel amaç ve gõrevleri, … kişinin temeł hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adałet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayun siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddī ve manevî varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırłamaya çalışmaktır."

81. Anayasa Mahkcmesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddiaların özü bir yakınının cenaze merasimine katılan kişinin kolluk görevlisince öldürüldüğü, olaydaki cezai sorumluluğunun doğru belirlenmediği ve aksinin kabulü hâlinde dahi uygulanan yaptırmın bu tür eylemlere hoşgörü gösterildiği ya da kayıtsız kalındığı izlenimi uyandırdığıdır. Başvurucu, ceza muhakemesinin yetersizliği ile ceza muhakemesinin soruşturma evresinin tarafsız olmadığıiddialarını yaşam hakkı yanında adil yargılanma hakkı kapsamında da nitelendirerek ileri sürmüş ise de bu iddialarının yaşam hakkı kapsamındaki etkili ceza soruşturması yürütülmesi yükümlülüğü ile ilişkili olduğu değerlendirilerek şikâyetlerin tümü yaşam hakkı kapsamında incelenmiştir.

2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
82. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireyset başvuru hakkına sahip olanłar" kenar başlıklı 46.maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir;
"Bireysel başvuru ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafindan yapılabilir."
83. Bireysel başvuru yolunu işlctebilecekler esas itibarıyla doğrudan mağdur sıfatımı taşıyan kişiler olmakla birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile arasında kişisel ve ðzel bir bağ bulunan, dolayısıyła da Anayasa'nın ihlalinden olumsuz olarak etkilenen veya ihlalin sona ermesinden mcşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimscler de dolaylı mağdur sifatıyla bireysel başvuruda bulunabileccklerdir (Engin Gök ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 53).
84.Bununła birlikte dolaylı mağduriyetin ortaya çıkması, somut olayın koşulları ile ihlal edilen hakkın niteliğine bağlı olarak değişebilmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi,mağdurun bizzat başvuru yapmasının mümkün olmadığı ve yakın akrabalık ilişkisinin bulunduğu kimi durumlarda -özellikle yaşam hakkının söz konusu olduğu durumlardabaşvurucuların ihlalden doğrudan etkilenmemiş olmalarına rağmen dolayl olarak etkilenmişolmaları nedeniyle başvuru yapabileceklerine karar vermiştir (pek çok karar arasından bkz.Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, § 41). Başvurucu, Ölenin eşidir Dolayısıyla başvuruda başvuru ehliyeti bakımından bir sorun görülmemiştir.
85. Diğer taraftan Bakanlığın tazminat ödenmesine karar verilmesi nedeniyle başvurucunun mağdur sıfatının ortadan kalktığına dair görüşü ile ilgili olarak karar verilebilmesì için devletin etkiti bir yargısal sistem kurmaya ilişkin pozitif yükümlülüğünün kapsamının ve başvuru konusu olayda ne ölçüde yerine getirildiğinin tespiti gerekmektedir.Bu konuda öncelikle kamusal yetkiyle güç kullanılması sonucu gerçckleşen Ölümlerin öldürmemeye ilişkin negatif yükümlülük kapsamında değerlendirilmesi gerektiği ve bu yükümlülüğün hem kasıth biçimde hem de kasu olmaksızın ölümle sonuçlanan güçkullanımını kapsadığım belirtmek gerekir (Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, §44). Bununla birlikte negatif yükümlülüğün söz konusu olduğu durumlarda etkili yargısal sistem kurmaya ilişkin yükümlülüğün yerine getircbilmesi için gerektiğindc mağdurlara tazminat ödenmesinin ya da en azından mağdurlarn tazminat elde etme imkânına sahip olmalarının yanında olayla ilgili olarak ctkili ceza soruşturması (yürütülmüş ise kovuşturma 

evresini de içcren) yürütülmesi gerektiği sõylenmelidir. Somut olayda kovuşturma evresini kapsayan bir ceza muhakemesi süreci söz konusu olduğundan etkili yargısal sistem kurmaya ilişkin yükümlülüğün ne ölçüde yerine getirildiğinin tespitinin bu nedenle csas incelemesi ile birlikte yapılması gerckir.

86. Dolayısıyla iddialar açıkça dayanaktan yoksun olmadığı gibi başvuruda,mağdur statüsü dışında kabul edilemezliğe karar verilmcyi gerektirecek başka bir neden olmadiğı anlaşılmıştır.

3. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
87. Anayasa'nın 17. maddesinin son fikrasında "(1) meşru müdafaa hali, (2)yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirilmesi, (3) bir tutuklu veya hükümlünün kaçmasının önlenmesi, (4) bir ayaklanma veya isyanın bastırılmasi, (5) sıkıyönetim veya olağanüstü hallerde yetkili merciin verdiği emirlerin uygulanması sırasında silah kullanılmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda" yaşam hakkına müdahalenin hukuka uygun olacağı belirtilmiştir. Öte yandan Anayasanın 17. maddesi, csas itibarıyla bir kişinin kasten öldürülmesine izin verilen durumları değil istenmeyen bir şekilde böyle bir sonucun doğabileccği güç kullanılmasına izin verilen durumları açıklamaktadır.
88. Bununla birlikte kamu görevlilerinin güç kullanımıyla ilgili olarak devletin yaşam hakkına saygı gösterilmesini sağlamak için uluslararası standartları da dikkate alarak hangi hâlłlerde ve ne şekilde güç kullanılabileceğine ilişkin koşulłarı belirleyen yasal ve idari çerçeve oluşturma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bu yükümlülüğün yanı sıra oluşturulan bu çerçevenin gereği gibi uygulanmasının devlet tarafindan sağlanması gerckmektedir (Cemil Danişman, § 53).

89. Anayasa'nın yaşam hakkına güç kullanılarak yapılabilecek müdahalelere ilişkin hükümleri ile Anayasa Mahkemesinin vermiş olduğu kararlar birlikte değerlendirildiğinde kolluk kuvvetlerinin ancak Anayasa'da belirtilen amaçlara ulaşmak adına başka bir çarenin kalmadığı zorunlu durumlarda ve -güç kulłanarak ulaşılmak istenen amaç ile maruz kahıman saldırıya nispeten- orantılı güç kullanabilmelerine izin vcrildiği söylenebilecektir (Cemil Danışman, § 50; Nesrin Demir ve diğerleri, B. No: 2013/5785, 29/9/2016, § 113).Öldürücügüç, Anayasa'da belirtilen hâllerde ve başka şekilde müdahale olanağı kalmamast nedeniyle son çare olarak kullanılmalıdır, Bu nedenłe yaşam hakkının dokunulmaz niteliği de dikkate alınarak ölümle sonuçlanabilecek bir güç kullanımı söz konusu olduğunda bunun zorunluluğu ve orantılılığı Anayasa Mahkemesi tarafindan çok sıkı şekilde denetlenmelidir (Nesrin Demir ve diğerleri, § 107). Bunun yanında kolluk görevlilerinin doğrudan silah kullanımı sonucu meydana gelen olaylarda silahlı güç kullanımının Anayasa'nın 17, maddesine göre başka bir çarenin kalmadığı zorunlu bir durumda ve orantılı gerçekleştiğinin soruşturma makamlarınca resen ortaya konmasi gerekmektedir (Turan Uytun ve Kevzer Uytun, B. No: 2013/9461,15/12/2015, § 73).

90. Bireyin bir devlet görevlisi tarafından hukuka aykırı olarak ve Anayasa'nın 17.maddesini ihlal eder bir biçimde yaşamına son verildiğine ilişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde Anayasa'nın 17, maddesi, 5. maddesindeki genel yükümlülükle birlikte yorumlandığında etkili bir ceza soruşturması yapılmasını gercktirir (Cemil Danışman, § 96).Etkili ceza soruşturması yürütülmesine ilişkin yükümlülüğün gerektiği şekilde yerine 

getirilmemesi hâlinde ise negatif yükümlülüğe gerçekten uyulup uyulmadığı tespit edilemez.Negatif yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediğinin güvencesini -söz konusu olmuşsa kovuşturma sürccini de kapsayan- soruşturma yükümłülüğü oluşturmaktadır (Salih Akkuş, B.No: 2012/1017, 18/9/2013, § 29).

91. Yaşam hakkı kapsamında yürütülmesi gereken ceza soruşturmalarının amacı,yaşam hakkın koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmasını ve vuku bulan ölüm olayında sorumlular ile sorumlulukları tespit etmektir (Serpil Kerimoğlu ve diğerieri, §56; Cemil Danışman, § 97). Bununla birlikte her olayın kendine Özgü koşullarını dikkate alan bir değerlendirme yapılması suretiyle yaşamı tehlikeye soktuğu açık olan eylemler ile maddi ve manevi varlığa yönelik ağır nitelikteki saldırıların, benzer ihlallerin caydırıcılık sağlanarak Önlenebilmesi için hiçbir surette cezaşız kalmaması gerekmektedir (Filiz Aka, B. No:2013/8365, 10/6/2015, § 32).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
92. 2559 sayıl Kanun'un 16. maddesinde polisin hangi koşullarda silahlı güçkullanabileceği düzenlenmiştir (bkz. § 53). Diğer taraftan başvuruda, düzenlemenin yaşam hakkını korumadığının ileri sürülmediğini belirtmek gerekir.

93. Somut başvuruda, olayla ilgili olarak cezai ve disiplin soruşturmaları yürütülüp Slümde sorumluluğu olduğu belirlenen kolluk görevlisinin cezai ve disiplin yaptırımlarıyla cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bu nedenle öncelikle bu yaptırımlara karar verilirken sorumluluğun ne şekilde belirlendiği incelenmelidir. İkinci olarak Anayasa Mahkemesinden Önceki mercilerin yaşam hakkıın ihlalini tespit edip etmediği belirlenmelidir. Bu tespit Anayasa Mahkemesinin incelemesinin kapsamı yamında değerlendirmesinde dikkate alacağıolay ve olguların ortaya konması için gereklidir.

94. Başvurucu, olaydaki cezai sorumluluk ile ilgili olarak diğer iddialarının yanında silahlı güç kullanımımın gerekliliği ve orantılılığına ilişkin bazı iddialar ileri sürmüştür (bkz. §76/ii).

95. Bu noktada Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin ya da Cumhuriyet başsavcılıklarının silahlı güç kullanıiması ile ilgili gereklilik ve orantılılık değerlendirmesi yaptıkları ve sonucunda eylemin hukuka uygun olduğuna karar verdikleri birçok olayla ilgili başvuruda, silahlı güç kullanımının Anayasa'nın 17. maddesindeki amaçlara ulaşmak adına ve başka bir çarenin kalmadığı zorunlu durumda ve orantıı olup olmadığını incelediğini belirtmek gerekir (birçok karar arasından bkz. Cemil Danışman; Nesrin Demir ve diğerleri).
96. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinin güç kullanımında gereklilik ilc orantıhılığın ispatı külfetinin yetkili makamlara ait olduğunu kabul ettiği bazı durumlar da bulunmaktadır. Bu gibi durumlarda ispat külfeti yerine getiril(e)mediğinde Anayasa'nın 17.maddesi gereğince ölümle sonuçlanabilecek güç kullanımını haklı kılacak bir nedenin bulunmadığı ile yaşam hakkının esasının ihlal edildiğine karar veriłmesi gerektiği sonucuna varıimaktadır (diğerleri arasından bkz. İpek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595, §§ 141,142),
97. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin yetkili yargısal makamlarca Anayasa'nın 17. maddesinde belirtilen amaçlarla güç kullanıldığının ancak sınırın aşıldığının tespit edilmiş olması ve ihlalin açıkça ya da õz itibarıyla belirlenerek olayın failine ceza 

verilmesi hâlinde incelemesini eylem ile ceza arasında bir orantısızlık bulunup bulunmadığıya da cezanı açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmadığı ile sınırlı tutmaktadır (birçok karar arasından hükmün açıklanmasının geri bırakılması yönünden ve farklılıkiarı gözetilmek suretiyle bkz. Seyfullah Turan ve diğerleri, B. No: 2014/1982, 9/11/2017, §§163-165,194-196).

98.Somut olayda disiplin soruşturması inccleme raporunda, polis memuru S.K.nin molotofkokteyli atan gruba ateş etmeye başladığı sırada molotofkokteyli atan ikinci gruptaki bir kişinin başka bir sokağa girmek üzere olduğunun anlaşıldığı, S.K,nın silah kullanmamasıya da en azından usulüne uygun şckilde kullanması gerekirken tecrübesizliğinin etkisiyle korku ve paniğe kapılıp silahım kullanması sonucu olayła hiçbir bağlantısı bulunmayan U.K.nn ölümüne sebebiyet verdiği açıklanmıştır. S.K. bu rapordaki tespitlcre istinaden disiplin cezasıyla cezalandırlmıştır. İdare Mahkemesinin henüz kesinłeşmeyen kararında da aynı gerekçelerle idarenin ölüme ilişkin sorumluluğunun tam olduğu belirtilmiştir (bkz.§§39-41),
99. Ağır Ceza Mahkemesinin kararına bu yönüyle bakıldığında kolluk görevlisinin kendisinin ve meslektaşlarının hayatına yönelik saldırıyı koşullara göre orantıh biçimde defetmek zorunluluğu altında saldırganı hedef alarak silah kullandığının değerlendirildiği görülmüştür. Bununla birlikte Ağır Ceza Mahkemesi, Bakanlığın görüşünde ve başvurucunun bu konudaki iddialarında belirtildiğinin aksine kolluk görevlisi sanığın cezai sorumluluğunu kaldıran nedenlerden meşru savunmanın sınırının kasit olmaksızı aşılması sonucu ölüme sebebiyet verdiğine değil ölümün sanığın ölene karşı görevi gereği sergilemesi gcreken dikkat ve özcn yükūmlülüğüne aykırı bir davranışı nedeniyle gerçekleştiğine karar vermiştir.Mahkeme kararında, silah kullanımının ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerden olan meşru savunma kapsamında kaldığının kabul edildiğine ilişkin birtakım açıklamalar bulunmakta ise de kararda başvurucunun yakınının ölümü bu nedenle hukuka uygun bulunmamış; ayrıca meşru savunmada ya da cezada sorumluluğu ortadan kaldıran diğer nedenlerin herhangi birinde sınırın taksirle aştldiğı değerlendirilerek belirlenen cezada bir indirime de gidilmemiştir. Bununla birlikte Ağır Ceza Mahkemesi, meşru savunmada sınırin mazur görülebilecek bir heyccan, korku veya telaş nedeniyle aşıldığına, dolayısıyla sanığa ceza verilmesine yer olmadığına da karar vermemiştir. Başka bir ifadeyle Ağır Ceza Mahkemesi,kararında silah kullamımının meşru savunma amacıyla gerekli ve orantılı olduğuna ilişkin birtakım açıklamalarda bulunmakla birlikte başvurucunun eşinin ölümüne ilişkin sorumluluk.ile bu sorumluluğa karşılık gelen cezai yaptırımın belirlenmesinde meşru savunmada sınırın taksirle aşılması hükümlerini değil taksire ilişkin genel hükümleri uygulamıştır. Sonuç olarak Ağır Ceza Mahkemesi, sanığın eylemini hukuka aykırı bularak bu aykırılığın tespitine ilişkin değerlendirmesinde hukuka uygunluk nedeninin (meşru savunma) aşılmasını bir gerekçe göstermemiştir. Nitekim istinaf incelemesinde çoğunluk görüşüne katılmayan muhalif üye,sanığın meşru savunma hükümlerinden yararlanmasının gerektiği yönünde görüş bildirmiştir.Sanık S.K. da istinaf başvurusunda meşru savunma hükümlerden yararlanmak istediğini,meşru savunma kapsamında bir sorumluluğunun bulunmadığını, aksi kabul edjldiğinde dahi meşru savunmadaki sınırın taksirle aşılması hükümlerinden faydalandırılip cezasında buna göre bir indirime gidilmesi gerektiğini ifade etmiştir (bkz. §§ 33-35).
100. Diğer taraftan somut olayda Ağır Ceza Mahkemesi tarafindan verilcn kararın gerekçe ve hüküm kısımları bir bütün hâlinde gözönüne alındığında Mahkemenin ceza sorumluluğunu belirlerken silah kullanımındaki dikkatsizlik ile özensizliği gerekçe gösterdiği görülmüştür. Karar gerekçesinde, dikkat ve özen yükümlülüğünün ne şekilde doğduğuna ve 

ne tür bir dikkatsizlik ya da özensizlik teşkil eden eylemle yükümlülüğe aykırı davranıldığına ilişkin somut açıklama bulunmamaktadır. Bununla birlikte olayın gerçekleşme koşullarının kabulünde, hedefteki kişinin silah sesinin duyulduğu anda kaçmakta olduğu sonucuna varıldığının belirtildiği anlaşılmıştīr.

101. Bu nedenle Ağır Ceza Mahkemesi başvurucunun yakmımın ölümünde silah kullanılmasına ilişkin sorumluluğu açıklanan şekilde belirleyerek -Anayasa'nın 17.maddesinde belirtilen meşru amaçlardan biri olan meşru savunma hükümlerini uygulamaksızın- silah kullanımımın Anayasa'nın 17. maddesine aykırı olduğunu, dolayısıyla da yaşam hakkının ihlal edildiğini öz itibarıyla tespit etmiştir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin somut olaydaki silah kullanımının meşru savunma amacıyla gerekli ve orantılıolup olmadığını inçelemesine gerek olmadığı kanaatine varılmıştır, Bu noktada başvurucunun eşinin doğrudan silahlı güç kullanılan, başka deyişle güç kullanılmasında hedefte olan kişi olmadığıni, dolayısıyla olaydaki silah kullanımının gerekliliği tartışmasının kullanımda hedefte olan kişilere ilişkin belirlenecek çezai sorumluluktan farklı olarak sorumluluğun türüüzerinde her durumda mutlak ve doğrudan bir etki göstermediğini de belirtmek gerekir. Bir başka ifadeyle başvurudaki şikâyetin de yaşam hakkının kasıthı ihlal edildiğine yönelik olmayıp olayda sergilenen ihmalin derecesine yönelik olduğu, olayda hedefteki kişiye karşısilah kullanımının gerekli olmadığıa karar verildiğinde bu belirlemenin ölene yönelik cezai sorumluluğu -diğerinde olduğu gibi- ihmalí sorumluluk olmaktan çıkarmayacağı ifade edilmelidir.

102. Diğer taraftan başvurucu, olayda silahın saldırgan hedef alınarak kullanıldığıdoğru olmakla birlikte silahın öldürücülükteki etki mesafesini bilen S.K.nın ateş ettiği yönde kalabalıktaki birinin mermi isabetiyle yaşamımı yitirebileceğini öngördüğünü ancak umursamaz bir davranış sergilediğini ileri sürmüş; sorumluluğunun bu nedenle olası kasit olarak değerlendirilmesi gerektiğini iddia etmiştir. Başvurucu, hedefteki kişinin silahla ateşedildiği anda kaçmakta olduğunun Ağır Ceza Mahkemesince de açıkça kabul edildiğini ifade etmiştir, Başvurucuya göre kaçtığı için sabit hedef olarak kabul edilmeyecek kişiye ateşedildiğinde yapılan atış nedeniyle çevredeki kişilerin hayatnın tehlikede olabileccği öngörülebilir bir durumdur.

103. Cumhuriyet Başsavcıliığının iddianamesinde olaydaki sorumluluk derecesinin taksir olduğu ileri sürüłmüş, Asliye Ceza Mahkemesinin görevsizliğine ilişkin kararında sorümluluk derecesi tartışıhırken olası kasta ilişkin hükümlerin değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiş, Ağır Ceza Mahkemesince yürütülen kovuşturma sonucunda ise öldürmenin taksirle gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığının esas hakkındaki mütalaası ile hükmü istinaf gerekçesinde olası kasit hükümlerinin uygulanması gerektiğinin değerlendirildiği açıklanmıştır. Bölge Adliye Mahkemesi kararındaki azınlık görüşü, olayda bir hukuka uygunluk nedeni olan mcşru savunma hükümleri uygulanmayıp eylem hukuka aykırı kabul edildiğinde polis memurunun sorumluluğunun bilinçli taksir olduğu yönündedir.Görüldüğü üzere başvuru, 5237 sayılı Kanun'da tanımlanan sorumlulukların ncredeyse -kasıt dışında- tamamının gündeme geldiği, bu bağlamda da yetkili yargısal mercilerce kendine özgü koşułlarının olay ve olgularla birlikte dikkate alınarak tartışıldığı bir başvurudur.
[04. Öncelikle olaylara ilişkin sorumluluklarla ilgili karar verme görevinin Anayasa Mahkemesinc ait olmadığını belirtmek gerekir. Burada esasen olayların oluşumuna ilişkin delillerin değerlendirilmesinin idari ve yargısal makamların Ödevi olduğu (benzer değerlendirme için bkz. Rifat Bakır ve diğerleri, B. No: 2013/2782, 11/3/2015, § 68) ve Anayasa Mahkemesinin yetkili mercilerin yerine geçerek delilleri değerlendirmesinin veya 

olaydaki sorumluluk derecesini belirleyen hukuk kurallanını yorumlamasının söz konusu olmadığı belirtilmelidir (benzer değerlendirme için bkz. Rıfat Bakır ve diğerleri, § 143)Olaya ilişkin ceza muhakemesi bu yönüyle değerlendirildiğinde yetkili makamların vakialarıve ölümden sorumlu kişiyi tespit edebilecek nitelikte soruşturma ve kovuşturma yürütmedikleri söylenemeyecektir. Nitekim ölümü meydana getiren sebep ve ölümden sorumlu kişi tespit edilmiştir.

105, Öte yandan devletin yaşam hakkı kapsamında, yaşamı korumak için etkili hukuki tedbirler alması (gerekli yasal düzenlemeleri oluşturma vc yasaların uygulanmasınısağlayacak etkili bir mckanizma kurma şeklinde) gerekir. Devletin bunun yanında doğal olmayan (şüpheli) bir ölüm gerçekleşmiş ise olayı soruşturma ve gerektiğinde ihlale uygun karşılık gelen yctcrli yaptırıma karar vermeye ilişkin usul yükümlülüğü de bułunmaktadır.Ölümle ilgili olayın ardından ctkili soruşturma ya da söz konusu olmuş ise kovuşturma yapmayla yerine getirilebilecek bu pozitif yükümlülük soruşturma işlemlcri ile yöntemlcrine ilişkin olduğundan yaşam hakkının usul boyutunu oluşturmaktadır. Bu yükümlülüğün yerine getirilmesindeki amaç, olay özclinde mağduriyetin giderilmesinin yanında devlctin etkili (caydıricı yaptırımlar içcren) yasal düzenlemeleri oluşturma ve bu yasaların uygulanmasımısağlayacak etkili bir mekanizma (mahkemeler, başsavcılıklar vb.) kurma yoluyla yaşamıkoruma altına almasının bir anlam ifade cdcbilmesini sağlamaktır. Bu ise ancak yaşam hakkını koruyan hukukun etkili uygulanabilmcsi ile mümkündür. Bu nedenle Anayasa'nın 5.maddesi ile bir arada yorumlanan l7. maddesinden doğan yaşamı koruma yükümlülüğü,devlete bu konuda gerekli hukuki tedbirleri ałma yükümlūlüğü yanında olayın nitcliğine göre yaşamı koruma potansiyeline sahip hukukun etkili biçimde uygulanmasına ilişkin olay sonrası bir yükümlülük yüklemcktcdir. Bu itibarla usul yükümlülüğü yaşamı korumaya ilişkin pozitif yükümlülüğün somut olayda yerine getirilmesi gereken bir parçası, uzantısıdır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Aziz Biter ve diğerleri, B. No: 201S/4603,19/2/2019, § 58). Dolayısıyla yaptırımlara ilişkin bazı uygulamalar, yaşam hakkı ihlalleri gerçekleştiren kamu görevlilerinin cczasız kalmalarına ya da gcrcktiği gibi cezalandırılmamalarına yol açarak caydırıcılığı sağlayamadığı için Öncelikle etkili ceza soruşturması yürütme yükümlülüğünü açıkça zedelemekte, yaşam hakkını korumak için oluşturulan mevzuatın ctkilişekilde uygulanmamasına, dolayısıyla kişilerin hayatlarının kanun ile korunamamasına sebebiyet vermektedir (Seyfullah Turan ve diğerleri, § 162).
106. Bu itibarla Anayasa Mahkemesinin ceza hukukuna ilişkin sorumluluğa ve suçluluğa ilişkin bir tespitte bulunma görevi bulunmamakta ise de kamu gücünün yargıfonksiyonunu yerine getiren yargısal mercilerin Anayasa'dan kaynaklanan, yaşamu korumak için oluşturulan hukuku etkili biçimde uygulamaya ilişkin yükümlülüklerini ycrine getirip getirmediklerini denctleme görevi bulunmaktadır. Bunun yanında somut başvuruda olduğu gibi Anayasa'da koruma altına alınmış bir hakkın ihlal edildiğinin kendisinden önce tespit edildiği durumlarda Anayasa Mahkcmesinin başvurucuların bu ihlal nedeniyle mağduriyetlerinin giderilip giderilmediğini inceleme görevinin olduğu da izahtan varestedir.
107. Somut olayda Ağır Ceza Mahkemesi, sanık kolluk görcvlisinin ölümctil silah kullanımını dikkatsiz ve ðzensizce gerçekleştirdiğini, olgusal olarak kaçmakta olan bir kişiye yönelik silah kullandığını açıkça kabul etmiştir. Ağır Ceza Mahkemesi, silah kullanımının meşru bir amaca dayandığı gerekçesiyle meydana gelen bu ölüm bakımından bir cezasızhığın veya sorumsuzluğun olduğunu kabul ctmemiş; polis memurunun hukuka aykırı fiili nedeniyle cezalandırılmasina karar vermiştir.


108. Ağır Ceza Mahkemesi ölüme sebebiyet veren somut olaydaki eyleme yaptrun olarak ðnce 1 yıl 8 ay hapis cezası belirlemiş, ardından bu cezayı adli para cezasına çevirmiş,bunun aylık taksitler hâlinde on eşit taksitte yerine getirilmesine karar vermiştir. Öncelikle ilgili kanunun taksirle öldürme suçundan verilen hapis yaptırımının da paraya çevrilmesine imkān tanıdıği, Öte yandan hapis yaptırımının paraya çevrilmcsinin yetkili makamların takdirinde olup bu konuda yasal bir zorunluluk olmadığı ifade edilmelidir. Hapis yaptırımının adli para yaptırımına çevrilmesi durumunda hükümlülerin hapis yaptırımı ile karşı karşıya kalması sõz konusudur, Ancak bu durum adli para cczasının Ödenmemesi ya da kisıen Ödenmesi hâlinde gündeme gelmektedir. Nitekim başvuruya konu olayda hükümlüye verilen hapis cezasının uygulanması para cezasmın ödenmesiyle gündeme gelmemiştir.
109. Anayasa Mahkemesine göre mahkemelerin takdir haklarını bu tür eylcmlere müsamaha edilmeyeceğini göstermek için kullanmaları ve suçun sonuçlarını hafifletmek için kullanmayı tercih ettikleri izlenimini vermemeleri gerekir. Bu; kamu güveninin sürdürülmesi,hukukun üstünlüğünün sağlanması ve bu tür eylemlere hoşgörü gösterildiği görünümünün engellenmesi açısından hayati önem taşımaktadır, Devlet görevlilerinin güç kullanımı sonucu meydana gelen ölümlerde veya bu yolla gerçekleştirilen kötü muamelelerde bu sadece cezasızlık için söz konusu olmayıp suçların ağırlığı ife cezalar arasında açık bir orantısızłık bulunması hâlinde de geçerlidir. Bu durumda yaşam hakkının ihlali sonucu mcydana gelen mağduriyet de giderilmemiş olduğundan Anayasa Mahkemesi, mahkemelerin yaptırımlarıbelirlemedeki tercihlerini incelemek zorundadir (Cembeli Erdem, B. No: 2014/19077,18/4/2018, §§ 100-102; Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 76).
110. Olayda yargısal makamların bir kişinin hayatına mal olan hukuka aykırı silah kullanımına karşılık olarak Kanun'da 2 yıl ila 6 yıl hapis cezası yaptırımı öngörülen (bkz. §52) suça yönelik asgari ceza olan 2 yıl hapis ve dahası bu hapis cezası yerine de adli para cezasını uygun ve yeterli bir ceza olarak tercih ettikleri görülmektedir. Bir kołluk görevlisinin bu tür silah kullanımı sonucu gerçekleştiği kabul edilen ölüme karşılık takdir edilen hapis cezası ile netice ceza olarak belirlenen adli para cezasinın benzer hak ihlallerinin önlenebilmesi ve kişilerin yaşamının korunması bakımından uygun ve yetcrli yaptırım olmadığı özellikle vurgulanmaldır. Derece mahkemelerinin yaşam hakkını yasayla korumaya yönelik anayasal yükümlülüğe uygun olarak -devletin öldürmemeye ilişkin negatif yūkümlülüğü kapsamındaki- bir kişiyi öldüren kişiler hakkında ceza hukukunu etkili biçimde uygulamaları, böylece hukuk sisteminin caydırıcı ctkisini korumaları gerekir, Başvuruya konu olayda takdir cdilen asgari orandaki hapis cezasının ve bu cezanın dahi para yaptırımına çevrilmesinin benzer ihlallerin önlenmesi bakımından ċaydıricı bir etkiye sahip olduğunun söylenebilmesi mümkün değildir. Para yaptırımının taksitler hâlinde ödenmesi imkânının tanınmasının ise bu yönde bir değerlendirmeye dahi tabi tutulamayacağı izahtan varcstedir.Bu nitelikteki takdir haklarımn kullanımında bir tercihte bulunulurken yaşam hakkının ihlali ile sonuçlanan fillerin sonuçlarımı hafifletmeye yönclik kullanıldığı izlenimi oluşturulmamasıadalete kamu güveninin sürdürülmesi ve hukukun üstünlüğünün sağlanması için hayati önem taşımaktadır.

111. Anayasa Mahkemesinin kararlarnda sıkça belirtildiği üzere mahkemelerin yaşam hakkı ihlalini önlemedeki sahip oldukları kritik rolün önemi hatırdan çıkarılmamalıdır.Mahkemelerin yaşam hakkı kapsamındaki davaya gereken öncmi göstermeleri gerekir. Aksi durumda, uygulanan ceza hukuku sisteminin yaşam hakkının korunması bakımından gereken katılığa, başka bir anlatımla yaşam hakkı ihlallerinin önlenmesini sağlayabilecek caydırıcı bir etkiye sahip olamayacağı aşikärdır. 5237 sayılı Kanun'da da Kanun'un amacının -diğerleri 

yanında- kişi hak ve özgürlüklerini korumak olduğunun ve suç işleyen hakkında işlenen fiilin ağırlığıyla orantılı cezaya karar verilmesi gerekliliğinin ifade edildiği unutułmamalıdır (bkz.§§ 43, 44). Diğer taraftan caydırıcı bir etkiye sahip olmayan bu tür cezai yaptırımların -olay nedeniyle meydana gelen maddi ve manevi zararlar giderilmiş, aynı zamanda fail veya failler yeterli disiplín cezaları ile cezalandırılmış olsalar da- aynı zamanda oluşan mağduriyetleri ortadan kaldırmakta yctersiz kaldığı da izahtan varestedir.

J12. Bu itibarla başvuruya konu mahkümiyetin başvurucunun mağduriyetini ortadan kaldırmamasının yanında benzer ihlallerin õnlenebilmesi bakımindan caydıricı ctkiye sahip de olmadığıi, dolayısıyla bu durumun yaşam hakkıın maddi ve usule ilişkin boyutłarının ihlaline yol açtiğı sonucuna varılmıştir.

113, Bununla birlikte etkili ceza soruşturması yürütülmesi yükümlülüğü bakımından tespit edilen ihlal nedeni dikkate alındığında başvurucunun soruşturmanın bağımsızlığı ve tarafsızlığı ile ccza muhakemesinin delillerin toplanması konusundaki yeterliliğine ilişkin şikâyetlerinin incelenmesine gerek olmadiğı değerlendirilmiştir.

114. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının maddi ve usule ilişkin boyutlarımın ihlał edildiğine karar verilmesi gerekir.
4. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
115. 6216 sayılı Kanun'un 50, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkunın ihlal edildiğine va du edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarımn ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. ….

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınt ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeve gönderilir.Yeniden yargılama yapilmasında hukuki yarar bulunmavan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçłurını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verìr."
116. Başvurucu, ihlalin tespitini ve 250.000 TL manevi tazminata katar verilmesini talep etmiştir,
117. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerie birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarıma da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
118. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebiłmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin 

durdurulmasi, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtıği sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zarartarın giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

119. Incelenen başvuruda yaşam hakkının maddi ve usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin kamu makamlarımın cylemlerinden kaynaklandığıanlaştlmaktadır. Yaşam hakkının gerektirdiği etkilisoruşturma yürütme yükümlülüğünün ihlal edildiğine de karar verilmiştir. Bu nedenle ihlalin aynı zamanda yetkili adli makamłarın işlem ve eylemlerinden de kaynaklandığı söylenmelidir. Bu nedenle yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama (ceza kovuşturması) yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bununla birlikte başvurucunun Ölüm nedeniyle oluşan zararına ilişkin yürütülen bir yargı süreci bulunduğu dikkate alınmış, bu itibarla başvurucunun yaşam hakkının maddi boyutunun ihlal cdildiği gcrekçesiyle talep ettiği tazminat ile ilgili olarak bu aşamada bir değerlendirme yapılmamıştir.

120. Bu durumda yaşam hakkının usul boyutunun da ihlal edilmiş olması nedeniylc yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 90.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerckir.

121. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 10.194,70 TLyargilama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜ
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBiLiR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının maddi ve usul boyutunun İHLAL EDiLDİĞÍNE,
C. Karann bir örneğinin yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarıın ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapılmak üzere Istanbul 11. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2014/377.K.2017/100) GÖNDERİLMESINE,
D.Başvurucuya net 90.000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDiNE,
E. 294,70 TL harç ve 9,900 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 10.194,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ōdemede gccikme olmasıhâlinde bu sürenin sona crdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 1/12/2022tarihinde OYBİRLİĞiYLEkarar verildi.