Anayasa Mahkemesinin 19/1/2023 Tarihli ve 2021/9387 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-03-28

28 Mart 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32146
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
ŞERAFETTİN CAN ATALAY BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2021/9387Karar Tarihi : 19/1/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞİrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Hasan HÜZMELİBaşvurucu : Şerafettin Can ATALAY Vekili : Av. Zeynep ATALAY 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, tercih edilen mekânın mahalli mülki amir tarafindan belirlenen toplanma ve yürüyüş güzergâhlarından olmadığı gerekçesiyle toplantrya izin verilmemesinin başvurucumun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
IL. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru I0/2/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasıa karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşısüresinde beyanda bulunmamıştir.

IIL OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Istanbul Valiliğinin (Valilik) 4/6/2014 tarihli ve 27456 sayılı onayı ile 6/I0/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanumu'nun 6. maddesi uyarınca Istanbul'un Avrupa Yakası'nda Fatih Yenikapı miting alaru, Anadolu Yakası'nda ise Maltepe sahil alanı toplantı ve gösteri alanı olarak belirlenmiş; bu durum kamuoyuna çeşitli iletişim araçlariyla duyurulmuştur.

6. Başvırucunu da aralarında olduğu yedi kişilik düzenleme kurulu, Kadıköy Iskele Meydanı'nda "Marmara kent ve doğa mitingı" konulu bir toplantı düzenlemek istediklerini 17/12/2014 tarihinde Valiliğe bildirmiştir. Dilekçede mitingin 28/12/2014

tarihinde, 09.00-17.00 saatleri arasında gerçekleştirileceği açıklanmıştır. 18/12/2014 tarihli Valilik belgesine göre toplantı konusu "kentsel dönüşümle mücadele" dir.
7. Valilik 18/12/2014 tarihli ve 66965 sayılı bir yazıyla, 2911 sayılı Kanun'un 6.maddesi ile Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in 3. maddesi uyarınca, Istanbul'da 20i4 yılında yapılacak toplantı alanı ve yürüyūşgüzergâhlarının belirlendiğini açıklamıştır. Amlan kararda Valilik, 29I1 sayılı Kamun'un "Kanuna aykzrı toplantı ve gösteri yürüyüşleri" kenar başlıklı 23, maddesinin (d) fikrasındaki ".…belirtilen yerler dışında …. yapıan toplantı ve gōsteri yürüyüşleri Kanuna aykarı sayılıīr."şeklinde düzenlemeye atıf yapmış ve etkinliğin gerçekleştirilmek istendiği Kadıköy İskele Meydanı'nım 4/6/2014 tarihinde belirlenen toplantı ve gösteri alanı içinde yer almadığıgerekçesiyle talebi reddetmiştir. Kararda ayrıca idarece belirlenen toplantı ve gösteri alanlarından birinde toplantı yapmak üzere başvurucunun müracaatı hâlinde talebin yeniden değerlendirileceği bildirilmiştir.

8. Başvtmucu 23/12/2014 tarihinde, Valiliğin söz komusu işlemin yürütmesinin durdurulması, iptali ve 2911 sayıl Kanun'un müdahaleye konu maddesinin Anayasa'ya aykırılığı gerekçesiyle itirazda bulunulmasım da içeren bir taleple İstanbul 5. İdare Mahkemesinde (Îdare Mahkemesi) dava açmıştīr. Başvurucu toplantı hakkımın mckânı seçme özgürlüğünü de kapsadığını, bu hakkın engellenmesinin hakkın özüne dokunacağını ve toplantıyı herkesin görüp duyabileceği yerde gerçekleştirme hakları olduğunu ileri sürmüştür.Ayrica başvurucu, idarece toplantı alanı olarak belirlenen alanlardan birinin şehircilik ilkeleri, planlama teknikleri ve kamu yararına uygun olmadığıın bilirkişi raporları ile sabit olduğu, bir diğerinin ise nâzım ve uygulama imar planlarına ilişkin iptal davasının devam ettiğini belirtmiştir. Toplantının düzenlenmesinin amaçlarından birinin de doğaya verilen zarara dikkat çekmek olduğunu, bu nedenle idarece belirlenen yerler dışında etkinliğin düzenlenmesi hâlinde toplantının kamuna aykzrı olacağının kabulüntin ve toplantı mekânmın bu yerlerle sımırlandırılmasmnı anılan hakkın ihlali niteliğinde olduğunu vurgulamıştır.
9. Müdahalenin kanuna dayandığını savuman davalı idare, toplanma alanı olarak belirlenen yerlerin merkezî ve ulaşımın rahatça sağlanabileceği konumda olduğunu belirterek davanın reddini talep etmiştir.

10. Idare Mabkemesi 27/2/2015 tarihinde yūrütmenin durdurulması talebini,22/10/2015 tarihinde de işlemin iptaline ilişkin davayı reddetmiş; başvuruya konu kararda,2911 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ikinci fikrasına, 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı Il Idaresi Kanumu'nun 9. maddesinin (C) fikrası ile aynı Kanun'un I 1. maddesinin (C) fikrasına (ilgili kanumi düzenlemeler için bkz. §§ 12-15) yer vermiştir. İdare Mahkemesi talebin reddine ilişkin kararda, dava konusu anılan kanuni düzenlemelerdeki yetkiler kapsamında olan idari işlemde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakknın özüntn korunduğunu ve Anayasa'nın 34. maddesindeki özel sınırlama sebeplerinin gözetildiğini belirtmiştir. Söz konusu sımırlamanın toplantı hakkının kamu düzeni ve kamu gūvenliğini ihlal etmeden ve demokratik toplum düzeninin gercklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirildiğini değerlendirmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
".….demokratk bir hak olan Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkanm;Anayasanın 34. maddesindeki özel sınırlama sebepleri gözetilerek, kamu düzeni ve kamu güvenliğin! thlal etmeden ve demokratik toplum düzeninin gerekdertne uygun olarak kullanımasını sağlamak amacryla yukarıda anılan yasal yetld çerçevesinde ve hakkı özūkorunarak tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykarılık bulunmamaktadır."

I1. Başvurucu, davanın reddine ilişkin karara karşı temyiz başvurusunda bulunmuştur. Damştay Onuncu Dairesi (Daire) 11/3/2019 tarihinde, temyize konu kararın usul ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle onammasına karar vermiştir. Kararın düzeltilmesi talebini inceleyen Daire 8/12/2020 tarihinde talebi kesin olarak reddetmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK 
AUlusal Hukuk 
12. 2911 sayılı Kanunun idarenin işlem yaptığı tarihte yürürlükte olan 6. maddesi şöyledir:
"Toplantı ve gösteri yūrūyüşleri, tüm il ve llçe sınırları içertsinde aşağıdakd hükümlere uyulmak şartıyla her yerde yapılabillr.

Il ve ilçelerde toplantı ve göstert yūrüyüşü yer ve güzergāhı, kamu dīzenini ve genel asayişt bozmayacak şekilde ve 22 nct maddenin btrinci fikrasında sayrlan sınırlamalara uyulması kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclistnde grubu bulunan słyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il beledtye başkanlarını, en çok üyeye sahip üçsendtkanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temstlcllerintn görüşleri alınarak mahallin en büyük mülki amiri tarafindan belirlentr. Il ve Uçenin büyükluğa, gelişmişliğı ve yerleştm özellikleri dikkate alınarak birden fazla toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı belirlenebiltr.

Beltrlenen toplantı ve göstert yürüyüşü yer ve güzergähı yerel gazeteler ile valilik ve kaymakamlık internet sitelerinden ilan edilerek halka duyurulur.

Toplantı ve gösteri yūrūyüşleri yer ve güzergáhı hakkunda sonradan yaplacak değlşikdikler de aynı yöntemle yapıır. Bu değişiklikler duyurudan on beş gün sonra geçerli olur.

Birden fazla toplantı ve gösterı yürüyüşü yer ve güzergáhının beltrlendiği il ve ilçelerde düzenleme kurulu, kamu dizenini ve genel asayişi bozmayacak şekilde belirlenen yer ve güzergählardan btrisini tercih edebilir."
13.2911 sayılı Kanun'un 23, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...
d) 6 ve 10 uncu maddeler gereğince beltrtilen yerler dişında,
Yapılan toplantılar veya gösteri yürüyüşlert Kanuna aykarı sayrlır."
14. 5442 sayılı Kanun'um idarenin işlem yaptığı tarihte yürürlükte olan 9.maddesinin (C) fikrası şõyledir:
"Kanun, tüzük, yönetmelik ve Hükümet kararlarının verdiğı yetkiyt kullanmak ve bunların yüklediği ödevlert yerine getirmek için valller genel emtrler çikarabilir ve bunlarılan ederler."

15. 5442 sayılı Kanun'un idarenin işlem yaptığı tarihte yürürlükte olan 11.maddesinin (C) fikrası şöyledir:
"Il sınırlan içinde huzur ve güvenliğin, kişt dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallık emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir."
B. Uluslararası Hukuk 
16. Avrupa Însan Hakları Mahkemesi (AlHM) Lashmankin ve diğerleri/Rusya (B.No: 57818/09) kararında, kamu otoritelerinin somut olayın koşullarına gōre belirli yerleri veya güzergâhları yasaklaması ve değiştirmesi toplanma hakkına yönelik açık mūdahale olmakla birlikte bunun tek başma hakkı ihlal etmediğini belirtmiştir, Kararda, somut olayın koşulları açısından toplantının amacı, zamanı, stresi ve yöntemi gibi toplanma yerinin de yasaklanmasının ulaşılmak istenen meşru amaçlar için gerekli ve orantılı bir tedbir olup olmadığını değerlendirmiştir. Bu doğrultuda kamu otoritelerinin gerçek bir tehdidin varlığınıve bu tehdidin toplanma hakkım daha az sınırlayan bir tedbir alarak önlenmesi imkânının olmadığını ortaya koyması gerektiğini açıklamıştır (Lashmankin ve diğerleri/Rusya; B. No:57818/09 ve diğer başvurular, 7/2/2017, §§ 433, 434).

17. AfHM'in Sáska/Macaristan (B. No: 58050/08, 27/11/2012) kararında başvurucu, parlamento binasının öntündeki siyasi gösterilerin yapılmasının geleneksel hâle geldiği bir meydanda gösteri yapmak istemiş ancak kamu otoriteleri başvurucuya farklı bir tarihte ve meydanın sadece belirli bir kısmında gösteri yapmasını Önermiştir. Başvurucunun bu õneriyi kabul etmemesi tizerine gösteri, parlamento çalışmalarına olumsuz etkisi nedeniyle Toplanma Kanunu kapsamında yasaklanmıştır. AlHM, başvurucunun talep ettiği tarihte parlamento çalışmalarının olmadığını gözeterek talebin reddine dair yeterli gerekçe olmadığından alternatif bir meydan Önerilmesinin toplanma hakkını ihlal ettiğine karar vermiştir (Sáska/Macaristan, §§22,23). Sonuç olarak AlHM; kararda, toplanma δzgūrlūğühakkını Avrupa Insan Haklanı Sözleşmesi'nin 11. maddesinin ikinci paragrafında belirtilen sımrlar dâhilinde sōz konusu toplantımın zamanını, yerini ve davranış şeklini seçme hakkınıiçerdiğini kabul etmiştir.

18. AlHM birçok kararında, kamu otoritelerinin yalnızca barışçıl toplanma hakkınıkorumakla kalmayıp aynı zamanda bu hakka yapılan makul olmayan dolaylı kısıtlamalarıuygulamaktan da kaçınması gerektiğini ifade etmiştir. Toplanma Özgürlüğünün temel doğasıve demokrasi ile yakın ilişkisini gözöntine alarak bu hakka bir můdahale için haklı, ikna edici ve zorlayıcı nedenler bulunmasının zorunlu olduğunu vurgulamıştır (birçok karar arasından bkz. Ourando Toxo/Yunanistan, B. No: 74989/01, 20/10/2005, § 36; Emin Huseynov/Azerbaycan, B. No: 59135/09, 7/1/2015, § 97).

19. Avrupa Konseyi belgeleri ve ilgili uluslararası diğer belgeler için bkz. Figen Yüksekdağ Şenoğlu (5), B. No: 2017/24556, 14/9/2022, §§ 20, 21.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 19/1/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantida başvuru incelenip gereği düşüntildü:

A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
21. Başvurucu;
- "Marmara kent ve doğa mitingl"'konulu toplantıyı Kadıköy Iskele Meydam'nda gerçekleştirmek için idareye yaptığı bildirimin uygun görülmediğini,kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle reddedildiğini,
- Hakka ilişkin özel norm olan 2911 sayılı Kanun yerine Mahkemece 5442sayılı Kamun'un toplantıya müdahale gerekçesi olarak gösterildiğini,
- 2911 sayılı Kanunun 6. maddesine göre toplantılarım ve gösteri yürüyüşlerinin her yerde yaptlabileceği yönünde düzenleme olmasına karşın amılan maddenin devamında bu yerlerin mahalli mülki amir tarafindan belirleneceğine yönelik düzenlemenin anayasal hakkı kamu görevlisinin inisiyatifiyle sınırlamaşı ve gizli bir izin sistemi oluşturması nedeniyle Anayasa'nın 34, maddesine aykırı olduğunu,
- Idarenin daha önceden belirlenen yerler dışındaki tüm toplanmaları kamuna aykırı kabul etmesinin barışçıl toplanma özgürlūğüne engel niteliğinde olduğunu,
- İdarece gösterilen mekânın kent merkezlerinden izole olması, kitlelerin erişimine uzak olması nedeniyle hakkın sınırlandırıldığını, tercih edilen alanda toplantıya izin verilmemesi nedeniyle ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımın ihlal edildiğini ileri sürmüiştür.
22. Bakanlk görüşünde; Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunum (E.2014/101,K.2017/142, 28/9/2017) mahallin en büyūk müilki amirine toplantı ve gösteri yürūyüşlerinin yapılacağı yer ve güzergâhı belirleme yetkisi veren 291I sayılı Kanum'un 6. maddesine ilişkin iptal talebini reddettiği, valinin yer belirleme yetkisinin kamun ve Anayasa uygun olduğu vurgulanarak ret gerekçelerine atif yapılmıştır. Ayrıca AlHM kararına göre idari yetkililerin tüm vatandaşlar açısından kanuna uygun gösterilerin barış ve emniyet içinde yapılmasım sağlamak amacryla uygun δnlemleri alma görevi olduğuna dikkat çekilmiştir.Bakanlık, Anayasa'nın I3. maddesi uyarınca Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen sebeplere dayanılarak toplantı ve gösteri ytrüyüşü yapılacak yer ve güzergâhlara yönelik meşru ve ölçtlü sınırlamalar getirilmesinin mümkün olduğunu açıklamış ve bu bağlamda ihlal iddialarımın değerlendirilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
B. Değerlendirme 
23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağh olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru esas itibariyla, toplanti yapılmasına idarece izin verilmemesi üzerine açılan lptal davasını reddedilmesi nedeniyle başvurucu tarafindan tercih edilen bir mekânda toplantı ve gösteri yürüyüşünün engellendiği iddialarına ilişkindir. Bu sebeple başvurucunun şikâyetlerinin bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
24. Anayasa'nm "Toplantı ve gōsterı yürüyüşü düzenleme hakka" kenar başlıklı 34.maddesi ise şöyledir:

"Herkes, önceden tzin almadan, silahsız ve saldırisız toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkına sahipttr.

Toplantı ve gösterı yūrüyüşü hakka ancak, milli givenlik, kamu dūzeni, suçişlenmesinin önlenmest, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlükderinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabiltr.

Toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkanın kullanımasında uygulanacak şekil,şart ve usuller kanunda gösteriltr."
1. Kabul Edilebiltrlik Yönünden 
25. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
26. Başvurucunun tercih ettiği bir mekânda toplantı yapmasına idarece izin verilmemesi, dolayısryla etkinlik dtizenleyeceği yeri belirleme serbestîsinin idari bir kararla sımrlandığı somut olayda toplantı ve gösteri yürüyūşü düzenleme hakkına müdahalede bulunulduğu kabul edilmelidir (aynı yöndeki değerlendirme ilişkin norm denetimi kararı için bkz. AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017 § 25).

b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
27. Yukarida anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullarıyerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.Anayasa'mın "Temel hak ve hürriyetlerin smırlanması" kenar başlıiklı I3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir;
"Temel hak ve hürriyetler, … yalnzca Anayasanın Ugili maddelerinde beltrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, …. demokratik toplum düzeninin …. gerekderine ve ölçülülük ilkestne aykırı olamaz."
28. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nin 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kamun tarafindan öngörülme ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarım sağlayıp sağlamadığıın belirlenmesi gerekir.
L Kanunfllk 
29. 2911 sayıl Kanun'un 6. ve 23. maddelerinde yer alan düzenlemelerin kanunla sınırlama ölçütünü karşıladığı sonucuna vartlmıştır.

.Meşru Amaç
30.Başvuruya konu müdahalenin Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.


fDemokratik Toplam Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
31. Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasında herkesin önceden izin almadan barışçıl nitelikte toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahip olduğu yönünde düzenleme ile bu hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anılan bireylerin bir fikri açıklamak, ortak çıkarları savunmak, belli fikir ve kanaatler çerçevesinde kamuoyu oluşturmak ve siyasal karar organlarını etkilemek amacıyla açık veya kapalı mekânlarda kamu otoriteleri ile ūçüncükişilerin müdahalesi olmaksızın, geçici olarak bir araya gelebilme serbestisini korumaktadır.Bu nedenle sőz konusu hak, ifade özgüriüğüyle de yakından ilgili olup ifade özgürlüğü ile birlikte demokratik toplumun temelini oluşturmaktadır (benzer nitelikteki değerlendirme için AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, §§ 2I, 22; AYM E.2020/12, K. 2020/46,10/9/2020, §§ 5, 6).

32. Toplantı ve gösteri yürülyüşü düzenleme hakkmın tanımi, amacı ve mahiyeti dikkate alındığında bu hakkın unsurlarından biri de toplantı veya gösteri yürüyüşünün yapılacağı mekânı veya güzergâhı seçme serbestîsidir, Nitekim toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenlemenin amacına ve açıklanan düşüncenin muhataplarına ulaşabilmesi ve tesir oluşturabilmesi bakımından gösteri ve toplantı yürüyüşünün düzenlendiği mekân önem taşımaktadır. Bu nedenle toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağı mekânın seçiminin kural olarak düzenleyicilerin takdirinde olması gerekmektedir (yasal düzenlemeler bağlamında yapılan açıklamalar için bkz, AYM, E.2014/101, K,2017/142, 28/9/2017, § 25).
33. Bununla birlikte toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı devlete, hakkın korunması ve kamu düzeninin korumması amacryla pozitif yükümlüłükler de yüklemektedir.Devlete yüklenen pozitif yükümlültüklerin zorunlu kıldığı tedbirler kapsamında toplantı ve gösteri yürüyūşü düzenleyecekleri mekânı yasaklayabilir, böyle bir mekâna erişime sınılıolarak izin verebilir veya alternatif bir toplantı mekânı sunabilir. Tedbirler toplantı ve gösterinin büyüklüğü, mahiyeti ve katılmcı sayısı yanında toplantı veya gösterinin yapıldığımekân gözetilerek değerlendirilmelidir (AYM, E,2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 34).Bu doğrultuda kamu otoritelerinin -somut olayın koşullarına göre- katılımcılar tarafindan tercih edilen toplantı veya gösteri yapılmak istenen bir alan veya güzergâhı yasaklaması veya alternatif mekân önermesi anılan hakka yönelik açık müdahale olmakla birlikte tek başına ve otomatik olarak bu hakkın ihlalini doğurmaz (blldirim yükümlülüğüne ilişkin benzer değerlendirilmelerin yapıldığı karar için bkz. Ali Orak ve İrfan Gul, B. No: 2014/10626,18/4/2018, § 32). Ancak anılan hakka yönelik müdahale, ancak kaçınumaz zorunlulukdar ile haklı kılınabileceği hâilerde ve bu hakka getirilen sımrlamaların dar yorumlanarak uygulanmasi gerektiği de gözetilmelidir.

34. Başvuruya konu olayda Anayasa Mahkemesinin rolt, idare ve mahkemelerce yaptlan değerlenditmelerin ve varilan sonuçlarin kanuna uygunluğunu denetlemek değildir.Nitekim toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen kısıtlamaları zorunlu bir toplumsal ihtiyact karşilayıp karşılamadığınm değerlendirilmesi hususunda da kamu güctinükullanan organlar ile mahkemelerin belirli bir takdir yetkisi vardır. Bununla birlikte idari mercilerin veya derece mahkemelerinin kabulleri ile gerekçelerinin nihai denetim yetkisi Anayasa Mahkemesime ait olup Anayasa Mahkemesi bu değerlendirmeyi müdahalelerin gerekçelerine bakarak yapacaktır (Ahmet Korkmaz ve diğerleri, B. No: 2014/10265,10/1/2018, § 45; Yimaz Güneş ve Yusuf Karadaș, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 47;toplantı hakkına yapılan müidahalelerde adil denge sağlanması, ilgili ve yeterli gerekçe 

gösterilmesi gerekliliği için bkz. Eğitim ve Biltm Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B.No: 2014/920, 25/5/2017, §§74, 89, 92, 93). Bu doğrultuda Anayasa Mahkemesi, toplantımekânı belirleme serbestîsine yönelik mtldahale yetkisinin Anayasa'nın 34. maddesine uygun olarak makul, dikkatli ve iyi niyetle kullanılıp kullanılmadığıı ve müdahalenin haklılığı için ikna edici bir gerekçe sunulup sunulmadığını değerlendirecektir. Bununla birlikte kamu otoritesinin müdahalesinin zorunlu bir sosyal ihtiyaçtan kaynaklanıp kaynaklanmadığını ve orantılı olup olmadığını da irdeleyecektir.

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
35. Eldeki başvuru dosyasında başvurucu, Kadıköy İskele Meydanı'nda bir etkinlik gerçekleştirmek için Valiliğe bildirimde bulunmuştur. Valilik, anılan yerin 2911 sayılıKanun'un 6, maddesi uyarınca belirlenen toplantı alanlarından biri olmadığı ve daha Önce belirlenen alanlar dışında düzenlenecek etkinliğin aynı Kanum'u 23. maddesi uyarınca -salt bu nedenle- kamuna aykırı sayılacağı gerekçeleriyle talebi reddetmiştir. Başvurucunun idari işlemin iptali içi açtığı dava ise idari işlemin Valiliğin kanuni yetkileri kapsamında olduğu ve hukuka uygun bir işlem olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.

36. Toplantı ve gösterinin düzenlenmesi ile hedeflenen amaçlarına ulaşılabilmesi için önemi gözetildiğinde mekân seçim serbestîsinin soyut ve kategorik olarak yasaklanmasıAnayasa bakumından kabul edilemez. Nitekim yukarıda da açıklandığı Özere toplantının hedef kitlesinin ilgisini çekebilmek için belli yerlerde yapılması gerekebilir. Bu nedenle hangi mekânın toplantıya en uygun olacağını seçme serbestîsi toplantının düzenleyicilerine tanınmalıdır (bkz § 32). Dolayisryla kamu otoritelerinin bu yöndeki smirlamaları somut olayın koşullarına göre demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmalıdır.
37. Ayrıca 291I sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fikrasında, toplantiların ve gösteri yürüyüşlerinin her yerde yapılabileceği belirtildiğinden toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağı mekân her yer olarak saptanmıştır. Dolayısıyla tüm kamusal alanlar toplantı düzenlenmesi için açık ve mevcut olmalıdır. Toplantı düzenleme alanlarının idare tarafindan belirlenmesi, diğer yerlerde toplantı gerçekleştirilemeyeceği anlamına gelmemektedir. Diğer bir anlatımla mahallin en büyük mülki amirlerince toplantı ve gösteri mekâmı olarak belirlenen yerler toplantı ve gösteri yürüyüşleri için hakkın kullanımımıkolaylaştıracak bir alternatif olup bu durum bu mekânlar dişımda toplantı ve gösteri yapılmasının yasaklandığı somucumu doğurmaz. Mekânı Önemini gözardı eden aksi yöndeki bu düşünce ve uygulamanın -kaçınılmaz olarak- toplantı düzenlemek için kullamlabilecek mekânlarm sayısını kısıtlayarak toplantının yapılması ile amaçlanan hedeflerin ulaşılmasınıengelleyeceği aşikârdır.

38. Bu doğrultuda kamu otoriteleri barışçıl toplanma hakkını korumak amacıyla alacakları diğer tedbirlerin yam stra hakka yönelik makul olmayan sınırlamalar içeren gizli engellere sebebiyet verecek uygulamalardan da kaçınmalıdır, Bilhassa başvurucumun mekân belirleme serbestîsine yapılan müdahalenin zorunlu sosyal ihtiyaçtan kaynaklandığımın ortaya komulması ve bunun ispati, müdahale eden Valilik ve müdahaleyi denetleyen idari yargıya düşmektedir. Bu doğrultuda, hakka mtdahale ederken keyfiliği önlemek ve yapılan müdahalenin hakhlığın ortaya koymak amacryla anılan merciler; somut olaya benzer olaylarda yalnızca toplantı mekânının beltrlenen toplantı ve gösteri yürüyúşü yer ve güzergâhlarından olmadığı şeklinde kategorik bir sınırlama yerine her durumda somut koşulları gőzeterek ayrı ayrı değerlendirme yapmalıdır. Başvuruya konu olayda olduğu gibi demokratik toplum bakımından müdahalenin gerekliliği yönünden değerlendirme yapılmadan 

2911 sayılı Kanum'daki düzenlemelerin lafzi yorumuyla, Valilikçe belirlenen mekânlar haricinde toplantı ve gösteri yürüyüşü imkânmı ortadan kaldırılması şeklindeki bir uygulama toplantı ve gösteri yūrūyūştü hakkına örtūltı bir sınırlama oluşturur.
39. Nitekim Anayasa Mahkemesi norm denetiminde, toplantı yer ve güzergâhının belirlenmesinde “.…mahallin en büyük mülli amtri tarafindan belirlenir." düzenlemesini Anayasa'ya uygun bulurken kuralın objektif anlamının düzenleyicilerin toplantı ve gösteri yürüyüşü yapacakları yer ve güzergâhı seçme serbestîsinin bütünüyle gözardı edilmesine imkân tanımadığını açıklamıştır, Kararda; mülki amirin mekân belirleme yetkisini, toplantıveya gösteri yürüyüşünün amacını, būyüklüğünü, mahiyetini ve katılımcı sayısını gözönünde bulundurarak kamu düzeninin ve ūçüncü kişilerin haklarının korunması amacı çerçevesinde kullanabileceğini belirtmiştir. Ancak bu durumda, kamu yararı ile bireysel yarar arasında dengeyi sağlamak bağlamında mülki amirin farklı yer ve güzergâhlar belirlemesini ve bu mekânlar arasıda kademelendirme yapmasını mümkün görmüştür. Ayrıca söz konusu kuralın mülki amire mutlak ve stnırsız yetki vermediğini belirttiği kararda, bu yetkinin hukuk devletinin bir gereği olan Ölçülaltik ilkesiyle sırurlı ve idari yargı denetimine tabi olduğunu ifade etmiştir. Toplantı ve gösteri yürüyüşü güzergâhı bireylerin mekân seçme hususundaki tercih hakkını aşırı biçimde kısıtlayacak, toplantı veya gösteri yürüyüşüne katılımı caydırıcı hâle getirecek veya bu hakkın kullanımını zedeleyecek nitelikte ise buna dair idari kararın idari yargı yerlerince denetlenerek gerekirse iptal edilebileceğini vurgulamıştör. (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, §37, 38). Dolayısıyla idari yargımercii, mtilki amirin mekân belirleme yetkisini denetlemeli ve bu kapsamdaki değerlendirmelerinde yetkinin yukarıda amilan ilkeler gözeterek kullanıp kullanmadığınıirdelemeli; zorunlu bir ihtiyacın varlığı nedeniyle müdahalenin gerektiğine ve orantılılığına karar verımesi halinde ise bu kabule ilişkin hususları, denetime açık olacak şekilde kararın gerekçesine yansitmahdır.

40. Somut olayda Valilikçe -bildirimde bulunulan toplantı mekânı daha önce belirlenen toplantı ve gösteri yürūyüştü yer ve güzergâhlarından olmasa bile- başvuruya konu toplantının içeriği, şekli, amacı, süresi, katılımcı sayısı, Kadıköy Sahil Meydanı'nda yapılacak bir toplantının güvenlik riski taşıyıp taşımadığı, gündelik yaşamı aşıı ve katlanulamaz düzeyde zorlaştırıp zorlaştırmayacağı ve bu yer dışında alternatif bir mekânm toplanma hakkm etkisiz hâle getirip getirmeyeceği esas alınarak bir değerlendirme yapılmasıgerekirken yalnızca toplantı mekânının idare tarafindan belirlenen mekânlardan olmadığına dayanılmış ve menfaatler arasında adil bir denge kurma çabasına girişilmemiştir. Dolayısıyla Valiliğin işleme dayanak kanuni düzenlemenin asıl amacının toplanma ve gösteri yürūyüşüdüzenleme hakkının etkin kullanımının sağlanması olduğunu gözetmeden, kanuni sımrlama maddesini geniş yorumlayarak idari işlem tesis ettiği değerlendirilmiştir. Aym şekilde İdare Mahkemesi idari işlemin hukuka uygun olduğunu değerlendirmiş ise de bu sonuca nasıl vardığını gerekçelendirme çabası içine girmemiş, denetiminin kapsamı idari işlemin kanuma uygunluğunun incelemesi ile sımırlı kalmıştır (bkz.§ 35).

41. Diğer yandan toplantının doğaya verilen zararlara dikkat çekme amacıyla yapıldiğımı belirten başvurucu; idarece zorunlu olarak sumulan toplanma alanlarinın çevre ve şehircilik ilkelerine aykırı nitelikte olduğunu dolayısıyla toplanmanın amaçlarıyla bağdaşmadığını ileri sürmüiş ise de idari yargı mercii bu hususta da herhangi bir araştırma ve değerlendirme yapmamıştır.

42. Ttm bu açıklamalar ışığında somut olaya komu toplantının yapılması talebi toplantı mekânırun idare tarafindan belirlenen yer ve güzergâhlardan olmadığı şeklinde ilgili ve yeterli olmayan bir gerekçeyle reddedilmiştir. Başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü

düzenleme hakkına yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.

43. Açıklanan gerekçelerie Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altina alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
İrfan FİDAN ve Muhterem INCE bu görüşe katılmamıştır.
3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
44. Başvurucu, anayasal haklarının ihlal edildiğinin tespiti ile ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılmasını talep etmiştir. Başvurucu, tazminat talebinde bulunmamıştır.
45. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gercken is, yeniden yargilama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkıda Kanunun 50. maddesinin (2) numaralı fikrasmda düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumumun Özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligūl Alkaya ve diğerlerl (2), B. No: 2016/12506, 7/1 1/2019, §§ 5360,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100). Bununla birlikte kararın bir örneğinin yeni ihlallerin önlenmesi için İstanbul Valiliğine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLIĞIYLE,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdilzenleme hakkının IHLAL EDILDIĞINE İrfan FIDAN ve Muhterem INCE'nin karşıoylarıve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul 5. Idare Mahkemesine (E.2014/2603, K.2015/1997) GÖNDERILME$fNE,
D. 487,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 10.387,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunum Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen stre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 19/1/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2021/9387Karar Tarihi : 19/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucu;
- "Marmara kenı ve doğa mitingı" konulu toplantıyı Kadıköy Iskele Meydanı'nda gerçekleştirmek için idareye yaptığı bildirimin uygun görülmediğini,kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle reddedildiğini,
- Hakka ilişkin Özel norm olan 2911 sayılı Kamun yerine Mahkemece 5442sayılı Kanun'un toplantıya müdahale gerekçesi olarak gösterildiğini,
- 2911 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre toplantıların ve gösteri yürüyüşlerinin her yerde yapılabileceği yönünde düzenleme olmasına karşın anılan maddenin devamında bu yerlerin mahallf mülki amir tarafindan belirleneceğine yönelik düzenlemenin anayasal hakkı kamu görevlisinin inisiyatifiyle sınırlaması ve gizli bir izin sistemi oluşturması nedeniyle Anayasa'nın 34. maddesine aykırı olduğunu,
- Idarenin daha Önceden belirlenen yerler dışındaki tüm toplanmaları kanuna aykırı kabul etmesinin barışçıl toplanma õzgürlüğüne engel niteliğinde olduğunu,
- Idarece gösterilen mekânın kent merkezlerinden izole olmasının kitlelerin erişime uzak olması nedeniyle hakkı sınırlandırdığım, tercih edilen alanda toplantrya izin verilmemesi nedeniyle ifade hürriyeti ile toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüiştür.

2. İstanbul Valiliği (Valilik) 18/12/2014 tarihli kararı ile 2911 sayılı Kanun'un 6.maddesi uyarınca Istanbul'da; Avrupa Yakasında "Fatih Yenikapı Miting Alanı" ve Anadolu Yakasında “Maltepe Sahil Alanının" toplantı ve gösteri alamı olarak belirlendiğini bu nedenle talebin uygum görülmediğini belirtmiştir. Valilik ayrica belirlenen yerlerden birinde miting yapılmak üzere başvurulması halinde talebin yeniden değerlendirilebileceğini bildirmiştir.
3. Amlan kararın iptali istemi, Istanbul 5. Idare Mahkemesinin kararıyla reddedilmiş, temyiz ve karar düzeltme istemleri Danıştay tarafindan reddedilmiştir.
4. Valilik kararına rağmen 28 Aralık 2014 tarihinde Kadıköy Bahariye Caddesi Üzerinde toplantı ve gösteri ytrüyūşü düzenlenmiş, basm açıklamaları yapılmıştır.
5. Mitingin düzenleneceği tarih 28 Aralık 2014 tarihidir. Anılan tarihte Kadıköy Bahariye Caddesi üizerinde yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşünde yapılan konuşmalarda 28Aralık 2011 tarihinde Uludere'de 34 kişinin ölümüyle sonuçlanan hadiseye vurgu yapılarak "Bu eylemin amaçlariından biri de orada katledilen canlarımızı anmak" olduğu dile getirilmiştir. Valilik tarafindan toplantının konusu “kentsel dönüşümle mücadele" olarak belirlenmiştir. Nitekim bazı basm yayın organlarında ve yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşünde de mitingin amaçlarından birinin “kentsel dömişümle mücadele" olduğu belirtilmiştir.

6. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının amacı ve mahiyeti dikkate alındığında bu hakkın, toplantı veya gösteri yürüyüşünün yapılacağı mekânı seçme 

serbestisini de kapsadığı anlaşılmaktadır. Zira toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemenin amacı bir fikri açıklamak, ortak çıkarları savunmak, belli fikir ve kanaatler çerçevesinde kamuoyu oluşturmak ve siyasal karar organlarını etkilemek olup gösteri ve toplantıytrüyüşünün düzenlendiği mekân, açıklanan düşüncenin muhataplarına ulaşabilmesi ve tesir oluşturabilmesi bakımından Önem taşımaktadır. Bu nedenle toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılacağı mekânın seçiminin kural olarak düzenieyicilerin takdirinde olması gerekmektedir.Bu itibarla bireylerin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleyecekleri yeri belirleme serbestîsini sıırlayan düzenlemeler bu hakka müdahale niteliği ta$ır (AYM, E.2014/101, K.2017/142,28/9/2017, § 25).

7. Bu genel tespitten sonra elbette bu hakkın mutiak olduğu ve sınırlanamayacağısonucu ortaya çıkmaz, Demokratik toplum bakımından taşıdığı öneme rağmen bu hak sınırsız olmayıp Anayasa'nı 13, maddesinde belirtilen güvencelere uygun olmak koşuluyla birtakım kısitlamalara tabi tutulabilir. Anayasa'nın 13. maddesinde "Temel hak ve hürriyetler, õzlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla smırlanabiltr. Bu stnrlamalar, Anayasanun sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhurtyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."denilmiştir. Buna göre toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıı sınırlandırılmasında gözönünde bulundurulacak güvencelerden biri “Anayasannülgili maddelerinde beltrtilen sebeplere bağlı" kalınması koşuludur (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 27).
8. Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında, toplantı ve gösteri yürüyüşül düzenleme hakkının milli güvenlik, kamu düizeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgtrlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabileceği ifade edilmiştir. Buna göre demokratik toplumda vazgeçilmez bir hak teşkil eden toplantı ve gösteri yürüyüşleri, Anayasa'da belirtilen meşru amaçlardan birine dayamlarak ancak istisnai hâllerde sıırlandırılabilir. Ayrıca anıian maddenin üçüncüfikrasında, toplantı ve gösteri yürüyūşü düzenleme hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usullerin kanunda gösterileceği belirtilmek suretiyle kanun koyucuya düizenieme yetkisi tanınmıştır (AYM, E,2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 28).
9. Kanun koyucunun diğer ttim temel hak ve özgürläkierde olduğu gibi Anayasa'mn 13. maddesi uyarınca Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen sebeplere dayanarak toplantı ve gösteri yürüyüşü yapılacak yer ve güzergâhlara yönelik meşru ve Ölçüla sınīrlamalar getirmesi mümkündür (AYM, E.2014/101, K.2017/142,28/9/2017, § 29).

I0. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakki, devlete birtakım pozitif yükümlülükier yüklemektedir. Bu yükümltlükler devletin, toplantı veya gösteriye katilanların bu haktan tam anlamıyla yararlanabilmesi için ve katılımcıların kısmen ya da tamamen şiddete yönelmesi veya toplantı veyahut gösterinin bütünüyle kamu düzenini bozucu bir yöne evirilmesi durumuna karşı ihtiyaç duyulan koruyucu tedbirleri almasınıgerektirmektedir. Devlete yüklenen pozitif yükümlülükierin zorunlu kıldığı bu tedbirler toplantı ve gösterinin būyüklüğüne, mahiyetine ve katılımcı sayısının yanmda toplantı veya gösterinin yapıldığı yer ve mekâna bağlı olarak da değişebilmektedir. Ancak her yer ve güzergâhın bu tür tedbirlerin hakkıyla alınmasına elverişli oimadığı da bilinen bir gerçektir.Mahiyeti, amacı, büyüklüğü ve kattlımcı sayısı itibarıyla ciddi tedbirler alınmasını gerektiren toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin bu tedbirlerin gereği gibi alınmasını güçleştiren yerlerde yapılmasının kamu düzenini bozucu nitelikleri dikkate alındığında mahallin en büyük amirine toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılabileceği yer ve güzergâhları belirleme yetkisi 

tanınmasının demokratik toplumda gerekli olmadığı sonucuna ulaşılamaz (AYM,E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 34).

I1. 2911 sayıh Kanun'un 6. maddesinin ikinci fikrası uyarmca mahallin en büyük mülki amiri, toplantı ve gösteri yūrüyüşlerinin yapılacağı yer ve güzergâhı belirleme yetkisini tek başına kullanmamakta; TBMM'de grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarının, en çok tüyeye sahip üç sendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temsilcilerinin görüşlerini aldıktan sonra karar verınektedir. Bu suretle karar alim sürecine siyasi partiler, sendikalar,meslek kuruluşlari ve ilgili belediyelerin de katılması sağlanmaktadır (AYM, E.20I4/101,K.2017/142, 28/9/2017, § 36).

12. Öte yandan düzenlemenin objektif anlamına bakıldığında kişilerin toplantı ve gösteri yürüyüşünün düzenleneceği yer ve güzergâhı seçme serbestüsinin bütünüyle göz ardıedilmesine imkân tanıdiğı da söylenemez. Yer ve güzergâhın, toplantı veya gösterinin amacına ulaşabilmesi ve açıklanan görüşlerin muhataplarına ulaşabilmesi için taşıdığı önemin büyüklüğü yadsınamaz. Bu nedenle mülki amirin, bu yetkisimi düzenleyicilerin mekân tercih etme serbestisine saygı gösterecek şekilde kullanması gerekeceği tabiidir. Yer ve güzergâh tayininde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemek isteyen bireylerin mekân seçme serbestîsine sahip olmalarındaki bireysel yarar ile kamu düzeninin ve üçtincü kişilerin haklarının korunmasındaki kamusal yarar arasındaki hassas dengenin gözetilmesi ölçültilök ilkesinin bir gereğidir. Kural, mahallin en büyük mälki amirinin toplantı veya gösteri yürüyüşünün amacıı, büyüklüğünü, mahiyetini ve katılımcı sayısıı göz önünde bulundurarak kamu düzeninin ve üçtncü kişilerin haklarımn korunması amacı çerçevesinde yer ve mekân belirlemesimi dışlamamaktadır. Bu kapsamda mülki amirin kamu yararı ile bireysel yarar arasında dengeyi sağlamak bağlamında gerekirse toplantının bttyüklüğüne ve amacıa göre farklı yer ve güzergâhlar belirlemesi ve bu mekânlar arasında kademelendirme yapması mümkündūr (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 37).
13. Anayasa Mahkemesi, toplantı ve gösteri yer ve güzergahının belirlenmesine ilişkin 2911 sayılı Kanun'un 6. maddesindeki “.…mahallin en büyük mülki amiri tarafından belirlenir." şeklindeki ibarenin Anayasa'nın 13., 26. ve 34. maddelerine aykırı olmadığına karar vermiş ve iptal istemlerini reddetmiștir (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, §39).

14. Olayın oluş şekline ve ilgili düzenlemeye ilişkin bu genel açıklamalardan sonra somut olaya dðnecek olursak, Öncelikle en büyük mülki amir olan İstanbul Valiliğinin toplantı yer ve güzergahını belirleme yetkisinin olduğu kesindir. Somut olayda Valilik, 20milyona yakın kişinin yaşadığı Istanbul'da 2014 yılı için toplantı ve gösteri amacryla kullanılabilecek yerleri tespit etiş ve bunu duyurmuştur.

15. Belirtilen alanlar dışında toplantı düzenleme şeklindeki başvurunun Valilikçe reddedilmesinin kanuni bir dayanağım olduğu, Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kararında da belirtildiği üzere anılan hülkmün Anayasa'nın 26. ve 34. maddelerine aykırıolmadığı açıktı.

16. Toplanma hakkı demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer alir.Demokratik bir toplumda mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle gerçekleştirilmesi savunulan siyasi fikirlerin toplantı ve diğer yasal araçlarla ifade edilebilmesi imkânı sumulmalıdır. Şiddet kullanma niyetinde olan kişilerin katıldığı veya 

düzenlediği gösteriler barışçıl toplanma kavramı dışındadır. Dolayısıyla toplanma hakkının amacı, şiddete karışmayan ve fikirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Bunun dışında toplantının veya gösteri yürüyüşünün hangi amaçla yapıidığının bir önemi yoktur (Eğitim ve Biltm Emekçtleri Sendikası ve diğerleri, § 80; Ali Rıza Özer ve diğerleri, 8§ 117, 118; Osman Erbil, § 47; Gülşah Öztürk ve diğerleri, §§ 67, 68).
17. Valilik tarafindan Kadıköy'de toplantı ve gösteri yapıimasına izin verilen Anadolu Yakasında "Maltepe Sahil Alanının" toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlemeye uygun olduğu ve somut olay yönünden yapılacak toplantı ve gösteri yürūyüşünün amaçlarımıgerçekleştirmek için de uygum yerlerden olduğu açıktır.

18. Toplantı ve gösteri yürüyüşünün amacı olarak Tertip Heyetinin belirttiği "Marmara kent ve doğa mitingf" konulu; Valilik tarafindan belirlenen “kentsel dömüşümle mücadele" komulu mitingin “Kadıkõy Iskele Meydanında" yapılmasımın uygun görülmemesi,ancak bu yere yakın sayılabilecek başka bir yerde yapılabileceğinin Valilik kararıda zımnen belirtildiği dikkate alındığında, yapılan müdabalenin Anayasa'nın 13. maddesindeki diğer ölçtitleri de karşıladığı sonucuna varılmıştır. Öte yandan Valilik kararının iptali istemini inceleyen Idare Mahkemesi ve Danıştay kararlarında da ilgili ve yeterli gerekçe olmadığı da sõylenemez.

19. Açıklanan nedenlerle somut olay yönünden, başvurucunun toplanı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edilmediği kanaatine vardığımdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmryorum.

Uye Irfan FIDAN 

Başvuru Numarası : 2021/9387Karar Tarihi : 19/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucu, toplantıya, yapılmak istenen yerin mahalli mülki amir tarafindan belirlenen toplanma ve yürüyüş güzergâhlarından olmadığı gerekçesiyle izin verilmemesinin toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Mahkememiz oybirliğiyle, yasaklama kararının 291l sayılı Kanun'um 6. maddesinin kanunilik ölçütüntt karşıladığı ve müdahalenin kamu düzenin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna ulaşmıştir. Bununla birlikte Mahkememiz çoğunluğu,yasaklama kararının demokratik bir toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığmıbelirterek toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşrmıştır.Çoğunluğun bu yöndeki görüşüne katılmıyorum.

2. Başvurucunun da aralarında olduğu yedi kişilik düzenleme kurulu, Kadıkõy Iskele Meydani'nda "Marmara kent ve doğa miting'" konulu bir toplantı düzenlemek istediklerini İstanbul Valiliğine bildirmiş; Valilik, 2911 sayılı Kamun'un 6. maddesi ile bu Kanun'un uygulanmasına dair yönetmeliğin 3, maddesi uyarınca, İstanbul'da 2014 yılında yapılacak toplantı alam ve yürūyüş güzergahlarımın belirlendiğini; (İstanbul'un Avrupa Yakası'nda Fatih Yentkapı miting alanı, Anadolu Yakasi'nda ise Maltepe sahil alana toplantıve gösterł alan olarak beltrlenmiş; bu durum kamuoyuna çeşitli iletişim araçlarıyla duyurulmuştur.) 2911 sayılı Kamın'un “kanuna aykırı toplantı ve gösteri yürüyüşlerť" başlıklı23. maddesinin (d) fikrasındaki “belirtilen yerler dişında …. yapılan toplantı ve gösteri yürüyüşleri Kanuna aykırı sayılır." şeklinde düzenlemeye atifla etkinliğin gerçekleştirilmek istendiği Kadıköy İskele Meydanı'nın belirlenen toplantı ve gösteri alanı içinde yer almadığını belirterek talebin reddine karar vermiştir. Kararda ayrica idarece belirlenen toplantı ve gösteri alanlarından birinde toplantı yapilmak üzere başvurucunun müracaatıhâlinde talebin yeniden değerlendirileceği bildirilmiş fakat başvurucu, bunun yerine Valiliğin yasaklama kararına karşı dava yolunu tercih etmiştir.

3. Idare Mahkemesi, idari işlemde toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkımn özünün korunduğunu ve Anayasa'nın 34. maddesindeki özel sınrlama sebeplerinin gözetildiğini belirtmiş; sınırlamanın toplantı hakkmın kamu düzeni ve kamu güvenliğini ihlal etmeden ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olarak kullanulmasını sağlamak amacıyla gerçekleştirildiğini değerlendirmiş ve davamn reddine karar vermiştir. Davanın reddine ilişkin karara yapılan temyiz başvurusu üzerine Danıştay, usul ve hukuka uygun olduğu gerekçesiyle amlan kararın onanmasına karar vermiştir.

4. Somut olayda Anayasa Mahkemesi, mahallin en btyük mülki amirine toplantıve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer ve güzergâhı belirleme yetkisi veren 291l sayılıKamum'un 6. maddesine ilişkin açilan iptal davasını reddetmiştir (Bkz. E.2014/101,K.2017/142, 28/9/2017). Valinin toplantının yapılacağı yer belirleme hakkındaki takdir yetkisi, kanun ve Anayasa uygun bulunmuştur. Istanbul'un emniyet ve güvenliğinden sorumlu olan Valilik, kamu düzenin korunması, başkalarının hak ve özgürlüklerinin sağlanması amacıyla toplantı yapılacak alanları Önceden belirlemiş ve bu yerleri kamuoyunun bilgisine stmmuş, buna karşılık başvurucumun olduğu grup, belirlenen yerler dışında özellikle Kadıköy Iskele Meydam'nda toplanmak istemiştir. Valilik, yerin toplantı ve gösteri yūrüyüşūiçin uygun olmadığı gerekçesiyle talebin reddine karar vermiştir. İdare Mahkemesi de Valiliğin yasaklama kararını hukuka uygum bulmuştur.


5. Kanaatimce idare ve derece mahkemesi kararlarında ilgili ve yeterli gerekçe ortaya konulmuştur. Öncelikle belirtmek gerekir ki, başvurucu İstanbul'da hangi mahallerde toplantı yapılacağım bilebilecek durumdadır. Yine, talebin reddine Valilik tarafindan karar verildiğinde, belirlenen yerlerden birinde toplantı yapılması için Valiliğe başvurmak yerine,ret karanı aleyhine dava yoluna başvuruda bulummuştur. Toplantı alanı olarak önceden belirlenen yerlerin merkezi konumda oldukları ve ulaşım imkanlarının rahatça sağlanabildiği yerlerden olduğu anlaşılmaktadır. Idare mahkemesi de toplantı hakkının, kamu düzeni ve kamu güvenliği ihlal edilmeden ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olarak kullanılmasını sağlamak amacryla Valiliğin kanun tarafindan kendisine verdiği yetki çerçevesinde yasaklama kararını verdiğini, yasaklama karıyla hakkın özüne müdahale edilmediğini belirtilmiştir. Bir başka ifadeyle, başvurucunun yapmak istdiği toplantının hiçbir koşulda yapılamayacağına dair bir kısıtlama getirilmemiş, sadece başvurucunun belirttiği yerde yapılması yasaklanmıştır. Dolayısıyla idare ve mahkemenin kararlarımın somut olay Özelinde demokratik toplum düzeni bakımından ilgili ve yeterli gerekçeyi içermediği söylenemeyecektir. Bu çerçevede yasaklama karar, demokratik toplum düzeni bakımından gereklilik koşuluru karşılamaktadır.

6. Yukarıda belirtilen nedenlerle, başvurucumun Anayasa'nın 34. maddesinde korunan toplantı ve gösteri yürüyüşü dizenlerne hakkının ihlal edilmediği kanaatini taşıdığımdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmuyorum 
Úye Muhterem INCE