Anayasa Mahkemesinin 28/9/2023 Tarihli ve E: 2023/59, K: 2023/164 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2023-11-23

23 Kasim 2023 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32378
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayısı : 2023/59Karar Sayısı : 2023/164Karar Tarihi : 28/9/2023
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erzurum 2. Ídare Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 8/2/2007 tarihli ve 5580 sayılı Özel Öğretim KurumlarıKanunu'nun 4. maddesinin 9/5/2018 tarihli ve 7141 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle değiştirilen birinci fikrasında yer alan “….veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması.…" ibaresinin anılan fikrada yer alan ".…gerçek kişi kurucularında,.",“…personelinde;…" ve “….cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar…" ibareleri yönünden Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Hakkında kovuşturma bulunması nedeniyle özel eğitim ve rehabilitasyon merkezinin kurucusu ve müdürüne öğretim kurumunu kapatması veya devretmesi için iki aylık süre verilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 4. maddesi şöyledir:
"Kurucukurucu temsilcisinin nitelikleri ve kurum binaları
MADDE 4- (Değişik birinci fikra: 9/5/2018-7141/11 md.) Özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası ya da affa uğramış olsa bile Devletin egemenlik alametlerine ve organiarınım saygılığıa karşı suçlar, Devletin güvenliğine karşı suçlar.anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, milli savunmaya karşı suçlar, Devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikáp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik,güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma.suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, kaçakçılık suçlari, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ve 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işłenen suçlardan ceza almamış olması veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmamasi, terör örgütlerine ya da Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapi.oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmamasışarti arantr.

Kurum binalarmın nitelikleri, bu binalarda açılabilecek kurumlar ile her tür tesis ve donanıma ilişkin standartlar Bakanlıkça belirlenir.

Meyhane, kahvehane, kıraathane, bar, elektronik oyun merkezleri gibi umuma açık yerler ile açık alkollü içki satiılan yerlerin, okul binalarından kapıdan kapıya en az yüz metre uzaklıkta bulunması zorunludur. Özel eğitime muhtaç bireylerin devam ettikleri öğretim 

kurumları ile okullar dışındaki diğer özel öğretim kurumlarında bu zorunluluk aranmaz.Ancak, söz konusu özel öğretim kurumlarıyla yukarıda belirtilen türdeki iş yerleri aynıbinada bulunamaz.

Turizmin yoğun olduğu yörelerde bulunan okulların tatil olduğu dönemlerde, yukarıda belirtilen iş yerleri ile okullar arasında yüz metre uzaklık şartı aranmaz.
Uzaklıkla ilgili esaslar İçişleri, Çevre ve Şehircilik, Millıī Eğitim, Sağlık, Kültür ve Turizm bakanlıklarının müştereken hazırlayacakları yönetmelikle belirlenir."
II. İLK ÍNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE'nin katılımlarıyla 22/3/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞiYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Burak FIRAT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi 
3. Başvuru kararında özetle; henüz kesinleşmiş bir mahkeme kararı olmadığı hâlde kişinin, itiraz konusu kuralla hakkında kovuşturma bulunması nedeniyle özel eğitim kurumlarının kurucusu olmasının ve bu kurumłarda çalışmasının engellendiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
4. 5580 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasında özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucularında, tüzel kişi kurucularının yönetim organlarında, kurucu temsilcilerinde ve personelinde; devletin egemenlik alametlerine ve organlarının sayginliğina karşı suçlar, devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşısuçlar, millî savunmaya karşı suçlar, devlet sırlarına karşı suçlar ve casusluk, zimmet, irtikâp,rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama,kaçakçılık suçları, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar ile 11/10/2006 tarihli ve 5549 sayılı SuçGelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun kapsamında işlenen suçlardan dolayıkovuşturma bulunmamasi, terör örgütlerine ya da Millî Güvenlik Kurulunca devletin millîgüvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği,mensubiyeti ya da iltisakı yahut bunlarla irtibatı olmaması şartının aranacağı öngörülmekte olup anılan fikrada yer alan “….veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,.." ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır. Kural fikrada yer alan 

“.gerçek kişi kurucularında,…", “.….personelinde;…” ve “...cinsel dokunulmazlığa karşısuçlar..." ibareleri yönünden incelenmiştir.

5. Kural uyarınca özel öğretim kurumlarının gerçek kişi kurucusu veya personeli olabilmek için bu kişiler hakkında cinsel dokunulmazlığa karşı suçlardan dolayıkovuşturma bulunmaması gerekmektedir.

6. Anayasa Mahkemesinin 26/1/2022 tarihli ve E.2021/117, K.2022/10 sayılıkararında 5580 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasında yer alan “.….veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmamasi,…." ibaresi, anılan fikrada yer alan “.….personelinde:…. " ve “….dolandıricilık, sahtecilik,.…" ibareleri yönünden incelenmişve söz konusu ibare çahışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama getirilirken hedeflenen amaca daha hafif bir tedbirle ulaşılması mümkün olduğu hâlde daha ağır bir sınırlama aracının tercih ediłmesinin gereklilik ilkesiyle çeliştiği, bu itibarla sınırlamanın ölçüsüz olduğu gerekçesiyle ibare Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı bulunarak iptal edilmiştir (AYM,E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §§ 22, 23).

7. Anılan kararda ilk olarak anılan ibare uyarınca özel eğitim personeli olarak çalışacak kişilerde, belirtilen suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması şartının arandığı,buna göre söz konusu şartı taşımayan kişilerin özel eğitim kurumu personeli olarak çalışabilmesinin mümkün olmadığı gözetildiğinde ibareyle Anayasa'nın 48. ve 49.maddelerinde düzenlenen çalışma hakkı ve özgürlüğüne yönelik bir sınırlama getirildiği tespit edilmiştir. Bu tespitin ardından, temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren söz konusu ibare Anayasa'nın 13. maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılmasi, Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması şartlarını taşıyıp taşımadığı hususları yönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 12).
8. Bu kapsamda söz konusu ibarenin yer aldığı fikrada kovuşturma bulunmamasışartı kapsamında hangi suçların özel eğitim kurumu personeli olarak çalışmaya engel oluşturduğunun açıkça belirtildiği, bu suçların 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıhı Türk Ceza Kanunu'nda düzenlendiği ve “.….kovuşturma…." ibaresinin 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılıCeza Muhakemesi Kanunu'nun 2. maddesinde tanımlandığı gözetildiğinde ibarenin belirli,ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığıbelirtilmiştir (AYM, E,2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, §16).

9. Anayasa'nın 5. maddesine göre kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamanın devletin temel amaç ve görevlerinden olduğu, doğrudan devlet ya da diğer kamu tüzel kişileri tarafindan ya da bunların denetim ve gözetimleri altında sunulan kamu hizmetlerinin doğru ve güvenilir bir şekilde yürütülmesini temin etmek suretiyle kamu düzeninin gerçekleştirilmesinin kişilerin ve toplumun refah, huzur ve güvenliğini sağlamaya hizmet edeceğinin açık olduğu vurgulanan kararda, 5580 sayılı Kanun'un 6., 9. ve 11.maddeleri gözönünde bulundurulduğunda özel öğretim kurumlarında görev alacak personel hakkında dolandırıcılık ve sahtecilik suçlarından kovuşturma bulunmaması şartını öngören kuralın kamu düzeninin sağlanması biçimindeki meşru amaca yönelik olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 18).


10. Ölçülülük incelemesinde ise ibareyle ulaşılmak istenen amaca, özel öğretim kurumlarına personel alımı yönünden ilgili makamlara takdir yetkisi tanımak ya da kovuşturma sonuna kadar bekleme yetkisi vermek; hâlihazırda görev yapan personel yönünden ise kovuşturma durumunun iş sözleşmelerinin askıda kalması hâllerinden biri olarak kabulü gibi daha hafif tedbirlerle ulaşılmasının mümkün olduğu, nitekim buna benzer tedbirlerin çeşitli meslek grupları bakımından mevzuatta düzenlendiği belirtilerek sınırlamanın gerekli, dolayısıyla ölçülü olduğunun söylenemeyeceği ifade edilmiştir (AYM,E.2021/117, K.2022/10, 26/1/2022, § 22).

11. Anayasa Mahkemesinin 28/9/2022 tarihli ve E.2022/76, K.2022/112 sayılıkararında da yine aynı ibare bu defa “.….personelinde;." ve “.….anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, ." ibareleri yönünden incelenmiş ve aynı gerekçelerle itiraz konusu ibarenin Anayasa'ya aykırı ołduğuna ve iptaline karar verilmiştir (AYM, E.2022/76,K.2022/112, 28/9/2022, § 11).

12. Ítiraz konusu kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin 26/1/2022 tarihli ve E.2021/117 ve K.2022/10, 28/9/2022 tarihli ve E.2022/76, K.2022/112 sayılı sayıh kararlarından ayrılmayı gerektirir bir durum bułunmamaktadır.

13. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdır.İptali gerekir.

IV. HÜKÜM 
8/2/2007 tarihli ve 5580 sayıhı Özel Öğretim Kurumları Kanunu'nun 4. maddesinin 9/5/2018 tarihli ve 7141 sayılı Kanun'un 11. maddesiyle değiştirilen birinci fikrasında yer alan “.….veya haklarında bu suçlardan dolayı kovuşturma bulunmaması,…." ibaresinin anılan fikrada yer alan “..gerçek kişi kurucularında,.…", “…personelinde;…." ve “.….cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar…." ibareleri yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 28/9/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Engin YILDIRIM 
Üye Muammer TOPAL 
Üye Rıdvan GÜLEÇ

Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye Basri BAĞCI 
Üye İrfan FIDAN 
Üye Üye Kenan YAŞAR Muhterem INCE