Anayasa Mahkemesinin 7/12/2022 Tarihli ve 2019/10802 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-03-07

7 Mart 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32125
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
İBRAHİM YILDIRIM BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2019/10802Karar Tarihi : 7/12/2022Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Kenan YAŞAR Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucu : İbrahim YILDIRIM Vekili : Av. Necla Tuğba TUĞRUL 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru; işçilik alacağı nedeniyle açılan davaların aynı maddi olaya dayanılarak açılan başka davalarda verilen kararlardan aksi bir sonuca ulaşılarak reddedilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, yargısal sürecin uzun sürmesi nedeniyle de makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

A. Başvurucunun Açtığı Dava ve Bireysel Başvuruya Konu Dava Süreci 
2. Başvurucu 28/6/2011 ile 15/2/2014 tarihleri arasında iki dönem hâlinde, A Dijital Elektrik Telekomünikasyon Uydu Sistemleri İnşaat Dekor Sanayi Ticaret Limitet Şirketinde (A Dijital Şti.) aşçı olarak çalışmıştır.

3. Başvurucu is akdinin haksız olarak feshedildiğini ileri sürerek işçilik alacaklarının (kıdem ve ihbar tazminatlari, ücret, fazla mesai ücreti, genel tatil ücreti, izin ücreti, asgari geçim indirimi alacağı) tahsiline karar verilmesi istemiyle 26/2/2014 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu; davalı olarak A Dijital Şti. yanında Krea İçerik Hiz. ve Prod. A.$. (Krea A.$./Digiturk) isimli şirketi de göstermiştir. Dilekçesinde başvurucu; Krea A.Ş.nin emir ve talimatları doğrultusunda diğer davalı A Dijital Şti.ne ait işyerinde çalıştığını. A Dijital Şti.nin Krea A.Ş.nin alt firması olduğunu ileri sürmüştür.
4. Davayı inceleyen İstanbul Anadolu 10. İs Mahkemesi (Mahkeme) 19/1/2016tarihli kararıyla Krea A.$. yönünden davanın husumet nedeniyle reddine, A Dijital Şti.yönünden ise kısmen kabulüne, kısmen reddine karar vermiştir.

5. Mahkemenin karar gerekçesinde; davalı şirketler arasında yetkili satıcılık ve yetkili teknik servis hizmetleri sözleşmesi bulunduğunu, davalı A Dijital Şti.nin bu 

sözleşmeler kapsamında diğer davalı Krea A.Ş.nin ürünlerinin satışı. kurułumunun yapılmasıve teknik servis hizmetlerinin verilmesi işlerini yaptığı ifade edilmiştir. Daval A Dijital Şti.niņ faaliyetlerini kendi bağımsiz organizasyonu ile getçekleştirdiği. başvurucunun da bu organizasyon içinde A Dijital Ştine ait işyerinde çalıştiğı vurgulanmıştır. Ayrıca asıl işveren-alt işverenlik ilişkisinin en önemli unsuru olan asıl işverene ait işyerinde çalışma olgusunun gerçckleşmediği. davalı Krea A.Ş. ile A Dijital Şti. arasında asıl işveren-alt işverenłik ilişkisi bułunmadığı belirtilerck başvurucunun Krea A.Ş.ye karşı açtığı dava husumet yokłuğu nedeniyle reddedilmiş, diğer davalıya karşı açılan davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

6. Başvuruçu; temyiz dilekçesinde, Krea A.$. yönünden açılan davanın husumet yönünden reddedilmesinin hatalı olduğunu, davalı iki şirket arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğuno, nitekim aynı işyerinde çalışan beş işçinin Istanbul Anadolu 9. jşMahkemesinin E.2014/135, E.2014/136, E.2014/137. E.2014/138, E.2014/139 sayilt dosyalarında açuğı davalarda. davahıłar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu yönünde kararlar verildiğini. Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 24/2/2015 taribli ve E.2015/911.K.2015/8003sayılı kararıyla söz konusu hükümleri onadığını belirtmiştir. Bu yönüyle davalıKrea A.Ş. hakkında verilen husumetten ret kararının bozulmasınt talep etmiştir.
7. Tarafłarın temyiz başvurusonu inceleyen Yargıtay9. Hlukuk Dairesi12/2/20t9tarihti kararıyla mahkeme hükmünün usul ve yasaya uygun olduğunu helirterek hükmüonamiştir.

8. Başvurucu. nihai hükmü 6/3/2019 tarihinde öğrendikten sonra 29/3/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Başvurunun kabul edilehilirlik ve esas ineelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

10.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığınagönderilmiştir.
B. Başvuru Formunda Belirtilen ve Somut Dava ile Benzer Nitelikte Olduğu fleri Sürülen Davalarm Süreçleri 

1.Asıl İşveren-Ałt İşveren İlişkisi Bulunduğunun Kabul Edildiği Kararlar 
11. Başvurucu ile aynı işverene bağhı olarak çalışan beş işçi benzer iddialarla Istanbul Anadolu 9. 1s Mahkemesinin E.2014/135, E.2014/136, E.2014/137. E.2014/(38 ve E.2014/139sayılı dosvalarında dava açmıştir, İstanbul Anadolu 9. iş Mahkemesi davalarıkısmen kabul etmiştir. Karar gerckçelerinde; A Dijital Şti.nin diğer davalı Krea A.Ş.nin satışve kurulum işlerini üstlendiği, davacıların da Krea A.Ş.nin bayisi olan diğer davalıya ait işyerínde çalıştığı, davalılararasında asılişveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu, davacıların işçilik alacaklarından her ikidavahının da müşterekenve müteselsilen sorumlu ołduklarıbelirtilmiştir.

12. İstanbul Anadolu 9. isMahkemesinin E.20t4/135sayıli dosyası Yargitay9.Hukuk Dairesinin 24/2/2015 taribli karanyla onanmıştir.

13. Diğer dava dosyaları Yargitay 9. Hukuk Dairesinín 24/2/2015 tarihli kararı ile fazla çalışma ve yıllıkücretli izin alacakiarı vönünden bozulruuştur. İstanhul Anadolu 9.is 

Mabkemesinin E.2015/212, E.2015/213, E.2.2015/214 ve E.2015/215 sayiı dosyalarinda bozmaya uyularak yapılan vargılamalarda davaların kabulüne karar verilmiş ve Yargıtay 9.Hukuk Dairesinin 19/9/2016 tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.

[4. İstanbul Anadołu 2. IsMabkemesinin E.2016/441 ve E.2016/481sayıli dava dosyasında ise davahılar arasında astł işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu ve ber iki davaiının da davacıların isçilik alacaklarından müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu sonucuna ulaşılmıştır, E.20t/1 sayılı dosyada verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusu İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 24. Hukuk Dairesinin 15/9/2021 tarihli kararıyla kısmen kabul edilerek alaçaklar yönünden yeniden hüküm kurulmuştur. İstanbul Anadolu 2. 1s Mahkemesinin E.2016/481 sayılı dava dosyasıda da davalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu tespit edilmiş ve karara karşı yapılan istinaf talebi İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 31. Hukuk Dairesinin 17/2/2021 torihli kararıyla ktsmen kabul edilerek ałacaklar yönünden yeniden hüküm kurulmuştur.

2. Asıl İşveren-Alt İşveren İlişkisinin Bulunmadığının Kabul Edildiği Kararlar 
15. Başvurucuyła aynı işverene bağłı olarak başka işçiler tarafından da işçiłik alacakları için dava açılmiştir. İstanbul Anadolu 26. işMahkemesinin E.2015/252sayılıi dosyasında davałilar arasındaasılişveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu ve ber iki davalının da davacıiarın işçilik alacaklarından müştereken ve müteselsilen sorumlu olduğu belirtilmiştir. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 26/3/2019 tarihli katanyladavalı A DijjtalŞti.nin sözleşmeler kapsamında diğer davalı Krea A.Ş.nin ürünlerinin satış ve kurulumunun yapılması ile teknikservis hizmetlerinin verilmesi işleriniyaptığı vurgulanmıştır. Davalı A Dijital Şti,nin faaliyetlerini kendi bağımsız organizasyonu ile gerçekleştirdiği, davacının da bu organizasyon içinde A Dijital Şti.ne ait işyerinde çalıştıği. bu nedenle asıl işveren-alt işveren ilişkisinin en önemli unsuru olan asil işverene ait işyerinde çaltşma olgusunun getçekleşmediği Krea A.Ş. yönünden açılan davanın husumetten reddi gerektiği belirtilmiştir.Yeniden yapılan yargılamada Krea A.$. yönünden açılan davanın husumetten reddine karar verilmiş, Yargttay 9. Hukuk Dairesinin 18/2/2020 tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.
16. Istanhul Anadolu 9. 1s Mahkemesinin E.2014/223sayılı dosyasımda açılan işçilik alacağı davası kabul edilmiş, Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 26/3/2019 tarihli karatı ile Krea A.Ş, yönünden husumet yokłuğundan açılan davanın reddigerektiği gerekçesiyle bozulmuş,Mahkeme bozmaya uyarak bu davalı yönünden davayı husumetten reddetmiş.Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 4/2/2020 tarihli kararıyla hüküm onanmıştır.
II. DEĞERLENDIRME 
A. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkınan İhlat Edildiğine İliskin İddia 
17, Başvurucu; aynı işyerinde çalışan diğer işçiler ile aynı zamanda açtıklarıdavalarda Mahkemece veriten aynı kararla ilgili olarak Yargitay 9. Hukuk Dairesinin farklıuygulama yapmak suretiyle aynı maddi olaya dair gerekçesiz olarak farklı karar vermesinin eşitlik ilkesini zedelediğini, hukuk devletinin temel ilkelerinden birinin hukuk güvenliği ilkesi olduğunu belirterek Anayasa'nın 36. maddesindeki ilke ve haklarının iblal edildiğini ileri sürmÜştür.

18. Başvurucunun dile getirdiği iddialari, aynı maddi vakadan kaynaklanan davalarda farkh kararlar verilmesi ile ilgili olarak esaslı nitelikteki bir itirazın yargılama 

sırasında cevaplandırılmamasına ilişkin olduğundan başvurunun hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
19. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığıve kabut edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan hakkaniyete uygun yargılanma hakkımın ihlal edildiğine ilişkin iddianı kabul edilebilir olduğuna karar veriłmesi gerekir.
20. Anayasa Mahkemesi farklı tarihlerde verdiği kararlarda aynı maddi vakiadan kaynaklanan davalarda farklı kararlar veriłmesini hakkaniyete uygun yargılama hakkıkapsamında incelemiştir. Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararlarına göre mahkemelerce uyuşmazhğın çözümünde etkifi olan maddivakialarīın değerlendirilmesi, yorumlanmasıve nitelendirilmesi derece mahkemelerinin takdirindedir. Maddi vakıalar. uyuşmaztıkta uygulanacak hukuk kurallarından farklı olarak sadece somut bir olayı ilgilendirdiğinden ancak somut olayın koşullar çerçevesindeyorumlanabilirve anlamlandırılabilir. Somut olayın tek bir uyuşmazlığa konu edildiği durumlarda maddi vakialara ilişkin olarak mahkemeler arasında görüş ayrılığı oluşması mümkün değildir. Buna mukabiłaynı olay çerçevesinde birden fazla uyuşmazlığın birden fazla mahkemede görüldüğü hàllerdefarklımahkemelerin aynu olay kapsamındaki bir maddi vakıayı farklı değerlendirmesi ve yorumlamast mümkündür. Maddivakıanın farkhıyorumlanmasına bağlı olarak ayni olaya ilişkin uyuşmazlıklarda farklı sonuçlara ulaşılması ve birbitiyle çelişen kararlar verilmesi olasıdır. Bu durumda da aynı maddi vakianın farklı değerlendirilmesine bağlı olarak adil yargıtanma hakkının ihlal edileceği kabul edilmiștir ((zlem Terzioğlu. B. No: 2014/19341,21/11/2017, §§ 45, 46; Meħmet Arif Madenci. B. No: 2014/13916, 12/1/2017, § 81.Türkan Bal [GK]. B. No: 2013/6932, 6/1/2015, § 53; Hakan 4/tincan [GK]. B. No: 2016/13021,17/5/2018. §§ 44-48).

21. Nitekim Anayasa Mahkemesinin Selohattin Boyri (B. No: 2018/32374,15/9/2021) kararında: mahkemelerin münferit bazı olaylarda_farklı kararlar vermesinin kuralınöngörülebilirolmaniteliginietkilemeyeceğini,öngörülebilirliksorununun ortaya çıkabilmesi için belirli bir konudaki içtihat farkhılığının derinleşmişve müzmin hâle gelmişolmasının gerekeceği. spesifik bazı olaylarda verilenfarklı kararların söz konusu sonucu doğurmayacağı. Anayasa Mahkemesinin bir konuyla ilgili olarak veriłmiş tüm mahkeme kararlarını yeknesak hâle getirme gibi bir işlevinin bulunmadiği, ayrca mahkeme kararlarındaki hukuka aykırılıkları giderme ödevinin de söz konusu olmadığı belirtilmiştir.(Selahattin Bayri. § 42).

22. Bu ilkeler ışığında somut başvuruda başvurucurun şikâyeti. aynı işyerinde benzer koşullarda çalişan isciler tarafindan açilan davalarınbir kismında vargt merciinin farktı bir yaklaşımı benimsemesi, buna ilişkin iddia ve itirazların yargilamada dikkate abnmaması nedeniyle bakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

23.Somut olayda, başvurucu ile ayhı işyerinde çalışan ve aynı durumda olan işçiler tarafindan açılan bazı davalarda da tenıyiz incclemesini yapanYargitay 9. Hukuk Dairesidavalılar arasında asıl işveren-alt işveren ilişkisi bulunduğu değerlendirmesinin tamamen aksi yönünde bir kanaatle- davalı A Dijital Şti,nin sözleşmeler kapsamında diğer davah Krea A.$.nin ürünlerinin satışı, kurulumunun yapılması ve teknik servis hizmetlerinin verilmesi işlerini yapuğını belirterek davalı A Dijital Şti.nin faaliyetlerini kendi bağımsız organizasyonu ile gerçekleştirdiği, başvurucunun da bu organizasyon içinde A DijitałŞti.nte ait işyerinde çalıştığı, bu nedenle asıl işveren-alt işveren ilişkisinin en önemli unsuru olan asıl 

işverene ait işyerinde çalışma olgusunun gerçekleşmediği gerekçesiyle Krea A.Ş. yönünden açılan davanın husumetten reddine ilişkin mahkeme kararsni onamış ve neticede başvurucurun davasının farklı sonuçlandığı anlaşılmıştır,
24.Anayasa Mahkemesinin kural oiarak somut davadaki kanitlan değerlendirme ve hukuk kurallaroı yorumlama gibí bir görevi yoktur. Ancak mahkemelerin yargılama sırasında taraflarca ileri sürülen argümanların gerçekliğinin tespitine yönelik gerekli ve etkili incelemeleri yapmasi. elde edilen detiller çerçevesinde ilgili ve yeterli bir gerekçeyle değerlendirme yaparak sonuca ulaşması adil yargılanma hakkmın bir gereğidir.
25. Aynı maddi vakıadan kaynaklanan ve farklı mahkemelerce görüien davalarda birbirinin aksi yönünde kararlar verilmesinin engellenmesi için yargısal sistem içinde çeşitli mekanizmaların geliştirilmesi, mahkemelerin de yargisal süreçte bu yönde dite getirilen itirazları dikkate alarak kararlarında neden farklı sonuca ulaştıkłarıyła ilgili ayrıntıłı ve ikna edici değerlendirme yapmaları gerektiği açıktır. Aksi takdirde birbirine tamamen zıt olarak verilen kararlar hukuki belirsizlik ołuşturabileceğigibi bireyler nezdinde yargısal sisteme olan güveni sarsahilecektir.

2.Başvurucunun başvuru konusu davanın yargılamasi sıraşında Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin söz konusu esasa ilişkin kararlarni Yargıtay 9. Hukuk Daircsine sunarak itirazlatıni dite getirdiğianlaşılmıştr. Bu kapsamda ileri sürülen itirazın davanım sonueunu etkileyecek nitelikte olduğu ve Yargrtay 9. Hukuk Dairesince dikkate afınarak degerlendirilmesi gerektiği açıktır.

27.Başvuruçunun kendisi ile aynı durumda olan ve aynı işyerinde çalışan işçilerin açtığı davalarda aynı maddi vakaya ilişkin olarak tamamen aksì yönde değerlendirmede bulunan Yargıtay 9. Hfukuk Dairesi, başvurucunun itirazı iłe ilgili olarak kararında herhangi bir açıklamada bulunmamıştır.Dolayısıyla davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte olan söz konusu itirazlara karşı hangi şekilde sonuca ulaşıldığının başvurucu ve üçünci kişiler tarafindan objektif olarak anlaşıłmasına imkân verecek düzeyde ilgili. makul ve yeterli bir gerekçe ile açıklanmadığı anlaşılmıştır. Bu sebeple hukuk sisteminde farklı kararlar verilmesi sonucunu doğuran somut davadaki uygulama nedeniyle yargilamanın hakkaniyetinin zedelendiği kanaatine varıłmıştiır.

28. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasanin 36. maddesinde güvence altına alınan hakkaniyete uygun yargılanma hakkının iblal edildiğine karar veriłmesi gerekir.
B.Makut Sürede Yargılanma Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
29. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgulart somut haşvuru ile benzer nitelikte oian Güher Ergun ve diğerleri (B. No: 2012/13, 2/7/2013) karanında uygułanacak anayasal ilkeleríbeliriemiştir. Bu çerçevede yargılama süresinin makul olmadığı gerekçesiyle makul sürede yargilanma hakkının ¿hlal edildiğisonucuna ulaşmıştır,Somut başvuruda da yargılamanın 4yıl 11 ay26 gün sürdüğüantaşıldığından anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrtlmayıigerektiren bir durum bulunmamaktadır. Bu doğrultuda başvurucunun Anayasa'nın36.maddesindegüvence altına alınan adilyargilanma hakktkapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

IlI. GÍDERÍM 
30. Başvurucu: ihlalin tespiti, 100.000 TL maddi ve100.000 TL. manevi tazminata karar verilmesi talebinde bułunmuştur.

31. Başvuruda tespit edilen hakkaniyete uygun yargılanma hakkıın ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yaptimasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği mahkemece yapalması gereken iş. yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihial kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğun [GK], B. No: 2014/8875. 7/6/2018. §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2). B. No:2016/12506. 7/11/2019, §§ 53-60, 66: Kadri Enis Berheroğlu (3) [GK]. B. No: 2020/32949,21/(/2021, §§ 93-100).

32. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkı yönünden ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargtlama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağıanlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir,
33, Makul sürede yargılanma hakkı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zarariarı karşıliğında net 23.o0o TL manevi tazminatıo başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir. Başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında illiyet baği bulunmayıp başvurucu da yeterli bilgive belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıktanan gerekçelerle;
A. I. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLİR OLDUGUNA,
2. Makuł sürede yargılanma hakkının ihlał edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA.

B. 1. Anavasanın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkıkapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının İHLAL EDİLDiĞiNE,
2. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargilanma hakkıkapsamındakì makuł sürede yargıłanıma hakkınin İHLAI, EDíLDiĞİNE,
C. Kararın bir Örneğinin hakkaniyete uygun yargılanna hakkının ihłalinin sonuçlarınua ortadan kaldırılması içinyeniden yargılama yapılmak amacıyla İstanbul Anadolu 10. iş Mahkemesine (E.2014/130, K,2016/134) GÖNDERÍLMESiNE,
D.Başvurucuya net 23.000 TL manevi tazminat ÖDENMESiNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDINE,
E. 364,60 TL barę ve 9.900 TL vekålet ücretinden oluşan toplam 10.264,60 TL yargilama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE.


F.Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunan Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdigi tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGUJI.ANMASINA,
G. Kararınbir örneğinin Yargitay9. Hukuk Dairesine ve Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 7/12/2022 tarihinde OYBİRLIGIYLE karar verildi.