Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2024-12-17

17 Aralık 2024 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 32755
YÖNETMELİK
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan:
ELEKTRİK ŞEBEKE
YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK
YAPILMASINA
DAİR YÖNETMELİK
MADDE 1- 28/5/2014 tarihli ve 29013 mükerrer sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (ğğğğğğğ) bendinde yer alan “27/12/2008 tarihli ve 27093
sayılı” ibaresi “26/11/2017 tarihli ve 30252 sayılı” şeklinde değiştirilmiş
ve aynı fıkraya aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“rrrrrrr) Talep tarafı katılımı: Sistem
işletmecisinin talimatı doğrultusunda, hizmete katılan toplayıcıların portföyünde
yer alan tüketim tesislerinin tüketimlerinin düşürülmesi suretiyle verilen
hizmeti,
sssssss) Minimum kararlı üretim düzeyi (MKÜD): Bir
uzlaştırmaya esas veriş çekiş biriminin sürekli olarak çalışabileceği
asgari aktif güç seviyesini,
şşşşşşş) Sınırlı frekans hassasiyeti düşük frekans
modu: Sınırlı frekans hassasiyet modlarında çalışan üretim tesislerine ait
ünitelerin, nominal aktif güçlerinin altında çalıştıkları süreçte, sistem
frekansının 49,8 Hz’nin altına düşmesi durumunda, aktif çıkış güçlerini
artırarak sistem frekansının dengelenmesi yönünde çalışmasını,
ttttttt) Sınırlı frekans hassasiyeti yüksek frekans
modu: Sınırlı frekans hassasiyet modlarında çalışan üretim tesislerine ait
ünitelerin, minimum kararlı üretim düzeyi üzerinde çalıştıkları süreçte,
sistem frekansının 50,2 Hz’nin üzerine çıkması durumunda aktif çıkış güçlerini
azaltarak sistem frekansının dengelenmesi yönünde çalışmasını,”
MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin on sekizinci
fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(18) Sistemde şönt kompanzasyon, şönt reaktörler
ve şönt kapasitörlerle yapılır. Şönt reaktörler 400 kV seviyesinde hem
hatta hem de baraya, havai hat olmaması durumunda ise baraya bağlanabilecek
şekilde tasarlanır. 154 kV seviyesinde baraya bağlanabilecek şekilde ve
ototransformatörlerin tersiyer sargılarına bağlanabilecek şekilde tasarlanır.
Şönt kapasitörler ise 154 kV transformatör merkezlerinin primer veya sekonder
tarafındaki baralara tesis edilir. 400 kV sistemde tesis edilen şönt
reaktörlerin standart kapasiteleri 420 kV gerilim seviyesinde 73,3 MVAr,
97,73 MVAr, 122,16 MVAr, 146,59 MVAr, 183,24 MVAr ve 160-250 MVAr’dır. 154
kV sistemde tesis edilen şönt reaktörlerin standart kapasiteleri ise 170 kV
gerilim seviyesinde 6,09 MVAr, 12,18 MVAr ve 24,37 MVAr ve 50 MVAr’dır.
Şönt reaktörler 420 kV ve 170 kV sistem gerilimlerinde sürekli
çalışabilecek şekilde tasarlanır. Şönt reaktörler, ayarlı olarak da tesis
edilebilir. 154 kV transformatör merkezlerindeki 154 kV şönt reaktörler ve
kapasitörler transformatör merkezinin kısa devre gücü ve harmonik rezonans
riskleri hesaplanarak tesis edilir. 154 kV transformatör merkezlerindeki
31,25 MVA, 62,5 MVA, 100 MVA ve transformatörlerin sekonder tarafındaki
baraya gerilim regülasyonu amacıyla 5 MVAr, 10 MVAr ve 2x10 MVAr gücünde
şönt kapasitör grupları ve dinamik kompanzasyon sistemleri veya uygun güçte
reaktörler tesis edilir. Şönt kapasitörler, transformatör kapasitesinin %20’sini
geçmeyecek şekilde ve gerektiğinde ayrı fiderlere bağlı iki kapasitör grubu
şeklinde tesis edilir. Şönt reaktörler ve kapasitörler, bağlantı noktalarına
kesici ve ayırıcı üzerinden bağlanır. İhtiyaç duyulması halinde farklı
değerlerde reaktör ve kapasitör tasarlanabilir.”
MADDE 3- Aynı Yönetmeliğin 20 nci maddesinin sekizinci
fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(8) Sistem frekansının kararsız işletme
koşullarında 51,5 Hz’e çıkabileceği veya 47,5 Hz’e düşebileceği göz önünde
bulundurularak, toplam kurulu gücü 1 MW ve üzerinde olan üretim tesisleri
ve/veya TEİAŞ teçhizatının aşağıdaki tabloda belirtilen minimum süre kadar
iletim şebekesine bağlı kalarak çalışacak şekilde tasarlanması zorunludur.
Frekans Aralığı
Minimum Çalışma Süresi
51 Hz≤f<51,5
Hz
30 dakika
49 Hz ≤f<51 Hz
Sürekli
48,5 Hz ≤f< 49 Hz
1 saat
47,5 Hz ≤f< 48,5 Hz
30 dakika
MADDE 4- Aynı
Yönetmeliğin 21 inci maddesinin altıncı fıkrasının (b) bendinde yer alan
“47,5-52,5” ibaresi “47,5-51,5” şeklinde değiştirilmiştir.
MADDE 5- Aynı Yönetmeliğin 36 ncı maddesinin beşinci fıkrası
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“(5) Yeni devreye girecek iletimden bağlı olan
üretim tesislerinden;
a) Reaktif güç destek hizmeti sunmakla yükümlü olan
üretim tesisi sahibi tüzel kişiler, reaktif güç destek hizmeti yan hizmet
sertifikasını geçici kabul tarihinden itibaren 120 gün içerisinde ve
reaktif güç destek hizmeti sunmakla yükümlü olan nükleer üretim tesisi
sahibi tüzel kişiler ise ön kabul tarihi itibarıyla 120 gün içerisinde,
b) Kurulu gücü 30 MW ve üzerinde olan ve en az 3 MW
primer frekans kontrol rezervi sağlayabilen ünite veya üniteler içeren yan
hizmet birimlerinin primer frekans kontrol hizmeti sağlama niteliğine sahip
olduğuna dair primer frekans kontrol yan hizmet test sertifikasını geçici
kabul tarihinden itibaren 120 gün içerisinde,
c) Sınırlı Frekans Hassasiyet Modu hizmetine
katılma yükümlülüğü olan üretim tesisi sahibi tüzel kişiler, Sınırlı
Frekans Hassasiyet Modu hizmetine dair yan hizmet sertifikasını geçici
kabul tarihinden itibaren 120 gün içerisinde,
TEİAŞ’a sunmakla yükümlüdür.”
MADDE 6- Aynı Yönetmeliğin 63 üncü maddesinin birinci
fıkrasının (c) bendinde yer alan “52,5Hz” ibaresi “51,5Hz” şeklinde
değiştirilmiştir.
MADDE 7- Aynı Yönetmeliğin 67 nci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 67- (1) Düşük frekans röleleri ile talebin
otomatik olarak zorunlu kesilmesi, kısa dönemli bir arz talep
dengesizliğini ortadan kaldırmak amacıyla yapılır. Talebin otomatik olarak zorunlu
kesilmesi düşük frekans röleleri ile transformatöre bağlı kesicilerin
açtırılması suretiyle yapılır. Gerekmesi halinde fiderler de açtırılabilir.
(2) Sistem frekansının 49,0- 48,0 Hz aralığına
düşmesi durumunda, talep düşük frekans röleleri ile otomatik olarak
kesilir. Sistem frekansının 49,0 Hz’e düşmesi durumunda talebin en az %5’i
otomatik olarak zorunlu kesilir. 49,0 Hz’i takip eden her bir frekans
kademesinde kesilecek talep miktarı ve toplamda kesilecek talep miktarı,
sistem kullanıcılarının teknik gereksinimleri göz önünde bulundurularak
sistem işletmecisi tarafından belirlenir. Her bir kademede azami olarak
şebeke yükünün %10’una denk gelecek kadar kesinti yapılabilir.
(3) İlk frekans kademesi 49,0 Hz olmak üzere
frekans kademelerinin sayısı en az altı en fazla on olması gerekir.
(4) Sistem işletmecisi tarafından ihtiyaç duyulması
halinde düşük frekans rölelerine ilave olarak 49,8-49,0 Hz aralığında
sistem güvenliğini sağlamak için df/dt özelliği içeren ve ihtiyaç halinde
talebin otomatik olarak zorunlu kesilmesini sağlayan fonksiyon devreye
alınabilir.
(5) Sistem frekansının belirlenen kademelere
düşmesi durumunda, düşük frekans röleleri ile atılacak yükün atılma süresi,
kesici açma süresi de dahil olmak üzere maksimum 300 milisaniye olmalıdır.
Düşük frekans rölelerinin hassasiyet değerinin 30 mHz’yi aşmaması gerekir.”
MADDE 8- Aynı Yönetmeliğin 88 inci maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 88- (1) Sistem toparlanması esasları;
a) TEİAŞ’a,
b) İletim sistemine doğrudan bağlı olan üretim ve
tüketim tesislerine ilişkin gerçek veya tüzel kişilere,
c) İthalat yapan tüzel kişilere,
ç) Dağıtım lisansı sahibi tüzel kişilere,
uygulanır.”
MADDE 9- Aynı Yönetmeliğin Altıncı Kısmının Gün Öncesi
Planlama başlıklı Birinci Bölümü yürürlükten kaldırılmıştır.
MADDE 10-
Aynı Yönetmeliğin 104 üncü
maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki bentler eklenmiş ve üçüncü fıkrası
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“g) Talep tarafı katılımı.
ğ) Sınırlı frekans hassasiyet modu.”
“(3) Yan hizmet sunacak olan tüzel kişiler ilgili
yan hizmete katılımları için tesislerine gerekli sistem ve teçhizatı
kurmak, test ederek servise almak zorundadır.”
MADDE 11-
Aynı Yönetmeliğe 105 inci maddeden
sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.
“Sınırlı frekans hassasiyet modu
MADDE 105/A- (1) Sınırlı frekans hassasiyet
modlarında çalışan üretim tesisleri, sistem frekansının sınırlı frekans
hassasiyet modları için belirlenen limitlerin dışına çıkması durumunda
aktif çıkış güçlerini otomatik olarak ayarlamakla yükümlüdür.
(2) Sınırlı frekans hassasiyet modları için droop
ayarı ilgili yan hizmet anlaşmasında belirtilen değere ayarlanır.
(3) Aşağıda belirtilen şartların tamamını taşıyan
üretim tesislerine ait üniteler, sınırlı frekans hassasiyeti düşük frekans
modunda çalışmakla yükümlüdür:
a) Kayıtlı olduğu UEVÇB’si yan hizmet birimi olan.
b) Kurulu gücü 60 MW ve üzeri olup primer frekans
kontrol yeterliliği olan.
c) Devrede olup nominal aktif güç değerinin altında
üretim yapan.
ç) İlgili saatte primer frekans kontrol rezervi
yükümlülüğü olmayan.
(4) Aşağıda belirtilen şartların tamamını taşıyan
üretim tesislerine ait üniteler sınırlı frekans hassasiyeti yüksek frekans modunda
çalışmakla yükümlüdür:
a) Kayıtlı olduğu UEVÇB’si yan hizmet birimi olan.
b) Kurulu gücü 60 MW ve üzeri olup frekans
değişimine tepki verebilen ünitelere sahip üretim tesisleri.
c) Devrede olup MKÜD üzerinde üretim yapan.
ç) İlgili saatte primer frekans kontrolü rezerv
yükümlülüğü olmayan.”
MADDE 12-
Aynı Yönetmeliğin 106 ncı
maddesinin üçüncü fıkrasının (d) ve (e) bentleri aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“d) Yakıt olarak taş kömürü kullanan üretim
tesisleri için nominal aktif gücün dakikada en az %2’si kadar,
e) Yakıt olarak linyit kullanan üretim tesisleri
için nominal aktif gücün dakikada en az %1’i kadar,”
MADDE 13-
Aynı Yönetmeliğe 108 inci maddeden
sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.
“Talep tarafı katılımı
MADDE 108/A- (1) Sistem işletmecisi, kritik aylar
içerisinde kritik olarak ilan edilen günlerde, talimatı doğrultusunda
hizmete katılan toplayıcılar vasıtasıyla tüketim tesislerinin elektrik
enerjisi tüketim miktarının düşürülmesi yoluyla talep tarafı katılımı
hizmeti alabilir.
(2) Talep tarafı katılımı hizmeti Elektrik Piyasası
Yan Hizmetler Yönetmeliğinin ilgili hükümleri uyarınca yürütülür.
(3) Talep tarafı katılımı hizmetine katılacak olan
toplayıcılar, toplayıcılık hizmet anlaşması imzaladıkları tüketim
tesislerini, sayaç bazında iletim sistem işletmecisine kaydettirmek ve
sistem işletmecisinin veri iletişimine ilişkin talep ettiği teknik
yeterlilikleri sağlamakla yükümlüdür.
(4) Talep tarafı katılımı hizmeti, Ek-17’de yer
alan talep tarafı katılımı hizmetinin sağlanmasına ilişkin performans
testleri sonucunda talep tarafı katılımı hizmeti verme yeterliliğine sahip
olduğu tespit edilen toplayıcılardan tedarik edilir.”
MADDE 14-
Aynı Yönetmeliğin 117 nci maddesi
aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“MADDE 117- (1) Elektriksel zaman hatası
düzeltmesi;
a) Türkiye elektrik enterkonnekte sisteminin
ENTSO-E şebekesinden izole olarak işletildiği dönemlerde, MYTM tarafından
belirli periyotlarda sistem frekansına uygun dengeleme yapılarak
gerçekleştirilir.
b) Ulusal enterkonnekte sisteminin ENTSO-E şebekesi
ile senkron paralel olarak işletildiği dönemlerde, elektrik zaman hatasının
belirlenmiş sınırlar içinde tutulması ENTSO-E koordinasyonunda yürütülür.”
MADDE 15-
Aynı Yönetmeliğin geçici 1 inci
maddesi başlığıyla birlikte aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Elektrik depolama ünite ve tesislerine ilişkin
düzenlemeler
GEÇİCİ MADDE 1- (1) Elektrik depolama üniteleri
veya tesislerinin izlenmesi ve kontrol edilmesi, yan hizmetlerde
kullanılması ve şebekeye bağlantı ilişkin teknik kriterler TEİAŞ tarafından
1/1/2025 tarihine kadar hazırlanarak TEİAŞ’ın internet sayfasında
yayımlanır.”
MADDE 16-
Aynı Yönetmeliğe aşağıdaki geçici
madde eklenmiştir.
“Sınırlı frekans hassasiyet modu yan hizmetlere
ilişkin test prosedürlerinin hazırlanması
GEÇİCİ MADDE 11- (1) Sınırlı Frekans Hassasiyet
Modu test prosedürleri TEİAŞ tarafından 1/3/2025 tarihine kadar TEİAŞ’ın
internet sitesinde yayımlanır.”
MADDE 17-
Aynı Yönetmeliğin EK 1’i, EK 3’ü
ve EK 4’ü ekteki şekilde değiştirilmiştir.
MADDE 18-
Aynı Yönetmeliğin EK 17’sinin
E.17.A. maddesine birinci fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fıkralar
eklenmiş ve diğer fıkralar buna göre teselsül ettirilmiş, aynı ekin E.17.B.
ve E.17.C.2. maddesi ekteki şekilde değiştirilmiş, E.17.C.3. maddesi
yürürlükten kaldırılmış ve aynı eke ekteki E.17.F. maddesi eklenmiştir.
“(2) Birden çok kaynaklı elektrik üretim
tesislerinde E.17.A.1. ve E.17.A.2. maddelerinde belirtilen primer frekans
kontrol rezerv testi ve primer frekans kontrol hassasiyet testi primer
frekans kontrolüne katılma yeterliliği bulunan her bir ünite için ayrı ayrı
gerçekleştirilecektir. Yapılan testlerden sonra yardımcı kaynak üniteleri
dahil tüm üniteler devrede iken primer frekans kontrolüne katılma
yeterliliği bulunan üniteler için testler eş zamanlı olarak yapılır. Bu
testler sırasında yardımcı kaynak ünitesinin ünite kurulu gücünün asgari
olarak %60’ı seviyesinde üretim yapması gerekmektedir.
(3) Birden çok kaynaklı elektrik üretim
tesislerinde E.17.A.3. maddesinde açıklanan doğrulama testi yardımcı kaynak
üniteleri dahil tüm üniteler için eş zamanlı olarak yapılır. Bu testler
sırasında yardımcı kaynak ünitesinin en az 4 saat süre boyunca ünite kurulu
gücünün en az %60’ı seviyesinde üretim yapması gerekmektedir.”
MADDE 19-
Aynı Yönetmeliğin EK 18’inin
E.18.1, E.18.4 ve E.18.9 maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“E.18.1 KAPSAM
Bu kriterler, aşağıda belirtilen üretim tesislerine
uygulanır:
• İletim sistemine bağlı rüzgar ve güneş enerjisine
dayalı fotovoltaik üretim tesisleri
• Dağıtım sistemine orta gerilim seviyesinden bağlı
güneş enerjisine dayalı lisans sahibi fotovoltaik üretim tesisleri
• Kurulu gücü 10 MW ve üzerinde olan dağıtım
sistemine bağlı rüzgar enerjisine dayalı lisans sahibi üretim tesisleri
• Birden çok kaynaklı elektrik üretim tesislerine
ait mekaniksel kurulu gücü 5 MW ve üzerinde olan yardımcı kaynak üniteleri”
“E.18.4 FREKANS TEPKİSİ
Rüzgar ve güneş enerjisine dayalı fotovoltaik
üretim tesisleri çalıştığı süre boyunca aşağıda yer alan şekil E.18.2’deki
frekans aralıkları esas olmak üzere üretim yapmalıdır.
Söz
konusu santralların tasarım ve çalışması esnasında aşağıdaki tablo
E.18.1’de yer alan frekans çalışma aralıklarındaki çalışma süreleri esas
alınacaktır.
Frekans
Aralığı
Minimum
Çalışma Süresi
51,0 Hz≤f<51,5
Hz
30 dakika
49 Hz ≤f<51,0
Hz
Sürekli
48,5 Hz ≤f
< 49 Hz
1 saat
47,5 Hz ≤f<
48,5 Hz
30 dakika
Tablo E.18.1
Rüzgar ve güneş enerjisine dayalı fotovoltaik üretim tesisleri için frekans
aralıklarındaki çalışma süreleri”
“E.18.9 RÜZGAR ENERJİSİ SANTRALLARININ İZLENMESİ
Elektriksel kurulu gücü 10 MW ve üzerinde olan
lisanslı ve lisanssız rüzgar enerjisi santralları, merkezi TEİAŞ olan
Rüzgar Gücü İzleme ve Tahmin Merkezinden (RİTM) ve dolayısıyla TEİAŞ Yük
Tevzi Merkezlerinden izlenmesini sağlamak üzere gerekli altyapıyı kurar.
Teknik donanımların taşıyacağı özellikler TEİAŞ tarafından RİTM internet sayfasında
yayımlanır.”
MADDE 20-
Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
MADDE 21-
Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji
Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız