Anayasa Mahkemesinin 7/4/2021 Tarihli ve 2018/20720 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2021-05-04

4 Mayıs 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31474
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
CAFER SEZGİN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/20720
Karar Tarfbi : 7/4/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üyeler : Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ

Irfan FIDAN 
Raportör : Heysem KOCAÇİNAR 
Başvurucular : 1. Cafer SEZGIN 
2. Cafer ÜLKÜN 
3. Cihan ABAY 
4. Çağdaş Düzgūn KORKMAZ 
5. Engin ÇÖLÇAYIR 
6. Ercan DEMIRKAYA 
7. Gülsün POLAT 
8. Hakan DÜZGÜN 
9. Hasan BENLiK 
{0. Haydar Özgr YAşMUM 
[1. Hıdır AĞ

12. Hıdır ERENOĞLU 
[3. Ilyas TONÇ

14. Kazim ARGUÇ

15. Kemal YILDIZ 
16. Mehmet ERDEM 
17. Mehmet ÖZTÜRK 
18. Metin ÇETİN 
19. Munzur CANĞIR 
20. Musa TAYŞI 
21. Müslüm EVIN 
22. Özden EDtZ 
23. Selman YEŞİLDAĞ

24. Serdar SÖNMEZ 


25. Ulaş YILDIRIM 26. Yılmaz DOĞAN Başvurucular Vekili : Av. Izettin DEMiR 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, yolcu taşımaya ilişkin minibüs hattı tahsisinin iptalinedeniyle mūlkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IIBAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular 6/7/2018 ile 18/7/2018 tarihleri arasında yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ōn incelemeşinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4.2018/21625, 2018/21630, 2018/21633, 2018/21635, 2018/21636, 2018/21643,2018/21658, 2018/21670, 2018/21674, 2018/21684, 2018/21711, 2018/21779, 2018/218052018/21840, 2018/21932, 2018/21936, 2018/21941, 2018/21952, 2018/22003, 2018/22016,2018/22231, 2018/22739, 2018/22753, 2018/22766, 2018/23610ve 2018/20720 numaralıbireysel başvuruların konu yönünden hukuki irtibatlarının bulunması nedeniyle birleştirilmesine, incelemenin 20i&/20720 esas sayılt dosya ūzerinden yürütülmesine ve diğer başvuru dosyalarının kapatılmasına karar verilmiştir.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

6.Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7.Başvuru belgelerinin bir öreği bilgi için Adalet Bakanlığına gōnderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
A. Uyuşmazhığı Arka Planı
9. Tunceli Belediye Encümeninin (Encümen) 5/11/1987 tarihli karant ile V.Y.,H.B., V.Ö., A.D. ve T.U.nun talebi ūzerine bu beş kişiye Tunceli'nin Atatürk Mahallesi hattının (minibts hattı) tahsisine ve düzenli çalışmalarının sağlanması için minibtis terminalinde yer gösterilmesine karar verilmiştir. Aynt Encümen kararında hat tahsis edilen minibūs sahiplerinin çıkış başıa [00 TL &demesi karar altına almmıştır.
10.Dosya içinde hangi kararlar sonucu olduğu belli olmamakla birlikte 5/1 1/1987tarihli karar ile beş kişiye tahsis edilen hatta yeni tyeler alındığı ve hattın Üye sayısının zamanla artığı saptanmıştır. Bu kapsamda 21/12/1997 tarihli Encümen karar kâğıdından bu tarih itibarıyla 32 kişiniņ minibüs hattına lye ołduğu anlaşılmaktadır.

11. 29/12/1999 tarihli Tunceli Valiliği il Trafik Komisyonu (Komisyon) kararına ekli tarihi anlaşılamayan Encümen kararından mevcut hat sahiplerinin hattı devretmesi ya da yeni tüyelerin hatta dâhil edilmesi hâlinde tyelerden 200.000 TL (eski TL) ahınmasına karar verildiği görüłmüştür.

12.Başvurucular tarafindan sunulan belge örneklerinden minibüs hattı tyeliklerinin zaman içinde devir ya da miras gibi nedenlerle el değiştirdiği, buna bağlı olarak hat sahipliğinin iptal tarihindeki mevcut tüye durumunu aldığı anlaşılmaktadır. Yine ayn belgelerden bir kısım hat devir sðzleşmesinin bir bedel karşılığında olduğu ve bu değişikliğin Enclīmen kararı ile resmiyete kavuştuğu görülmīştür.

13. Başvurucular çeşitliyıllara ait işgaliye harcı adı altında yapmış olduklart δdemelere ilişkin belgeler sunmuştur. Bu belgelere göre her Üye işgal ücreti adı altında bir miktar parayı belediyeye &demektedir. Öte yandan bir kısım Öye tarafindan minibüs hat devir üicreti adt altında bir ücret alınmiştır. İbraz edilen belgeler içinde minibüs hat devir Ücreti adıaltında yapılan son &deme tarihi 2003 yilında olup 600 TL'dir.

14. Sayıştay Başkanlığınca Tunceli Belediyesi (Belediye) hakkında yapılan denetimler sonucunda 2014 yıltna ilişkin denetim raporu hazırlanmıştır.
15. Anılan raporun "Minibüs Hattımın Ihalesiz Vertlmest" başlığı altında Özetle Belediye tarafindan Merkez-Atatürk Mahallesi'nde çalışan 32 minibüs hattının ihalesiz verildiği ve bu huşuşun mevzuata aykırı olduğu tespitlerine yer verilmiştir.
16.Sayıştay Başkanlığının bu tespiti Üizerine 8/3/2016 tarihli ve 29 sayılı Belediye Meclisi (Meclis) kararı ile ihale yapilmadan Encümen kararıyla bedelsiz olarak verilen imtiyazın kaldırılarak hattın ihale yoluyla ūç yıf ücreti mukabilinde kiralanmasına karar verilmiştir.

B. Dava Sßreci 
17. Başvurucular, Meclisin minibüs hatlarının Öç yıllığına kiraya verilmek Üzere ihaleye çıkarıłmasına ve bu husustaki işlemleri yapması için Encümene yetki verilmesine dair 8/3/2016 tarihli ve 29 sayılı kararın iptali için ayrı ayrı dava açmıştir. Başvurucular benzer dava dilekçelerinde Tunceli'de Belediyenin belirlediği güzergâhta bedel karşılığı yolcu taşıma hakkıın kendilerine 5/11/1987 tarihli Encttmen karar ile tanındığını iddia etmiştir.Başvurucular I987 yılından beri devam eden bu imtiyazın idarece tek taraflı olarak sona erdirilmesi ve belirtilen güzergâhta yolcu taşıma işi için yeni bir ihale yapılması yönündeki kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sūrmüştür.

18. Erzincan Idare Mahkemesi12/10/2017, 13/10/2017, 19/10/2017, 15/11/2017,16/11/2017 ve 24/11/2017 tarihlerinde her bir başvurucu için ayrı ayrı vermiş olduğu kararlarda davaların reddine karar vermiştir. Mahkeme gerekçeli kararlarında;
i. 3/7/2005 tarihlive 5393 sayıl Belediye Kanunu'nun 15. maddesinin (f) ve (p)bentlerinde kent içi ulaşımın belediye görev ve sorumlulukları arasında sayıldığı, her türlū toplu taşıma sistemini kurma, kurdurma, işletme ve işlettirme ile toplu taşıma araçları ve taksilerin sayısı ve güzergâhlarınt belirlemenin ve buna bağlı olarak iptali istenen kararı almanın belediyenin yetkişinde olduğu tespitine yer verilmiştir.

ii. Kararda ayrıca komisyon görevinin 13/13/1983 tarihli ve 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanumu'nun I. maddesi uyarınca kara yolunda can ve mal güvenliği yönünden trafik düzenini sağlamak ve trafik güvenliğini sağlayacak önlemleri almak olduğu, dolayısıyla belediyeye herhangi bir imtiyaz bedeli veya kira ücreti ödenmeden, herhangi bir ihale ve sõzleşme yapılmadan bu komisyon tarafindan verilen kararın lehine karar verilenler için müktesep hak teşkil etmeyeceğine işaret edilmiştir.

19. Anılan hūkümler ayrı ayrı ilgilisi olan başvurucular tarafından temyiz edilmiştir.Başvurucular; temyiz dilekçelerinde yolcu taşıma hakkımı yūrürlükteki mevzuata göre aldıklarını, bu tahsisin devamına ilişkin kazanılmış hakları olduğunu ve tahsisi yapan aynıidare iken bu tahsisin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla sona erdirilmesinin doğru olmadığınıileri sürmüştür. Danıştay Onüçüncü Daire 16/4/2018 tarihli kararlar ile mahkeme kararlarınıonamiştir.

20. Danıştayın kesin nitelikli kararları başvurucular vekiline 21/6/2018 tarihinde teblig ediłmiştir.

21.Başvurucular 6/7/2018 ile 16/7/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulasal Hukuk 
22. Imtiyaz tarihinde yürürlakte bulunan mülga 3/4/1930 tarihli ve 1580 sayılıBelediye Kanunu'nun "Belediyelerin haklart, salahtyet ve imtiyazları" kenar başltklı 19.maddesinin (5) numaralt fikrası şöyledir:
"Belediye hudutları dahilinde muayyen mımtakalar arasında yolcu nakil vasuası olarak otobüs, minibüs, otokar, tünel troley, fūniküler işletmek ve mezbahalarda kesilen etlert Belediye Meclisince tayin ve Dahiliye Vekaletince tasdik edilecek ücret mukabilinde satişyerlerine nakdetmek münhasıran Beledlyelerin hakkadı"
23. 5393 sayılı Kanun'un "Belediyenin yetkileri ve imtiyazları" kenar başlıklı 15.maddesinin (1) numarahı fikrasının (f) ve (p) bentleri şöyledir.

"f) Toplu taşıma yapmak; bu amaçla otobūs, dentz ve su ulaşım araçlari, tūnel, raylısistem dâhil her tūrlü toplu taşıma sistemlerini kurmak, kurdurmak, tşletmek ve işlettirmek.
p) Kara, deniz, su ve demtryolu üzerinde işletilen her tūrlū servis ve toplu taşıma araçları ile taksi sayılarıni, bilet ücret ve tartfelerini, zaman ve güzergáhlarım belirlemek;durak yerleri ile karayolu, yol, cadde, sokak, meydan ve benzert yerler üzertnde araç park yerlerini tesptt etmek ve işletmek, işlettirmek veya kiraya vermek; kanunların beledlyelere verdiği trafik düzenlemesinin gerektirdiği bütün işleri yürütmek"
24. 8/9/1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet Ihale Kanunu'nun 13. maddesinin (5)numaralı fikrası şöyledir:
"Il özel ldarelerine ait ihaleler, il datmi encümenince, belediyelere ait ihaleler beledtye encümenince bu Kanun hükümlerine göre yürütülür."

B. Uluslararası Hukuk 
25.Tahsisin iptaline ilişkin olarak benzer bir başvuruya dair Avrupa İnsan HaklarıMahkemesinin içtihatları için bkz, (İsmail Akçayoğlu, B. No: 2014/1950, 13/9/2017, §§22-26).

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
26. Mahkemenin7/4/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucolarm İddiaları
27. Başvurucular; benzer beyanlarında Atatürk Mahallesi Minibüs Kooperatifi (Kooperatif) ūyesi olduklarımı, Sayıştayın 2014 yıltna ilişkin denetimi sonrasında Belediyenin kazanılmış haklarını ihlal ederek tahsis edilen minibüs hatlarının iptaline karar verdiğini bildirmiştir. Başvuruculara göre ilk tahsis 5/1 1/1987 ve son tahsis ise 21/12/1999 tarihinde yapımış olup bu tarihten sonra fiilen çaltşan Kooperatif üyelerinden aylık işgaliye ve hat devir ücretleri alınmıştır. Başvurucular, uzun yıllar õnce yapılan tahsis sonrasında idareye düzenli olarak belirli adlar altında Ödeme yaptıkları dikkate alındığında tahsisten sonra yapılan bir düzenlemeye dayalı olarak tahsisin iptal edilmesinin mümkün olnıadığınısavunmaktadır. Başvurucular, bu iddialarına dayanak olarak aynı Kooperatif üyesi kişilerce aynı karara karşı açılan ve lehe sonuçlanan davaları da emsal göstermiş ve idarece tahsisin iptali sonrasında mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme 
28. Anayasa'nın iddianın değerlendiriimesinde dayanak alınacak 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras hakdarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacryla, kamunla sınurlanabilir.
Mūlkiyet hakkının kullanıması toplum yararına aykorı olamaz."
1. Kabul Edilebflirlik Yönftnden 
29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir ołduğuna karar verilmesi gerekir.

 Esas Yönünden 
a. Mölkün Varlığı
30. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikäyet eden bir kimse, Önce böyle bir hakkının var olduğunu kanıtlamak zorundadır. Bu nedenle öncelikle başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca korunmayı gerektiren mülkiyete ilişkin bir menfaate sahip olup olmadığı noktasındaki hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekir (Cemile Ünlü, B.No: 2013/382, 16/4/2013, § 26; Ihsan Vurucuoğlu, B, No: 2013/539, 16/5/2013, § 31).

31. Mülkiyet hakkı, õzel hukukta veya idari yargıda kabul edilen mülkiyet hakkıkavramlarından farkhı bir anlam ve kapsama sahip olup bu alanlarda kabul edilen mülkiyet hakkı, yasal düzenlemeler ile yargı içtihatlarından bağımsız olarak özerk bir yorum ile ele alınmahdır (Hüseyin Remzi Polge, B. No: 2013/2166, 25/6/2015, § 31).
32. Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mülkiyet hakkı güvenceye bağlanmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakkı, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlümal varlığı hakkım kapsamaktadır (AYM, E.2015/39,K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda müilk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sinırlı ayni baklar ve fikrî hakların yanı sıra, icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir (Mahmut Duran ve diğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, § 60).
33. Somut olayda başvuruculara şehir içinde ücret karşılığı yolcu taşıma imtiyazıveren hat tahsisinin ilk olarak 1987 yılında yapıldığı, zaman içinde yapılan tahsislerle tye sayısının arttiığı ve Komisyonun 29/12/1999 tarihli kararının tye sayısının son şeklini gösterdiği, başvurucuların bir ktsmının ilk tahsis kararı verilen kişiler, bir kısmının bu kişilerin mirasçısı ve diğer bir kısmının da bu kişilerden hattı devralan kişiler olduğu anlaşılmaktadır. Anılan güzergâha ait hat tahsisi 5/11/1987 tarihli Encümen kararı ile gerçekleşmiştir. İhalesiz olarak gerçekleşen bu tahsisten sonra başvurucular iptal tarihine kadar yolcu taşıma işini yapmıştır. Idare, aradan geçen bu uzun sūre boyunca herhangi bir müdahalede bulunmadığı gibi işgaliye harcı ve benzeri ücretler karşılığında başvuruculara yer göstermiş ve faaliyetlerini kolaylaştıracak çeşitli imkânlar tanımıştır. İdarenin bu tutumu başvurucularda uzun zamandan beri süregelen faaliyetlerini sürdürecekleri yönünde haklı bir beklenti oluşturmuştur. Dolayısryla tahsislerin iptalişeklindeki mūdahalenin başvurucular açısından öngörülebilir olduğunu söylemek mümkün değildir. Şehir içi yolcu taşımacılığıgelir getiren bir iş olup bu işin ancak adına tahsis bulunan kişiler tarafindan yapılabildiği gözßnünde bulundurulduğunda tahsisin başvurucular açısından şahsi bir hak ve ekonomik bir mal varlığı değeri ifade ettiği değerlendirilmelidir. Dolayısıyla başvuru konusu olayın koşulları altında minibüis hattı tahsisinin başvurucular yönünden Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mūlkiyet hakkı kapsamında mülk teşkil ettiği hususu tartışmasızdır.
b. Mädahalenin Varlığı ve Türü
. Anayasa'nın 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkı; kişiye başkasının hakkına zarar vermemek ve yasaların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma, onun semerelerinden yararlanma ve ondan tasarruf etme olanağı veren bir haktır (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, §§ 28, 32). Dolayısıyla malikin mülkünükullanma, onun semerelerinden yararlanma ve müiko üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sıırlanmas: mülkiyet hakkına müdahale teşkil eder (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017, § 53).

35. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendiriłdiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkına yer verilmiş, ikinci fikrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi 

belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkının hangikoşullarda sınırlanabileceği belirlenmekle, aynı zamanda mülkten yoksun bırakmanın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımıt kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan mülkiyetin kontrolüne imkân tanıyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mtilkiyet hakkına müdahalenin ðzel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, §§ 55-58).
36. Başvurucuların mtülkiyet hakkı kapsamında değerlendirilen minibüs hattıtahsisinin iptaledilmesinin -Ücret karşılığı yolcu taşımacılığı yapma imkânını ortadan kaldırdığı dikkate alındığında- başvurucuların ekonomik faaliyeti Üzerinde olumsuz etkileri olacağı ve mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği açıktır. Yolcu taşımacılığında belli bir standart oluşturabilmek ve bu sektörde faaliyette bulunmak isteyen kişiler için bir rekabet ortamı yaratmak amacıyla mevcut minibüis hattı tahsisinin iptaliyle sektörde yer almak isteyenler için ihaleye çıkmak şeklindeki müdahalenin -Özellikle amacı dikkate alındığındabaşvurunun mülkten barışçıl yararlanma hakkına ilişkin üçüncü genel kural çerçevesinde incelenmesi gerekir.

c. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
37. Anayasa'nın 13. maddesi şðyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokumulmaksızın yalntzca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağli olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
38. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemis, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sımırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın I3. maddesinin de gözönünde bulunduruiması gerekmektedir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler,demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ðlçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.Dolayısıyla mtlkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilnıesi için mūdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ayrıca ðłçülulūk ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62).
L Kanunilik 
39. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçtt hukuka dayalı olma ölçütüdür. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütler bakımından inceleme yapılmaksızın müikiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır. Müdahalenin hukuka dayalı olması, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir ve õngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirmektedir (Türkiye lş Bankası A.$. [GK], B. No: 2014/6192,12/11/2014, § 44).


40. 5393sayılı Kanun'un 15. maddesinin muhtelif fikralarında aralarında şehir içi yolcu taşımacılığı da olan hizmetlerin belediyelerin gözetiminde ve belediyelerin belirleyeceğikoşullar içinde yapılacağı belirtilmiştir. Madde bu hizmetlerin doğrudan belediye tarafindan yerine getirilebileceği gibi imtiyaz ya da ruhsat verme suretiyle de yerine getirilebileceğine amirdir. Öte yandan 2886 sayılı Kanun'un 13. maddesinde belediyelere ait ihalelerin ne şekilde yapılacağı açıklanmıştır. Somut olayda idare, 5393 sayılı Kanun'un 15.maddesi kapsamında belediye sıırları içindeki yolcu taşıma işini yeniden düzenlemiş ve bu amaçla mevcut minibüs hattı tahsisinin iptaline karar vermiştir. Belediye sınırları içinde yaşayan insanların ihtiyaçları ve bu ihtiyaçların ne şekilde yerine getirileceği hususu belediyelerin takdirindedir. Somut olayda derece mahkemeleri de 5393 sayılı Kanun'un 15.maddesi kapsamında yolcu taşımaya ilişkin imtiyazın belediye tarafindan iptal edilebileceği yönünde karar vermiştir. Anayasa Mahkemesinin hukuk kurallarının uygulanmasına yönelik şikâyetler bakımından görevi, bireysel başvurunun ikincillik doğası gereği sınırlıdır. Buna göre yolcu taşıma imtiyazının iptalinin kanuni bir dayanağının bulunmadığısõylenemeyeceğinden somut başvuruya konu müdahalenin kanuni bir dayanağının mevcut olduğu anlaşılmaktadır.

ii. Meşra Amaç
41. Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararıamacryla sınırlandırılabilmektedir.Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlandırılması imkânı vermekle, bir sıntrlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır (Nusrat Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, § 53).

42. Yolcu taşıma faaliyeti sırasında yolcular, yayalar ve diğer araçları meydana gelebilecek tehlikelerden korumak, trafiğin güven içinde akışını sağlamak ve beldede yaşayanların ulaşım ihtiyacını dūzenli ve devamlı şekilde karşılamak amacıyla kural koymak ve mevcut kuralları günün gerekliliklerine ve değişen durumlara göre yeniden belirlemek belediyelerin görevi ve sorumluluğundadır. Öte yandan belediyelerin görev ve yetkileri kapsamındaki ve kanun ile üstlenmiş oldukları bu görevleri yerine getirebilmek için ihtiyaçduydukları parayı elde etme amaçlı olarak bedel karşılığı kişilere devretmesi de mümkündür.Belediyelerin bu yönde almış olduğu tedbirler esas itibarıyla belde halkına daha yaşanabilir bir ortam sağlamaya yõnelik olup tedbirlerin meşru bir anıacının olduğu tartışmasızdır.
ii. Ölçälfläk 
(1)Genel İlkeler 
43.Ölçülüluk ilkesi elverişlilik, gerekdilik ve orantılılık olmak Üzere Üüç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gerekdilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mūmkūn olmamasınıi,orantılıık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127, 22/6/2016, § 18;Mehmet Akdoğan ve diğerleri, § 38).


4.Orantılılık ilkesigereği kişilerinmülkiyet hakkının sınırlandırıması hâlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin hakları arasında adił bir dengenin kurulmasıgerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşıı bir yüke katlandığının tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Müdahalenin orantılılığı değerlendirilirken bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemi, diğer taraftan da müdahalenin niteliği ile başvurucunun vekamu otoritelerinin davranışlarıgözönünde bulundurularakbaşvurucuya yüklenen külfet dikkate alınacaktır (Arif Güven, B. No: 2014/13966, 15/2/2017, §§ 58, 60;Osman Ukav, B. No: 2014/12501, 6/7/2017, § 71).

45. İdarenin ölçülülük bağlamında iyi yönetişim ilkesine uygun hareket etme yükümlolağo bulunmaktadır. lyi yönetişim ilkesi, kamu yararı kapsamında bir konu sőz konusu olduğunda kamu otoritelerinin uygun zamanda, uygun yöntemle ve her şeyden önce tutarlı olarak hareket etmelerini gerektirir (Kenan Yildırım ve Turan Yildırım, B. No:2013/711, 3/4/2014, § 68). Bu bağlamda idarelerin kendi hatalarının sonuçlarımı gidermeleri ve bireylere yüklememeleri gerekir (Reis Otomotiv Ticaret ve Sanayi A.$. [GK], B. No:2015/6728, 1/2/2018, § 100).

46.Ölçülālük yönünden dikkate alınmast gereken bir başka husus da müdahalenin kişilere aşırı bir külfet yüklediği bâllerde idarenin ortaya çıkan bu durumu kişiler yönünden katlanılabilir kılan çözümler Üretmesi ve bu kapsamda kişilere bu çözüm yollarını etkin olarak kullanma imkânının tanınmasıdır. AnayasaMahkemesi bu kapsamda yapmış olduğu bir incelemede suçta kullanılan eşyanın müsaderesi nedeniyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin ölçülü kabul edilebilmesi için yi nłyetli eşya malikine, mūsadere edilen veya müłkiyeti kamuya geçirilen eşyaları -tehlikeliolmamaları kaydıyla-geri kazanabilme olanağının tanınması veya iyi niyetli malikin bu nedenle oluşan zararının tazmin edilmesi gerektiğine işaret etmiştir (Bekdr Yazıcı [GK], B. No: 2013/3044, 17/12/2015, §§31-80)
(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
47. Başvuru konusu olayda değişik tarihlerde başlamakla birlikte en geç 1999yılından beri sahip olunan ve başvuruculara şehir içi yolcu taşımacılığı yapma imtiyazınıveren tahsisler 2014 yılında iptal edilmiştir, Bir kısım başvurucu için 1987 yılından, diğerleri için muhtelif tarihlerde olmakla birlikte en son olarak 1999 yılından beri süregelen yolcu taşumacılığının bu süre içinde kesintiye uğramadan devam ettiği de anlaşılmaktadır. Idare,şehir içi yolcu taşımacılığını yeniden dūzenleme ve bu işten gelir sağlama yetkisi kapsamında imtiyazların iptaline karar vermiştir.

48. Somut olayda müdahalenin kamu yararı amacını gerçekleştirmeye elverişli olduğu açıktır. İdare, kanunla Üstlenmiş olduğu görevleri yerine getirebilmekiçin ihtiyaçduyduğu mali kaynakları temin edebilmek amacıyla hat tahsislerini iptal ederek belirli bir süre için ihale ile oluşacak bedel karşılığında isteklilere devretmeyi kararlaştırmıştır. Iptal edilen minibtıs hattı tahşişinin ihalesiz bir ortamda verildiği ve hâlihazırda bu hatta çalışmak isteyebilecek kişilere de bu imkânın tanınmaşı gerektiğinazara alındığında müıdahalenin gerekli olmadığı söylenemez. Müdahalenin ölçülülüğünün değerlendirilmesi bakımından asıl Önem taşıyan ölçüt orantılılıktır. Öngörülen tedbirin tahsis sahibini olağan dışı ve aşırı bir yük altına sokması durumunda mūdahalenin orantılı ve dolayısıyla õlçālüi olduğundan söz edilemez, Bu durumda uygulanan tedbirle başvuruculara aşırı ve orantısız bir yük yüklenip yüklenmediğinin tespiti gerekmektedir.


49. Şehir içi yolcu taşımacılığına ilişkin imtiyaz sahibi olan başvurucułarın bu imtiyazı herhangi bir bedel &demeden ya da sembolik denilebilecek bir bedel karşıliğında elde ettiği ve bu imtiyazın muhtelif olmakla birlikte en kısa süreli Kooperatif dyesi bakımından 15 yılt aşkın bir süreden beri devam ettiği açıktır. Ekonomik bir değer ifade etmekle mal varlığına dâhil olabilen bu kadar uzun süreli bir imtiyazın başvurucuların mülkiyet hakkı kapsamında olduğu da dikkate alınmalıdır. Mülkiyet hakkına yapılan bir müdahalenin ölçülo olabilmesi için ise bu müdahalenin keyfi ve öngörülemez nitelikte olmaması gerekir. 5393 sayılı Kanun'da imtiyazın 49 yılı aşmayan bir şūre için verilebileceği düzenlenmiş olmakla iptal tarihinde bu sürenin dolmadığı açıktır. Ancak rekabet ortamısağlanmadan ve õnemli sayılabilecek bir bedel ödenmeden ihalesiz bir şekilde imtiyaz verilmiş, başvurucular da fiilen taşımacılık yaptıkları dōnem içinde ya herhangi bir bedel Ödememiş ya da ancak sembolik bir &demede bulunmuştur. Bu şartlar altında şehir içi yolcu taşımacılığını düzenleme yetkisine sahip olan ve belde halkına karşıolan görevlerini yerine getirebilmek için ekonomik bir güce ihtiyaç duyan Belediyeden 49 yıllık sürenin sonuna kadar herhangi bir düzenleme yapmadan hareketsiz kalmasının 'beklenemeyeceği tartışmasızdır.
50. Bu bakımdan başvuruculara ait imtiyazın sona erdirilmesi genel anlamda haklıbir dayanağı bulunuyor ise de idarenin bu yetkisini ne şekilde kullandığı, bu yetkinin kullanılma zamanı, Kooperatif dyelerinin hazırlıkı olup olmadığı ve idarenin telafi edici önlemler alıip almadığı önem arz etmektedir. Somut olayda Belediye hakkında yapılan denetim sonrasında düzenlenen tutanak uyarınca işlem tesis etmiştir. Uzun yillardan beri yolcu taşımacılığı imtiyazını elinde bulunduran başvurucular alınan karar öncesinde bilgilendirilmediğinden oluşacak yeni duruma kendilerini hazırlayabilmeleri yönünde bir imkân sahibi olmamıştır. İdarenin herhangi bir uyarı yapmadan ve geçiş süresi de ōngörmeden bir anda almış olduğu karar ile başvurucuların toplu taşıma faaliyeti sona ermiştir. Başvurucuların bu kararın alınma sürecinde herhangi bir etkisi de olmamıştır. İdare,başvurucuların ctki etmesinin mümkün olmadığı ve tek taraflı olarak almış olduğu kararla ekonomik bir değer teşkil eden imtiyazı kendişinin belirlediği hir zamanda iptal etmiş olup bu husus imtiyaz sahibi olan başvurucular yönünden öngörülemez hir durumdur. Öte yandan imtiyazı iptal eden idare, başvurucułarın bu nedenle karşılaşacakları muhtemel zararların tazmini amacıyla herhangi bir tedbir almadığı gibi hak sahiplerine faaliyetlerini sürdtürehilecekleri başka bir alan da göstermemiştir. Bütün bu hususlar bir araya geldiğinde imtiyaz sahiplerine iptal sonrasında oluşacak yeni duruma uyum göstermeleri için sūre ve imkân tanınmadan, iptalin olası sonuçları hakkında herhangi bir önlem almadan ve daha da Önemlisi iptalden önce buna ilişkin objektif koşullar belirlemeden imtiyazın sona erdirilmesi būtün külfetin başvuruculara yüklenmesi sonucunu doğurmuştur.
51. Sonuç olarak derece mahkemelerinin kamu makamlarının imtiyazın iptaliyle ilgili takdir yetkisinin önceden belirlenmiş ve öngörülebilir bir koşuł veya ölçüt dikkate alınmadan kullanılabileceği yönündeki yorumları, mülkiyet hakkı kapsamında korunmasıgereken bir menfaati bulunduğu kabul edilen başvuruculara öngörülemez bir şekilde şahsi olarak aşırı ve orantısız bir külfet yüklemiştir. Bu sebeple başvurucuların mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasında olmast gereken adil dengenin başvurucular aleyhine bozulduğu sonucuna varilmiştir.
52. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
53. 30/I[/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucumun hakdkanın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir, Ihlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılması için yapıması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve somuçlarııortadan kaldırmak için yeniden yargulama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderiltr.Yeniden yargulama yapumasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehtne tazmtnata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açulması yolu gösterilebiltr.Yeniden yargılama yapmakla yükümlū mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve somuçlarını ortadan kaldıracak şektlde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
54.Başvurucular ayrı ayrı ihialin tespit edilmesini istemiş ve 1.000.000 TLmanevi tazminat talebinde bulunmuștur.

55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihialin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligūl Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
56. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin, yani ihlalden Önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise Bncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldınlması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alnması gerekmektedir (Mehmer Doğan, §§ 55,57).

57. Ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'um 50. maddesinin (2)numaralt fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğtı'ntn 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarımın ortadan kaldırtlması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Amlan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak, ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya &zgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgilimahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gercken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).


58. Incelenen başvuruda mülkiyet hakkının ihlal edildiğisonucuna ulaşılmıştır.Somut olayda başvurucuların yolcu taşıma imtiyazı idare taraftndan iptal edilmiş, bu kararın iptali istemiyle açılan davalar derece mahkemelerince reddedilmiştir. Dolayısıyla ihlalin idarenin işleminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikie mahkeme de ihlali giderememiştir.

59. Bu durumda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargıłama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrastna göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak Uzere Erzincan Idare Mahkemesine (E.2017/47, E.2017/92, E.2017/120, E.2017/129,E2017/132, E.2017/134, E.2017/135, E2017/140, E.2017/142, E.2017/143, E.2017/144,E.2017/145, E.2017/225, E.2017/303, E.2017/306, E.2017/320, E.2017/523, E.2017/537,E.2017/538, E.2017/539, E.2017/548, E.2017/603, E,2017/605, E.2017/606, E.2017/609,E.2017/610) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

60. Ihlalin ve sonuçlarımın ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 7.662,2 TL harç ve 3.600 TL vekâlet Ocretinden oluşan toplam 11.262,2 TL tutarındaki yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mölkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın35.maddesinde güvence altına alıman mülkiyet hakkının IHLAL EDILDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak Üzere Erzincan İdare Mahkemesine GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDINE,
E. 7.662,2 TL harç ve 3.600 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 11,262,2 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihlerinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen sūre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,

G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 7/4/2021tarihinde OYBİRLIĞİYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Oye Üye Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN