Orta Vadeli Program (2021-2023)’ın Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 3030)
CUMHURBAŞKANI KARARI | 2020-09-29

29 Eylül 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31259 (Mükerrer)
CUMHURBAŞKANI KARARI 
C*


Karar Sayısı: 3030
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ekli “Orta Vadeli Program (2021-2023)"ın onaylanmasına, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16 ncı maddesi gereğince karar verilmiştir.

29 Eylül 2020
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

YENİ EKONOMİ PROGRAMI  2021-2023
ORTA VADELİ PROGRAM 

İçindekiler 
1. YENİ DENGELENME, YENİ NORMAL, YENİ EKONOMI 
1.1. Genel Değerlendirme 
1.2.Makroekonomik Gerçekleşmeler 
1.3. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum 
1.4.Temel Hedefler.

2. BÜYÜME VE İSTİHDAM.

3. FİYAT İSTİKRARI.

4. KAMU MALİYESİ

5. CARİ İŞLEMLER DENGESİ.
6. FINANSAL İSTİKRAR.

7.EYLEMLER VE PROJELER 
8.EK TABLOLAR 


1. YENI DENGELENME, YENI NORMAL,YENİ EKONOMİ

Yeni Dengelenme: 2018-2019 döneminde yaşanan dengelenme süreci sonrası 2o19 yilının ikinci yarisinda ekonomik faaliyet hiz kazanmış, 2o20 yilınin Mart ayinda Kovid-19 salginınin etkisiyle küresel ekonomiye entegre tüm ekonomiler gibi Türkiye ekonomisi de büyük bir sınamayla karşılaşmiştır. Bu dönemde üretimin ve tedarik zincirinin kesintiye uğramamasi, istihdamın korunması ve finansal sistemin sağlıklı işleyişinin sürdürülmesi için eşgüdümlüpolitika adimlari atılmiştir. Böylece salginin ekonomiye etkisi en aza indirilmiş, ekonomik faaliyette yılın üçüncüçeyreğinden itibaren V-tipi bir toparlanma başlamiştır.Ekonomideki toparlanma eğiliminin güç kazanmasına bağlıolarak Ağustos ayı ile birlikte salgin dönemine özgügenişlemeci politikalar kademeli olarakt terkedilmeye başlanmiş ve yeni dengelenme süreci aşamasina geçilmiştir.Bu süreç,makro dengelerin yeniden tesisinin önceliklendirileceği bir anlayışla yürütülecektir.
Yeni Normal: Kovid-19 salgini ile dünya genelinde sosyal ve ekonomik hayatın işleyişi önemli ölçüde değişime uğramıştır.Ekonomideki iş yapiş șekilleri, davranişlar ve tercihler yeniden biçimlenmis, bu durum yeni normal olarak ifade edilmeye başlanmiştir.Ekonomik hayatin sürdürülebilirliğinin sağlanmasi, istihdam ve üretimde potansiyele ulaşabilmek için ekonomik faaliyetler, zaman ve mekândan bağımsız olarak büyük ölçüde hibrit sistemlerle yürütülecektir.Ekonomimizin bu sürece uyum sağlayabilmesi için dijital dönüşüme hiz kazandırılmasi, e-hizmetlerin hayatin her alaninda yayginlaştırilmasi, yeni finansal çözümlerin üretilmesi ve yeni calişma modelleri oluşturulmasi bir zorunluluk olarak ortaya çikmaktadir. Yeni Ekonomi Programi (YEP) döneminde ortaya cikabilecek zorluklar firsata çevrilerek, katma değerli üretimi destekleyecek iş süreç ve modelleri yayginlaştirilacaktir.

Yeni Ekonomi: Yeni dengelenmeyi sağlayarak, yeni normale uyumla birlikte ekonomimizde istikrar güçlendirilecektir.Program döneminde enflasyon ve cari dengede kirilganliklari azaltacak teknoloji, verimlilik ve rekabet odaklı politikalar hayata geçirilecektir. Salgin sonrasi küresel tedarik zincirinde ortaya çıkan aksamaları firsata dönüştürerek ülkemizi üretim ve yatirimda cazibe merkezi haline getirecek adimlar 

atilacaktır. Bu kapsamda yenilikçi, yüksek katma değerli ihracata dayali, insan odaklı ve kapsayicı bir kalkinma modeli uygulanacaktir.

Kovid-19 salgini ile mücadele edildiği ve salgina ilişkin belirsizliklerin sürdüğü bu dönemde hazirlanan Programın temel amaci;Yeni Ekonomi Programlari ile sağlanan kazanimların korunarak geliştirilmesi, iç ve dış dengenin yeniden sağlanmasi, bu denge üzerine inşa edilecek stratejik reformlarla kapsayici, sürdürülebilir ve istihdam odakli büyümeyi hedefleyen politikalarla küresel ekonomide ortaya çıkan yeni normalin oluşturduğu iktisadi fırsatları da kullanarak üretime, ihracata ve finansal istikrara dayali ekonomik dönüşümün ve değişimin gerçekleștirilmesidir.
1.1. Genel Değerlendirme 
 2o19 yılının ikinci yarisında finansal koşullardaki iyileşme,enflasyondaki düşüş ve bu gelişmelerin sonucunda risk priminde ve belirsizliklerde ortaya çıkan azalma yurt içi talep koşullarıni desteklemişve ekonomik aktivite güçlenmiştir. Yaşanan dengelenme sürecinin bir sonucu olarak cari işlemler dengesi fazla vermiştir.

2019 yılının sonlarinda başlayan Kovid-19 salgını küresel ekonomik aktivitenin tarihte benzerine az rastlanilan bir şiddette olumsuz etkilenmesine neden olmuştur. Sinirlar kapatılmiş,uluslararasi uçuşlar durdurulmuş, seyahat kısitlamaları getirilmiş, karantina ve sokağa çıkma yasağıuygulamalarina gidilmiş, birçok iş yeri ve üretim tesisi faaliyetlerine ara vermek zorunda kalmiştir.
• Salgin küresel ölçekte arz ve talebin önemli ölçüde daralmasina, tedarik zincirlerinin aksamasına, küresel ticaret hacminin gerilemesine ve işsizlik oranlarinin yükselmesine neden olmustur. Turizm ve ulastirma sektörleri bu sürecte görece daha fazla etkilenen sektörler olarak ön plana çıkmıştır. Salgin, ayrica özellikle Mart ve Nisan aylarinda, finansal piyasalarda dalgalanmalara, gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkişlarına ve bu ülkelerde uluslararasi döviz likiditesinde azalmaya yol açmiştır.

@ Ülkemiz, Kovid-19 salginı ile mücadele tedbirlerini hizlı bir șekilde uygulamiştir. 10 Ocak 2020 tarihinde oluşturulan Koronavirüs Bilim Kurulu'nun tavsiye niteliğindeki kararlarıdoğrultusunda salginın yayılmasini engellemeye yönelik birçok önlem hizla hayata geçirilmiştir.


 Alınan önlemlerin etkin bir şekilde uygulanmasinın yani sıra ülkemizin güçlü bir sağlık sistemine sahip olması ve başta şehir hastaneleri olmak üzere sağlık sektörüne yönelik son 15 yılda yapılan yatırımlar salgın ile mücadelede Türkiye'nin başarılısonuçlara ulaşmasında önemli bir rol oynamiştir.
Üretim, ihracat ve istihdamın devamlilığı 18 Mart 2020tarihinde açıklanan Ekonomik İstikrar Kalkanı Paketi ile desteklenmiştir. Paketin kapsami daha sonra ortaya çikan ihtiyaçlar doğrultusunda alınan yeni tedbirler ile genişletilmiş,böylece toplumun tüm kesimlerinin bu sürecte desteklenmesi sağlanmıştır.

Ekonomik İstikrar Kalkanı Paketi ve alınan diğer tedbirler kapsamında, ihtiyaç sahibi hanehalkina nakit desteği sağlanmış, en düşük emekli aylığı yükseltilmiş, kısa çalışma ödeneğinin kapsamı genişletilerek süresi uzatılmış, telafi çalışma süresi artırilmiş, istihdamin sürekliliği desteklenmiş ve bireylerin krediye erişim imkânları artırılmıştır. İşletmelerin vergi ve prim ödemeleri ertelenmiş, işletmelere sektörel odakli vergi indirimleri yapılmiş, kredi ödemelerinin ertelenmesi imkâni taninmiş, temerrüde düşen firmalara mücbir sebep açıklama imkâni getirilmiş ve kredi teşvikleri verilmiş, Kredi Garanti Fonu'nun (KGF) limiti artirilarak teminat sikintisi yaşayan işletmelerin finansmana erişimine imkân sağlanmıştır.

Kovid-19 salgınının finansal piyasalardaki olumsuz etkilerinin sinırlandırılmasi, kredi kanallarının açık tutulması ve firmalara nakit akışinda kesinti yașanmamasi amaciyla, finansal piyasalarda Türk lirası ve yabancı para likiditesinin etkin yönetimi doğrultusunda gerekli tedbirler, ilgili kurumların tam uyumu ve koordinasyonuyla hayata geçirilmiştir.

 Salgina karşi alınan sosyal hareketliliği kisitlayicı tedbirlerin etkisiyle ekonomik aktivite Nisan ayinda belirgin şekilde daralmiştir. Türkiye'de .genel anlamda bir karantina uygulanmaması ve firmaların önemli bir kisminın tam kapasitede olmasa bile üretimlerine ve ihracata devam etmişolması ekonomik aktivitedeki ve istihdamdaki daralmayısinirlandirmiştir. Atilan adimlarin etkisi ve kademeli normalleşme süreci ile ekonomik aktivite Mayis ayinda toparlanmaya başlamiştir. Satin alma yöneticileri endeksi,kapasite kullanim oranı ve güven endeksleri gibi öncügöstergelerde hizli iyileşme gözlenmiştir.


Salgin kaynakli risk algısındaki bozulma gelişmekte olan ülkelerden sermaye çıkışına, yurt içi finansal piyasalarda dalgalanmaya, döviz kurlarında baskıya ve kur geçişkenliği nedeniyle enflasyonda artişa neden olmuştur. Ayrica, küresel talepteki daralma ve salginla mücadele kapsaminda alinan tedbirler nedeniyle mal ve hizmet ihracatinin gerilemesi ve altin ithalatinın güçlü seyri nedeniyle cari işlemler dengesinde bu dönemde beklenenin üzerinde bir açık görülmüştür.
«Salgin dönemine özgü bu makro dengelerdeki geçici bozulmanın uygulanmakta olan normalleşme adimlari ve Ağustos ayi itibarıyla başlatılan etkin ve kademeli çıkış stratejisi çerçevesinde Programin ilk yilında ortadan kaldırılmasi amaçlanmaktadır.

1.2. Makroekonomik Gerçekleşmeler 
Büyüme: 2019 yılının ikinci yarisında finansal koşullardaki iyileşme, enflasyondaki düşüş, risk primlerindeki azalmaya paralel olarak faiz oranlarındaki gerileme ve belirsizliklerdeki azalma ile birlikte ekonomik faaliyet güç kazanmıştır. 2o9 yılının son çeyreğinde Türkiye ekonomisi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 6,4 oranında büyümüştür. Yılın son çeyreğindeki bu güçlübüyüme performansi sayesinde yil genelinde büyüme orani yüzde 0,9 olarak gerçekleşmiştir (YEP 2020-2022 tahmini yüzde 0,5).
« Büyümedeki ivmelenme, 2020 yılının ilk iki ayında da devam etmiş ve yılın ilk çeyreğinde büyüme oranı yıllık yüzde 4,4 olarak gerçekleşmiştir. Büyümenin kaynağı özel tüketim ve kamu tüketimi harcamalari olurken, toplam yatirimlar makine ve teçhizat yatırimlarindaki güçlü artışa rağmen inșaat yatirimlarinda süregelen daralma nedeniyle zayif seyretmiştir.
© Ekonomideki bu ivmelenme süreci, Mart avinin ikinci haftasinda ülkemizde etkili olmaya başlayan Kovid-19 salgını nedeniyle yılın ikinci çeyreğinde sekteye uğramıştır. Sosyal hareketliliği kısıtlayıcıtedbirler, kismi karantina uygulamalari, seyahat kısıtlamalari, bazi ekonomik faaliyetlerin geçici olarak durdurulmasina ve firmalarin daha düşük kapasite ile çalışmalarına yol açan diğer çeşitli önlemler iç talebi ve üretimi olumsuz etkilemiştir. En büyük ticaret ortağimız olan Avrupa Birliği (AB) başta olmak üzere dış talepteki daralma ve turizm gelirlerindeki düşüş, salginin Türkiye ekonomisi üzerindeki olumsuz etkilerinin Nisan ayında belirginleşmesine neden olmuştur. Bu gelişmelere bağli olarak Türkiye ekonomisi,yılin ikinci çeyreğinde yüzde 9,9 oraninda daralmıştir. Bu 

dönemde, Kovid-19 salginınin ekonomi üzerindeki olumsuz etkisi AB ve OECD ülkelerinin ortalamalarına kiyasla daha sınırli düzeyde kalmiştır. Üretim tarafında sanayi ve hizmet sektörlerinde, talep tarafında ise ihracat ve özel tüketim kalemlerindeki daralma belirgin hale gelmiştir.

 Alinan tedbirler Kovid-19 salgini ile mücadelede ilerleme kaydedilmesini sağlamiş, bu tedbirlerle salginin ekonomi üzerindeki etkileri en aza indirilmis. üretimde süreklilik sağlanmıştır. Böylece 2020 yılı Mayıs ayinın ortasinda kısmi normalleşme adimlari atilmiş, Haziran ayında bu adimlar genişletilmiştir. 2019 yilında dengelenme süreciyle elde edilen kazanimlar salginla mücadelede gerekli tedbirlerin alınmasi için yeterli mali alanin oluşmasını sağlamış ve ekonomideki toparlanmada belirleyici olmuştur.

« Üçüncü çeyreğe ilişkin öncü veriler, ikinci çeyrekteki daralmanın ardindan, V-tipi güçlü bir toparlanmaya işaret etmektedir. Böylelikle, büyümenin 2020 yılinda yüzde 0,3oranında gerçekleşmesi beklenmektedir. Başlica ticaret ortağimiz olan Avrupa ülkelerinin salgindan oldukça olumsuz etkilenmeleri ve seyahat kisitlamalari sonucu mal ve hizmet ihracatinda yil genelinde gerçekleşen daralma nedeniyle net ihracat büyümeyi düşürücü yönde etki etmektedir. Bununla birlikte yılin ikinci yarisindaki tüketim ve yatirimlardaki toparlanma eğiliminin büyümeyi pozitif etkilemesi öngörülmektedir.
©İstihdam: 2019 yılının ikinci yarısında ekonomik faaliyetteki toparlanmaya rağmen yılın bütününde büyümenin sinırlıseviyede kalmasi istihdam piyasasini olumsuz etkilemiştir. 442bini inşaat sektöründen olmak üzere toplam istihdam 658 bin kişi azalmış ve işsizlik oranı yüzde 13,7 seviyesinde gerçekleşmiştir (YEP 2020-2022 tahmini yüzde 12,9).

 Tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de Kovid-19 salgını başta hizmetler sektörü olmak üzere işgücü arzında ve istihdamda önemli kayiplara yol açmıştır. 2o20 yılı Haziran döneminde istihdam oranı yüzde 42,4 seviyesinde gerçekleşirken, işsizlik oranı işgücüne katılım oranındaki gerilemeye bağlı olarak yüzde 13,4 seviyesinde gerçekleşmiştir.

 Salgının işgücü piyasası üzerindeki etkilerinin asgari düzeye indirilmesi amaciyla 2020 yılinda Mart ayinin sonu ile birlikte kisa çalışma ödeneğinden yararlanma şartları esnekleştirilmiş, fesih yasaği getirilmiş ve normalleşme desteği gibi tedbirler uygulamaya alınmıştır. Önümüzdeki dönemde devam eden 

normalleşmeye bağlı olarak ekonomik aktivitede meydana gelecek canlanmanın istihdam üzerindeki etkilerini artırmak amaciyla uygulamaya konulacak İstihdam Kalkanı Paketi ile ilave istihdam desteklerinin ve işgücü piyasasına yönelik yapisal dönüşüm adımlarinin hayata geçirilmesi planlanmakta, böylece istihdamdaki artış ile işsizlik oranında kademeli bir iyileşme hedeflenmektedir.

©Enflasyon: Tüketici enflasyonu, güçlü politika koordinasyonu ve para politikasındaki sıkı duruşun kararlılıkla sürdürülmesiyle Türk lirasında sağlanan istikrarlı görünümün, ilımlı seyreden talep koşullarinın, işlenmemiş gida ve ithalat fiyatlarinin ve enflasyon beklentilerindeki iyileşmenin katkısiyla 2o19 yılı Eylül ve Ekim aylarinda tek haneli seviyelere gerilemiş, yilsonunda YEP (2020-2022) tahmininin altinda, yüzde 11,8 seviyesinde gerçekleşmiştir.

 2o2o yilinın ilk çeyreğinde yatay seyreden yillık tüketici enflasyonu, salgına bağlı birim maliyet artişlari, birikimli döviz kuru gelişmeleri ve salgın kaynakli artan gida fiyatlari sonucunda,2020 yılının ikinci çeyreğinde bir miktar yükselerek yüzde 12,6olarak gerçekleşmiştir. Temmuz-Ağustos aylarında ise büyük ölçüde baz etkisi kaynaklı olarak yüzde 11,8 seviyesinde gerçekleşmiştir. Salgina bağlı tedbirlerle kısa vadede etkili olan arz yönlü unsurlarin, normalleşme sürecinin devamiyla kademeli olarak ortadan kalkması ve önümüzdeki dönemde enflasyonun yeniden düşüş eğilimine girmesi beklenmektedir.
» Cari islemler dengesi: Türk lirasinin dis ticaret acisindan daha rekabetçi bir seviyeye gelmesi, ihracatta artan ürün ve pazar çeşitliliği, ekonomik faaliyetin seyrine bağlı olarak zayıflayan ithalat talebi ve artan turizm gelirlerinin etkisiyle 2o19 yılında ekonomik büyümenin olduğu bir dönemde cari işlemler dengesinde fazla verilmiștir (8,8 milyar dolar). 2020 yılına artıșeğilimini sürdürerek başlayan ihracat ve turizm gelirlerinde Kovid-19 salgini nedeniyle başta AB ülkeleri olmak üzere önemli ticaret ortaklarimizda görülen talep ve pazar daralmasi ile sinirlardaki karantina önlemleri sonucunda özellikle Nisan ve Mayıs aylarında sert düşüşler görülmüştür. Düşük baz etkisi ve hanehalkinin yatirim tercihlerine bağli olarak artan altin ithalatındaki güçlü seyre bağlı olarak ithalattaki daralma ise ihracata göre daha sinirli kalmiştir. Ekonomilerde normalleşme sürecinin başladığı Haziran ayi ile birlikte ihracatimız hızla toparlanmaya başlamiş, 2020 Haziran-Ağustos döneminde 2020Mart-Mayıs dönemine kiyasla yüzde 26,9 oraninda artişkaydetmiştir. Ayni dönemde altin hariç ihracatın ithalati karşilama 

orani ise 15 puanin üzerinde artarak yüzde 90 olmuştur.
«Bununla birlikte, bu aylarda diş ticaret dengesinde iyileşme gözlenirken turizm gelirleri ve ilişkili hizmet sektörleri gelirlerindeki zayıf görünüm kaynaklı olarak 2020 yılı Temmuz ayı itibariyla yıllıklandırılmiş cari işlemler dengesi 14,9 milyar dolar açık vermiştir. Önümüzdeki dönemde küresel düzeyde yaşanan normalleşme süreci ile ihracat ve turizm gelirlerindeki toparlanmanin sürmesinin, ithal ürünlere uygulanan vergilerde yapılan ayarlamalarin, emtia fiyatlarindaki düşük seviyelerin ve reel kur düzeyinin cari işlemler dengesine olumlu yansiyacağıdeğerlendirilmektedir. Ayrica, yurt içinde salgin dönemine özgümali ve finansal tedbirlerde normalleşmeye gidilmesinin etkisiyle kredi büyümesinde başlayan dengelenme cari işlemler dengesini destekleyecektir.

 Kamu maliyesi: Mali disiplin ve tasarruf anlayışı ile uygulanan maliye politikalari çerçevesinde 2o19 yilında merkezi yönetim bütçe açiğinin GSYH'ye orani YEP (2020-2022) tahmini ile uyumlu olarak yüzde 2,9 seviyesinde gerçekleşmiştir.Ekonomideki güçlü toparlanmanın devam ettiği 2020 yılının ilk çeyreğinde bütçe performansi hedeflerle uyumlu seyretmiştir.
 Maliye politikası araçlari, Kovid-19 salginı ve salginın ekonomik yansımaları ile mücadelede etkin bir şekilde kullanılmıştır. Kamu kaynaklari tüm imkânlar seferber edilerek hanehalkıni, reel sektörü ve sağlik sistemini desteklemeye tahsis edilmiş, genişçaplı vergisel ve nakdi destekler hayata geçirilmiştir. Bütçe gelirleri küresel yavaşlama ve ekonomik aktivitedeki zayıflamaya rağmen beklentiler dâhilinde gerçekleşmiş, bununla birlikte,sağlanan teşvik ve destekler nedeniyle 2o2o yılı Ocak-Ağustos döneminde merkezi yönetim bütçesi 110,9 milyar TL açık vermiştir. Bütçedeki bozulmanın görece sınırlı kalmasında İşsizlik Sigortası Fonu'nun salgının işgücü piyasası üzerindeki olumsuz etkilerinin azaltılması amaciyla istihdamı korumaya yönelik etkin kullanimı ve hanehalkının borçluluk düzeyinin düşük olmasınedeniyle yönlendirilmiş kredilere erişebilmesi belirleyici olmuştur.

 2o20 yılı sonu itibariyla bütçe açiğının öngörülen seviyenin üzerinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Ancak, bu geçici sapmanın gelişmiş ve gelişmekte olan pek çok ülke ile karşılaştırıldığında sınırlı seviyede olacağı görülmektedir.Önümüzdeki dönemde normalleşme sürecinin olumlu etkilerini göstermesine,ekonomik aktivitedeki toparlanmaya ve uygulanacak politika a ve tedbirlere bağlı olarak bütçe 

performansının iyileşmesi ve bütçe açığının GsYH'ye oraninın 2020 yılında yüzde 4,9 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir.
1.3. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum 
 Cumhurbaşkanlıği Hükümet Sistemi gerek Kovid-19 salgini ile mücadeleye gerekse ekonomiye ve sosyal hayata ilişkin tedbirlerin hizli ve bütüncül bir şekilde alınmasini sağlamaktadır.
« Önümüzdeki üç yıllık seçimsiz dönem, paradigma değişimi çerçevesinde yapısal reformlarla ekonomide planlanan köklüdönüşüm ve değişimi tamamlamak için bir firsat penceresi sunmaktadir.

« Enerji hatlarının merkezi ve transit ülkesi konumundaki Türkiye uluslararası hukuk çerçevesinde, adil ve hakkaniyete uygun kalicıçözümler bulma ilkesinden ödün vermeden bölgedeki doğal haklarini savunmaya devam edecektir.

Küresel büyüme görünümü salgın dolayısıyla önemli ölçüde zayiflamiştir. Salgın nedeniyle hükümetler ve merkez bankalari,ekonomilerini ve finansal sistemlerini desteklemek amaciyla kapsamlı maliye ve para politikası bileşimini içeren önlem paketleri açıklamışlardır. Alınan önlemler kapsamında kamu harcamaları artırılırken, vergiler düşürülmüş ve ertelenmiştir.Açiklanan güçlü destek paketleri, salginın olumsuz ekonomik etkilerini sinirlandırmistır.

Para politikası kapsamında gelişmiş ve gelişmekte olan ülke merkez bankaları hizla faiz oranlarını düşürmüş ve piyasalara gerekli likiditeyi sağlamiştir. ABD, Avrupa ve Japonya Merkez Bankaları varlık alım programlarını artırmış, bilançolarıni hizla büyütmüşlerdir. Alınan bu önlemler piyasalardaki tansiyonun düşmesine katkıda bulunmuş ve finansal koşulların iyileşmesini sağlamıştır. Küresel düzeyde düşen faiz oranlari ve artan likidite diş finansman şartlarını olumlu yönde etkilemektedir.
Ülkelerin 2020 yilı Mayıs ayindan itibaren normalleşme sürecine geçmesi ve kademeli olarak azaltilan önlemlerle birlikte önçü göstergelerde ivileşme gözlenmiştir. Diğer taraftan, birçok ülkede salginın varliğini güçlü şekilde devam ettirmesi nedeniyle toparlanma sürecine ilişkin belirsizlikler sürmektedir.
« ABD-Çin ilişkilerindeki ticaret ve teknoloji odaklı gerginlik,Kovid-19 salgini nedeniyle son dönemde tekrar artiş göstermiştir.

 Kovid-19 salgını ile birlikte tedarik zincirleri sekteye uğramış ve tek bir ülkeye bağımlı olmanın riskliliği ortaya çıkmıştır.Önümüzdeki dönemde birçok şirketin tedarik konusunda ülke çeşitliliğine gideceği beklentisi bulunmaktadır. Bu sürecin ülkemiz açisindan yeni fırsatlar doğurması beklenmektedir.
 Salginin kisa sürede kontrol altina alinamamasi veya artçi dalgalarin boyutunun ve süresinin uzun olması en önemli risk unsurlarındandır. Bu süreçte artan küresel kamu borç yükü yeni bir risk faktörü olarak ortaya çıkmıştır. Korumacılık ve bozulan küresel değer zincirleri nedeniyle uluslararasi ticaretin salgindan beklenenden daha fazla ve uzun süreli olarak etkilenmesi öngörülmektedir.

1.4. Temel Hedefler 
1-Program dönemi boyunca enflasyonla tavizsiz bir şekilde mücadele edilecek, 2o23 yilı sonunda tüketici enflasyon orani yüzde 4,9 seviyesine indirilecektir.

2- İhracata ve ithal ürünlerin yerli üretimine dayalı ekonomik dönüşüm ve değişim adımlarıyla ve artan turizm gelirlerinin etkisiyle Program dönemi sonunda cari işlemlerde kalicı olarak denge tesis edilecektir. Takip eden dönemde gaz ve petrol keşiflerinin sağladığı katkıyla ekonomimizin cari fazla vereceği bir döneme girilecektir.

3- iç ve dış şoklara karşı ekonomimizi daha dayanıklı hale getirecek politikalar ile finansal istikrari ve güvenliği esas alan yeni bir finansal mimari oluşturma çalışmaları sürdürülecektir.
4- Büyümenin seviyesinin yüksekliği kadar kaliteli, kapsayıcıve sürdürülebilir olması için makroekonomik dengeleri gözeten ve stratejik reformlarla desteklenen yeni bir kalkinma modeli uygulanacaktir.

S- Program dönemi boyunca büyümenin istihdam ve refah artişı ile birlikte vatandaşlara yansimasi hedeflenmektedir.Kovid-19 salgınının küresel çapta getirdiği belirsizliklere karşın,salginin seyrini de göz önünde bulunduran ekonomi politikalariyla ekonomik aktivitenin sürekliliğine ve yatırimların güçlenmesine öncelik verilecektir.


6- Kovid-19 salgini ile mücadele nedeniyle ekonomide ortaya çıkan etkiyi bertaraf etmek için alinan kamu maliyesi tedbirleri geçici süreyle uygulanacak bununla birlikte ekonomide kalıcıtoparlanmayla bütçe dengesinde kademeli iyileșme sağlanacaktır. Program dönemi sonunda bütçe açığının GSYH'ye oraninin yüzde 3,5 olmasi hedeflenmektedir.

7- Kamu borç stoku sürdürülebilir düşük düzeylerde korunmaya devam edilecektir.

8- İşgücü piyasasında iş-beceri uyumu artırılacak ve esnekleștirme adimlari atılacaktir.

9- Kamu yatırım ve harcamalarınin etkinliğini artıracak değişim programlari sürdürülecektir.

10- Teşvik ve destek sistemi sadeleştirilerek mükerrerliği önleyici bir yapida kurgulanacak, teşviklerin makroekonomik hedefler ve bütçe hedefleri ile uyumu sağlanacaktir.
11 Kamu yatırimlarında, 11. Kalkınma Plani'nda yer alan öncelikli imalat sanayi sektörlerine ve bu sektörlere yönelik beşeri ve fiziki altyapiyı güçlendirecek Ar-Ge, dijitalleşme, insan kaynaklari, lojistik ve enerji gibi yatay alanlar ile tarim, turizm ve savunma sanayi alanlarina öncelik verilecektir.
12- Türkiye Varlik Fonu, cari işlemler dengesini güçlendirecek,ülkenin stratejik hedeflerini ve finansal piyasaların gelişmesini destekleyecek, yerli ve yabancı yatirimcilar ile iş birliklerine dayanan sabit sermaye yatirimlari yapacaktir.
13- Petrol ve doğal gaz kaynaği arama faaliyetleri hızlandırılacaktır. Karadeniz'de bulunan Sakarya doğal gaz sahasıüretime alınarak bulunan rezervin en kisa sürede ekonomiye kazandırılması sağlanacaktır.

1- Vergi politikaları vergide adalet ve eşitlik ilkelerini pekiştirecek şekilde sürdürülmeye devam edilecek, vergi tahsilatının etkinliği artırılacak ve kayıt dışı ekonomiyle mücadele sürdürülecektir. Program süresince, vergi affına gidilmeyecektir.
15- Tarımda üretim ve verimlilik artışı; yeni nesil girişimciler,teknolojiler, girdi bazlı destekleme ve sözleşmeli tarimla sağlanacaktir.

16- Bankacılık sektörü kaynaklarını kaliteli ve sürdürülebilir büyümeyi destekleyecek şekilde kullanması yönünde teşvik 

edilecektir. Krediler üretken kapasiteyi destekleyici şekilde verimli alanlara vönlendirilecektir.

17- YEP'teki makroekonomik hedefleri destekleyecek ve sürdürülebilir kılacak, nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili proje ve programlar hayata geçirilmeye devam edilecektir.

Söz konusu temel hedefler bu Programda belirlenen politika,tedbir, eylem ve projelerle hayata geçirilecektir. Bunlara ilişkin etki ve maliyet-fayda analizlerini, uygulama takvimini ve performans kriterlerini içeren YEP Eylem Planı bütçe yılıyla birlikte uygulamaya konulacaktır. Bu plan çerçevesinde gerçekleştirilen ilerlemeler üçer aylik dönemlerde takip edilecektir.

2. BÜYÜME VE İSTİHDAM 
Bu Program ile yenilikçi ve yüksek katma değerli üretim ve ihracat odaklı yeni büyüme modeli güçlendirilecektir. Programin ekonomik büyüme yaklaşıminın temelinde kapsayicılık, teknoloji odaklilik ve sürdürülebilirlik kavramlari_bulunmaktadır.Büyümenin istihdam artişi ile birlikte refah artişını bütün vatandaşlara yayması, teknoloji yoğunluğu giderek artan yatirimlara ve ihracata dayanmasi, çevre dostu olmasi ve makroekonomik dengelerle uyumlu olmasi hedeflenmektedir.
Kovid-19 salgınının küresel çapta getirdiği belirsizliklere karşın,2019 yıliındaki dengelenme sürecinde iyileşmeye başlayan yatırım ortami, yatırimi teșvik eden politikalarin birbirini tamamlayicıetkileriyle birlikte sermaye birikiminin yeniden ivmelenmesini sağlamıştir. Salginın seyrini de göz önünde bulundurarak, makro dengeleri gözeten ekonomi politikalariyla ekonomik aktivitenin sürekliliğine ve yatırimlarin güçlenmesine öncelik verilecek,Program döneminde büyüme potansiyelinin yukari çekilmesi sağlanacaktır.

Sanayide katma değerli üretim kapasitesini artirmak üzere orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyesindeki ürünlere yönelik yatırimlari teșvik etmek büyüme stratejisinin öncelikleri arasında olacaktır. Üretim yapisının verimlilik artışı ve rekabet avantajiyla cari dengeve olumlu katkı sunacak sekilde dönüşümü için kritik 

önem arz eden ve ekonominin diğer alanlarini besleyen merkezi sektörleri güclendirmek icin dijitallesme basta olmak üzere verimlilik artışını sağlayacak tüm gerekli politikalar uygulanmaya devam edecektir. Büyümenin istihdam artişı ve bölgesel kalkınmayı getirecek nitelikte olmasını sağlamak için bölgelerin altyapı kalitesinin geliştirilmesi, nitelikli insan kaynağı havuzunun büyütülmesi ile enerji, ulaşım ve iletişim bağlantılarinın güçlendirilmesi faaliyetleri sürdürülecektir.

Hazirlanan yargi reform paketleriyle adalete erişimin kolaylaştırılmasi, şeffaflığin artırılmasi, yargisal süreçlerin hızlandırılması ve makul sürede yargılanma hakkının korunmasına yönelik faaliyetlere devam edilecektir. Güven veren ve erişilebilir adalet sistemi, iş ve yatırim ortamının iyileştirilmesine katkida bulunarak ekonomik ve sosyal kalkinmayi destekleyecektir.
Program dönemi boyunca üretimde ithalata bağımliliği azaltici,yerli üreticileri kamu alimlarında önceleyici tedbirler ve yatırimlar ile ihracat odakli üretimin artirilmasi ve makro-finansal risklerin sinirlandirilmasina vönelik eșgüdümlü politika bileşimi sayesinde güçlü ve istikrarlı büyüme hedeflenmektedir. Salgının etkilerinin azalmasiyla küresel ekonominin toparlanma eğilimine girmesi ve küresel değer zincirlerinin yeniden şekillenme sürecindeki kazanimlarimiz da büyüme performansina olumlu katkıyapacaktir.

Üretim yapısını değiştirmeye yönelik uygulanan dönüşüm odakli politikalar dönem boyunca sanayide katma değer artişınıdestekleyecektir. Tarim sektöründeki büyümenin ise dönem boyunca uzun dönem ortalamasinin üzerinde olacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde sulama ve kanal yatirimlarinin tamamlanması ile sözleşmeli üretimin yayginlaştirılması gibi politikalar bu gelişmeye katkı sağlayacaktır. Diğer taraftan son dönemde inşaat sektörüne sağlanan elverişli finansman imkânlarının enflasyon ve faiz oranlarında sağlanacak kalıcıivileşme ile devam etmesi beklenmektedir. Kentsel dönüsüm ve sosyal konut projelerinin de inşaat sektöründeki büyümeyi desteklemesi öngörülmektedir.

Salgin süresince hayata geçirilen Ekonomik İstikrar Kalkani Paketi, finansal istikrara ve iktisadi faaliyetteki toparlanma sürecine katki yapmiş ve salginın ekonomi üzerinde oluşturduğu kısa dönemli olumsuz etkileri önemli ölçüde sınırlandırmiştır.202o yıli ikinci yarisindaki ekonomik aktivitedeki toparlanma eğiliminin devam etmesi ve 2021 yılında büyümenin yüzde 5,8seviyesinde gerçekleşmesi hedeflenmektedir. 2o2i yilinda 

büyümenin hem yurt içi talep hem de yurt dışı talep kaynaklıdengeli bir görünüm sergilemesi beklenmektedir. Salgin kaynaklıbelirsizliklerin azalması, finansal koşullardaki iyileşmeye bağlıöngörülebilirliğin artması ile tüketici ve yatırımcı güvenindeki toparlanma ve ertelenmiş tüketim ve yatirim harcamalarinin canlanması yurt içi talebe katkı verecektir. İstihdamdaki artişın da etkisiyle özel tüketim iç talebin sürükleyicisi olacak; yurt içi ve yurt dışi talepteki toparlanma ve baz etkisi ile birlikte yatırimlar yüksek oranlı bir artış sergileyecektir. Bununla birlikte, mal ve hizmet ihracatındaki güçlü artış ve ithalattaki artışın görece sınırlıkalması ile net ihracatın büyümeye yeniden pozitif katkı yapmasıöngörülmektedir.

Üretim yönünden değerlendirildiğinde; 2o21 yılında mal ve hizmet ihracatindaki artiş ve yurt içi talepte genele yayilan toparlanma sonucunda sanayi katma_ değerindeki büyümenin GsYH büyümesinin üzerinde gerçekleşmesi beklenmektedir.Üretim ve ihracat ile bağlantılı hizmet sektörlerindeki toparlanmaya ek olarak, salgin öncesi dönemde güçlü bir ivme yakalayan ancak salgin sürecinden en olumsuz etkilenen sektörlerin başında yer alan turizmde beklenen toparlanmayla birlikte hizmetler sektörünün büyümeye yüksek bir katkı yapmasıöngörülmektedir. 2o21 yılinda tarım sektörü büyümeye uzun dönem ortalamasının üzerinde katkı verirken, inşaat sektörünün ise sinirli pozitif katkı vermesi beklenmektedir.
Büyüme (%)
5,8
5,05,00,9
0,3
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
İstihdam kayıplarını önlemeye yönelik kapsamlı politika tedbirleri sonucunda salgının işsizlik orani üzerindeki etkisi sınırlıkalmıştır. Önümüzdeki dönemde öngörülen toparlanmayla birlikte işgücü piyasasındaki olumsuz etkilerin büyük ölçüde hafifleyeceği i ve istihdamın artmaya başlayacağı tahmin edilmektedir.


Program dönemi boyunca istihdamin yıllik ortalama 1 milyon 336 bin kişi artması ve işgücü katılım oranlarındaki artışa rağmen işsizlik oranının kademeli olarak gerileyerek 2o23 yılında yüzde 10,9 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.
İşsizlik Oranı (%)
13,713,812,911,810,920192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Büyüme ve Verimlilik ile ilgili Politika ve Tedbirler:
 Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programi, tespit edilen tüm odak sektörlerde geliştirilerek uygulanmaya devam edilecektir.
«Sanayileşme İcra Komitesi kurularak kamu alimları ve politikaları yoluyla üretimin ve teknolojik kabiliyetlerin geliştirilmesi sağlanacaktır.

«Bilişim, biyoteknoloji, nanoteknoloji gibi Ar-Ge yoğun ve yüksek teknoloji içeren sektörlere yönelik ihtisas serbest bölge uygulaması yayginlaştırılacaktır.

 Büyük veri kaynaklarından ekonomik fayda sağlanmasına yönelik uygulamaların hayata geçirilmesi amacıyla Yapay ZekâEnstitüsü kurulmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.
@ Küresel rekabet gücümüzün artırılması ve dışa bağımlılığın azaltılması için stratejik öneme haiz aşi ile ilaç, tıbbi cihaz ve tanıkitleri geliştirilerek üretimi yapılacak ve biyoteknolojik/biyobenzer ilaçların üretiminde kamu hastanelerinin klinik araştırma potansiyelleri artirilacaktir.

 Dışa bağımlılığın yüksek olduğu, kritik öneme sahip sektörlerde yerli ürün ve teknolojiler geliştirilmesine yönelik araştırmaları

destekleyecek ve koordine edecek Yüksek Teknoloji PlatformlarıÇağrısı hayata geçirilecektir.

 Küçük ve Orta Büyüklükteki İşletmelerin (KOBi) markalaşmasi,kurumsallaşması, verimlilik artışı ve uluslararası piyasalara erişim sağlamaları amacıyla eğitim ve danişmanlık hizmetleri düzenlenecek, dijital dönüşümlerini tamamlamalarına ve yenilikçi iş modelleri geliştirmelerine katkı sağlayacak projeler hayata geçirilecektir.

« Verimliliğin ve rekabet gücünün artırılmasi, yenilikçi teknolojiler ile imalat sanayinin bütünleşmesinin sağlanmasıamaciyla sanayide dijital dönüşüm desteklenecektir.
 Ülkemizde girişimciliğin gelişimini engelleyen sorunlar tespit edilerek girişimcilik ekosisteminin etkinliğinin artirilmasına yönelik çözüm odaklı bütüncül yaklaşımlar geliştirilecektir.
 Küresel boyutta bilinirliğe ve yüksek ekonomik değerlemeye ulaşan teknoloji girişimlerinin sayısı ihtiyaç özelinde finanse edilerek artirilacaktir.

« Organize Sanayi Bölgelerinin kurumsal yapilari güçlendirilecek,doluluk oranlarının yükseltilmesine dönük çalışmalar yapılacak,altyapi ihtiyaçları ve ulaşima yönelik sorunları hızla çözülecektir.Sanayicinin uygun şartlarda yeni yatirim alanlarına ulaşabilmesi için altyapısı uygun, ulaşim imkânlari kolay yeni sanayi alanlarıoluşturulacak ve planlı sanayi alanları dışında kalıp yeni yatırım yapmak isteyen sanayicilerimizin sorunlarinın hızla çözümüsağlanacak ve yatırimları desteklenecektir.

 Kovid-19 salgini ile birlikte önemi daha da artan yeni küresel yatirim eğilimleri analiz edilerek küresel yatırim pastasindan ülkemizin daha fazla pay alması için Türkiye'nin UluslararasıDoğrudan Yatirim Stratejisi hazırlanacaktır. Dönüşüm sürecinde olan küresel yatirim hareketlerinde, ülkemizin bölgesindeki pozisyonunu güçlendirecek, yüksek istihdam sağlayacak, ülkemizin dış ticaret açığını azaltacak ve ekonomik büyümesine katkı sağlayacak teknoloji ve Ar-Ge yoğun büyük ölçekli yatırımların ülkemize kazandırılması için çalışmalar yapilacaktir.

 E-ticaretin perakende ticaret içindeki payında dünyada ilk on ülke arasına girmek için tüketici ve üretici tarafinda e-ticaret kullanımi yayginlaştırilacaktır.


6İllerin ve bölgelerin öne çıkan yatırım fırsatları kalkınma ajanslari tarafindan tespit edilerek yatirimcilara yol göstermek amacı ile hazırlanan fizibilite raporları erişime açık bir havuzda toplanacaktir.

« il bazli programlarla, illerin potansiyel değerlerini ekonomi ve istihdam açısından harekete geçirmeye yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Lojistik Master Plani dikkate alinarak daha fazla liman,endüstriyel tesis ve lojistik merkezin yerel ağa ve uluslararasıdemiryolu koridorlarına bağlantısı yapılacaktır.
« Sifır atık uygulamaları yeşil ekonomi ve sürdürülebilir çevre bakış açısıyla yaygınlaştırılmaya devam edilecektir.
 İklim değişikliği ve diğer riskler dikkate alınarak ihtiyaçduyduğumuz stratejik ve arz açıği olan tarım ürünlerini öncelikle kendi kaynaklarımızdan karşılamak ve gelecek nesillerin gıda arz güvenliğini sağlamak amaciyla; uzun vadede gıda ve su güvenliğinin sağlanması, tarım ve orman politikalarının stratejik üretim ve sürdürülebilirlik ilkeleri temel alınarak olusturulmasi ile bütüncül ve entegre bir yöntemle hayata geçirilmesi için planlıüretim çalışmaları tamamlanacak ve planlar her yil güncellenecektir.

Büyümenin Finansmanı ile ilgili Politika ve Tedbirler:
Türkiye Varlik Fonu, petrokimya, madencilik ve yerli kaynağa dönük enerji üretimi alanlarında özel sektör ve yabancı doğrudan yatırimci iş birliklerine dayanan sabit sermaye yatırımlarında yer alacaktir.

 Türk Eximbank ve Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankasi (TKYB)fonlama imkânlari, basta KOBi'ler olmak üzere ihracatçıların ve ithal ikamesine yönelik yatırim projelerinin finansmanında kullanılacaktır.

 TKYB tarafindan Yatirima Destek Kredisi ile YEP'te önceliklendirilen sektörlerde faaliyet gösteren imalat sanayi firmalarının 10 yıla kadar vadeli, TL cinsi kredi ile uygun koşullarda desteklenmesi sağlanacaktir.

« Türkiye Kalkinma Fonu bünyesindeki sermaye yatırim fonlarıaracılığıyla katma değerli yerli ve yenilikçi üretimin desteklenmesi sağlanacaktir.


 KGF uygulamasında ihracat yapan ve ithalatı azaltan KOBi'ler önceliklendirilecektir.

istihdam ile ilgili Politika ve Tedbirler:
 Kovid-19 salgini sonrası ekonomik toparlanmayı destekleyici,gençlerin deneyim kazanarak işgücü piyasasına girişlerini kolaylaştırıcı, kısmi süreli çalışmayı teşvik edici ve işgücüpiyasasına ilişkin yapisal düzenlemeleri de içeren İstihdam Kalkani Paketi hayata geçirilecektir.

©"Hızlı işe dönüş desteği” ile işsizlik ödeneğinden yararlandırılan kişilerin işsiz kaldıkları sürenin azaltılması ve işgücüne daha çabuk geri dönmeleri teșvik edilecektir.

« 25 yaş altı gençler ile 50 yaşın üstünde olan çalışanların istihdam edilebilirliklerini kolaylaştırmak için daha esnek koşullar sağlanacaktır.

 İleri yaş gruplarında istihdamın desteklenmesine yönelik olarak 50 yaş üstü tam zamanlı çalışanların kısmi zamanlı çalıişmaya geçişi teşvik edilecek, bu sayede iş ve yaşam dengesi daha sağlıklıhale getirilecektir.

@10 günden az çalişan 25 yaş altı gençlerin daha kolay istihdam edilmesine imkân sağlayacak düzenleme ile gençlerin deneyim ve beceri kazanmaları sağlanacak ve işverenlerin gençleri tercih etmesi desteklenecektir.

« Kovid-19 salgını sonrası ihtiyaç duyulan uzaktan çalışma dâhil,mevzuatta tanimlanan ancak uygulama alani bulamayan esnek çalışma biçimlerinin uygulanabilirliğini artırmaya yönelik ikincil mevzuat calismalari tamamlanacaktir.

Kayıtlı işsizlerin profillerinin çıkarılmasına ve aktif işgücüprogramlarinin profil temelli sunumuna yönelik çalişmalar yapilacaktır.

«Sosyal yardım alan çalışabilir durumdaki bireylerin istihdam edilebilirliğini artırmak amacıyla aktif işgücü programları etkin şekilde uygulanacaktir.

« Mesleki ve teknik eğitimin içeriği ile hayat boyu öğrenme ve aktif işgücü programlari, belirlenen odak sektörler başta olmak üzere reel sektörün gelecekteki ihtiyaçlari da dikkate alınarak işgücü piyasasında talep edilecek becerileri kazandıracak, nitelikli 

beşeri sermaye ihtiyacını karşılayacak ve kurumsal kapasite kayiplarini en aza indirecek şekilde planlanacaktir.
 Geleceğin insana yakışır işleri yaklaşımıyla, bilgi teknolojileri,e-ticaret, girişimcilik programlari, teknoloji yoğun işler ve dijital okuryazarlik gibi alanlarda işgücü taleplerini, becerilerini ve geleceğin mesleklerini belirlemek amacıyla sektörle işbirliği halinde çalışmalar yapilacaktır.

İmalat, bilgi ve iletişim sektörlerinde yaşanan nitelikli işgücüihtiyacının giderilmesi amacıyla sektör odaklı işbaşı eğitim programlari düzenlenecektir.

« Türkiye'nin süregelen dijital dönüşüm sürecine katkısağlanması amacıyla bilgi teknolojileri alanında kariyer sahibi olmak isteyen 1 milyon vatandaşimiza, düzenlenecek ücretsiz eğitimlerle yetkinliklerini geliştirme firsatı tanınacak ve işverenlerin bu vatandaşlarimizin özgeçmiş bilgilerine hizli ve kolay erişimi sağlanarak istihdam olanakları artırılacaktır.
3. FIYAT İSTİKRARI 
4Para ve maliye politikalarının güçlü eșgüdümünün sürdürülmesi ile mal ve hizmet piyasalarında rekabet ve verimliliği artıracak yapısal politikalari hayata geçirerek enflasyonun kalıcı olarak düşük tek haneli seviyelere indirilmesi,Programın temel hedeflerindendir. Enflasyonun düşürülmesiyle;öngörülebilirlik artırılacak, belirsizlik kaynaklı risk primleri düşürülecek, finansal aracilık sisteminin ve reel sektör sabit sermaye yatırimlarınin verimliliği yükseltilecek, uzun vadeli Türk lirası finansman kaynakları geliştirilecek, böylece ekonomik ve finansal istikrar güçlendirilecektir.

 Enflasyonun 2021 yılsonunda yüzde 8,0 olarak gerçekleşmesi,Program dönemi sonunda ise yüzde 4,9 düzeyine gerilemesi beklenmektedir.


Enflasyon (%)

11,8

10,5

8,0
6,0
4,9
20192020202120222023
GT YEP YEP YEP 

Politika ve Tedbirler:
« Kamunun yönlendirdiği bazı fiyat ve ücretlerde geçmişenflasyon yerine YEP enflasyon hedeflerine göre ayarlamalar yapilacak, böylece enflasyonda atalet etkisi sinırlandırılacaktir.
« Eșel mobil sistemi ile petrol fiyatlarındaki olası oynaklığın enflasyon üzerindeki etkisi bütçe dengesi de gözetilerek sinirlandırilmaya devam edilecektir.

«Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu'nun fahiş fiyat artışi ve stokçuluk uygulamalarina karşı piyasa dengesini ve tüketicileri korumaya yönelik faaliyetleri etkinleştirilecektir.
Mal ve hizmet piyasalarinda rekabeti korumak, geliştirmek,yeni doğrudan yatirimlar için daha elverişli bir ortamın tesisine katki sağlamak, rekabet ihlallerini orantilı biçimde sonlandırmak,ekonomiyi ve tüketicileri kartelleşmeye karşi güvence altina almak için Rekabet Kurumu çalışmalarını sürdürecektir.
Doğalgaz arz güvenliğinin sağlanarak fiyat istikrarının korunması amacıyla Tuz Gölü ve Kuzey Marmara doğalgaz yeraltıdepolama tesislerinin kapasiteleri ile geri üretim kapasiteleri artirilacaktir.

Mal ve hizmet birim fiyatlarındaki olağandışı değişimlerin takibi amaciyla mal ve hizmet standart kod ve birim ölçüsü bilgilerinin elektronik belgelerde yer alması sağlanacak, bu veriler büyük veri ve veri analiz sistemleri üzerinden ilgili kamu kurumlarinin/kuruluşlarinin kullanimina sunulacak,böylece enflasyonla müçadeleye katkı sağlanacaktır.


« Sertifikalı tohum kullanımınin yayginlaştırilmasi; yerel tohum çeşitlerinin korunmasi, geliştirilmesi ve ticarete kazandırilmasi;iklim değişikliği ve diğer ihtiyaçlarla uyumlu olarak tohumluk islahi çalişmalarina devam edilecektir.

« Kamu kuruluşları ve özel sektör aracılığıyla sözleşmeli bitkisel ve hayvansal üretim modelleri yayginlaştirılacaktir.
« Sertifikalı tohum, gübre, ilac, elektrik ve mazot desteğinin ayni ve nakdi olarak çiftçilere sağlandığı, bu kapsamdaki girdilere yönelik finansmanın çiftçilere avans olarak faizsiz şekilde verildiği sözleşmeli üretim sistemi kademeli olarak uygulanacaktir.Sözleşmeli üretim çerçevesinde alim garantisi verilen üreticilere,ürün tesliminde avanstan artan kisim peşin olarak ödenecektir.
« Tarimda verimi artirmak, ekilebilir arazilerin boş kalmasini engellemek, ithal edilen ürünlerin ülkemizde üretimini artirmak,sezon dışi dönemde vatandaşimizin ihtiyaç duyduğu sebze ve meyvenin üretimine katkı sağlamak için münavebeli ekim programi oluşturulacaktir.

e Gıdada kayip ve israfın önlenmesi amacıyla gıda bankacılığıteşvik edilerek tüketilebilir gıda paylaşımı artırılacaktır.
» Arazi toplulaștirma çalişmalarina ve sulama projelerine devam edilecektir. Bu kapsamda, önceliklendirilen 25 sulama projesi 2022 yılı sonuna kadar tamamlanarak yaklaşık 3 milyon 710 bin dönüm arazide sulu tarım yapılması planlanmaktadır.
4. KAMU MALiYESi 
Mali disiplinin kararlılıkla sürdürüleceği Program döneminde,sürekli ve kalıcı gelir kaynakları ile vergi tahsilatında etkinliğin artirilmasi ve ekonomide kayıt dışılığın azaltilmasi hedeflenmektedir.

Kamu hizmet sunumunun ve idari yapısının etkinliğini artıracak ve gereksinimlerini dinamik bir yapida karşılayacak program bütçe sistemine 2o21 yılında geçilerek kamu kaynaklarınin verimli kullanılması sağlanacaktir.

Salgin sürecinin ekonomi üzerindeki olumsuz etkilerini ortadan kaldırmaya yönelik alınan tedbirler nedeniyle bütçeye yansiyan maliyetler, salginla mücadelede yakalanan başariyla orantılıolarak önümüzdeki dönemde azalacak, ekonomik faaliyetlerde yaşanan iyileşmeye bağlı olarak bütçe gelirleri artacaktır.

Program dönemi boyunca bütçe açığının GSYH'ye oranının kademeli bir şekilde gerilemesi ve dönem sonunda yüzde 3,5olmasi beklenmektedir.

Merkezi Yönetim Bütçe Açığı(% GSYH)

4,9
4,33,93,52,9
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Merkezi Yönetim Faiz Dışı Dengesi (% GSYH)

-0,6-1,2-0,7-0,42-2,1
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Genel devlet dengesi ile kamu kesimi genel dengesinin de benzer bir eğilim göstermesi hedeflenmektedir.

Genel Devlet Açığı
(% GSYH)
6,1
4,54,03,63,0
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (% GSYH)

6,1
3,24,74,03,620192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Program dönemi boyunca sağlanan mali disiplin ile kamu borçluluğu sürdürülebilir düşük düzeylerde tutulacaktır. 2020yılında yüzde 41,1 olması beklenen AB tanimlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ye oranınin 2023 yılı itibarıyla yüzde 41,8olacaği tahmin edilmektedir.


AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku (% GSYH)

41,140,841,641,832,5
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Politika ve Tedbirler:
 Teşvik ve destek sisteminin verimliliğinin artırilması amaciyla destek uygulamaları ilgili kurum ve kuruluşlarca yapılacak etki değerlendirme çalışmaları dikkate alınarak revize edilecektir.
Devlet Malzeme Ofisi'nin ülke kalkınmasında ihtiyaç duyulan kamu alım politikalarını destekleyen uluslararası ölçekte öncü bir merkezi satın alma kurumuna dönüşümü sağlanacaktır.
 Tibbi çihazlarda değer bazli geri ödeme modelleri ve bununla beraber uygulamaya alınmasi planlanan risk paylaşimi modelleri ile kaliteli ürüne ödeme yapilması ve daha etkin bütçe kullanımısağlanacaktır.

Yerli üretimi desteklemek amacıyla ithal yoğunluğu yüksek ürünlerin vergi oranlari gözden geçirilerek bu ürünlerin ithalatının azaltılmasına katki sağlanacaktır.

 Vergi mevzuatinın sadeleştirilmesine, etkin olmayan istisna,muafiyet ve indirimlerin gözden geçirilmesine ve kademeli olarak kaldırilmasina devam edilecektir.

 Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihalelere ilişkin mevzuat ve uygulamalar sadeleştirilerek başta KoBi'ler olmak üzere, yerli ve yerel üreticilerin ihalelere katılımı kolaylaştırılacaktır.
 Vergi mükelleflerimizin vergi bilincinin güçlendirilmesi ve vergiye gönüllü uyumun artırılması için davranışsal kamu politikalarindan faydalanilacaktir.


Dijital olarak alinip satilabilen ve transfer edilebilen, dijital bir değeri temsil eden sanal varlıklar kullanılarak yapilan işlemlerin vergilendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecek, bu varlıkların suçun finansmanında kullanılmasinin önlenmesine yönelik bir takip mekanizması tesis edilecektir.

Dijital ekonomik faaliyetlerin tam ve doğru șekilde vergilendirilmesi sağlanacak, matrah aşındırma ve kâr kaydırma kaynaklı vergi kaybı azaltılacaktır.

Kamu kaynaklarınin daha etkin şekilde değerlendirilmesi ve hazine nakit rezervinin güçlendirilmesi için Tek Hazine Kurumlar Hesabinın kapsami genişletilecektir.

« Vergisel işlemlerde uzaktan denetim ve risk bazli incelemelerin yaygınlaştırılması için Risk Analizi Değerlendirme ve Araștırma (RADAR) Sistemi kurulacak, farklı veri kaynaklarından edinilen bilgiler RADAR sisteminde toplanacak,risk senaryolari olusturulacak ve modelleme yapilacaktir.

 Kamu gelirlerinin tahsilat performansı artırılacak, kayıt dışılıkla mücadeleye devam edilecek, vergi kayip ve kaçaği ile mücadelede bilgi teknolojilerinin kullanımı yayginlaştirilacak,elektronik ortamda yapilan ticari faaliyetlerin ve sosyal medya kullanılarak kazanılan gelirlerin vergilendirilmesine yönelik düzenlemeler gözden geçirilecektir.

« Kayit dışi ekonomi ile mücadelede 2020 yılında başlayan Vergi Denetim Kurulu'ndaki organizasyon ve denetim sistematiği değişikliği ile birlikte 2021 yılında dijital takip ve risk yaklaşımı ile izlemenin etkinliği artırılacaktir.

5. CARIİŞLEMLER DENGESİ
Uluslararası alanda rekabetçi ve güçlü istihdam potansiyeli olan öncelikli sektörlerin desteklenmesiyle sürdürülebilir ihracat artışının sağlanması, yurt içi üretim kapasitesinin artırılarak ithalata olan bağımlilığın azaltılması ve artan turizm gelirleriyle cari işlemler dengesinde iyileşmenin sağlanması temel amaçtir. Teknoloji transferi sağlayan doğrudan yabancı sermaye yatırimlarinın katkisıyla ödemeler dengesindeki iyileşmenin desteklenmesi hedeflenmektedir. Karadeniz'deki doğal gaz keşfi kaynaklı olarak yapılacak yeni doğal gaz kontratlarında fiyatların daha rekabetçi olması sağlanacak ve 2o23 yılinda doğalgazın kullanılmaya başlanacak olmasi enerji ithalatına olumlu yönde katkı yapacaktır.

Salginın dünya ekonomisi ve ticaretinde oluşturduğu gerilemenin Program döneminde tedrici olarak ortadan kalkmasi beklenmektedir. Diş talepteki artiş, turizm gelirlerinde beklenen güçlü toparlanma ve altın talebinde normalleşme ile cari açiğın 2021 yılında ilımlı seyretmesi öngörülmektedir. Bu durum dışfinansman ihtiyacinı azaltarak reel kesimin diş borç azaltma sürecini destekleyecektir.

Cari işlemler dengesinin GSYH'ye oraninin 2021 ve 2022yıllarında sırasıyla yüzde 1,9 ve yüzde 0,7 olarak açık vermesi,Program dönemi sonunda ise sinırlı fazlaya dönmesi tahmin edilmektedir.

Cari işlemler Dengesi (% GSYH)
1,2
0,1-1,9-0,7-3,5
20192020202120222023GT YEP YEP YEP 
Diş Ticaret ile ilgili Politika ve Tedbirler:
 İhracatta destek uygulamalari, Kovid-19 salginı etkisiyle küresel ekonomik koşullarda ortaya çıkan yeni normal anlayışı ile uyumlu hale getirilerek güncellenecek, dış pazarlarda gelişen ve değişen talep doğrultusunda yeni ve etkili destek mekanizmalarıuygulamaya konulacaktır.

 İhtiyaç sahibi büyük firmalar tarafından talep edilen Ar-Ge ve yenilik tabanlı çözüm önerilerinin aynı firmaların eş finansmanı ile KOBi'ler tarafından karşılanması sağlanacaktır. Siparişe DayalıAr-Ge Projeleri Destekleme Programi ile daha fazla Ar-Ge ürünüdaha hızlı ve etkin bir şekilde ticarileştirilecektir.
İhracat artışı ve küresel ölçekte ürün geliştirmenin önemli 

unsurlarindan olan test ve sertifikasyon altyapisi güçlendirilecek,üreticilerimizin test, belgelendirme ve sertifikasyon hizmetlerini ağırlıklı olarak yurt içinden almaları sağlanacaktır.
* E-ihracat yoluyla ülke ekonomisinin uluslararasi rekabetçiliğinin artırılmasi, yeni ihracat alanlarının oluşturulmasi,istihdam imkânlarının artırılması ve dijitalleşmenin getirdiği yeni firsatlarla beraber bu alanda oluşacak yeni pazarlarda ülkemizin payinın artırilmasi amaciyla bireysel e- ihracatçılara yeni bir vergi teşviki getirilecek, bu alanda girişimde bulunacaklara eğitim ve sertifika verilecektir.

 Kovid-19 salginı sonrası yeni normalle birlikte; yapisal değişime uğrayan tedarik zincirlerine girmek için firmalarimız gereken standartlar, tasarım, sürdürülebilirlik, güvenlik ve üretim kabiliyetleri açısından güçlendirilerek firmalarımizın küresel tedarik zincirlerine katilimlari desteklenecektir.
« Türk firmalarınin Küresel Tedarik Zincirindeki (KTz) yerinin güçlendirilmesini ve yeni firmaların KtZ'lere katılımıni sağlayacak,ülkemizin küresel tedarik zincirindeki payını artıracak destek programi hayata geçirilecektir.

« Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde Çin ile ikili ticari ve ekonomik ilişkiler geliştirilecektir.

« Ülkemizin üçüncü ülkelerle ticari ilişkilerinin geliştirilmesi ve ülkemiz hak ve çıkarlarının azami ölçüde korunmasıni/gözetilmesini teminen ticaret diplomasisi araçlarıetkin bir şekilde kullanılacaktır.

 Gümrük Birliğinin güncellenmesi müzakereleri kapsamında başta AB Komisyonu olmak üzere, ilgili platformlar nezdinde girişimlere devam edilecektir.

 Türkiye-AB Gümrük Birliği kapsamında AB'ye ihracatımızda Avrupa Yeșil Mutabakatına adaptasyon sağlanması amacıyla kamu, özel sektör, STK'lar ve üniversiteleri koordine ederek, AB ile diyalog içerisinde gerekli çalışmalar ve hazırlıklar yapılacaktır.
 Petrol ve doğal gaz kaynağı aramaları, bașta denizlerde olmak üzere, hizlandırılarak sürdürülecektir.

 Bor ve lityum başta olmak üzere madenler işlenip yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülecek ve uluslararası piyasalara sunulacaktir.


Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi artirilacaktır. Başta sanayi sektöründe olmak üzere endüstriyel işletmelerin verimsizlik ve kayiplarinın giderilmesi ile atik enerjilerinin geri kazanılması için verimliliği artirıci projeler hayata geçirilecektir.

« Maden arama ve sondaj çalişmalari devam ettirilerek, bulunan rezervler kamu/özel iş birliğinde yeni iş modelleri ve finansman mekanizmalarıyla ekonomiye kazandırılacaktır.
Kullanım ömrü henüz dolmayan teknolojik ürünlerin tekrar ekonomiye kazandırılmasi, ekonomik değer oluşturmasi, israfın ve çevreye verilen zararlarin azaltilması için ikinci el teknolojik ürünlerin belirli bir standartta yenilenerek güvenli bir sekilde tekrar satişa sunulması için yasal düzenleme yapilarak standartlar oluşturulacaktir.

« Yüksek teknoloji ürünlerinin üretileceği, büyük ölçekli yerli ve yabancı yatırımların yer alacaği, etkin yönetişim modeline sahip endüstri ve teknoloji bölgeleri kurulacaktır.

Turizm ile ilgili Politika ve Tedbirler:
Kovid-19 salgini sonrasi normalleşme döneminde uygulanmak üzere başlatılan Güvenli Turizm Şertifikasyon Programi sürekli ve kalıcı hale getirilecek, sektörün öncelikleri doğrultusunda tanıtım,pazarlama ve sektörün hizmet kalitesini artirıci faaliyetler ve turizm yatirimlari desteklenmeye devam edilecektir.
 Kovid-19 salgını sonrası dönemde birçok ülkede açığa çıkan sağlik sektöründeki zafiyetleri firsata cevirmek amaciyla ülkemizdeki sağlık turizmi potansiyeline yönelik projeler hayata geçirilecek ve bu kapsamda özellikle ileri yaş turizmi ile termal turizme yönelik tanitim stratejileri geliştirilecektir.
« Turizmin 12 aya ve tüm ülkeye yaygınlaștırılmasi amacıyla yeni destinasyonlar belirlenecek; gastronomi, festival, kültür, eko turizm, inanç, eğitim, spor ve bisiklet turizmi gibi alternatif turizm ürünleri zenginleştirilerek 2023 Turizm Master Planı hayata geçirilecektir.

Hedef pazarlardaki üst segment ziyaretçi kitlesine yönelik odakli ve özelleştirilmiş pazarlama ve tanıtim stratejileri uygulanacaktir.


 Ülkemizdeki önemli turistik destinasyonların tanınırlığınıartirmak amaciyla dijital medyanin gücünden yararlanilacaktır.
« Teknoloji destekli ziyaretçi deneyimini artırıcı projeler hayata geçirilecek, sanal müze, sergi ve dijital fuar organizasyonlari ile dijital turizm çeşitliliği geliştirilecektir.

İllerdeki otel kapasitelerinin maksimum oranda kullanılmasınıve geceleme sürelerinin artırılmasını sağlamak üzere; kültür,sanat, eğlence, festival, kongre ve seminerler, spor, macera, doğa,alışveriş gibi birden fazla turizm faaliyetlerini ayni anda içeren,ürün çeşitliliği sunan bütüncül olarak planlanmış turizm destinasyonlari olușturulacaktir.

 Ana kaynak pazarimiz olan ülkelerin seçilmiş şehirlerinden konaklama kapasitesinin yüksek olduğu turistik bölgelerimize doğrudan tarifeli ve charter uçuş seferlerinin başlatilmasina ve sürdürülmesine yönelik uluslararası havayolu şirketleri ile tur operatörlerine pazarlama faaliyetlerinde destekte bulunulacaktir.
Ülkemizdeki kültür varlıkları ile ilgili farkındalığın artırılması ve bu alanda turizm potansiyelinin oluşturulması sağlanarak kültür turizmi geliştirilecektir.

Turizme nitelikli insan kaynağı kazandırılması amacıyla eğitim alanında işbirliği protokolleri yapılarak nitelikli personel sayısıartirilacaktir.

 Kültür ve sanat endüstrileri güçlendirilerek ülkemiz önemli bir film çekim merkezi ve dizi/film ihracatçisı haline getirilecektir.
6. FİNANSAL iSTİKRAR 
Program ile finansal piyasalarda stratejik reformlar yoluyla tasarruflarin artirilmasi,kaynak dağılımında etkinliğin desteklenmesi, finansal okuryazarlik seviyesinin yükseltilmesi ve finansal sistemin sermaye piyasası ayağının güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Program dönemi boyunca, ekonominin sağlıklı bir şekilde işlemesi ve şoklara karşı dirençli kılınması için finansal istikrarın güçlendirilmesi, finansal sektörün aracılık faaliyetinin yüksek katma değerli ve üretken sektörleri destekler yapıda önceliklendirilmesi ve böylece dış finansmana bağımlılıktan kaynaklanan kirilganliklarin azaltılmasi hedeflenmektedir 

Salginın ekonomideki etkilerine yönelik Bankacilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) tarafindan sağlanan geçici esnekliklerin etkisiyle bankacılık sektörünün 2020 yılı Temmuz ayıitibariyla sermaye yeterlilik rasyosu yüzde 19,2'ye yükselmiştir.Sermaye yeterlilik rasyosu Basel Ill kriterlerine göre yüzde 8olarak uygulanan yasal asgari oranın ve BDDK tarafindan yüzde 12 olarak belirlenen hedef oranin oldukça üzerindedir.Sermayenin kalitesinin bir ölçütü olarak kabul edilen çekirdek sermaye yeterliliği rasyosu ise yüzde 14,9 ile yasal oran olan yüzde 4,5'in çok üzerinde güçlü bir duruş sergilemektedir.
Bankaların finansal şoklara karşı kullanabilecekleri güçlüyabancı para likidite tamponlari, bir yil içinde vadesi dolacak yurt dışı kaynaklı borcu karşılayabilecek düzeydedir.
Salgin sürecinde reel sektörün ve hanehalkinın bozulan nakit akışı ve artan likidite ihtiyacının karşılanması için alınan koordineli tedbirlerle kredi mekanizmasının işlerliği korunmuş ve bu sayede kredi artış hızı ivmelenmiştir. Önümüzdeki dönemde hâlihazırda başlamış olan iktisadi faaliyetteki toparlanma sürecinin tamamlanmasi, nakit akimlarinin normalleşmesi ve finansal istikrarin korunmasina yönelik son dönemde alınan önlemlerle birlikte kredi artış hızındaki yavaşlama sürecinin devam etmesi beklenmektedir.

Salgın öncesi dönemde düşüş eğilimine giren tahsili gecikmişalacak orani, esas olarak salgin sürecinde toplam kredilerde yaşanan hizlı artış ve kredilerin tahsili gecikmiş alacak olarak siniflandırilmasinin geciktirilmesine yönelik alinan tedbirler neticesinde, 2020 yılı Temmuz ayi itibariyla yüzde 4,2 seviyesine gerilemiştir. BDDK tarafından kredilerin tahsili gecikmiş alacak olarak sınıflandırılmasına ilişkin alınan önlemlerin etkilerinin,salgin sonrası dönemde aktif kalitesine gecikmeli olarak yansiması beklenmektedir. Salginın seyrine bağliı olarak olasıtahsili gecikmiş alacak artışları yakından izlenecek olmakla birlikte, bankacılık sektörü güçlü sermaye ve likidite yapısı ile aktif kalitesi kaynaklı riskleri yönetebilecek konumdadır. Atılan normalleşme adimlarinin yani sira yilin ikinci yarisinda iktisadi faaliyette genele yayılması beklenen toparlanmanın, önümüzdeki dönemde tahsili gecikmiş alacak artişıni sinırlandırmasıbeklenmektedir.

2020 yılının ilk çeyreği itibarıyla reel sektörün toplam finansal borcunun GSYH'ye orani yüzde 60,7 seviyesindedir. Toplam borcun vüzde 59,7'si döviz cinsindendir. Reel sektör toplam net 

döviz açık pozisyonu 2020 yılında azalış eğilimini sürdürmüş ve Haziran ayi itibarıyla 162,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Reel sektör firmaları 1 yıllık vadede açık pozisyon riski taşımamaktadır. Reel sektörün kısa vadeli döviz varlıklarıdöviz yükümlülüklerinin üzerindedir.

Salgin döneminde kredi büyümesinde görülen ivmelenmede bireysel krediler önemli bir rol oynamış olsa da hanehalkıborçluluğunun GsYH'ye orani, bireysel kredi kartlarına ve tüketici kredilerine yönelik uygulanan makro ihtiyati politikalara rağmen emsal ve gelişmiş ülkelerin çok altinda bir seviyede seyretmeye devam etmistir. Bu dönemde BDDK tarafından bireysel kredi kartlarında asgari ödeme oranlarinın yüzde 2O'ye çekilmesi,hanehalkının borç servis kapasitesini desteklemiştir. Ayrica,bireysel kredi kullanıcilarınin döviz cinsinden veya dövize endeksli kredi kullanamamasi döviz kuru riskini sinirlandirmaktadir.

Sermaye piyasalarının Türkiye ekonomisindeki payı artmaya devam etmektedir, Bireysel yatirimci sayisi, kurumsal ve bireysel yatırımcıların toplam portföy büyüklüğü ve işlem hacmi gibi göstergelerde önemli artışlar görülmektedir. Özkaynak finansmanı yoluyla sermaye piyasalarından finansman sağlayan şirketlerin sayısı artmaktadır. Program döneminde, sermaye piyasalarnda biriken tasarrufların ülkemizdeki şirketler kesimine uzun vadeli finansman olanaklari sağlayarak ülkemiz kalkinmasına doğrudan katkı sunması hedeflenmektedir.
Politika ve Tedbirler:
Yeni finansal mimari anlayışı çerçevesinde finansal istikrar ve güvenliği esas alan esnek, etkili ve kapsamlı düzenleme altyapısının güçlendirilmesi sağlanacaktır.

«Ülkemizde finansal teknolojilerin (Fintek) yayginlaștırılmasına yönelik kapsamlı bir strateji dokümanı ve eylem plani hazırlanacak, bu alanda yapılan çalışmalar tek elden koordineli bir şekilde yürütülecektir.

 İstanbul Finans Merkezi (iFM) 2022 yılında açılacaktır.
« Türkiye'nin katılim finans ve reasürans sisteminde önde gelen ülkeler arasinda yer almasını sağlamak üzere, iyi uygulama örnekleri ve uluslararası kabul gören faizsiz finans ilkeleri cerçevesinde,sektörün ihtiyaçlarıni ve katilimcilarin 

hassasiyetlerini dikkate alan bir katilim finans strateji belgesi oluşturulacak ve uygulamaya alınacaktir.

Ticari bir alacağın ödenmemesine bağlı olarak ortaya çıkabilecek kayiplarin tazmin edilmesine hizmet eden alacak sigortasının yaygınlaştırılması sağlanacaktır.

Finansal işlemlere ilişkin bilgilerin daha anlaşılabilir şekilde kullanıcılara aktarılması sağlanarak finansal okuryazarlık artırilacaktir.

Ar-Ge ve yenilikçilik faaliyetlerinin finansmanında yenilikçi sanayi ve teknoloji şirketlerine uygun koşullarda ve uzun vadeli finansman imkânlarının sağlanması için girişim sermayesi fonlarıve kitle fonlaması platformlari gibi sermaye piyasasi araçlarindan etkin bir şekilde faydalanılacaktır.

«Para ve sermaye piyasalarının derinleştirilmesi için uzun vadeli tasarruflarda artışa katkı sağlayacak çalışmalara devam edilecektir.
İhracatçılarımız ve döviz kazandıricı faaliyetlerde bulunan veya imalat sanayi sektöründe faaliyet gösteren işletmelerimiz Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsaminda öncelikli olarak desteklenerek bu kesimlerin kefalet limitlerinden yararlanma oranlari artırılacaktir.

Kredi kullandırımına ilişkin süreçlerin iyileştirilmesine ve kredilerin verilişs amaçlari doğrultusunda kullanılmasının sağlanmasına yönelik çalişmalara devam edilecektir.
©Bankaların performans yönetim sistemleri kapsaminda belirlenen hedefler, makroekonomik hedefler ile uyumlu hale getirilecektir.
Yatırımcılara sunulan finansal araç çeşitliğinin artırılmasi,dijitalleşme seviyesinin yükseltilmesi ve atıl varlıkların ekonomiye kazandırılması için yeni ürün ve hizmetlerin devreye alınmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Teminat süreçlerinde operasyonel maliyetlerin azaltilması ve KOBilerin merkezi takas hizmeti sayesinde faaliyetlerini sürdürmesi için takas süreçlerinde iyileştirme ve geliştirme yapılacaktır.
© Uzun vadeli ve sermaye yoğun altyapi, enerji, sanayi veya teknoloji yatırimlarinın finansmaninda sermaye piyasasıaraçlarından etkin bir şekilde yararlanılması için alternatif bir yatirim araci olan proje finansmani fonu ve projeye dayali menkul 

kiymet sistemine ilişkin uygulama çerçevesi tamamlanacaktir.
© Reel sektör şirketlerinin borçlanma araci ihracı yoluyla sermaye piyasalarından daha fazla yararlanabilmesi için Teminat Yönetim Sözleşmesi'ne ilişkin yasal altyapı oluşturulacaktır.
« Finansal sistemin derinleştirilmesi ve yurt içi tasarruf tabanınin genişletilmesi için yeni ürünlerle sistemde derinliğin ve tasarruf seviyesinin artmasi sağlanacaktır.


7. EYLEM VE PROJELER 
Programda bahsedilen politika ve tedbirlerle uyumlu olarak YEP'in temel amaçlarina ve temel makroekonomik hedeflerin gerçekleştirilmesine hizmet eden, uzun vadede bireysel ve toplumsal gelişimi güçlendirmeyi hedefleyen takvimlendirilmişeylem ve projeler hayata geçirilecektir. Bu eylem ve projeler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK: Sıfır atık uygulamaları ülke genelinde yaygınlaştırılarak geri kazanım oranının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Pdomn Bakanhık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK: Atık ithalatına yönelik kota uygulaması daha da geliştirilerek döngüsel ekonomiye uyum çerçevesinde yurt içi atık ayrıştırması ve yeşil dönüşüm teşvik edilecek, böylece ülkemizin atık ithalatı da azaltılacaktır.
Pdomn Bakanhık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: J

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK: Hazineye ait tarım arazilerinin ihtiyaç duyulan ürünlerin ekimi için kiralanması yoluyla tarımsal üretim artırılacak ve atıl kaynaklar kullanıma açılacaktır.
Pdomn Bakanhık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK: Kültürel mirasımızın korunmasi, restore edilerek günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması ve tanitilması sağlanacaktır.
Pdomn Bakanhık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: 1

EĞITİIM: Uzaktan eğitim sürecinin Harmanlanmış Eğitim Sistemini desteklevecek şekilde etkin hâle getirilmesi için içerik, altyapı, tasarım ve yönetim ile ilgili geliştirmeleri kapsayan bütünsel bir sistem hayata geçirilecek; dezavantajlı öğrencilerin uzaktan eğitimden daha fazla faydalanmaları sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
rr Tamamlarona Tarihi: Aralık 2021
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: →

EĞITİIM: Eğitim kurumlarında hijyen şartları iyileştirilecek, enfeksiyon önlemeye yönelik çalışmalar planlı ve sürekli bir şekilde uygulanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
rr Tamamlarona Tarihi: Eylül 2021

EĞITİIM: Eğitim-öğretimin uluslararası standartlara uygun hâle getirilmesi amacıyla çalışmalar yapılacak, ölçme, izleme ve değerlendirme sisteminin etkinliği artırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
rr Tamamlarona Tarihi: Aralık 2021
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

EĞITİIM: Tüm eğitim süreçlerinde öğrencilerin akademik, kariyer ve sosyal duygusal gelişim alanlarında desteklenmesi amacıvla rehberlik hizmetlerinin niteliği artırılacak, öğrenciler gelecekte ihtiyaç duyulacak mesleklere kendi beceri ve yeteneklerine uygun olarak yönlendirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanliği
rr Tamamlarona Tarihi: Aralık 2021
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

EĞITİIM: Ülkemizdeki özel eğitime ihtiyacı olan öğrencilerin aldıkları eğitimin niteliği ve kalitesi artırılacak, bu öğrenciler özgün tanılama araçlarıyla tespit edilecek ve gelişim süreçleri desteklenerek izlenecek, bu öğrencilerin hem bireysel yaşamlarıma hem de ülkemiz ekonomisine katma değer oluşturmaları sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Baanliği
rr Tamamlarona Tarihi: Aralık 2021
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

EITIM: Mesleki eğitim kurumlarındaki öğrencilerin edindikleri bilginin beceri ve üretime dönüştürülmesi sağlanacak, bu sayede sektörün işgücü ihtiyacına cevap verebilecek niteliğe sahip bireyler sektörle iş birliği içinde yetiştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
d Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

EITIM: Eğitimde adaletin sağlanması amacıyla; öğrenciler, okullar ve bölgeler arasında mali kaynak, öğretmen ve yönetici niteliği, eğitim donanımı ve kazanımlar açısından oluşan farklılıkların azaltılması için okulu merkeze alan bir sistem yaklaşımı benimsenecek, okul yöneticiliği güçlendirilecek, eğitim kalite endeksi oluşturulacak, deneyimsiz öğretmenler desteklenecektir.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
d Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: Y
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

EITIM: Sanayinin ihtiyaçları ve dijital dönüşüm hedefleri çerçevesinde yenilikçi okul-sektör iş birliği modelleri kurulacak, mesleki ve teknik eğitim kurumlarının kapasiteleri sektörün isgücü ihtiyacına cevap verebilecek şekilde geliştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
d Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: 1

FINANSAL SİSTEM: Yatırım enstrümanlarının cesitlendirilmesi ve yatırımcı tabanının genişletilmesi için farklı vadelerde ve yapılarda kira sertifikası ihraçlarına devam edilecek, kira sertifikası piyasası geliştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
r Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022

FINANSAL SİSTEM: Katılım finans sektörüne yönelik oluşturulan politikaların takibi ve raporlanması sağlanacak, bu sektörün düzenleyici ve denetleyici kurumları ile sektör kuruluşları arasındaki işbirliği güçlendirilecek ve Merkezi Danışma Kurulu'nun etkinliği artırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
r Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022

FINANSAL SİSTEM: Katılım finans alanında uluslararası standartlara uyum sağlanacak ve katılım sigortacılığı yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
r Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021

FINANSAL SİSTEM: Borsa işlemlerinde kullanılan sistemlerin yerli ve milli kaynaklar üzerinde geliştirilmesi ve bu konuda dışa bağımlılığın azaltılması için yerli ve milli finans teknolojileri yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
r Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √

FINANSAL SİSTEM: Ülkemizde fikri mülkiyet varlıklarının değerleme kapasitesi geliştirilerek ülke ekonomisine katkısı artırılacak ve üniversitelerde, arastırma kurumlarında ve teknoloji geliştirme bölgelerinde geliştirilen patentli teknolojilerin sanayiye etkin bir şekilde aktarılması sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
r Tamamlanma Tarihi: Aralk 2023
Ekonomik Dengelenme: √
Sağlıkl ve Sürdürülebilir Büyüme: 1
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçü Toplum: J

TAASA: d m n d dn  l işlemlerini gerçekleştirebilmelerine ve Banka'nın kaynak yapisının çeşitlendirilmesine imkân sağlanacaktır.
S R: T Bakanlığı
Ce: Aralk 2021
Ekonomik Dengelenme: J

TAASA: İhracatçılarımızın yeni pazarlara güvenle girmelerini sağlamak ve mevcut pazarlarındaki iş hacimlerini genişletmek amacıyla Türk Eximbank'ın alacak sigortası ve garanti destekleri kademeli olarak artırılacaktır.
S R: Ticaret Bakanlığı
Ce: Aralık 2023
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Yeni Normal: √

TAASA: Türk Eximbank finansman desteklerinden yararlanan firmalar içerisindeki KOBi oranı artırılacaktır.
S R: Ticaret Bakanlığı
Ce: Aralık 2023
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: 1

GENÇLİK VE TOPLUM: Adalete erişimin daha etkin hale getirilmesi amacıyla kırılgan grupların ihtiyaçlarına sistemi duyarlı bir adli yardım oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Adalet Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √
Yeni Normal: √

GENÇLİK VE TOPLUM: Ailelerin bağımlılık ve suç eğilimi ile ilgili risk bazlı profillerinin çıkarılmasını sağlamak amacıyla sosyal araştırma yapılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebitir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

GENÇLİK VE TOPLUM: Sosyal yardımlarda mükerrerliklerin engellenmesi, kamu kaynaklarında etkinliğin sağlanması amacıyla sosyal yardımlarda bütüncül vapı güçlendirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhkh ve Sürdürülebitir Büyüme: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

GENÇLİK VE TOPLUM: Milli Teknoloji Hamlesinin itici gücünü oluşturacak teknoloji üretme yetkinliği yüksek bir gençlik yetiştirilmesi amacıyla 81 ilde 100 Dene-yap Teknoloji Atölyesi kurulacak; gençlik merkezlerinde 2021 yılında 35 bin gence algoritma, programlama, web ve mobil uygulama geliştirme, robotik ve elektronik eğitimleri verilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021

GENÇLİK VE TOPLUM: Gençlere yönelik yapılacak eğitim, bilgi ve beceri kazandırma programlarında online tabanlı platforma geçiş sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

GENÇLİK VE TOPLUM: Gençlerin işgücü piyasasına erişimlerini kolaylaştırmak amacıyla ilgi duydukları alanlarda profesyonellik kazanarak nitelikli bireyler olarak yetişmeleri sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
Ce Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebitir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

İS VE YATIRIM ORTAMI: E-duruşma başta olmak üzere yargıda teknolojik imkânlar artırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Adalet Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
ve Sürdürülebilir Büyüme: 1
Yeni Normal: J

İS VE YATIRIM ORTAMI: Yargının finans, enerji, çevre ve imar gibi sektörlere ilişkin alanlarda ihtisaslaşması sağlanacak ve bu alanlarda ihtisas mahkemeleri oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Adalet Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Gücü Toplum: J

İS VE YATIRIM ORTAMI: Arabuluculuk sistemi yaygınlaştırılarak uyuşmazlıkların daha sürede çözümlenmesi sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Adalet Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
ve Sürdürülebilir Büyüme: J
Daha Adaletli Paylaşım: √

İS VE YATIRIM ORTAMI: İcra ve iflas işlemlerinin daha hızlı ve daha etkin yapılabilmesi amacıyla icra ve iflas sistemi günümüz şartlarıyla uyumlu bir hale getirilecek ve sanal icra dairesi uygulaması geliştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Adalet Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021

İS VE YATIRIM ORTAMI: Afrika'va olan ihracatımız, ülkemizin rekabet gücünün yüksek olduğu belirlenen ürün ve ürün grupları dikkate alınarak hedef ülke ve sektörlere yönelik iş dünyası, diplomasi ve finansman ayaklarını temel alan bütüncül bir yaklaşımla ele alınacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Dışişleri Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralk 2023
ve Sürdürülebilir Büyüme: J

İS VE YATIRIM ORTAMI: Vergiye gönüllü uyumun ve is yapma kolaylığının artırılmasına yönelik olarak vergi beyannameleri gözden geçirilecek ve mükelleflerin ve meslek mensuplarının görüşleri doğrultusunda sadeleştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
ve Sürdürülebilir Büyüme: 1

İS VE YATIRIM ORTAMI: Tesvik ve desteklerde etkinliği sağlamak amacıyla; kapsamlı analize imkân veren, bütüncül ve kaliteli veri sağlayan Teşvik ve Destek Bilgi Sistemi hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: J

İS VE YATIRIM ORTAMI: Destek programlarının tabi olacağı temel ilke ve kuralların belirlenmesi, teşvik ve destek sisteminin sadeleştirilerek mükerrerliği önleyici bir yapıda kurgulanması, teşvik ve desteklere ilişkin etkinliğin sağlanması ve etki değerlendirmelerinin yapılabilmesi amacıyla gerekli olan yasal ve düzenleyici çerçeve hazırlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhıklı ve Sürdürülebilir Büyüme: T

İS VE YATIRIM ORTAMI: Kooperatif ve üst kuruluşlarının; uluslararası kooperatifçilik ilke ve uygulamalarına uygun şekilde faaliyet göstermesini, şeffaf ve profesyonel bir yönetim yapısına kavuşturulmasını, etkin bir denetim sistemine sahip olmasıni, sağlayacak şekilde kooperatifçilik mevzuatı güncellenecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
Cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023

İS VE YATIRIM ORTAMI: İhracatımızın sürdürülebilirliğinin sağlanmasi, dış ticarette maliyetlerin azaltılması ve ihraç ürünlerimizin yeni pazarlara en etkin ve verimli yoldan ulaştırılması amaçları ile yurtdışında Türk ihraç ürünlerinin depolanabildiği, elleçlenebildiği ve ilgili ülkenin iç kesimlerine dağıtımının yapılabileceği Yurtdışı Lojistik Merkezlerin kurulması desteklenecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
Cee Tamamlanma Tarihi: Eylül 2022
Sağhıklı ve Sürdürülebilir Büyüme: √

İS VE YATIRIM ORTAMI: Ekonomik ilişkilerin bir üst seviyeye çıkarılması ve mevcut ilişkilerin derinleştirilmesi i için ilgili iülkelerle müzakeresi sürdürülen Tercihli Ticaret Anlaşmaları ve Serbest Ticaret Anlasmaları cari dengenin sürdürülebilirliği gözetilerek tamamlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
Cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhıklı ve Sürdürülebilir Büyüme: I

İS VE YATIRIM ORTAMI: Brexit sonrasında Birlesik Krallıkla ticari ve ekonomik iliskilere veni bir dinamizm ve boyut kazandırmak amacıyla yeni bir Tercihli Ticaret Sistemi oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Yeni Normal: →

İS VE YATIRIM ORTAMI: Afrika Ülkeleri ve Türk Cumhuriyetleri ile ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini teminen iş ve ticaret forumlari düzenlenecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Ekim 2023
Sağlıkl ve Sürdürülebilir Büyüme: √

İS VE YATIRIM ORTAMI: Girişimcilerin hızlı ve güvenli bir şekilde ticari hayata başlamalarını sağlamak için şirket kuruluş süreçleri tamamen dijital ortama taşınacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağlıkl ve Sürdürülebilir Büyüme: J

İS VE YATIRIM ORTAMI: İhracatçı firmaların ihtiyaç duydukları tüm bilgilere tek elden erişimlerini sağlamak, firmalara özel, kişiselleştirilmiş pazar ve ürün önerileri sunmak amacıyla hizmete açılan Kolay İhracat Platformu güçlendirilecek, kullanımı yaygınlaştırılarak mevcut ve potansiyel ihracatçılara etkin bir pazara giriş rehberliği kaynağı oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağlıkl ve Sürdürülebilir Büyüme: 1
Yeni Normal: √

İS VE YATIRIM ORTAMI: İhracata ilişkin tecrübelerin paylaşılacağı ulusal bir iş ağı kurularak; İhracatçı Startup Online Network Programi, Türkiye Kadın Girişimci Online Network Programı ve Ulusal Kadın İhracatçı Network Platformu aracılığıyla kadın ve genç girişimciler ihracata yönlendirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023

İŞ VE YATIRIM ORTAMI: Helal Akreditasyon ve diğer akreditasyon çalışmalarının önemini ve iş dünyasının konu hakkında farkındalığını artırmak için yurt içinde e ve yurt dışında çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

İŞ VE YATIRIM ORTAMI: Ülkemizde ve yurt dışında helal belgelendirme faaliyeti yürüten kuruluşların akreditasyonu gerçekleştirilecek ve kamu nezdinde izlenebilir bir sistem kurulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret uBakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: 1

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: Özel politika gerektiren gruplar için aktif işgücü programları düzenlenecek ve bu grupların özel sektörde istihdamlarına aracılık edilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralk 2021
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: İşsizlerin profil, beceri, beklenti ve istihdam edilebilmelerini engelleyen unsurlarin tespit edilmesi ve bu kişilere yönelik özelleştirilmiş politikaların uygulanmasına yönelik İşsiz Profil Envanteri Araştırması yapılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güclö Toplum: √

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: İŞKUR tarafından sunulan eğitimlere oluşturulacak dijital kütüphane vasıtasıyla erişim imkânı sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Yeni Normal: √

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: Etkili danışmanlık hizmetleri ile genclerin kariyer planlamalarına destek verilerek eğitim sonrası işgücü piyasasına girişleri kolaylaştırılacak, bu kapsamda staj portali kurulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: Ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda mesleki ve teknik eğitim sisteminin yapısı güçlendirilecek, reel sektörün ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücü ihtiyacı sektörle iş birliği içinde karşılanacak, bu doğrultuda Ulusal Meslek Standartları ve Yeterlilikler belirlenecek, mesleki yeterlilik belgeli ve nitelikli işgücü sayısı artırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güclö Toplum: 1

İSGÜCÜ VE İSTİHDAM: Kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel mesleklerin tekrar canlandırılması ve bu kapsamda istihdam olanaklarının artırılması amacıyla yapılacak çalışmalar teşvik edilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
cee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağlıkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: -√

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM: Kayıt dışı istihdamla mücadelede etkinlik artırılacaktır.
Sorumlu Bakanhık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM: Çalışma izni kriterleri, yerel işgücü piyasasının korunmasına ve ekonomik büyümeye katkı sağlayacak şekilde yeniden belirlenecektir
Sorumlu Bakanhık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM: Sektörel farklılıklar göz önünde bulundurularak işyerlerindeki iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin etkinleştirilmesi için simülasyon, tahminsel modelleme gibi yeni nesil yöntemlerle is kazası ve meslek hastalıklarının önlenmesine ilişkin kapasite artırılacaktır.
Sorumlu Bakanhık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

İŞGÜCÜ VE İSTİHDAM: Kamuda kadro ve pozisyonların iş tanımları yapılacak, çalışanların yetkinlikleri belirlenecek, norm kadro çalışmaları gerçekleştirilecek, is tanımı ve yetkinlikler dikkate alınarak norm fazlası personelin yeniden yerleştirilmesi yapılacak, hedef ve yetkinlik bazlı performans değerlendirme sistemi oluşturularak başarılı personelin ödüllendirilmesini sağlayacak Kamu İnsan Kaynakları Yönetim Sistemi kurulacaktır.
Sorumlu Bakanhık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ: Kamu düzenini ve güvenliğini tehdit eden olayların öngörülmesi ve önlenmesi için bilişim teknolojilerinin etkin şekilde kullanılacağı projeler hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: İçişleri Bakanlığı
e Tamamlanna Tarihi: Aralık 2021
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: 1

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ: Afetlerle daha etkin müdahale için toplumun farkındalığı artırılacak, kesintisiz ve güvenli haberleşme altyapısı kurulacak ve afet risklerinin belirlenmesi ve azaltılması için planlama çalışmaları yürütülecektir.
Sorumlu Bakanlık: İçişleri Bakanlığı
e Tamamlanna Tarihi: Aralık 2023
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Yeni Normal: J

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ: Nüfus hizmetlerinde kullanılan sistem ve uygulama yazılımlarının yerli ve milli üretim kapsamında dijital dönüşümü sağlanacak, Biyometrik Veri Sistemi hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: İçişleri Bakanlığı
e Tamamlanna Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

KAMU DÜZENİ VE GÜVENLİĞİ: Siber tehditlerin etkilerinin azaltilmasi, ulusal sevivede gerekli önlemlerin alınması güvenli bir ulusal siber ortamın oluşturulması ve ülkemizin siber güvenlik alanında uluslararası seviyede en üst sıralarda yer almasını teminen 2020-2023 Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
e Tamamlanna Tarihi: Aralık 2023
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √



SAĞLIK: Kanser, kronik ve nadir hastalıkların erken tanı ve tedavisi ile önlenmesinde etkin, özgün ve katma değeri olan ürünlerin gelistirilmesi için kişisel ve dönüşümsel tıp alanında uygulamali projeler hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
ee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

SAĞLIK: Geleneksel ve tamamlayıcı tip uygulamalarının kanıta dayalı bir şekilde sağlık sistemine entegrasyonu sağlanacak, klinik araştırma kapasitesi artırılarak inovasyon ve Ar-Ge altyapısı güçlendirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
ee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: 1
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

SAĞLIK: Ülkemizdeki yaşlı bireylerin tıbbi bakım ihtiyacının tespit edilmesi ve yaşlılıkta tani, tedavi ve izleme hizmetlerinin uygun ve etkin işlemesinin sağlanması amacıyla Türkiye Yaşlılık ve Sağlık Araştırması yapılacak ve Yaşlı İzlem Projesi hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
ee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

SAĞLIK: Akılcı ilac kullanımı konusunda farkındalık ve izleme-değerlendirme faaliyetleri yürütülerek ilaç kullanımının optimize edilmesi ve ilaç maliyetlerinin azaltilması konusunda projeler uygulamaya konulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
ee Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: Y

SAĞLIK: Sağlık hizmetlerinin dijitalleşmesi ve uzaktan sağlık hizmeti sunulabilmesine imkan sağlayacak teletıp uygulamaları hayata geçirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
ee Tamamlanma Tarihi: Haziran 2023
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √
Yeni Normal: 1

TA: mt n   d alternatif su ürünleri yetiştiriciliğinde tür ceşitliliği artırılacak ve kapalı devre su ürünü yetiştiricilik sistemi yaygınlaştırılacaktır.
P: e Orman Bakanlığı
e C: Aralık 2021

TA: Mera, yaylak ve kışlakların tespit ve tahdit çalışmaları tamamlanacak ve islah çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.
P: Tarim ve Orman Bakanlığı
e C: Aralık 2023
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TA: Depreme dayanıklılığı ve isı yalıtımını artırmak, çevre dostumalzemelerin kullanımını yaygınlaştırmak için inşaat sektöründe e yapısal ahşap kullanımı artırılacak, endüstriyel ve ekonomik değeri olan ağaçların dikimi yaygınlaştırılacaktır.
P: Tarim ve Orman Bakanlığı
e C: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: Y
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TA: Yabani zeytin ve menengiç ağaçları aşılanarak üretime kazandırılacak ve bu ağaçların yetiştiği bölgelerde yaşayan kişilere ürünleri toplayıp satma imkânı verilerek ilave gelir elde etme imkânı sağlanacaktır.
P: Tarım ve Orman Bakanlığı
e C: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: J
Sağlkh ve Sürdürülebilir Büyüme: J
Daha Adaletli Paylaşım: √

TA: Gıda ürünlerinde taklit ve tağşiş ile mücadele artırılarak gıda güvenilirliği sağlanacak, denetimlerin etkinleştirilmesi amacıyla gida denetçisi uygulaması başlatılacaktır.
P: Tarım ve Orman Bakanlığı
e C: Aralık 2023
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

TARIM: Tarım ürünlerinde arz ve rekolte tahminlerinin sağlıklı yapılmasına imkân veren erken uyarı sistemi çalışmalarına devam edilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022

TARIM: Örtü altı üretim kapasitesini artıracak teknolojik ve verimli seraların kurulumu çalışmaları sürdürülecektir.
Sorumlu Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: I
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TARIM: Kenevir ve tibbi/aromatik bitkiler basta olmak üzere katma değeri ve stratejik önemi yüksek tarımsal faaliyetlere yönelik birim alandan yüksek verim alınması için çalışmalar yapılarak kırsal alanda refah yükseltilecek ve istikrarlı gıda arzı sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletti Paylaşım: √

TARIM: Hayvan sağlığının korunmasına yönelik tedbirler artırılacak, verli ilaç ve aşı üretimi çalışmaları hızlandırılacak, üretimin ve verimliliğin artırılması için yerli ırkların muhafaza ve islah çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Tarim ve Orman Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TARIM: Hayvanlardan insanlara bulasan hastaliklara karşı hazırlık seviyesini artırmak için Zoonoz Hastalıkları Araştırma Enstitüsü kurulacak, tedaviye yönelik kullanımlarının yanı sıra gıda ve tarımda biyolojik kontrol maddesi olarak kullanılan bakteriyofajların yerli üretimi icin bir Ar-Ge merkezi olarak Faj Enstitüsü açılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Tarim ve Orman Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TARIM: Lisanslı depolarda depolanan tarım ürünleri için güvenilir tarım ürünleri piyasası oluşturulacak, söz konusu ürünlerin anhık stok bilgisine erişilerek lisanslı depoculuğa konu tarımsal ürün piyasalarının takibi elektronik ortamda vapılabilecektir. Tarım ürünleri ticaretini geliştirmek için lisanslı depoculuk yaygınlaştırılarak lisanslı depo kapasitesi 10 milyon tonun üzerine çıkarılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
d e Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: √
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Büyüme: Y
Yeni Normal: V

TZA: a d a m m d d d Turizmi Envanteri çıkarılacak ve spor turizminin tanitimi kapsamında faaliyetler düzenlenecektir.
Pe: ae dr Spor Bakanlığı
ti: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

TZA: Milli Eğitim Bakanlığıyla imzalanan Mesleki ve Teknik Eğitimi Geliştirme İşbirliği Protokolü kapsamında Turizm Meslek Liselerinde okuyan öğrencilerin, sektörün ihtiyaç duyduğu yabancı diller olan İngilizce ve Rusça zorunlu; Almanca, Çince, Arapça ve Fransızca seçmeli olarak yoğunlaştırılmış dil eğitimi almaları ve turizm işletmelerinde yoğunlaştırılmış beceri eğitimi almaları sağlanacaktır.
Pe: Kültür ve Turizm Bakanlığı
ti: Aralık 2021

TZA: Üniversitelerle düzenlenecek protokoller çerçevesinde başta gastronomi ve kültür olmak üzere ilgili alanlarda öğrenim gören öğrencilerin turizm işletmelerinde staj yapmaları ve üniversitelerle işletmeler arası işbirliğinin artırılması sağlanacaktır.
Pe: Kültür ve Turizm Bakanlığı
ti: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağhkl ve Sürdürülebilir Büyüme: 1

TZA: Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin içinde bulunduğu Uzak Doğu pazarında Güvenli Turizm Sertifikasyonu duyuruları yapılacak uçuş hatlarının açılışına bağlı olarak tanıtım faaliyetleri yürütülecektir.
Pe: Kültür ve Turizm Bakanlığı
ti: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkl ve Sürdürülebilir Büyüme: √

TZA: Arkeolojik kazılar tüm yıla yayılarak ortaya çıkarılan yeni ziyaret noktaları, ören yerleri, tarihi ve kültürel eserler turizme kazandırılacaktır.
Pe: Kültür ve Turizm Bakanlığı
ti: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: 1
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

TZA: Türkiye'nin ve İstanbul'un kültür r sanat etkinliklerine ev sahipliği yapacak, Galata- Port'tan Taksim Meydanı'na uzanan Beyoğlu Kültür Yolu Projesi hayata geçirilecektir.
Pe: Kültür ve Turizm Bakanlığı
ti: Ekim 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkl ve Sürdürülebilir Büyüme: I
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: 1

TURİZM: Sağlık Turizmi Portali vasıtasıyla dijital ortamda sağlık tesislerimizin profil, branş ve tibbi kadro bilgilerivle tanıtımı vapılacak, bu savede tüm hasta-hastane iletişimi ve rezervasyonları portal üzerinden yapılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlği
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

TURİZM: Bakanlıklarla işbirliği yapılarak Türkiye'nin vize uygulaması yaptığı ülkelerden gelen sağlık turistlerine vize kolaylığı sağlayacak mekanizma hayata geçirilecek, sağlık turistlerinin karşılanması ve yönlendirilmesi amacıyla havalimanları ve sınır kapılarında Sağlık Turizmi Karşılama ve Danışma Birimleri oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkh ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: √

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Türkive'deki tıbbi cihaz sektörünün istihdam ve üretim payının artırılmasına katkı sağlamak amacıyla ihracat ve iç pazar odaklı inovatif bir iş ortamı oluşturulacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Ekim 2022
Ekonomik Dengelenme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Elektrik enerjisi üretiminde kullanılan yazılım, bilişim ve otomasyon gibi ürün ve hizmetlerin yerlilik oranı artırılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: 1
ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Nükleer teknoloji alanında Ar-Ge calışmaları yapılarak ülkemizde nükleer alanda yerli yenilikçi teknolojiler geliştirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: √
ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: 1

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Nadir Toprak Elementlerinin cevherden ve atıklardan elde edilme teknolojileri geliştirilerek; enerji, sağlık, otomotiv ve elektronik başta olmak üzere birçok sektörde ileri teknolojik ürünlerin elde edilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: Y
ve Sürdürülebilir Büyüme: J

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Ülkemizin test, sertifikasyon, belgelendirme ve uygunluk değerlendirme alanlarında etkinliğinin artırılmasına yönelik olarak Türk Standardları Enstitüsü'nün teknik altyapısı güçlendirilecektir.
Sorumlu Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: √
ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Potansivel üretici-ihracatcı firmalar, tüm illeri kapsayacak şekilde, il bazlı olarak tespit edilecek ve bu firmaların ihracatçıya dönüşümü için gerekli yönlendirme, mentorluk ve destekler sağlanacaktır.
Sorumlu Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
rene Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: I
ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: İhracatta devamlılığı bulunmayan firmalara özel olarak makine öğrenmesi ve davranıs bilimlerini temel alan caliısmalar vapılacak, bövlece ihracatı bırakacak/ara verecek firmalar önceden tahmin edilecek ve aralıkl olarak ihracat yapan firmaların sürekliliğini sağlamaya yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu Bakanhık: Ticaret Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: J

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Ülkemizin demiryolu yolcu ve yük taşımacılığının gelişimiyle uyumlu olarak elektrikli ana hat lokomotifi, demiryolu araçları ve dizel motor yerli ve milli olarak tasarımı yapılarak üretilecektir.
Sorumlu Bakanhık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Aralık 2023
Ekonomik Dengelenme: J
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylaşım: Y
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: Y

YERLİ VE YENİLİKCİ ÜRETİM: Mobil haberleşme sektöründe altyapı yatırımlarında yerli ürün kullanımı artırılacaktır.
Sorumlu Bakanhık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
C Tamamlanma Tarihi: Ocak 2023
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: I
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli Insan Gücü ve Güçlü Toplum: J

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla)
2019: 4.320
2020n): 4.851
2021(2): 5.644
2022(2): 6.310
2023(2): 7.021

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla)
2019: 761
2020n): 702
2021(2): 735
2022(2): 801
2023(2): 875

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kişi Başına Gelir (GSYH, Dolar)
2019: 9.213
2020n): 8.381
2021(2): 8.661
2022(2): 9.317
2023(2): 10.033

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH Büyümesi (Reel, %)
2019: 0,9
2020n): 0,3
2021(2): 5,8
2022(2): 5,0
2023(2): 5,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Tüketim)
2019: 2,1
2020n): 1,1
2021(2): 4,5
2022(2): 4,4
2023(2): 4,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu Özel Toplam Sabit Sermaye Yatırımı®
2019: 4,8
2020n): 5,2
2021(2): -2,2
2022(2): 2,3
2023(2): 1,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: 1,7
2019: 0,4
2020n): 5,7
2021(2): 4,8 7,0
2022(2): 4,6 7,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: -12,4
2019: -2,2
2020n): 6,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu
2019: -27,9 -10,0
2020n): -0,2
2021(2): 14,2 5,1
2022(2): -7,2
2023(2): 8,4

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Yurtiçi Tasarruf / GSYH
2019: 26,0
2020n): 24,9 -1,6
2021(2): Kamu
2022(2): 0,0 26,0 1,2
2023(2): -3,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Özel
2019: 28,3
2020n): 26,5
2021(2): 28,0
2022(2): 29,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Yatırım-Tasarruf Farki/GSYH)
2019: -3,5
2020n): -1,8
2021(2): -0,6
2022(2): 0,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu
2019: -3,5
2020n): -6,3
2021(2): -5,2 3,3
2022(2): -4,4
2023(2): -4,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Özel
2019: 4,7
2020n): 2,8
2021(2): 3,9
2022(2): 4,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Yurtiçi Talep Katkısı
2019: -1,5
2020n): 5,3
2021(2): 3,8
2022(2): 4,9 0,2
2023(2): 4,8

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Net İhracatın Büyümeye Katkısı
2019: 2,4
2020n): -5,0
2021(2): 2,0
2022(2): 0,2

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: ISTIHDAM

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Nüfus (Yıl Ortasi, Bin Kişi)
2019: 82.579
2020n): 83.710
2021(2): 84.856
2022(2): 86.017
2023(2): 87.195

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İsgücüne Katılma Oranı (%)

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İstihdam Düzeyi (Bin Kişi)
2019: 28.080
2020n): 26.733
2021(2): 28.331
2022(2): 29.496
2023(2): 30.742

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İstihdam Oranı (%)
2019: 45,7
2020n): 42,7
2021(2): 44,6
2022(2): 45,6
2023(2): 46,7

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İşsizlik Oranı (%)
2019: 13,7
2020n): 13,8
2021(2): 12,9
2022(2): 11,8
2023(2): 10,9

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: DIS TICARET (GTS)

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İhracat (fob) (Milyar Dolar)
2019: 180,8
2020n): 165,9
2021(2): 184,0
2022(2): 198,0
2023(2): 214,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İthalat (cif) (Milyar Dolar)
2019: 210,3
2020n): 204,0
2021(2): 223,3
2022(2): 240,0
2023(2): 256,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Ham Petrol Fiyati - Brent (Dolar/Varil)
2019: 64,0
2020n): 42,4
2021(2): 52,0
2022(2): 56,2
2023(2): 57,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Enerji İthalatı (Milyar Dolar)
2019: 41,7
2020n): 29,6
2021(2): 36,9
2022(2): 40,5
2023(2): 40,8

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Dis Ticaret Dengesi (Milyar Dolar)
2019: -29,5
2020n): -38,1
2021(2): -39,3
2022(2): -42,0
2023(2): -42,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Dış Ticaret Hacmi / GSYH (%)
2019: 51,4
2020n): 52,7
2021(2): 55,4
2022(2): 54,7
2023(2): 53,7

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: CARI İSLEMLER DENGESI

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Seyahat Gelirleri (Milyar Dolar)
2019: 29,8
2020n): 10,3
2021(2): 19,8
2022(2): 29,8
2023(2): 35,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
2019: 8,8
2020n): -24,4
2021(2): -13,9
2022(2): -5,4
2023(2): 1,3

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
2019: 1,2
2020n): -3,5
2021(2): -1,9
2022(2): -0,7
2023(2): 0,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Altın Hariç Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
2019: 18,1
2020n): -3,3
2021(2): -4,6
2022(2): 3,4
2023(2): 9,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Altın Hariç Cari İşlemler Dengesi /GSYH (%)
2019: 2,4
2020n): -0,5
2021(2): -0,6
2022(2): 0,4
2023(2): 1,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: ENFLASYON

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH Deflatörü
2019: 13,9
2020n): 11,9
2021(2): 9,9
2022(2): 6,4
2023(2): 5,9

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: TÜFE Yıl Sonu % Değişim
2019: 11,8
2020n): 10,5
2021(2): 8,0
2022(2): 6,0
2023(2): 4,9
Not: (1) Gerçekleşme tahmini, (2) Program, (3) Zincirlenmiş hacim endeksi, yüzde değişme, (4) Toplam tasarruf-yatırım farkı ile cari açık arasındaki fark, milli gelir hesaplamalarında ihracat ve ithalat ağırlıklıdöviz kuru kullanılmasindan kaynaklanmaktadır.


201.9: (Milyar TL)

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Harcamalar
201.9: 1.000,0
2020 (GT): 1.212,3
2021 (P): 1.346,1
2022 (P): 1.456,0
2023 (P): 1.573,4

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Hariç Harcamalar
201.9: 900,1
2020 (GT): 1.074,9
2021 (P): 1.166,6
2022 (P): 1.251,4
2023 (P): 1.355,3

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Giderleri
201.9: 99,9
2020 (GT): 137,4
2021 (P): 179,5
2022 (P): 204,6
2023 (P): 218,1

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Gelirler
201.9: 875,3
2020 (GT): 973,1
2021 (P): 1.101,1
2022 (P): 1.207,5
2023 (P): 1.326,1

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Genel Bütçe Vergi Gelirleri
201.9: 673,9
2020 (GT): 790,7
2021 (P): 922,7
2022 (P): 1.020,3
2023 (P): 1.121,7

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Diğer Gelirler
201.9: 201,4
2020 (GT): 182,4
2021 (P): 178,4
2022 (P): 187,2
2023 (P): 204,4

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Bütçe Dengesi
201.9: -124,7
2020 (GT): -239,2
2021 (P): -245,0
2022 (P): -248,5
2023 (P): -247,3

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Dışı Denge
201.9: -24,8
2020 (GT): -101,8
2021 (P): -65,5
2022 (P): -43,9
2023 (P): -29,2

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Program Tanımli Harcamalar
201.9: 900,1
2020 (GT): 1.074,9
2021 (P): 1.166,6
2022 (P): 1.251,4
2023 (P): 1.355,3

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Program Tanımlı Gelirler
201.9: 769,6
2020 (GT): 895,8
2021 (P): 1.042,7
2022 (P): 1.157,7
2023 (P): 1.275,1

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Program Tanımlı Denge

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Harcamalar
201.9: 23,1
2020 (GT): 25,0
2021 (P): 23,8
2022 (P): 23,1
2023 (P): 22,4

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Hariç Harcamalar
201.9: 20,8
2020 (GT): 22,2
2021 (P): 20,7
2022 (P): 19,8
2023 (P): 19,3

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Giderleri
201.9: 2,3
2020 (GT): 2,8
2021 (P): 3,2
2022 (P): 3,2
2023 (P): 3,1

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Gelirler
201.9: 20,3
2020 (GT): 20,1
2021 (P): 19,5
2022 (P): 19,1
2023 (P): 18,9

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Genel Bütçe Vergi Gelirleri
201.9: 15,6
2020 (GT): 16,3
2021 (P): 16,3
2022 (P): 16,2
2023 (P): 16,0

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Diğer Gelirler
201.9: 4,7
2020 (GT): 3,8
2021 (P): 3,2
2022 (P): 3,0
2023 (P): 2,9

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Bütçe Dengesi
201.9: -2,9
2020 (GT): -4,9
2021 (P): -4,3
2022 (P): -3,9
2023 (P): -3,5

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Faiz Dışı Denge
201.9: -0,6
2020 (GT): -2,1
2021 (P): -1,2
2022 (P): -0,7
2023 (P): -0,4

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Program Tanımli Harcamalar
201.9: 20,8
2020 (GT): 22,2
2021 (P): 20,7
2022 (P): 19,8
2023 (P): 19,3

EK TABLO 2: MERKEZI YÖNETIM BÜTÇESI: Program Tanımlı Gelirler
201.9: 17,8
2020 (GT): 18,5
2021 (P): 18,5
2022 (P): 18,3 -1,5
2023 (P): 18,2
T: Gerçekleşme Tahmini P: Program 


(1) Kamu kesimi; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kurum ve kuruluşlar, mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluşları ile GSS, fonlar, döner sermayeler, İşsizlik Sigortası Fonu (Esnaf Ahilik Sandığı dâhil)ve KiT'lerden oluşmaktadır.

GT: Gerçekleşme Tahmini P: Program 

2020 (GT): (Milyar TL)

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Kamu Kesimi
2019: -158,0
2020 (GT): -246,4
2021 (P): -146,5
2022 (P): -99,7
2023 (P): -85,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2019: -150,3
2020 (GT): -244,4
2021 (P): -138,0
2022 (P): -95,1
2023 (P): -86,0

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Merkezi Yönetim Bütçesi
2019: -130,5
2020 (GT): -179,1
2021 (P): -123,9
2022 (P): -93,6
2023 (P): -80,2

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Mahalli İdareler
2019: -4,4
2020 (GT): -3,9
2021 (P): -3,5
2022 (P): -5,7
2023 (P): -12,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2019: -1,5
2020 (GT): -1,4
2021 (P): -1,8
2022 (P): -0,3
2023 (P): 0,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu **
2019: -12,9
2020 (GT): -55,1
2021 (P): -6,0
2022 (P): 7,0
2023 (P): 8,7

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşları
2019: -21,1
2020 (GT): -14,7
2021 (P): -22,8
2022 (P): -33,2
2023 (P): -42,5

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2019: 23,2
2020 (GT): 12,6
2021 (P): 22,8
2022 (P): 33,2
2023 (P): 42,5

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2019: -3,1
2020 (GT): -2,8
2021 (P): -2,9
2022 (P): -2,5
2023 (P): -2,4

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): KİT'ler
2019: -7,7

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Kamu Kesimi
2019: -3,7
2020 (GT): -5,1
2021 (P): -2,6
2022 (P): -1,6
2023 (P): -1,2

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2019: -3,5
2020 (GT): -5,0
2021 (P): -2,4
2022 (P): -1,5
2023 (P): -1,2

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Merkezi Yönetim Bütçesi
2019: -3,0
2020 (GT): -3,7
2021 (P): -2,2
2022 (P): -1,5
2023 (P): -1,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Mahalli İdareler
2019: -0,1
2020 (GT): -0,1
2021 (P): -0,1
2022 (P): -0,1
2023 (P): -0,2

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2019: 0,0
2020 (GT): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0
2023 (P): 0,0

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu **
2019: -0,3
2020 (GT): -1,1
2021 (P): -0,1
2022 (P): 0,1
2023 (P): 0,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşları
2019: -0,5
2020 (GT): -0,3
2021 (P): -0,4
2022 (P): -0,5
2023 (P): -0,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2019: 0,5
2020 (GT): 0,3
2021 (P): 0,4
2022 (P): 0,5
2023 (P): 0,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2019: -0,1
2020 (GT): -0,1
2021 (P): -0,1
2022 (P): 0,0
2023 (P): 0,0

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLIKAMU KESİMÍ GENEL DENGESİ (1): KİT'ler
2019: -0,2
2020 (GT): 0,0
2021 (P): -0,1
2022 (P): -0,1
2023 (P): 0,0
* Faiz gelirleri ve giderleri, özelleştirme gelirleri, kamu bankaları kâr payları ve bazı özellikli gelirler ile giderler hariç tutularak hesaplanmaktadır.

** Esnaf Ahilik Sandığı dâhildir.
GT: Gerçekleşme Tahmini P: Program 

2020 (GT): : 8,9

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Harcanabilir Geliri
2019: 10,9
2020 (GT): 8,2
2021 (P): 8,9
2022 (P): 9,0
2023(P): 9,3

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Tüketimi
2019: -10,9
2020 (GT): -11,4
2021 (P): -10,5
2022 (P): -10,3
2023(P): -10,0

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Tasarrufu
2019: 0,0
2020 (GT): -3,2
2021 (P): -1,6
2022 (P): -1,2
2023(P): -0,7

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Yatırımı
2019: -3,5
2020 (GT): -3,2
2021 (P): -3,6
2022 (P): -3,2
2023(P): -3,3

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Tasarruf Yatırım Farkı
2019: -3,5
2020 (GT): -6,3
2021 (P): -5,2
2022 (P): -4,4
2023(P): -4,0

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Kamu Kesimi Özelleştirme Geliri
2019: 0,1
2020 (GT): 0,1
2021 (P): 0,2
2022 (P): 0,2
2023(P): 0,1

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Vergi Yükü (Sos. Güv. Primleri Dâhil) (1)
2019: 23,0
2020 (GT): 23,4
2021 (P): 23,6
2022 (P): 23,5
2023(P): 23,4

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DIĞER GÖSTERGELER: Vergi Yükü (Sos. Güv. Primleri Hariç) (1)
2019: 16,0
2020 (GT): 16,7
2021 (P): 16,7
2022 (P): 16,6
2023(P): 16,4 41,8
(1) Red ve iadeler hariçtir.
GT: Gerçekleşme Tahmini P: Program 

2020 (GT): (Milyar TL)

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Gelirler
2019: 1.429,9
2020 (GT): 1.577,8
2021 (P): 1.791,4
2022 (P): 1.970,6
2023 (P): 2.177,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Vergiler
2019: 686,3
2020 (GT): 806,3
2021 (P): 939,9
2022 (P): 1.039,2
2023 (P): 1.142,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Vergi Dışı Normal Gelirler
2019: 81,0
2020 (GT): 83,3
2021 (P): 95,0
2022 (P): 106,9
2023 (P): 118,9

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faktör Gelirleri
2019: 261,2
2020 (GT): 262,1
2021 (P): 246,2
2022 (P): 249,4
2023 (P): 269,4

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Sosyal Fonlar
2019: 396,3
2020 (GT): 421,7
2021 (P): 500,3
2022 (P): 565,2
2023 (P): 636,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Özelleştirme Gelirleri
2019: 5,1
2020 (GT): 4,4
2021 (P): 10,0
2022 (P): 10,0
2023 (P): 10,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Harcamalar
2019: 1.561,3
2020 (GT): 1.871,7
2021 (P): 2.047,7
2022 (P): 2.220,4
2023 (P): 2.429,4

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Dışı Harcamalar
2019: 1.453,0
2020 (GT): 1.724,9
2021 (P): 1.857,5
2022 (P): 2.004,2
2023 (P): 2.199,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Cari Harcamalar
2019: 712,6
2020 (GT): 860,7
2021 (P): 902,5
2022 (P): 965,5
2023 (P): 1.043,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Yatırım Harcamaları
2019: 115,2
2020 (GT): 125,7
2021 (P): 148,1
2022 (P): 149,8
2023 (P): 179,5

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Transfer Harcamaları
2019: 625,1
2020 (GT): 738,5
2021 (P): 806,9
2022 (P): 888,9
2023 (P): 975,9

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Stok Değişim Fonu
2019: 0,0
2020 (GT): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0
2023 (P): 0,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Harcamaları
2019: 108,3
2020 (GT): 146,8
2021 (P): 190,2
2022 (P): 216,2
2023 (P): 230,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Genel Devlet Dengesi
2019: -131,4
2020 (GT): -293,9
2021 (P): -256,3
2022 (P): -249,8
2023 (P): -252,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Giderleri Hariç Denge
2019: -23,1
2020 (GT): -147,1
2021 (P): -66,1
2022 (P): -33,6
2023 (P): -22,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Özelleştirme Gelirleri Hariç Denge
2019: -136,4
2020 (GT): -298,2
2021 (P): -266,3
2022 (P): -259,8
2023 (P): -262,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Gid. ve Özel. Gel. Hariç Denge
2019: -28,1
2020 (GT): -151,4
2021 (P): -76,1
2022 (P): -43,6
2023 (P): -32,0

2019: 1,7 31,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Gelirler
2019: 33,1
2020 (GT): 32,5
2021 (P): 31,7
2022 (P): 31,2
2023 (P): 31,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Vergiler
2019: 15,9
2020 (GT): 16,6
2021 (P): 16,7
2022 (P): 16,5
2023 (P): 16,3

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Vergi Dışı Normal Gelirler
2019: 1,9
2020 (GT): 1,7
2021 (P): 1,7
2022 (P): 1,7
2023 (P): 1,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faktör Gelirleri
2019: 6,0
2020 (GT): 5,4
2021 (P): 4,4
2022 (P): 4,0
2023 (P): 3,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Sosyal Fonlar
2019: 9,2
2020 (GT): 8,7
2021 (P): 8,9
2022 (P): 9,0
2023 (P): 9,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Özelleştirme Gelirleri
2019: 0,1
2020 (GT): 0,1
2021 (P): 0,2
2022 (P): 0,2
2023 (P): 0,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Harcamalar
2019: 36,1
2020 (GT): 38,6
2021 (P): 36,3
2022 (P): 35,2
2023 (P): 34,6

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Dışı Harcamalar
2019: 33,6
2020 (GT): 35,6
2021 (P): 32,9
2022 (P): 31,8
2023 (P): 31,3

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Cari Harcamalar
2019: 16,5
2020 (GT): 17,7
2021 (P): 16,0
2022 (P): 15,3
2023 (P): 14,9

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Yatırım Harcamaları
2019: 2,7
2020 (GT): 2,6
2021 (P): 2,6
2022 (P): 2,4
2023 (P): 2,6

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Transfer Harcamaları
2019: 14,5
2020 (GT): 15,2
2021 (P): 14,3
2022 (P): 14,1
2023 (P): 13,9

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Stok Değişim Fonu
2019: 0,0
2020 (GT): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0
2023 (P): 0,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Harcamalanı
2019: 2,5
2020 (GT): 3,0
2021 (P): 3,4
2022 (P): 3,4
2023 (P): 3,3

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Genel Devlet Dengesi
2019: -3,0
2020 (GT): -6,1
2021 (P): -4,5
2022 (P): -4,0
2023 (P): -3,6

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Giderleri Hariç Denge
2019: -0,5
2020 (GT): -3,0
2021 (P): -1,2
2022 (P): -0,5
2023 (P): -0,3

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Özelleştirme Gelirleri Hariç Denge
2019: -3,2
2020 (GT): -6,1
2021 (P): -4,7
2022 (P): -4,1
2023 (P): -3,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ*: Faiz Gid. ve Özel. Gel. Hariç Denge
2019: -0,7
2020 (GT): -3,1
2021 (P): -1,3
2022 (P): -0,7
2023 (P): -0,5
* Genel devlet; merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki kurum ve kuruluşlar, mahalli idareler, sosyal güvenlik kuruluşlari, genel sağlık sigortasi, fonlar, İşsizlik Sigortası Fonu (Esnaf Ahilik Sandığı dâhil) ve döner sermayelerden oluşmaktadir.

GT: Gerceklesme Tahmini P: Program