Anayasa Mahkemesinin 25/10/2023 Tarihli ve 2023/53898 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-10-27

27 Ekim 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32352
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
ŞERAFETTİN CAN ATALAY BAŞVURUSU (2)
Başvuru Numarasi : 2023/53898Karar Tarihi : 25/10/2023
Başkan : Zūhtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldiz SEFERINOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportörler : Yunus HEPER Kübra ÇİFTÇİBaşvurucu : Şerafettin Can ATALAY Vekflleri : 1. Av. Fikret İLKİZ 2. Av. Evren İŞLER 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru; milletvekiliseçilerek yasama dokunulmazhığı kazanan başvurucunun yargilamada durma kararı verilmesi talebinin reddedilerek yargilamaya devam edilmesi nedeniyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkıın, tahliye talebinin reddedilmesi nedeniyle de kişi hülrriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
I. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/7/2023 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin 

Bölüm tarafından yapıimasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.
4. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanhığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.

5. Ikinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
IIL OLAY VE OLGULAR 
6.Başvuru formu ve eklerinde ifade ediłdiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
7. Bir avukat olan başvurucu; Taksim Yayalaştırma Projesini protesto etmek amacıyla 28 Mayıs - 30 Ağustos 2013 tarihleri arasında Gezi Parkında düzenlenen eylemlerin Ülke çapında kitlesel şiddet olaylarına dönūşmesi nedeniyle yürütülen ve Gezi Parkı Davasıolarak bilinen ceza davasının sekiz sanığından biridir.

8. Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince görülen sõz konusu davada, başvurucu hakkında Türkiye Cumhurtyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasım engellemeye teşebbüs suçundan 25/4/2022 tarihinde mahkümiyet kararı verilmiş;başvurucunun suçu yardım etme niteliğinde görülerek 18 yıl hapis cezası ile cezalandırımasıa ve hükümle birlikte tutuklanmasına karar verilmiştir. Başvurucunun anılan karara yönelik istinaf başvurusu tahliye talebiyle birlikte, Bölge Adliye Mahkemesinin 28/12/2022 tarihli kararryla reddedilmiştir.

9. Anılan karar Yargitay 3. Ceza Dairesinde temyiz incelemesindeyken başvurucu 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde Türkiye Işçi Partisi 28.Dönem Hatay milletvekili olarak seçilmiştir. Başvurucu, milletvekili seçilmesi nedeniyle yasama dokunulmazlığına sahip olduğunu belirterek ilgili Ceza Dairesinden Anayasa'nın 83.maddesi gereğince durma kararı verilmesini ve tahliye edilmesini talep etmiştir.Başvurucunun bu talebi, işin esası bilahare incelenmek üzere münhasıran Dairenin,13/7/2023 tarihli kararıyla incelenmiş ve reddedilmiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Yasama dokunulmazlığına getirilen Ükinci istisna ise soruşturmasına başlanulmışolmak kaydıyla Anayasanın 14 ūncu maddestndeki durumlardır. Anayasanın 14 uncümaddesi 03.10.2001 gün 4709 saylı Kamunla değiştirilmeden önce düşūnce özgürluğūne aykarı btrçok yasak bulunmaktaydı. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesinin 17 nci maddesine uyumun amaçlandiğı düzenlemeyle maddenin kapsamı daraltilmış ve anlaşılır hale getbibmiştir.

Anayasanın 14 üncu maddesinde sayilan durumların yasama dokunulmazlığıkapsamının dışında olması için bulunması gereken şartlar Anayasanın 83 uncü maddesinin 2. fikrasında belirtilmişttr, Buna göre:
i) Suçun Anayasanın 14. maddesinde saylan durumlarla ilglli olmasi,
ti) Suçun soruşturmasına seçimden ōnce başlanulmış olmasi,
iii)Yetkdli makamın, durumu hemen ve doğrudan doğruya TBMM'ye bildtrmesi gerekir.


Anayasanın 14 ' ūncü maddesinde doğrudan doğruya bir suç tanımı yapılmış, bir suçihdas edilmiş veya birtakım suç tipleri sayıimış değildir; ancak kavram, tike ve faaliyetler ile genel çerçeveye yer verilmiştir.

Temel hak ve hürriyetlerin kötiye kullanlamaması başlıkdı 14. madde tncelendiğinde kötüye kullanma olarak adlandrılan faaliyetler;
i) Devletin ülkest ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak,
ii) Insan hakdarına dayanan demokrattk ve latk Cumhuoiyeti oriadan kaldvrmay amaçlayan faaliyetlerde bulunmak,
iii) Devletin veya kiştlerin, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmestnt veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasımı amaçlayan bir faaltyette bulunmayı mümkün kalacak şekilde yorumlamak, şeklinde düzenlenmiştir.
Anayasa koyucu hangi suçların Anayasanın 14 üncü maddesi kapsamına gireceğine illşkin somut btr niteleme yapmamış, bunun kapsammu belirlenmestni bilinçli olarak yargıiçtihatlarına brrakmıştv. Anayasa Koyucunun tradesinin, milletvekiltnin, Türkiye Cumhuriyeti'ntn varlığına kasteden btr faaliyette bulunduğu takdirde dokunulmazlıktan yararlanmaya devam etmemesi gerektiğt yönünde olduğu açıktır.

Her ne kadar Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlioğlu ve Leyla Güven kararlarında 'Anayasa'nın 14. maddesinin birinci fikrastnun metninin Anayasa'nın 83.maddesinin ikinct fikrasında yer alan 'Anayasanın 14 üncu maddestndekd durumlar'ibarestni dolayısıyla da Anayasa'nın 14. maddesinin btrinci fikrası kapsamına girmest nedentyle yasama dakunulmazlığı dışında bırakulan suçlari salı yargı organlarının kararlarıyla anlamlı btr şekilde beltrlemeye ve böylece belirllilk ve ōngörülebiltrliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığı' ifade edilmtş tse de; Anayasa'nın 148.maddesi ile Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkanda Kanun'un 45vd. maddeleri gözetildiğınde asli görevt norm denetiml olan Anayasa Mahkemesi'nin bir anayasa hükmüne yönelik inceleme ve denetleme yetkistnin şekil bakımından denetleme lle sınırlı olduğu ve tall nitelikteki bireysel başvuru yolu ile bir anayasa hükmünün yürürlükaen kaldırılamäyacağı veya uygulanmasını olanaksiz hale gettrllemeyeceğı dtkate alındığında Anayasa Mahkemesintn mert anayasa normumu esastan iptal etme yetkisinin bulunmadığı,anayasa değiştklkderini sadece şekil bakımından inceleyip denetleyebildiğı ve bireysel başvuru yoluyla meri anayasa normunun uygulanmastnın ortadan kaldıracak veya işlevsiz hale gettrecek şekilde btr karar vermesinin hukuken mümkün olmadığı cihetle, Anayasa Koyucunun 14 üncü maddede blinçli olarak braknğı boşluğun maddede öngörülen faaltyetlerin devletin ülkesi ve milletiyle bōlünmez bütünlüğüne ve tnsan hakdarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyete yönelen tehdidin ağırlığı ile orantılı olacak btr biçimde içtihatta süreklilik ve istikar tlkeleri de gözetilerek yargı kararları ile doldurularak belirli hale getirilmesi ügill anayasa normumun yürürlüğümün ve işlevinin korunması bakımından hukuk devletinin btr gereğidir.

Beltrlilik ilkesi yalnızca kanuni belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki beltrliliğıfade etmektedtr, Buna göre hukuk kurallarının beltrllliğinin sağlanması yalnızca kamuni düzenleme tle sınırlanamaz. Normlara dayanarak eriştlebiltr, biltnebilir ve öngörülebilitr ntelikleri hatz olması koşuluyla mahkeme içtihatları tle de hukuki belirlilik sağlanablltr.
O halde çözülmesi gereken hukuki mesele hangi suçların Anayasa'nın 14.maddestndeki durumlar kapsamında değerlendtrtleceğine uişkindtr.

3713 saylı Terörle Mücadele Kanumunun Terör Tanımı' başlıklı 1 inci maddesine göre, terör; cebtr ve ştddet kullanarak; baska, korkutma, yıldırma, sindtrme veya tehdit yöntemlerinden birtyle, Anayasada beltrtilen Cumhuriyetin niteliklertni, siyasi, hukukd,sosyal, laik, ekonomik dizeni değişttrmek, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devlettnin ve Cumhuriyetin varliğun tehlikeye düşürmek, Devlet otortiesini zaafa uğratmak veja yıkmak veya ele geçirmek, temel hak ve hürriyetleri yok etmek, Devletin iç ve dış güvenliğini, kamu dizenini veya genel sağlığı bozmak amacıyla bir örgüte mensup kişi veya kişiler tarafindan girişilecek her türlü suç teşkil eden eylemlerdtr.Aynı Kanunun "Terör Suçları" başlıkdı 3 üncil maddesinde Ise 5237 saylı Türk Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddeleri ile 310 uncu maddesinin birinci filkrasında yazılı suçlar, mutlak ve asll nitelikte terör suçu olarak tanumlanmiştir.
5237 sayllı Kanun'un 'Anayasayı Ihlal' başlıkı 309. maddesi cebir ve şiddet kullanarak, Türkiye Cumhurtyeti Anayasasının öngördüğü düzeni ortadan kaldrmaya veya bu düzen yerine başka btr düzen getirmeye veya bu dizenin filen uygulanmasını önlemeye teşebbüs edenler hakkanda hapis cezasına hükmolunacağını bildtrmektedir. Kanumun ilgili madde gerekçesinde; 'Anayasanın Başlangic Kişmında aynen 'Millet tradestnin mutlak üstünlüğü; egemenliğin kaytsız şartsız Türk Milletine att olduğu ve bumu millet adına kullanmaya yetkili kalınan hiçbtr kişi ve kuruluşun bu Anayasada gösterilen hürriyeiçi demokrast ve bunun tcaplarıyla belirlenmiş hukuk dışına çrkamayacağı: Hiç bir faaliyettn Türk milli menfaatlerinin, Türk varlığın, Devleti ve ülkesiyle bölünmezliği esasının,Türklüğün tariht ve manevi değerlerini, Atatürk milltyetçiliği, tke ve inklapları ve medeniyetçiliğinin karşısında korunma göremeyeceğł ve laiklik tlkestnin gereği olarak kutsal din duygularının Devlet işlertne ve politikaya kestnlikle karıştirılmayacağı;'şekdtndeki ifade ile styasal tktidarın kuruluş ve tşleyişine egemen olması gereken tikeler gösterllmtş bulunmaktadı. Siyasal tktldarın kuruluşu ve tşleyıştne egemen olan bu ilkeleri içeren kuralların bütünü, Anayasal dizeni teşkil etmektedir. Bu madde ile korunmak tslenen hukukd yarar Anayasa dizentne egemen olan ilkelerdtr. Madde ile korunmak istenen hukuki yararın niteliği dikkate alınarak, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının öngördüğü düzen'ibaresi kullanımış böylece korunmak istenen hukukd yarara açklık gettrllmiştir.' şeklinde Ifadelere yer verilmişttr.
Keza 5237 saylı Kamun'un 'Hükümete karşı suç' başlıkdı 312 maddesi ceblr ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhurtyeti Hükumetini ortadan kaldrmaya veya görevlerini yapmasım kasmen veya tamamen engellemeye teşebbis edenler hakkunda hapis cezasına hükmolunacağını bildirmektedir. Kanunun ügill madde gerekçesinde: 'Madde metninde Türkiye Cumhuriyeti Devletinin egemenltk unsurumun oluştuğu üç güçten yönetim gücünütemsil eden Hükümetin ortadan kaldırılmasına veya bōyle olmamakla birlikte görevini yapmasını kasmen veya tamamen engellemeye teşebbus edilmesi ayrt bir suç olarak tanımlanmıştir. Bu suç tanımında da Anayasa dizentnin temel organlarından biri olan Hükümetin ortadan kaldırılmasına veya görevlerinin engellenmesine yönelik teşebbüse ait icra hareketlerini tam suç gibi cezalandirılmaktadır. Maddentn uygulamasına ilişkin diğer hususlar için Anayasayi ihlal ve Yasama organına karşı suça ilişkin maddelerin gerekçelerine bakalmalıdır' açıklamalarına yer verilmiştir.
Anayasa'nun 14. maddesinde 'devletin ülkesi ve milleriyle bölünmez bürünlüğünübozma' ve 'insan hakdarına dayanan demokratik ve laik Cumhurtyett ortadan kaldırmayıamaçlayan faaltyetlerde bulunma biçtminde' çerçevesi çizilen faaliyetlerin 3713 sayılıKanumun terör ve terör suçları tanımında tam da aynı kavram ve kurumlara vurgu yapldığıve 5237 saylı Kamunda düzenlenen anayasayı thlal suçumun unsurları ve madde gerekçestnde özellikle Anayasa'nın başlangıç hükümlerine yaptığı atf ve korunan hukuki 

yarar birlikte değerlendirdiğinde Anayasa'nın 14. maddesinin yargı organlarının kararlarıyla belirlillk ve öngörülebtlirliğı sağlayacak şekilde yorwmlamaya elverişli olmadığın değerlendirmek mümkün olmayıp, açık bir şekdlde 5237 saylı Türk Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddeleri ile 310 uncu maddesinin birinci fikrasında yazilı suçların Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında değerlendtrilmesi gerektiği kanaattne varılmıştır. Aksi takdirde Türkiye Cumhuriyeti'nin devleti ve millettyle bölünmez bütünlüğüne kasteden pek çok kanlı terör eylemini gerçekleştirdikleri için haklarmda yukarıda sayılan mutlak terör suçlarından soruşturma ve kovuşturma bulunup yakalanması mümkün olmayan ve karmızı bültenle aranan şahısların milletvekili seçilmesinin ve yemin ederek göreve başlamalarının önü açilır ki bu durumun hukuken isabetli olduğunu savunmak mümkün değildir.

Muhakeme engeli olan yasama dokumulmozlığı Meclis kararıyla veya 83 ünci maddenin 2. fikrasında ikd tstisna olarak getirilen ağır cezayı gerektiren suçüstü hali ve seçimden once soruşturmasına başlanımış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncu maddestndeki durumların varlığı halinde kendlliğinden ortadan kalkacaktır.
...
Samğın Üzerine atilı cebir ve ştddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükumetini ortadan kaldırmaya veya görevlerins yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs etme suçunun Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında yer alması ve soruşturmasına seçimden önce başlanmış olması dikkate almndığında Anayasa'nın 83 üncú maddesinin tkinct fikrasının ikinci cümlesi uyarınca yasama dokunulmazlığından faydalanamayacağıkanaatine varımakda yargılamanın genel usul hükümlerine göre devam etmesi gerektiği sonucuna ulaşımış ve aşağıdaki karar verilmiştir."
10. Başvurucu tarafindan söz konusu karara, Yargıtay 4. Ceza Dairesi nezdinde yapılan itiraz da anılan kararda isabetsizlik, usul ve yasaya aykırılık bulunmadığıgerekçesiyle ve oy çokluğuyla 17/7/2023 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.
11. Başvurucu nihai hükmü 18/7/2023 tarihinde δğrendikten sonra 20/7/2023tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

12. Sōz konusu bireysel başvuru inceleme aşamasındayken Yargitay 3. Ceza Dairesi 28/9/2023 tarihli kararıyla başvurucu hakkmdaki mahkūmiyet hükmünü onamıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK 
13. 26/9/2004 tarih ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun "Hükúmete karşı suç"kenar başlıklı 312, maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevlertni yapmasım kasmen veya tamamen engellemeye teşebbus eden kimseye ağırlaşturılmiş müebbet hapis cezası verilir."
I4. İlgili diğer mevzuat ve Yargıtay kararları için ayrıca bkz. Ömer Faruk Gergerlłoğlu [GK], B. No: 2019/10634, 1/7/2021, §§ 26-33; Leyla Güven [GK], B. No:2018/26689, 7/4/2022, §§ 43-50).


V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
15. Anayasa Mahkemesinin 25/10/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Seçilme ve Siyast Faaliyette Bulunma Hakkmm İhlal Edildiğine İlişkin Iddia Yönünden 

1. Başvurucunun İddtaları ve Bakanlık Görüşü
16. Başvurucu, yargilama devam ederken milletvekili seçilmiş olması nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisinden (TBMM) dokunulmazlığın kaldırıimasına dair parlamento kararı almıncaya kadar yargılamada durma kararı verilmesi gerektiği halde talebi reddedilerek yargılamaya devam edilmesinin seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkmın ihlali olduğunu ileri sürmtiştür. Başvurucu ayrıca Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlioğlu ve Leyla Güven kararlarında aynı konuyu nihai bir şekilde hükme bağladığını;ancak Yargitayın, durma talebinin reddine dair kararda Anayasa Mahkemesi kararlarından açık bir şekilde bahsettiği halde bu kararlara bilinçli bir şekilde uymadığını belirterek adil yargılanma hakkının da ihlal edildiğini iddia etmiştir.

17. Bakanlık 22/8/2023 tarihli görüşünde, Anayasa Mahkemesinin Omer Faruk Gergerlioğlu kararında, Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar kapsamında görülen bir suçnedeniyle yasama dokunulmazlığının bulunmadığı yöntınde karar verilirken yetkili hâkim veya Cumhuriyet savcısı tarafindan yapilacak değerlendirmenin usultinü belirlediğini,Yargıtay ilgili Dairesinin yargılamada durma kararı verilmesine yönelik talebi reddederken Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlioğlu kararında belirlediği usule uygun karar verdiğini belirtmiştir. Öte yandan, hangi suçların 14. madde kapsamındaki durumlara gireceğinin yargıkararlarıyla belirlenebileceğini, ayrica mevcut başvurunun Ömer Faruk Gergerlioğlu kararına konu olaydan farklı yönlerinin bulunduğunu, amılan karara konu olayda başvurucu terör örgütü propagandası yapma suçundan yargılanmakta iken mevcut başvuruda başvurucunun Türkiye Cumhuriyeti Hüikümetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasım engellemeye teşebbüs etme suçtndan yargılandiğını, Yargıtayın mevcut başvurudaki suçun 14, madde kapsamında olduğuna dair içtihadının istikrarlı olduğunu, bu durumun başvurucu tarafindan da öngörülebilir olduğunu ileri sürmüştür.

18. Başvurucu 2&/&/2023 tarihinde Bakanlık görüşüne karşı beyanında; demokratik hukuk devleti ilkelerine aykın olduğunu ileri sürdüğü Bakanlık görüşünün, hukuki değil siyasi bir görüş olduğunu belirterek başvuru formunda ileri sürdüiğü ihlal iddialarımıyinelemiştir.

2. Değerlendirme 
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olnayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucunun bu başlık altındaki şikâyetlerinin "Anayasa'nın Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması" kenar başlıklı 14. ve "Yasama dokumulmazlığı" kenar başlıklı 83.maddelerinin ışığında ve bir bütün olarak Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına altan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (Omer Faruk Gergerlioğlu, § 49).


20. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullamlamaması" kenar başlıkh 14. maddesi şõyledir:
"Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbtri, Devletin ülkesi ve millettyle bōlünmez bürünlüğünü bozmayı ve tnsan haklarına dayanan demokratik ve laik Cưmhuriyett ortadan kaldrmayı amaçlayan faaltyetler biçimınde kullanılamaz.
Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kişllere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürrtyetlerin yok edimestni veya Anayasada belirtilenden daha genis şekilde svurlandirımasım amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkun kalacak şekilde yorumlanamaz.

Bu hükümlere aykar faaltyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler,komunla düzenlentr."
21.Anayøsa'nın "Seçme, seçilme ve styasi faaltyette bulunma hakdarı" kenar başlıkl 67. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı ve dördtüncü fikrası şöyledir:
"Vatandaşlar, kanunda göstertlen şartlara uygun olarak … seçlime ve bağımsız olarak veya bir siyasi parti içinde siyasi faaltyette bulunma …. hakkına sahtpttr.
Bu hakdarın kullanılması kamunla dīzenlentr."
22.Anayasa'nın "Yasama dokumulmazlığı" kenar başlıklı 83. maddesi şöyledir:
"Türkye Büyuk Millet Meclisi üyelerl, Meclis çalışmalarındaki oy ve sözlertnden,Mecliste llert sürdükderi düşüncelerden, o oturumdaki Başkanlık Dłvanvın tekltfi üzerine Meclisce başka bir karar alınmadıkça bunları Meclis dışında tekrarlamak ve açığa vurmaktan sorumlu tutulamozlar.

Seçimden önce veya sonra btr suç işlediğı ileri sürülen btr milletvekili, Meclisin kararıolmadikça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargilanamaz. Ağur cezayıgerekairen suçüstü hali ve seçtmden önce soruşturmasına başlanımış olmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddestndeki durumlar bu hükmün dişındadır. Ancak, bu halde yetkili makam durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisine bildtrmek zorundadır.

Türkiye Büyük Millet Mecltsi üyesi hakkında, seçiminden önce veya sonra verilmiş btr ceza hükmünün yerine gettrilmest, üyelik sifatinın sona ermestne bvrakalır; üyelik süresince zamanaşumı Lşlemez.

Tekrar seçtlen mllletvekili hakkanda soruşturma ve kovuşturma, Meclisin yeniden dokaumulmazlığını kaldvrmasına bağlıdır.

Türkiye Büyük Millet Meclilstndekd siyasi parti gruplarınca, yasama dokunulmazlığı lle llglli görüşme yapılamaz ve karar alınamaz.'
a.Kabul Edflebillrlik Yönünden 
23. Milletvekillerinin yasama faaliyetine katılmasına yönelik müdahaleler Anayasa Mahkemesinin konu bakimmdan inceleme alanına girer (Mustafa Ali Balbay, B. No:2012/1272, 4/12/2013, § 123; Sebahat Tuncel, B. No: 2012/1051, 20/2/2014, §§ 5658; Kadri 

Enis Berberoğlu (2) [GK], B. No: 2018/30030, 17/9/2020, § 55; Ömer Faruk Gergerlioğlu,§§ 56-60).

24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuma karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
L Mädahalenln Varlığı
25. Anayasa Mahkemesi, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile ilgili genel ilkelere çok sayıda kararında yer vermiştir. Anayasa Mahkemesi, seçilme hakkının sadece seçimlerde aday olma hakkını değil aynı zamanda ilgilinin seçildikten sonra milletvekili sıfatryla temsil yetkisini filen kullanabilmesini de kapsadığımı kabul etmiş ve seçilmişmilletvekillerinin yasama faaliyetine katılmasına yönelik sınırlamaların onların seçilme haklarına ve dolayısıyla siyasi faaliyette bulumma hakkına yönelik birer müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşmıştır (diğerleri arasindan bkz. Mustafa Ali Balbay, § 132; Mustafa Hamarat [GK], B. No: 2015/19496, 17/1/2019, § 39; Kadri Enis Berberoğlu (2), §§ 61, 62). Nitekim Gergerlioğlu kararında da Anayasa Mahkemesi, bir ceza mahkemesinde yargılanmakta iken milletvekili seçilerek yasama dokunulmazlığını kazanan başvurucunun hukuksal durumunu incelemiş ve durma kararı verilmeyerek yargılamaya devam edilmesinin başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına müdahale oluşturduğuna karar vermiştir (Ömer Faruk Gergerlioğlu, §69).

26. Eldeki olayda başvurucu, 14/5/2023 tarihinde yapılan 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi'nde milletvekili seçilmiştir. Dolayısryla başvurucunun genel olarak yusama dokunulmazlığına sahip olduğu konusunda kuşku bulunmamaktadır. Bununla birlikte başvurucunun durumunun Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer verilen istisna kapsamında olduğu gerekçesiyle yargılamaya devam edilmiş ve tutukluluk halinin devamına karar verilmiştir. Başvurucu, milletvekili seçildikten sonra tahliye edilmediğinden TBMM'de yemin edememiş ve milletvekilliği görevini filen yerine getirememiştir. Bu görevin yerine getirilmesine engel olan tutukluluk halinin milletvekili olarak siyasi faaliyet ve temsil hakkınıengeliemiş olması da seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına ayrıca bir mūdahale teşkil etmektedir (yasama dokunuImazlığı mūessesesine ve yasama dokunulmazlığı kapsamına giren yargılama işlemlerine ilişkin ayrıntılı açıklamalar için bkz Ömer Faruk Gergerlioğlu,§§ 61-68). Dolayısryla yargılamaya ve tutukluluk halinin devamına karar verilmesiyle birlikte başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkıa müdahale edilmeye başlandığıkabul edilmiştir.

iiMüdahalenin İhlal Olnşturup Oluşturmadığı
27. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sıırlanması" kenar başlıklı 13, maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'mın 67. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürrtyetler, Özlerine dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde beltrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla smırlanabiltr. Bu sinırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve láik Cumhuriyettn gerekdertne ve ölçülülük ilkestne aykarı olamaz."

28. Somut başvuruya benzer nitelikte olan Ömer Faruk Gergerlioğlu başvurusunda Anayasa Mahkemesi dokunulmazlık müessesesinin teminat altıma almaya çalıştığıgüvenceleri yargı makamları eliyle sağlayacak yargısal mekanizmaların bulunmadığını,Anayasa'nın 14. maddesinin yasama dokunulmazlığı dışında bırakılan suçları salt yargıorganlarının kararlarıyla anlamlı bir şekilde belirlemeye ve böylece belirilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığını tespit etmiş; bu bağlamda seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarının korunmasına ilişkin temel güvencelere sahip, belirliliği ve õngörülebilirliği sağlayan anayasal veya yasal bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle başvurucunun Anayasa'nun 67. maddesinde güvence altına alınan seçilme ve siyasi faaliyette bulumma hakkınin ihlal edildiğine karar vermiştir (Omer Faruk Gergerlioğlu, §§ 119-134).

29. Buna karşı eldeki başvuruda Yargıtay 3. Ceza Dairesi, temyiz için Önünde bulunan davamın sanığı olan başvurucunun Üzerine atilı cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbtis etme suçunun Anayasa'nin 14. maddesi kapsamında yer aldığı ve bu nedenle Anayasanın 83. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesi uyarınca yasama dokunulmazlığından faydalanamayacağı kanaatine varmış, tahliye ve yargılamanın durması taleplerinin reddi ile yargılamanın devamına karar vermiştir.
30.Yargitay 3. Ceza Dairesine göre Anayasa'nın 14. maddesinde doğrudan doğruya bir suç tanımı yapılmış, bir suç ihdas edilmiş veya birtakım suç tipleri sayılmış olmasa da kavram, ilke ve faaliyetler ile genel çerçeveye yer verilmiştir. Yine Daire, Anayasa koyucunun iradesinin, milletvekilinin Türkiye Cumhuriyeti'nin varlığına kasteden bir faaliyette bulumduğu takdirde dokumulmazlktan yararlanmaya devam etmemesi gerektiği yönlınde olduğunu ifade etıniştir (bkz.§ 9).

(1)Smırlamant Doğrudan Bir Anayasa Koralma Dayanması
31. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yolunda kamu gücünüı kullanan bir organ doğrudan doğruya bir Anayasa normuna dayanarak bir temel hak veya özgürlüğe müdahalede bulunmuş ise müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesindeki ölçütlere uygun olup olmadığmıincelemektedir.

32. Söz konuşu Ölçütlerin başında "kamunilik" gelmektedir. Anayasa Mahkemesi 13.maddede yer alan kamunilik kavramını özerk olarak yorumlamaktadır (kanunilik ölçütüne ilişkin temel ilkelerin vurgulandığı kararlar için bkz. Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187,19/12/2013, § 36; Tuğba Árslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82 vd.; Flkriye Aytin ve diğerleri, B. No: 2013/6154, 11/12/2014, § 34 vd.; Hayriye Özdemir, B. No: 2013/3434,25/6/2015, §§ 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncilık A.$. [GK], B. No: 2014/19270,11/7/2019, §§ 35-36).

33. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan "kamunla sıırlanabilir" lafzı açık olmakla birlikte, Anayasa Mahkemesi doğrudan Anayasa metnine dayanılarak gerçekleştirilen temel hak ve özgürlüklere yönelik müdahalelerin kamunilik şartıu sağlamadığının -kategorik olarak- ileri sürūlemeyeceğinin altımı çizmiştir. Somut olayda başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına Anayasa'nın 14. maddesi uyarinca müdahale edilmiştir. Derece mahkemeleri kamun koyucu tarafindan kabul edilmiş olan bir kanun metnini yorumlayıp uygulayarak değil doğrudan Anayasa hükmüne dayanarak başvurucunun Anayasa'nın 83.

maddesinin ikinci fikrasında yer alan yasama dokunulmazlığmdan faydalanamayacağına karar vermiştir. Eldeki başvuruda olduğu gibi müdahaleye imkân veren kuralın bir kanun hükmt değil de doğrudan doğruya, normlar hiyerarşisinde daha Üstte yer alan ve kanunlara göre temel bak ve özgürlüklere çok daha yüksek güvence sağlayan Anayasa'nın bir kuralt olması da mümkündür. Bu çerçevede, temel hak ve özgürlüklere müdahale belirli ve õngörülebilit bir yorum ve uygulama yapmaya elverişli olan bir Anayasa normuna dayanmışsa mūdahalenin kanuniliği şartı sağlanmış olacaktır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, §75).

34. Bununla birlikte birçok kararda ifade edildiği üzere kanunilik ölçütū aynızamanda maddi bir içeriği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteliği önem kazanır. Bu anlamıyla kanunilik ölçütü, sınırlamaya ilişkin kuralın erişilebilirliğini ve öngörülebilirliği ile kesinliğini ifade eden belirliliğini garanti altına alīr (Metin Bayyar ve Halkan Kurtuluş Partisi [GK], B. No: 2014/[5220, 4/6/2015, § 56; Eğttim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 55; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$., § 3T).Tam da bu sebeple Anayasa Mahkemesi Gergerlioğiu kararında, ayni şekilde sınırlama doğrudan doğruya bir Anayasa kuralına dayanıyorsa sõz konusu kuralın da belirli ve öngörülebilit olarak yorumlamp yorumlanamayacağının değerlendirilmesi gerektiğine karar vermiştir (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 76).

35. Nitekim Gergerlioğlu kararından Önce verdiği bir kararında Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın28. maddesinin sekizinci fikrasım, başvuruya konu müdahalenin koşullarında Anayasa'nın [3. maddesinde yer alan "kamunla sınırlanma" Blçüitünü taşıyıp taşımadığı yönünden incelemiştir (Ersin Basın ve Yayıncılık San. ve Tic. Ltd. Şti. ve diğerleri,B. No: 2016/54096, 30/6/2021). Amılan fikrada Turkiye'de yayımlanan süreli yayınlarm "Devletin ülkesi ve millettyle bölünmez bütünlüğüne, Cumhuriyetin temel ilkelerine, milli güvenliğe ve genel ahlâka aykırı yayımlardan mahkûm olma" hâli söz konusu olduğunda mahkeme kararı ile geçici olarak kapatılabileceği belirtilmiştir. Anayasa'nın bu bükmüdoğrultusunda süreli yayınların geçtcı olarak kapatılabilmesinin usult ve şartları, 15/7/1950tarihli ve 5680 sayıl Basın Kanunu'nun ek 2. maddesinde düzenlenmişti. 26/6/2004 tarihinde,5680 sayıl Kanun'u tamamen yürürlükten kaldıran 9/6/2004 tarihli ve 5187 sayılı Basın Kanunu yürürlüğe girmiştir. Bu alanda yeni bir kanuna ihtiyaç duyulmasının sebebi Kanun'un genel gerekçesinde "günümüzün dūşünce ve basın ōzgürlüğü kavramına ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelere uygun yeni bir basın kamumu hazırlamak" olarak belirtilmiştir. Kanun koyucu 5187 sayılı Kanun'da süreli yayınların geçici olarak kapatılabilmesi usultine hiç yer vermemeyi daha uygun görmüştür. Dolayıstyla 5680 sayıhıKanun'un mülga olmasıyla birlikte hukuk sistemimizde süreli yayınların geçici olarak kapatılması yolunu basın Özgüriüğüne getirilebilecek bir sınırlama tedbiri olarak düzenleyen yürürlükteki yegâne hüküm olarak Anayasa'nın 28. maddesinin sekizinci fikrası kalmıştır.Başka bir deyişle Anayasa koyucu söz konusu fikrada süreli yayınların kapatılabileceğini ve buna ilişkin asgari standartları belirlemiş ancak kanun koyucu süreli yayınların kapatılmasıusulüne ifade özgürlüğünü koruma gerekçesiyle kanunlarda yer vermemeyi tercih etmiştir (Ersin Basın ve Yayıncılık San. ve Tic. Ltd. Şti. ve diğerleri, §§ 58-63). Bu kararda şu değerlendirmelere yer verilmiştir:
"64. Anayasa'nın anulan hükmünde, süreli yayınlara ilişkin kapatma kararıverilebilmestnin şartları ve kararın geçtcillğine ilişkin koşul açikça daraltıeı nedenler olarak sayımıştır. Buna göre Türkiye'de yayım yapan bir süreli yaywın kupatilabilmesi için lk olarak söz komusu yayının devletin ülkesi ve mllettyle bölünmez bütünlüğüne,Cumhuriyet'in temel ilkelerine, milli güvenliğe ve genel ahlaka aykırılık oluşturması gerektr.

İkinci olarak söz konusu yayında sorumluluğu olan kiştnin yayın sebebiyle devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, millt güvenliğe ve genel ahlaka aykırılık kapsamında kalan bir suçtan dolayı mahküm olması gerekir. Üçüncü olarak sōz konusu ceza mahkumlyeti nazara alinarak verllecek kapatma kararı ancak bir mahkeme tarafindan verilebiltr. Son olarak kapatma kararı yalnızca geçici olarak verilebilir.
65. Görüldüğü üzere 28. maddenin sekizinci fikrası Anayasal düzlemde; sınrlandırma aracinın kullanulabileceğt meşru sebeplert siralayan, bu araeı kullanabilecek merctyt ve aracın kullanulablleceği süreyl sınırlandıran btr çerçeve çtzmekte ancak anlan aracın kullanılması lle ilgili uşul ve sartları yeterli açıklıkta düzenlememektedir. Söz komusu hükümde süreli yayının geçici olarak kapatılabilmestntn şartı "Devlertn ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne, Cumhuriyetin temel ilkelertne, mill güvenliğe ve genel ahläka aykarıyayımlardan mahküm olma" háli olarak beltrtilmiş olmakla birlikae hangi suçların bu hál kapsamında değerlendirileceği belirli değlldtr. Dahası Anayasa hükmü, kapatma kararının verilebileceği azami süre, kararı vermeye yetkili mahkeme, tzlenecek yargilama usulü gibi hususlara ilişkin herhangt bir hüküm thtiva etmemektedtr. Bu nedenle söz konusu hükümde süreli yayınların geçici olarak kapatımasını, hangi davranış veya olgulara hangi hukuksal sonuçların bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nasıl btr müdahale yetkisi doğacağının belirli btr kestnlik öiçüsünde düzenlendiğinden söz edilemez.
68. Kamun koyucu yasama sürecinde, 5680 saylı mülga Kamun'da dizenlenen sürell yayınların geçici olarak kapatuması usulüne 5187 saylı Kanun'da yer vermemesinin gerekçestni açıkdamamıştır. Bumunla birlikte 5187 sayılı Kamun'un basın özgürlüğünün güçlendirilmestne ağırlık veren genel gerekçesi dikkate alındığında bu yola basın özgürlüğüne yöneltk ağır btr müdahale aracı olması nedentyle yeni kamunda yer verilmediği anlaşılmaktadır.

69. Müdahaleye dayanak olan kanunların öngörülebtlirliğı ve belirltliği bağlamında gereken kesinlik düzeyi, büyük ölçüde ştkäyet konusu kuralın içeriğine, kapsamasıöngörülen alana ve httap ettiğı kiştlerin sayisına ve durumuna bağludr. Ánayasal hükümlerin genel niteliği nedentyle bunlardan bekdenen kesinlik düzeyinin kamunlardan düşük olabileceği unutulmamalıdir (aynı yönde bkz. Rekvényi/Macaristan, B. No: 25390/94,20/5/1999). Dolayrsıyla ifade ve basın özgürlükleri yönünden oluşturduğu tehlikenin ağưrlığıdoğrultusunda süreli yayinların geçici olarak kapatilması, kamu otoriteleri tarafindan gerçekdeştirtlebilecek muhtemel suistimallert engelleyecek beltrli ve kestn kurallar ile sıka denetim öngören özel bir kanuni düzenleme gerekttrmektedbr. Bu doğrultuda eldekd başvuruda gazetenin sürestz olarak kapatılmasının süreli yayınların geçici olarak kapatılmasını düzenleyen "öngörülebilirlik ve beltrltlik" ölçütlerini karşılayan kaliteli bir kamumun bulunmamasından kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 28. maddesinin sektzinci fikrasının soyut kuralına dayanarak (bkz. § 65) yapılan müdahalenin kanunilik şartım karşılamadığı somucuna varılmıştır."
36. Görüldüğü üzere Ersin Bastn ve Yayzncılık kararında Anayasa Mahkemesi Anayasa'nın 28. maddesinin sekizinci fikrasıın Anayasa'nın diğer maddelerine uygunluğunu incelememiş, kanun koyucuya süreli yayınların kapatılması için kanun çıkarması yönünde cevaz veren bu hükmtın -bu hükme dayanarak çıkarılan kanunun ilga edilmesi nedeniyledoğrudan doğruya uygulandığı başvuruya konu müdahalede, Anayasa'nın 13. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünü kullanan organların keyfi davranışlarının Önüne geçen ve kişilerin hukuku bilmelerine yardımcı olacak "öngörülebilirlik ve beltrlilik" Ölçütlerini karşılayan kaliteli bir kamunun bulunmadığı ve bu nedenle Anayasa'nın 28. maddesinin 

sekizinci fikrasının soyut kuralının yorumlanması suretiyle yapılan müdahalenin kanunilik şartını karşılamadığı sonucuna varmıştır.

37. Benzer şekilde Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında da -bu hükme dayanarak çıkarılmış bir kanun bulunmaması nedeniyle- doğrudan doğruya uygulandığımüdahalede Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncu maddesindeki durumlar" ibaresi yönünden Anayasa'nın 14. maddesinin belirli ve öngörülebilir olarak yorumlamp yorumlanamayacağını değerlendirmiştir. Anayasa Mahkemesi söz konusu değerlendirmeyi yapmaya başlamadan önce dikkatli bir aynıma gitmiştir:
"82. Beltrtmek gerekir kd anayasa koyucu Anayasa'nın 83. maddestntn ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddestndeki durumlar" ibaresi kapsamındaki suçların neler olduğumu açıkça beltrlememiş, kanun koyucu da söz komusu suçları belirleyen btr kamuni dizenleme yapma yoluna gitmemiştir. Bu nedenle de derece mahkemeleri yargilamaya konu edilen suçun Anayasa'nın 14. maddesi kapsampna giren bir suç olup olmadiğını kunun koyucu tarafindan çıkarlmış buhunan bir kanun metnini yorumlayıp uygulayarak değil doğrudan Anayasa hükmümü yorumlayıp uygulayarak bellrlemektedir. Ö hålde derece mahkemelerinin Anayasa'nn I4, maddestne iltşkin olarak yaptığı yorumun öngörülebilirliği ve beltrliliği ifade eden kanunilik ölçütüne uygun olup olmadığının değerlendirilmest gerekir. Norm denetimtnde olduğu gibi btreysel başvuru yolunda da Anayasa maddelerinin nihai yorum yetkisi Anayasa Mahkemesine attir (Kadri Enis Berberoğlu (2), § 71)."
38. Ayrıntılı bir değerlendirme sonucunda Anayasa Mahkemesi Anayasa'nın 14.maddesinin metninin Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasamın 14üncü maddesindeki durumlar" ibaresinin yasama dokunulmazlığı dışında bırakılan suçlarısalt yargı organlarinı kararlarryla anlamlı bir şekilde belirlemeye ve böylece belirlilik ve Öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığına karar vermiştir (bkz.Omer Faruk Gergerlioğlu, §§ 79-134). Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında ve daha õnce verdiği Ersin Basın ve Yayıncılık kararında herhangi bir Anayasa normunun şekil veya esas bakımından denetimini yapmamış, Anayasa normlarımın müdahalenin kanuni dayanağı olarak doğrudan doğruya uygulandığı müdahalelerde o tür müdahaleler yönünden belirlilik ve öngörülebilirliğisağlayacak şekilde yorumlanmaya elverişli olup olmadığını incelemiş; her iki kararında da başvuruya konu ve benzer müdahaleler yönünden "ōngörülebilirlik ve belirlilik" ölçütlerinin ancak ilgili Anayasa maddelerine dayanılarak yapılacak bir kanun ile sağlanmasıın mümkün olduğunu ifade etmiştir. Açıktır ki Anayasa koyucunun cevaz verdiği bu tür bir kanunun çıkarılması da ancak yasama organının takdirindedir.

(2) Yargı Kararları Ile "Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar"Belfrleuemez 

39. Anayasa koyucunun hangi suçların Anayasa'nın I4. maddesi kapsamına gireceğine ilişkin somut bir niteleme yapmayarak bunun belirlenmesini bilmçli olarak yargıİçtihatlarına buraktığı şeklindeki başvuruya konu Yargıtay kararındaki değerlendirmelere Gergerlioğlu kararında ayrıntılı olarak açıklanan nedenlerle katılmak mümkün değildir.Başvuruya konu müdahale yönünden Anayasa'nın 14. maddesinin metninin kanunilik şartınıtaştyıp taşımadığını değerlendirirken Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddestndeki durumlar" ibaresinin kapsamına ilave olarak Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar kapsamında görülen bir suç

soruşturmaşı ve kovuşturması nedeniyle yasama dokunulmazlığının bulunmadığının tespiti yönteminde kötüye kullanmalara karşı usule ve esasa ilişkin yeterince güvence sağlanıp sağlanmadığını da incelemiştir.

40. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanun 14 üncü maddesindeki durumlar" ibaresinin kapsamı yönünden yaptığıdeğerlendirmelere Anayasa'nın 14. maddesi metnini inceleyerek başlamıştir. Anayasa Mahkemesinin değerlendirmeleri ve ulaştığı sonuçlardan eldeki başvuru için önem taşryaniarıÖzet olarak şöyledir (bkz. Ömer Faruk Gergerlioğlu, §§ 85-93):
i. Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasının gerekçesinde "14 üncü maddede yer alan suçlardan birini seçimden önce tşlemiş olanlar, milletvekili seçilmeden ōnce haklarında bu suça llişkin olarak soruşturmaya başlanmış ise madde hükümlerine göre dokumulmazliktan yararlanamayacaklardır." denilmiştir.Gerekçede "14 üncü maddede yer alan suçlar" ifadesine yer verilmiş ise de Anayasa'nın 14. maddesinde herhangi bir suça yer verilmemiştir.
ii. Anayasa'nın I4. maddesinin başlığı "Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullamlamaması" olarak belirlenmiştir. Maddenin birinci fikrası uyarınca kötüye kullanmadan bahsedebilmek için iki şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir. Birincisi ortada her şeyden önce Anayasa'da yer alan bir temel hak ve hürriyetin kullanımısõz konusu olmalıdır. İkinci olarak da sõz konusu temel hak ve hürriyetler "devletin ülkesi ve millettyle bölünmez bütünlüğünü bozmayr ve tnsan haklarına dayanan demokratik ve láik Cumhuriyeti ortadan kaldirmayı amaçlayan faaliyetler"biçiminde kullanılmalıdır, Dikkat edilirse 14. maddede "suçlar" değil hakkın kötüye kullanılması "durumları" düzenlenmiştir. Bir hakkın kötüye kullanılmasının otomatik olarak suç kabul edilmesi mümkün değildir. Bunun için bir kötüye kullanmanın ayrıca ve açıkça kanunla suç olarak düzenlenmesi gerekir. Nitekim kuralın Üçüncü fikrasında I4. maddedeki durumların müeyyidesinin kanunla dūzenleneceği belirtilmiştir. 14. maddede ne bir suç tanımı yapilmış ne de bir suçlistesi verilmiştir.

iii. Öte yandan Anayasa'nın I4. maddesinin birinci fikrasının, 83. maddenin ikinci fikrasinda yer alan "Anayasanın I4 üncü maddesindeki durumlar" ibaresi yönünden yorumlanması -atfin 14. maddeye bir btitün olarak yapılması nedeniyleanlamsız sonuçlara neden olacaktır. Şöyle ki, bir milletvekilinin Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğtinü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldımayı amaçlayan faaliyetlerini temel bir hak veya Özgüriüğü kullanma kapsamında gerçekleştirdiği iddia edildiğinde yasama dokunulmazlığından yararlanması mümkün değilken herhangi bir temel hak ve özgürlük kapsamına girmeyen ve çok daha ağır suçlara vücut veren eylemier işlediği iddia edildiğinde milletvekili yasama dokunulmazlığından yararlanabilecektir.
iv. Yukarıda sayılan nedenlerle Anayasa'nın I4. maddesinin birinci fikrasının metni, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikraştnda yer alan "Anayasanın 14 üncümaddesindekd durumlar" ibaresini, dolayısryla da Anayasa'nın I4. maddesinin birinci fikrası kapsamına girmesi nedeniyle yasama dokunulmazlığı dışında bırakılan suçları salt yargı organlarımn kararlarıyla anlamlı bir şekilde belirlemeye ve bōyłece belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli değildir.


v. Anayasa'nın 14. maddesinin ikinci fikrası ise hem devlete hem de kişilere hitap etmekte ve bunların Anayasa'nın hükümlerinden birini yorumlayarak temel hak ve ōzgüriükierin yok edilmesini veya Anayasa'da belirtilenden daha genis şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmasımı yasaklamaktadır.Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) temel hak ve özgürlüklerin kötüye kullanıiması yasağını düzenleyen 17. maddesi hükmü Anayasa'nın 14. maddesinin ikinci fikrası ile paralellik arz etmektedir. Nitekim eldeki başvuruya konu Yargıtay 3. Ceza Dairesinin kararında da kuraldaki değişikliklerin Sözleşme'nin 17.maddesine uyum amacıyla yapıldığı ifade edilmiştir. Buna karşın bugüne kadar bir suçun Anayasa'nın 14. maddesinin ikinci fikrası kapsamında kalıp kalmadığının değerlendirilmesinde Avrupa Insan Hakları Mahkemesinin (AiHM) Sözleşme'nin 17. maddesi kapsamında temel hak ve özgürlüklerin kişi ve gruplarca kötüye kullanılması olarak değerlendirdiği filler dikkate alınmamıştır. Nitekim eldeki başvuruya konu Yargıtay 3. Ceza Dairesinin kararında da -atıf yapılmasina rağmenAlHM'in Sözleşme'nin 17. maddesi kapsamındaki içtihadı göz önūne alınmamıştır.Sonuç olarak bugüne kadar hangi suçların anılan fikra kapsamına dâhil olduğunun ikinci fikranın genel ifadelerinden hareketle tutarlı biçimde belirlendiğini sõyleyebilmek zordur.

vi. Anayasa'nın l4. maddesinin üçüncü fikrasında "Bu hükümlere aykarz faaltyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kanunla dūzenlenir."hükmāne yer verilmiştir. Kanun koyucu ceza kanunlarında birçok suç tipini düzenlemiş olmasıma karşın bu suç tiplerinden hangilerinin Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında olduğu TBMM iradesinin türünü olan bir kanun ile belirlenmiş değildir.
41. Yukarıdaki değerlendirmelerden çıkan sonuç ise Gergerltoğlu kararında şu şekilde ifade edilmiştir:
"95. Görüldüğü üzere Anayasa'nın 14. maddesi btr tarafan temel hak ve özgürlüklerin hangi amaçlarla kullanılabileceğine, diğer taraftan Anayasa hükumlerinin temel hak ve özgürlukdert Anayasa'nın öngördüğünden daha gentş sınurlandıracak şekllde yorumlanmasını engellemeye iltşkin genel hükümler ihtiva etmektedir. Maddeyle engellenmek istenilen faaltyetlerin suç teşkil eden eylemlerle sınırlı olmadığı, maddenin suçteşkil etsin ya da etmesin belli amaçlarla yapilacak süm faaltyetleri içeren geniş bir kupsama sahip olduğu anlaşılmaktadır. Asıl amacı yasama dokunudmazlığının kapsamıdişında brakalan suçları belirlemek olmayan Anayasa'nın 14. maddesinin genel ifadeler içeren metninden hareketle Anayasa'nın 83. maddestnin Ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddesindeki durunlar" ibarestnin yargı organlarınca beltrllligi ve ōngörülebilirliği sağlayarak anlamlı btr şekilde yorumlanması mümkün görünmemektedir."
42. Yargıtayca değişik tarihlerde, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar" ibaresi yorumlanırken farklı sonuçlara ulaşılmış olması nedeniyle Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında bunun sebeplerine odaklanmıştır. Yargıtay'in söz konusu ibarenin kapsamını kimi zaman 14. maddenin birinci,kimi zaman ikinci fikrasma atfen belirlediği tespit edilmiştir. Nitekim Gergerlloğlu kararında atıf yapılan bir kararında Yargıtay, sõz konusu ibarenin kapsamını sadece Anayasa'nın 14.maddesinin birinci fikrasını dikkate alarak belirlediğinden, aym maddenin ikinci fikrasıkapsammda olduğunda kuşku bulunmaması gereken halkı kin ve düşmanlığa tahrik ve aşağılama suçunu yasama dokunulmazlığına istisna olan suçlar arasında görmemiştir (bkz.Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 27).


43. Yargıtayın Gergerlioğlu dosyasma sunulan kararları (bkz. Omer Faruk Gergerlioğlu, §§ 26-33) ile başvuruya konu kararından (bkz. § 9) sadece terörle bağlantılısuçları "Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar" ibaresi kapsamında görme eğiliminde olduğu anlaşılmaktadır. Hâlbuki 14, maddenin kapsamı terörle bağlantıl meselelerden daha geniştir (bkz§§ 37-40). Üstelik Yargıtay kararlarında temel haklar kötüye kullanılmadan işlenen terörle bağlantıhı suçların yasama dokunulmazlığı kapsamında kalıp kalmadığı ile kapsam dışı bırakılan suçların bir temel hak ve özgüriüğün kötüye kullanılarak işlenmesinin zorunlu olup olmadığı açıklanmamaktadır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 96).
44. Nitekim eldeki başvuruya konu Yargıtay kararında da "Anayasanın I4 üncu maddesindekd durumlar" ibaresi, "Anayasa'nn 14. maddesinde 'devletin ülkest ve milletiyle bölünmez bütünlüğünü bozma' ve 'insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhurtyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaltyetlerde bulunma biçtminde' çerçevesi çtzilen faaltyetlerin 3713 saylı Kamunun terör ve terör suçları tanımında tam da aynı kavram ve kurumlara vurgu yapıldığı" gerekçesiyle "5237 saylı Türk Ceza Kanumunun 302, 307, 309,311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddelerl ile 310 uncu maddesinin birinci fikrasında yazılı suçların Anayasa'nın 14. maddest kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatine"varıldığı ifade edilmiş, kapsam bir kez daha sadece terörle bağlantılı bazı suçlarla sınırlandırılmıştir. Ancak bu kez de Yargıtay, Gergerlioğlu kararına konu mahkûmiyet kararını onayan kararında terör õrgütünün prapagandasıu yapma suçumun Anayasa'nın 14.maddesi kapsamında kaldığına karar vermesine karşın (bkz. Omer Faruk Gergerlioğlu, § 20),Yargıtay 3. Ceza Dairesi eldeki başvuruya konu kararmda "mutlak ve asli nitelikte terör suçu" olarak görmediği suçları ve bu kapsamda terör örgütünün propagandasını yapma suçunu Anayasa'nın 14, maddesi kapsamunda görmemiştir (bkz. § 9).
45. Anayasa Mahkemesi Önceki kararlarında Anayasa'nın 83. maddesine getirilen istisnaların -Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına altnan seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma bakkı da dikkate alındığında- dar ve özgürlük lehine yorumlanmasıgerektiğini ifade etmiştir (Mustafa Ali Balbay, § 114; Mehmet Haberal, B. No: 2012/849,4/12/2013, § 99; Kadri Enis Berberoğlu (2), § 91). Eldeki başvuruya konu 3. Ceza Dairesi kararında Yargıtay'ın önceki içtihatlarından farklı olarak Anayasa'nın l4. maddesi kapsamında kaldığı dūşünülen suçlar sayma yoluyla gösterilmiş, ancak içtihadı neden değiştirildiğine, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasındaki "Anayasanın 14 üncümaddesindeki durumlar" ibaresi maddenin tümüne atıf yaptığı halde 14. maddenin ikinci ve üçüncü fikralarının niçin tamamen değerlendirme dışında bırakıldığına ilişkin makul bir gerekçeye yer verilmemiştir.

46. Hal bōyle olunca Yargıtay 3. Ceza Dairesinin başvuruya konu kararında Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanm 14 üncü maddesindeki durumlar" ibaresine ilişkin olarak Anayasa'nın 14. maddesi metni üzerinden yaptığıyorumların kuralda bir belirlilik ve öngörülebilirlik sağladığını söylemek mümkün değildir.Dolayıstyla belirtmek gerekir ki Yargıtay kararları söz konusu belirsizliği ortadan kaldırmakta yetersiz kalmaya devam etmektedir.

(3) "Anayasanın I4 üncü maddesindeki durumlar" İbaresindeki Belirliligi Sağlama Görevi Kanun Koyucunundur 

47. Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında, Anayasa koyucunun "Anayasanun 14 üncü maddesindeki durumlar" ibaresindeki belirsizliği giderme yetkisini münhasıran 

kanun koyucuya bıraktığının altını Önemle çizmiştir. Gerçekten de Anayasa koyucu Anayasa'nın I4. maddesinin Üçüncü fikrasında "Bu hükümlere aykırı faaltyette bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyideler, kamunla dizenlentr." ve Anayasa'nın seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını düzenleyen 67. maddesinin Üçüncüi fikrasında "Bu hakların kullanlması kamunla düzenlenir." hükümlerine yer vermiştir. Görülduğü üzere Anayasa koyucu Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasaun 14 üncümaddesindeki durumlar" ibaresinin belirliliğini sağlama görevini kanun koyucuya vermiş,yorum yoluyla l4. madde kapsamına giren suçları belirlemek için yargı organına açık bir yetki vermemiştir. Kuşkusuz ki yargı organı kural koyucu bir organ olımadığı için yorum yolu ile yasama dokunulmazlığının ve dolayısıyla seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının kapsamını belirleyemez (bkz. Omer Faruk Gergerlioğłu, § 98; bu konuyla ilgili olarak ayriıca bkz. Kadri Enis Berberoğlu (2), § 89).

48. Anayasa Mahkemesi, TBMM'nin iradesi olan bir kanun bulunmaksızın temel hak ve ðzgürlüklerin Anayasa Mahkemesi veya diğer mahkeme içtihatları ile sınırlanmasının mümkün olmadığını kabul etmektedir (Tuğba Arslan, § 80 vd.; Eğitim ve Bilim Emekçilerl Sendikası ve diğerleri, § 54; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.Ş., § 36; Süleyman Kurtel [GKI, B. No: 2016/1808, 22/1/2021, § 56). Esasen temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmast rejimini düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin "ancak kamunla" sınırlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir (kanunilik şartına başka bağlamlarda temel ilkelerin vurgulandığı kararlar için bkz Sevim Akat Eşki, § 36;Tuğba Arslan, § 82; Hayriye Özdemir, §§ 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık Á.$. §35).

49. Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklere müdahale eden şeklt anlamda bir kanunun varlığıni şart koşmasının sebebi, bunun biçimsel anlamda hukuk devletinin bir gereği olmasıdır. Kanun, TBMM'nin iradesinin ürünü ve Anayasa'da öngörülen usullere uyularak yapılan bir yasama işlemidir, Bu anlayış tetnel bak ve özgürlükler alanında õnemli bir güvence sağlar (Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$., § 36). Bu sayede yürütme ve yargı organlarının, yasamanın belirlediği ilke ve çizdiği sınırlara bağiı kalması ve hukuk düzeninde Anayasa'nın öngördüğü usule uygun olarak çıkarılan kamunların alt kademelerinde yer alan düzenlemelerle temel hak ve özgürlüklerin kolaylıkla sıntrlandırılabilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmıştır. Anayasa Mahkemesi temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında şeklt anlamda bir kanunun yokluğunu Anayasa'ya aykırılığın ağır bir biçimi olarak kabul etmektedir (Tuğba Árslan, § 98).

50. Anayasa Mahkemesi Tuğba Arslan kararmda Anayasa'nın 87. maddesine göre kamun koymak, değiştirmek ve kaldırmak" görev ve yetkisinin TBMM'ye ait olduğunun altını çizmiştir. Anayasa'nın 7. maddesinde yer alan "Yasama yetkisı Türk Milletı adına Türkiye Büyük Miller Meclisinindtr. Bu yetki devredilemez" kurali, bir ayrım yapmadan,kanumun maddi ve şekli anlamlarını kapsamaktadır. Anayasa'nın 7. maddesinin anlamı,kanun yapma yetkisinin başka bir inercie devredilemeyeceğive bunun doğal sonucu olarak da Anayasa'ya gōre kanunla yapılması zorunlu olan bir düzenlemenin başka bir merci tarafmdan yapılamayacağıdır (bkz. Tuğba Árslan § 85).

51. Buma ilave olarak Anayasa'nın "Mahkemelerin bağımsızlığı" kenar başhıklı 138.maddesinde “Hakimler, görevlerinde bağımsızdırlar; Anayasaya, kamuna ve hukuka uygun olarak vicdanî kanaatlerine göre hüküm vertrler." hükmüne yer verilmiştir. Bu bakımdan,Anayasa'nın 9. maddesi ile Türk Milleti adına bağımsız ve tarafsız mahkemelerce kullanılan yargı yetkisinin "Anayasaya, kamuna ve hukuka uygun olarak" kullanılması gerekir. Buna 

karşı temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasının ancak kanunla yapılacağına ilişkin Anayasa'nın 13. maddesinin amir hükmü, bir kanun hükmü olmaksızın mahkemelerin bir hak ve özgürlüğü ilk elden sınırlamasına izin vermez. Anayasa'nın açıkça yasama organına verdiği bir yetkinin mahkemelerce ilk elden kullanılması Anayasa'nın "Egemenlik" kenar başlıklı 6. maddesinde yer alan "Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre, yetkili organları eltyle kullanır." ve "Hiçbir kimse veya organ kaynağınu Anayasadan almayan bir Devlet yetkisı kullanamaz." hükümlerine açık aykırılık oluşturacaktır.
52. Kamu otoritelerinin kaynağını Anayasa'dan almayan bir yetkiyi kullanmalarının devlet ve toplum hayatı için ağır sonuçları olmuştur. Bunun tipik örneği yükseköğretim kurumlarında kız öğrencilerin başörtüleri ile öğrenim göremeyeceklerine dair mahkeme kararları olmuştur. Anayasal ve yasal temelleri bulunmayan ve önceleri idarenin keyfi uygulamaları ile yürütülen başörtüsü yasaklarına daha sonra Anayasa Mahkemesinin [989 ve 1991 yıllarında verdiği iki kararla bukuksal dayanak bulunmaya çalışılmış, bahsi geçen Anayasa Mahkemesi kararları uzun yıllar boyunca başörtüsū bağlamında din ve inançözgürlüğünü sınırlandırmanın hukuki dayanağı kabui edilmiştir (bahsi geçen kararlar için bkz. AYM, E.1989/1, K.1989/2, K.T. 7/3/1989; AYM, E.1990/36, K.1991/8, K.T. 9/4/1991).
53. Daha sonra AtHM de başörtüsüne ilişkin Leyla Şahin/Türkiye kararında,hukuken öngörülmüş olma (prescribed by law) şartını kendi özerk yorum ilkeleri ışığında incelemiştir. Hakların biçimsel kanun hükümleri bulunmadan sınırlandırılabileceğini kabul eden AiHM, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin kararlarından uzun alıntılar yaparak bu kararların ve -kanuni ve anayasal dayanakları olmayan- yönetmeliklerin yeterli hukuki dayanak oldukları somucuna ulaşmıştır (bkz Leyla Şahin/Türkiye, B. No. 44774/98,29/6/2004, §§ 33-51).

54. AlHM'in Sözleşme'ye taraf ülkelerin farkh hukuk sistemlerini dikkate alarak yaptığı söz konusu değerlendirmelerine karşılık Anayasa Mahkemesi Tuğba Arslan kararinda, hâkimin yarattığı hukukun insan hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması gibi tamamen biçimsel kanunilik ilkesi temelinde örgütlenen bir alanda hiçbir zaman “kamu"niteliğinde kural özelliği kazanamayacağıa, Türkiye'de öğrencilerin kıltk ve kryafetlerine ilişkin uygulamanın dayanağı haline gelen Anayasa Mahkemesinin 1989 ve 1991 tarihli kararlarının, Anayasa'nın 13. maddesindeki temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin hükümde yer alan “kamunilik şartı"nı taşıyan kurallar olarak kabul edilemeyeceğine karar vermiştir (bkz. Tuğba Arslan §§ 96, 98).

55. Bu kapsamda 3. Ceza Dairesinin başvuruya konu kararı yahut başka bir yargımerciinin içtihatları, Anayasa'nın 13. maddesindeki temel hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin hükmünde yer alan “kamunilik şartr'm taşıyan kurallar olarak kabul edilemez. Anayasa koyucunun kanunla düzenlenmesini öngördtğü bir hususun "boşluk" olarak değerlendirilmesi (bkz. § 9) anayasal olarak mümkün olmadığı gibi bu yönde bir girişim Anayasa'nın açıkça parlamentoya verdiği bir yetkinin bir yargı merciince kullanılması anlamına da gelecektir. Aksine bir kabulün ne 14. maddenin lafzıyla ne de Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen temel hak ve özgürlükleri sınırlama rejimiyle bağdaştırılması mümkündür. Kanun koyucuya Anayasa'yı yorumlarken belirli bir esneklik aralığı bırakan soyut anayasal normlar "Anayasa Koyucumun bilinçli olarak bıraktığıboşlukdar" olarak nitelendirilemez Temel hak ve özgüriükleri düzenleyen Anayasa normlarının yorumu eğer bir sıırlama niteliğinde ise yargı kararları ile değil Anayasa'nın 13.maddesinin amir hükmü gereği ancak kanun koyucu tarafindan "doldhırulabilir".

56. Anayasa Mahkemesinin 1/7/2021 tarihli Gergerlioğlu kararından bugüne kadar kanun koyucu Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncu maddesindeki durumlar" ibaresinin belirliliğini sağlamak için yasal bir düzenleme yapmamıştır. Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasmda TBMM'nin rızası olmadıkça seçilmiş bir milletvekilinin görevi süresince hiçbir şekilde tutulamayacağı,tutuklanamayacağı, sorgulanamayacağı ve yargılanmayacağıbelirtilmektedir. Meclis uygulaması ve geleneği gözönünde bulundurulduğunda bir milletvekili olan başvurucunun görev stresi esnasında -milletvekili seçilmeden õnce soruşturmasına başlanmış olsa bileyasama dokunuimazlığının bulunmadığmın yargı makamlarınca tespit edilebileceğini makul bir şekilde öngörmesi beklenemez. Bu itibarla Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 14.maddesindeki durumları kapsamını ortaya koyan yasama dokunulmazlığının güvencelerini sağlayacak öngörülebilirlikte anayasal veya kanuni kurallar bulunmadığının açık olduğunu bir kez daha tekrarlamaktadır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 102).

57. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın 14. maddesi ile Anayasa'nın seçme, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkımı düzenleyen 67. maddesinin Öçüncü fikralarından hareketle Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın I4 üncü maddesindeki durumlar" ibaresinin kapsamına hangi suçların girdiği konusunda kamn koyucunun düzenlemesi dışında yargı organlarınca yapılan yorumlarla belirlilik ve öngörülebilirliği sağlamanın mümkün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 103). Bu itibarla Gergerlioğlu kararında varılan sonuçtan ayrılmayıgerektiren bir durum hulunmamaktadır.

(4)Kötüye Kullanmalara Karşı Güvencelerin Varlğı
58. Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında kanunilik şartının sağlanabilmesi için ayrıca yasama dokunulmazlığının Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar kapsamında görülen bir suç soruşturması ve kovuşturması nedeniyle bulunmadığının tespiti yönteminde usule ve esasa ilişkin güvenceler bulunup bulunmadığı yönünden de inceleme yapmıştır.
59. Temel hak ve özgürlüklere ınüdahaleye izin veren bir kanunun kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu birtakım güvenceler de içermesi gereklidir. Zira kanunilik ölçütü, smırlamaya ilişkin kuralın öngörülebilirliği ile kesinliğini ifade eden belirliliğini de garanti altına almaktadır. Belirlilik, temel hakların sınırlandırılmasına ilişkin kanuni düzenlemenin içerik, amaç ve kapsam bakımından belirli ve muhataplarmnın hukuksal durumlarımı algılayabilecekleri açıklıkta olmasına ilave olarak keyfiliğe yol açmayacak bir içerikte olmasıni da ifade eder. Bir kanuni düzenlemede hangi davranış veya olgulara hangi hukuksal sonuçların bağlanacağı ve bu bağlamda kamusal makamlar için nasıl bir müdahale yetkisinin doğacağı belirli bir kesinlikte ortaya konmalıdır.Ancak böyle bir durumda bireylerin hak ve yükümlülüklerini öngörerek davranışlarını bu doğrultuda tanzim etmeleri mümkün olabilir (bkz. Atilla Yazar ve diğerleri [GK], B. No:2016/1635, 5/7/2022, § 100178; Hamit Yaku [GK], B. No: 2014/6548, 10/6/2021, § 76-137;Hayriye Özdemtr, §§ 56, 57; Eğitim ve Bilim Emekçilerl Sendikası ve diğerleri, § 56; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncıık A.$, § 38; Metin Bayyar ve Halkan Kurtuluş Partisi, § 57;norm denetimine ilişkin kararlarda belirliliğe ilişkin açıklamalar için çok sayıda karar arasindan bkz. AYM, E.2009/51, K.2010/73, 20/5/2010; AYM, E.2011/18, K.2012/53,11/4/2012). Ayrica ilgili kanuni düzenleme temel haklara ne oranda müdahale ediyorsa sőz konusu däzenlemede aranacak belirlilik oram da aynı doğrultuda yükselecektir (Sara Akgål [GK], B. No: 2015/269, 22/11/2018, § 109; Hayriye Özdemir, § 58).

60. Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddesindekd durumlar" ibaresinin hem kişiler hem de mahkemeler başta olmak üzere kamu güctnü kullanan organlar yöntnden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmadığı sonucuna ulaşmıştır.

61. Bir kez daha vurgulamak gerekmektedir ki yasama dokunulmazlığının Meclis kararıyla kaldırıması kuralımın iki istişnasından biri olarak düzenlenmiş bulunan ve eldeki bireysel başvuruya konu olan, milletvekilinin seçimden önce soruşturmasına başlanımışolmak kaydıyla Anayasa'nn 14. maddestndekd durumlardan biri kapsamında işlediği suçnedeniyle yargılanmasına ilişkin olarak Anayasa'da, kanumlarda veya TBMM İçtüzüğü'nde esasa ve usule yönelik güvenceler içeren hükümlere yer verilmemiştir (Omer Faruk Gergerlioğlu, § 114).

62. Bu çerçevede bir milletvekilinin Anayasa'nın I4. maddesindeki durumlar kapsamında görülen suçlardan dolayı yasama dokunulmazlığından yararlanamaması için tek şart olarak soruşturmanın seçimden Önce başlamış olması gerektiği ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesi soruşturmanı seçimden Önce başlatılmış olması şartının Anayasa'nun 14.maddesindekd durumların belirsizliğine yönelik olarak asıl amacı milletvekillerinin demokratik işlevlerini gereği gibi yerine getirmesi olan yasama dokunulmazlığının korunmasıbağlamında seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına yönelik müdahaleler yönünden yeterli bir güvence oluşturmadığını ifade etmiştir. Buna ilave olarak Anayasa Mahkemesi,Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasının "Ancak, bu halde yetkilt makam durumu hemen ve doğrudan doğruya Türktye Büyük Millet Meclisine bildirmek zorundadır." biçimindeki son cümlesinde yer verilen zorunluluğun ise dokunulmazliğın bulunmadığının tespit edilmesinde kurucu bir etkisi bulunmadığını, dolayısıyla bu hükmtın yargı makamlarınca dokunulmazlığın bulunmadiğının tespiti yönteminde bir güvence olmadığını tespit etmiştir. Anayasa Mahkemesinin yaptığı tespitlerden bir başkası ise bahsi geçen ve durumu TBMM'ye bildirmekle yükümlüolan yetkilt makamın kim olduğunun açıklanmamış olmasıdır (bkz Ömer Faruk Gergerlioğlu, §§ 115-118).

63. Gergerlioğlu kararında, yargı mercilerinin seçilmiş bir milletvekilinin dokumulmazlığıın bulunmadığına ilişkin bir kararı verebilmesi için Anayasa Mahkemesinin daha Önceki kararlaryla ortaya koyduğu ve yapılmasını beklediği asgari değerlendirmeleri yapmadıkları, yalnızca başvurucuya isnat edilen suçun "Anayasanın I4. maddesindeki durumlar"dan birinin kapsamında kalan suçlardan olup olmadığını değerlendirdikleri tespit edilmiştir (bkz. Ömer Faruk Gergerlioğlu, §§ 106-112, 119-123). Nitekim eldeki olayda da Yargıtay 3. Ceza Dairesi -kamu otoritelerini keyfi uygulamalarına karşı koruyucu güvenceler içeren bir kanun bulunmadığı için- kendisinden beklenen ve Gergerlioğlu kararında gösterilen aşağıdaki asgari değerlendirmeleri yapmamıştır.
i. Anayasa'ın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14.maddestndekd durumlar" ibaresinin kapsamını ortaya koyan bir kanunun bulunup bulunmadığı,
ii. Anayasa Mahkemesinin içtihadında ortaya konulduğu gibi suç isnadının milletvekilinin yasama dokunulmazlığından faydalanmasım engelleyecek derecede ciddi bulunup bulunmadığı, milletvekilinin görevini tam olarak yerine getirmesini engelleyecek gereksiz suçlamalardan olup olmadığı,

iii. Yasama dokunulmazlığını bulunmadığının tespitine konu olan suçlamaların sırf siyasi amaçlarla yapılmış olup olmadığı ve ðzellikle suçlamanın gerçek amacının bir milletvekiline adil olmayan bir şekilde müdahale etmek ve görevini yerini getirirken özgürlük ve bağımsızlığını tehdit etmek amacı taşıyıp taşımadığı,
iv. Bu kapsamda suçlamaya temel teşkil eden gerekçelerin ciddiye alınmasıgerektiğini ortaya koyan ve olguları doğrulayan uygun bir soruşturma yapılıp yapılmadığı,
v. Söz konusu eylemin başta ifade özgürlüğü olmak üzere Anayasa'da koruma altında bulunan temel hak ve özgürltüklerin kapsamı içinde olup olmadığı ve hangi sebeplerle demokratik sisteme yönelik bir tehdit ve dolayısıyla bir hakkın kötüye kullanılması olarak nitelendirildiği,
vi. Anayasa'nın 14. maddesinde 2001 yılında yapılan değişiklikle, Anayasa'da yer alan hak ve özgürlüklerin bu hak ve özgürlükleri yıkmak "amacryla kullanılamayacağı" hükmü yerine getirilen ve bu hak ve özgürlüikleri yıkmayı“amaçlayan faaliyetler" olarak kullanılamayacağını Öngören hükme göre isnat edilen suçlarda fil, düşüncelerin açıklanması ve yayılması biçimindeyse bunların demokratik yaşam için doğrudan açık ve yakın tehlike oluşturup oluşturmadığı,gerçek bir zarara sebebiyet verip vermediği ve son olarak başvurucunun amacının başkalarının haklarını yok etmek olup olmadığı,
vii. Yasama dokunuimazlığıın bulunmadığmın tespitinin milletvekilinin şeref ve haysiyetinin korunması ile parlamentonun çalışmalarını aksatmaması yönünden gerekli olup olmadığı, dokunulmazlık kapsamında kalan soruşturma ve kovuşturma işlemlerinin -özellikle de koruma tedbirlerinin-uygulanmasının milletvekilliği süresinin sonuna kadar veya Meclisin dokumulmazlığın kaldırılması kararıvermesine kadar ertelenip ertelenemeyeceği,
viii. Yasama dokunulmazlığımın bulunmadığının tespiti hâlinde isnat edilen suçlamaların hukuki nitelendirmelerinin sonradan değişme ihtimalinin yüksek olup olmadiğı ve bu anlamda muhtemel yeni nitelendirmelerin de "Anayasanun 14.maddesindeki durumlar"dan birinin kapsamında kalıp kalmayacağı,
ix. Anayasa'nın 14. maddesinin devlete verdiği yetki demokratik sisteme yönelik tehdidın ağırlığı ve sürest tle sıka sıkıya orantılı bir şekilde" kullamılmasıgerektiğinden bir milletvekilinin eylemlerinin "Anayasanın 14. maddesindeki curumlar'dan birinin kapsamıda kaldığı iddiasıyla yasama dokunulmazlığının bulunmadığının tespitinin başvurulabilecek en son çare olup olmadığı.
64. Hukuk sistemimizde soruşturmaya veya kovuşturmaya devam etmeden önce bir milletvekilinin eylemi nedeniyle demokratik yaşam ve başkalarının hakları İzerinde meydana gelen zararın veya tehlikenin ağırlığıni ölçen bağımşız yargısal bir mekanizma bulunmamaktadır. Meveut durumda ne böyle bir mekanizma ne de savcılıkların ve mahkemeleri milletvekilinin dokunulmazliğının bulunmadığım tespit yetkisini nasıl kullanacağını tarif eden, dahası değerlendirme yaparken yargı makamlarına milletvekillerinin dokunulmazlığının bulunmadığıni tespit ederek seçilme ve siyasi faaliyette bulunma 

haklarına yaptıkları müdahalelerin Anayasa'ya uygum olup olmayacağınıdeğerlendirmelerinde yardımcı olacak araçları sunan bir kanun bulunmaktadır. Mevcut uygulama milletvekillerinin yasama dokumulmazlıklarına bir ceza soruşturması veya kovuşturması ile yapılabilecek keyfi ve orantisız mūdahaleleri ōnlemeye elverişli değildir.Milletvekillerinin gereksiz müdahale kaygı ve baskısı taşımalarına neden olacak olan bu uygulama, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarma ağır bir müdahale biçimidir ve dokunulmazlığın Meclisçe kaldırılması veya yargılamanın milletvekilliği görevinin sonuna kadar bekletilmesi gibi daha güvenecli diğer başka usuller varken kanun koyucu bu alanıanayasal güvenceleri sağlayan bir kanun ile düzenlemediği müddetçe başvurulmamasıgereken bir yöntemdir (Ömer Faruk Gergerlioğlu, §§ 124-125).

(5) Anayasa'nm 14. Maddesinin Kapsamı ve Sağladığı Koruma 
65. Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlioğlu kararında vardığı sonuç"meri anayasa normumun uygulanmasının ortadan kaldırılması veya işlevstz hale getirllmesi"(bkz § 9) olarak nitelendirilemez. Bu kapsamda tekrar belirtilmelidir ki Anayasa'nın 14.maddesi, yasama dokunulmazlığının dişında bırakılan suçları belirleme amacı ile vazedilmemiştir (Ömer Faruk Gergerlloğlu, § 84). Temel hak ve özgürltiklere ilişkin bazıgenel ilkeleri belirlemek Üzere getirildiği anlaşılan Anayasa'nın 14. maddesine gõre, Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlloğlu ve Leyla Güven kararlarının Anayasa hükmünüortadan kaldırmasının yahut işlevsiz hale getirmesinin söz konusu olmadığı açıktır.
66. Anayasa'nın 14. maddesinin birinci fikrasında "Devletin ülkest ve millettyle bölünmez bütünlüğünü bozmd" ve "insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhuriyeti ortadan kaldırma" amaçlarryla kullanılması temel hak ve özgürlüiklerin kötüye kullamımasıolarak sayılmıştır. Şüphesiz bir temel hak ve özgürläğūn kötüye kullanılmasının hukuk tarafindan himaye edilmesi beklenemez. Bunun Anayasa koyucu tarafindan ayrica belirtilmesi maddede belirtilen halleri vurgulamak içindir. Anayasa Mahkemesinin,Anayasa'nın l4. maddesinin metninin Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasann 14 üncü maddesindekt durumlar" ibaresinin belirliliği ve öngörülebilirliğini sağlayıp sağlamadığına ilişkin değerlendirmelerinin l4, maddenin birinci fikrasında yer alan hakkın kötüye kullanılması yasağıın anlam ve kapsamına ilişkin hukuk aleminde doğuracağıbir sonuç yoktur.

67. Anayasa'nın 14. maddesinin ikinci fikrasında ise Anayasa hūkümlerinin nasıl yorumlanacağına ilişkin hir yorum kuralına yer verilmiştir. Söz konusu kural ile Anayasa koyucu Anayasa hükümlerinin temel hak ve özgürlüklerin yok edilmesini ve Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlanmasımı mümkün kılacak şekilde yorumlanmasınıyasaklamaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi, Gergerlioğlu kararında Anayasa'nın 83. ve 14. maddelerini demokrasinin korunması bağlamında sistematik ve hak eksenli bir yoruma tabi tutmuş, milletvekili olan başvurucunun Anayasa'nın 83. maddesinde koruma altima alınan yasama dokunulmazlığından faydalanamaması nedeniyle aynı zamanda Anayasa'nın 67.maddesinde yer alan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarına yapılan müdahalenin Anayasa'yı ihlal ettiğine karar vermiştir. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesinin Gergerlioğlu kararının, Anayasa'nın l4. maddesinin ikinci fikra hükmünün "uygulanmasının ortadan kaldırılması veya işlevstz hale getirilmesi" sonucunu doğurduğunun ileri sürülmesi mümkün değildir.

68. Anayasa'nın l4. maddesinin son fikrasında hakkın kötüye kullanılması yasağına aykırı davranılması halimde müeyyidelerin kanunla düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

Bir kere bir milletvekilinin bir faaliyeti ile temel bir hak veya özgürlüğünü kötüye kullandığıtespit edilse ve mteyyide olarak Anayasa'nın 83. maddesinde yer alan yasama dokunulmazlığından faydalanamayacağı kuralı getirilebileceği kabul edilse bile Anayasa'nın amir hükmü gereği söz konusu müeyyidenin kamunla düzenlenmesi gerekmektedir. Böyle bir kanun bulunmadığı gibi Anayasa Mahkemesi'nin bahsi geçen kararlarında ceza kanunlarındaki suçlardan hangilerinin 14. madde kapsamında kötüye kullanma olarak kabul edileceği ve dolayısıyla yasama dokunulmazlığının kapsamı dışıda tutulacağına ilişkin bir kanun hükmünün bulummadığı da ifade edilmiştir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi içtihadmın bu yönden Anayasa'nın 14. maddesinin üçüncü fikrasını da "ortadan kaldhırması"yahut "işlevsiz bırakması" sõz konusu değildir.

69. Esasen somut olayda ve Anayasa Mahkemesinin bahsi geçen Gergerlioğlu kararına konu olayda bir anayasal hükmün ortadan kaldırılması veya işlevsiz bırakılmasıdeğil, Anayasa'nı 14. nuaddesinde 2001 yılında yapılan değişikliğin ruhuyla bağdaşmayan,"kōtüye kullanma" yasağının açıkça ihlali sõz konusudur. 200l değişikliği sonrasında Anayasa'nın 14. maddesi ile yalnızca temel hak ve özgürlükleri kötüye-kullanan kişilere karşıbir koruma sağlanmasıın amaçlanmadığı, Anayasa ile tanınan temel hak ve õzgüritiklerin yok edilmesini veya Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasınıamaçlayan bir faaliyette bulunan devlete ve bu bağlamda kamu gücünü kullanan organlara karşi da bir koruma sağladığı tekrar hatirlatılmalıdır. Buna göre devletin, temel bak ve hürriyetlerin “Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekdlde sıntrlanmasım amaçlaması” da artık bir kötüye kullanma biçimi sayılacaktır. Başka bir deyişle devler, Anayasa'da yer alan hak ve özgürlüiklerin yok edilmesini ve temei hak ve özgürlükler için Anayasa'da gösterilen sinıriamalardan daha genis sınırlamalar getirmesini amaç edinen bir faaliyette bulunamayacaktır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 100).

70. Gergerlioğłu kararında Devlet için getirilmiş bu yeni "kötüye kullanma"yasağının varlığına rağmen mahkemelerin "Anayasanın 14 üncü maddestndeki durumlar"ibaresine ilişkin olarak Anayasa'nın 14. maddesi metni tzerinden yapacağı her yorum denemesinin -kuralda geçen kavram ve ilkelerin ceza hukukunda hangi suçlara tekabül ettiklerinin ancak kanun koyucu tarafindan belirlenmesi gerektiği ve mahkemelerce objektif olarak belirłenmesinin mümkün ołmaması nedeniyle- kanunilik ve kryas yasağı ilkelerini kaçıılmaz olarak zedeleyeceği ve Anayasa koyucunun kuralda gerçekleştirdiği 2001 yılıdeğişiklikleri ile ortaya koyduğu temel hak ve özgürlükerin Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmaması yönündeki iradesine aykırılık oluşturacağı ifade edilmiştir (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 101).

71. Anayasa koyucunun Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddesindekd durumlar" ibaresindeki belirliliği sağlama görevini münhasıran kanun koyucuya verdiği, yargı içtihatlarımın Anayasa'nın 13. maddesindeki temel hak ve Özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin hükümde yer alan “kamunilik şartı"nı taşıyan kurailar olarak kabul edilemeyeceği açıktır. Buna karşın Anayasa'nın TBMM'ye verdiği bu yetki yargı organlarınca kullanilarak başvurucunun Anayasa'nın 83.maddesinde koruma altına alınan yasama dokunulmazliğından faydalanamamasına ve dolayısryla Anayasa'nın 67. maddesinde yer alan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarını kullanamamasına yol açan bir karar verilmiştir. Şomut olayda Anayasa'nı açık hükmüne ve Anayasa Mahkemesinin açık içtihadıa rağmen temel hak ve özgürlüklerin Anayasa'da belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandran bir yorum tercih edilerek Anayasa'nın "Temel hak ve hürrtyetlerin kötüye kullanımaması" kenar başlıklı 14.maddesinin ikinci fikrasmda yer alan yorum yasağıa aykırı hareket edilmiştir.

() Kanunilik Kapsammda Ulaşılan Sonnçlar 
72. Kanunilik başlığı altında yapılan değerlendirmeleri şu şekilde özetlemek mümkündttr:
i. Anayasa'nın 14. maddesinin metni, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 uncú maddesindeki durumlar" ibaresinin yasama dokunulmazhığı dışında bırakılan suçları salt yargı organlarının kararlanyla anlamlıbir şekilde belirlemeye ve böylece belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli değildir.

ii. Nitekim Yargıtay 3. Ceza Dairesinin kararında ve Anayasa Mahkemesine sunulan bugüne kadar aynı konuda verilmiş diğer mahkeme kararlarında ulaşılan farklı sonuçlar Anayasa Mahkemesinin değerlendirmelerini doğrulamış, kuralın belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde tutariı ve sürdürülebilir bir yoruma ulaşmaya elverişli olmadığını göstermiştir.

ii. Anayasa'nın 83, maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 ūncümaddesindeki durumlar" ibaresindeki belirliliği sağlama görevi münhasıran kanun koyucuya aittir ve kanun koyucu söz konusu ibarenin belirliliğini sağlamak için bugüne kadar yasal bir düzenleme yapmamıştır.

iv. Seçilmiş milletvekillerinin seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarına müdahalenin dayanağı haline gelen yargı içtihatları, Anayasa'nın 13. maddesindeki temel hak ve δzgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin hükümde yer alan “kanunilık şartı"nı taşıyan kurallar olarak kabul edilemez 
v. Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 ūncümaddesindeki durumlar" ibaresinin belirliliğinin yargı kararlar ile sağlanmasıseçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına bir mūdahale oluşturacağı için anayasal olarak mümkūn olmadığı gibi Anayasa'nın açıkça parlamentoya verdiği bir yetkinin de kullanılması anlamına gelecektir.

vi, Milletvekilinin seçimden ōnce soruşturmasına başlanımış olmak kaydıyla Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlardan biri kapsamında işlediği suç nedeniyle yargılanmasına ilişkin olarak Anayasa'da, kanunlarda veya TBMM İçtüzüğü'nde esasa ve usule yönelik güvenceler içeren hüikümlere yer verilmemiştir.
vii. Mevcut uygulama yargı makamlarının takdir yetkisini düzenleyen ve keyfi davranışların önüne geçebilmek için gerekli usule ilişkin bütün güvenceleri içermemekte; yargı makamlarını yasama dokunulmazlığına mūdahaleniņ zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelip gelmediğini ve orantılı olup olmayacağınıdeğerlendirmeye zorlayan -dokunulmazlıkların Meclisçe kaldıriması usulünde sağlanan güvence düzeyinde- bir usul ihtiva etmemektedir 

(7) Anayasa'nm Yeknesak Yorumu ve Anayasa Mahkemesi KararlarmıObjektifİşlevi 

73. Anayasal organların görev ve yetkileri bizzat Anayasa koyucu tarafindan düzenlenmiştir. Yargitay adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargımerciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme mercii olarak görevlendirilmişken Anayasa hükümlerinin yeknesak bir biçimde uygulanmasını ve yorumlanmasını sağlama görevi de Anayasa Mahkemesine verilmiştir. Anayasa koyucunun 148. maddenin gerekçesinde de ifade ettiği ūzere Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru yolunda verdiği kararlar "kamu organların, Anayasaya ve kamunlara daha uygun davranma konusunda zorlayıcı" niteliktedir. Esasen 153. maddesinin son fikrası da, Anayasa Mahkemesi kararlarının mahkemeler dahil kamu güclinü kullanan tüm organlar bakımından bağlayıcıolduğunu ifade etmektedir.

74. Öte yandan Anayasa'nın nihai yorum yetkisine dayanarak Anayasa Mahkemesinin ortaya koyduğu içtihatlara kamu güctnü kullanan organların ve bilhassa mahkemelerin aykırı davranmaları yorum karmaşasına yol açar ve anayasanın üstünlüğüne dayanan bir hukuk düzeninde kabul edilemez. Bu sebeple Anayasa Mahkemesinin diğer kararları gibi bireysel başvuru yolunda verdiği kararlarından sonra kamu gücüntı kullanan organların işlem ve eylemlerini, mahkemelerin mevcut içtihatlarını Anayasa'nın 138. maddesi gereğince öncelikle Anayasa'ya uygun karar verme yükümlülüğü karşısında yeniden gözden geçirmeleri gerekir. Anayasal düzenin yeknesak bir biçimde işlemesinin başka türlu sağlanması mümkün değildir.

75. Kamu güctinü kullanan organlar, Anayasa Mahkemesince ihlalin saptandığıandan itibaren, Mahkemenin benzer davalarda ihlal tespitlerini yinelemesine gerek kalmadan,onu telafi etmek için gerekli olan tedbirleri almakla yükümlüdür. Mevcut başvuruda olduğu gibi yapısal bir sorun tespit edilmişse, Anayasa Mahkemesi kararının objektif etkisinin çok daha kuvvetli olduğu kabul edilmelidir. Farklı bir kabul halmde, hakkında Anayasa'ya aykırılığı hükmen saptanmış olan aymı hukuksal durumda bulunan kişilerden yalnızca bir kısmının hukuki korummadan yararlanabileceği ve bunun ise anayasanın üstünitüğtı ve hukuk devleti ilkesine aykırı düşeceği kabul edilmelidir. Buna ilave olarak kamu gücünü kullanan organların Anayasa Mahkemesi kararlarina uymamaları, yahut kararlarda varlan sonuçlarıgözardı etmeleri bu organların kararlarının anayasal meşruiyetine gölge düşüreceği gibi demokratik bir hukuk devletinde anayasa yargısının temel amacı olan ve kamu gūcünükullanan tüm aktörlerin Anayasa'da belirtilen ilke ve normlara göre hareket etmesini ifade eden anayasanın üstünlüğü ilkesini de işlevsiz hâle getirir (bkz, Kadri Ents Berberoğlu (3)[GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021,§§107-108).

76. Kuşkusuz Anayasa Mahkemesi Anayasa hükümlerini yorumlama konusunda yegne makam değildir. Anayasa hükümlerini uygulamak, temel hak ve özgürlükleri korumak ve uyuşmazlıklarda somutlaştırmak diğer yargı organlarının ve kamu gücünükullanan tüm organların da yükümlülüklerindendir. Bu bağlamda, bir kez daha vurgulamak gerekirse, Anayasa'da yer alan kuralların, temel hak ve özgürlüklere ilişkin güvence ve δlçütlerin yorumlanması bakımından bütün anayasal organların yetkisi bulunmakla birlikte norm denetiminde olduğu gibi bireysel başvuru yolunda da Anayasa maddelerinin mihai yorum yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (bazi değişikliklerle birlikte bkz. Kadri Ents Berberoğlu (2), § 71).


77. Nitekim, Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında, mahkemelerin Anayasa'nın 14. maddesine ilişkin olarak yaptığı yorumların öngörülebilirliği ve belirliliği ifade eden kanunilik ölçütüne uygun olmadığı sonucuna ulaşmış ve Anayasa'nın 14. maddesini dar,özgürlüker lehine ve nihai btr şekilde yorumlamıştır. Anayasa Mahkemesinin Gergerlioğlu kararındaki tespitleri o başvurucuya benzer durumdaki diğer bireyler yönünden olduğu gibi eldeki başvuru için de geçerlidir. Buradaki benzerlik suç isnadındaki benzerlik değil Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında dokunulmazlığın bulunmadığı yönünde yapılan tespitte ortaya çıkan benzerliktir.

78. Diğer yandan Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kararlarının objektif ve subjektif olmak Üzere iki temel işlevi bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesinin kararlarının objektif işlevi, genel olarak Anayasa'nın temel hak ve õzgürlükleri düzenleyen hükümierini yorumlamak ve bunların uygulanmasını gözetmektir. Subjektif işlevi ise bireysel başvuru yoluyla önüne gelen somut olayda anılan hükümlerin ihlal edilip edilmediğini incelemek,gerektiğinde başvurucu lehine giderime hükmetmektir (bkz. K.V. [GK], B. No: 2014/2293,1/12/2016, §§ 52-53; F.N.G., B. No: 2014/11928, 21/6/2017, §§ 37-38).
79. Bireysel başvuru kararlarından sonra kamu makamları ve derece mahkemelerinin aynı meseleye ilişkin incelemelerinde, Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanmasi, temel hakların kapsamının ve simirlarının belirlenmesi ve insan haklarının gerekli kıłdığı hållere ilişkin olarak verdiği kararları dikkate almaları ve Anayasa htikümlerinin yorumuyla varılan sonuçları değerlendirilmeleri gerekir (fbrahim Er ve diğerleri [GK], B. No: 2019/33281, 26/1/2023, § 47). Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruda belirlediği ilkeler, vardığı sonuçlar ve bir ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağına ilişkin belirlemelerine göre hareket ederek kamu gücünü kullanan organların temel hak ve Özgürlüklerin mevcut ihlallerinden kaynaklanan Anayasa'ya aykınlığı kaldırması ve yeni ihlallerin Önlenmesi için tedbirler alması Anayasa Mahkemesi kararının objektif işlevidir.Böylece Anayasa Mahkemesi temel hak ve özgürlükleri yorumlarken diğer organlar ve kişilerin uygun davranmakla yükümlü oldukları bir hukuk düzeni yaratarak objektif bir işlev Ustlenir.

80. Anayasa Mahkemesi kararlarının genel olarak Anayasa'yı yorumlama ve uygulama şeklinde ortaya çıkan objektif işlevinin subjektif işlevine göre ðn planda olduğu kabul edilmelidir. Bunun sebeplerinden biri Anayasa'nın 2. maddesinde ifade edildiği gibi Türkiye Cumhuriyeti'nin niteliklerinden birinin “insan haklarına saygılı" demokratik bir hukuk devleti olmasınım ve Anayasa'nın 14. maddesinde ifade edildiği üzere devletin “insan hakdarma dayanan demokratik" bir devlet olmasının doğal sonucu olarak Anayasa Mahkemesince tespit edilen bir ihlalin altmda yatan sorunları giderme yönünde devletin bir yükümltiüğtıntın bulunmasıdır. İnsan haklarına saygı gösterme ve dayanma yükümlüiüğūdevlete, Anayasa'daki bütün hak ve özgüriükieri yetki alanı içerisindeki herkese sağlama ve hak ihlallerini önleme sorumluluğu getirir.

81. İkincillik ilkesi uyarımca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu ancak diğer yargı organlarınca ortadan kaldırılmayan ihlaller bakımundan hir hak arama imkânısunmaktadır. Dolayısıyla temel hak ve Özgürlüklerin ilk elden kamu makamları ve derece mahkemeleri tarafindan korunması gerekir. Bu durum da göstermektedir ki Anayasa Mahkemesi kararlarının Öncelikli işlevi anayasal haklar ve özgürlüklerin yorumlanmasıdır.Böylece bireysel başvuru yolu somut bir başvuru ile başlatılmış olmasına rağmen sonuçlarıitibariyle objektif bir niteliğe bürünmektedir ve bu anlamda aynı zamanda objektif bir hukuk koruması aracı haline gelmektedir.


82. Öte yandan aynı meseleye ilişkin tim uyuşmaziıkların Anayasa Mahkemesi Önūne taşınması sonucunun doğmaması için objektif işlev bireysel başvuru açısından yaşamsaldır. Anayasa Mahkemesince çözümlenmiş meselelere ilişkin tüm uyuşmazlıkların tekrar bireysel başvuruya konu edilerek Anayasa Mahkemesince karara bağlanmasının beklendiği bir bireysel başvuru yolunum sürdürülebilmesi imkânsızdır. Bireysel başvuru yolunun işlerliğini devam ettirmesinde Anayasa Mahkemesinin Anayasa'yı yorumlamasının kritik önemi vardır. Bu işlevini en iyi şekilde yerine getirebilmesi ise -her bir başvuruda adaleti sağlamaktan ziyade- Anayasa Mahkemesinin daha Önce Anayasa'yı yorumlamadığımeselelere odaklanmasına bağlıdīr (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. K.V., § 53;F.N.G., § 38; Ibrahim Er ve diğerleri, § 47).

83. Kamu gücünü kullanan organların ayuı ihlallerinin devam etmesi, Anayasa Mahkemesinin iş yükünü artırarak bireysel başvuru yolunu etkisizleştireceği gibi kararların sonuçlarının yalnızca somut olaya uygulanması bireysel başvurunun temel hak ve Özgürlükleri koruma işlevini de olumsuz etkileyecektir. Bu nedenle kamu gücüntü kullanan organlar gerektiğinde, ihlalin tekrarlanmamasına yönelik genel tedbirler almak ve Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda bu ihlalin hukuk aleminde sebep olduğu sonuçları telafi etmek zorundadır.

84. Nitekim Gergerlioğlu kararmda Anayasa Mahkemesi yasama dokunulmazliğının sağlanması için yeterli güvenceler ihtiva etmeyen mevcut sistemin yasama organına seçilmiş milletvekillerinin halkın görüşlerini serbestçe açıklamalarım ve bu anlamda belli kişilerin veya grupların Ülkenin siyasal hayatına katılımlarını engelleyici nitelikte olduğu, bu itibarla seçilme ve siyasi faaliyette bulumma haklarınm etkisini ortadan kaldırdığını (bkz. Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 130) tespit ettikten sonra seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı yönünden ihlalin giderimi için yapılması gerckcnlere ilişkin şu değerlendirmelerde bulunmuştur:
"198. Diğer taraftan mevcut başvuruda seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakka yönünden ulaşılan ihlal, yasama dokunulmazlığına ilişkin olarak Cumhuriyet saveuıklarının veya derece mahkemelerinin Anayasa'ya uygun yorum yapmalarına tmkân verecek açıkdıkta bir Anayasa veya kamun hükmümün bulunmamasından kaynaklanmıştır.
199. Anayasa'nın 14. maddesindeki durumlar kapsamında görülen bir suçsoruşturması ve kovuşturması nedeniyle yetkdli adli makamlarca yasama dokumulmozlığının bulunmadığının tesptti yönteminin hukuk alembnde etkin bir şekilde uygulanabilmesi için gerek 14. maddedeki durumlar kapsamına giren suçların beltrlenmesi ve gerekse de usul ve esasa ilişkin güvencelerin bulunduğu bir yasal sistemin kurulması konusunda takdtr yetkısi yasama organina aitttr.

200. Bumunla birlikte böyle btr kamunun çıkartılmaması anayasal btr boşluk meydana getirmeyecektir. Zira Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan dokumulmazlıkların Meclisçe kaldırılması usulünün tüm suçlar yömünden uygularmasımümkündür.

201. Bu itibarla başvurucunun yargilama strasında milletvekili olmasi, başvuruya konu olayın dokunulmazlığın istisnalarından birini oluşturması ve Anayasa Mahkemesi kararının bu konudakı anayasal ve yasal beltrstzliği ortaya koyması nedeniyle kararın bir örneğinin bilgi için yasama organıa gönderilmesi gerektiği değerlendirilmiştir."

85. Belirli durumlarda Anayasa Mahkemesi, ihlale sebep olan durumları ortadan kaldırmak için devletin alabileceği veya alması gereken tedbirleri belirtmeyi faydalı veya gerekli görebilmektedir. Bunumla beraber bazı durumlarda, tespit edilen ihlalin doğası gereği alınması gereken bireysel veya genel tedbirler de bulunabilmektedir.
86. Gergerlioğlu kararında Anayasa Mahkemesi, mahkemelerce yapıimasıgerekenin, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını koruyan temel güvencelere sahip,belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal veya yasal bir düzenleme yapılmadığımüddetçe, başvurucu hakkında TBMM tarafindan dokunulmazlığın kaldırıldığına dair karar alınıncaya kadar yargılamada durma kararı verip başvurucunun tahliye edilmesine hükmetmekten ibaret olduğunu ifade etıniştir. Anayasa Mahkemesi kararında genel bir tedbir olarak "anayasal veya yasal bir düzenleme" gereğine dikkat çektikten sonra mevcut sistemde milletvekillerinin dokunulmazlığının ancak TBMM tarafindan kaldırılmasmın mümkün olduğunu belirtmiş ve ðzel bir tedbir olarak da bōyle bir karar alınıncaya kadar başvurucunun tahliye edilmesi gerektiğini ifade etmiştir.

87. Anayasa Mahkemesi Gergerlioğlu kararında seçilmis milletvekillerinin seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarına mtdahalenin dayanağı olan Anayasa'nın 83.maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncú maddesindekd durumlar" ibaresi kapsamında ortaya çıkan meseleyi çözümlemiş, yapısal sorunu ortaya koymuştur. Açıktır ki Anayasa Mahkemesinin Gergerlioğłu kararındaki yapısal sorunları ortaya koyan değerlendirmeleri başvuruculara isnat edilen suçlara bağlı değildir ve bu nedenle sonuçlarıitibariyle objektif niteliği çok daha belirgindir.

88. Anayasa Mahkemesince tespit edilen ihlalin altinda yatan sorunları giderme yönünde kamu gūcünü kullanan makarlar genel bir yükümitlüğe sahip olmasına karşın Yargıtay 3. Ceza Dairesi, Anayasa Mahkemesi içtihadına aykırı davranmış, benzer ihlalleri δnleme yükümlülüğtınü yerine getirmemiş; aksine başvurucunun anayasal haklarını-Anayasa'nın parlamentoya verdiği bir yetkiyi kullanarak- daraltıcı bir şekilde yorumlamak suretiyle ihlal etmiştir.

(8)Nfhaf Değerlendirmeler 
89. Incelenen başvuruda bir ceza davasında tutuklu olarak yargılanmakta iken milletvekili seçilerek yasama dokunulmazlığını kazanan başvurucunun durumunun Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer verilen istisna kapsamında olduğu gerekçesiyle durma kararı verilmeyerek hakkındaki yargılamanın devamına karar verilmiş,tahliye edilmemiş, TBMM'de yemin edememiş ve milletvekilliği görevini fiilen yerine getirememiştir,
90. Yasama dokunulmazlığının sağlanması için yeterli güvencelerin olmadığı bir hukuk düzeninde seçmenini temsil eden ve onların taleplerine dikkat çekerek menfaatlerini savunan halkın seçilmiş temsilcilerinin kendileri için vazgeçiimez olan -başta ifade özgürlüğūve siyasi faaliyetlere katılma hakkı olmak üzere- çok sayıda temel hak ve özgürlükleri üzerinde ciddi ve caydırıcı bir baskı oluşacak, söz konusu hak ve özgürlüklerden serbestçe yararlanmaları mümkün olmayacaktır (Omer Faruk Gergerlioğlu, § 128).

91. Oysa milletvekilliği görevi demokratik bir siyasal hayatın bahşettiği üstün bir kamusal yarar ve õneme sahiptir. Tam da bu sebeple milletvekilleri anayasal bir koruma alanına sahip kılınmıştır. Seçilmiş milletvekillerinin ifade Özgürlüğüne veya milletvekilliği görevini yerine getirmek için kullandıklanı diğer hak ve özgürlüklerine yapılacak Anayasa'ya aykını müdahaleler halk iradesiyle oluşan siyasal temsil yetkisini ortadan kaldıracak, seçmen iradesinin parlamentoya yansımasım Önleyecektir (Mustafa Ali Balbay, § 129; Omer Faruk Gergerlioğlu, § 129).

9. Gerek yasama dokunulmazlığım koruma altına alan Anayasa'nın 83. maddesi ve gerekse temel hak ve özgürlüklerin kötthye kullanılmasını yasaklayan Anayasa'nın 14.maddesi ancak demokrasinin korunması bağlamında ve hak eksenli yorumlandıkları takdirde işlevlerini tam olarak yerine getirebilir. Mahkemeler söz konusu anayasal hükümleri Özgüriükler lehine yorumlamadıkları gibi onları böyle bir yorum yapmaya sevk edecek esasa ve usule ilişkin güvencelerin bulunduğu bir yasal sistem de bulunmamaktadır (Ömer Faruk Gergerlioğlu, § 133).

93. Netice olarak eldeki başvuruda da Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan Ömer Faruk Gergerlioğlu kararında varılan sonuçtan ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarının korunmasına ilişkin temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal veya yasal bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle başvurucunun Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına alınan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
Muammer TOPAL, Yildız SEFERINOĞLU, Basri BAĞCI, Irfan FIDAN ve Muhterem ÍNCE bu görūşe katılmamışlardır.

94. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı başvurucuya isnat edilen suçlardan tamamen bağımsız, yapısal bir sorundan kaynaklanmaktadır. Bu nedenle başvurucunun yargılandığı davanın esasına ilişkin bir değerlendirme içermemektedir.
B. Kişi Hürriyeti ve Güvenliğı Hakkmm İhlal Edlldiğıne İlişkin İddia Yönfnden 

1. Başvurucunuu İddlaları ve Bakanhık Görüşü
95. Başvurucu, 25/4/2022 tarihinde verilen mahkümiyet hükmüyle birlikte tutuklandığını, ancak 14/5/2023 tarihinde milletvekili seçildiğini, TBMM kararı olmadıkça tutuklanamayacağını ve yargılanamayacağını, dolayısıyla Anayasa'nın 83. maddesinin gereği olarak tutukluluk halinin derhal sonlandırılması gerektiğini belirterek Yargıtayca tahliye talebinin reddedilmesinin kişi bürriyeti ve güvenliği hakkmın ihlali olduğunu ileri sürmüştūr.
96. Bakanlık, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olarak, öncelikle sadece seçilme hakkından inceleme yapılması gerektiğini, eğer kişi hürriyeti ve güvenliği hakkından da inceleme yapılacaksa seçilme hakkı başlığı altında yapılan açıklamaları bu hak için de dikkate alınması gerektiğini, öte yandan başvurucunum mahkůmiyet htkmüne bağlı olarak tutulması nedeniyle bu hak kapsamındaki ihlal iddialarının kabul edilemez olduğunu, ayrıca mahkemenin tutuklamanın devamına karur verirken somuç ceza miktarını dikkate aldığını, başvurucunun kaçma şüphesinin bulunduğunu da değerlendirerek bu karara hükmettiğini belirtmiştir.


97.Başvurucu Bakanlık görüşüne karşı vermiş olduğu beyanında başvuru formunda ileri sürdāğü ihlal iddialarını yinelemiştir.

2. Değerlendirme 
98. Başvurucunun bu başlık altındaki şikâyetleri, mahkůmiyet hükmüyle birlikte verilen tutuklama kararı sonrasıda milletvekili seçilmesi ve dolayısıyla yasama dokunulmazlığından yararlanmasına rağmen Yargıtay 3. Ceza Dairesi tarafindan tutukluluğun devam ettirilmesine yöneliktir. Dolayısıyla bu kısımdaki iddiaların Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.

99. Anayasa'nın "Kişi hürriyeft ve güvenliği" kenat başlıklı 19. maddesinin birinci fikrası ve ikinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir.

"Herkes, kdşi hürriyett ve güvenliğıne sahipttr.
Şekil ve şartları kamunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmiş hürriyeti kastlayıcı cezaların ve güvenltk tedbirlertnin yerine gettrtimesi; …. halleri dişında kimse hürrtyetinden yoksun brrakalamaz."
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
100.527l sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca suç soruşturması veya kovuşturması sırasında "kamunlarda belirtilen koşullar dışında .. tutukluluğumun devamına karar verilen" kişilerin maddi ve manevi her türlüzararlarını devletten istemeleri mümkündtr. Buna karşılık Yargrtay 3. Ceza Dairesi,başvurucunun yeniden milletvekili seçilmesinin bireysel başvuruya konu dosya bakımından yasama dokunulmazlığından yararlanması sonucunu doğurmadığını kabul etmiş ve tutukluluğu devam ettirmiştir. Yargitay tarafindan yapılan bu değerlendirme sebebiyle 5271sayılı Kanun'un 141. maddesi uyarınca açılacak davada derece mahkemelerinin başvurucunun milietvekili seçildikten sonra tutukluluğunun devam ettirilmesinin kanuna uygun olmadığı sonucuna varmaları mümküin görünmemektedir. Buna göre anılan başvuru yolunun somut olayın koşullarında başvurucu bakımından etkili ve sonuç almaya elverişli bir hak arama yolu olarak değerlendirilmemesi gerekir (benzer değerlendirmeler için bkz, Kadri Enis Berberoğlu (2), § 103).

101. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
102. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında, berkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konulduktan sonra ikinci ve üçtincüfikralarında, şekil ve şartları kanunda gösterilmek şartıyla kişilerin Özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısryla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının kısitlanması ancak Anayasa'nın anılan maddesi kapsamında belirlenen durumlardan 

herhangi birinin varlığı hâlinde söz konusu olabilir (Murat Narman, B. No: 2012/1137,27/2013, § 42).

103. Kişilerin fiziksel htürriyetlerini güvence altına alan Anayasa'nın 19. inaddesinin kişi bürriyetinin kısitlanmasına imkân tanıdığı durumlardan biri de maddenin ikinci fikrasında "mahkemelerce verilmiş hürriyeti kisulayıcı cezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine gettrilmesi" olarak belirlenmiştir. Bu nedenle yargı organlarınca verilecek inahkûmiyet kararları kapsamında hapis cezasının veya güvenlik tedbirlerinin infaz edilmesi kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını ihlal etmez (Tahir Canan (2), B, No: 2013/839, 5/11/2014, § 33).
104. Buna karşılık mahkümiyet hükmüne bağlı tutmanın hukukiliğini etkileyen bir durum söz konusu olduğunda tutulma bali "mahkemelerce verllmis hürriyeti kasulayıcıcezaların ve güvenlik tedbirlerinin yerine getirilmesi" kapsamında olsa bile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlaline sebebiyet verebilir. Özellikle tutmanın önünde doğrudan Anayasa'dan veya kanunlardan kaynaklanan bir engelin bulunduğu (mahkûmiyete konu olan eylemin suç olmaktan çıkarıması, bir cezasıziık hâlinin bulunduğunun anlaşılması,mahkūmiyet hükmūnü geçersiz kılan bir kanun değişikliği yapılması gibi) ya da tutmayı sona erdirmeyi zorunlu kılan yargısal bir kararın mevcut olduğu durumlarda õzgtürlükten yoksun bırakma ile mahkûmiyet kararı arasındaki bağ ortadan kalkar. Bu hâllerde tutmaya devam edilmesi hukuki dayanaktan yoksun bir şekilde özgürlüğün kısıtlanması sonucunu doğurur (Kadri Enis Berberoğlu (3), § 127).

105. Somut olayda başvurucunun Yargitay 3. Ceza Dairesi ōnünde temyiz incelemesinde bulunan mahkümiyet hükmüne bağlı olarak hürriyetinden yoksun bırakıldığıdönemde gerçekleştirilen genel seçimler sonucunda milletvekili seçildiği görülmektedir.Başvurucunun milletvekiliseçilmesi halinde Anayasa'nın 83. maddesinde güvence altına alınan yasama dokunulmaziığından yararlanıp yararlanmayacağı meselesi, hüikme bağlıtutmanın hukukiliğini doğrudan etkileyen bir durumdur (Mehmer İlker Başbuğ, B. No:2014/912, 6/3/2014, §§ 78-86).

106. Anayasa Mahkemesi, Ömer Faruk Gergerlioğlu kararında olduğu gibi eldeki başvuruda da başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını koruyan temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal veya yasal bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır. Bir kinsenin milletvekili seçildikten sonra yargılanıp yargılanmayacağı meselesi ile tutuklanıp tutuklanamayacağı meselesi aynı niteliğe sahiptir.Bu sebeple seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı yönünden yapılan tüm tespit ve değerlendirmeler kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden de geçerlidir.
107.Buna göre, başvurucunun 14/5/2023 tarihinde yapılan genel seçimlerde milletvekili seçilmesi nedeniyle -seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını koruyan temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal veya yasal bir düzenleme yapılmadığı müddetçe- yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başladığı açıktır. Bu durumda başvurucunun tahliye talebine rağmen tutulmaya devam ettirilmesinin Anayasa'nın 83. maddesiyle bağdaşmadığını kabulü gerekir.

108. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmın ihlal edildiğine karar veriłınesi gerekir.

Muammer TOPAL, Yildız SEFERhNOĞLU, Basri BAĞCL, Irfan FIDAN ve Muhterem ÎNCE bu görülşe katılmamışlardır.

C. Diğer İhlal İddtalar 
109. Başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden, tutukluluk haliyle ilgili olarak Yargıtay tarafindan kırkdört gün sonra karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki diğer şikâyeti hakkında kabul edilebilirlik ve csas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

D. Giderim 
110. Başvurucu; ihlalin tespit edilerek yargılamada durma kararı verilmesini,tahliyesine karar verilmesini ve 50.000 TL manevi tazminat &denmesini talep etmiştir.
111. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıłdığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihial kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerlert (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
112, Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığıdan söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulmasi, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin almması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§55,57).

113.İhtalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile İçtüzük'tn 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anilan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varltğını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülağü, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarini gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 57).
114. Aynica Anayasa Mahkemesince yeniden yargilamaya hükmedilen hâllerde derece mahkemesinin yeniden yargılamaya karar vermesi için lehine ihlal kararı verilenin ya da ilgili başka kişi veya kişilerin talepte bulunması gerekmemektedir. Derece mahkemesi,

Anayasa Mahkemesi kararı kendisine ulaşır ulaşmaz -ilgili usul kanunlarmda düzenlenen yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak- taraflarca başvuru yapıimasınıbeklemeksizin yeniden yargılama yapmak yükümitlüğündedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının gereği olarak yeniden yargılama yapılacak hallerde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak bir kabule değerlik incelemesi aşaması da bulunmamaktadır (Aligül Alkaya ve diğerlert (2), § 58).
115. Bu bağlamda derece mahkemesinin õncelikle yapması gereken şey, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı gereğince yeniden yargılamaya başladığına dair karar almaktır.Esasen derece mahkemesinin yeniden yargılama yapılması yöntnde karar almastyla birlikte bir temel hak veya Özgürlüğü ihlal ettiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen önceki kararıkendiliğinden ortadan kalkacaktır. Mahkeme sonraki aşamada ise Anayasa Mahkemesi kararında tespit edilen ihlalin sonuçlarını gidermek için gereken işlemleri yapmakla yükümlüdtīr (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 59).

116.İncelenen başvuruda yasama dokunulmazlığına rağmen hükümle birlikte uygulanan tutukluluğun sürdtīrülmesi sebebiyle kişi bürriyeti ve güvenliği hakkının;tutukluluğun sürdürülmesi, yargılamaya devam olunması nedenleriyle de seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayıstyla ihlalin mahkeme kararlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

117. Başvurucu yargılandığı dava kapsamında bireysel başvuru anında tutuklu statüsünde iken mahkümiyet hükmünün onanmasıyla hükümlü haline gelmiştir (bkz.§ 12).Bu durumda başvurucu milletvekili seçildiği halde tutuklu yargılanmaya devam edilmiş ve hakkındaki mahkûmiyet hükmü de onanmıştır. Buna gōre Anayasa Mahkemesince başvurucu hakkında tespit edilen hak ihlallerinin sonlandırılmasina ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yönelik olarak;
i. Yeniden yargılama işlemlerine başlanmasi,
ii. Mahkümiyet hükmünün infazınun durdurulması ve ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanması,
ii Başvurucumun hükümlū statüsünün sona erdirlmesi,
iv. Yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi 
işlemlerinin yerine getirilmesi zorunludur (Kadri Enis Berberoğlu (3), 8§140; ayrıca aynı kararın Anayasa Mahkemesi Ihlal Kararlarımn Gereğinin Yerine Gettrilmesi Üsulu başlığı altındaki ayrıntılı değerlendirmeler için bkz.§§93-100).

118. Bu amaçla iş bu kararın ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırıiması için Îstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
119. Ayrıca eski hâle getirme kuralı çerçevesinde başvurucuya manevi zararlarıkarşılığında taleple bağlı kalmarak net 50.00o TL manevi tazminat 8denmesine karar verilmesi gerekir.


VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkımın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
2. Kişi hüriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLIĞİYLE,
B. I. Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına alman seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının tHLAL EDİLDIĞiNE Muammer TOPAL, Yildız SEFERiNOĞLU, Basti BAĞCl, Irfan FIDAN ve Muhterem İNCE'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. Anayasa'nın 19, maddesinde gūvence altına alınan kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDILDIĞINE Muammer TOPAL, YIldız SEFERINOĞLU, Basri BAĞCI,İrfan FIDAN ve Muhterem İNCE'nin karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Diğer ihlaliddialarının İNCELENMESİNE GEREK BULUNMADIĞINA OYBİRLİĞIYLE,
D. Kararın bir örneğinin hak ihlallerinin ortadan kaldırılması için başvurucunun yeniden yargılanmasına başlanması, mahkūmiyet hükmiinüın infazının durdurulması, ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma karanıverilmesi şeklindeki işlemlerin yerine getirilmesi için İstanbul 13. Ağör Ceza Mahkemesine (E.202I/I78) GÖNDERILMESINE,
E.Başvurucuya net 50.000 TLmanevi tazminat ÖDENMESINE,
F.2.220,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 21.020,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen stre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESiNE 25/10/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2023/53898Karar Tarihi : 25/10/2023
KARŞIOY 
Başvurucu Şerafettin Can Atalay'ın seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin çoğunluk görüşüne, Anayasa Mahkemesi'nin 2019/10634 Başvuru Sayılı ve 01/07/2021 tarihli Ömer Faruk Gergerlioğlu kararına eklenen “Farkh Gerekçe" ve 2018/26689 Başvuru Sayılı ve 07/04/2022 tarihli Leyla Güiven kararının ekinde yer alan "Karşı Oy" muhtevasında dile getirilen görüşler çerçevesinde, iştirak edilmemiştir.

Öye Muammer TOPAL,
Üye Yıldız SEFERÍNOĞLU 
Öye Basri BAĞCI 
Öye Irfan FIDAN 

Başvuru Numarası : 2023/53898Karar Tarihi : 25/10/2023
KARŞIOY 
Bu kararda tartışılan temel anayasal sorun ile aynı mahiyetteki sorunun tartışıldığıLeyla Güven ([GK], B. No: 2018/26689, 7/4/2022) kararında karşi oy kullanan tyelerin karşt oylarında belirttikleri gerekçelerle Mahkememiz çoğunluğunun tespit ettiği ihlal sonucuna katilmiyorum.

Üye Muhterem INCE