Anayasa Mahkemesinin 20/12/2023 Tarihli ve 2021/36970 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-31

31 Ocak 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32446
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR  AKLİME HANAS VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/36970Karar Tarihi : 20/12/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞİrfan FIDAN Muhterem İNCE Raportör : Hasan HÜZMELi Başvurucular : 1. Aklime HANAS 2. Aysel TUFAN 3. Remziye ALAN Vekilleri : Av. Öykū ÇAKMAK USAL Av. Sema BALYAN Av. İrem YILDIZ 
BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, idarenin belirli konularda yapılmak istenen eylemlere yönelik olarak hukuka aykırı şekilde yasaklama kararı vermesi ve bu kararın iptal edilmesi için açılan davanın reddedilmesi nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 25/8/2021 tarihinde yapılmıştır. 2021/37003 ve 2021/37017numaralı başvurular incelenen başvuruyla birleştirilmiştir. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ðzetle şöyledir:
A. Olayı Arka Planı
5. 2008 yılı Kasım ayında, PKK silahlı terõr õrgütū lideri A.Ö.nün ceza infaz kurumunda avukatları ve aile bireyleriyle düzenli olarak görüştürülmediği tecrit edildiği iddiasıyla Halkların Demokratik Partisi (HDP) Milletvekili L.G. açlık grevine başlamıştır.Akabinde birçok ceza infaz kurumundaki tutuklu ve hūkümlüler de bu greve ve L.G.ye destek vermek amacıyla açlık grevine katılmıştır.


6. Aralarımda ceza infaz kurumunda bulunan kişilerin yakınlarının da olduğu gruplar, açlık grevlerine dikkati çekmek ve/veya eylemleri desteklemek amacıyla Diyarbakır'da toplantı ve gösteriler düzenlemiştir. Başvurucularım beyanına göre 14/4/2019ile 21/5/2019 tarihleri arasında bu kapsamda düzenlenmek istenen toplantılara kolluk gõrevlileri, yirmi dört kez müdahalede bulunmuştur.

7. Diyarbakır Valiliği (Valilik) 15/4/2019 tarihli ve 2019/1959 sayılı yazısıyla, il genelinde açlik grevi eylemine destek mahiyetinde yapılacak eylem ve etkinliklerin 15/4/2019 ile 30/4/2019 tarihleri arasında yasaklanmasına karar vermiştir. Diyarbakır İl Emniyet Müdürlüğü terör örgütüne ait olduğu belirtilen bir internet haber sitesinde 8/3/2019tarihinde açlık grevlerini destekleyen ve eyleme çağrı niteliğinde paylaşım yapılmasının,HDP'ye mensup bazı milletvekillerinin açlık grevine devam etmesinin, eylemlerin ülke geneline yayılması için terör örgütüne müzahir kişilerce desteklenmesinin, bu eylemlerin gūniük yaşamı katlanamaz derece zorlaştırmasıın, bazı provokatif eylemlerin yaşanabilme ihtimali olmasının, karşıt görüşlü grupların bir araya gelmesi neticesinde telafisi mümkūn olmayan olaylara sebebiyet verilebilmesinin halkın mal ve can güvenliğini olumsuz yönde etkileyebileceğini değerlendirmiştir.

8. İl Emniyet Müdürlüğü 26/4/2019 tarihli ve 2019/2078 sayılı yazısıyla,6/10/1983 tarihli ve 291I sayılıt Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 7. maddesi ile 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı Il Ídaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (C) ve 66. maddeleri uyarınca Valiliğin 15/4/2019 tarihli yasaklama kararının 1/5/2019 tarihinden 15/5/2019tarihine kadar uzatılması talebini Valilik oluruna sunmuştur. Valilik 26/4/2019 tarihinde anılan talebe olur vermiştir. Dosya kapsamında, anılan kararlarım hangi vasıtalarla ve hangi tarihte kamuya duyurulduğuna ilişkin herhangi bir açıklama ve bilgi bulunmamaktadır.Anılan yasaklama kararının ilgili kısmı şðyledir:
"HDP (Halkların Demokratik Partisi) Hakkari milletvekili yasal kuruluşu bulunmayan -sözde- DTK (Demokratik Toplum Kongresi) eş başkanı olan [L.G.], 07.11.2018 tarihi itibariyle tutuklu bulunduğu ilimiz E Tipi Cezaevinde PKK/KCK terör örgütü elebaşısıAbdullah Öcalan'a -sõzde- tecrit uygulandığı bahanesiyle açlık grevi başlatmış olup,25.01.2019 günü Diyarbakır 9. Ağır Ceza Mahkemesinde görülen dava duruşmasında tutuksuz yargılanmak üzere salıverilmesi kararı alınmış olup adı geçen vekil başlatmışolduğu açlık grevi eylemini tahliyesi sonrasında intikal ettirildiği ikamet adresi olan Bağlar İlçesi Bağcılar Mahallesi …sitesinde devam ettirmektedir.

Terörist başına cezaevinde uygulanan sõzde tecriti protesto etmek ve bunu bahane ederek açlık grevi eylemi başlatan Hakkari Milletvekili [L.G.]' e destek olmak amacıyla,terör õrgütüne müzahir yayın organlarından yapılan çağrı içerikli haberlerinde etkisiyle,ilimizde HDP Milletvekilleri, il ilçe yöneticileri ve STK. temsilcilerinin katılımıyla farklıtarihlerde, süreli açlık grevi eylemleri, basın açıklamalari, yürüyüş, yol kapatma vb. tarzda eylemler gerçekleştirilmek istendiği bilinmekte olup,
İlgili sayılı yasaklama kararı ile [L.G.] isimli şahsın cezaevinde başlatmış olduğu sonrasında ikametinde devam ettiği açlıik grevi eylemine destek mahiyetinde gerçekleştirilebilecek; (basın açıklamasi, açlık grevi, oturma eylemi, stant/çadır kurma,bildiri dağıtma, v.b) her türlü eylem ve etkinlikler ilimiz genelinde açık alanlarda (ìl Merkezi, Dış İlçeler ve Jandarma Sorumluluk Bölgeleri dahil) tüm coğrafi alanı kapsayacak şekilde 15.04.2019 ile 30.04.2019 tarihleri arasında yasaklanmıştır.

Konuyla alakalı olarak yapılan açık kaynak araştırmalarında; 08.03.2019 günü terōr örgütünün yayın organı olan ANF(Ajans Firat News) isimli internet haber sitesinde https:/anfiurkce.net/kurdistan/aclik-grevleri-yayiliyor-lki-milletvekili-daha-eylemde-12158linki üzerinden yapılan Açlık Grevleri Yayılıyor Iki Vekil Daha Eylemde' başlıklı paylaşımda őzetle Tecridin kaldırılması amacıyla[L.G.] öncülüğünde başlayan açlık grevi eylemi bugün 121'inci gününe girdi. 1 Mart tarihi itibarıyle cezaevlerinde binlerce kişi tarafindan sürdürülen açlık grevi eylemi dışarıda da yayılıyor. Daha õnce HDP Milletvekili [D.D.] ve bir grup kişinin başlattığı açlık grevi eylemine HDP milletvekilleri [T.T.] ve [M.S.] ile birlikte bir grup daha katıldı.' şeklinde yapılan paylaşımın devamında; Türkayeye yōnelik bütün kötūlükler İmralı tecridi ile başladı. Bugün bunun ortadan kalkması için binlerce kişi direniyor. Bu eylemler uyarıdır, mesajdır. 1982 tarihinde Kemal'lerin, Hayrilerin yaptığıdireniş ne ise Leyla'ların, Nasır'ların yaptığı eylem de aynı anlama gelmektedir, Duyarlıhalkımıza sesleniyoruz, kimin elinden ne geliyorsa ortaya koymalıdır. Ölümleri ancak direnişle durdurabiliriz,' şeklinde çağrı amaçlı paylaşımın olduğunun görülmüştür.
Yapılan çağrı haberi doğrultusunda 07.03.2019 günü Bağlar İlçesi HDP Îl Binasında 5(beş) şahıs tarafindan başlatılan açlık grevi eylemine, HDP Van Milletvekilleri [T.T.] ile [M.S.] ve HDP Diyarbakar Milletvekili [D.D.] ile açlık grevlerine devam ettiği bilinmektedir.
Konuyla alakalı olarak terõr örgütü çatı yőnetimince, terörist başına uygulanan -sōzde- tecritin bahane edilerek, cezaevlerinde ve örgütün açık alan yapılanmalarıtarafindan başlatılan açlık grevi eylemlerinin, örgüte müzahir gruplarca desteklenerek mümkün olduğu kadar tabanda yayılmasının hedeflendiğinin değerlendirilmektedir.
Son zamanlarda ilimizde başta terōristbaşı A.Ö.'a atfen başlatmış olduğu açlık grevi eylemine sürdürmükte olan [L.G.]'in ikamet adresi ile aynı amaçla açlık grevi eylemlerini sürdürmeye devam eden tutuklu ve hükümlülerin bulunduğu ceza infaz kurumları çevresinde,HDP milletvekillerinin, parti il/ilçe yöneticilerinin, STK temsilcilerinin ve terör örgütüne müzahir oluşumlara ait şahısların zaman zaman gelerek yapılan açlık grevi eylemierine destek olmak üzere ziyaretler ve protesto eylemleri gerçekleştirmeye çalıştıklarıbilinmektedir.

Ayrica yine son dõnemde yasal kuruluşu bulunmayan bazı oluşumlarca, teröristbaşına atfen açlık grevi eyleminde bulunan [L.G.]'ye destek olmak amacıyla, vatandaşın günlük yaşamına katlanımaz õlçüde zorlaştırmayı hedefleyen, el ele tutuşarak, ana arterler üzerinde yol kapatmaya, trafiği durdurmaya yönelik eylemlerin yapıimaya çalışıldığının müşahede edilmiş olup görevlilerimizce gerekli önlemler alınarak, müzahir oluşumların çabaları boşa çıkartilmıştır.

Bu kapsamda …. [L.G.]'nin ikametinde sürdürmekte olduğu açlık grevi eylemi nedeniyle ilerleyen günlerde de gerek sosyal medyadan gerekse de terör örgütüne müzahir yayın organlarından, yapılan açlık grevi eylemlerine destek olmayı amaçlayan çağrıların süreceği, ilin muhtelif adreslerinde; yürüyüş/basın açıklaması/protesto eylemi, yol kapama vb. eylemlerin yapılmak istenerek, güvenlik güçleri ile vatandaşları karşı karşıya getirmeyi amaçlayan provokatif eylemlerin yaşanabileceği, bu sebepten pek çok kamu binası ve yakın çevresinde güvenlik zafiyetleri oluşabileceği, vatandaşların can ve mal güvenliğini olumsuz yönde etkileyecek fillerin meydana gelebileceği, ilimizin kozmopolitik yapısı gōz õnüne alındığında, karşıt görüşlü grupların bir araya gelerek telafisi mümkün olmayan olaylara sebebiyet verilebileceği değerlendirildiğinden ilgi sayılı yasaklama kararının hitamı sonrasıuzatilmasına ihtiyaç duyulmakta olup,
Milli birlik ve beraberliği zedeleyici provokatif eylemlerin õnüne geçilebilmesi, milli güvenlik, kamu düzeni, kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve 

milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunmasi, suçların önlenmesi, müessif olayların yaşanmamasi amaciyla;
5442 Saylı il idaresi Kanunu 11/A .ve1I/C …. Hükümleri ve;
2911 Sayrhı … Kanunu'nun 7. Maddesi[nde] …. Hükümleri doğrultusunda; … [ilgili mevzuat için bkz.§§ 14,17].

PKK/KCK terör örgütü elebaşısı A.Ö'ya -sözde- uygulandığı ileri sürülen tecriti protesto etmek ve aym amaçla süresiz/dōnüşümsüz açlık grevi eylemi başlatan cezaevlerindeki terõr örgüttüyle iltisaklı tutuklu ve hükümlüler ile HDP Hakkari Milletvekili [L.G.J'ye destek olmak amaçlarıyla, ilimiz bașta Ceza Infaz kurumları ve bu kurumlara 2kilometre çaplı alan içerisinde, [L.G.] isimli şahsın ikametinin bulunduğu Bağcılar Mahallesi …. sitesi ve yakın çevresinde, ilimizde günlük ve sosyal yaşam ile ticari hayatın yoğun olarak geçtiği tüm meydan, alan, cadde ve sokaklarda -sözde- tecrit, kayyum ve açlık grevleri ve YSK'nın vermiş olduğu KHK ile ihraç edilenlerin mazbata verilmeyeceğine dair kararlar ve benzeri kararlar bahane edilerek yapılacak (yürüyüş,basın açıklamasi, açlık grevi, oturma eylemi, stant/çadır kurma, bildiri dağıtma,v.b) her türlü eylem ve etkinliklerin il genelinde açık alanlarda (il merkezi, dış ilçeler ve jandarma sorumluluk bölgeleri dahil)Tüm Coğrafi Alanı kapsayacak şekilde, ilgi sayılı Yasaklama'nın sona ereceği 01.05.2019günū saat :00:01'den itibaren 15.05.2019 gūnü saat:23.59'a kadar uzatılması hususunu;
"*••

B. Somut Olaya İlişkin Bilgiler 
9. Başvurucular, beyanlarına gõre 10/5/2019 tarihinde ceza infaz kurumunda açlık grevine başlayan yakınlarının sağlık durumundan endişe etmeleri nedeniyle ve bu konuda kamuoyu yaratmak amacıyla Diyarbakırın Bağlar ilçesi Koşuyolu Parkı'nda eylem ve basın açıklaması yapmak istemiş; kolluk göreylileri, Valiliğin 26/4/2019 tarihli yasaklama kararına istinaden anılan etkinliği ve basın açıklamasını engellemiştir.

10. Başvurucular, yasaklama kararını ilk kez müdahale csnasında sõzlü olarak öğrendiklerini ifade etmiştir. Anılan yasaklama kararmın iptali için 21/6/2019 tarihinde Diyarbakır I. ve 3. İdare Mahkemelerinde (İdare Mahkemeleri) dava açmıştür. Dava dilekçelerinde 14/4/2019 ile 21/5/2019 tarihleri arasında belirtilen amaçlarla yapılmak istenen barışçıl nitelikteki tüm etkinliklerin kolluk güçlerince engellendiğini ileri sürmüş; ayrıca Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi AiHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarıa atif yaparak idarenin yasaklama kararının gerekçesiz olduğunu, hukuki ve meşru bir amacıın olmadığınıbelirterek iptalini talep etmişlerdir.

11. Diyarbakır 1. Idare Mahkemesi 21/11/2019 ve 29/1/2020 tarihlerinde,Diyarbakır 3. İdare Mahkemesi 29/11/2019 tarihinde işlemin iptaline ilişkin davayıreddetmiştir. Başvuruya konu olan kararlarda, Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi 2911 sayılıKanun'un 17. ve 19. maddesi ile 8/8/1985 tarihli ve 18836 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanununun Uygulanmasına Dair Yönetmelik'in (Yönetmelik) 23. maddesine, Diyarbakır 3. Ídare Mahkemesi ise bu düzenlemelere ek olarak (19. madde hariç) 5442 sayıl Kanun'un 11. maddesinin (C) fikrasına (ilgili kanuni düzenlemeler için bkz.§§ 14-18) yer vermiştir.


12. Diyarbakır 1. İdare Mahkemesi talebin reddine ilişkin kararlarında dava konusu idari işlemin anılan kanuni düzenlemelerdeki yetkiler kapsamında olduğunu ve anılan yasaklama kararının "meydana gelebilecek terõr ve şiddet olaylarını önlenme, kamu güvenliği ve kamu düzenini sağlama, il sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu güvenliği ve esenliğinin bozulmaması ve başkalarının hak ve ðzgürlüklerini korumd" amacıyla verildiğini belirtilerek tüm etkinliklere yõnelik alınan yasaklama kararı ile bu yasağın uzatılmasına dair dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılk bulunmadığı sonucuna varmıştır. Diyarbakır 3. İdare Mahkemesi de benzer gerekçelerle iptal davasını reddetmiştir.

13. Başvurucular, davanın reddine ilişkin kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. Gaziantep Bölge Ídare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 31/5/2021 ve 11/6/2021 tarihlerinde, başvuruya konu mahkeme kararlarını hukuka uygun bulduğundan istinaf başvurularını kesin olarak reddetmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
14. 2911 sayılı Kanun'un 17. maddesi şöyledir:
"Bölge valisi, vali veya kaymakam, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlákın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bir toplantyı bir ayı aşmamak üzere erteleyebilir veya suçişleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir."
15.2911 sayılı Kanun'un 19, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bölge valisi, millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlákan veya başkalarının hak ve õzgürlüklerinin korunması amacıyla bölgeye dahil illerin birinde veya birkaçında ya da bir ilin bir veya birkaç ilçesinde bütün toplantıları bir ayı geçmemek üzere erteleyebilir. (Değişik ikinci cümle: 30/7/20034963/22md.) Valiler de aym sebeplere dayalı olarak ve suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde; ile bağlı ilçelerin birinde veya birkaçında bütün toplantıları bir ayi geçmemek itzere yasaklayabilir."
16.5442 sayılı Kanun'un 11, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"A) Vali, il sınırları içinde bulunan genel ve õzel bütün kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir. Suç işlenmesini ōnlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır. Bu maksatla Devletin genel ve õzel kolluk kuvvetlerini istihdam eder, bu teşkilat amir ve memurları vali tarafindan verilen emirleri derhal yerine getirmekle yükümlüdür.
...
C) Il sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin õdev ve görevlerindendir.(Ek cümle: 25/7/2018-7145/1 md.) Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır.

(Ek paragraf: 25/7/2018-7145/1 md.)Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere 

girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişiler için sınırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarıni, toplanmalarıni,araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kasıtlayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir."
17. Yönetmelik'in 3. maddesi şöyledir 
"Toplantı ve gösteri yürüyüşleri, tüm il ve ilçe sınırları içerisinde aşağıdaki hükümlere uyulmak şartıyla her yerde yapılabilir.

a) İl ve ilçelerde toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhı, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde ve Kanunun 22 nci maddesinin birinci fikrasında sayılan sınırlamalara uyulması kaydıyla Türkiye Büyük Millet Meclisinde grubu bulunan siyasi partilerin il ve ilçe temsilcileri ile güzergâhın geçeceği ilçe ve il belediye başkanlarının, en çok üyeye saħip üç sendikanın ve kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarının il ve ilçe temsilcilerinin yazılı görüşłeri alınarak her yıl Ocak ayında mahallin en büyük mülki amiri tarafindan belirlenir. Kamu düzeni ve genel asayişin temini bakımından zorunluluk olan hallerde toplantı ve gösteri yürūyüşü yer ve güzergâhı yıl içerisinde aynı usulle değiştirilebilir. İl ve ilçenin büyüklüğü,gelişmişliği ve yerleşim õzellikleri dikkate alınarak birden fazla toplantı ve gösteri vürüyüşüyer ve güzergâhı belirlenebilir.

b) Belirlenen toplantı ve gösteri yūrüyüşü yer ve güzergâhı yerel gazeteler ile valilik ve kaymakamlık internet sitelerinden ilan edilerek halka duyurulur. Ayrica, kuvvet talep edilecek askeri birlik komutanlığına da bildirilir.

c) Toplantı ve gösteri yürüyüşleri yer ve güzergâhı hakkında sonradan yapılacak değişiklikler de aynı yöntemle yapılır. Bu değişiklikler duyurudan on beş gün sonra geçerli olur.

ς) Birden fazla toplantı ve gösteri yürüyüşü yer ve güzergâhının belirlendiği il ve ilçelerde düzenleme kurulu, kamu düzenini ve genel asayişi bozmayacak ve vatandaşların günlük yaşamını zorlaştırmayacak şekilde belirlenen yer ve güzergåhlardan birisini tercih edebilir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
18. Anayasa Mahkemesinin 20/12/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldū:
A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
19.Başvurucular;
- Bir HDP milletvekilinin silahlı terör örgütü liderine ceza infaz kurumunda uygulanan tecritin kaldırıması amacıyla 7/11/2018 tarihinde açlık grevi başlatmasısonrasında aralarında milletvekilinin çocuklarının da olduğu yakınlarının ve ceza infaz kurumundaki tutuklu ve hükümlülerin açlık grevine başladıklarını,
- Açlık grevi nedeniyle yakınlarımın yaşamlarından endişe duydukları için toplumsal duyarlılık oluşturmak, hukuki ve siyasi sorunların çõzümünde yetkili kişilere seslerini duyurmak amacıyla 26/5/2019 tarihine kadar değişik tarihlerde 

toplandıklarıı ancak her seferinde kolluk güçlerince keyfi olarak engellendiklerini ve orantısiz güce maruz kaldıklarını,
- 10/5/2019 tarihinde de aynı amaçla gerçekleştirmek istedikleri eylem ve etkinliğe Valiliğin 26/4/2019 tarihli yasaklama kararı olduğu bildirilerek müdahale edildiğini,
- Yasaklamaya dayanak olan 5442 sayılı Kanun'un ilgili maddesi gereğince belirli kişiler için ve belirli yerlerle ilgili bir sınırlama olması gerekirken mevcut yasaklama kararının tüm bōlgeyi kapsayacak şekilde verildiğini,
- İdarenin takdir yetkisini kullanırken 2911 sayılı Kanun'un 17. ve 19.maddesine dayanmamasına rağmen yargı merciinin idare yerine geçerek bu hükümlere dayanmak suretiyle 5442 sayılı Kanun hükmü açısından herhangi bir değerlendirme yapmadan karar verdiğini, bu durumun kanunilik ilkesinin ihlali niteliğinde olduğunu,
- Toplantının barışçıl nitelikte olduğunu ve idarenin soyut gerekçelerle etkinliklerin yasaklanmasına karar verdiğini, bu nedenle yasaklama kararının gerekli ve ðlçülü olmadığını belirterek toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
20. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34. maddesi ise şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkına sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin ōnlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakan veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımn kullanılmasında uygulanacak şekil,şart ve usuller kanunda gösterilir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
21. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
22. Başvurucuların gerçekleştirdikleri etkinliğin idarenin yasaklama kararınedeniyle engellendiği, dolayısıyla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına müdahalede bulunulduğu kabul edilmelidir.


b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
23. Yukarıda amılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartlarıyerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıkhı 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, … yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, …. demokratik toplum düzeninin … gerekderine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
24. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından Öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk şartların sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Genel İlkeler 
25. Hak ya da özgürlüklere bir müdahale söz konusu olduğunda öncelikle tespiti gereken husus, müdahaleye yetki veren bir kanun hükmünün mevcut olup olmadığıdır.Anayasa'nın 34. maddesi kapsamında yapılan bir müdahalenin kanunilik şartını sağladığının kabul edilebilmesi için müdahalenin kanuni bir dayanağının bulunması zorunludur (kanunilik şartına başka bağlamlarda dikkat çeken kararlar için bkz, Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187,19/12/2013, § 36; Tuğba Árslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Hayriye Özdemir,B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§ 56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$. [GK], B.No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35).

ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
26. Valilik başvuru konusu müdahaleye dayanak olan yasaklama kararını, 5442sayılı Kanun'un 11. maddesine ve 2911 sayılı Kanun'un 7. maddesine göre vermiştir (bkz.§8). İdare mahkemelerinin iptal davasını reddederek başvuru konusu işlemi hukuka uygun bulmaya yönelik gerekçelerinde, idarece dayamılan kanun haricinde 2911 sayılı Kanun'un 17.ve 19. maddelerini de hükme dayanak yaptıkları anlaşımıştır (bkz. § 11).
27. Somut olayda Valilik "PKK/KCK terör örgütü elebaşısı A.Ö'ya … uygulandığıileri sürülen tecriti protesto etmek ve aynı amaçla süresiz/dönüşümsüz açlık grevi eylemi başlatan cezaevlerindeki terör örgütüyle iltisaklı tutuklu ve hükümlüler ile HDP Hakkari Milletvekili L. G.'ye destek olmak " ve "tecrit, kayyum ve açlık grevleri ve YSK'nın vermişolduğu KHK ile ihraç edilenlerin mazbata verilmeyeceğine dair kararlar ve benzeri kararlar bahane edilerek yapılacak …. her türlü eylem ve etkinlikleri” il genelinde on beş gün süreyle yasaklamıştır. Somut başvuruların toplantı ve gösterilerin Valilik kararıyla yasaklanması ve söz konusu karara yönelik açılan iptal davasının reddi üzerine yapıldığı görülmüştür. Bu nedenle kolluk güçlerinin toplantıya müdahalelerine ilişkin bir değerlendirmede bulunulmayacak, sadece yasaklama karanı şeklindeki müdahale yönünden inceleme yapılacaktır. Dolayısıyla bu aşamada başvuruya konu idari işlemin kanunilik şartınıkarşılayıp karşılamadığı irdelenmelidir.


28. Valiliğin etkinlikleri yasaklamaya yönelik kararına dayanak olan 5442 sayılıKanun'un 11. maddesinin (C) bendinin ikinci fikrası gereğince bir toplantı ve gösteri yürūyüşüne mūdahale edilebilmesinin şartları şöyledir:
i. Kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğuna ya da bozulacağıa ilişkin ciddi belirtilerin bulunması
ii. On beş günün aşılmaması
iii. Kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bulunan kişilere yönelik olarak ildeki belirli yerlere giriş ve çıkışın sınırlanabilmesi ya da belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarının ve/veya toplanmalarının dūzenlenmesi ya da kısıtlanabilmesi 

29. Kanun koyucu anılan düzenlemede bir toplantıya toplantı ve gösteri yürüyüşüne mūdahalede konu, kişi, yer ve zaman bakımından belirlenen sınırlamaların çerçevesini ortaya koymuştur. Buna göre Valiliğin yasaklama şeklindeki müdahalesinin belirli yerlerde ve saatlerde olabileceği düzenlenmiştir. Bu doğrultuda somut olaydaki kuralın Valiliğin il genelini kapsayan on beş günlük yasaklama kararının dayanağı olarak kabulü mümkün değildir. Ayrıca yasaklama kararında yer alan 2911 sayılı Kanun'un 7. maddesinin toplantı ve gösteri yürüyüşünün gün içinde başlama zamanına ilişkin bir kural olduğundan bu düzenlemenin de anılan yasaklama kararıa dayanak olmadığı açıktır (bkz. § 14).
30. Öte yandan idare mahkemelerinin başvuruya konu idari işlemin hukuka uygun olduğuna dair gerekçelerine dayanak olan 2911 sayılı Kanun'un 17. ve 19. maddeleri gereğince Valiliğin bir toplantı ve gösteri yürūyüşüne mūdahale edilebilmesinin şartlarışöyledir:
- Kanun'un 17. maddesi yönünden;
i.Mūdahalenin millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacınıtaşımasi,
ii. Müdahalenin belirli bir toplantıya yõnelik olması,
iii. Toplantının ertelenmesine yönelik müdahalenin bir ayı aşmaması,
iv. Toplantının yasaklanmasına yönelik mūdahale için suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlikenin mevcut olmasıdır.

- Kanunun 19. maddesi yönünden;
i. Müdahalenin millî güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amacınıtaşimasi,
ii. Toplantının yasaklanmasına yönelik müdahalenin bir ayı aşmaması,
üi. Toplantının ile bağlı ilçelerin birinde veya birkaçında yasaklanabilmesidir.

31. Görüldüğü üzere kanun koyucu 2911 sayılı Kanun'un 17. maddesinde belirli bir toplantıın yasaklamasını õngörmüş iken aynı Kanun'un 19. maddesi anılan yasaklama kararını ilin bir veva birkaç ilçesiyle sınırlamıştır. Somut olayda Valiliğin "ve benzeri kararlar bahane edilerek yapılacak … her türlü eylem ve etkinliklerin" yasaklanması şeklinde genel nitelikte bir yasaklama kararı verdiği görülmektedir. Bu şekildeki bir yasaklama kararının belirli bir toplantıın yasaklanması öngörülen Kanun'un 17. maddesi gereğince verilemeyeceği açıktır. Öte yandan aynı Kanun'un 19. maddesi valiye ilin bir veya birkaçbõlgcsinde belirli bir toplantıyı yasaklama yetkisi vermektedir. Başvuruya konu olayda ise Valilik, bu yetkisinin ötesinde ilin tamamını kapsayacak ve belirli olmayan bütün toplantılar yönünden yasaklama kararı vermiştir. Buna göre idare mahkemesinin dayandığı kuralların da yasaklama karanının kanunilik şartlarını karşılamadığı açıktır.

32. Şu hâlde Valiliğin 26/4/2019 tarihli kararında, belirlenen yasaklamanın kapsamıve uygulanacağı yerlerin kanuni olarak öngörülüp õngörülemeyeceğinden bağımsız olarak anılan karara dayanak olabilecck başka bir kanun hükmünün gösterilmediği anlaşılmıştır.
33. Açıklanan gerekçelerle Valiliğin 26/4/2019 tarihli yasaklama kararının Anayasa'nın 13. maddesinde açıkça emredilen kanunilik õlçütünü karşılamadığı anlaşılmıştır.
34.Başvuruya konu müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşıldığından söz konusu müdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğinin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir,
35. Sonuç olarak başvurucuların Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
VI. GiDERİM 
36.Başvurucular toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğinin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve her biri için ayrı ayrı olmak üzere 20.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

37. Başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklcrine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018. §§ 54-60: Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
38. Öte yandan ihlalin niteliği dikkate alınarak başvuruculara aynı ayrı net 18.000TL manevi tazminat õdenmesine karar verilmesi gerekir.

VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Toplantı ve gōsteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının İHLAL EDİLDİĞiNE Muhterem İNCE'nin karşioyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 1. Ídare Mahkemesine (E.2019/971, K.2019/1899; E.2019/972, K.2020/80) ve Diyarbakör 3. Ídare Mahkemesine (E.2019/980, K,2019/2335) GÖNDERİLMESINE,
D. Başvuruculara net 18.000 TL manevi tazminatın AYRI AYRI ÖDENMESÍNE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 1.462,8 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 20.262,80 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dōrt ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten õdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAÍZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 20/12/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2021/36970Karar Tarihi ; 20/12/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucular, idarenin belirli konularda yapılmak istenen eylemlere yönelik hukuka aykırı olarak yasaklama kararı vermesinin ve bu kararın iptaline yönelik açılan davanın reddedilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarıu ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Mahkememiz çoğunluğu, toplantıyı yasaklama kararının Anayasanın 13.maddesinde açıkça emredilen kanunilik ölçütünü karşılamadığı nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşmıştır.
2. Diyarbakır Valiliği İl Emniyet Müdürlüğū, 26/4/2019 tarihli işlemiyle başvuru konusu olayların yaşandığı dōnemde Halkların Demokratik Partisi Hakkâri milletvekili L.G.nin cezaevinde başlatmış olduğu açlık grevine destek mahiyetinde gerçekleştirilecek her türlü basın açıklaması, açlīk grevi, oturma eylemi, stant açma, çadır kurma, bildiri dağıtma vb. eylemlerin Diyarbakır ilinin tümünü kapsayacak şekilde 15-30Nisan 2019 tarihleri arasında yasaklanmasına karar vermiştir. Anılan kararda, bahsi geçen açlık grevi eylemini takip eden günlerde gerek sosyal medyadan gerekse de PKK silahlıterör örgütüne müzahir yayın organlarından yapılan açlık grevi eylemlerine estek olmayıamaçlayan çağrılar üzerine Diyarbakır ilinin muhtelif adreslerinde; hayatın doğal akışınıkatlanamaz derecede zorlaştırıcı tarzda yapılan yürüyüş, basın açıklaması, protesto eylemi, yol kapama vb. eylemlerin gerçekleştirildiği; milli birlik ve beraberliği zedeleyici ve güvenlik güçleri ile vatandaşları karşı karşıya getirmeyi amaçlayan provokatif eylemlerin õnüne geçilebilmesi amacıyla, vatandaşların can ve mal güvenliğiniolumsuz yönde etkileyecek fillerin meydana gelebileceği, Diyarbakır ilinin kozmopolit yapısı da göz önüne alındığında, karşıt görüşlü grupların bir araya gelerek telafisi mümkün olmayan olaylara sebebiyet verilebileceği dikkate alınarak milli güvenlik, kamu düzeni,kamu güvenliği, Cumhuriyetin temel nitelikleri ve Devletin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğünün korunması, suç işlenmesinin õnlenmesi için bu yönde bir yasaklama kararıalındığı açıklanmıştır.

3.Başvurucular ise anılan yasaklama işleminin keyfi ve hukuka aykırı olduğu iddiasıyla Diyarbakır I. ve 3. İdare Mahkemeleri nezdinde iptal davası açmışlardır.Açılan davaların reddi nedeniyle başvurucular, barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşūyapma haklarını ellerinden alındığını ileri sürmüştür.

4. Toplanma hakkı demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer alır.Demokratik bir toplumda mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle gerçekleştirilmesi savunulan siyasi fikirlerin toplantı ve diğer yasal araçlarla ifade edilebilmesi imkânı sunulmalıdır. Şiddet kullanma niyetinde olan kişilerin katıldığı veya düzenlediği gösteriler barışçıl toplanma kavramı dışındadır. Dolayısıyla toplanma hakkının amacı, şiddete karışmayan ve fikirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Bunun dışında toplantının veya gösteri yürüyüşünün hangi amaçla yapıldığının bir önemi yoktur. Şiddete teşvik ve demokrasinin ilkelerini ortadan kaldırma durumları dışında toplanma õzgürlüğūnün ortadan kaldırılmasına yönelik önleyici nitelikli radikal tedbirler demokrasiye zarar verir. Bu nedenle barışçıl amaçlarla bir araya gelmiş kişilerin toplanma hakkını kullanırken kamu düzeni açısından tehlike oluşturmayan ve şiddet içermeyen davranışlarına devletin sabır ve hoşgörügöstermesi çoğulcu demokrasinin gereğidir (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve 

diğerleri, B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 80; Ali Rıza Özer ve diğerleri, [GK], B. No:2013/3924, 6/1/2015, §§ 117, 118; Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 47).
5. Öte yandan, Anayasa Mahkemesi, toplanma hakkının bildirim usulüne bağlanabileceğine daha õnce karar vermiştir. Sõz konusu bildirimin amacı toplantı,yürüyüş veya diğer gösterilerin dūzgün bir şekilde yapılmasını güvence altına almak için yetkililere makul ve uygun tedbir alma imkânı sağlamak olduğu sürece genel olarak hakkın özüne dokunmaz. Derhâl tepki verilmesinin haklı olduğu özel durumlar hariçbildirim usulünün uygulanmasının amacı, toplanma hakkının etkin kullanılması imkânınısağlamaktır (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 81; Osman Erbil, § 52;Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 12z). Buradan çıkan sonuca gōre toplanma özgürlüğünün kullanımından kaynaklanan kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik değeri taşımasıhâlinde yetkili makamların bu tehditleri bertaraf edecek tedbirleri alabilecekleri kabul edilmelidir. Alınan tedbirler, durumun özelliklerine ve gerekliliklerine göre değişiklik gösterebilir. Bu nedenle devletin bu konuda yapacağı düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahip olduğunun kabulü gerekir (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikasıve diğerleri, § 81).

6. Somut olayda İdare Mahkemesi, ilk olarak 2911 sayılı Toplantı ve Gōsteri Yürüyüşleri Kanunu ve İl İdaresi Kanununun yukarıda belirtilen hükümlerine göre,başvuru konusu 15-30 Nisan 2019 tarihleri arasında geçerli olan yasaklama işleminin yasal dayanağının olduğunu belirtmiştir. Yine, Ídare Mahkemesi, toplanma hakkına getírilen sınırlamanın, Anayasanın 34. maddesinin 2. fikrası ile Avrupa İnsan HaklarıSōzleşmesinin 11. maddesinde yer verilen sınırlama sebeplerinden olan milli güvenlik,kamu düzeni, suç işlenmesinin õnlenmesi veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması ve meydana gelebilecek terör ve şiddet olaylarını önlenmesi amacryla başvuru konusu işlemin tesis edildiği sonucuna varınıştır (bkz. § 11,12). Davanın reddine ilişkin kararlara karşı başvurucuların yaptıkları istinaf talebi, İdare mahkemesi kararlarının hukuka uygun olduğu ve yasaklamanın kanuni nedenlerinín bulunduğu gerekçesiyle Gaziantep Bölge Ídare Mahkemesince reddedilmiştir.

7. Açıklanan nedenlerle, başvurucuların Anayasanın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edilmediği kanaatini taşıdığımdan çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum.

Uye Muhterem ÍNCE