Anayasa Mahkemesinin 8/6/2021 Tarihli ve 2017/40147 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-09-09

9 Eylül 2021 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31593
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
HASAN UMUT ÖZER BAŞVURUSU (2)

Başvuru Numarası: 2017/40147Karar Tarihi : 8/6/2021
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör : Ali KOZAN Başvurucu : Hasan Umut ÖZER 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, ceza a infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun göndermek istediği mektubun idarece sakıncalı bulunarak mektuba el konulmasının haberleşme hürriyetini ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/12/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafindan yapıłmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir öreği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanłık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, devletin birliğini ve ülke bütünlüğünü bozma suçundan tutuklu olarak Karabük T Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır.

9. Başvurucu, annesine gönderilmek üzere bir mektup yazmıştır. Mektubun incelenmesi neticesinde;20sayfadan oluşan mektubun19sayfasının başvurucununReber diye hitap ettiği kişi tarafından yazılan bir metinden oluştuğu görülmüştür. İlk sayfasında ise babasına kısa bir hitaptan sonra, gönderdiği metnin Reber tarafından yazıldığını ve ceza infaz kurumunda mahpuslar tarafindan çoğaltıldığın belirten başvurucunun gönderdiğimetni okumasını ve çocuklara da okutmasını babasından istediği anlaşılmıştır. Gönderilen metin ise genel olarak Reber'in toplumsal ve güncel siyasi konular ile Reber'e göre önderliğe bağlıkişilerin niteliklerine ilişkin görüşlerinden ołuşmaktadır.

10. İnfaz Kurumu Mektup Okuma Komisyonu mektup hakkında bir karar verilmek üzere mektubun Disiplin Kurulu Başkanlığına (Kurul) sevkine 26/10/2017 tarihinde karar vermiştir. Kararda ilgilimevzuata atıf yapılarak İnfaz Kurumunun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren, görevlileri hedef gösteren, terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suçörgütleri mensuplarının haberleşmelerine neden olan, kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri, tehdit ve hakareti içeren mektup, faks ve telgrafların hükümlüye verilmeyeceği, mektubun tamamında sakıncalı ifadeler bulunduğu vurgulanmıştır.
11. Kurul 26/10/2017 tarihinde, 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkında Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrası gereği mektubun gönderilmemesine karar vermiştir.

12. Başvurucu, anılan karara karşı Karabük İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği)yaptığı itirazlarında; mektuba el konulmasının hukuki bir dayanağının olmadığınu,mektubunu annesine yazdığını, bu mektubun başka ceza infaz kurumu tarafindan okunup sakıncalı bulunmayarak kendisine gönderildiğini ve mektubun şiddet, tehdit ya da propaganda içermediğini belirterek haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
13. İnfaz Hâkimliği, başvurucunun itirazını 31/10/2017 tarihli kararıyla reddetmiştir. Anılan kararlarda ilgili mevzuat hükümleri ile Kurulun gerekçesi tekrarlandıktan sonra mektubun çizilemeyecek kadar sakıncalı ifadeler içerdiği, itiraza konu kararın usul ve kanuna uygun olduğu belirtilmiştir. Başvurucunun anılan kararlara itirazı ise Karabük Ağır Ceza Mahkemesi tarafından 28/11/2017 tarihinde İnfaz Hâkimliği kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle reddediłmiştir.

14.Nihai karar 6/12/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
15. Başvurucu 14/12/207 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
16. 5275 sayılı Kanun'un "Hükümlünün mektup, faks ve telgrafları alma ve gönderme hakkı" kenar başlıklı 68. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Hükümlü. bu maddede belirlenen kısıtlamalar dışında, kendisine gönderilen mektup, faks ve telgrafları alma ve ücretleri kendisince karşılanmak koşuluyla, gönderme hakkına sahiptir.

(2) Hükümlü tarafindan gönderilen ve kendisine gelen mektup. faks ve telgraflar:mektup okuma komisyonu bulunan kurumlarda bu komisyon. olmayanlarda kurumun en üst amirince denetlenir.


(3) Kurumun asayiş ve güvenliğini tehlikeye düşüren. görevlileri hedef gösteren,terör ve çıkar amaçlı suç örgütü veya diğer suç örgütleri mensuplarının haberleşmelerine neden olan, kişi veya kuruluşları paniğe yöneltecek yalan ve yanlış bilgileri. tehdit ve hakareti içeren mektup, faks ve telgraflar hükümlüye verilmez. Hükümlü tarafindan yazılmışise gönderilmez..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
17. Mahkemenin 8/6/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yõnünden 
18. Başvurucu, uzun süredir tutuklu olması nedeniyle bireysel başvuru harç ve masrafłarını karşılayacak gelirinin olmadığını belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur.
19. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini õdeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Haberleşme Hürriyetinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhık Görüşü
20. Başvurucu; uzun süredir tutuklu olarak ceza infaz kurumunda bułunduğunu,annesinin İnfaz Kurumuna uzak bir ilde yaşaması nedeniyle ziyaretine gelmekte zorlandığını, bu nedenle arada bir annesine mektup yazdığını belirtmiştir. Annesine yazdığıson mektubun tamamının sakıncalı bulunarak gönderilmediğini ancak mektubun ilk dört sayfasında hem Bolu F Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunun hem de Karabük T Tipi KapahıCeza İnfaz Kurumunun "OKUNMUŞTUR" damgasının mevcut olduğunu, daha önce sakıncalı bulunmayan bu bölümün ailesine gönderilmek istendiğinde neden sakıncalıbulunduğunu anlamadığını ifade etmiştir. Mektubun içeriğinin düşünseł ve felsefi konulara ilişkin bazı düşünürlerin görüşlerinin derlemesinden oluştuğunu, mektupta sakıncalı bir ifadenin mevcut olmadiğını, Kurul ve mahkeme kararlarında da hangi ifadenin neden sakıncalı olduğunun somut olarak gerekçelendirilmediğini, haberleşmesinin soyut iddialarla engellendiğini iddia etmiştir. Ayrica haberleşme hakkının gerekçesiz bir şekilde engellenmesi nedeniyle kendisini baskı altında hissettiğini, hangi ifadesinin sakıncalı kabul edileceğini bilmediği için düşüncelerini yazıya dökmekte zorlandığını vurgulayan başvurucu, ifade hürriyeti ile haberleşme hürriyetinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
21. Bakanlık görüşünde; ilgili mevzuat hükümleri kapsamında ceza infaz kurumunun düzeni, disiplini, güvenliği ve yönetimi hususlarındaki takdir hakkının İnfaz Kurumuna ve mahkemelere somut olayın õzelliklerine göre değerlendirmek üzere bırakıldığıvurgulanmıştır. Başvurucunun göndermek istediği mektubun sakıncalı bulunması nedeniyle söz konusu mektubun aliıcısına gönderilmemesinin Anayasa'nın 26. maddesi anlamında kamu düzeninin korunması, ceza infaz kurumunun düzen ve disiplininin korunması ve suçişlenmesinin önlenmesi için ihtiyaç duyulan demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırıolmadığı ve müdahalenin ulaşılmak istenen amaçla orantılı olduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Kurul ve mahkeme kararlarının da ilgili ve yeterli gerekçeler içerdiği, kararlardaki 

tespit ve sonuçların yasanın uygulanması niteliğinde olduğunu belirterek müdahalenin Anayasa'da yer alan hak ve özgürlükleri ihlal eder nitelikte olmadığı değerlendirmesine yer verilmiştir.

22. Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvurucu; ilgili kararlarda sadece mevzuat tekrarı yapıldığını, mektubuyla ilgili somut gerekçe sunułmadığını, 5275 sayılı Kanun'un 68.maddesinin (3)numaralı fikrasında sayılan nedenlerin mektubuna uygun olmadığınıvurgulamıştır.

2. Değerlendirme 
23. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un, “Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi” kenar başlıklı 48. maddesinin (2) numarahı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Mahkeme, … açıkça dayanuktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir."
24. Anayasa Mahkemesiİçtüzüğü'nün (İçtüzük) bireysel başvuruların içeriğini düzenleyen “Bireysel başvuru formu ve ekleri" kenar başlıkh 59. maddesinin (2) ve (3)numaralı fikralarının bireysel başvurunun yapıldığı tarihteki ilgili kısmı şöyledir:
"(2) Başvuru formunda aşağıdaki hususlar yer alır:
ε) Kamu gücünün ihlale neden olduğu iddia edilen işlem, eylem ya da ihmaline dair olayların .. özeti.

d) Bireysel başvuru kapsamındaki haklardan hangisinin hangi nedenle ihlal edildiği ve buna ilişkin gerekçeler ve delillere ait özlü açıklamalar.

e) Başvurucunun güncel ve kişisel bir temel hakkının doğrudan zedelendiği iddiasının dayanaklari.

h) Başvurucunun talepleri.
(3) Başvuru formuna aşağıdaki belgeler ya da onaylı örnekleri eklenir:
..
e) Dayanılan belgelerin asılları ya da onaylı örnekleri.
(4) Başvurucu ihlal iddiasına dayanak gösterdiği üçüncü fikradaki belgelere herhangi bir nedenle erişememesi hâlinde bunun gerekçelerini belirtir. Mahkeme gerekli gördüğütakdirde bu bilgi ve belgeleri resen toplar."

25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifıni kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının özü, göndermek istediği mektubun sakıncalı görülerek alıkonulması nedeniyle haberleşme hürriyetinin engellenmesine ilişkindir. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında bu tür başvurular baberleşme hürriyeti kapsamında incelenmiştir (Özkan Kart (2), B. No: 2013/1201,20/5/2015, § 22; Akif Ipek, B. No: 2013/9456, 24/6/2015, § 23; Ramazan Vural, B. No:2013/1148, 7/7/2015, § 24; Eren Yildız, B. No: 2013/759, 7/7/2015, § 25; Mustafa Aydin, B.No: 2013/275, 6/10/2015, § 24). Somut başvuruda da bu durumdan ayrilmayı gerektirecek bir durum bulunmamakta olup başvurucunun ihlal iddialarının haberleşme hürriyeti kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

26.6216 sayılı Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fikrasında açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verilebileceğibelirtilmiştir. Bu kapsamda karmaşık veya zorlama şikâyetler, kanun yolu şikâyeti niteliğindeki şikâyetłer, başvurucunun ihlal iddialarını temellendiremediği şikâyetler ile temel haklara yönelik bir ihlalin olmadığıaçık olan şikâyetler açıkça dayanaktan yoksun kabul edilebilir (Cemal Günsel [GK], B. No:2016/12900, 21/1/2021, § 21).

27. Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmiş bir bireysel başvuruyu inceler.Başvurucuların şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunluluğu bulunmaktadır. Maddi dayanaklar yönünden başvurucuların yükümlülüğü şikâyetlerine konu temel olay ve olguları açıklamak ve bunlara ilişkin delilleri mahkemeye sunmak, hukuki dayanak yönünden yükümlülüğü ise bireysel başvuruya konu temel hak ve õzgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini özü itibarıyla açıklamaktır (Sabah Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayın İletişim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi [GK], B. No: 2014/12727,25/5/2017, § 19; Cemal Günsel, § 22).

28. Nitekim 6216 sayıh Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fikrasına ilave olarak İçtüzük'ün 59.maddesinde de başvurucuların yükümlülükleri kapsamında şikäyetin maddi ve hukuki temellerine başvuru formu ve eklerinde yer verilmesi gerektiği açıkça belirtilmiş böyłece başvuru koşullarının öngörülebilirliği kuvvetlendirilmiştir (Cemal Günsel,§ 23).

29. Bireysel başvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlarının Anayasa'ya uygunluğunun ve müdahale gerekçelerinin denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esasını ve bu kapsamda kamu makamları tarafindan ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmadığını Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için öncelikle kendisinin ihlal iddialarımıgerekçelendirmesi, buna ilişkin olay ve olguları açıklaması ve delillerini sunması zorunludur.Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek ihlal iddialarını gerekçelendirme, olay ve olguları ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümlülüğü bułunmamaktadır. Söz konusu yükümlülükler başvurucuya aittir (Cemal Günsel, §§ 24, 25).
30. Başvurucuların anılan yükümlülüklere uymamalar hâlinde şikäyetlerini temellendiremedikleri için başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ilişkin incelemesini her başvurunun somut koşullarında yapar.Kuşkusuz bu yükümlülüklere ellerinde olmayan nedenlerle uymamalarının ikna edici gerekçelerini Mahkemeye sunmaları ya da mahkemenin hu durumu işin niteliğinden anlamasıhâli müstesnadır (Cemal Günsel, § 26).


31. Somut başvuruda silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ceza infaz kurumunda mahpus bulunan başvurucu, ailesine yazdığı bir mektubu posta yoluyla göndermek istemiştir. Açıktır ki idarenin engellemesi neticesinde başvurucunun mektup yoluyla haberłeşme hakkına bir müdahalede bulunułmuştur.

32. İnfaz Kurumu 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikraşına atif yaparak mektubun sakıncalı olduğuna bir iddia ile karar vermiştir. Öncelikle bir uyuşmazlıkla ilgili somut olaya uygulanacak kanun maddesine atif yapilarak karar verilmesi durumunda muhatabının savunmada ileri sürebileceği bir iddianın varlığından söz edebilmek için kanun maddesinin içeriğinin yeterince belirgin olması gerekir. Bu bağlamda mevzuat incelendiğinde 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (1) numaralı fikrasında mektup alma ve mektup gönderme bir hak olarak tanımlanmış olup bu hakkın asılamacının mektuplaşma yołuyla mahpusların dış dünya ile iletişimlerinin devam ettirilmesinin sağlanmasına yönelik olduğu vurgulanmalıdır. Öte yandan anılan Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrasında mektup alma ve gönderme hakkına ilişkin kısıtlama nedenleri tahdidi olarak düzenlenmiştir (bkz.§16). Bu durumda Kanun'da tahdidi olarak sayılan nedenlerden en az birinin varlığı hâlinde mahpusun göndermek istediği ve mahpusa gelen mektubun sakıncalı olduğuna karar verebilmek mümkündür. Aynı zamanda Kanun'da hakkın sınırlanma nedenleri tek tek sayılmak suretiyłe sınırlı olarak belirlendiği için bu nedenler dışında bir sebebe dayanılarak mektupla haberleşme hakkının kısıtlanabileceğinden söz edilemez. Bu bağlamda idarenin de tahdidi sayılan bu nedenleri genişletme yönünde bir takdir yetkisinin olmadığı da açıktır. Bu açıklamalar çerçevesinde Kanun'un anılan maddesinin içeriğinin somut olaya uygulanacak şekilde yeterince belirgin olduğu sõylenebilir.

33. Bununla birlikte anılan Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrasında sayılan nedenlerin mahpusa tanınan hakkın yukanda belirtilen amacına aykını kullanıiması hâllerine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır (bkz.§ 32). Bu durumda idarenin incelediği mektubun sakıncalıolduğuna karar vermesi, mektubun anılan Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrasında sayılan nedenlerden en az birini içerdiğinin ve hakkın amacına uygun kullanılmadığının tespiti anlamına gelir. Dolayısıyla mektubun ilgili mevzuata atif yapılarak sakıncalıolduğunun tespiti hâlinde başvurucu ile kamu makamları arasında oluşan ihtilafın konusu,esasen mektup gönderme ve alma hakkının dış dünya ile iletişim sağlarna amacına uygun kullanılmadığı iddiasından ibarettir. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin başvurunun esasınıinceleyebilmesi için öncelikle başvurucunun, mektup alma ve gönderme hakkını amacına uygun kullandığını, mektubun anılan Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrasıkapsamında kalmadığını ortaya koyması zorunludur.

34. Somut olayda başvurucunun mektubunu inceleyen idarenin mektubun içerik ve nitelik olarak 5275 sayılı Kanun'un 68. maddesinin (3) numaralı fikrası kapsamında kaldığını,dolayısıyla mektup gönderme hakkının amacına uygun kullanılmadığını tespit ettiği anlaşılmaktadır. Ancak başvurucunun annesine yazdığını iddia ettiği mektup incelendiğinde mektubun aslında Reber ismiyle hitap edilen kişi tarafından yazılan, başka bir ceza infaz kurumundan gönderildikten sonra başvurucu ve diğer mahpuslar tarafindan çoğaltılan bir metinden ibaret olduğu, ailevi ilişkilerle ilgili içeriği bulunmadığı anlaşılmaktadır. Mektubun bu niteliği gözetildiğinde dahi başvurucunun bireysel başvuru formunda mektup gönderme ve alma hakkının amacına uygun kullanıldığına ilişkin ayrıntılı açıklama yapması gerektiği söylenebilir. Buna karşın başvurucu, şikâyete konu mektuba ilişkin sadece sakıncahıolmadığını vurgulayan genel bir açıklama yapmış; mektubun neden 5275 sayılı Kanun'un 68.maddesinin (3)numarałı fikrası kapsamında kalmadığını, dolayısıyla kendisine tanınan imtiyazlı bir hakkı amacına uygun kullandığını ortaya koyamamıştır.

35. Bununla birlikte başvurucunun Reber diye hitap ettiği kişinin kim olduğu, siyasi ve õrgütsel değerlendirmeler içeren bu metnin ceza infaz kurumunda neden çoğaltıldiğıve ailesine böyle bir metni göndermesindeki amacına ilişkin bir açıklama yapmadığıgözetildiğinde başvurucunun mektuplaşma yoluyla haberleşme hakkının kötüye kullanılmadığınıgösterecek şekilde gerekçelerini ve delillerini sunma yükümlüğünü yerine getirdiği söylenemez.

36. Sonuç olarak başvurucu, şikâyetlerine konu temeł olay ve olguları açıklamak yönündekiyükümlülüğünü yerine getirmemiş;bu bağlamda ileri sürdüğüihlal iddialarınıtemellendirememiştir.

37.Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurucunun adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Haberleşme hürriyetininihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayıhı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini õdemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,
D. Kararın bir Örneğinin bilgi için Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 8/6/2021 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Kadir ÖZKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI 
Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye Basri BAĞCI