Anayasa Mahkemesinin 16/5/2024 Tarihli ve 2020/25080 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-08-01

1 Ağustos 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32619
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
KAYHAN BAL VE NİHAT BAL BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2020/25080Karar Tarihi : 16/5/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞÎrfan FİDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Kayhan BAL 2. Nihat BAL Vekili : Av. Ahmet Baran ÇELİK 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kayıp vakasına ilişkin olarak etkili bir soruşturma yürütülmemesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucuların 1962 doğumlu olan babası M.B. son olarak 24/1/2020 tarihinde İstanbul'daki Eminõnü İskelesi'nden vapura binerken tespit edilmiş ancak bu andan sonra kendisinden haber alınamamıştır.

3. Başvurucu Kayhan Bal 26/1/2020 tarihinde Bağcılar Polis Merkezine başvurarak babasından haber alamadığıni, babasının bulunmasını istediğini beyan etmiştir.Başvurucu; ifadesinde, babasının Batman'da ikamet ettiğini ve üç gün õnce kendisini ziyaret için İstanbul'a geldiğini, õnce işlerini bitirip daha sonra yanına geleceğini söyleyen babasına ulaşamadığını, ilk iki gün telefonunun şarjının bittiğini düşündüğūnü, sonra endişelenmeye başladığını, ardından çevresine haber verdiğini, babasının 24/1/2020 Cuma gūnü Bağcılarda akrabaları olan H.B, ile görüştüğünü öğrendiğini, babasının husumetli olduğu birinin ya da borcunun olmadığını, gereken araştırmanın yapılmasını istediğini beyan etmiştir. Başvurucu,27/1/2020 tarihinde Bakırkõy Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) sunduğu dilekçe ile de talebini ve şikâyetini yinelemiştir. Ek olarak babasının H.B. ile görüştükten sonra Gebze'de ikamet eden A.E.D. ile telefonla görüştüğünü ve Kadıkõy'e gideceğini sõylediği bilgisini edindiğini belirtmiştir.

4. Başsavcılık, dilekçenin sunulduğu gün Kayıp Şahıslar Büro Amirliğine gõnderdiği yazı ile şikâyetçinin ayrıntılı beyanının alınmasını, kayıp şahsın sisteme kaydının yapılarak gidebileceği muhtemel yerlerin araştırılmasını, ilgili ekiplerin bilgilendirilmesini,bilgi sahibi olabilecek kişiler ve yakın çevresi ile görüşülmesini, ilgili kurum ve 

kuruluşlardan bilgi toplanmasını, sosyal medya hesapları, telefon görūşme kayıtları ile HTS raporlarının incelenmesini talep etmiştir. Başsavcılık, başvurucuların şikâyetçi sıfatıyla ifadelerini almıştır. Başvurucu Kayhan Bal 27/1/2020 tarihli ifadesinde daha Önceki dilekçelerinden farklı olarak babasının sosyal medya uygulaması üzerinden bir kadınla tanıştığını ve kandırılmış olabileceğini düşündüğūnü belirtmiştir. Diğer başvurucu Nihat Bal ise 6/2/2020 tarihli ifadesinde, babasının ceza infaz kurumunda bulunan kardeşi V.B.yi ziyaret etmek için Batman'dan İstanbul'a geldiğini, babasının Batman'da parke ustası olarak çalıştığını, herhangi bir düşmanı olmadığını beyan etmiştir.

5. Başsavcılık, nöbetçi Bakırkõy Sulh Ceza Hâkimliğinden 30/1/2020 tarihinde iletişim tespiti talebinde bulunarak M.B.ye ait telefon numarasını belirtmek suretiyle HTS raporunun çıkarılmasını istemiştir. Bakırkõy 2. Sulh Ceza Hâkimliği 3/2/2020 tarihinde,M.B.nin telefonunun 15/1/2020 ile 3/2/2020 tarihleri arasındaki baz istasyon verilerinin (SMS, arama dâhil) alınmasına, telefon numarasının kullanıldığı cihazların IMEI numaralarının tespitine, bu cihazlara takılan diğer kartların numaralarının belirlenmesine, bu numaralar ile görüşme yapanların kimliklerinin tespitine, adres bilgilerinin alınmasına, HTS raporları için Bilgi Teknolojileri İletişim Kurumundan (BTK) talepte bulunulmasına ilişkin işlemler için Başsavcılığa izin vermiştir. Başsavcılık 4/2/2020 tarihinde sõz konusu işlemlerin yapılabilmesi adına BTK Başkanlığına müzekkere yazmıştır. Talep edilen veriler Kurum Başkanlığı tarafindan CD içinde emniyet birimlerine teslim edilmiştir.
6. İnsan Hakları Derneği 5/2/2020 tarihinde Adalet Bakanlığına (Bakanlık)başvurarak M.B.nin geçtiği güzergâhlarda bulunan kameraların kayıtlarının incelenmesini telefonunun sinyal kayıtlarının takibinin yapılmasını talep etmiştir. Başvurucular, vekilleri aracılığıyla 17/2/2020 tarihinde Başsavcılığa sundukları dilekçe ile babalarıyla görüştüğünüiddia eden R.Y.nin ifadesinin alınmasını talep etmiştir. Başsavcılık söz konusu talebin yerine getirilmesi için ilgili emniyet birimine aynı tarihte müzekkere yazmıştır.
7. Başsavcılık, M.B.nin görüşme yaptığı tespit edilen H.B., A.E.D., S.B., A.B.nin beyanına başvurmuş; anılan şahıslar M.B. ile sadece telefonla görüştüklerini, yüz yüze görüşmediklerini, M.B.nin kaybolduğunu ailelerinden Öğrendiklerini ifade etmiştir.Başsavcılık ayrıca başvurucuların bildirdiği R.Y.nin beyanını almış, anılan şahıs M.B. ile telefonda görūşmediğini ancak sosyal medya uygulaması üzerinden yazıştığını beyan etmiştir.
8. Başsavcılığın İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile yaptığı yazışmalardan M.B.nin 24/1/2020 tarihinde 17.40 sıralarında Eminönü İskelesi'nden vapura binmek üzere turnikelerden giriş yapmak istediği, güvenlik görevlisinden yardım istediği ve kartsız geçişyapılan kısımdan geçerek vapura bindiği ancak Kadıköy İskelesi'ne saat 18.15'te ulaşan vapurun tahliyesi esnasında M.B.nin eşkâlinin tespit edilemediği anlaşılmıştır.
9. Başsavcılık 28/2/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiş;gerekçede olaya ilişkin süreç, elde edilen delilleri aktarmış ve kayıp şahıs M.B.nin kaçırıldığına, zorla alıkonulduğuna ya da öldūrülmüş olabileceğine dair delil ya da emareye rastlanmadığını, kayıp şahıs ile ilgili Genel Bilgi Toplama Büro Amirliğine gereken bildirimin yapıldığını, bu doğrultuda arama ve araştırma işlemlerinin devam ettiğini, kayıp şahsın reşit ve mūmeyyiz olduğunu, şahısla ilgili olarak herhangi suç veya suçlu bulunmadığını ifade etmiştir. Başvurucuların takipsizlik kararına itirazı Bakırkõy 1. Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan I6/6/2020 tarihinde reddedilmiştir.


10. Başvurucular nihai kararı 26/6/2020 tarihinde öğrenmelerinin ardından 23/7/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

I1. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12. Başvurucular; yaşam hakkının sağladığı güvencelerin gerektirdiği ölçüde derinlikli, õzenli bir inceleme yapılmadığını, ileri sürdükleri hususların değerlendirilmediğini belirterek yaşam hakkı başta olmak üzere anayasal haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde, konuya ilişkin insan hakları yargısı içtihadıaktarılarak süreç özetlenmiş; yapılacak değerlendirmede olayın kendine õzgü koşullarının değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurucular, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamiştir.

13. Bir olayda yaşam hakkına ilişkin ilkelerin uygulanabilmesi için gerekli şartlardan biri de doğal olmayan bir ölümün gerçekleşmesidir. Bununla birlikte somut olayın koşulları dikkate alınarak ölūm olayının gerçekleşmediği bazı durumların da yaşam hakkıçerçevesinde incelenebilmesi mümkūndür (Mehmet Karadağ, B. No: 2013/2030, 26/6/2014,§20). Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) gözaltı iddiasının sõz konusu olmadığıhatta başvurucuların yakınlarımın yaşamı için doğrudan ve gerçek bir tehlikenin bulunmadığıkayıp vakalarında yaşam hakkına ilişkin şikâyetleri incelemiştir (Toğcu/Türkiye, B. No:27601/95, 31/5/2005, § 109; Bozkır ve diğerleri/Türkiye, B. No: 24589/04, 26/2/2013;Nebahat Tüzer ve Muhammed Sait Tüzer/Türkiye (k.k.), B. No: 22519/06, 17/12/2013).AİHM, sözü edilen incelemeleri yaparken ilk önce Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sõzleşme) 2. maddesini Sözleşme'nin 1. maddesiyle yorumlayarak devletin yaşam hakkıkapsamındaki bir olayı etkili soruşturma yükümlülüğü olduğunu hatırlatmakta; bu yükümlülüğün öldürme eyleminin bir devlet görevlisi tarafından gerçekleştirildiğinin açık olduğu davalarla sınırlı olmadığına dikkat çekmektedir (Toğcu/Türkiye, § 109; Bozkır ve diğerleri/Türkiye, § 56). Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucuların M.B.nin devlet görevlileri ve/veya bu görevlilerle iş birliği hâlindeki kişiler tarafindan kaçırıldığına ve bu kişilerce yaşamı tehdit eden tehlikelere maruz bırakıldığına,kaybolmadan õnce kamu görevlileri veya üçüncü kişilerce tehdit edildiğine, bu durumdan kamu makamlarının haberdar olduğuna ya da M.B.nin bulunması hususunda kamu makamlarının gerekli tedbirleri almadığına dair herhangi bir iddiası bulunmamaktadır. Bu bağlamda kayıp vakasına ilişkin somut başvurunun olayı çevreleyen koşullar ve başvurucuların iddiaları dikkate alınarak Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutu kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna ulaşıłmıştır.
14. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkı kapsamındaki usul boyutuna ilişkin yükümlülük etkili bir ceza soruşturması yürütülmesini gerektirir. Ceza soruşturmasının etkili kabul edilebilmesi için ise derhâl başlatılması, sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delillerin tespit edilmesi, olayı çevreleyen tüm koşulların aydınlatılması, nesnel ve tarafsız analizlere dayanılması, olaya karışmış olabilecek kişilerden bağımsız olunması, yaşam hakkının gerekliliklerine uygun makul bir sürat ve õzenle yürūtülmesi gerekir (Salih Akkuş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013; Cemil Danışman, B. No:2013/6319, 16/7/2014).


15. Somut olayda başvurucuların babasının kaybolduğunu õğrenen Başsavcılık, olay hakkında derhâl soruşturma başlatmış ve ilk etapta başvurucuların müşteki sıfatıyla ifadelerini almıştır. Başvurucuların katılım konusunda herhangi bir engelle karşılaşmadığıbahse konu soruşturmada olay hakkında bilgi sahibi olabilecek kişilerin ifadelerine başvurulmuş hatta sonradan başvurucuların bildirdiği şahsın da beyanı alınmıştır.Başvurucunun babasının iletişim kayıtlarının ilgili kurumlardan temin edildiği anlaşılan soruşturma sürecinde ilgili kamera kayıtlarının araştırıldığı ve İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile iletişime geçilerek M.B.nin son görüldüğü vapur iskelesine ve vapurun ulaştığı iskeleye ilişkin görüntülerin/bilgilerin araştırıldığı görülmüştür. Bununla beraber, kayıp şahıs ile ilgili Genel Bilgi Toplama Büro Amirliğine gereken bildirimin de yapıldığı anlaşılmaktadır. Tüm bu araştırma ve incelemelerin yerine getirilmesine karşın başvurucuların babasının akıbetinin ne olduğuyla ilgili somut bir delil tespit edilemediği gibi M.B.nin öldürüldüğü veya kaçırıldığı sonucuna ulaşmaya imkân veren herhangi bir iz veya emareye rastlanmamıştır.Somut vakada, gereken birimlere bildirimde bulunan ve kayıp şahsın bulunabilmesi adına elindeki imkânları kullanarak girişimlerde bulunan Başsavcılığın yürüttüğü soruşturmada bir boşluk, eksiklik ya da kayıtsızlık hali bulunduğu yorumunu getirmek mümkün görünmemektedir.

16. Yaşam hakkının usul boyutuyla ilgili yükümlülüğün bir amaç yükümlülüğüdeğil uygun araçların kullanılması yükümlūlüğü olduğunu dikkate alan Anayasa Mahkemesi,başvurucuların yakınının ortadan kaybolması hakkında yürütülen soruşturmanın derinliğinden şüphe duyulmasını gerektirir bir neden olmadığı ve yapılan tespitler ışığında M.B.nin bulunamamasına rağmen söz konusu soruşturmanın bir bütün olarak tatmin edici olduğu kanaatindedir.

17. Açıkłanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

IIL HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucular Üzerinde BIRAKILMASINA 16/5/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.