Anayasa Mahkemesinin 17/7/2024 Tarihli ve 2020/34827 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-12-23

23 Aralık 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32761
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
MUSTAFA AKBULUT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/34827Karar Tartbi : 17/7/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör :Şahap KAYMAK Başvurucu : Mustafa AKBULUT 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, hūkümözlü olarak ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun idari işlemin iptali talebiyle açtığı davanın vesayet makamı kararı olmaksızın tek başına dava açma ehliyetinin bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

I. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 23/10/2020 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesini Böltim tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

5.Bölūm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasıa karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

IIIL OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu, Eskişehir İl Milli Eğitim Mädüriüğu (MEM) bünyesinde öğretmen olarak görev yapmaktayken 1/9/2016 tarihli ve 29818 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 15/8/2016 tarihli ve 672 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname (672 sayılı KHK) ile kamu görevinden çıkarılmıştır. Eskişehir 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 5/5/2017 tarihli kararıyla başvurucunun Fetullaħçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasına (FETÖ/PDY) üye olma suçundan 12 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bireysel başvuru tarihi itibarıyla başvurucu, būkümözlü olarak Keskin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda bulunmaktadır.

9. Başvurucu 12/6/2017 tarihli dilekçesiyle Sosyal Güvenlik Kurumundan (SGK)emekli aylığı bağlanmasını talep etmiştir.

10. Bu talebe cevaben SGK Başkanlığı Emeklilik Hizmetleri Genel MüdürlüğüKamu Görevlileri Emeklilik Daire Başkanlığınm 18/9/2017 tarihliyazısında, yapılacak işleme esas olmak üzere emekli aylığı bağlanması için yaş ve hizmet şartını tamamlayıp tamamlamadığı hususunun sorularak emekliliğe hak kazanmış ise bilgi ve belgelerin gönderilmesinin MEM'den istendiği başvurucuya bildirilmiştir.

11. MEM'in 12/10/2017 tarihli yazısı ekinde başvurucuya emekli ayliığıbağlanmastna esas olmak üzere alımnan emekliye sevk onayı ve ilgili belgeler SGK'ya gönderilmiştir.

12. Başvurucu, MEM'e hitaben yazdığı 25/2/2019 tarihli dilekçeyle geçen sürede tarafina bilgi verilınediğinden bahisle SGK'nın hakkında talep ettiği bilgi formunun gönderilmesini istemiştir.

13. Söz konusu dilekçeye istinaden MEM'in 1I/3/2019 tarihli yazısıyla,başvurucunun emekliye sevk işlemi için 26/9/2017 tarihli Valilik onayı almdığı, onay ve diğer belgelerin I2/i0/20I7 tarihli yazıların ckinde SGK'ya gönderildiği başvurucuya bildirilmiştir.

14.Başvurucu'26/2/2019 tarihli dilekçesiyle de SGK'dan emekli aylığı bağlanmasıtalebinin akıbeti hakkında bilgi istemiş ancak yasal süresi içinde cevap verilmediğinden bahisle bu talebinin reddedildiğini ileri sürerek emeklilik işlemlerinin tamamlanması suretiyle emekliayliğının bağlanması ve emekli ikramiyesinin ödenmesi talebinin zımnen reddine yönelik işlemin iptaline ilişkin olarak SGK'ya karşı Ankara 10. İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmiştır.

I5. Mahkeme davanın konusuz kaldığına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde davalı idare tarafindan 16/10/2019 tarihinde dosyaya sunulan dilekçede 1/7/2017 tarihinden itibaren başvurucuya emekli aylğı bağlandığının ve emekli ikramiyesi tahakkuk ettirildiğinin belirtildiğini ifade etmiştir. Davalı idarenin istinaf kanun yoluna başvurması üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi I1. Idari Dava Dairesi (Bölge Idare Mahkemesi) istinaf başvurusunun reddine kesin olarak karar vermiştir 
16. Bunun tzerine başvurucu 24/12/2019 tarihinde SGK'dan emekli aylik ve ikramiyesi geç ödendiğinden dolayı yasal faiz uygulanmasını talep etmiş, talep 21/1/2020tarihinde mevzuatta ilgililere geç yapılan &demeler için herhangi bir düzenleme bulunmadığıgerekçesiyle reddedilmiştir.


17.Ret işleminin iptali talebiyle açılan davada tek hâkim tarafından 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 15. maddesinin (1) numarahı fikrasının (b)bendi gereğince davanın ehliyet yönünden reddine karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde;hūkümlū olan bir kişinin tek başına dava açamayaçağı, dava açmasının vesayet makamının iznini gerektirdiği belirtilmiştir. Buna göre ceza yargılaması sonucunda mahkûmiyetine karar verilen ve bu karar uyarınca ceza infaz kurumunda hükümözlü olarak bulunan başvurucunun vesayet makamı kararı olmaksızın tek başına dava açma ehliyetinin bulunmadığı ifade edilmiştir. Söz konusu karara karşı yapılan istinaf başvurusu Bölge Idare Mahkemesince 24/9/2020 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir,
18.Nihai kararı başvurucu 1/10/2020 tarīhinde ōğrenmiştir.
19. Başvurucu 23/10/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Öte yandan UYAP aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelerden başvurucu hakkındaki mahkümiyet kararına (bkz. § 8) karşı yapılan istinaf başvurusu Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 4. Ceza Dairesinin 31/12/2018 tarihli kararıyla reddedildiği ancak temyiz üzerine Yargitay 16. Ceza Dairesinin 17/2/2021 tarihli kararıyla makul bir ceza tayini yerine fazla cezaya hükmedildiği gerekçesiyle kararın bozulduğu görülmüştūr.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hakuk 
1. Ílgill Mevzuat 
20. 2577 sayılı Kanun'un "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı haller" kenar başlıklı 31. maddesinin (1) numaralı fikrasının birinci cümlesi şöyledir:
"I. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memmuiyetı ve reddi, ehliyet, üçüncil şahuslarin davaya katilmasi, davamn ihbari, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgtlilerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli vardım hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkementn sukülnumu ve inzibatinu bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve gôrüntū nakledilmesi yoluyla duruşma icrastnda Hukuk Usula Muhakemeleri Kanumu hükümleri uygulanır."
21. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava ehliyeti" kenar başlıklı 51, maddesi şöyledir:
"Dova ehliyeti, medeni hakları kullanma ehliyetine göre belirlentr."
22. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Tūrk Medeni Kanunu'nun 10. maddesi şōyledir:
"Ayırt etme gücüne sahip ve kasulı olmayan her ergin kişinin fiil ehliyeti vardır."
23. 4721 sayılı Kanun'un uyuşmazlık tarihi itibarıyla yürürlükte olan "Özgürlüğübağlayıcı ceza" kenar başlıklı 407. maddesi şöyledir 
"Bir yıl veya daha uzun sūreli özgūrlüğü bağlayıcı bir cezaya mahkům olan her ergin kasıtlanır.


Cezayı yerine getirmekle görevli makam, böyle bir hükümlünün cezasını çekmeye başladığın, kendisine vasi atanmak üzere hemen yeikili vesayet makamına bildirmektle yükümlüdür."
.Danıştay İçtihadı
24. Danıştay Onikinci Dairesinin 13/6/2017 tarihli ve E.2017/574, K.2017/3133sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava; Gaziantep Üniversitesi, Sahinbey Araşturma ve Uygulama Hastanesinde memur olarak görev yapan davacınun, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 48/A-5 ve 98/b maddeleri uyarınca Devlet memurluğu görevine son verilmesine ilişkin 12/3/2014tarihli [.…] işleminin iptali ile kesilen 2/3 oranındaki maaşının ōdenmesine karar verilmesi istemiyłe açumiştir.

Idare Mahkemesince, davacının kesinleşmiş karar ile hükümlü olmadığı. hükmen tutuku olduğu anlaşıldığıdan mahkum olmamak şartının gerçekleşmemiş olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline, tşlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların ödenmesine karar verilmiştir.

Olayda; davacının, "Kasten Insan Öldürme" suçunu işlediği gerekçesiyle 12 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandıriimasına dair Şanlurfa 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin [.…]kararının temyiz edlldiğł ve Yargıtay Birinci Ceza Dairesinin 10/2/2016 tarihli [.….] karan ile onanarak kestnleştiği anlaşıldığından Şanhıurfa 2. Ağır Ceza Mahkemesi'nin kararımn kesinleşmediğinden bahisle davacının hükmen tutuklu olduğu gerekçesiyle dava konusu işlemin tptali ile davacının işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların ödenmesi yolunda Idare Mahkemesi'nce verilen kararda hukuka uyarlık hulunmamaktadır."
25. Danıştay Onüçüncü Dairesinin 17/1/2022 tarihli ve E.2021/5179, K.2022/87sayılı kararının ilgili kışmı şöyledir:
"Uyuşmazlığın çōzümü için, dava konusu Kurul kararına dayanak alınan 4734 sayılıKanun'un 11. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinde yer alan 'hükümlü bulunma'kavramının irdelenmesi gerekmektedir.

*..
5275 sayiı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkanda Kanun'un 4. maddesi uyarınca, mahkûmiyet hükümleri kesinleşmedikçe infaz olunamaz. Dolayısıyla yargılama sonucunda ceza verilmiş ancak bu karar kestnleşmemişse kişi hükümłū saylmamakta ve cezanın infazına başlanamamaktadır. Ceza mahkemesince yapılan yargilama sonucunda hakkında verilen mahkûmiyet kararı (cezası) kesinleşmiş, infaz aşamasında bulunan kişilere hükümlü' denilmekte, cezası heniz kesinleşmemiş kişiler için duruma göre 'hükmen tutuklu'veya 'hülkümözlü' kavramları kullanılmaktadır.

Kanun yalu davasımn açılması üzerine kolektif olan yargilama faaliyett yapılacağından, kesinleşmemiş karara karşı olağan kamun yoluna (istinaf veya temyiz)başvurulmuşsa, yargılamanın devamı arahksızdır. Kamun yoluna başvurulmasi, kararın yargı hâlint almasına, yani kararın kesinleşmesine engel olmakta ve yargulama üst derecede bir başka yargılama makamına devredilmiş olmaktadır.


Sonuç olarak, hukuk kurallarının hükümlū olmaya infazın dışında sonuçlar bağladığıdurumlarda, bundan 'kesin hükümlülüğün' anlaşılması gerektiği, bunun da olağan kanun yolları tüketildikten sonra ortaya çıkan kesin hükümle oluşan hükümlülūk olduğu kabul edtlmektedtr, Bundan önceld aşamadaki hükümlülüğün, tstinaf veya temyiz aşamasında verilecek bir kararla ortadan kalkabllmesi mümkün olduğundan, buna kesin hukuki sonuçlar bağlamamak gerekir.

Bu itibarla, her ne kadar davalı ldarece dava komusu tşlem 4734 sayrh Kanun'un 11/1-(a) maddesi uyarınca tests edilmiş ise de, davacı șirketin %51 ortağı ve yõnetim kurulu başkan vekili olan kişí hakkında verilen cezaların kesinleşmediği, temyiz aşamasının devam ettiği, henüz hakkanda kesinleşmtş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığı, dolayısıyla işleme dayanak alınan kuralda belirtilen suçlardan 'ħükümlü bulunma' şartının oluşmadığı dikkate alındığında davacının da ortağı olduğu tş ortakhğının teklifinin hükümlülükten bahisle değerlendirme dışı bırakalması mümküın değildir."
B. Uluslararası Hukuk 
2, Avrupa Însan HaklarıSözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) mumaralıfikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükdert ile ilgili uyuşmazlıklar[ın] …. esasıkonusunda karar verecek olan, ….bir mahkeme tarafindan kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkana sahiptir..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
27.Anayasa Mahkemesinin 17/7/2024 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldū:
A. Adlf Yardım Talebi Yönüuden 
28.Başvurucu, yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğunu belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur.

29. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak, geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Mahkemeye Ertşim Hakkmın İhlal Edildiğine İltşkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
30. Başvurucu; hapis cezası kesinleşmiş olan hükümlūlerin dava açma haklarınıvasileri aracılığıyla kullandığını, kendisinin hükümlü değil hükūmözlü olduğunu, hakkında verilen hapis cezası kesinleşmediğinden vasi atanmadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.


31. Bakanlık görüştnde; yargı mercilerinin maddi olay ve olgular ile delilleri değerlendirdiği, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanması ile uyuşmazlıkla ilgili vardıkları sonucu ve kuflandığı takdir yetkisinin sebeplerini gerekçelendirdiği, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığından temin edilen görüş ve ilgili belgelerin başvurucunun şikâyetlerine ilişkin olarak yapilacak incelemede değerlendirilmek üzere gönderildiği belirtilmiştir. Ayrıca başvurucumun mahkemeye erişim hakkmın ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümleri ile Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir.
2. Değerlendtrme 
32. Anayasanın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin (1) numaralıfikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargilanma hakkına sahiptir."
a. Kabul Edilebllirlik Yönünden 
33. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye crişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
i.Hakkın Kapsamı ve Mūdahalenip Varlığı
34. Anayasa'nı 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri ōnünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma bakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36, maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede; Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Sðzleşme'yi yorumlayan Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AÍHM)Sðzleşme'nin 6. maddesinin (1) mumaralı fikrasını mahkemeye erişim bakkım içerdiğini belirtmiştir (Özbakam Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2014/13156,20/4/2017, § 34).

35. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52). Dolayısıyla kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren ya da omu Önemli ölçüde etkisizleştiren mūdahaleler mahkemeye erişim hakkı kapsammda değerlendirilir.
36. Başvuruya konu kararda, 4721 sayılı Kanun'un hūkümlülerin vesayet altına alınmasına dair kurallarının kıyas yoluyla būkümðziüi olan başvuruçu yönūnden uygulanarak davanın ehliyet yönünden reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

37. Bu kapsamda hülkümōzlünūn vesayet makamı kararı olmaksızın tek başına dava açma ehliyetinin bulunmadığına karar verilmesinin mahkemeye erişim bakkına müdahale teşkil ettiği açıktır.


iiMüdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
38. Adil yargılanma hakkının görünümlerinden biri olan mahkemeye erişim hakkımutlak bir hak olmayıp bu hakkın sınıriandırılması mümkündür. Ancak mahkemeye erişim hakkına müdahalede bulumulurken Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen 13. maddesinin gözönüne alınmasıgerekmektedir.

39. Anayasa'nın 13. maddesi şõyledir:
"Temel hak ve hürrtyetler, özlerine dokumulmaksızın yalnuzca Anayasanın ilgtlt maddeierinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunia sımrlanabilir. Bu sınırlamolar, Anayasamn sözüne ve ruhuna, demokratik tophum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve álçülütak ilkesine aykarı olamaz."
40. Anılan hakka yönelik müdahale Anayasa'nın I3. maddesinde belirtilen şartlara uygun olmadığı takdirde Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.
41. Bu itibarla yukarıda belirtilen müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, hakh bir sebebe dayanma (meşru amaç) ve ölçüłūlūk ilkesine aykırı olmama ölçütlerine uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

(1)Genel flkeler 
42. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgüriüklere keyfi müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60). Müdahalenm kanuna dayalı olması Öncelikle şeklî manada bir kanunun varlığıı zorunlu kılar. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafindan çıkarılan şekl? anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hıdir Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510,18/10/2017, § 56).

43. Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulaması da bireylerin davranışlarının sonucunu Öngőrebileceği kadar hukuki belirlilik taşımalıdır (Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55). Mūdahalenin kamuna dayalı olmasi, içhukukta müdabaleye ilişkin yeterince ulaştlabilir ve Öngörülebilir kuralların bulunmasınıgerektirir (Türkiye Iş Bankası A.$. [GK], B. No: 2014/6192, 12/I1/2014, § 44). Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapılırken yargılama makamlarınca müdahaleye imkân tanıyan kanun hūkümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanması bariz takdir hatasıya da açık bir keyfilik içermediği sürece bu alanda bir inceleme yapılması bireysel başvurunun amacıyla bağdaşmaz, Ancak yargı mercilerinin müdahaleye imkân tanıyan kamun hükmüntüı açık bir biçimde hatalı yorumladıklarının ve uyguladıklarının tespiti hâlinde mūüdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu sonucuna ulaşılabilir (Ramazan Átay, B.No: 2017/26048, 29/1/2020, § 29).

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
4. Somut olayda başvurucunun geç ödenen emekli aylıkiarı ve ikramiyesine yasal faiz işletilmesi talebiyle yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptaline dair açtığı dava Mahkemece ehliyet yönünden reddedilmiştir. Bölge Idare Mahkemesi başvurucunun istinaf başvurusunu reddederek mahkeme kararının ehliyet ret gerekçesini aynen kabul etmiştir.

45. Bu kapsamda mahkemeye erişim hakkına yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfiliğe izin vermeyecek kadar belirli ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir.

46.Esasen temel hakları sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması Anayasa'nım 2. maddesinde güvenceye alnan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemeler hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olmalı; ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermelidir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımindan da zorunJudur.Zira bu ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017,§§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddesinde sınırlama ölçüto olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

47. 4721 sayılı Kamun'da vesayeti gerektiren kısıtlama nedenleri arasında sayılan özgürlüğū bağlayıcı ceza hâli 407. maddede düzenlenmiştir. Anılan maddenin birinci fikrasında hir yıl veya daha uzun streli Özgüriüğū bağlayıcı bir cezaya mahkům olan her erginin kısıtlanacağı, ikinci fikrasında ise cezayı yerine getirmekle görevli makamın böyle bir hūkümiünün cezasmt çekmeye başladığını, kendisine vasi atanmak üzere hemen yetkili vesayet makamına bildirmekle yūkümłü olduğu hükūm altına alınmıştır.
48. Kurala göre ergin olmak kaydıyla bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğūbağlayıcı bir cezaya mahkúm olan kişiler mutlak olarak vesayet altına alınacaklardır. Bu konuda cezanın verildiği mahkeme; mahkûmiyete sebep suçun niteliği, ağır ya da hafīf hapis cezasına mahkümiyet õnem taşımamakta, kısıtlama için hükmedilen cezanın süresi dikkate alınmaktadır. Başka bir deyişle mahkemenin mahkûmun kendi işlerini görecek durumda olup olmadığı hakkında araştırma yapmasına gerek olmadığından vasi atanıp atanmamasına dair bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Özgürlüğū hağlayıcı ceza için mahkûmiyet kararının verilerek kesinleşmesinden sonra infazın başlamasıyla, başka bir deyişle bükümlünün cezasını çekmeye başladığı andan itibaren derhâl cezayı yerine getirmekle görevli makam hükümlünün cezasını çekmeye başladığını hükümlüye vasi atanabilmesi için vesayet makamına bildirecektir. Yetkili vesayet makam hükümlüye bir vasi atayacaktır. Vesayet hapis hälinin sona ermesiyle ayrica bir mahkeme kararına gerek olmaksızın kendiliğinden ortadan kalkacaktır. Koşullu salıverilme vesayetin sona ermesi için yeterli olmayıp ayrıca cezanın çekilip bitirilmiş olması gerekir (AYM, E.2022/105, K.2023/54, 22/3/2023, § 9).
49. Bir yıl veya daha uzun sūreli özgüriüğü bağlayıcı bir cezaya mahkâm olan kişilerden sadece cezası infaz edilmek üzere hapsedilenlerin kuralın kapsamına girdiğine dikkat çekmek gerekir. Sınılı ehliyetsiz sayılan, bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğübağlayıcı bir cezaya mahkûm olan kişiler ayırt etme gücünü haiz bulunduklarmdan sıırlı da olsa belirli işlemleri yapabilirler ve hukuka aykırı eylemlerinden dolayı sorumludur. Bu kişiler karşılıksız kazandıtma amacına yönelik bağışlama, ibra, kefalet alacaklısı olma, işgal ve ihraz yoluyla müilkiyet kazanma gibi işlemleri vasinin iznini almakşızın tek başlarına yapabilir (A YM, E.2022/105, K.2023/54, 22/3/2023, § 10).


50. Danıştayın'içtihadı da hakkíndakimahkümiyet kararı kesinleşmemiş sınırlıehliyetsizlerin bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı cezaya mahkûm edilmesi sebebiyle dava açma ehliyetlerinin bulunmadığı sonucuna ulaşılamayacağı yönūndedir. Diğer bir ifadeyle mahkümiyet kararı kesinleşmeyen sınırlı ehliyetsizler tek başlarına dava açma yetkisine sahiptir. Nitekim 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Gtivenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkında Kanun'un 4. maddesinde mahkümiyet hükmünün kesinleşmesi infazın şartıolarak düzenlenmiştir. Mahkümiyet htkmünün kesinleşmesi ile cezası infaz edilebilir aşamada bulunan kişi hikum/ü olarak tanımlanmaktadır. fnfaz aşamasından Önce ise kesinleşmiş bir mahkůmiyet kararı ołmadığından dolayı kişi hūkümözlü statüsündedir.
51. Başvuru konusu davada Mahkeme hükümðzlü olan başvurucu hakkında verilen mahkůmiyet kararının kesinleşip kesinleşmediğini ve cezanın infazına başlanıp başlanmadığını değerlendirmeden mahkûmiyet kararını doğal bir sonucu olarak başvurucunun kısıtlandığı kabulünden hareketle dava açma ehliyetinin olmadığına karar vermiştir. Burada 4721 sayılı Kanun'un 407. maddesinin (1) mumaralı fikrasının lafzında geçen "kzsıtlanur" ibaresinin ne anlama geldiğinin açıklanması gerekir. Söz konusu ibare halihazırda kişinin uhdesinde olan bir yetkinin sımırlanması anlamına gelir. Kısıtlanan şey kuralın kapsama aldığı kişilerin kısıtlama kararı öncesi tam olarak sahip oldukları fil ehliyetidir. Fiil ehliyetinin ne olduğu ise belli bir sistematik dâhilinde 4721 sayılı Kanun'un ilgili hükümleri gözetilerek düzenleņmiştir. Oysaki Mahkeme bu hususlarda herhangi bir araştırma yapmadan başvurucu hakkında salt mahkūmiyet kararı verilmesini kısıthhık için yeterli görmüştür.

52. Anayasa'nın I1. maddesi uyarınca Anayasa hükümleri yasama, ytrütme ve yargı organlarıni, idare makamlarını, diğer kuruluş ve kişileri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Buna göre kamu gücü kullanan makamların her türiü iş ve işlemlerinde õncelikle Anayasa hükümlerini gözetmeleri zorunludur. Diğer taraftan Anayasa'nın 138. maddesine göre hâkimler Anayasa'ya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdani kanaatlerine göre hükūm verirler. Görüldüğü üzere yargı organlarının uyuşmazlıklanı ōncelikle Anayasa hükümlerini dikkate alarak çözüme kavuşturmaları anayasal bir zorunluluktur. Bu bağlamda bireysel başvurunun ikincilliği ilkesi Anayasa Mahkemesinin ilk elden yani doğrudan inceleme yapmamasını ifade ettiği gibi esas itibarıyla idari ve yargısal makamların õnlerindeki meseleleri ve uyuşmazlıkları öncelikle Anayasa'ya uygunbiçimde sonuca bağlamalarıyönünden birincil derecede sorumlu olduklarını gösterir (bazı değişikliklerle birlikte bkz.Mehmet Apaydın, B. No: 2015/13099, 8/1/2020, § 46).

53. Nitekim özellikle temel kanunlarda öngörülen dürüstlāk ve iyi niyet kuralları,hakkın kötüye kullanılması yasağı gibi genel ilkeler ile bazı hâllerde olayın özelliklerine ve durumun gereklerine göre hâkime takdir yetkisi tanınması uyuşmazlıkların çözümüınde Anayasa'ya uygun yorum imkâmı tanryan sðz konusu etkili hukuksal korumanın bir gereği olarak görülmelidir. Dolayısıyla ister özel kişiler arası isterse de taraflardan birinin kamu gücü olduğu uyuşmazłıklar olsun her durumda hâkimin hukuk kurallarını Anayasa'ya uygun bir biçimde yorumlaması ve yargı yetkisinin kullanımı çerçevesinde õzellikle Anayasa ile güvence altına alıman temel hak ve hürriyetlerin korunmasını gözetmesi beklenir (Mehmet Apaydın, § 47).

54. Ayrıca belirtmek gerekir ki mahkemeler, õnlerindeki uyuşmazlığa uygulayacakları mevzuat hükümlerini anayasal ilke ve güvenceleri gözeterek yorumlamak mecburiyetindedir. Bir mevzuat hükmtinün birden farkh biçimde yorumlanmasının mümkün olduğu hâllcrde Anayasa'ya aykırı olan yorumun benimsenmesinden kaçınılması Anayasa'nın ūstünlüğü ilkesinin bir gereğidir. Diğer bir ifadeyle Anayasa'ya uygun yorum ilkesi hâkimin 

hukuk kurallarını yorumlama serbestisinin sınırımı oluşturmaktadır. Dolayısıyla hâkimin bir hukuk kuralının anlam ve kapsamını tespit ederken Anayasa'yı ve anayasal ilkeleri hesaba katmaması Anayasa'nın normlar hiyerarşisinin tepesinde yer almasını anlamsız hâle getirir.Bu bağlamda Anayasa kâğıt Üzerinde kalan bir metin değil yaşayan, hukuk sistemini yönlendiren, her türlü kamusal tasarrufta gözetilmesi gereken hukuki bir belgedir (Mehmet Fatih Bulucu [GK], B. No: 2019/26274, 27/10/2022, § 76).

55. 472l sayılı Kanun'daki bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğü bağlayıcı ceza alan kişilerin kısıtlanacağına ilişkin kuralın hakkıdaki mahkûmiyet kararı henüz kanun yolu incelemesinden geçerek kesinleşmemiş ve cezası infaz edilebilir aşamaya gelınemiş kişiler bakımından da uygulanabileceğine dair Mahkemenin yorumu kanunilik ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Zira kanun koyucu mezkûr Kanun'un 407. maddesinin (2) numaralıfikrasında cezasının infazına başlanan kişilerin vesayet altına alınacağımı Öngörmüştür. Bu kural ile ōzgürlüğü bağlayıcı bir ceza nedeniyle hūkümlüntn, ðzellikle şahsi ve mal varlığıyla ilgili bazı hukuki işlemleri yapamayacağından kendisine kanun gereğince mutlak olarak vasi atanmasıyla korunması amaçlanmaktadır (AYM, E.2022/105, K.2023/54, 22/3/2023, § 31).
56. Kaldı ki mahkeme kararında hükümözlülerin kısıtlanması sebebiyle dava açabilmeleri için vesayet makamının izni olması gerektiğine ilişkin açık bir kanun hūkmügösterilememiştir. 4721 sayılı Kanun'un ilgili maddelerinde de hükümözlülerin tek başlarına dava açamayacaklarma yönelik açık veya Örtülü bir hüküm yer almamaktadır. Bunun aksine 4721 sayılı Kanun'um 407. maddesinin (1) numaralı fikrası ile 5275 sayılı Kanun'un 4.maddesi birlikte gözönünde bulundurulduğunda hükümözlülerin değil hükümlülerin tek başına dava açma ehliyetlerinin olmadığı görülmektedir. Bu nedenle 472l sayılı Kanun'un 407. maddesinin (1) numaralı fikrası dikkate alınarak hūkümözlülcrin tek başlarına dava açamayacaklarının kabuł edilmesi anayasal anlamda kanunilik ölçütü bakımından öngörülemez bir durumdur.

57. Dava açmak, kişilerin belirli bir konuda sahip olduklarını iddia ettikleri bir hakka yōnelik olarak hukuksal bir sonuç, hüküm clde etmek için yargı organına başvurmalarını ifade etmektedir. Bu itibarla davayı çözecek yargı merciinden beklenen,delilleri değerlendirmek ve hukuk kurallarını yorumlamak suretiyle uyuşmazlıktaki maddi gerçeği ortaya çıkarmak ve böylece davanın her iki tarafina da hakkı olanı teslim etmektir (Ahmet Özgan ve Şule Özgan [GK], B. No: 2020/21347, 21/12/2023, § 69). Somut olayda başvurucunun dava tarihi itibarıyla hakkındaki mahkümiyet kararının kesinleşmediği ve dolayısıyla cezasının infazına başlanmadığı gözetilmeden karar verilmiştir. Hükümðzlülerin tek başlarına dava açamayacaklarına yönelik yorum yapılırken hükümfüler ile ilgili kurallarla sınırlı olarak değerlendirme yapılmiştır. Üstelik mahkeme kararında, başvurucumun ceza infaz kurumunda hükümözlü olduğu belirtilınesine rağmen gerekçeye esas alınan mahkümiyet kararının kesinleştiğine ilişkin bir tespitte bulunulmadığı gibi hükümözlülerin vesayet makamı kararı olmaksızın dava açamayacağı sonucuna nasıl ulaşıldığı da açıklanamamıştır. Zira başvurucu hakkındaki mabkümiyet kararının kesinleşmediği görülmüştür (bkz. § 19).

58.Yukarida yapılan tespitler çerçevesinde yargı mercilerince davacıların hükümlüya da hükümöziü statüsünde olduğu değerlendirilmeden bütün uyuşmazlıklar yönünden hiçbirinin dava açma ehliyeti olmadığı şeklindeki kategorik yorum hukuken ðngörülebilir değildir. Diğer bir deyişle ilgili kuralın yorumundan hükümözlülerin 4721 sayıßı Kanun'un 407. maddesinin (1) numaralı fikrası kapsamında olduklarına dair bir anlam çıkmamaktadır.

59. Bu açıklamalar ışığında hükümözlülerin tek başlarına dava açamayacaklarına yönelik mevzuatta açık bir engel bulunmamasına rağmen kategorik bir yaklaşımla hükümözlülerin hukuki statüsünün hükümlüler gibi değerlendirilmek suretiyle ancak vesayet makamı kararı ile dava açabilmelerinin mümkün olduğu hususundaki yorumun öngörülemez olduğu ve anayasal anlamda kanunilik ölçütūne uygun olmadığı sonucuna varılmıştır.
60. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinin 22/3/2023 tarihli ve E.2022/105,K.2023/54 sayılı kararıyla 4721 sayılı Kanun'un bir yıl veya daha uzun süreli özgürlüğūbağlayıcı bir cezaya mahkúm olan her erginin kısıtlanacağını ve cezayı yerine getirmekle görevli makam tarafından ilgilinin cezasını çekmeye başladığının kendisine vasi atanmak Üzere yetkili vesayet makamına bildirmekle yüküiiü olduğunu öngören 407. maddesinin iptal edildiğinin de altını çizmek gerekir.

61. Bu hâliyle Mahkemenin ehliyet yönünden usulden reddettiği davada başvurucunun vesayet makamı kararı olmaksızın dava açamayacağına hükmedilmesinin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Varılan bu sonuca göre mūdahalenin meştu bir amacının bulunup bulunmadığımın veya ölçüla olup olmadığının değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

62. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına altnan adil yargılanma bakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkıın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

63. Başvurucu, ayrıca geç ödenen emekli aylıkları ve ikramiyesine yasal faiz işletilmemesi nedeniyle mülkiyet hakkmnın ihlal edildiğini ileri strmülşse de mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihial iddialanına ilişkin olarak kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek olmadığına karar verilmesi gerekir.

VL, GiDERÍM 
64.Başvurucu; ihlalin tespiti ve 50.000 TL manevi tazminat talep etmiştir.
65. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçiarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapıImasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapiması gereken is, yeniden yargilama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkentesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargtlama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun Özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligüll Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
6.Ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yarguama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığmdan başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.


VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargilanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞINE,
D.Diğer ihlal iddialarmın İNCELENMESİNE GEREK BULUNMADIĞINA,
E.Kararm bir Örmeğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarıma ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yapiimak üzere Ankara I0. Idare Mahkemesine (E.2020/432, K.2020/415) GÖNDERILMESINE,
F.Başvuruçunun tazminat talebinin REDDİNE,
G. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığıa GÖNDERİLMESiNE 17/7/2024tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.