Anayasa Mahkemesinin 25/10/2023 Tarihli ve 2019/2890 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-03

3 Ocak 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32418
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL  KARAR 
ALİ KÖMÜRCÜ VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuro Numarası: 2019/2890Karar Taribi : 25/10/2023
Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ
Basri BAĞCI 
Irfan FIDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem INCE Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucular : 1. Ali KÖMRCÜ
2. Ali YİNIT 
3. Ekrem TOPAL 
4. Ismail ÇETIN 
5. Ismail TAŞDÖNER 
6. Mehmet ÇETİN 
7. Metin SARGIN 
8.Yusuf İzzettin KULAKOĞLU 
9. Nurten ÇETIN 10. Güşen ÇAKMAKÇI 
11. Mesut ÇAM 12. Hasan AKYÜZ 
13.Hasan KULAKOĞLU 

14. Fatma DERELIER 15. Hatice NAZİLLI Başvurucular Veklli : Av. Hatice Hande ATAY 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, kamu yararı ve kamulaştırma kararlarının iptal edilmemesi ile acele kamulaştırma usultınün uygulanmasına ilişkin Bakanlar Kurulu kararı iptal edildiği hâlde taşınmazların idare adına tescil edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkımın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/8/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvurunun makul sürede yargılanma hakkı dışında kalan şikâyetler yöntnden 2017/31418 sayılı başvuru dosyasından ayrılmasına ve ayrılan dosyanın 2019/2890 başvuru numarasına kaydedilmesine karar verilmiştir.

4.Başvurucu Mehmet Çetin 12/11/2019 tarihinde vefat etmiştir.
5. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltüm tarafindan yapıimasına karar vermiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşıbeyanda bulunmuştur.

7. Birinci Böltüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir 
9. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunun (EPDK) 2I/7/2011 tarihli kararı ile İzmirin Kiraz ve Beydağı ilçelerinde rüzgâr enerjisine dayalı K. Rüzgâr Enerjisi Santrali (RES) Projesi yaptlması kararlaştırılmıştır. Bu kapsamda K. Elektrik Yatırım Üretim ve Ticaret Anonim Şirketi (Şirket) lehine karar tarihinden geçerli olmak üzere 49 yıl süreyle fretim faaliyeti göstermek üzere Üretim lisansı verilmiştir.

I0. EPDK tarafindan lisans kapsamında yer alan tesislerin kurulabilmesi için gerekli olan ve aralarında başvuruculara ait taşınmazların da olduğu taşınmazların kamulaştırlmasında kamu yararı bulunduğu gerekçesiyle 14/3/2013 tarihli ve 6446 sayılıElektrik Piyasası Kanunu'num 19. maddesine göre 23/1/2014 tarihinde kamu yararı karanıalınmıştır. Bu karar 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 6. maddesi uyarınca Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı tarafindan 14/4/2014 tarihinde onaylanmıştır.

11. EPDK'nın kamulaştırma işlemlerini yapmakla görevli Maliye Bakanlığına yazdığı 16/4/2014 tarihli yuzıda, kurulacak RES kapsamında kalan tarım arazileri hakkında 3/7/2005 tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Ärazi Kułlanımı Kanunu gereğince Îzmir Valiliği Íl Gıda Tarım ve Hayvancılık Mūdürlüğüntn 8/10/2013 tarihli yazısı ile tarım dışıkullanım izni verildiği belirtilmiştir. Projeye ait kamulaştırma planlarıile eklerinin İzmir Kadastro Müdürlüğü tarafindan onaylandiği ve "Çevresel etk değerlendirmesi [ÇED] gerekdi değlldir." kararının da AydınValiliği II Çevre ve Orman Müdürlüğünün (Çevre ve Orman Müdtırlüğü) 23/6/2011 tarihli kararıyla alındığı ifade edilmiştir. Ayrıca yıllık 188.000.000kWh elektrik üretimi gerçekleştirilecek K. RES üretin tesisinin bir an önce işletmeye alınmasında kamu yararı bułumduğu belirtilmiş ve kamulaştırma işlemlerinin acele kamulaştırma usulüne gõre yapılmasının uygun olduğu değerlendirmesine yer verilmiştir.
12. Bu yazı Üzerine Maliye Bakanlığı, taşınmazların 2942 sayılı Kanun'un 7.maddesi uyarınca kamulaştırılması için 25/4/2014 tarihinde bakan oluru almıştır. Ayrıca Bakanlar Kurulu 16/5/2014 tarihinde RESyapımı amacryla ihtiyaç duyulan ve aralarında başvurucuların taşınmazlarının da olduğu taşımazların 2942 sayılı Kanun'un 27, maddesi uyarinca acele usulle kamulaştırılmasına karar vermiştir. Bu karar 20/6/2014 tarihli ve 29036sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır.

A. Acele Elkoyma ve Kamulaştirma Bedelinin Tespiti ve Tescili Davalarına İlişkin Säreç

13. Maliye Hazinesi (Hazine) tarafindan K. RES Projesi kapsamında başvurucuların taşınmazları hakkında acele elkoyma kararları verilmesi talebiyle 18/11/2014 tarihinde Kiraz Asliye Hukuk Mahkemesinde, 19/11/2014 tarihinde de Nazilli 1. ve 2. Asliye Hukuk Mahkemelerinde davalar açılmıştır. Anulan Mahkemeler 2014 yılı Aralık ve 2015 yılı Ocak ayı içinde taşınmazlara acele el konulmasına karar vermiştir.

14. Başvuru formuna ekli belgelerde ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'nden (UYAP) yapılan incelemede başvurucular İsmail Taşdöner ve Metin Sargın hakkında açılan kamulaştirma bedelinin tespiti ve tescili davası bulunup bulunmadığına yönelik bir belirleme yapmak mümkün olmamıştır. Bunlar dışında kalan başvurucular hakkında Hazine tarafindan 26/6/2015 tarihinde kamulaştirma bedelinin tespiti ve tescil talebiyle davalar açılmıştır.Anilan davalarda 17/6/2016 tarihinde taşmnmazların Hazine adına tesciline ve belirlenen kamulaştırma bedellerinin ödenmesine karar verildiği, başvurucu Ekrem Topal yönünden verilen kararın 2018 yılı içinde temyizin reddi ile kesinleştiği, diğer başvurucular yönünden ise bedelin belirlenmesi yöntemi açısından kararların bozulması Üzerine yeniden yapılan yargılama Özerine davanın kabulüne karar verildiği ve bu kararların da 2o20 yılı içinde onanarak kesinfeştiği anlaşılmıştır. Bu yargılamalar sırasında başvurucular vekili Danıştayda açılan iptal davasıntn bekletici mesele yapilması talebinde bulunmuş ancak bu talep yürütmeyi durdurma karan ibraz edilemediği gerekçesiyle reddedilmiştir. Ayrıca başvurucular vekili ilk kararların temyizine ilişkin sunduğu dilekçesinde Danıştayda açılan iptal davasının bekletici mesele yapılması taleplerinin gerekçesiz şekilde reddedildiğini ifade etmiştir.

B. Kamu Yarari, Kamulaştırma ve Acele Usulde Kamulaştırma Kararlarım İptali Talebtyle Açılan Davaya İlişkin Süreç

15. Başvurucular 30/1/2015 tarihinde, maliki oldukları taşınmazı da kapsayan,İzmirin Kiraz ilçesi Ahmetler ve Umurlu köyleri ile Aydın'ın Nazilli ilçesi Bağcıllı köyünde 

bulunan taşınmazların K. RES yapımı amacryla Hazine adıa tescil edilmek üzere Maliye Bakanlığı tarafindan 2942 sayılı Kamun'un 27. maddesine göre acele kamulaştırılmasına ilişkin Bakaniar Kurulu kararının, Maliye Bakanhığıın kamulaştırma kararının ve EPDK'nn kamu yaranı kararının iptali talebiyle EPDK, Maliye Bakanlığı ve Bakanlar Kuruluna izafeten Başbakanlık aleyhine dava açmıştır. K. Enerji Yatırım Üretim ve Ticaret A.$.nin davalılar yanında davaya katılma talebi, davayı inceleyen Danıştay Altncı Dairesince (Daire)31/5/2016 tarihinde kabul edilmiştir.

16. Başvurucuların yürütmenin durdurulması talebi Daire tarafindan 17/11/2015 ve 29/3/2016 tarihli kararlar ile reddedilmiştir.

17. Daire 22/2/2016 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Daire kararının gerekçesinde õzetle;
i. 2942 sayılı Kanun'um 3. maddesinin ikinci fikrası uyarınca Bakanlar Kurulunca kabul edilen büyük enerji ve sulama projeleri ile iskân projelerinin gerçekleştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kıyıların korunması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalar için yöntem konusunda özel bir düzenleme getirildiği ve bunun aciliyet kapsamında görüldüğü belirtilmiştir.
ii. Taşınmazların RES amacryla kamulaştırılması konusunun acele kamulaştırma ve olağan kamulaştırma ayrımı yapılmadan bir bütūn bâlinde değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Bakanlar Kurulu kararına yönelik olarak ayrı değerlendirme yapılmasının taşınmazın mülkiyet hakkının devri noktasında bir farkliılık teşkil etmeyecek olması ve idarece 2942 sayılı Kanun'un 10. maddesi kapsamında olağan kamulaştırma usulü uygulanarak başvurucuların uzlaşmaya davet edilmesi karşısında işlemlerin bir bütün bâlinde taşınmazın mülkiyetinin kamulaştırılması olarakdüştünülmek suretiyle hukuka uygunluğunun değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

iii. Şirket lehine EPDK'nm 21/7/2011 tarihli kararı ife karar tarihinden geçerli olmak üzere Izmirin Kiraz ve Beydağı ilçelerinde rüzgår enerjisine dayalı K. RES Projesi kapsamında 49 yıl streyle üretim faaliyeti göstermek üzere üretim lisansıverildiği belirtilmiştir. Bu lisans kapsamında yer alan tesislerin kurulabilmesi için gerekli olan ve aralarında başvuruculara ait taşınmazların da olduğu taşınmazların kamulaştırılmasıda kamu yararı bulunduğu gerekçesiyle kamulaştırma ve kamu yararı kararları ile acele kamulaştırma kararlarıntn alındığı, ayrica Çevre ve Orman Müdürlüğünün 23/6/2011 tarihinde "ÇED gerekli değlldir." kararı verdiği ve bu kararın iptali talebiyle açılan davanın Danıştay Ondördüncü Dairesinin 31/3/2016tarihli kararryla stre aşımı nedeniyle reddedildiği ifade edilmiştir.
iv. İlgili mevzuat hükümlerine göre üretim lisansı kapsamında iklim ve çevre şartları, arazinin topoğrafik yapısı, rüzgârın yön ve şiddeti vb. hususlar dikkate alınarak uyuşmaziığa konu RES Projesi'nin imar planlarina işlendiğine ve bu planların yürürltkte olduğuna işaret edilmiştir. RES Projesi ve projeye ilişkin incelemeyle ilgili değerlendirmeler sonucunda -çevresel etkilere karşi alınmasıgerekli önlemlerin yeterli olduğu dikkate alındığında- mülkiyet hakkına kamu yararıamacı doğrultusunda müdahalede bulunularak kamulaştırma yapıldığından enerji 

yatırımının bir an önce gerçekleştirilebilmesi amacryla taşınmaza el konulmasma imkân veren ve 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi uyarınca tesis edilen Bakanlar Kurulu kararında hukuka aykırılık görülmediği ifade edilmiştir.
18.Kararın temyizi tizerine Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulu (IDDK) 9/3/2017tarihinde temyiz taleplerinin kısmen kabulü ile Daire kararının acele kamulaştırmaya ilişkin Bakanlar Kurulu kararı yöntınden bozulmasına ve söz konusu Bakanlar Kurulu kararının iptaline, Maliye Bakanlığıın kamulaştırma kararı ve EPDK'nın kamu yararı kararı yönünden ise Daire kararının onanmasına kesin olarak karar vermiştir. IDDK'nın kamulaştırma karanıve kamu yararı karan yönünden aynı bir gerekçeye yer vermediği ve Daire kararını uygun bulduğu anlaşılmış olup acele kamulaştırma kararının iptaline ilişkin gerekçede özetle;
i. 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesi incelendiğinde kamulaştırma işlemlerinde öngörülen yöntemlerin bir kısmının uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabilmesi yolunun istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiği ifade edilmiştir.

ii. Kamulaştırma işlemlerinde aciliyet hâlinin uygulanabilmesi için Bakanlar Kurulu kararında aciliyet hâli ve bu hâli gerekli kılan durumlar ile gerek acele kamulaştırmanın konusu gerekse acele kamulaştırılacak taşınmazlar açıkça gösterilmek suretiyle acele kamulaştırmanın kapsamı ve çerçevesinin belirlenmesi gerektiğine işaret edilmiştir. Aynıca acelelik hâli dışındaki durumlar için Bakanlar Kurulu kararının uygulanmasımı sağlayacak ayrıntrya kararda yer verilmesi gerektiği, yasa koyucunun acelelik hâlini belirleme konusunda Bakanlar Kuruluna tanıdığı yetkinin başka bir makam ya da merci tarafindan kullanılması sonucunu doğuracak, yetki devrini içerecek unsurlar taşımaması gerektiği belirtilmiştir.
iii. İdareler tarafindan proje kapsamında ihtiyaç duyulan taşınmazlara yönelik kamulaştırma işlemlerinin acele kamulaştırma usuiü ile yürūtülmesine ihtiyaçduyulduğu belirtilmekte ise de hangi gerekçelerle acele kamulaştırma usultınün uygulanmasının istendiği konusunda açıklamaya yeterince yer verilmediğine vurgu yapılmıştır. Alanda RES kurulacak olmasının tek başına acele kamulaştırma yapılması için yeterli olmadığt, öte yandan Bakanlar Kurulu kararında acele kamulaştırma prosedürünün uygulanması için gerekli olan olağanüstü durumların ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının somut olarak ortaya konulmadığı ifade edilmiş ve acele kamulaştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu kararında hukuka uyarlık bulummadığına işaret edilmiştir.

19.Nihai karar 4/7/2017 tarihinde başvurucular vekiline tebliğ edilmiştir.
20. UYAP'tan yapilan inceleme neticesinde Çevre ve Orman Müdürlüğünce 23/6/2011 tarihinde alman "ÇED gerekli değildir." kararının iptali talebiyle açılan davanın stre aşımı nedeniyle reddine ilişkin karar sonrasında başvurucuların Anayasa Mahkemesine 2016/13032 başvuru numarası ile bireysel başvuruda bulundukları anlaşılmıştır.Başvurucuların şikâyetleri mahkemeye erişim ile maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi bakları kapsamında incelenmiş ve 9/1/2019 tarihinde kabul edilemez bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
İgili Mevzuat 
21. 2942 sayılı Kanun'un uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan 3. maddesinin ikinci fikrası şõyledir;
"Bakanlar Kurulunca kabul olunan, büyük enerji ve sulama projeleri tle iskan projelerintn gerçekdeştirilmesi, yeni ormanların yetiştirilmesi, kayıların koruması ve turizm amacıyla yapılacak kamulaştırmalarda, bir gerçek veya özel hukuk tüzelkişistne ödenecek kamulaştırma bedelinin o yrl Genel Bütçe Kanununda gösterilen miktari, nakden ve peşin olarak ödenir. Bu miktar, kamulaştırma bedelinin altuda birinden az olamaz. Bu miktarın üstünde olan kamulaştırma bedelleri, peşin ödeme miktarından az olmamak ve en fazla beşyıl tçinde faiziyle btrllkte ödenmek üzere eşit taksitlere bağlanır. Taksitlere, peştn ödeme gününü takip eden günden ltibaren, Devlet borçları için öngörülen en yüksek fatz haddi uygulanr."
22. 2942 sayılı Kanun'un uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan 10. maddesinin ilgili kısmı şõyledir:
"Kamulaştirmanın satın alma usulù ile yapilamaması halinde idore, 7 nci maddeye göre topladığı bilgt ve belgelerle 8 inct madde uyarınca yaptırmış olduğu bedel tespti ve bu husustaki diğer bigt ve belgelerı bir dilekçeye ekdeyerek taşınmaz malın bulunduğu yer asltye hukuk mahkemesine müracaat eder ve taşınmaz malın kamulaştirma bedelinin tespitiyle, bu bedelin, peştn veya kamulaştırma 3 üncü maddenin ikinci fikrasına göre yapumış ise taksttle ödenmest karşulığında, idare adına tesciline karar verilmesini ister.
..•
Mahkemece malike doğrudan çıkarilacak meşruhath davettyede veya ilan yolu ile yapılacak tebligatta;
**•
f) 14 üncü maddede öngörülen süre içerisinde, kamulaştırma işlemine karşı tdart yargida iptal davası açanların, dava açtikdarını ve yürütmenin durdurulması kararıaldiklarıni belgelendirmediklert takdtrde, kamulaştırma Lşleminin kestnleşeceği ve mahkemece tespit edilen kamulaştırma bedeli üzerinden taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adına tescil edlleceği,
...
... Idarece, kamulaşturma bedeltnin hak sahibi adına yatırıldığına veya hak sahibinin tespit edilemediği durumlarda, tleride ortaya çıkacak hak sahibine verilmek üzere bloke edildiğine dair makbuzun ibrazı halinde mahkemece, taşınmaz malın idare adına tesciltneve kamulaştırma bedelinin hak sahibtne ödenmestne karar verilir ve bu karar, tapu dairesine ve paramın yatvrıldığı bankaya bildirilir. Tescil hükmü kesin olup tarafların bedele ülişkin temyiz hakları sakdıdır,
...

14 üncu maddede belirtilen süre tçtnde, kamulastırma işlemine karşı hak sahiplert tarafindan idari yargida tptal davası açuması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması karari verilmesi halinde mahkemece, idart yargida açılan dava bekdetici mesele kabul edilerek bumun sonucuna göre işlem yapıır."
23. 2942 sayılı Kanum'un uyuşmazlık tarihinde yürürlükte bulunan 25, maddesinin birinci fikrasının ikinci cümlesi şöyledir:
“Mülkiyettn idareye geçmesi, mahkemece verilen tescil kararı ile olur."
24. 2942 sayıh Kanun'un uyuşmazlık tarihinde yürürltükte bulunan 27. maddesi şöyledir:
"3634 saylı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanununun uygulanmasında yurt savunmasılhttyacına veya aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar alınacak hallerde veya özel kamunlarla öngörülen olağanüstü durumlarda gerekli olan taşınmoz malların kamulaştırılmasında kaymet takdiri dıştndakd işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin istemi ile mahkemece yedi gün içinde o taşmmaz malın (Değişik ibare: 24/4/20014650/15 md.) 10 uncu madde esasları dairesinde ve 15 inci madde uyarınca seçilecek bilirkiştlerce tespit edilecek değeri, idare tarafından mal sahtbi adına (Değişik lbare:24/4/2001 — 4650/15 md.) 10 uncu maddeye gōre yapulacak davettye ve ilanda belirtilen bankaya yatirilarak o taşmmaz mala el konulabiltr.

Bu Kanunun 3 üncü maddesinin 2 nci fikrasında beltrtilen hallerde yapılacak kamulaştirmalarda yatırılacak mikaar, ödenecek ilk taksit bedelidir."
25. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Ttrk Medeni Kanunu'nun "Taşıumaz mülkiyetinin kazanıması" kenar başlıklı 705. maddesi şöyledir:
"Taşınmaz mülkiyetinin kazanuması, tescille olur. Mtras, mahkeme karari, cebri icra,isgal, kamulaştırma hälleri lle kanunda öngörülen diğer hällerde, mülkıyet tesctlden önce kozanulır. Ancak, bu hállerde maltkin tasarruf işlemleri yapabilmesi, mülkiyetin tapu kütüğüne tescil edilmiş olmasına bağlıdvr."
2. Kamulaştırma Usulfi 
26. Kamulaştırma yapılabilmesi için õncelikle 2942 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre idarenin Ödenek temin etmesi gerekir. Idare, yeterli &deneği temin ettikten sonra kamu yararı kararı alır. Kamu yararı kararından sonra kamulaştırılacak taşınmaz belirlenir.Kamulaştırılacak taşınmazın belirlenmesinin akabinde kamulaştırma kararı alınır. Bununla birlikte onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projeye göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararı kararı almmasına ve bu kararın onaylanmasına gerek yoktur. 2942 sayıl Kanun'un 8. maddesine göre idare, kamulaştırma kararı aldıktan sonra Öncelikle satın alma usulünü uygulamalıdır. Satın alma usuftinde idarenin teklif edeceği bedel, idare içinde oluşturulan bir krymet takdir komisyonunca belirlenir. Tarafların satın alma usulüyle bir sonuca ulaşamamaları durumunda 24/4/2001 tarihłi ve 4650 sayılıKanun'la yapılan değişiklikten Önceki dönemden farklı olarak bedel tespiti ve tescil için malikin değil idarenin yetkili asliye hukuk mahkemesinde dava açması gerekir. Asliye hukuk mahkemesince 2942 sayılı Kanun'da belirtilen usul uyarınca tespit edilen bedelin tamamıveya taksitle ödeme şartlarimn bulunması durumunda ilk taksidin nakden veya hesabına yatırilarak malike Ödenmesinden sonra tescil kararı verilir. Kararın tescile ilişkin hüküm fikrası kesin olup bedele ilişkin hūküm fikrasına karşı temyiz yoluna başvurulabilir.

Mülkiyetin idareye geçmesi mahkemece tescil kararı verilmesi ile olur (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 29).

27. Öte yandan 2942 sayılı Kanun'un 14. maddesi uyarınca malikin kamulaştırma kararının iptali talebiyle idari yargıda dava açması da mümkündür, Kural olarak bu davanıaçılması, idare tarafindan açılan bedel tespiti ve tescil davasını etkilemez. Diğer bir ifadeyle asliye hukuk mahkemesi, idari yargıda kamulaştırma işlemine karşı açılan iptal davasınıbekletici mesele yapmak zorunda değildir. Bununla birlikte 2942 sayılı Kanun'un 10.maddesinin on dðrdtincü fikrası uyarınca kamulaştırma işlemine karşı idari yargıda açılan davada yürütmenin durdurulması kararı verilmesi durumunda asliye hukuk mahkemesince idari yargıdaki davanın bekletici mesele olarak kabul edilmesi zorunludur (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 30).

3. Acele Kamulaştırma Usulü
28. Olağan kamulaştırma usulünde idarenin taşınmaza el koyması ancak taşınmazın idare adına tescilinden sonra mümkün olabilmektedir. Taşınmazın tescili ise tarafların anlaşamaması durumunda yukarida ifade edildiği üzere ancak asliye hukuk mahkemesince verilecek tescil kararı üzerine gerçekleşir. Bununla birlikte idare bazı durumlarda taşınmaza hemen ihtiyaç duyabilir, Bu durumda kamulaştirma sürecinin neticelenmesinin beklenmesi kamu hizmetlerinin yürütülmesinde ciddi aksamalara yol açabilir. Kanun koyucu bu gibi sakıncaların belli õlçüde bertaraf edilmesi amacına yönelik olarak 2942 sayılı Kanun'un 27.maddesinde düzenlenen acele kamulaştırma usulünü öngörmüştür. Anılan maddede düzenlencn acele kamulaştırma usulü idareye kamulaştırma işlemlerinin neticelenmesini beklemeden kamulaştırılan taşınmaza el koyma imkânı tanıyan olağanüstüı bir kamulaştırma usulüdür (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 31).

29. Buna göre (1) 7/6/1939 tarihli ve 3634 sayılı Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu'nun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacının doğması durumunda, (2) aciliyetine Bakanlar Kurulunca karar altnacak hâllerde, (3) özel kanunlarla Öngörülen olağanüstüdurumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin talebi ile mahkemece yedi gün içinde o taşımaz malın kanunda belirtilen usule göre bilirkişilerce tespit edilecek değeri idare tarafindan mal sahibi adıa bankaya yatırılarak o taşmmaz mala el konulabilir (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 32).

30. Acele kamulaştirma uygulanabilecek hâllerden biri olan "aciliyetine Bakanlar Kurulunca karar verllmesinin" sõz konusu olduğu durumlarda idarenin acele kamulaştırma kararı alabilmesi için δncelikle kamulaştırma ihtiyacı duyulan proje veya yatırımın aciliyet niteliği taşıdığına Bakanlar Kurulunca karar verilmesi gerekmektedir (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 34).

4. Konu ile İlgili İçtihat 
a. Danıştay Kararları
31. Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun 16/5/2016 tarihli ve E.2014/4656,K.2016/2087 sayılı kararının iIgili kısmı şðyledir:

Dava konusu 31/03/2010 gūnlü, 8-89 saylı TEIAŞ Genel Müdürlüğü Yönetim Kurulu kararının, 2942 saylı Kamun'un 5, maddesi uyarınca kamu yararı kararı alınmasına yōnelik bir tşlem olduğu ve 10/12/2001 günlü, 2001/3490 sayılı Bakanlar Kurulu kararı uyarınca yürütülen acele kamulaştırma prosedürünü neticelendirmeye yönelik olarak tesis edildiği görülmektedir.

Bu ttlbarla, olağan kamulaştırmaya illşkin kararın acele kamulaştirma kararından bağımsız olarak değerlendirilemeyeceği açık olup yargisal denettmin dava konusu acele kamulaştırma kararı le olağan kamulaştirma kararının bir bütün halinde dūşünülmesi suretiyle yapılması gerekmektedir.

Ote yandan, 10/12/2001 günlu, 2001/3490 saylı Bakanlar Kurulu kararının tptali istemiyle açilan diğer bir davada, Danıştay Altincı Dairesi'nin 18/06/2014 günliül,E:2011/1976, K:2014/4791 sayulı ve 18/06/2014 günlū, E:2011/6728; K:2014/4788 sayulıkararlarıyla davanın reddine karar verilmis, anlan kararlar ldari Dava Daireleri Kurulu'nun 16/05/2016 günlü, E:2014/4979, K:2016/2085 saylı ve 16/05/2016 günlüE:2014/4046, K:2016/2086 sayrlı kararları ile bozularak, söz konusu Bakanlar Kurulu kararının iptaline karar verilmtşttr.

Bu durumda, acele kamulaştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu kararının hukuka aykan bulunarak yargı kararıyla iptal edllmesi karşısıda, söz komusu kararın devamı niteliğinde ve bu kararı neticelendirmeye yönelik olarak tests edilen 2942 saylı Kamun'un 5. maddesi uyarınca tesis edilen kamulaştirmaya illşkin 31/03/2010 gūnlü, 889 saylı TElA$ Genel Müdürlüğa Yönetim Kurulunun kamu yarar kararında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.
"...

32. Danıştay Idari Dava Daiteleri Kurulunun 18/11/2019 tarihlive E.2019/2470,K.2019/5654 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
n1
Daire kararının, TCDD İşletmesi Genel Müdürlüğu Yönetim Kurulunun 18/03/2014tarih ve 3/42 saylı kamu yaran kararının ve bu kararının onanmasına ilişkin (mülga)Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığının 15/04/2014 tarlh ve 19049 sayilı kararıyönünden davanın reddtne ilişkin kısmımın incelenmesinden;
*.•
Temyizen incelenen dosyada, dava konusu İşlemin bu kasmı hakkında verllen davanın reddine illşkin karar, usul ve hukuka uygun olup, temyiz dllekçesinde lleri sürülen iddialar kararın bu kısmının bozulmasını gerekttrecek nitelikte görülmemiştir.
.•.
Datre kararının, taşınmazın acele kumulaştırılmasına lişkin 01/06/2015 tarih ve 2015/7733 saylı Bakanlar Kurulu kararı yönünden davanın reddine ilişkin kasmının incelenmesinden;
Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri hükmü uyarınca, mülkiyer hakkmnın kamu yaran amacıyla Anayasa'ya uygun olarak yasayla sınırlandırıması mümkündür.

Bu hükümierden hareketle btr taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının kamulaştırma yolu ile kaldırıması (mülkiyetin el değiştirmesi) ancak kamu yararının karşılanmasızorunluluğunun özel mülkiyer hakkanın korunmasından üstün tutulması şartına bağlıdır.
2942 saylı Kamun'un 27. maddesi incelendiğinde, kamulaştirma işlemlerinde öngörülen yōntemlerin btr kasmınm uygulanmayarak taşınmaza acele el konulabtlmesi yolu Istisnai olarak başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlendiğinden, madde hükmü ile acele kamulaştırmada olağan kamulaştırmaya oranla özel koşulların varlığı aronmış ve üçdurumda acele kamulaştırma yolu tle taşınmaza el konulmasına olanak tanınmıştır.
Bu koşullardan ilk Ikisinde, Milli Müdafaa Mükellefiyeti Kanunu'mun uygulanmasında yurt savunması ihtiyacı ve özel kanunlarda öngörülen olağanüstü durumların gerekli olmasıhallerinde, üstün kamu yararının ve kamu düzeninin korunmasının gerçekdeştirilmesi amacıyla acele kamulaştırma yoluna gidilebtleceği beltrtilmiştir.

Bu kapsamda, üçüncü koşul olan aceleliğine Bakanlar Kurulunca karar verilebilmest için de kamu yararı ve kamu düzenine tltşkin olma halinin maddede yer alan diğer ikd koşula paralel nitelik taşıması gerektğı açıkaır.

Nitekim, anılan maddentn gerekçestnde de, acele ve istisnat hallerde, Kanun'un öncekt hükümlertne uyulmosının çeşili sakancalar yaratablleceğı gibi, kamunun büyük zararlara uğramasının da muhtemel olabtleceği beltrtilerek maddede belirtilen şartların varlığına bağiı olarak kymet takdirt dışındaki bazı kanuni işlemlerin sonraya bıraklarak, maddede öngörülen süre ve şekilde taşıvmaza el konulması düzenlenmiştir.
Kamulaştırma işlemlerinde acelelik haltnin uygulanabilmesi için, Bakanlar Kurulu kararında, acelelik hali ve bu hali gerekdi kalan durumlar ile gerek acele kamulaştırmanın konusu, gerekse acele kamulaştırılacak taşımazlar açıkça gösterilmek suretiyle acele kamulaştirmanın kapsamı ve çerçevesintn belirlenmest, acelelik hali dışındaki durumlar için Bakanlar Kurulu kararının uygulanmasını sağlayacak ayrınttya kararda yer verilmesi,yasa koyucu tarafindan acelellk haltni belirleme komusunda Bakanlar Kuruluna tanınan yetkinin başka btr makam ya da mercii tarafindan kullanılması sonucunu doğuracak, yetkd devrini içerecek unsurlar taşımaması gerekmektedir.

•..
Bu durumda, Ulaştirma, Denizeilik ve Haberleşme Bakanlığı tarafindan (mülga)Başbakanlığa gönderilen 15/05/2015 tarih ve 33869 sayılı yazıda, proje kapsamında thtiyaçduyulan taşınmozlara yōnelik kamulaştırma tşlemlerinin 2942 saylı Kamun'un 27. maddesi uyarınca acele kamulaştirma usula ile yürütülmesine ihtiyaç duyulduğu beltrtilmekte ise de,hangi gerekçelerle acele kamulaştırma usulünün uygulanmasının istenildiği komusunda yetertnce açıklamaya yer verilmediği, lofistik merkezi kurulacak olmasınım tek başına acele kamulaştırma yapıması için yeterli olmadığı, öte yandan; Bakanlar Kurulu kararında 2942sayh Kamulaştırma Kanumu'mon 27. maddesinde öngörülen acele kamulaştırma prosedürünün uygulanması için gerekli olan olağanüstü durumların ve bu yönteme başvurulması ile amaçlanan kamu yararının somut olarak ortaya komulmadığı görülmekte olup acele kamulaştırmaya yönelik dava konusu Bakanlar Kurulu korarında hukuka uyarlık bulunmadığı sonucuna varımıştır.

1

b. Yargıtay Kararlari 
33. Yargitay 18. Hukuk Dairesinin 23/1/2007 tarihli ve E.2006/6003, K.2007/140sayılı kararımın ilgili kışmı şöyledir:
"..
Dosyada toplanan bilgi ve belgeler incelendiğinde; dava konusu edilen Bucak Içesi Atilla Mahallesi 52 pafia 200 ada 20 parsel saylı taşmmazın Bucak Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kiştliğince kamulaştırılması nedeniyle Bucak Asltye Hukuk Mahkemesinin 15.03.2002 gün ve 2001/432-2002/87 sayılı kararıyla tespit edilen 19.907.063.232 TL kamulaştırma bedelinin hak sahlbtne (M. K.ya) ödenmestne ve taşmnmazın kamulaştırmayn yapan idare (Bucak Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kiştliği) adına tesciline hükmedildiği ve bu kararın 25.06.2002 tarthinde kesinleştiği; davacı M.K. 'nun kamulaştırma işleminin iptali istemtyle sürestnde Antalya 2. 1dare Mahkemestne açmış bulunduğu davada ise 06.03,2002tarthinde yürütmenin durdurulmasına, 27.11.2002 gūn ve 2001/1250-2002/1105 saylıkararla da kamulaştırma işleminin iptaline hükmedildiğı ve bu kararın Danıştay 6.Dairesi'nin 13.04.2005 gūn 2003/8251-2005/2181 sayrlı kararıyla onandıği; bōylece dava konusu taşınmazin kamulaştırılması nedentyle davalı idare adma yapılan tesctlin, bu kamulaştırma Lşleminin tptal edilmiş olması karşısında dayanaktan yoksun kaldığıanlaşımaktadır.

Saptanan bu duruma göre mahkemece, tesctl istemine illşkin davanın kahulü ile davacının 19.907.063.232 TL kamulaştırma bedelini aldığı günden itibaren yasal faiziyle birlikie davalı Bucak Organize Sanayi Bölgesi Tüzel Kişiliğine ödemesine ve dava konusu taşınmaz malın davalı idare adına olan tapu kaydımn iptali ile davacı adına tesciline karar verllmesi gerekirken, yerinde olmayan gerekçeyle davanın reddi doğru görülmemiştir.
"...

34. Yargitay 5. Hukuk Dairesinin 22/6/2021 tarihli ve E.2020/11531, K.2021/9168sayılı kararının ilgili kışmı şöyłedir:
"..•
Dava, yolsuz tescile dayanan tapu iptal ve tescil istemtne ilişkindtr.
*
Dosyada bulunan kanıt ve belgelerden; dava komusu Eskişehir lli, Odunpazarı ilçesi,Aşağulıca mahallest, 145 parsel saylı taşımazın, davalı idarece kamulaştırıldıktan sonra kesinleşen idare mahkemesi kararı lle kamulaştirma işlemintn iptal edildiği, bu nedenle,kamulaştırma nedenłyle tapuya tescil işleminin yasal dayanağı ortadan kalktığı ve yolsuz tescil halini aldığı anlaşıldığından ve davacı tarafin kamulaştırma kararı ile almış olduğu kamulaştırma bedelini yasal fatzi lle birlike depo etlği anlaşıdığından, davanın kabulū lle dava konusu taşmmazın davalı adına olan tapu kaydının iptali ile davacı adına tesctline karar verllmesine tlişkin ilk derece mahkemesince verilen karara karşı davalı idare vekilince yaplan Lstnaf başvurusunun 6100 sayılı HMK'mun 353/1-b-1 maddesi uyarınca esastan reddine karar verilmesinde bir isabetsizllk görülmemiştir.


5. Anayasa Mahkemesi Kararları
a. Anayasa Mahkemesinin All Ekber Akyol ve Diğerleri Kararı
35.Bireysel başvuruya konu olayda, Bakanlar Kurulu, 2012 yılında Elâzığ ilinde inşa edilecek olan Pembelik Baraji havzasında bulunan ve başvurucuların taşınmazlarını da kapsayan alandaki taşınmazların kamulaştırılmasının acil olduğuna karar vermiş ve taşınmazlar hakkında acele kamulaştırma kararı vermiştir. Başvurucuların işlemin iptali talebiyle idari yargıda açtığı davada yürūtmenin durdurulması kararı verilmiş ve daha sonra da acele kamulaştırma yapılmasını gerektiren hâlierin ortaya konulmadığı gerekçesiyle işlemler iptal edilmiştir. Ayriıca başka malikler tarafından Bakanlar Kurulunun taşınmazların acele kamulaştırılmasına ilişkin EPDK'ya yetki tanıyan kararnameler ile birlikte bunlara dayamılarak EPDK tarafindan taşınmazların acele kamulaştırılması yönünde tesis edilen işlemlerin de iptali talebiyle açılan davalar benzer gerekçelerle kabul edilmiş ve Bakanlar Kurulu tarafindan alınan aciliyet kararının EPDK'nın acele kamulaştırma kararının dayanağını oluşturduğu ve ilkinin hukuka aykırı olmasının ikincisini de kendiliğinden hukuka aykın kılacağı ifade edilerek işlemlerin iptaline karar verilmiştir (Ali Ekber Akyol ve diğerleri, B, No: 2015/174$1, 16/2/2017, §§ 56-59).

36. EPDK tarafindan başvurucular aleyhine açılan bedel tespiti ve tescil davasında başvurucular, idari yargıda verilen yürütmenin durdurulması kararı nedeniyle 2942 sayılıKanun'un 10. maddesi uyarınca bekletme kararı verilmesi gerektiği itirazında bulunmuştur.Ancak Asliye Hukuk Mahkemesi, başvurucuların kamulaştırma işlemine karşı dava açmadıkları gerekçesiyle bu talebi reddetmiştir. Ayrıca başvurucuların taşınmazlarına el konulmak suretiyle acele kamulaştırmanın tamamlandığını ve fDDK kararının uygulanma kabiliyetinin bulunmadığını ifade etmiştir. Dolayısıyla Asliye Hukuk Mahkemesi, yūrütmesi durdurulan işlemin kamulaştırma değil Bakanlar Kurulunun aciliyet kararı olduğu gerekçesiyle bekletme kararı vermemiş ve yargılamaya devam etmiştir (Ali Ekber Akyol ve diğerleri, §§ 60, 61).

37.Başvurucular bedel tespiti ve tescil davasının karara bağlanması ūzerine bireysel başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesine göre taşınmaza el konulmasından sonra başlayan stirecin acele kamulaştırmanın devamı niteliğinde mi yoksa ondan bağımsız ayrı bir kamulaştırma streci mi olduğu hususunda iki farklı yargı organı arasında görüş farklılığıbulunmaktadır. Ancak bu durum Bakanlar Kurulunun aciliyet kararlarının ve bunlara dayanılarak EPDK tarafindan taşınmazların acele kamulaştırılması yolunda tesis edilen işlemlerin idari yargı kararlarryla iptal edildiği gerçeğini değiştirmemektedir.Kamulaştırmada mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden olgu (mülkiyetin devrini sağlayan)tescil kararı değil kamulaştırma kararıdır. Müdahale teşkil eden olgunum hukuka aykırıolduğu kesinleşmiş yargı kararıyla sabittir. Asliye Hukuk Mahkemesince kurulan tescil hükmünün acele kamulaştırma sürecinin bir parçası olup olmadığı, dolayısıyla hukuki temelinin bulunup bulunmadığı hususundaki tartışma, kamulaştırma kararının hukuka aykırılığını etkileınemektedir. EPDK'ya acele kamulaştırma yetkisi tanıyan Bakanlar Kurulu kararı ile buna dayanılarak EPDK tarafindan tesis edilen acele kamulaştırma kararının iptal edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkıa yapılan müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığıanlaşılmıştır (Ali Ekber Akyol ve diğerleri, §§ 62-64).


b. Anayasa Mahkemesinin All Hıdır Akyol ve Diğerleri Karari 
38. Ali Ekber Akyol ve diğerleri kararına konu edilen Pembelik Barajı havzasında bulunan ve acele kamulaştırma işlemine konu olan başka taşınmazların maliklerinin benzer yargılama streçleri sonunda bedel tespiti ve tescil davasında verilen karar üzerine bireysel başvuruda bulunduğu görülmüştür.

39. Anayasa Mahkemesi, tescil kararının verildiği tarihte kamulaştırma işleminin yürütmesinin durdurulmasına ilişkin herhangi bir idari yargı kararı bulunmadığını ve yürütmesi durdurulan işlemin Bakanlar Kurulunun acilłyer hålinin varlığını tespit eden kararıolduğunu ifade etmiştir. Bakanlar Kurulunun acilyer kararının yürütmesinin durdurulmuşolmasının EPDK'nın kamulaştırma işlemi üzerindeki etkisinin ne olacağının ve Bakanlar Kurulu kararıyla ilgili verilen yürütmeyi durdurma kararının kamulaştırma bedelinin tespiti davasında bekletici mesele olarak kabul edilmesi gerekip gerekmediğinin takdirinin bukuk kurallarının yorumlanmasıyla görevli olan derece mahkemelerine ait olduğunu vurgulamıştır.Derece mahkemelerinin bu konudaki takdirine müdahale edilmesinin mümkün olmadığım ifade etmiş, Bakanlar Kurulunun aciltyer kararının yürütmesinin durdurulmuş olmasının bedel tespiti ve tescil davasında bekletici mesele olarak kabul edilemeyeceği sonucuna ulaşmış olmasında bariz bir takdir hatası ve herhangi bir keyfilik tespit edilemediğini belirtmiştir (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 71).

40. Anayasa Mahkemesine göre İDDK Bakanlar Kurulunun acele kamulaştırma kararlarına dayanılarak EPDK tarafindan verilen acele kamulaştırma işlemlerini iptal etmişise de bu karar, Asliye Hukuk Mahkemesinin tescil hükmünü kurduğu tarihten sonra verilmiştir. Diğer bir ifadeyle mahkemece taşımmazın idare adına tesciline karar verildiği tarihte kamulaştırma kararı hukuk âleminde varlığını henüz sürdürmektedir. Öte yandan İDDK'nın kararı incelendiğinde şeklî bir gerekçeyle kamulaştırma işlemi iptal edilmiştir.IDDK, kamulaştırma işleminin dayanağımı oluşturan Bakanlar Kurulunun aciliyet kararının iptal edilmesinin kamulaştırma kararını kendiliğinden hukuka aykırı kılacağı görüşüne dayanmıştır. İDDK'nın kamulaştırma işleminin esasına yani taşınmazın kamulaştırılmasının gerekli olup olmadığına veya kamu yararı amacı taşıyıp taşımadığına yōnelik herhangi bir hukuka aykıılık tespiti bulunmamaktadır. İDDK'nın hukuka aykırılık tespiti kamulaştırmanın acele usulle yapılmış olmasına yöneliktir (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, §§72-75).

41. Anayasa Mahkemesi, iki yargı kolu arasında acele kamulaştırmada idarenin taşınmaza el koymasından sonraki sürecin mahiyetine ilişkin tartışma bulunduğunu ancak acele kamulaştırmanın amacının kamulaştırma sürecinin bitmesi beklenmeden idarenin kamulaştırılan taşınmaza el koyabilmesine imkân tanımak olduğunu ve taşınmaza el konulmasından sonraki sürecin her iki kamulaştırma usulünde de aynı olduğunu ifade etmiştir. Acele kamulaştırma usulünün doğurduğu tek sonucun kamulaştırma süreci tamamlanmadan idarenin taşınmaza el koyabilmesi olduğuna işaret etmiştir. Dolayısıyla İDDK'nın hukuka aykırılık tespitinin olsa olsa EPDK'ntn taşınmaza el koymuş olmasııkusuriandırdığını belirtmiştir. El koyma sürecinin kusurlandırılmasıyla sınırlı etki doğuran bu hukuka aykırılık tespitinin tescil kararını da hukuka aykırı håle getireceğini söylemenin hukuk kurallarımın yorumuyla ilgili bir mesele olduğunu ve Anayasa Mahkemesinin görevi kapsamında bulunmadığını ifade etmiştir (Ali Hıdır Akyol ve diğerlert, § 76).
42. Anayasa Mahkemesine göre kamulaştırma kararının esasının hukuka aykırıolduğunu tespit eden bir yargı kararının olmadığı ve tescil kararının kanuni dayanağının 

bulunduğu gözetildiğinde başvurucuların taşınmazının idare adına tesciline hükmedilmesi suretiyle müilkiyet hakkına yapılan müdahale kanunilik kriterini taşımaktadır (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 77).

c. Anayasa Mahkemeslnin Tarzk Yüksel Karari 
43. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucular kamu yararı kararı alınrnadan kamulaştırma yapıiması ve kamulaştırmada kamu yararının bulunup bulunmadığının yargısal denetime tabi tutulmaması nedeniyłe mülkiyet hakkı ve müilkiyet hakkryla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür (Tarık Yūksel [GK], B. No: 2019/1255,10/11/2022, § 1).

44. Anayasa Mabkemesi, kamulaştırma işleminin hukukiliği ile kamulaştırma bedelinin tespitinin farklı mahkemelerde ve farklı yargı kollarında dava konusu edilmesinin bazı durumlarda idari yargıdaki davanın etkililiğini zayıflattığına işaret etmiştir.Kamulaştırma işleminin iptali talebiyle idari yargıda açılan davanın btyük çoğunlukla adli yargıda açılan davadan sonra kesinleştiğine ve idari yargı tarafindan kamulaştırma işlemine yönelik olarak verilecek muhtemel bir iptal kararmın sonuçsuz kalması riskinin oldukça yūksek olduğuna vurgu yapmıştır (Tarık Yüksel, § 69).

45. Anayasa Mahkemesine göre 2942 sayılı Kanun'un 10. maddesinin on dōrdüncūfikrasında kamulaştırma işlemine karşı hak sahipleri tarafindan idari yargıda iptal davasıaçılması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi hâlinde mahkeme idari yargıda açılan davayı bekletici mesele kabul ederek bunun sonucuna göre işlem yapılacağını hükme bağlamış ise de adli yargının idari yargıdaki davayı bekletici mesele yapmasının idari yargıda yürütmenin durdurulması kararı verifmesine münhasır kılınması nedeniyle anılan hükmün idari yargıdaki denetimin etkililiği yönünden yeterli bir güvence teşkil ettiği söylenemeyecektir. Anılan hüküm, yürütmenin durdurulmasina ilişkin taleplerin hızit bir biçimde karara bağlanamadığı veya yürütmenin durdurulması talebi reddedildiği hâlde esastan iptal kararı verildiği durumlarda kamulaştırma bedelinin tespiti davasının kamulaştırma işleminin iptalinden Önce kesinleşmesi riskini tamamen bertaraf etmemektedir (Tarık Yüksel, § 70).

46. Anayasa Mahkemesi, idari yargı mercilerinin kamulaştırma işleminin iptali talebiyle açılan davada hızh bir biçimde hareket etmesi ve adli yargı merciinin de idari yargıdaki davayı bekletici mesele yapması sözü edilen riski azaltabilse de bu konuda kanuni düzenleme eksikliğinin adli ve idari yargı mercilerinin belirtilen şekilde hareket etmelerini bir temenniden ibaret kılacağını ifade etmiştir. İdari yargıdaki davanın daha hızlı bir biçimde karara bağlanmasını, adli yargı merciinin de idari yargıdan δnce karar vermemesini zorunlu kılacak kanuni düzenlemelerin yapılmasının kamulaştırma işlemine karşı açılan davada verilecek muhtemel bir iptal kararının uygulanabilmesini garanti edebileceğini ve Anayasa'nın 40. maddesinin ihlalini önleyebileceğini belirtmiştir (Tarık Yüksel, § 71).
B. Uluslararasi Hukuk 
47. Avrupa Insan Hakları SÖzleşmesi'ne (Sözleşme) ek (1) No.lu Protokol'ün "Mülkiyetin korunması" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:

"Her gerçek ve tüzel kiştnin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gösterilmesini isteme hakka vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörüllen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bıraklabilb 
Yukardakt hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanımasım dūzenlemek veya vergilertn ya da başka katkaların veya para cezalarının ōdenmesini sağlamak tçtn gerekli gördükderı yasaları uygulama kanusunda sahip olduklarıhakka halel gettrmez."
48. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) iç hukukta yasal bir temelin varlığının bu hâliyle yasallık ilkesini karşılamak için yeterli olmadığını batırlatmaktadır. Bu yasal temelin ayrica hukukun üstünlüğüne uygun olan ve keyfiliğe karşı güvenceler sunan belirli bir nitelik teşkil etmesi gerekir (Vistins ve Perepjolkins/Letonya [BD], B. No:71243/01, 25/10/2012, § 96).

49. AfHM tarafindan karara bağlanan Yel ve diğerleri/Türkiye (B. No: 28241/I8,13/7/2021) kararına konu olayın Ali Ekber Akyol ve diğerleri kararı ile Ali Hıdır Akyol ve diğerleri kararına konu olaylarla benzer nitelīkte ve aynı baraj projesi kapsamında yapılan başvuru olduğu görülmüştür. AlHM, başvuru konusu olayda başvurucuların Anayasa Mahkemesine yaptıkları bireysel başvurunun Ali Hıdr Akyol ve diğerleri kararına atıfta bulunularak reddedildiğini belirtmiştir. AfHM, Anayasa Mahkemesinin başvurucuların davalarına benzer ve aynı baraj projesi çerçevesinde gerçekleştirilen kamulaştırmalar hakkındaki davalar Üzerine iki kez karar verdiğini, bunlardan Ali Ekber Akyol ve diğerleri kararında müdahalenin yasal bir temeli olmadığını ve başvurucunun mülkiyetine saygıhakkının ihlal edildiği sonucuna vardığını ancak Ali Hıdır Akyol ve diğerleri kararında Anayasa Mahkemesinin yaklaşımını değiştirdiğini ifade etmiştir (Yel ve diğerlert/Türkiye,§§45-50).

50. AlHM, başvurucuları taşınmazlarının kamu hukukunda bu istisnai usule başvurulmasına yetki tanıyan iki Bakanlar Kurulu kararnamesi ve iki EPDK kararı temelinde acele kamulaştırıldığını gözlemlemiştir. Kamulaştırmayı, kamu yararı amacıyla mūlkiyetten yoksun bırakmaya yetki tanıyan idari kararlara dayandırma zorunluluğu ve ilgililerin idari mahkemeler önünde bu kararların yasaya uygunluğuna itiraz etme imkânının kesinlikle keyfiliğe karşı bir gtvence teşkil ettiğine işaret etmiştir (Yel ve diğerlert/Türkiye, §§ 91, 92).
51. AtHM, somut olayda taşınmaza el konulmasına yetki tanryan kararın verildiği tarihte, kamulaştırma kararnameleri ve kararlarının henüiz yürütmenin durduruimasıkararından etkilenmediğini ancak asliye hukuk mahkemesi tarafindan verilen kamulaştırma kararının tarihinde, söz konusu karar ve kararnamelerin Danıştay tarafindan verilen yürütmenin durdurulması kararından etkilendiğini ifade ctmiştir, Bununla birlikte yürütmenin durdurulması kararının kamulaştırmayı değil yalnızca acele usulde kamulaştırılmaya başvurulmasım ilgilendirdiği için asliye hukuk mahkemesi tarafindan gözardı edildiğini belirtmiştir. Danıştayın bu yorumun tersine tüm idari kamulaştırma kararlarını iptal ettiğini ancak bu kararın kesinleşen kamulaştırma kararından sonra verildiğini ifade etmiştir (Yel ve diğerleri/Türktye, § 94).

52. AfHM'e göre Danıştayın acele kamulaştırma usulü kapsamında verdiği kamulaştırma kararlarına ilişkin karar ve hükümlerin anlamı ve kapsamı ile özellikle bu kararların asliye hukuk mahkemesi önündeki yargılamalara etkileri sebebiyle iç hukukun bu 

karar ve hükümlere verdiği önem, mevcut şikâyetin incelenmesi açısından belirleyici bir Önem teşkil etmemektedir, Nitekim bu sorulara verilen cevap ne olursa olsun iç hukukta mülkiyetten yoksun bırakmanın yasal bir temelini oluşturan, acele usulde kamulaştırma başvurusuna ilişkin Bakanlar Kurulu kararnamelerini ve EPDK kamulaştırma kararlarını iptal eden mahkeme kararlarınm kesinlikle somut bir etki yaratmadığı görülmektedir. Bu durum,başvurucuların mülkiyet haklarımı ihlal eden işlemlerin yasaya uygunluğuna itiraz etmek için sahip olmaları gereken hukuk yoluna başvurma haklarının anlamsız, teoride kalan, asılsız ve dolayısıyla etkisiz hâle gelmesi ile sonuçlanmıştır (Yel ve diğerleri/Tūrkiye, §§ 95, 96).
53. AtHM sonuç olarak başvurucuların Danıştaya yaptıkları başvurularda elde ettikleri ve kamulaştırmanın yasal temelini iptal eden mahkeme kararlarının somut etkilerinin bulunmadığını dikkate alarak başvurucuların maruz kaldığı müilkiyetten yoksun bırakmanın yasallık gerekliliğini karşılamadığı kanaatine varmıştır (Yel ve diğerleri/Türkiye, § 99).
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
54. Anayasa Mahkemesinin 25/10/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucu İsmall Çetin'in İhlal İddiaları Yönünden 
55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 51. maddesi ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83.maddesi gereği başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Ttrk lirasından fazla olmamak tizere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.

56. Anılan düzenlemelerde genel olarak bir hakkın öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarını zarara sokacak şekilde kullanılmasının hukuk düzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasını bireysel başvuru alanında özel olarak ele alındığıaçıkça görülmüştür. Bu bağlamda bireysel başvuru usultnün amacına açıkça aykırı olan ve Anayasa Mahkemesinin başvuruyu gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi mümkündür (S.Ö., B. No:2013/7087, 18/9/2014, § 28; Mehmet Given Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31).
57. Bu kapsamda özellikle Anayasa Mahkemesini yanıltmak amacıyla gerçek olmayan maddi vakıalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması, başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi verilmemesi, başvurunun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz konusu değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve önemligelişmeler hakkmda Anayasa Mahkemesinin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat oluşturulmasıın engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak kaydıyla bireysel başvuru amacıyla bağdaşmayacak surette hakaret,tehdit veya tahrik edici bir üslup kullamılması, sőz konusu başvuru yolu kapsamında ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarımın ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru hakkıın kötüye kullanıldığı kabul edilebilecektir (S.O., § 29; Mehmet Güven Ulusoy, § 32; Osman Sandıkçı, B. No: 2013/6297,10/3/2016; Selman Kapan ve diğerleri, B. No: 2013/7302, 20/4/2016).

58. Başvurucu Ismail Çetin 1/3/2017 tarihinde vefat etmiştir. Buna rağmen Av.Hatice Hande Atay 3/8/2017 tarihinde Ismail Çetin'in anayasal haklarının ihlal edildiği iddiasıyla bireysel başvuru yapmış, başvuru formunda da Ismail Çetin'in ölümünden bahsetmemiştir.

59. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan Önce ölmesi durumunda ðlen kişi adına bir başkası tarafindan bireysel başvuru yapma imkânıbulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, B. No: 2013/6140, 5/11/2014, § 30).
60. Açıklanan gerekçelerle başvuru tarihinden önce vefat eden başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafindan yapılan bireysel başvurunun başvuru hakkımın kötüye kullanılmast nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
61. Bu durumda Av. Hatice Hande Atay hakkında Anayasa Mahkemesini yanıltıcınitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayılıi Kanun'un 51. maddesi ve İçtüzük'ün 83.maddesi uyarnca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesi gerekir 
B.Başvurucu Mehmet Çetin'in İhlal İddlaları Yönünden 
62. Anayasa Mahkemesi, Elberan Vural ve diğerleri ([GK] B. No: 2018/30235,17/1/2023) başvurusunda, murislerinin hayattayken yaptığı bireysel başvurudan haberdar olmayan mirasçıların uğrayabileceği hak kayıplarını gözeterek Anayasa Mahkemesinin 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Mubakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümleri çerçevesinde, ölen başvurucunun mirasçılarını durumdan haberdar etmesinin ve bireysel başvuruyu sürdürmek isteyip istemediklerini sormasının hakkaniyete daha uygun bir yöntem olacağını ve bireysel başvurunun mahiyetiyle de uyumlu olacağını değerlendirmiştir.
63. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi başvurucunun vekiline ve mirasçılarına bireysel başvuruyu sürdtürmek isteyip istemediklerini sormuş ancak mirasçıların altı ayı aşkın bir süredir beyanda bulunmadıkları görülmüştür. Öte yandan başvurunun incelenmesini devam ettirmeyi gerekli kılan ve İçtüzük'tün 80. maddesinin (2) numaralt fikrasında Öngörülen nedenlerden birinin de bulunmadığı değerlendirilmiştir.

64.Açıklanan gerekçelerle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
C. Diğer Başvurucuların Mülkiyet Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia Yönäuden 

.Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
65. Başvurucular, tek geçim kaynağı olan ve tarımsal faaliyette kullandıklarıtaşınmazların bulunduğu kısmı da kapsayan alanların imar planlarında orman ve tarım alanıolarak belirlendiğini, RES Projesi kapsamında yapılan kamulaştırma işlemlerinde fayda-maliyet dengesinin gözetilmediğini, orman ve verimli tariım alanlarının enerji alamıolarak Şirkete özgūlenmesindeki kamu yararı amacıın ortaya konulmadığını ileri strmūştür.Yürütmeyi durdurma taleplerinin on ay süreyle karara bağlanmadığını belirten başvurucular,bu aşamada asliye hukuk mahkemelerinde devam eden davaların karara bağlanarak kesinleştiğini, ÇED raporu ahınmadiğını ve tarım alanlarının tarım dışı alanlara dönüştürülmesi sırasında kamu yararı amacına ilişkin olarak kuilanılan "Enerji yatırumlarında kamu yararı vardır." genel ifadesinin yeterli olmadığını iddia etmiştir.

Başvurucular; kamu yarari, kamulaştırma ve acele kamulaştırma kararlarının bağlı işlem niteliğinde olduğunu ve bu zincirin halkalarının birinde meydana gelen hukuka aykırılığın diğer işlemleri de hukuka aykırı kılacağı hâlde İDDK tarafından kamu yarar ve kamulaştırma kararlarının iptal edilmemesinin kamu müdahalesini orantısız ve keyfi bir duruma soktuğunu belirtmiştir. Başvurucular acele elkoyma kararının iptal edilmesi nedeniyle işlemin kanunilik umsurunu yitirdiği bâlde taşınmazların idare adına tescil edilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek õzel hayatın gizliliği ve haberleşme hürriyeti,yaşam, kişinin dokumulmazlığı, sağlıkl ve dengeli bir çevrede yaşama, maddi ve manevi varhığın korunması, adil yargılanma ve mülkiyet haklarını ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
66.Bakanlk görüşünde; kamulaştırma işlemlerinin tamamlanmış olması nedeniyle başvurucuların mağdur sifatlarının değerlendirilmesi gerektiği, acele kamulaştırma kararıiptal edilmesine rağmen kamulaştırmanın dayanağı olan kamu yaranı kararı ve kamulaştırma işleminin iptaline ilişkin davaların reddedilerek kesinleştiği ifade edilmiştir. Bu kararlara karşı süresinde Anayasa Mahkemesine başvuru yapıldığına dair bir bilgi olmadığı, İDDK kararı incelendiğinde şeklî bir gerekçeyle kamulaştırma işleminin iptaline hükmedildiği,kamulaştırma işleminin esasına yani taşımmazın kamulaştırılmasının gerekli olup olmadığına veya kamu yararı amacı taşıyıp taşımadığına yönelik herhangi bir hukuka aykırılık tespiti bulunmadığı belirtilmiştir. Kamulaştırma kararının kanuni dayanağının bulunduğu, esasının hukuka aykırı olduğunu tespit eden bir yargı kararının olmadığı ileri sürülmüştür.
67. Başvurucular, Bakanlık görüştıne karşı sundukları beyanlarında önceki iddialarmı tekrar etmiştir.

2. Değerlendirme 
68. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar başlıklı 35, maddesi şöyledir:
“Herkes, mülkiyet ve mtras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanahilir.
Mülkiyet hakkanın kullanılması toplum yararına aykarı olamaz."
69. Anayasa Mahkemesi, olayları başvurucu tarafından yapıían hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahfr Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular mülkiyet hakkı ile birlikte δzel hayatın gizliliği ve haberleşme hürriyeti, yaşam, kişinin dokumulmazlığı, sağlıkı ve dengeli bir çevrede yaşama ile maddi ve manevi varlığın korunması haklarının da ihlal edildiğini iddia etmiş ise de şikâyetlerinin özünün mülkiyet hakkına ilişkin olduğu anlaşıldığından sőz konusu ihlal iddialarının mtilkiyet hakkı kapsaminda incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

Kabul Edileblliriik Yönünden 
70. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas Yönfinden 
1 Mälkün Varlığı
71. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikäyet eden bir kimse, önce böyle bir hakkının var olduğunu kanıtlamak zorundadır (Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri, B. No:2013/1178, 5/11/2015, §§ 49-54). Başvurucuların maliki oldukları taşınmazların acele usulde kamulaştırılmasına karar verildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla mülkün varlığı konusunda tartışma bulunmamaktadır.

i. Midahalenin Varlığı ve Türü
72. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer htkümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdabaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesi mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkana yer verilmiş; ikinci fikrasında da mūlkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkının hangi şartlarda sıurlanabileceği belirlenerek aym zamanda mülkten yoksun bưrakmanın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımmın toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan mülkiyetin kontroltne imkan tanıyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiyet hakkına müdahalenin Özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546,2/2/2017, §§ 55-58).

73. Taşınmazlar hakkında acele elkoyma kararı verilmesi ve taşınmazların kamulaştırma nedeniyle Hazine adına tesciline karar verilmesi başvurucularin mülkten yoksun kalması sonuçunu doğurmuştur. Dolayısıyla somut olaydaki müidahalenin mülkten yoksun bırakmaya ilişkin ikinci kural çerçevesinde incelenmesi gerekir.
iiiMüdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
74.Anayasa'nın 13. maddesi şôyledir,
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokumulmakstzın yalnzca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınvrlanabilir. Bu sınvrlamalar, Anayasanın sözune ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkestne aykarı olamaz."
75. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sımırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nm 13. maddesinin de gözBnünde bulundurulması gerekmektedir. Amlan madde uyarınca temel hak ve özgüritükler,demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülālūk ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sinırlanabilir.Dolayısıyla mülkiyet hakkıa yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ölçülūłük ilkesi gözetilerek 

yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Affe Tarhan, § 62). Bu bağlamda öncelikie müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
(1)Genel ilkeler 
76. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fikrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik mūdahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temel hak ve Özgürlüklerin sımırlandırılmasıa ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi de "hak ve özgürlüklerin ancak kamunla sınırlanabileceğini" temel bir ilke olarak benimsemiştir. Buna göre mülkiyet hakkına yapılan mūdahalelerde dikkate alınacak öncelikli Blçüt, mūdahalenin kanuna dayalı olmasıdır. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer Biçütler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiğisonucuma varılacaktır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, § 49).
77. Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu Öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde δnemlidir (Necmiye Çiftçl ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55). Müdahalenin kanuna dayalı olması, mūdahaleye ilişkin yeterince erişilebilir ve öngõrülebilir kuralların bulunmasını gerektirir (Tūrkiye Î$ Bankası A.$. [GK], B. No: 2014/6192, 12/1 1/2014, § 44).
78. Anayasa'nın kamulaştırmayı düzenleyen 46. maddesine göre devlet ve kamu tüzel kişileri tarafından yapılabilmesi, kamu yararının bulunması, kamulaştırma kararının kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulmasi, gerçek karşılığın kural olarak peşin ve nakden ödenmesi kamulaştırmanın anayasal ögeleridir. Temel unsurunun kamu yararı olduğu kabul edilen kamulaştırma, õzel mtlkiyet alanına devletin bir müdahalesidir, Kamulaştırma işlemi, taşınmaza el koymaya zorunlu kalındığıda kamu yararının ðzel mülkiyet hakkından Üstün tutulduğu durumlarla sınırlı olarak ve Anayasa'da belirlenen usul güvenceleri izlenerek yapıldığında hukuka uygun sayıır (AYM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017, § I1).
79. Anayasa'nın 46. maddesinde Öngörülen kamulaştırma, Anayasa'nın 35.maddesinde güvence altına alnmış olan mülkiyet hakkıa getirilmiş anayasal bir sınırlamadır. Bu itibarla 46. maddede belirtilen kamulaştırmanm anayasal ögelerine uygun bir düzenleme 35. maddeye bir aykırılık oluşturmayacaktır. Kamulaştırma, Anayasa'da özel mülkiyetin kamuya geçirilmesi konusunda başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlenmişolup bir taşınmaz üzerindeki özel mülkiyet hakkının malikin rızası olmaksızın kamu yararıiçin ve karşılığı Ödenmek kaydıyla devlet tarafindan sona erdirilmesidir (AYM, E.2017/110,K.2017/133, 26/7/2017, §§ 12, 15).

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
80. Somut olayda RES Projesi kapsamında EPDK tarafindan verilen üretim lisansına istinaden ve projenin uygulanmasıni temin etmek amacıyla kamu yararı kararıalımmıştır. Bu kapsamda Maliye Bakanlığı belirlenen taşınmazların kamulaştırılmasına karar vermiş ve Bakanlar Kurulu belirlenen bu taşmmazları kamulaştırma işlemlerinde acele kamulaştırma usulünün uygulanmasını kararlaştırmıştır.


81. Hazine tarafindan 2014 yılı içinde açılan davalara istinaden taşımmazlara el konulmasına karar verilmiştir. Başvurucular, taşınmazlarının RES yapımı amacıyla Hazine adına tescil edilmesi için alınan kamu yarari, kamulaştırma ve acele kamulaştırma kararlarının iptali talebiyle idari yargıda dava açmıştır. Dava sırasında başvurucuların yürütmenin durdurulması talebi reddedilmiştir. Bu davanın devamı sırasmda Hazine tarafindan başvurucular aleyhine açılan bedel tespiti ve tescil davalarında başvurucular idari yargıdaki iptal davasının bekletici mesele yapılması talebinde bulunmuş ancak yürütmeyi durdurma kararı ibraz edilemediği gerekçesiyle talepleri reddedilmiştir. Bedel tespiti ve tescil davalarmın kabulüne karar verilmesinden sonra fDDK, acele kamulaştırma usultınün hukuka uygun olmadığını tespit etmiş ve işlemi iptal etmiştir. Ancak fDDK, kamu yararı ve kamulaştırma kararlatı yönünden davayı reddeden Daire kararını onamıştır.
82. Başvurucular İDDK kararı üzerine bireysel başvuruda bulunmuştur.Başvurucuların şikâyetlerinin özü acele kamulaştırma kararı iptal edilmesine rağmen taşınmazların Hazine adına tescil edilmesine ilişkindir.

83. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikteki ilk başvuruyu Ali Ekber Akyol ve diğerlerı kararında ele almıştır, Buna göre Anayasa Mahkemesi, taşınmaza el konulmasından sonra başlayan sürecin acele kamulaştırmanın devamı niteliğinde mi yoksa ondan bağımsız ayrı bir kamulaştırma süreci mi olduğu hususunda iki farkl yargı organı arasında görüşfarklılığı bulunduğunu ifade etmiştir. Kamulaştırmada mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden olgunun (mülkiyetin devrini sağlayan) tescil kararı değil kamulaştırma kararı olduğunu vurgulamış; bedel tespiti ve tescil davasında kurulan tescil hükmüntın acele kamulaştırma sürecinin bir parçası olup olmadığı, dolayısıyla hukuki temelinin bulunup bulunmadığıhususundaki tartışmanın kamulaştırma kararının hukuka aykırılığını etkilemediğini belirterek mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığı ve başvurucuların mülkiyet haklarının ihlal edildiği sonucuna varmıştır (bkz. §§ 35-37).
84. Benzer nitelikteki şikâyetlere ilişkin bir diğer başvuru ise Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu tarafindan Ali Hidır Akyol ve diğerleri kararı ile incelenmiş ancak bu defa farklı bir sonuca varılmıştır. Anayasa Mahkemesi Ali Hıdır Akyol ve diğerleri kararında,asliye hukuk mahkemesinin tescil hükmünüı kurduğu tarihte henüz kamulaştırma kararının hukuk âleminde varlığını sürdürdüğünü, İDDK'mn iptal kararlarının tescil kararından sonra verildiğini ve iptal kararlarını şeklî bir gerekçeye yani kamulaştırma işleminin dayanağınıoluşturan Bakanlar Kurulu aciliyet kararmın iptal edilmesinin kamulaştırma kararınıkendiliğinden hukuka aykırı kılacağı görüşüne dayandığım ancak kamulaştırma işleminin esasına yönelik herhangi bir hukuka aykırılık tespiti bulunmadığını belirtmiştir. El koyma sürecinin kusurlandırılmasıyla stnırlı etki doğuran bu hukuka aykırılık tespitinin tescil kararını da hukuka aykın hâle getireceğini sõylemenin hukuk kurallarının yorumuyla ilgili bir mesele olduğunu ve Anayasa Mahkemesinin görevi kapsamında bulunmadığını ifade etmiştir. Son olarak kamulaştırma kararınım esasının hukuka aykırı olduğunu tespit eden bir yargı kararının olmadığı ve tescil kararının kanuni dayanağını bulunduğu gözetildiğinde başvurucularin taşımazının idare adına tesciline hükmedilmesi suretiyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik kriterini taşıdığını ifade etmiş ve başvurucuların mülkiyet haklarmın ihlal edilmediği sonucuna ulaşmıştır (bkz.§§ 3842).

85. Anayasa Mahkemesine benzer şikâyetlerle ilgili yaplan başvurulardan biri Ali Hıdır Akyol ve diğerlerı kararına atıf yapılarak açıkça dayanaktan yoksun olduğu gerekçesiyle kabul edilemez bulunmuştur. Daha sonra bu şikâyet bireysel başvuru yoluyla 

AfHM önüne taşınmıştır. AtHM Yel ve diğerleri/Türkiye kararında, Danıştayın acele kamulaştırma usulū kapsamında verdiği kamulaştırma kararlarına ilişkin karar ve hükümlerin anlamı ve kapsamı ile özellikle bu kararların asliye hukuk mahkemesi Önündeki yargılamalara etkileri sebebiyle iç hukukun bu karar ve hükümlere verdiği önemin mevcut şikâyetin incelenmesi açısından belirleyici bir önem teşkil etmediğini vurgulamıştır. AtHM,bu sorulara verilen cevap ne olursa olsun iç hukukta mülkiyetten yoksun bırakmanın yasal temelini oluşturan, acele usulde kamulaştırma başvurusuna ilişkin Bakanlar Kurulu kararnamelerini ve EPDK kamulaştırma kararlarıni iptal eden mahkeme kararlarının kesinlikle somut bir etki yaratmadığına işaret etmiş ve başvurucuların mülkiyet haklarını ihlal eden işlemlerin kanuna uygunluğuna itiraz etmek için sahip olmaları gereken hukuk yoluna başvurma haklarının anlamsız, teoride kalan, asılsız ve dolayısıyla etkisiz hâle gelmesi ile sonuçlandiğıı belirtmiştir. AfHM, mahkeme kararlarının somut etkilerinin bulunmadığııgözönünde bulundurarak başvurucuların mülkiyetten yoksun bırakılmalarmın yasallık gerekliliğini karşılamadığı kanaatine varmış; başvurucuların mülkiyet haklarının ihlal edildiğini belirtmiştir (bkz.§§ 49-53).

86. Yel ve diğerleri/Türkiye kararı sonrasında Anayasa Mahkemesi, Alt Hıdır Akyol ve diğerleri kararına ilişkin içtihadın gözden geçiriłmesi gerektiğini değerlendirmiştir.
87. Kamulaştırmanın usul ve esasları 2942 sayılı Kanun'da düzenlenmiştir. Anılan Kanum uyarınca kamulaştırma yapılabilmesi için ödenek temini, kamu yararı kararı alınmasıve kamulaştırılacak taşınmazın belirlenmesi süreçlerinden sonra yetkili idare tarafindan kamulaştırma kararının alınması gerekmektedir. Kamulaştırma kararı, özel mülkiyette buluman taşınmazın kamu mülkiyetine geçmesiyle somuçlanan kamulaştırma sürecinin kurucu unsuru niteliğini taşımaktadır. Yetkili idare tarafindan hukuka uygun bir şekilde verilen bir kamulaştırma kararı bulunmadan kamulaştırmanın sonraki aşamalarına geçilmesi mümkün değildir (AYM, E.2020/47, K.2023/36, 22/02/2023, § 111).

88. 2942 sayılı Kamum'un 27. maddesinde de acele kamulaştırma düzenlenmiştir.Buna göre 3634 sayılı Kanun'un uygulanmasıda yurt savunması ihtiyacına veya aciliyetine Cumhurbaşkanınca karar alımacak hâllerde veya özel kanunlarla öngörülen olağanüstüdurumlarda gerekli olan taşınmaz malların kamulaştırılmasında kıymet takdiri dışındaki işlemler sonradan tamamlanmak üzere ilgili idarenin talebi ile mahkemece yedi gün içinde o taşınmaz malın 10. madde esasları dairesinde ve 15. madde uyarınca seçilecek bilirkişilerce tespit edilecek değeri, idare tarafindan mal sahibi adına 10, maddeye gõre yapilacak davetiye ve ilanda belirtilen bankaya yatırilarak o taşımmaz mala el konulabilir. Mahkemece verilen taşımmaz mala elkoyma kararı tapu müdüriüğūne bildirilir, Taşınmaz malın başkasına devir,ferağ veya temlikinin yapılamayacağı bükmü tapu kütüğüne şerh edilir. Elkoyma kararından sonra taşınmaz mal 20. madde uyarınca boşaltılır. Bu Kanun'un 3. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen hâllerde yapılacak kamulaştırmalarda yatırılacak miktar, ödenecek ilk taksit bedelidir (AYM, E.2020/47, K.2023/36, 22/2/2023, § 112).

89. Anayasa'nın 46. maddesinde devlet ve kamu tüzel kişilerinin özel mülkiyette olan taşınmazları ancak kamu yararının gerektirdiği hâllerde ve gerçek karşılıkları peşin ödenmek suretiyle kanunla gösterilen esas ve usullere göre kamulaştirabileceği hükrne bağlanmış ve ödeme yöntemi hakkında da bazı güvencelere yer verilmiştir. 2942 sayılıKanun'un 1. maddesinde de benzer ifadelere yer verilmiş, devlet ve kamu tüzel kişilerince kamulaştırma sırasında yapılacak işlemler, kamulaştırma bedelinin hesaplanması, taşımaz 

malın ve irtifak hakkının idare adma tescili, kullanıimayan taşınmaz malın geri alınması,idareler arasında taşınmaz malların devir işlemleri, karşılıklı hak ve yükümlülükler ile bunlara dayalı uyuşmazlıkların çözüm usul ve yöntemleri düzenlenmiştir. Bu düzenlemeler incelendiğinde kanun koyucu bir yandan kamu yararının gerekleri doğrultusunda gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerinin mülkiyetinde bulunan taşınmaz malların kamulaştırılmasına imkån tanımış, diğer yandan ise mülkten yoksun bırakmaya yol açan kamulaştırma işlemlerini mülkiyet hakkına ağır bir müdahale görerek bu işlemlere maruz bırakılanları ayrıanayasal ve yasal güvencelerle korumuştur. 2942 sayılı Kanun'a göre kamu yararı ve kamulaştırma kararlarının alınmasından sonra ilk yapılacak iş maliklerle pazarlık görüşmesinde bulunulmasıdır. Maliklerle uzlaşılması durumunda süreç tamamlanacak ancak uzlaşma sağlanamaması hâlinde bu defa idareler tarafindan adli yargı mahkemesinde bedel tespiti ve tescil davası açılacaktır. Adli yargı mahkemesince 2942 sayılı Kanun hükümlerine göre belirlenen bedelin idareler tarafindan depo edilmesi üizerine idareler adina tescil kararıverilmektedir. 2942 sayılı Kanun'un 25. maddesine göre tescil kararı ile birlikte taşınmazların mülkiyeti idareye geçmektedir. Dolayısryla idarelerce tescil kararı öncesinde taşınmazlar flzerinde kamulaştirma amacına uygun işlemlerde bulunulamayacaktır.
90. Olağan usuldeki bu yöntemde taşınmazların idareler adıma tesciline kadar geçen sürede bazı istisnai hallerde önemli sorunlara ve btyük zararlara yol açabileceği gerekçesiyle 2942 sayılı Kanun'un 27. maddesiyle acele usulde kamulaştırma düzenlemesi yapılmıştır.Buna göre 3634 sayılı Kanun'un uygulanmasında yurt savunması ihtiyacıa veya aceleliğine Cumhurbaşkanınca karar alınacak hâllerde veya Özel kanunlarla öngörülen olağanüstüdurumlarda gerekli olan taşımaz mafların kamuiaştırılmasında bu usulün uygulanabileceği ifade edilmiştir. Acele usulde kamulaştırma yönteminde idareler, malikleri pazarlık görüşmesine çağırmadan evvel adli yargı mahkemelerine başvurarak taşınmazların bedelinin belirlenmesini ve taşınmazlara el konulmasını talep etmektedir. Mahkemece taşınmaz malm bilirkişilerce tespit edilen bedeli idare tarafindan mal sahibi adına yedi gün içinde bankaya yatırılınakta ve taşınmaz mala el konulmasına karar verilmektedir. Mahkemece verilen taşınmaz mala elkoyma kararı tapu müdüriüğüne bildirilınekte ve malın başkasına devir,ferağ veya temlikinin yapılamayacağı hükmü tapu kütüğüne şerh edilmektedir. Ayrıca elkoyma kararından sonra taşınmaz icra memuru vasıtastyla boşaltılmaktadır. Görüleceği üzere idareler, bu usulde bedel tespiti ve tescil davasında verilecek tescil kararından çok önce taşınmaz malı kamulaştırma amacına uygun kullanma hakkı elde etmekte ve malikin taşınmazı kullanması, taşınmazdan yararlanması ve tasarruf etme yetkisi ortadan kaldırılmaktadır.

91. Acele kamulaştırma usulū, istisnai bir kamulaştırma usulūi olup olağan dışışartların varlığı hâlinde başvurulabilecek kamulaştırma yöntemidir. Kamulaştırma işleminde asıl olanın taşınmazin satın alma usult ile edinilmesi, satış konusunda uzlaşmanın sağlanamaması hâlinde ise kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açılması olduğu açıktır. Kamulaştırma yoluyla mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin sonucunda kişi mülkünden yoksun kalmaktadır. Bu bağlamda kamulaştırma yoluyla mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde -istisnai şartların varlığı dışında- öngörülmüş olan kamulaştırma usulüne bağlı kalınması ve buna uygun olarak kamulaştırmanın gerçekleştirilmesi Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi ışığında Anayasa'nı 35. ve 46.maddesinin gerekliliklerine uygun düşer (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Ali Gömültaş, B.No: 2018/24998, 18/1/2022, § 49).

92. 2942 sayılı Kanun'un acele kamulaştırmayı düzenleyen 27. maddesine ilişkin kanun gerekçesinde de acele ve istisnai hâllerde, Kanun'un Önceki hükümlerine uyulmasının 

çeşitli sakıncalar yaratabileceği gibi kamunun btüyük zararlara uğramasının da muhtemel olabileceği ifade edilmiştir. Dolayısıyla istisnai ve olağanüstü durumlarda uygulanmasıgerektiği anlaşılan acele usulde kamulaştırma yolunu tercih eden kamu makamlarının olağan usulde kamulaştırma yoluna başvurulmasının neden yetersiz kalacağını ve olağan usulde kamulaştırma yapılması hâlinde ne şekilde zararların meydana geleceğini kararlarıyla ortaya koyması gerekmektedir. Ayrıca kamu makamlarının acelelik yötünde verdiği bu kararların gecikmeye mahal verilmeksizin ve etkili bir şekilde denetlenmesi hukuk devleti ilkesi ışığında mülkiyet hakkının korunmasının gereğidir. Aksi hâlde hukuka aykırılık iddialarısüresinde denetlenemeyen acele usulde kamulaştırma işleminin 2942 sayılı Kanun'un amacına aykırı şekilde olağan usulde kamulaştırma işleminin yerini alması kaçınılmaz olacaktir.

93. 2942 sayılı Kanun uyarınca olağan ve acele usulde kamulaştırma işlemlerinin hukuka uygun olup olmadıklarının denetim mereii idari yargı mahkemeleridir. Malikler kamu makamlarınca alınan kamu yarari, kamulaştırma ve acele usulde kamulaştırma kararlarına karşı 2942 sayılı Kanun'da yazılı usullerle idari yargıda iptal davası açabilmektedir. Ancak malikler aleyhine idarelerce açılan bedel tespiti ve tescil davası adli yargı mahkemelerinde görülmektedir, Uygulamada benzer dönemde görülmeye başlayan bu davalardan bedel tespiti ve tescil davalarının bazen idari yargıda devam eden iptal davalarından õnce sonuçlanabildiği görüilmektedir. Bedel tespiti ve tescil davasında tescile ilişkin hüküm kesin olduğundan taşmmazlar idareler adına tescil edilmekte ve bu tarihten sonra malikler Iehine idari yargıda verilen kararlar ise çeşitli hukuki sorunları beraberinde getirmektedir. Malikler kamulaştırma gibi ağır bir müdahaleye maruz bırakılmanın ötesinde taşınmazın yeniden adlarına tescili için aynı bir dava açma yükümlālüğü altına sokulmaktadır (bkz.§§ 33, 34). Bunun yanında İDDK önceki yıllarda olağan kamulaştırmaya ilişkin kararın acele kamulaştırma kararından bağımsız olarak değerlendirilemeyeceği, yargısal denetimin acele kamulaştırma kararı ile olağan kamulaştırma kararının bir bütin hâlinde düşünülmesi suretiyle yapılması gerektiği,acele kamulaştırmaya yönelik Bakanlar Kurulu kararının hukuka aykırı bulunarak yargıkararryla iptal edilmesi karşısında söz konusu kararın devamı niteliğinde ve bu kararıneticelendirmeye yönelik olarak tesis edilen kamulaştırma ve kamu yararı kararının iptal edilmesi gercktiği görüşündeyken sonraki yıllarda bu görūşünü değiştirmiştir. İDDK, yeni içtihadında ise acele kamulaştırma kararını olağan kamulaştırma sürecinden bağımsız kabul etmiş ve acele usulde kamulaştırma işlemini hukuka aykırı görerek işlemin iptaline karar verdiği hâlde kamulaştırma kararı ve kamu yararı yönünden işlemleri hukuka uygun kabul ederek davayı reddetmiştir (bkz. §§ 31, 32). Dolayısıyla kamulaştırma işlemlerindeki aşamaların birbirinden bağımsız görülmesi yönündeki İDDK içtihadının malikler tarafindan açılacak yolsuz tescil davalarıın da başarıya ulaşma kapasitesini azalttığı açıktır.
9. Kanun koyucu iki aynı yargı yolunda devam eden iptal ile bedel tespiti ve tescil davaları sonunda birbiriyle uyumsuz kararların ortaya çıkmasını õnlemek için 2942 sayılıKanun'un 10. maddesinin on dördüincü fikrası ile düzenleme yapmıştır. Bu düzenlemeye göre kamulaştırma işlemine karşı hak sahipleri tarafindan idari yargıda iptal davası açılması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması kararı verilmesi hâlinde mahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre işlem yapılacağı hükme bağlanmış ise de adli yargının idari yargıdaki davayı bekletici inesele yapmasının idari yargıda yürütmenin durdurulması kararı verilmesine münhasır kılınmasınedeniyle anılan hükmün idari yargıdaki denetimin etkililiği yönünden yeterli bir güvence teşkil ettiği söylenemeyecektir, Anilan htiküm, yürütmenin durdurulmasına ilişkin taleplerin hızlı bir biçimde karara bağlanamadığı veya yürütmenin durdurulması talebi reddedildiği 

hâlde esastan iptal kararı verildiği durumlarda kamulaştırma bedelinin tespiti davasının kamulaştırma işleminin iptalinden önce kesinleşmesi riskini tamamen bertaraf etmemektedir (Tarık Yüksel, § 70).

95.Yürütmenin durdurulmasına ilişkin düzenlemenin uygulanmasına yönelik bir diğer temel sorun da yargı mercilerinin yorumundan kaynaklanmaktadır. Adliyargımahkemeleri idari yargı mahkemelerince verilen yürütmeyi durdurma kararlarından yalnızca kamulaştırma işlemi hakkında verilenler yönünden bekletici mesele yapılması gerektiğine karar vermektedir. Bir başka anlatımla adli yargı mahkemeleri, acele usulde kamulaştırma kararlarına karşı idari yargıda iptal davası açılması durumunda verilen yürütmenin durdurulması kararı üzerine bekletici mesele yapılması gerekmediği kanaatindedir.Kamulaştırma işlemlerine karşı birlikte dava açılsa bile sadece acele usulde kamulaştırma veya kamu yararı kararı hakkında yürütmenin durdurulması kararı verilmesi hâllerinde de bekletici mesele yapılması gerekmediği yorumunda bulunmaktadır (Ali Ekber Akyol ve diğerlert, §§ 60, 61; Ali Hıdır Akyol ve diğerleri, § 71). Bu nedenle adli yargı mahkemeleri Özellikle acele usulde kamulaştırma kararlarına ilişkin idari yargıda verilen yürütmenin durdurulması kararlarının bekletici mesele yapılmasını gerektirmediğini değerlendirdiğinden bu yönde verilen yürütmenin durdurulmasj kararlarmın bedel tespiti ve tescil davasında devam eden yargılamalara somut bir etkisi olamamaktadır. Dolayısıyla kanun koyucu tarafindan iki ayrı yargı yolunda devam eden davalar sonunda verilen hükümlerin birbiriyle uyumsuz olmasını önleme maksadryla yapılan yürütmenin durdurulmasına ilişkin kanuni düzenlemenin yeterli bir çözüm sağlama kapasitesi bulunduğundan söz etmek mümkün değildir.

96. Diğer bir deyişle 2942 sayılı Kanun'da yer verilen yürütmenin durdurulmasımüessesesinin kapsamının uygulamada adli yargı mahkemeleri tarafindan dar olarak yorumlandığı ve yeterli bir koruma sağlayamadığı görülmüştür. Bunun yanında hukuka uygunluk denetiminin yapıldığı idari yargıdaki davanın sonucunun bedel tespiti ve tescil davasında verilecek kararı doğrudan etkileyeceği de açıktır. Acele usulde kamulaştırma işlemlerinde idarelerin talebi üzerine adli yargı mahkemesince çok kısa bir sttrede içinde taşınmaza elkoyma kararı verilmekte ve bu karar lzerine de taşımaz idare tarafindan kamulaştırma amacına uygun şekilde kullanılmaya başlanmaktadır. Dolayısıyla acele usulde kamulaştırma kararının hukuki denetiminin olağan usulde kamulaştırma işlemlerine nazaran çok daha hızlı şekilde yapılması bu hukuki müessesenin doğası gereğidir. Aksi hâlde acele usulde kamulaştırma kararlarının gerçek anlamda denetlendiğinden söz edilemez.
97. Somut olayda EPDK ve Bakanlar Kurulu tarafindan 2013 ve 2014 yılları içinde başvurucuların taşınmazlarının bulunduğu alanı kapsayan bölgeye ilişkin acele usulde kamulaştırma, kamu yararı ve kamulaştırma kararları alınmıştır. Hazinenin talebi üzerine adli yargı mahkemeleri 2014 yılı Aralık ve 2015 yılı Ocak ayı içinde taşınmazlara acele el konulmaşına karar vermiş ve bu tarihten sonra taşınmazların idare tarafindan fiilen kullanılmaya başlandığı değerlendirilmiştir. Başvurucular 2015 yılı Ocak ayı içinde acele usulde kamulaştırma, kamu yararı ve kamułaştırma kararlarının hukuka aykıri olduğunu ileri strerek işlemlerin iptal edilmesini istemiştir. Idari yargıda görülen davada başvurucuların yürütmenin durdurulması talebi uygun görülmemiş; 9/3/2017 tarihinde kamu yararı ve kamulaştırma kararlarının iptali talebi yönünden davanın reddine, acele usulde kamulaştırma kararının ise hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir. Dolayısryla idareler tarafindan taşınmazların filen kullanımaya başłandığı 2014 yılı Aralık ve 2015 yılı Ocak aylarından idari yargıda iptal kararının verildiği 2017 yılı Mart ayına kadar iki yılı aşkın 

süreyle hukuka uygunluk denetiminin sonuçlandırılmaması nedeniyle başvurucular mülkiyet hakkının kendilerine sağladığı korunmadan mahrum bırakılmıştır. Ayrıca başvurucuların maruz kaldıkları acele usulde kamulaştırma işleminin idari yargı karan ile hukuka aykırıolduğu saptanmış ancak taşınmazları idare adına tescil edilmiştir, Idari yargı sürecinin uzamaşı neticesinde başvurucular lehine verilen iptal kararının etkisizleştiği, mahkeme kararının somut bir etki yaratmadığı ve etkili bir yol olarak sonuç doğurmadığı kanaatine varılmıştır. Dolayısıyla mülkiyetten yoksun bırakmaya yol açan acele usulde kamulaştırma suretiyle mülkiyet hakkma yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13., 35. ve 46. maddeleri çerçevesinde kanunilik şartını sağlamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

98. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nm 35. maddesinde güvence altına alman mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

VL GIDERIM 
99. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini, yargilamanm yenilenmesini, maddive manevi zararlarına karşılık her biri için aynı ayrı 2.500 TL tazminat õdenmesini talep etmiştir.
100. Kamulaştırma işlemlerinin kesinleşmediğine ilişkin bir iddia ortaya konulmadığı gibi başvurucular lehine verilen iptal kararı sonrası bireysel başvuruda bulunulduğu dikkate alındığında mülkiyet hakkımn ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar görülmemiştir. Bununla birlikte ihlalin tespit edilmesinin başvurucuların uğradığı zararların giderilmesi bakımmdan yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısryla eski hále getirme kuralı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılabilmesi için mülkiyet hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucular Ismail Çetin ve Mehmet Çetin dışında kalan başvuruculara -talepleri de dikkate alınarak- ayrı ayrı 2.500 TL olmak üzere toplam 32.500 TL manevi tazminatın ödenmesine karar verilmesi gerekir.
101. Öte yandan Anayasa Mahkemesi Tarık Yüksel kararında adli ve idari yargıda kamulaştırma işleminin hukukiliği ile kamulaştırma bedelinin tespiti ile tescilinin farklımahkemelerde ve farklı yargı kollarında dava konusu edilmesinin bazı durumlarda idari yargıdaki davanın etkililiğini zayıflattığına işaret etmiş ve kararın bir örneğinin yasama organına bildirilmesine karar vermiştir (Tarık Yüksel, §§ 69-72).

102. Somut olayda da acele usulde kamulaştırma kararlarımın hukuki denetimini yapan idari yargı mahkemesi işlemin hukuka aykırı olduğuna karar vermiş ançak bu karar taşınmaza acele el atıldiktan hatta adli yargı mahkemesindeki tescil kararından sonra verildiğinden somut bir etki yaratmamış ve sonuç doğurmamıştır. AfíM'in konu ile ilgili Yel ve diğerleri/Türkiye kararındaki tespitler de dikkate alındığında bu hususta mülikiyet hakkınıkorunmasına ilişkin yapısal bir mesele bulunduğu değerlendirilmiştir. İdari yargı mercilerinin acele usulde kamulaştırma işleminin iptali talebiyle açılan davada hızlı bir biçimde hareket etmesi, riski azaltabilse de bu konudaki sorunları çõzmeye yeterli olmamaktadır. Dolayısıyla idari yargıdaki davanın daha hızlı bir biçimde karara bağlanmasını, adli yargı merciinin de idari yargıdan önce karar vermemesini zorunlu kılacak kanuni düzenlemelerin yapıimasıacele usulde kamulaştırma işlemine karşı açılan davada verilecek muhtemel bir iptal kararının uygulanabilnıesinisağlayabilecektir. Ayrıca iptal kararmın etkisizleştiği durumlarda malike kamulaştırma bedelinin ödenmesi yanında ayrı bir dava açma külfetine sebep olunmayacak şekilde tazminat ödenmesi müdahalenin yol açtığı yūküi hafifletebilecektir. Bu çerçevede 

kamulaştırmaya ilişkin uyuşmazlıkların mümkün olduğunca en az dava ile ve mülkiyetinden yoksun bırakılan başvurucuya yeni bir dava açma külfetine sebebiyet vermeden sonuçlandırılması gerektiğine de işaret etmek gerekir. Öte yandan Insan Hakları Eylem Plani'nda da mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korumması amacıyla acele kamulaştırmaya ilişkin hükümleri de içerecek şekilde 2942 sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatın gözden geçirileceği belirtilmiştir. Dolayısıyla acele kamulaştırma usulüne ilişkin olarak tespit edilen yapısal sorunun çözümü için kararın bir örneğinin yasama organma bildirilmesi gerekir.
103. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 19.057,50 TL yargılama giderinin Ismnail Çetin ve Mehmet Çetin dışındaki başvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VIL, HÜÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Başvurucu Ismail Çetin yönünden başvurunun başvuru hakkanın kõtüye kullanlması nedeniyle REDDfNE,
2. Avukat Hatice Hande Atay'ın 6216 sayılı Kanun'un 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi Içtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca 2.00o TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMASINA,
3. Başvurucu Mehmet Çetin yönünden başvurunun başvurucunun ölümünedeniyle DÜŞMESINE,
B. Diğer başvurucular yönünden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının HLAL EDİLDIĞINE,
D.Başvurucular İsmail Çetin ve Mehmet Çetin dışında kalan başvuruculara toplam 32.500 TL manevi tazminatın MÜŞTEREKEN ÖDENMESINE,
E. Yapısal sorunun çözümü için keyfiyetin Türkiye Büyük Millet Meclisine BİLDIRILMESINE,
F. 257,50 TL harç ve 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 19.057,50 TL yargılama giderinin İsmail Çetin ve Mehmet Çetin dışındaki başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESINE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmast hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ,UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Örneğinin bilgi için Damıştay 6. Dairesine (E.2015/666,K.2016/4489) GÖNDERILMESłNE,
I. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESINE 25/I0/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.