Anayasa Mahkemesinin 20/10/2021 Tarihli ve 2018/7436 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-16

16 Aralik 2021 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31691
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
MAHMUT ALKAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarasi : 2018/7436Karar Tarihi : 20/10/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞİrfan FİDAN Raportör : Murat Ilter DEVECI Başvurucu : Mahmut ALKAN Vekili : Av. Hüseyin BOĞATEKİN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, yaşamının korunması için gerekli tedbirler alınmadığı ileri sürülen mahpusun intihar etmesi ve bu olay hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkişizliği nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıa ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 9/3/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR 
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla temin edilen belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

9. Başvurucunun oğlu C.A.; bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullamılması suretiyle dolandırıcılık suçunu işlediği iddiasıyla hakkında yürütülen bir ceza soruşturması kapsamında 14/10/2016 Cuma günü tutuklanmış ve aynı gün saat 15.20sıralarında Maltepe 1 No.lu L Tipi Ceza Ínfaz Kurumuna (Ceza Ínfaz Kurumu)götürülmüştür.

10. Oda yerleşimi acil risk ihtiyaç raporunda, C.A.nın genel sağlık durumu iyi olmadığı ve bilinç sorunu söz konusu olabileceği için acil doktor muayenesi gerektiğine ilişkin değerlendirmeye yer verilmiştir. Sözü edilen raporda yer alan grafiğe göre C.A.nın çevresine ve kendisine zarar verme riski düşüktür.

11. Kurum kabul görüşme raporunda kendisiyle yapılan görüşme sırasında C.A.da şaşkınlık, kafasını tutamama, dengesizlik, gözlerinin kapanması ve uykulu hâl gibi durumların mevcut olduğu ifade edilmiştir.

12. İnfaz Koruma Basmemuru L.T. ile infaz koruma memurları R.K., M.K. ve B.G.tarafindan düzenlenen 15/10/2016 tarihli bir tutanakta aynı gün saat 16.38 sıralarında C-1koğuşundaki tutuklunun koğuş kapısına vurması üzerine söz konusu koğuşa gidildiği,C.A.nın koğuşun ortak yaşam alanında yerde yatar vaziyette görüldüğü, tutuklu A.P.den öğrenildiğine göre A.P.nin C.A.yı üst kat merdiven girişindeki ilk odada ayakkabı bağcığı ile kendini asmış hâlde görüp bağcığı kestiği, C.A.nın saat 16.41 sıralarında mahkûm kabul birimine götürüldüğü, saat 16.42 sıralarında durumun 112 Acil Çağn Merkezine bildirildiği ve saat 16.58 sıralarında Ceza İnfaz Kurumuna gelen sağlık görevlilerinin C.A.nın ölüolduğunu söylediği belirtilmiştir. Bahsi geçen tutanağa göre C.A.nın nabzının alınamadığı112 Aeil Çağrı Merkezine bildirilmiştir.

13. Ölüm olayından haberdar edilen İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı(Başsavcılık) konuyla ilgili olarak derhâl bir ceza soruşturması başlatmıştır.
A.Ölüm Olayı Hakkında Yürütülen Ceza Soruşturmasıyla İlgili Süreç
14. Başsavcılıkta görevli bir Cumburiyet savcısı saat 18.15 sıralarında olay yerini incelemiş ve koğuşlarda kamera bulunmasa da ortak yaşam alanlarında kameraların mevcut olduğunu tespit etmiştir.

15. Aynı gün Cumhuriyet saveısının huzurunda bir hekim tarafindan yapılan ölümuayenesi işlemi sırasında ölenin boynunda telem izi olduğu görülmüş ancak cesedinde darp ve cebir izi tespit edilmemiştir.

16.Ölü muayenesi işlemi kesin ölüm nedeninin tespitine imkân vermediğinden Adli Tip Kurumu Morg Íhtisas Dairesince (Morg Dairesi) 16/10/2016 tarihinde C.A.nın cesedi üzerinde otopsi işlemi yapılmıştır. Otopsi işlemi sırasıda yapılan cesedin dış muayenesinde sol ön kol dış yüzde 3 ve 5 cm'lik eskiye ait lineer (çizgisel, doğrusal) nedbeler (yara izleri),sağ ayak bileği dorsumda (sırtta, arkada) 12x3 cm'lik eskiye ait yanık skarı (yara izi)görülmüştür.

17. Başsaveılık 22/11/2016-28/11/2016 taribleri arasında Ceza İnfaz Kurumunun İkinci Müdürü Í.B. ile yukarıda kendilerinden bahsedilen (bkz. § 12) L.T., M.K., B.G. ve A.P.yi, ayrıca C.A. ile aynı koğuşta kalan İ.E. ve F.N.yi tamk olarak dinlemiştir.

i. l.B. özetle olay günü icapçı müdür olarak görevli olduğunu, C-1 koğuşunun geçici koğuş olduğunu, Ceza Ínfaz Kurumuna yeni gelen mahpusların kemerlerine ve kendilerine zarar vermede kullanabilecekleri diğer eşyalarına el koyduklarınıancak aynı uygulamanun ayakkabı bağcığı için söz konusu olmadığını ve C.A.nın intihar etmesinden kuşkulanmasını gerektirecek bir durumun yaşanmadığınısöylemiştir.

ii. L.T.nin ifadesi şõyledir:
“…Olayın meydana geldiği 15/10/2016 günü sabah saat 08:00 'de göreve başlamış.akşam saat 20:00 ye kadar görevim devam ediyordu. Intihar eden [C.A.] 14/10/2016 günütutuklanarak kuruma alınmış, geçici koğuş olan C 1 koğuşunda tutulmuş. Bize görevi devreden gece vardiyası bu tutuklunun sıkıntılı olduğunu, sik sık kapılara vurarak infaz koruma memurlarıni çağırdığını sõylediler. Bizim nöbeti aldığımız gündüz vardiyasında da aynı şekilde sık sık kapıya vurarak memur arkadaşları çağırmış, onlara beni buraya niye aldınız, benim burada ne işim var' seklinde sözler söylemiş. Aynı bölümde bu tutuklunun dışında yaklaşık 4-5 kişi daha bulunuyordu. 15/10/2016 günü saat 16:38 sularında C1koğuşunda kapıların vurulduğunu duyan arkadaşlar kapıyı açtıklarında [C.A.] isimli tutuklunun yere yatırılmış vaziyette olduğunu gördüklerinde bana haber verdiler. Ben de derhal 112 Acil'i aradıktan sonra C1 koğuşuna geçtim. Aymı koğuşta tutuklu bulunan [A.P.]isimli şahıs [C.A.yı] ayakkabı bağcığı ile kendisini ranza demirine asmış olduğunu gördüğünü, çakı bıçağı ile bağcığı kesip nefes alması için boynundaki ipi çıkartmışolduğunu söyledi. Ben de şahsın nabzım kontrol ettiğimde nabzı atmıyordu ancak vücudu halen sıcakti. Tutuklunun uzun olan ayakkabı bağcığı ile I gün önce ne şekilde alındığınıbilmiyorum. Genelde uzun bağcıklari, kemerleri ve diğer tehlikeli olabilecek eşyalarıalryoruz. Olay bu şekilde meydana gelmiş olup benim bu konuda bir ihmalim bulunmamaktadır."
iii. L.E., C.A.nın 14/10/2016 tarihini bir sonraki güne bağlayan gece neredeyse hiç uyumadığını, kendilerinden sık sık sigara istediğini, çöpleri dağıttığını, yatağının pamuklarını söküp çıkardığını, zaman zaman kapılara vurduğunu ve bu şekilde tuhaf davranışlar gösterdiğini beyan etmiştir. Beyanına göre kahvaltıdan sonra neredeyse öğlene kadar C.A. ile sohbet eden I.E.ye göre C.A. psikolojik sorunları olan biridir ya da uyuşturucu kullanmıştir,
iv. Olayı infaz koruma memurlarına bildiren A.P.nin ifadesi şöyledir:
"..[C.A.] daha ilk koğuşa geldiğinde garip davranışlarda bulunuyordu, sürekli tedirgin bir hali vardi. Durmadan ceplerini yokluyor, 'cüzdanım nerede, telefonum nerede diye sorup duruyordu. Sık sık bizden sigara istiyordu. O bölümdeki çöpleri karıştıyor, yataklarıyırtıyordu. Hatta ben [koğuş sorumlusu F.N.] ile konuşurken [F.N.] bu arkadaş için “kırık tabirini kullandı. Ben de bu şahıs sanki bonzai içip gelmiş, kafası hala dağınık diye yorum yaptım. O akşam bu arkadaşı yatırmaya çalıştık ancak yatağındaki battaniyeyi bile insan gibi görüyordu. Yatmak istemiyordu. Gece boyu 2-3 kez benim alt kattaki koğuşuma gelip beni uyandırdi. camdan dışarı bak, askerlere bak, Suriyeliler orada, askerler Suriyelileri öldürüyor diye konuşuyordu. Ayrıca gece mutfak kasmına gidip oradaki üzümlerin hepsini etrafa saçıp çiğnemiş, ortalığı dağumıştı. Sabah kalktığımızda [i.E.] isimli arkadaş bizden önce ortalığı toplamaya çalışmış. Biz de kahvaltıyı hazırlayıp birlikte kahvaltı ettik. Ara ara bizden sigara istedi, bu şekilde öğlen yemeğini de yedikten sonra sigaralarımızı içtik. [C.A.]yukarıdaki koğuşuna çiktı. Bende [F.N. ile malta kısminda volta atiyorduk. Bir ara [C.A.nın] koğuş penceresinden sanki karşısında kızlar varmış gibi onlara seslenerek öpücükler, gülücükler atıyordu, üstü başını düzeltiyordu. Yine kapını dibinden sigara alıp 

veriyormuş gibi hareketler yapıyordu. Ben de [F.N.] ile volta atmaya devam ediyordum. Bir ara[C.A.nın] sesi hiç çıkmađı ve ortalıkta görülmedi. Biz de [C.A.nın] sessiz kalmasına şaşırdık, hatta tedirgin olduk. [F.N.] ile konuşurken [F.N.] bana ‘çık şuna bir bak bakayım,ne yapıyor’ deyince ben ikinci kata çıktım, kapısı açık olan boş koğuşa baktığımda [C.A.nın]ayağındaki spor ayakkabısının lacivert renkli bağcığının ranzanın üst kat demirine bağlamak suretiyle kendisini asmış olduğunu ve cansiz şekilde asılı vaziyette olduğunu gördüm. Hemen üst kattan [F.N.ye] seslenerek, [C.A.nın] kendisini asmış olduğunu söyledim. O arada koşup mutfaktan çaki bıçağı bulup ipi kesmeye çalışıyordum. [F.N.] de bir yandan butona basıp bir yandan kapıya vurarak görevlilere haber vermeye çalışıyordu.Ben şahsın boynundaki ip kesmek için uğraşırken ip çok sıkışmıştı. Ipi kestiğim anda da şahsın cansız bedenini tam olarak tutamadığım için bir anda kafası betona çarpti. Kontrol ettiğimde nabiz yoktu. Bu arada [F.N.] ve gardiyanlarda geldiler. Daha sonra acil servise haber verilmişti ancak şahsın ölmüş olduğunu anladık. Benim gôrebildiğim kadarıyla şahsın ruhsal durumu iyi değildi. Yunımızda kaldığı bir gün boyunca sürekli anormal davranışlar gösteriyordu. Bizimle komuşurken intihar edeceği yönünde her hangi bir izlenim edinmedik..."
v. A.P. ile benzer yönde beyanda bulunan F.N. ek olarak C.A.nın kendi kendine konuşup yerinde duramadığını ve psikolojisinin bozuk olduğunu düşündüklerini söyleyip ayrıntıya girmeden A.P.nin C.A.nın kendisine zarar vermesini ve etrafi dağıtmasını engellediğini ifade etmiştir.

vi. M.K.nın ifadesinin konuyla ilgili kısmı şöyledir:
“I5/10/2016 günü sabah 08:00 vardiyasında göreve başladım. Bizden bir gün önce tutuklu olarak kuruma alınan ve karantiņa koğusu olan C 1 koğuşunda kalan [C.A.] isimli tutuklunun kaldığı koğuştaki arkadaşları bize bu çocuğun rahatsız olduğunu, sürekli sigara istediğini belirttiler. Biz de bu tutuklu ile görüştüğümüzde bize babasını özlediğini,kardeşlerini õzlediğini, gidip onları görmek istediğini söylüyordu. Kendi gözlemlerimize göre çocuğun psikolojik sorunları vardı. Genelde her hangi bir sikıntısı ve sorunu olmayan mahkumların ayakkabı bağcığı alınmıyor. Üstelik koğuşlarda çamaşır ipi de bulunmaktadır.Zaten şahsı bizden önceki devriye teslim almışlar. Gün içinde bu kişinin intihar edeceği yönünde her hangi bir izlenim elde etmedik..."
vii. B.G. başka hususlar yanında C.A.nın zaman zaman “Beni bırakın, ailem beni bekliyor, ben gideceğim." dediğini ve akli dengesinde bir sorun olduğunu düşündüğünü söylémiştir.

18. 2/12/2016 tarihinde Başsavcılık I.B., M.K.. B.G. ve L.T.nin görevi kötüye kullanma suçunu işledikleri iddiasıyła yürütülen ceza soruşturmasını mevcut soruşturmadan ayırmıştır. Bu karardan Başsaveılığın daha õnce anılan kişiler hakkında da bir soruşturma başlattığı anlaşılmaktadır. Sözü edilen soruşturmayla ilgilibilgiler aşağıda yer almaktadır (bkz. §§ 23-28).

19.Morg Dairesi otopsi raporunu 21/2/2017 tarihinde tamamlamıştır. Anılan rapora göre kanında ve idrarında bazı uyarıcı ve/veya uyuşturucu maddeler (Kanda ve/veya idrarda rastlanan maddeler şunlardır: metamfetamin, amfetamin, 7-aminoklonazepam, difenhidramin,cumyl-4-cn-binaca, benzhydrol.) tespit edilen C.A. ası sonucu ölmüştür.
20. Başsavcılık, Ceza İnfaz Kurumuna girdiği ilk andan itibaren uyuşturucu maddenin etkisi altında olan C.A.nın içinde bulunduğu ruh hâlinin etkisiyle intihar ettiği ve ölüme bir başkasının karıştığına dair delil tespit edilemediği gerekçesiyle 28/2/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.


21. Başvurucu 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 83.maddesinde düzenlenen kasten öldürmenin ihmalî davranışla işlenmesi suçuna işaret ederek soruşturmada sadece intihara yönlendirme veya yardım meselesi üzerinde durulduğunu, Ceza Înfaz Kurumu personeli hakkında ihmal suretiyle ölüme sebep olma yönünden değerlendirme yapılmadığını ve bazı Ceza İnfaz Kurumu görevlileri hakkında görevi kötüye kullanma suçundan dolayı ayırma kararı verilmesinin hatalı olduğunu zira 5237 sayıh Kanun'un 83.maddesine istinaden soruşturma yürütülmesi gerektiğini belirterek kovuşturmaya yer olmadığına dair karara itiraz etmiştir. Başvurucuya göre ceza infaz kurumuna yeni gelen bir tutuklunun psikoloğa götürülmesi, özel olarak gözlem altında tutulması ve sağlık durumunun tespitinin ardından tutulacağı yer ve koşulların sözü edilen kriterlere göre belirlenmesi hususu Başsavcılıkça irdelenmemiştir.

22. İstanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hâkimliği itiraza konu kararda usule, yasaya ve oluşa aykırı bir yan bulunmadığı gerekçesiyle başvurucunun itirazını 16/5/2017 tarihinde reddetmiştir.

B. Ceza İnfaz Kurumu Yetkilileri Hakkında Yürütülen Ceza Soruşturmasıyla İlgili Süreç

2. Başsavcılık, başvurucunun oğlunun ölümü nedeniyle yürütülen disiplin soruşturmasının bir örneğinin temini için Ceza İnfaz Kurumu ile yazışma yapmıştır. Ceza Infaz Kurumu 30/12/2016 ve 2/1/2017 tarihli yazılarıyla otopsi raporunun kendilerine ulaşmaması nedeniyle personel hakkındaki disiplin soruşturmasınınhenüz sonuçlanmadığıkonusunda Başsavcılığı bilgilendirip başvurucunun oğlunun ölümü nedeniyle mahpuslar A.P., F.N., I.E. ve M.B. hakkında yürütülen disiplin soruşturmasıyla ilgili evrakı Başsavcılığa göndermiştir. Ceza İnfaz Kurumundan gönderilen evraka göre;
i. Ceza İnfaz Kurumu kamera kayıtları, Ceza İnfaz Kurumunda görevli üç kişi tarafindan incelenmiştir. Yapılan incelemeler C.A.nın olay günü saat 16.18'de koğuşkapısı önünden ayrılarak avluya girip yeniden koğuş kapısına doğru gittiğini, saat 16.21'de koğuş kapısının önünden ayrılarak avluda dolaşan F.N. ve A.P.nin yanına gittiğini, bir müddet konuştuktan sonra tekrar koğuşun ortak alanına girdiğini, saat 16.22'de koğuş kapısının önünde bir müddet bekledikten sonra üst kata çıktığını ve üst katta bulunan 3 No.lu odaya girdiğini, saat 16.38'de A.P.nin de aynı odaya girdiğini, F.N.nin 17 saniye sonra koşarak geldiğini ve koğuşun kapısına vurduğunu,infaz koruma memurlarının saat 16.39'da 3 No.lu odaya geldiklerini, saat 16.40'ta C.A.nın F.N., A.P. ve infaz koruma memurları tarafindan odadan çıkarılarak ortak yaşam alanına götürüldüğünü göstermiştir.

ii. L.T., B.G., R.K. ve M.K.nın tanık sıfatıyla verdiği ifadeler, düzenledikleri tutanakla (bkz. § 12) uyumludur ve sadece Ç.A.nın intihar ettiğinin õğrenilmesinden sonraki müdahale anıyla sınırlıdır.

iii. A.P. ve F.N. 18/10/2016 tarihli yazıliı savunmalarında ceza soruşturmasında verdikleriyle uyumlu beyanlarına ek olarak C.A.nın kapı camından dışarı bakıp kendi kendine konuştuğunu açıklamıştır.

iv. İ.E. 19/10/2016 tarihli yazılı savunmasında olay günü koğuşta uyuduğunu ve uyandığında C.A.nın kapıdan çıkarıldığını gördüğünü ifade etmiştir.

v. Yazılı savunmasına göre M.B. olay tarihinde F-4 koğuşundadır ve olayla hiçhir ilgisi bulunmamaktadır.

vi. 27/10/2016 tarihinde Ceza İnfaz Kurumu idaresi, olayla ilgilerinin bulunmadığı gerekçesiyle A.P., F.N., I.E. ve M.B.ye disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar vermiştir.

24. Başvurucu, Başsavcılığa verdiği 9/10/2017 tarihli dilekçesinde ceza soruşturmasında Ceza İnfaz Kurumu görevlileri hakkında yürütülmüş disiplin soruşturmasına ilişkin dosyanın Ceza İnfaz Kurumundan getirtilmesi dışında hiçbir usul işlemi yapılmadığınıve disiplin soruşturmasının adli soruşturma için yeterli olmadığını iddia ederek şüphelilerin ifadelerinin alınmasını talep etmiştir.

25. 29/12/2016 ve 10/10/2017 tarihlerinde Başsavcılık, otopsi raporunun bir örneğinin dosyaya konulması için iç yazışma yapmıştır.

26. Başsavcılık 24/10/2017 tarihinde I.B., L.T., M.K. ve B.G. hakkında görevi kõtüye kullanma suçu yönünden yürüttüğü soruşturmayı sonuçlandırıp kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir. Bu kararın ilgili kısmı şöyledir:
.
.
Adli tip kurumu raporuna göre [C.A.nın] ası sonucu hayatını kaybettiği, Maltepe I Nolu Ceza Infaz Kurumu Müdürlüğünce olay nedeniyle disiplin soruşturması yapıldığı,soruşturma sonucunda görevli personel hakkında ‘disiplin cezası verilmesine yer olmadiğışeklinde karar verildiği, disiplin soruşturması dosyası, şüpheli ifadeleri, otopsi raporu ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde şüpheliler hakkında üzerilerine atılıbulunan suçtan dolayı dava açılmasını gerektirecek nitelikte ve yeterlilikte somut delillerin elde edilemediği anlaşılmakla, şüpheliler hakkında Kamu Adına KOVUŞTURMAYA YER OLMADIĞINA... [karar verildi.]"
27.Başvurucu özetle Başsaveılığın biçbir usul işlemi yapmadan, herhangi bir delil toplamadan ve Ceza Infaz Kurumunca yürütülen disiplin soruşturması kapsamındaki ifadeler ile tutanaklara dayanarak karar verdiğini, ayrıca Ceza İnfaz Kurumundaki kameralara ait kayıtlarının getirtilip incelenmesi yoluna gidilmediğini belirterek Başsavcılıkça verilen karara itiraz etmiştir.

28. Istanbul Anadolu 1, Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) 18/12/2017 tarihinde başvurucunun itirazını reddetmiştir. Amılan karara göre Hâkimlik başvurucunun itirazınıreddederken beyanları, toplanan delilleri, itiraza konu kararda açıklanan gerekçeyi, şikåyet ve savunma ile toplanan delillerin anılan kararda tartışılıp değerlendirildiğinive soruşturma dosyasının kapsamını dikkate almıştır.

29. Ceza İnfaz Kurumu idaresinin personeli hakkında yürüttüğü disiplin soruşturması 8/1/2018 tarihinde, olayın meydana gelmesinde kusurlarının bulunduğuna dair somut bilgi ve bulguya rastlanmadığı, ayrıca personelin görevini mevzuat doğrultusunda yerine getirdiği gerekçesiyle I.B., L.T., M.K., R.K. ve B.G. ile C.A.nın Ceza Infaz Kurumuna kabul işlemlerini yapan infaz koruma memuru C.S. hakkında ceza verilmesine yer olmadığına dair karar verilmesiyle sonuçlanmıştır.


IV. İLGİLİ HUKUK 
30.Hapis cezalarının infazında gözetilecek ilkeler 13/12/2004 ve tarihli 5275 sayılıCeza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun'un 6. maddesinde belirtilmiştir.
31. 5275 sayılı Kanun'un 21. maddesine göre ceza infaz kurumlarına gönderilen hükümlüler üstleri ve eşyaları arandıktan sonra kabul odalarına konulur ve hekim muayenesinden sonra kuruma yerleştirme işlemleri yapılır.

32. 5275 sayılı Kanun'un 57. maddesi uyarınca hastaneye sevki zorunlu görülen hükümlü, bulunduğu yere en yakın tam teşekküllü devlet veya üniversite hastanesinin hükümlü koğuşuna yatırılır.

33. 5275 sayılı Kanun'un “Hükümlünün muayene ve tedavi istekleri" kenar başlıklı71. maddesi şöyledir:
“Hükümlü, beden ve ruh sağlığının korunması, hastalıklarının tanısı için muayene ve tedavi olanaklarından, tıbhî araçlardan yararlanma hakkına sahiptir. Bumun için hükümlüöncelikle kurum revirinde, mümkün olmaması hâlinde Devlet veya üniversite hastanelerinin mahkûm koğuşlarında tedavi ettirilir."
34. 5275 sayılı Kanun'un “Hükümlünün muayene ve tedavisť kenar başlıklı 78.maddesinin (1) numaralı fikrası şõyledir:
Kurumun sağlık koşullarının düzenlenmesi, hükümlünün acil veya olağan muayene ve tedavisi kurumun hekimi tarafindan yapılır. Genel veya hastalık nedeniyle yapılan tüm muayene ve tedavi sonuçlari, sağlık izleme kartına işlenir ve dosyasında saklanır.
35. 5275 sayıh Kanun'un 80. maddesine göre hükümlünün sağlık nedeniyle hastaneye sevkine gerek duyulduğunda durum, kurum hekimi tarafından bir raporla derhâl ceza infaz kurumu yönetimine bildirilir.

36. 5275 sayılı Kanun'un 116. maddesine göre "İlgili Hukuk" bölümünde bahsi geçen 5275 sayılı Kanun maddelerinin tutukluluk hâliyle uzlaşır nitelikte olanları tutuklular hakkında da uygulanabilir.

37. 5237 sayılı Kanun'un "Kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi" kenar başlıkı 83. maddesi şöyledir:
"(1) Kişinin yükümlü olduğu belli bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayısıyla meydana gelen ölüm neticesinden sorumlu tutulabilmesi için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olması gerekir.
(2) Ihmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edilebilmesi için, kişinin;
a) Belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kanuni düzenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülüğünün bulunması,
b) Önceden gerçekleştirdiği davranışın başkalarımın hayatı ile ilgili olarak tehlikeli bir durum oluşturmasi.

Gerekir.

(3) Belli bir yükümlülüğün ihmali ile ölüme neden olan kişi hakkında, temel ceza olarak, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmibeş yıla kadar,müebbet hapis cezası yerine onbeş yıldan yirmi yıla kadar, diğer hallerde ise on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezasına hükmolunabileceği gibi, cezada indirim de yapılmayabilir.”
38. 5237 sayılı Kanun'un "İntihara yönlendirme" kenar başlıklı 84. maddesi şöyledir:
"(1) Başkasını intihara azmettiren, teşvik eden, başkasının intihar kararınıkuvvetlendiren ya da başkasının intiharına herhangi bir şekilde yardım eden kişi, iki yıldan beş yila kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Intiharın gerçekleşmesi durumunda, kişi dört yıldun on yıla kadar hapis cezası ile cezalandırilır.

(3) Başkalarını intihara alenen teşvik eden kişi, üç yıldan sekiz yla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. (Mülga ikinci cümle: 29/6/2005  5377/10 md.)
(4) İşlediği filin anlam ve sonuçlarım algılama yeteneği gelişmemiş olan veyu ortadan kaldırilan kişileri intihara sevk edenlerle cebir veya tehdit kullanmak suretiyle kişileri intihara mecbur edenler, kasten öldürme suçundan sorumlu tutulurlar.
39. 5237 sayıh Kanun'un "Taksirle öldürme" kenar başlıklı 85. maddesinin (1)numaralı fiıkrasına göre taksirle bir insanın ölümüne neden olan kişi, iki yıldan altı yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

40. 5237sayılı Kanun'un "Görevi kötüye kullanma" kenar başlıkı 257. maddesi şöyledir:
“1) Komunda ayrıca suç olarak tanımlonan haller dışında, görevinin gereklerine aykırıhareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararma neden olam ya du kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlisi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

(2) Kumunda ayrıca suç olarak tammlanan haller dışında, görevinin gerekierini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağduriyetine veya komunun zararıno neden olan ya du kiştlere haksız bir menfaat sağlayan kumu görevlisi, üç aydam bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandirılır.

(3) (Mülga: 2/7/2012-6352/105 md.)”
41. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Bir suçun işlendiğini öğrenen Cumhuriyet savcısımın görevī" kenar başhkhı 160. maddesi şöyledir:
“Cumhuriyet-savcısı, ihbar veya başka bir suretle bir suçun işlendiği izlenimini veren bir hâli öğrenir öğrenmez kamu davasını açmaya yer olup olmadığına karar vermek üzere hemen işin gerçeğini araştırmaya başlor.

(2) Cumhuriyet savcısi, maddi gerçeğin araştırılması ve adil bir yargılamanın yapıilabilmesi için, emrindeki adli kolluk görevlileri marifetiyle, şüphelinin lehine ve aleyhine olan delilleri toplayarak muhafaza altına almakia ve şúphelinin haklarımıkorumakla yükümlüdür."

42. 5271 sayılı Kanun'un 172. maddesine göre Cumhuriyet savcısi, soruşturma evresi sonunda kamu davasının açılması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kovuşturma olanağının bulunmamasıhâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına karar verir,
43. Olay tarihinde yürürlükte olan 6/4/2006 tarihli ve 26131 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan mülga Ceza Infaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Tüzük'ün (Tüzük) “Kuruma alınma ve kayıt işlemleri" kenar başlıklı 67.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
(4) Hükümlüler hakkımda üst ve eşyası arandıktan sonra aşağıdaki işlemler yapılır:
a) Kuruma gelen her hükümlü kahul odasına alınır. Bu süre içerisinde hükümlünün kuruma uyumuna yönelik yardım yapılarak, gerekli olan bilgiler sözlü ve yazılı olarak kendisine bildirilir. Kabul odasına alınan hükümlū burada en çok üç gün kalır.
b) Kabul odasında geçen süre içerisinde cezaevi tabibi tarafindan muayeneleri yapılır ve muayene sonucu sağlık fişine kaydolunur,
c) Muayene somucunda, kurumda tedavisi mümkün olmayan veya bulaşıcı bir hastalıği veya cezasının infazına engel herhangi bir maluliyeti olduğu tespit edilenler, kurum en üst amiri tarafindan derhál Cumhurivet başsavcılığına bildirilir 
(5) Kabul odasındaki işlemler bitirildikten sonra hükümlü suç, grubuna uygun odaya yerleştirilir."
44. Mülga Tüzük'ün 186. maddesine göre mülga Tüzük'ün 67. maddesi tutuklular hakkında da uygulanabilir.

45. 17/6/2005tarihli ve 25848 sayıl Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkında Yönetmelik'in (Yönetmelik)Giyim eşyaları" kenar başhıkh 7. maddesinin birinci fikrası uyarınca hükümlülerin koğuş,oda ve eklentilerinde başka eşyalar yanında bir spor ayakkabısı, bir kışlık ayakkabı ve bir iskarpin bulundurmasına izin verilir. Yönetmelik'in 1. maddesine göre Yönetmelik ceza infaz kurumlarında kalmakta olan tutukluları da kapsamaktadır.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
46. Anayasa Mahkemesinin 20/10/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
47. Başvurucu öncelikle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştür. Bu iddiası kapsamında başvurucu;

- Başsaveılığın verdiği 24/10/2017 tarihli kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda hükme dayanak teşkil eden eylemler ile başvuran arasındaki nedensellik bağının mantıki ve hukuki nedenlerinin hukuka uygun delillerle ortaya konulamadığını (Başvurucunun bu iddiası ile Ceza İnfaz Kurumu yetkililerinin soruşturmaya konu eylemleri ile oğlunun ölümü arasında nedensellik bağıbulunmadığı hususunun ortaya konulamamasını kastettiği değerlendirilmiştir.),
- Hâkimliğin iddiaları ve değerlendirilmesini talep ettiği konularla ilgili somut ve gerçekçi hiçbir değerlendirme yapmadığını,
- Hâkimliğin verdiği kararda hukuki olarak kabul edilebilir gerekçe bulunmadığını ileri sürmüştür.

48.Başvurucu son olarak özetle;
- Hem infaz koruma memurlarının hem oğluyla aynı koğuşta kalan tutukluların oğlunun psikolojik sorunları olduğunu fark ettiğini, buna rağmen gerekli tedbir ve gözetim gerçekleştirilmeden oğluna kendisine zarar vermesine neden olacak eşyaların verildiğini, oğlunun kendi eylemine karşı korunması için gerekli ve yeterli tedbirlerin alınmadığını,
- Şikâyetini bildirir dilekçeyi vermesinden sonra Başsavcılığın hiçbir usul işlemi yapmadığını, ayrıca şüphelilerin ifadesinin alınmasına, kamera kayıtlarının getirtilmesine ve tanık beyanlarının alınmasına ilişkin taleplerinin Başsaveılıkça karşılanmadığını,
- Infaz koruma memurlarının ifadelerinin tanık sıfatıyla alindığını,
- İşkence ve kötü muamele iddiasının söz konusu olduğu bir durumda şikâyetçiler yerine ünite temsilcisinin beyanının esas alındığını, adli muayeneye ünite temsilcisinin karar verdiği bir hukuk düzeninin olamayacağını,
- Oğluyla aynı koğuşta kalan mahpusların ifadesinin Başsavcılıkça alınmadığını,
- Ceza İnfaz Kurumundaki kameralara ait kayıtların tamamının incelenmediğini,olay günü 16.05-16.41 saatleri arasına ilişkin kayıtların infaz koruma memurlarıtarafından incelenip tutanağa bağlandığını, Başsavcılığın söz konusu tutanakları(Başvurucunun tutanaklar yerine kamera kayıtlarını kastettiği değerlendirilmiştir.)getirtip çözümünü yaptırmadığını,
- Ceza İnfaz Kurumunda meydana gelen õlüm olayıyla ilgili soruşturmada delillerin Ceza İnfaz Kurumu görevlilerince elde edilmesinin hukuka aykırıolduğunu,
- İnfaz koruma memurları hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmeyip daha ziyade şüpheli infaz koruma memurları hakkında yürütülmüş disiplín soruşturmasının dikkate alındığını belirterek yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


49. Bakanlık görüsünde öncelikle başvurucunun, oğlunun ölümünedeniyle tam yargı davası açtığına dair bilgi bulunmadığı belirtilerek ihlal iddiası ile ilgili olarak hukuk sisteminde mevcut hukukiyolların başvuru öncesinde tüketip tüketmediği konusundaki takdirin Anayasa Mahkemesine ait olduğu ifade edilmiştir. Bakanlık görüşünde ayriıca intiharda kullanılan ayakkabı ve bağcığın ceza infaz kurumlarına alınan hükümlü ve tutukluların yanında bulundurabildiği eşyalardan olduğu, intihar öncesinde intihara dair bir emarenin bulunmadığı, başvurucunun oğlunun baski ve şiddet gördüğüne ya da psikolojik sorunları olduğuna dair yazılı veya sözlü herhangi bir başvurusu olmadığı gibi anılan hususlara ilişkin herhangi bir bilginin de bulunmadığı belirtilerek ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu veya hükümlülerin yaşam ve sağlıklarinın korunması için oluşturulan sistemin etkili bir şekilde işlediği, başvurucunun oğlunun sağlığının korunması ve kendisine zarar vermemesi açısından önleyici tedbirlerin alındığı savunulmuştur. Bakanlığa göre idrarında uyarıcı ve/veya uyuşturucu madde bulunduğu için başvurucunun oğlunun intihar eylemi neticesinde vefat etmesinden dolayı devletin sorumlu tutulması insan davranışlarının öngörülemezliği hağlamında devlete ağır bir yük yüklemek anlamına gelecektir. Bakanlık görüşünde son olarak yaşam hakkını koruyan mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanarak yaşam hakkının usul yükümlülüğüne ilişkin gerekliliklerin yerine getirildiği ifade edilmiştir.

50. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında özetle ve öz itibarıyla oğlunun tutuklanmasından bir gün sonra intihar ettiğini, oğlunun psikolojik yönden analizi yapılmaksızın kendi hâline bırakıldığını oysa tutukluların ilk önce özel bir alanda tutularak gözlenmesi gerektiğini, oğlunun Ceza İnfaz Kurumundaki mahpusların ruh sağlıklarının korunmasına ve bu kişilerin kendilerine zarar vermelerinin önlenmesine yönelik programlardan faydalanmadığını, Ceza İnfaz Kurumu sahip olduğu haklarla ilgili oğluna bilgilendirme yapıldığına dair veri de bulunmadığını, ayrıca Ceza İnfaz Kurumu görevlilerinin oğlunun intiharından sonra yaptıklanı acil tıbbi müdahaleye ilişkin herhangi hir veri bulunmadığın, Ceza Infaz Kurumunun benzer acil durumlar için yeterli ve etkili tıbbi müdahale koşullarına sahip olmadığımı ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
1. İddiaların Vasiflandırılması ve İncelemenin Kapsamı Yönünden 
51. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyeti özünde yaşam hakkının etkili soruşturma yükümlülüğüne ilişkin usul boyutunun ihlal edildiğine yöneliktir. Ayrıca suç isnadına ilişkin olmayıp üçüncü kişinin cezalandırılmasına yönelik ihlal iddialarının adil yargılanma hakkının kapsamına girmemektedir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, §§ 23, 24). Bu nedenle mevcut başvuruda adil yargılanma hakkının alt güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkıyönünden herhangi bir değerlendirme yapılmayacaktır.

52. Başvurucu, işkence ve kõtü muamele iddiasının söz konusu olduğu bir durumda şikâyetçiler yerine ünite temsilcisinin beyanının esas alındığını ve adli muayeneye ünite temsilcisinin karar verdiği bir hukuk düzeninin olamayacağını ileri sürse de söz konusu iddiaların gerek başvurucunun diğer iddialarıyla gerek başvuruya konu ceza soruşturmasıyla bir ilgisi kurulamamış; başvurucu da anılan ilginin kurulmasına olanak sağlayacak bir bilgi sunmamıştir. Bu bakımdan başvurucunun bu paragrafta bahsedilen iddialarının mevcut başvuruda incelenmesi olanaklı değildir.


53. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında, başvuru formundaki iddialarına ek olarak Ceza Infaz Kurumu görevlilerinin oğlunun intiharından sonra yaptıklarıacil tıbbi müdahaleye ilişkin herhangi bir veri bulunmadığını, Ceza İnfaz Kurumunun benzer acil durumlar için yeterli ve etkili tibbi müdahale koşullarına sahip olmadığını da iddia etmiştir. Ne var ki başvuruya konu edilen soruşturma kapsamında verilen nihai kararın öğrenilmesinden itibaren otuz günlük başvuru süresi içinde dile getirilmeyen iddiaların Anayasa Mahkemesi tarafından incelenmesimümkün değildir. Aksinin kabulü bir kez bireysel başvuru yapıldıktan sonra başvuru sonlandırılıncaya kadar başvuru dosyasına gelen her türlü ihlal iddiasının incelenmesini gerekli kılar ki bu, bireysel başvuru için öngörülen otuz gün kuralını anlamsız hâle getirir (Ümüt Demir, B. No: 2012/1000, 18/9/2014, § 31).Kaldı ki başvurucu bu paragrafta bahsi geçen iddiasını başvuruya konu ceza soruşturmasında da dile getirmemiştir. Bu sebeple başvurucunun başvuru formunda dile getirmeyip de Bakanlık görüşüne karşı beyanlarında ortaya attığı iddialar hakkında herhangi bir değerlendirme yapılmayacaktır.

54. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak “Kişinin dokumulmazlığı, maddî ve manevi varlığı" kenar başlıklı 17. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
“Herkes, yaşama .. hakkana sahiptir."
55. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, .. kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır."
2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
56. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia, aşağıda açıklanan nedenlerle her hâlükârda kabul edilemez olduğundan Bakanlık görüşünde dile getirilen tam yargı davasıaçılmaması nedeniyle ihlal iddiası ile ilgili olarak hukuk sisteminde mevcut hukuki yolların başvuru öncesinde tüketilmediğine yönelik iddia hakkında değerlendirme yapılmasına gerek görülmemiştir.

57. Başvurucunun ihlal iddialarının değerlendirilmesine geçmeden önce Anayasa Mahkemesinin konuyla ilgili genel ilkelerinin ortaya konulması gerekmektedir.
58. Yaşam hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 17. maddesi, devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen Anayasa'nın 5.maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devlete birtakım negatif ve pozitif yükümlülükler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B.No: 2012/752, 17/9/2013, § 50).

59. Anılan pozitif yükümlülükler kapsamında devlet, yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi altındadır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51). Bu ödev kapsamında devlet;

i. Yaşam hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı caydırıcı ve koruyucu yasal ve idari çerçeve oluşturmalı (Îpek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595, 21/4/2016, §149),
ii. Bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunun kamu makamlanınca bilindiği ya da bilinmesi gerektiği durumlarda, görevlileri aracılığıyla makul ölçüler çerçevesinde ve bu tehlikenin gerçekleşmesini önleyebilecek şekilde önlemler almalıdır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53).
60. Sözü edilen koruma yükümlülüğü, kırılgan ve korumasız bir konumda bulunan mahpuslar yönünden de geçerlidir. Bu nedenle ceza infaz kurumu yetkilileri, kontrolleri altındaki bir kişinin kendini öldürmesi konusunda gerçek bir risk olduğunu bildikleri ya da bilmeleri gereken durumlarda söz konusu riski ortadan kaldırmak için makul ölçüler çerçevesinde ve sahip oldukları yetkiler kapsamında almaları gereken tedbirleri almalıdır (Mehmet Kaya ve diğerleri, B. No: 2013/6979, 20/5/2015, § 72). Bu çerçevede -kişi özgürlüğüne aşırı bir sınırlama getirmemek kaydıyla- gerektiğinde intihara meyilli mahpusun tedavisi, bu kişinin en uygun yerde tutulması ve/veya intihar eylemlerinde kullanılabilecek eşyaya el koyulması gibi tedbirlere başvurulabilir (Mehmet Kaya ve diğerleri,§ 73). Bir mahpus açısından daba sıkı tedbirlerin gerekip gerekmediği ve bunların uygulanmasının makul olup olmadığı, kuşkusuz başvuru konusu yapılan ber bir somut olayın koşullarına göre değişir (Mehmet Kaya ve diğerleri, § 74).

61. Bununla birlikte õzellikle insan davranışlarının öngörülemezliği ve öncelikler ile kaynakların değerlendirilmesi suretiyle yapılacak işlem veya yürütülecek faaliyet tercihi dikkate alınarak anılan yükümlülüğün kamu makamları üzerinde aşırı yük oluşturaçak şekilde yorumlanmaması gerekir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53).

6. Devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ilişkin yönü (usul yükümlülüğü) ise doğal olmayan her ölüm olayımın tüm yönleriyle ortaya konulmasına, sorumlu kişilerin belirlenmesine ve gerektiğinde bu kişilerin cezalandırılmasına imkân tanıyan bağımsız bir soruşturma yürütülmesini gerektirir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 54; Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, § 94).
63. Anayasa Mahkemesinin yaşam hakkının usul boyutu konusunda benimsediği genel ilkelere göre şüpheli bir ölüm olayı hakkında yürütülen ceza soruşturmasının etkililiği için;
- Soruşturma makamlarının olaydan haberdar olur olmaz, resen harekete geçerek ölüm olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 57),
- Soruşturma sürecinin kamu denetimine açık olması ve meşru menfaatlerini korumak için ölen kişinin yakınlarının soruşturma sürecine gerekli olduğu ölçüde katılabilmeleri (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 58),
- Soruşturmanın makul bir özen ve süratle yürütülmesi (Salih Akkuş, B. No:2012/1017, 18/9/2013, § 30),
- Soruşturma makamlarınca olayın sebebinin objektif analizinin yapılması ve soruşturma sonucunda alınan kararın elde edilen tüm bulguların kapsamlı, nesnel ve tarafsız bir analizine dayalı olması (Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014,§ 99) gerekir.


64. Anılan ilkeler ışığında somut olaya bakıldığında başvurucunun soruşturma makamlarının C.A.nın intihar sonucu öldüğüne ilişkin tespitine karşı çıkmadığı (bkz. §§48,50) görülmüştür. Bu durumda başvuruda yaşam hakkının maddi boyutu kapsamında incelenmesi gereken ilk busus, Ceza İnfaz Kurumu yetkilerinin başvurucunun oğlunun kendini öldürmesi konusunda gerçek bir risk olduğunu bilip bilmedikleri ya da bilmelerinin gerekip gerekmediğidir. Yapılacak incelemede yetkililerin söz konusu riski bildikleri ya da bilmelerinin gerektiğisonucuna ulaşılırsa anılan riskin ortadan kaldırılması için yetkilerin makul ölçüler çerçevesinde ve sahip oldukları yetkiler kapsamında almaları gereken tedbirleri alıp almadikları değerlendirilmelidir.

65. Ceza İnfaz Kurumu yetkililerince düzenlenen oda yerleşimi acil risk ihtiyaçraporunda C.A.nın genel sağlık durumunun iyi olmadığına ve bilinç sorunu söz konusu olabileceği için acil doktor muayenesi gerektiğine ilişkin değerlendirmeye yer verilmiş;kurum kabul görüşme raporunda da C.A.da şaşkınlık, kafasını tutamama, dengesizlik,gözlerinin kapanması ve uykulu hâl gibi durumların gözlendiği ifade edilmiştir (bkz.§§ 10,11). Ayrıca C.A.nın ölümü nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasında ifadelerine başvurulan ve C.A. ile aynı koğuşta kalan A.P., F.N. ve İ.E., C.A.nın çöpleri dağıtmak, yatağının pamuklarını çıkarmak, gerçekle ilgisiz veya kendi kendine konuşmak ve öpücük atmak gibi anormal davranışlar sergilediğini beyan etmiş;infaz koruma memurlar M.K. ve B.G. de C.A.nın psikolojik açıdan sorunlu veya akli yönden dengesiz olduğuna ilişkin düşüncelerini belirtmiştir (bkz. § 17).

66. Öte vandan -F.N. Başśavcılıkta verdiği ifadesinde ayrıntıya girmeden A.P.nin C.A.nın kendisine zarar vermesini engellediğini ifade etse de- C.A. hiçbir şekilde kendine zarar vermemiştir. Nítekim ölü muayenesi ve otopsi işlemleri sırasında cesette yeni oluşmuşherhangi bir yara izi tespit edilmemiş, C.A. ile aynı koğuşta kalan A.P. ile I.E. de C.A.nın kendine zarar verdiğine ve bu durumdan yetkililerin haberdar olduğuna ilişkin beyanda bulunmamıştır. Bundan başka oda yerleşimi acil risk ihtiyaç raporunda C.A.nın çevresine ve kendisine zarar verme riskinin düşük olduğu belirtilmiştir. Bu sebeple başvurucunun oğlunun, intihar etmesine neden olabilecek ruhsal bir rahatsızlıktan muzdarip olduğuna ve bunun Ceza İnfaz Kurumu yetkililerince bilindiğine dair bir iddianın da bulunmadığı dikkate alınarak, C.A.nın gösterdiğianormal davranışların C.A.nın intihar edeceğinin habercisi olduğunun söylenemeyeceği değerlendirilmiştir.

67. Anayasa Mahkemesi şüphesiz oda yerleşimi acil risk ihtiyaç raporu ile kurum kabul görüşme raporundaki tespitlere rağmen C.A.nın bir hekim tarafından muayene edilmediği ve otopsi raporu dikkate alındığında intiharından önce uyarıcı ve/veya uyuşturucu maddelerin etkisi altında olduğunun farkındadır. Gelgelelim başvuru evrakına göre Ceza Infaz Kurumu yetkilileri C.A.nın normal olmayan davranışlarının almış olduğu uyarıcıve/veya uyuşturucu maddelerin etkisinden kaynaklandığı konusunda bilgi sahibi değillerdir ve C.A.nin ölümü aldığı uyarıcı ve/veya uyuşturucu maddelerden ileri gelmemiştir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesi bir hekim tarafindan muayene edilseydi C.A.nın intihar edip etmeyeceği konusunda fikir yürütmenin kurgu olacağı, Ceza İnfaz Kurumu yetkililerinin Ceza İnfaz Kurumunda tutulduğu yaklaşık 25 saatlik sürede kendisine zarar verici bir davranışta bulunmayan C.A.nın intihar edeceği konusunda gerçek bir risk olduğunu bildiklerinin veya bilmelerinin gerektiğinin söylenemeyeceği, bundan dolayı ayakkabısı ile bağcığına el koymak da dâhil olmak üzere C.A.nın yaşamının korunması için özel õnlemlere başvurmadıkları gerekçesiyle Ceza İnfaz Kurumu yetkililerine kusur atfedilemeyeceği 

kanaatindedir. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun oğlunun ölümü ne kadar üzüntü verici de olsa yaşam hakkının maddi boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddia açıkça dayanaktan yoksundur.

68. Yaşam hakkınin usul boyutuyla ilgili değerlendirmelere gelince başvurucunun yakınının ölümünden haberdar olan Başsavcılık ölüm olayı hakkında derhâl bir ceza soruşturmasi başlatmiştir. Yapilan ölümuayenesi ve otopsi işlemleri, ölümün ası sonucu meydana geldiğini ortaya koymuştur. Ayrıca sözü edilen ve oldukça makul bir sürede tamamlanan soruşturma kapsamında ölüm olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek şu işlemler yapılmıştır:
- Ölüm olayının vuku bulduğu koğuş incelenmiştir.
- Başvurucunun iddiasının aksine başvurucunun oğlu ile aym koğuşta kalan mahpuslar Başsavcılıkça dinlenmiştir (bkz.§ 17).

- Ceza İnfaz Kurumu İkinci Müdürü İ.B. ile İnfaz Koruma Başmemuru/memurları L.T., M.K. ve B.G.nín ifadelerine başvurulmuştur.
- Başvurucunun oğlunun ölümü nedeniyle Ceza İnfaz Kurumu idaresince yürütülen disiplin soruşturmasımın bir örneği celbedilmiştir.

69. Başvurucu şüphelilerin ifadesinin alınmasına, kamera kayıtlarının getirtilmesine ve tanık beyanlarının ahınmasına ilişkin taleplerinin Başsavcılıkça karşılanmadığını, Ceza İnfaz Kurumundaki kameralara ait kayıtların tamamının incelenmediğini ve Başsavcılığın söz konusu kayıtlan getirtip çözümünü yaptırmadığını iddia etmiştir låkin otopsi raporu ile ceza soruşturması kapsamında ifadesine başvurulan kişilerin başvurucunun oğlunun davranışlarına ve olayın nasıl meydana geldiğine ilişkin beyanları dikkate alındığında kamera kayıtlarının tamamının incelenmemesi ve/veya kamera kayıtlarının Başsavcılıkça incelenmemesi soruşturmanın etkililiğine zarar vermemiştir. Ölüm olayını çevreleyen koşulların tespiti ve varsa sorumluların tespitine engel olmadığı sürece Anayasa'nın 17. maddesi gereğince yürütülecek soruşturmalarda soruşturma makamlarının olayın gelişimine ve delillerin elde edilmesine ilişkin olarak ölen kişinin yakınlarının her türlü iddialarını ve taleplerini karşılama zorunluluğu bulunmadığı akılda tutulmalıdır (Yavuz Durmuş ve diğerleri, B. No: 2013/6574,16/12/2015, § 62; Mahpulah Özarslan, B. No: 2016/12544, 15/9/2020, § 62),
70. Başvurucu, Ceza İnfaz Kurumunda meydana gelen ölüm olayıyla ilgili soruşturmada delillerin Ceza İnfaz Kurumu görevlilerince elde edilmesinin hukuka aykırıolduğunu ve infaz koruma memurlarıyla ilgili soruşturmada daha ziyade şüpheli infaz koruma memurları hakkında yürütülmüş disiplin soruşturmasının dikkate alındığını belirterek dolaylı da olsa soruşturmanın bağımsız olmadığını ve Başsavcılığın verdiği kararın soruşturmada toplanan delillerin nesnel ve tarafsız bir analize dayanmadığını öne sürmüştür.
71. Kamu görevlilerinin karıştığı ileri sürülen ölüm veya kötü muamelelerle ilgili soruşturmalarda olayın şüphelileri tarafindan düzenlenen tutanakların doğruluklarıaraştırılmaksızın ve başkaca bir delil ile de desteklenmeksizin tek başına hükme esas alınmasının tarafsız ve bağımsız soruşturma ilkelerine aykırılık teşkil edebileceği açıktır (Süleyman Göksel Yerdut [GK], B. No: 2014/788, 16/11/2017, § 61) ama başvuruya konu soruşturmada esasa etkili tüm işlemler (ölü muayenesi ve otopsi işlemleri, olay yeri incelemesi, tanık ifadelerinin alınması) Başsavcılıkça yapılmış ve iddia edildiği gibi sadece 

Ceza İnfaz Kurumu yetkililerince düzenlenen tutanak ile disiplin soruşturması kapsamında verilen ifadelerle yetinilmemiştir (bkz.§ 26). Başvurucu, infaz koruma memurlarıyla ilgili soruşturmanın oğlunun ölümü hakkında yürütülen soruşturmadan ayrıldığını ve ayırma kararından önce Başsavcılığın Í.B., L.T., M.K., B.G., A.P., I.E. ve F.N.yi tanık olarak dinlediğini gözden kaçırmıştır (bkz. § 17). Bu nedenle soruşturmanın bağımsızlığından ve/veya tarafsızlığından şüphe edilmesini gerektirecek herhangi bir neden bulunmamaktadır.
7. Başvurucu, infaz koruma memurlarının ifadelerinin tanık sıfatıyla alınmasından yakınmiştır ancak bu durum başvurucunun oğlunun ası sonucu ölmesinden ve soruşturma kapsamında anılan kişilerin suç teşkil eden eylemlerinin tespit edilememesinden ileri gelmiştir. Unutulmaması gerekir ki Anayasa'nın 17. maddesi, etkili soruşturma yükümlülüğüne ait gerekliliklerin yerine getirilmesine karşın kişilerin Anayasa ile güvence altına alınan haklarının ihlal edilebileceği veya ihlal edilmesi gerektiği şeklinde yorumlanamaz.

73.Son olarak ifade etmek gerekir ki başvurucu, ceza soruşturmasına yeterli ölçüde katılabilmiştir. O hâlde yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğineilişkin iddia da açıkça dayanaktan yoksundur.

74. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine ilişkin iddianın diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
Selahaddin MENTE$ bu görüşe katılmamıştır.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 20/10/2021tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2018/7436Karar Tarihi : 20/10/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Anayasa Mahkemesi 1. Bölüm 2018/7436 esas sayılı dosyada çoğunluk başvurucunun yaşam hakkını maddive usul boyutlarının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.Aşağıda açıkladığım sebeplerle kabul edilebilirlik yönünden bu karara katılmadım.
2.Olay ve olgular mahkememizin gerekçeli kararında ayrıntılı olarak özetlenmiştir.
3. Başvurucunun oğlu C.A bilişim sistemlerini kullanılması suretiyle dolandırıcıhık iddiasıyla ceza soruşturması kapsaminda tutuklanmış, 14.10.2016 tarihinde Maltepe Ceza İnfaz Kurumuna götürülmüştür.

4. Oda yerleşim acil risk ihtiyaç raporunda, C.A'nın genel sağhk durumunun iyi olmadığı ve bilinç sorunu söz konusu olabileceği için acil doktor muayenesine ilişkin değerlendirmelere yer verildiği anlaşılmıştır.

5. Kurum kabul görüşme raporunda C.A'da şaşkınlık, kafasını tutamama dengesizlik, gözlerinin kapanması ve uykulu hâl gibi durumların mevcut olduğu belirlenmiştir.

6. 15.10.2016 günü saat 16.38 sıralarında C-1 koğuşundaki tutuklunun koğuşkapısına vurması üzerine koğuşta, C.A'nın koğuşun ortak yaşam alanında yerde yatar vaziyette görüldüğü, tutukludan öğrenilen bilgiye göre C.A'nın ayakkabı bağcığı ile ilk odada kendisini asmış vaziyette görülmesi üzerine bağcığı kestiği, idarenin olaydan haberdar edildiği 112 çağrı merkezine haber verildiği olay tutanağından anlaşılmıştır.
7. Ölüm olayından haberdar olunması üzerine İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsaveılığı'nca soruşturma başlatılmıştır.

. Başsavcıłıkça ölū muayenesi işłemieri yapıłmış yapıłan tespitier dosyaya konułmuştur. Cezaevi görevlileri ile koğuşta kalan bazı kişiler tanık olarak dinlenmiştir.
9. Başsavcılıkça C.A'nın infaz kurumuna girdiği ilk andan itibaren uyuşturucu maddenin etkisi altmda bułunduğu ruħ haliyle intihar ettiği ölüme bir başkasım karıştıġma dair bir delil tespit edilemediği gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.
10. Başvurucu 83. Maddede düzenlenen kasten öldürmenin ihmali davranışla işlenmesi suçuna işaret ederek soruşturmada sadece intihara yönlendirme veya yardım meselesi üzerinde durulduğunu, Ceza Infaz Kurumu personeli hakkında ihmalsuretiyle ölüme sebep olma yönünden değerlendirme yapıłmadığını, infaz kurumu görevlileri hakkında gōrevi kötüye kullanma suçundan dolayı ayırma kararı verilmesinin hatalı olduğunu belirterek karara itiraz etmiştir.

11. İstanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hakimliği kararda usule, yasaya ve oluşa aykırıbir yan bulunmadığı gerekçesiyle başvurucunun itirazını reddetmiştir.

12. Bu olay nedeniyle Başsavcılıkça disiplin işlemleri yürütülmüş hakkında disiplin işlemi yürütülen şahıslara ceza verilmesine yer olmadığına dair karar verilmiştir.
13. Anayasa Mabkemesi olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesiyle bağlı olup olmadığı olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.(Tahir Canan, No: 2012/969, 18/9/2013, 16).

14. Başvurucunun oğlu C.A'nin cezaevinde ölmesi nedeniyle cezaevi görevlilerini intihar eylemiyle ilgili ihmali davranışlar üzerinde durulmadığı kamu makamlarının olaydaki görev ve sorumlulukları ilgili gerekli araştırmalarının yapılmadığını ileri sürmüşlerdir.
15. Cumhuriyet başsavcılığı yürütülendisiplin soruşturması sonucu verilen ceza verilmesine yer olmadığına ve kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlarında başvurucu tarafindan ileri sürülen deliller tam araştırılmamıştır. Oda yerleşim acil risk ihtiyaç raporunda acil doktor muayenesine ihtiyaç duyulduğunun tespit edilmesi ve raporlanmasına rağmen C.A'nın bir doktorla görüştürülmediği belirlenmiştir. Kurum görüşme raporundaki gözlemlere rağmen şahsın kendisine zarar vermesine önlemek amacıyla herhangi bir önlem ve tedbir alınmamıştır. Bu tespitler ışığında uyuşmazlığın çözümü için esaslı olan iddiaların başsavcılık ve derece mahkemelerince Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiğiözen ve derinlikte incelenmemesi nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığının korunması hakkının ihlal edildiği düşüncesindeyim. Bu gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.
Üye Selahaddin MENTE$