Türkiye Cumhuriyeti Adına 10 Şubat 2020 Tarihinde İmzalanan Ekli Türkiye İçin Çevre ve İklim Eylemi Çok Yıllı Eylem Programına Ait Finansman Anlaşmasına 3 No’lu Değişikliğin İlişik Notalarla Birlikte Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 2277)
MİLLETLERARASI ANDLAŞMA | 2020-03-20

20 Mart 2020 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31074 (Mükerrer)
MİLLETLERARASI ANDLAŞMA 
Karar Sayısı: 2277
Türkiye Cumhuriyeti adına 10 Şubat 2020 tarihinde imzalanan ekli Türkiye İçin Çevre ve İklim Eylemi Çok Yıllı Eylem Programına Ait Finansman Anlaşmasına 3 No'lu Değişikliğin ilişik Notalarla birlikte onaylanmasına, 244 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile 9 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2 nci ve 3 üncü maddeleri gereğince karar verilmiştir.
20 Mart 2020
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

FİNANSMAN ANLAŞMASI'NA 3 NO'LU DEĞİŞİKLİK 
En son 2 Temmuz 2019 tarihinde üzerinde değişiklik yapıldığı şekliyle bundan sonra "Finansman Anlaşmasi" olarak anılacak olan Avrupa Komisyonu ile Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti arasında ilk olarak 26 Nisan 2016 tarihinde akdedilen 
TÜRKİYE İÇİN ÇEVRE VE İKLİM EYLEMİ ÇOK YILLI EYLEM PROGRAMININ 
ÖZEL KOŞULLARI 
Bir tarafta,
bundan sonra "Birlik" olarak anılacak olan Avrupa Birliği adına hareket eden ve bundan sonra "Komisyon" olarak anılacak olan Avrupa Komisyonu ile 
diğer tarafta,
Dışişleri Bakanlığı tarafindan temsil edilen, bundan sonra "IPA II Yararlanıcısı" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti Hükûmeti 

Aşağıdaki gerekçelerle:
(1)20 Kasım 2019 tarihinde Komisyon, Türkiye için Çok Yıllı Çevre ve İklim Eylemi Eylem Programına 2019 yılıi mali tahsisatının yapılması için C(2019)8469 sayılı Komisyon Kararı'nı kabul etmiştir;
(2)Bu nedenle, yukarıda sözü edilen tahsisatı dâhil etmek ve çok yıllı aksiyon programınıuzatmak üzere Finansman Anlaşması'nda değişiklik yapılması gereklidir;
Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmıştır:
Madde 1
1. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 1(1) maddesi yerine aşağıdaki madde.getirilmiştir:
"Birlik, 2014-2019 dönemi için aşağıdaki Programı finanse etmeyi; IPA II yararlanıcısı ise finansmanıalmayı kabul eder:
Türkiye için Çok Yıllı Çevre ve İklim Eylemi Eylem Programı2014/031-878

Bu program, aşağıda yer alan temel tasarruf kapsamında Birlik bütçesinden finanse edilir: Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA II)1".

2. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 1(2) maddesi yerine aşağıdaki madde getirilmiştir:
"Bu Programın toplam tahmini maliyeti 391.089.115 EUR'dir ve bu Program için azami Birlik katkısı332.430.000 EUR olarak belirlenmiştir.

Birlik katkısı Ek I uyarınca yıllık taahhütlere ayrılır. Bu Finansman Anlaşması'ndaki hiçbir husus, AB bütçesinin kabulüyle birlikte onaylanmamış krediler bakımından Birlik'in mali taahhüdü olarak yorumlanamaz. Komisyon, Ek I'de belirtilen her bir yıllık mali taahhüdün kabulü konusunda IPA ⅡI yararlanıcısını yazılı olarak bilgilendirir.

Bu Program, hem IPA ⅡI yararlanıcısının hem de Birlik'in mali katkıda bulunmasını gerektirir.İlgili mali katkıların dökümü Ek I'de verilmiştir".

3. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 2(2) maddesi yerine aşağıdaki madde getirilmiştir:
"Ek II'nin (Genel Koşullar) 13(1) maddesinde tanımlanan uygunluk süresi, bu Finansman Anlaşması'nın yürürlüğe girdiği tarihte başlar ve 31 Aralık 2025 tarihinde sona erer".
4.3(b) maddesi yerine aşağıdaki madde getirilmiştir:
"IPA II yararlanicisı adına 
Ulusal IPA Koordinatörü

Dışişleri Bakanlığı

Avrupa Birliği Başkanlığı

Mustafa Kemal Mah. 2082 Cad. No:5 06530 Bilkent 
Çankaya / ANKARA, Türkiye 
e-posta:[EMAIL] 

5. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 6(1)(b) maddesi kapsamında, Ek I, yerine bu Değişiklik'e eklenen Ek I getirilmiştir.

6. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 6(1)(c) maddesi kapsamında, EkIA:Sektör -Operasyonel Programı yerine bu Değişiklik'e eklenen Ek IA getirilmiştir.
1 Katılım Öncesi Yardım Aracı'nı (IPA II) tesis eden 11 Mart 2014 tarihli ve (AB) 231/2014 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğü(ABRG L 77, 15.3.2014, s. 11).


7. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 6(1)(k) maddesi kapsamında ve Finansman Anlaşması'nın Ek IX'unda, Ek IX'un başlığı yerine aşağıdaki başlık getirilmiştir: "Ek IX:Çevre ve İklim Eylemine İlişkin 2014-2019 Çok Yıllı Eylem Programı Hakkında IPA II Finansman Anlaşması'nın Koşulları".

Madde 2
Bu Değişiklik, Finansman Anlaşması'nın ayrılmaz bir parçasıdır ve Komisyonun, IPA II yararlanıcısından Değişiklik‘in yürürlüğe girmesi için gerekli olan iç usullerin IPA ⅡI yararlanıcısıtarafından tamamlandığını onaylayan bir bildirim aldığı tarihte yürürlüğe girer. Komisyon, IPA II yararlanıcısını, bildirimi aldığı tarih ile ilgili bilgilendirir.

Madde 3
Finansman Anlaşması'nın diğer hiçbir hüküm ve şartında değişiklik yapılmamıştır.
Finansman Anlaşması'nda yapılan bu Değişiklik, biri Komisyona diğeri IPA II yararlanıcısına verilmek üzere İngilizce ilinde iki nüsha halinde hazırlanmıştır.

IPA II yararlanıcısı adına:
Komisyon adına:
Sayın Büyükelçi Faruk Kaymakcı
Ulusal IPA Koordinatörü
Avrupa Birliği Başkanı ve Dışişleri Bakan Yardımcısı
Türkiye Cumhuriyeti 
Ankara, ...2020
Sayın Myriam Ferran Direktör 
Komşuluk Politikası ve Genişleme Müzakereleri Genel Müdürlüğü
Başkanlık A  Strateji ve Türkiye 
Brüksel,..2019

EKI 
Çok Yıllı Çalışma Programı

Bu doküman, Mali Tüzük'ün (AB, Euratom)2018/1046 sayılı Tüzük) 110(2)
maddesi açısından çok yıllı çalışma programıı tesis eder.

1TANIMLama 
Yararlanıcı: Temel tasarruf: Toplam maliyet AB Katkısı
Türkiye: Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA II) 391.089.115 EUR 332.430.000 EUR, bu tutardan:

Yararlanıcı: CRIS/ABAC taahhüt referanslari, AB Katkısı ve bütçe kalemleri
Türkiye: 2014/031-878 32.860.000 EUR / 22.02 03 02 2015 2014/031-878 64.390.000 EUR / 22.02 03 02 2016 2014/031-878 84.640.000 EUR / 22.[KART_NO]/031-878 84.640.000 EUR / 22.02 03 02 2018 2014/031-878 49.000.000 EUR / 22.02 03 02 2019 2014/031-878 16.900.000 EUR / 22.02 03 02

Yararlanıcı: Yönetim usulü/Tevdi Edilen Makamlar
Türkiye: Türkiye ile dolaylı yönetim: Programın uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır (ÇşB). Yetki verilen kuruluş tarafından dolaylı yönetim:

Yararlanıcı: Her bir bütçe taahhüdünün
Türkiye: Eylem 3: Eylem 3'ün Sürdürülebilir Şehir Planlama ve Yönetim Sistemleriyle ilgili kısmı için Dünya Bankası 2014 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2019 9tarihine kadar

harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2015 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2020 tarihine kadar harcanmalıdır.

harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2016 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2021 tarihine kadar harcanmalıdır. 2017 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2022 tarihine kadar

harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: harcanmalıdır. 2018 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2023 tarihine kadar

harcanmalıdır.: harcanmalıdır.

harcanmalıdır.: 2019 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2024 tarihine kadar harcanmalıdır.
2EYLEM PROGRAMININ AÇIKLAMASI 
2.1 BU EYLEM PROGRAMI KAPSAMINDA SEÇİLEN SEKTÖRLER 
•Bu program kapsamında belirli sektörlerin seçilmesinin ardındaki gerekçe:
Bu Sektör Operasyonel Programı (SOP), AB üyeliği yükümlülüklerini üstlenebilmek için ulusal mevzuatını AB mevzuatıyla uyumlaştırma sürecine yoğun bir şekilde devam etmesi gereken Türkiye'nin sosyoekonomik durumunun ayrıntılı bir analizini temel almaktadır. Çevre ve İklim Değişikliği ile (Fasıl 271) ilgili alanlarda uyumlaştırma, çevre politikalarının tasarlanmasi, uygulanması ve izlenmesine yönelik önemli oranda yatırım yapılmasını ve kurumsal kapasite geliştirilmesini ve birkaç sektörde gerçekleştirilecek eylemler yoluyla düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin artırılmasınıgerektireceğinden, bu alanlarda özel çaba sarf edilmesine ihtiyaç duyulacaktır.
Bu bağlamda, daha temiz bir çevre elde etmek, iklim değişikliğiyle mücadele ve AB'nin yüksek standartlarını karşılamak zaman alacaktır. Yaşanabilir bir çevre yaratma ve ülkenin sosyal ve ekonomik koşullarını dikkate almak amacıyla, AB çevre ve iklim müktesebatımın uygulanması için kapsamlı çalışmalar yapılması gerekmektedir.
'Ulusal, Bölgesel ve Yerel Düzeyde Gerekli İdari Kapasitenin ve 27. Fasıl'daki Çevre Müktesebatı Açılış Kriterlerinin Uygulanması İçin Gerekli Mali Kaynakların Oluşturulmasına Yönelik Türkiye Cumhuriyeti Planı' başlıklı Strateji Belgesi'nde (Eylül 2009) yer alan maliyetler ve öngörülen finansman kaynaklari, AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UÇES) temel alınarak oluşturulmuştur. 2016 yılında güncellenmiş olan UÇES (2007-2023)'te, en yüksek miktarda yatirım gerektiren AB Direktiflerinin su yönetimi ve atık yönetimiyle ilgili Direktifler olduğu belirtilmektedir: 2007 ile 2023yılları arasındaki çevre yatırımlarının sektörel dağılımı, (atık su dâhil olmak üzere) su sektörü için 34 milyar EUR, atık sektörü için de 10 milyar EURolarak tahmin edilmektedir.

En son (2016) verilere göre, su ve atık alanlarıyla ilgili temel çevresel istatistikler aşağıdaki gibidir:
Belediye nüfusunun %98'ine su tedarik sistemi ile hizmet verilmektedir. 436belediyedeki içme suyu arıtma tesisleri, Türkiye'nin toplam belediye nüfusunun %59'una hizmet vermektedir.

1 "Müzakere Tutum Belgesi" hazırlanmış ve onaylanmış ve fasıl 21 Aralık 2009 tarihinde katılım müzakerelerine açılmıştır.


Belediye nüfusunun %90'i kanalizasyon sistemine bağlı olup ve %75'ine atik su arıtma tesisleri ile hizmet verilmektedir. Şu anda toplamda 881 atık su aritma tesisi,farklı aritma seviyelerinde faaliyet halindedir.

2016'da, toplam nüfusun %93'ü 134 sıhhi katı atık depolama sahasi, 6 çöp yakma tesisi ve 7 kompostlama tesisi aracılığıyla atık yönetimi hizmetlerinden yararlanmaktadır. Ayrıca, 35 ortak yakma tesisi ve 1558 atık geri dönüşüm tesisi · bulunmaktadır.

Bu öncelikli sektörler dışında, ülkeyi başka riskler de beklemektedir. Ekonomik büyüme büyük oranda (temel olarak ithal edilen) enerjiye ve doğal kaynakların tüketimine bağlıdır. Bu durum da sera gazı emisyonlarının artmasına ve çevrenin daha fazla bozulmasına neden olmaktadır. Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda, kentsel/yerel seviyedekiler dâhil olmak üzere, sera gazı emisyonunun azaltılmasına yönelik faaliyetler tanımlanmaktadır.

Seller, yangınlar ve toprak kaymaları gibi birçok doğal afet, iklim değişikliğinin bir sonucu olarak yaşanmakta; bu durum, hem ekonomik hem de sosyal sorunlara yol açmaktadır. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelinin İkinci Değerlendirme Raporu'nda, ekolojik, ekonomik ve toplumsal sorunlara yol açan iklim değişikliğine bağlı olası doğal afetlerin, yakın gelecekte karşılaşılacak en ciddi problemler olacağı da vurgulanmaktadır.

Çevreye salınan kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer maddeler de, tehditler ve tehlikeler olarak kendisini göstermektedir. Endüstriyel faaliyetlerin geliştirilmesi, bu maddelerin kazara salınımı riskini arttırmaktadır.

Önceki IPA döneminde, Çevre Operasyonel Programının (ÇOP) tematik yoğunlaşmasıesas olarak su ve atık üzerineyken ş, bu program ayrıca iklim değişikliğine de odaklanacaktır. Ayrıca, yararlanıcı ülkenin mevzuat ve kapasitesinde önemli iyileştirilmeler gerektiren AB çevre ve iklim müktesebatının dinamik doğası dikkate alındığında, bu ihtiyaçlara hitap eden özel faaliyetler desteklenecektir.
IPA II fonlarının etkisini en üst düzeye çıkarmak amacıyla, coğrafi bölge bazında bir yoğunlaşma önerilmektedir: öncelikli beş Güneydoğu bölgesi (kişi başına düşen gayri safi katma değer (GSKD) oranı ülke ortalamasının %75'inin altında olan), su alanındaki yatırımlara tahsis edilen bütçenin %10'unu alacaktır.

Revize edilen Türkiye İçin 2014-2020 Dönemi Endikatif Strateji Belgesi 'nde, 20182020 IPA II dönemi için, çevre sektörüne desteğin azaltılacağı ve temel olarak, su, atık ve iklim değişikliği için müktesebat bağlantılı kurumsal yapılanma faaliyetleri ile AB ile işbirliğinin kısa bir süre önce yenilendiği bir alan olan afet ve risk yönetimi faaliyetlerine desteğe odaklanılacağı ifade edilmektedir. 2018'den itibaren finansman;daha belirgin olarak çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim değişikliği ile afet ve risk yönetimi faaliyetlerine (fiziksel yatırım gerektirmeyen projeler) destek için müktesebat bağlantılıkurumsal yapılanma faaliyetlerine odaklanırken, 2014-2017 desteğinin odak noktası olan su, atık su ve katı atık için altyapı desteği kademeli olarak durdurulacaktır.
•  AB'nin, diğer donörlerin ve/veya IPA II yararlanıcısının ilgili sektörlerdeki geçmiş ve devam eden eylemlerine genel bakış:
Bu program, 2007-2013 IPA döneminde sektöre yönelik yardımlardan alınan dersler doğrultusunda ve bu derslerin sonucunda tasarlanmıştır. Önceki ÇOP altında, 39

çevresel altyapı projesi hazırlanmış ve Komisyona sunulmuştur. Uygulama döneminin sonuna itibariyle, 30 proje tamamlanmıştır. Saptanan ihtiyaçlar dikkate alındığında,çevresel altyapı stratejisinin temel önceliği, yerel makamların kapasitelerini artırmak,ulusal çerçeveyi güçlendirmek ve ulusal seviyedeki yatırım gerekliliklerine eş finansman sağlamak olacaktır.

Kurumsal seviyede, 2007-2013 döneminde ÇOP'un IPA finansmanının yönetiminden sorumlu akredite yapı olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, IPA II dönemi için de Sözleşme Makamı (SM) olarak görev yapacak ve ihaleye çıkma, sözleşme yönetimi, mali yönetim ve diğer ilgili işlevlerden doğan görevleri yerine getirecektir. Bu bağlamda, söz konusu Genel Müdürlüğün, IPA II döneminin müktesebat bağlantılı kurumsal yapılanma faaliyetlerinin Sözleşme Makamı olmak dâhil olmak üzere, artan bu yeni iş yükünü ele alabilmek için idari, teknik ve insan kaynakları kapasitesini artırmaya ihtiyaç duyaçağıaçıktır.

Çevre sektöründe 2002-2010 döneminde AB katılım öncesi yardımın performansınıdeğerlendirmek için gerçekleştirilen tematik değerlendirmenin² sonuçları Temmuz 2013'te sunulmuştur. Bu değerlendirmeden çıkarılan en önemli dersler aşağıda özetlenmektedir.

IPA II kapsamında, uzun vadeli stratejik program yaklaşımına dikkat edilmesi gerekmektedir.

Önceliklerin daha spesifik ve odaklanmış olması ve tüm olası reform ihtiyaçlarının listelenmesi yaklaşımından uzaklaşarak, yalnızca önümüzdeki yıllarda gerçekleşmesi olası olan somut destek projelerinin dahil edilmesi için çaba gösterilmelidir.
Programlama sırasında (devlet kurumları ve diğer ulusal paydaşlar arasındaki) sektör işbirliğini güçlendirme ihtiyacı duyulmaktadır.

Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi yapılarının idari kapasitesi, programların başarısı için kilit öneme sahiptir. "Kurumsal hafizanın" kaybedilmesi, projelerin etkisini ve sürdürülebilirliğini engelleyebilir. Bu nedenle kurumsal bilginin korunması ve güçlendirilmesi ihtiyacı mevcuttur.

Finansmanı yöneten ulusal ve yerel otoritelerde daha iyi tahmin yapma, satın alma planlama ve kurumsal kapasiteyi artırma yolları ile ihale dosyası hazırlama ve sözleşme yapma süreçlerindeki gecikmeler en aza indirilmelidir.
Bu tavsiyelerin büyük bir kısmı, programın hazırlanması sırasında Türk makamlarıyla yapılan görüşmelerde dikkate alınmıştır. Ayrıca, IPA II mali desteği, daha uzun vadeli,uyumlu ve sürdürülebilir bir strateji sağlayan, sahipliğin artmasına olanak veren,donörler arasında işbirliğini kolaylaştıran, çabaların tekrarlanmasını engelleyen ve etkinlik ve verimliliğin artmasını sağlayan bir sektör yaklaşımı çerçevesinde sağlanacaktır.

Çevre sektöründeki farklı kuruluşlar, Küresel Çevre Fonu (GEF) gibi çok taraflı fonlar ile iki taraflı fonlar ve Dünya Bankasi, Avrupa Yatırım Bankası grubu (AYB), Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (AİKB), Alman Kalkınma Bankası (KfW) gibi UluslararasıFinansal Kuruluşlarla (UFK) ve pek çok BM komiserlikleriyle faaliyetlerin uygulanmasında deneyimlidir.

2"Çevréye ilişkin Tematik Değerlendirme İçin Teknik Destek". Özel sözleşme ALTUN/TATEE/TR2010/0740.01-02/FWC/013

Kredi programları uygulayan Uluslararası Finansal Kuruluşlar, ülkede faaliyet halindedir. İlbank A.ş. belediye altyapı projelerinin finansmanında özel bir uzmanlığa sahip yerel bir yatırım ve kalkınma bankası olarak, UFK kredilerinin belediyelere kullandırılması açısından bir aracı olarak görev yapmakta ve uygulama süreci esnasında koordinasyon ve izleme işlevlerini üstlenmektedir. Banka, Türkiye'deki yerel idarelerin sürdürülebilir şehir altyapısı yatırımlarını desteklemek amacıyla diğer UFK'lerle ortaklıklar oluşturarak faaliyetlerini genişletmeyi planlamaktadır. Öte yandan, devlet garantisi aramayan UFK'ler belediye mali sektöründe faaliyet göstermekte ve doğrudan belediyelere kredi vermektedir.

Seçilen Sektörlerde öngörülen Eylemlerin Listesi:
Sektör/Eylem: Tevdi edilen makam ile
Dolaylı yönetim: IPA II yararlanıcısı ile

Sektör/Eylem: Çevre ve İklim Eylemi

Sektör/Eylem: Eylem 1 - Su

Sektör/Eylem: Eylem 2 - Atık

Sektör/Eylem: Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi
Dolaylı yönetim: 25.000.000 EUR

Sektör/Eylem: TOPLAM
Dolaylı yönetim: 25.000.000 EUR
2.2EYLEMLERİN AÇIKLAMASI VE UYGULANMASI 
Çevre ve İklim Eylemine ilişkin Türkiye Çok Yıllı Aksiyon Programı'na yönelik öngörülen yardım, ABİA'nın 215. maddesi uyarınca kabul edilen kısıtlayıcı tedbirlerle öngörülen koşullar ve usulleri izlemesi gerekmektedir³.


(1) Eylem, eylemin hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergelerinin açıklaması

Eylem ve hedeflerin açıklaması
Bu eylem, Türkiye'deki yüzey suları, yeraltı suları, deniz, kıyı ve geçiş sularının korunması, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde kullanımına bütünleşik bir yaklaşım yoluyla, suların iyi duruma ulaşmasına ve bunun muhafaza edilmesine odaklanmaktadır. Eylem, Çevre ve İklim Değişikliği Faslının kapanış kriterlerini,"Müzakere Pozisyon Belgesini" ve ulusal strateji belgelerini hesaba katarak, hem müktesebatla ilişkili fiziksel yatırım gerektirmeyen faaliyetler hem de entegre su projeleri için yatırımlarla ilgili fiziksel yatırım gerektiren faaliyetler dahil olmak üzere,su kalitesi ve su kaynaklarının yönetimini ele alacaktır.

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/8442/consolidated-list-sanctions en 

Eylemin hedefi: Suyla ilgili AB müktesebati, strateji ve politikalarıyla genel uyumu arttırmak ve entegre su yönetimi yoluyla Türkiye'deki sular için iyi su durumu elde etmek.

Faaliyet 1.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Çevre müktesebatına uyumun mevcut durumu dikkate alındığında, Program tarafindan desteklenmesi gereken alanların, nehir havzası yönetimi (Nehir Havza Yönetim Planlarının (NHYP) hazırlanması), taşkın ve kuraklık yönetimi ve iklim değişikliğine uyum planları ile sektörel su tahsisatı gibi endikatif temel müdahale alanları olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca, Su Çerçeve Direktifi (WFD) ve ilgili direktiflerin uygulanmasi, direktiflerin uyumlaştırılmasi, planların uygun şekilde hazırlanması ve sorunsuz bir şekilde uygulanmasını sağlayabilecek deneyimli personel ve uzman kuruluşların sağlanması gerekecektir.

İklim değişikliğinin etkileri incelenecek ve ulusal ve havza seviyesinde uyum tedbirleri oluşturulacaktır. Kamusal farkındalık, eğitim girişimleri ve yukarıda sözü edilen noktalarla ilgili diğer iletişim araçları da bu faaliyet altında finanse edilebilir.
Faaliyet 1.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Bu eylem; ulusal ve AB standartlarına göre içme suyu sağlanmasına, su tasarrufu yapılmasına ve alıcı su kaynaklarında kirlilik yükünün azaltılmasına katkı yapacak eylemlerin teşvik edilmesine, su tedarik sistemlerinin olası kirlenmelerine karşıkorunmasına ve kaynak verimliliği ve iklim değişikliğine direncin geliştirilmesine yardım edilmesine odaklanacaktır.

İklimi dikkate alan faaliyetler ve bunların yanında iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve uyum önlemlerine gerekli önem verilecektir.

IPA yardımı; mevcut içme suyu dağitım sistemlerinin inşaati, rehabilitasyonu ve modernize edilmesi ve bunun yanında yeterli su aritma tesislerinin kurulmasınıdestekleyecektir. Ayrıca kentsel atik su aritma tesislerinin rehabilitasyonu, kalitesinin yükseltilmesi ve inşası, kanalizasyon sistemlerinin rehabilitasyonu ve genişletilmesi ve yağmur suyu tesislerinin oluşturulması desteklenecektir.

Uygulanacak yatirımlar, önceden tanımlanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilecektir.

Beklenen sonuçlar:
 Mevzuatın geliştirilmesi ve su sektöründeki AB müktesebatının bileşenleri için kurumsal kapasitenin artırılması;
İçme suyu dağıtımı ve atık su arıtması için geliştirilmiş altyapı.
Eylem 1 için kilit performans göstergeleri:
Íçme suyu arıtma tesisi tarafından hizmet verilen belediye nüfusu;
İyileştirilmiş su dağıtım tesislerinden faydalanan belediye nüfusu;
Atık su aritma tesisi tarafindan hizmet verilen belediye nüfusu;
öSu sektöründe AB müktesebatına uyum düzeyi;
 Komisyon/Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu tarafindan onaylanan IPA proje başvuruiarının sayısı;
o İçme suyu arıtma tesislerinin sayısı;

o Su tedarik ağı tarafindan hizmet verilen belediyelerin sayısı;
o Atık su aritma tesislerinin sayısı;
İyileştirilmiş atık su toplama sistemlerinden yararlanan nüfus;
 AB müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen planlar ve politika belgelerinin sayısı;
Hazırlanan ve/veya güncellenen NHYPsayısı;
 AB müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya gözden geçirilen ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığına sunulan mevzuat sayisi.
(2) Varsayımlar ve koşullar 
Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına yeterli seviyede entegrasyonu;
 İç ve dış istişareler, planlar ve politika dokümanları hazırlandıktan ve/veya güncellendikten sonra mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi;
o Çevresel altyapının doğru bir şekilde işletilmesi için nihai yararlanıcıların gerekli kaynaklara sahip olması (ulusal bütçeden eş finansman mevcudiyeti);
o Faaliyetlerin tamamlanmasından sonra pozisyonlarında kalan (teknik ve yönetim seviyesindeki) personelin, faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkı yapabilmesi;
O Mevcut ve gelecek yatırımlara etki edebilecek önemli fiyat artışlarının (örneğin enflasyon) veya ekonomik krizlerin olmaması;
İlgili paydaşların faaliyetler bünyesindeki çalışmalara isteyerek aktif bir şekilde katılması;
o İhtiyaç duyulan verilere yeterli düzeyde erişim sağlanması;
o Proje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri;
Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkıda bulunabilecek nitelikli personelin görevlendirilmesi.
Yukarıda belirtilen gerekliliklere uyulmaması, bu program kapsamındaki fonların geri alınmasına ve/veya gelecekteki fonların yeniden tahsisine yol açabilir.
(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolaylı yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasına ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye'nin dolaylı yönetimi altında uygulanacaktır.

Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanicı ülke, özellikle, IPA II eylemlerinin hazırlanması, uygulanması, bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanmasında ortaya çıkan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasından sorumludur.


(4) Tedarik ve hibeler için coğrafi uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katılım için işletmelerin konumu açısından ve temel tasarrufta tesis edildiği ve ilgili sözleşme dokümanlarında belirtildiği şekilde satın alınan tedariklerin menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.
Komisyonun sorumlu yetkilendirme görevlisi, acil durumlarda veya ilgili ülkelerin piyasalarında ürünler ve hizmetlerin bulunmaması durumunda veya uygunluk kurallarının bu eylemin gerçekleştirilmesini imkânsız hale getireceği veya aşırı derece zorlaştıracağı usulen kanıtlanmış olan durumlarda coğrafi uygunluğu genişletebilir.

(1) Eylem, eylemin hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergelerinin açıklaması

Eylem ve hedeflerin açıklaması
Bu eylem, tespit edilen zayıf yönleri, başka bir ifadeyle, çok sayıda uygunsuz katı atık sahasının faaliyet göstermesinin yanı sıra sınırlı düzeyde atık toplanmasına yol açan yetersiz atık yönetimi uygulamalarını ele almaktadır. Eylem, Çevre Faslının kapanışkriterlerini, "Müzakere Pozisyon Belgesini" ve ulusal strateji belgelerini dikkate alarak,mevcut yasal çerçevede gerekli iyileştirmelerin yapılması ve finansal olarak sürdürülebilir ve iyi yönetilen organların tesis edilmesi suretiyle etkin ve gelişmiş bir entegre atık yönetim sisteminin teşvik edilmesine odaklanacaktır.
Hem kapasite geliştirme hem de yatırımlarla ilgili faaliyetler yürütülecektir.
Eylemin hedefi: Atıkla ilgili AB müktesebati, stratejileri ve politikalarıyla genel uyumu artirmak.

Faaliyet 2.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Çevre müktesebatının dinamik durumu dikkate alındığında, Atık Elektrik ve Elektronik Eşyalar (AEEE), Sirküler Ekonomi, sifir atık, yan ürünlerin yeniden kullanımı ve geri dönüşümü ile atik olma durumunun sonra ermesi gibi belirleyici temel müdahale alanlari, program tarafindan desteklenmesi gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir.Bu nedenle, söz konusu faaliyetler, etkin ve daha kaliteli bir hizmet sunumu sağlanmasına odaklanacaktır. Merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artırılması sağlanacaktır.

Faaliyet 2.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Bu eylem, bölgesel katı atık sahalarına ve katı atık sahalarında depolanacak atık miktarını azaltmak amacıyla atik toplama sürecinin en iyi seviyeye getirilmesine odaklanacaktır. Uygun müdahaleler şu şekildedir:
 Mevcut katı atık sahalarının genişletilmesi ve iyileştirilmesi, geri dönüşümün artirılması ve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi;
o Yeni sihhi katı atık depolama sahalarının inşa edilmesi,;

 Uygun olduğu hallerde, gaz geri dönüşüm ve kullanım sistemleri dâhil olmak üzere eski çöplüklerin kapatılması;
İklimi dikkate alan faaliyetlerin yanı sıra iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve uyum tedbirlerine gereken önem verilecektir. Bunun yanı sıra, Sektör Operasyonel Programı altında uygulanacak yatırımlar, önceden tanımlanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilecektir.

Beklenen Sonuçlar:
o Atık yönetiminde yer alan kuruluşların kapasitelerinin artırılması;
o Nüfusa, etkin, düşük maliyetli ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetlerinin sağlanması; atıkların ayrı toplanması ve kontrol edilmeyen katı atık sahalarında depolanan atık miktarının azaltılması dahil olmak üzere entegre atık yönetimi sistemlerinin iyileştirilmesi ve atık tesislerinin neden olduğu sera gazıemisyonlarının azaltılması

Eylem 2 için kilit performans göstergeleri:
o Belediye atık hizmetleri tarafindan hizmet verilen belediye nüfusu;
o Atık bertaraf ve geri dönüşüm tesislerinden faydalanan belediye nüfusu;
o Atık yönetimi sektöründe Avrupa müktesebatına uyum düzeyi;
o Komisyon/AB Delegasyonu tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayısi;
o AEEE ile uyumlu şekilde tesis edilen belediye atık toplama sistemlerinin sayısı;
o Kontrollü katı atık sahalarının sayısı;
o AB müktesebatı ile uyumlu olarak hazırlanan ve/veya güncellenen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan planların ve politika belgelerinin sayısı.
(2) Varsayımlar ve koşullar 
o Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektörel politikalara yeterli seviyede entegrasyonu;
 İç ve dış istişareler yapıldıktan, planlar ve politika belgeleri hazırlandıktan ve/veya güncellendikten sonra mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi;
o Nihai yararlanıcıların çevresel altyapıyı doğru bir şekilde kullanmak için gereken kaynaklara sahip olması (ulusal bütçeden eş finansman mevcudiyeti);
o Faaliyetlerin tamamlanmasından sonra pozisyonlarında kalan (teknik ve yönetim seviyesindeki) personelin, faaliyetler sirasında elde ettikleri elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkıda bulunabilmesi;
.. Mevcut ve gelecek yatırımlara etki edebilecek büyük çaplı fiyat artışlarının (örneğin enflasyon) veya ekonomik krizlerin yaşanmaması;
İlgili paydaşların faaliyetler kapsamındaki çalışmalara istekli ve aktif bir şekilde katılmaları;
İhtiyaç duyulan verilere yeterli düzeyde erişim sağlanması;
oProje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri;

Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkıda bulunabilecek nitelikli personelin görevlendirilmesi.
Yukarıda belirtilen gerekliliklerin yerine getirilememesi, bu program kapsamındaki fonların geri alınmasına ve/veya gelecekteki fonların yeniden tahsisine yol açabilir.
(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolayl yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasıa ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye'nin dolaylı yönetimi altında uygulanacaktır.

Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanıcı ülke, õzellikle, IPA II faaliyetlerinin hazırlanması, uygulanmasi,bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanmasında ortaya çıkan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasından sorumludur.

(4) Tedarik ve hibeler için coğrafi uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katılım için işletmelerin konumu açısından ve temel tasarrufta tesis edildiği ve ilgili sözleşme belgelerinde belirtildiği şekilde satın alınan malların menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.

Aciliyet arz eden hallerde; ürün ve hizmetlerin ilgili ülkelerin piyasalarında bulunmaması durumunda veya uygunluk kurallarının bu eylemin gerçekleştirilmesini imkânsız veya aşırı derece zor kıldığının usulen kanıtlandığı durumlarda, Komisyonun yetkilendirme görevlisi coğrafi uygunluğu genişletebilir.


(1) Eylem, eylemin hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergelerinin açıklaması

• Eylem ve hedeflerin açıklaması
Eylem özellikle; endüstriyel kirlilik ve risk yönetimi, kaynak verimliliği, kimyasallar,hava kalitesi, gürültü, doğa ve toprak koruma ile yatay mevzuatın yanı sıra iklim müktesebati (emisyon ticareti, izleme ve raporlama, ozon tabakasının korunması, florlu gazlar, yàkıt kalitesi, düşük karbon teknolojileri ve AB Uyum Stratejisi dahil olmak üzere diğerleri) ve sivil koruma hakkında AB mevzuatı ve politikalarını (ilgili stratejiler dahil olmak üzere) ele almaktadir. Bu eylem, çevre ve iklim müktesebaunın tüm alanlarının yani sıra sivil koruma ve afet risk yönetimiyle ilgili çevresel konularıkapsayacaktır.


Eylemin hedefi: AB'nin çevre ve iklim değişikliği müktesebatıyla uyumu geliştirmek ve Türkiye'de kaynakların verimli kullanıldığı iklim ve afet dirençli bir yeşil ekonomi oluşturulması için ilgili kuruluşların uygulama kapasitelerini artırmak.
Faaliyet 3.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Eylem 3'ün kapsadığı sektörlerle ilgili olarak, yönetmeliklerin hazırlanmasi, kapasite geliştirme ve farkındalık arttırma faaliyetleri IPA 2007-2013 döneminde ele alınmıştır.AB müktesebatının Türkiye'nin ulusal mevzuatına aktarılması dışında şu anki temel ihtiyaç, bunların ulusal ve yerel seviyelerde yetkin insan kaynakları ve kurumsal kaynaklar ile sorunsuz bir şekilde uygulanmasıdır.

Eylem, diğerlerinin yanı sıra, aşağıdaki alt sektörleri kapsayacaktır: endüstriyel kirlilik,kimyasallar, hava ve gürültü kirliliği, yatay mevzuat, kaynak verimliliği, doğayı koruma ve ekosistem hizmetleri (entegre deniz çevresinin korunması dahil), toprak kirliliği.
İklim değişikliğine ilişkin olarak, hem AB iklim müktesebatına uyuma hem de hayati önem taşıyan uyum kapasitesinin artırılmasına odaklanılacaktır. Ulusal İklim Değişikliği Uyum Stratejisinin, AB stratejisine uygun olarak güncellenmesi gerekmekte; stratejinin uygulanmasına yönelik olarak alternatif finansman mekanizmaları, belirlenmiş ve öncelikli yatırımlar ve kapasite geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesine ihtiyaçbulunmaktadır. Mevcut mevzuatın ve ulusal mekanizmaların, AB Emisyon Ticareti Direktifi ve AB iklim müktesebatının kalan kısmıyla uyumlaştırılması gerekmektedir.
Etkileri azaltma ve uyum faaliyetleri, politikaların tasarlanması, uygulanması ve izlenmesi ve düşük karbon ekonomisine geçişin sağlanması amacıyla kentsel, yerel ve ulusal düzeyde kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine odaklanacaktır. Özel sektörün katılımıyla birlikte eylem, zayıf ekonomik sektörlerin ve altyapıların iklim değişikliğine karşı direncini artırmayı amaçlayacaktır.

Afet yönetimi ve sivil koruma konusunda, faaliyetler, stratejik referans belgelerde (örn.Ulusal Afet Yönetimi Strateji Belgesi ve Ulusal Afet Müdahale Plani) belirtilen, ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların afet önleme, hazırlıklılık, etki azaltma, müdahale ve toparlanma kapasitelerinin iyileştirilmesini amaçlayacaktır.

AB sivil koruma politikalarına uyum sağlanması için Türkiye'nin AB ile işbirliğinin desteklenmesi açısından, afet ve risk yönetimi faaliyetleri büyük önem taşımaktadır.
Bu faaliyet altında, Sektör Operasyonel Programı ve ilgili eylemlerin uygulanması,izlenmesi ve değerlendirilmesi, güncellenmesi, ihale edilmesi ve görünürlüğü konusunda Sözleşme Makamı için kapasite geliştirme desteği finanse edilecektir.
Faaliyet 3.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Küçük ölçekli yatırımlar ve tedarikler gibi fiziksel altyapıların tesis edilmesini gerektiren faaliyetler kapsam altına alınacaktır. Kaynak verimliliği ve daha temiz üretim uygulamalarının teşvik edilmesi; etiketleme gibi piyasa tabanlı araçların artırılması ve yerel ve taban örgütlerin iklim değişikliği ve doğanın korunmasına ilişkin faaliyetlerinin desteklenmesi için hibe programları tesis edilecektir.

Beklenen Sonuçlar:
 AB müktesebatı ile uyumlu olarak, çevrenin korunmasının artırılması ve politik ve stratejik çerçeveler ile AB müktesebatının uygulamaya konulmasına yönelik uygulama planlarının genişletilmesi;

 İklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliğiyle mücadele konusunda iklim eylemlerinin geliştirilmesi.

Eylem 3 için kilit performans göstergeleri:
o AB'nin Çevre ve İklim Değişikliği müktesebatına uyum düzeyi 
o  AB müktesebatı ile uyumlu olarak hazırlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı

 AB müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısı

o Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda tanımlanan ve uygulanmış olan tedbirlerin sayısı

o AB'nin çevre ve iklim müktesebatı ile politikalarının etkili bir şekilde uygulanması ve çoğaltılması için geliştirilen çevre açısından uygun, teknik,finansal ve yönetişim mekanizmalarının sayısı

 Afet yönetimi ve risk azaltmayla ilgili tanımlanan tedbirlerin sayısı
(2) Varsayımlar ve koşullar 
Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına yeterli seviyede entegrasyonu,
 İç ve dış istişareler, hazırlanan ve/veya güncellenen planları ve politika dokümanlarını takiben mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi,
Çevre altyapısının doğru bir şekilde işletilmesi için nihai yararlanıcıların gerekli kaynaklara sahip olması (ülke bütçesinden eş finansman mevcudiyeti),
o Faaliyetlerin tamamlanmasından sonra görevlerinde kalan (teknik ve yönetim seviyesindeki) personelin, faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkıda bulunabilmesi,
o Mevcut ve gelecek yatırımlara etki edebilecek önemli fiyat artışlarının (örn.enflasyon) veya ekonomik krizlerin olmaması,
o İlgili paydaşların, faaliyetler kapsamındaki çalışmalara isteyerek aktif bir şekilde katılması,
o İhtiyaç duyulan verilere yeterli düzeyde erişim sağlanması,
Proje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri,
Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkıda bulunabilecek nitelikli personelin görevlendirilmesi. Yukarıda belirtilen gerekliliklere uyulmaması, bu program kapsamındaki fonların geri alınmasına ve/veya gelecekteki fonların yeniden tahsisine yol açabilir.

(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolaylı yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasına ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye tarafindan dolaylı yönetim kapsamında uygulanacaktır.

Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan program otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanıcı ülke, özellikle, IPA II faaliyetlerinin sözleşmelerinin hazırlanmasi,uygulanması, bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanması sırasında yapılan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasından sorumludur.

(3)(b)Tevdi edilen makam tarafından dolaylı yönetim 
Dünya Bankasının (DB) Sürdürülebilir Şehirler Programının ilk bileşeni "Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemlerinin" yönetilmesi için Faaliyet 3.1'in bir kısmı,Dünya Bankası ile birlikte dolaylı yönetim kapsamında uygulanacaktır.
Dünya Bankası, bu program konusunda Türk makamlarıyla ileri seviyede görüşmeler gerçekleştirdiği için seçilmiştir. Aslında Banka, Kapsamlı Entegre Büyükşehir Belediyesi Planları girişiminin, politika seviyesindeki muhatabı olarak rol üstlenmesi konusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü ile proje uygulama süreci muhatapları olarak da İller Bankası ve katılan belediyeler ile bir anlaşma imzalanmıştır.

Dünya Bankası, kentsel altyapı, ulaştırma, iklim değişikliği, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği konularında program niteliğinde ve münferit projelerin desteklenmesi konusunda İller Bankası ve Türkiye'deki diğer paydaşlarla çalışma anlamında, önemli bir deneyime ve operasyonel kapasiteye sahiptir.

Avrupa Komisyonu, Dünya Bankası ile İdare Anlaşması akdederek, Eylem 3'ün Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemleriyle ilgili kısmı için bütçe uygulama görevlerini Bankaya verecektir. IPA fonlari, Dünya Bankasının sorumluluğunda, "Alıcı Tarafindan Kullanılan Emanet Fonu"na aktarılacaktır. Dünya Bankası kendi sorumluluğunda, Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemleri için İller Bankası ile Hibe Anlaşması'nı imzalayacaktır.

İller Bankası, hibe fonlarını almak için bir hesap oluşturacaktır. İller Bankası, katılımcışehirlerdeki hazırlıklar dâhil olmak üzere, uygulama planlama çalışmalarının maliyetini karşılamak için bu fóņları sağlayacaktır.

Proje kapsamında, katılan tüm belediyeler, ana Şartnameyi kapsàm ve içerik açısından kendi özel teknik ihtiyaçlarına uyarlayacak ve ihale paketini İller Bankası'na gönderecektir. İller Bankası da bu paketi inceledikten sonra, incelemesi için Dünya Bankası'na gönderecektir.

İller Bankası, Dünya Bankasının gözetimi ve sorumluluğu altında, tüm teknik desteği Dünya Bankasından almak suretiyle faaliyetin tüm yönlerinin uygulanmasından sorumlu olacaktır. İlgili hizmetleri katılan şehirlere veren danışmanlarla sözleşmeler izalayacak ve danışmanların hizmet sunumları esasında ödeme taleplerini yerine getirecektir.

Dünya Bankası, danışmanların teknik çıktılarını inceleyerek faaliyeti denetleyecek ve şehirlere tekņik destek verilmesi dâhil olmak üzere katılan belediyelere kılavuzluk yapacak' ve katılan belediyeler için ortak eğitimler düzenleyecek ve kapasite geliştirilmesini sağlayacaktır.


(4) Tedarik ve hibeler için coğrafi uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katılım için işletmelerin konumu açısından ve temel tasarrufta tesis edildiği ve ilgili sözleşme dokümanlarında belirtildiği şekilde satın alınan malların menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.

Komisyonun sorumlu yetkilendirme görevlisi, acil durumlarda veya ilgili ülkelerin piyasalarında ürünler ve hizmetlerin bulunmaması durumunda veya uygunluk kurallarının bu eylemin gerçekleştirilmesini imkânsız hale getireceği veya aşırı derecede zorlaştıracağı usulünce kanıtlanmış durumlarda coğrafi uygunluğu genişletebilir.
2.3 TÜM EYLEMLER İÇİN GEÇERLİ HÜKÜMLER 
2.3.1. Dolaylı yönetim altında tevdi edilen makam (Türkiye) tarafindan verilen belirli hibelerde hibe yararlanıcısı başına 60.000EUR'yi aşan hibeler için basitleştirilmişmaliyet seçenekleri kullanımının yetkilendirilmesi:
a) Kapsama alınan hibe türleri ve maliyet kategorileri: Bu Program altındaki eylemler için verilecek hibeler aşağıdaki türlerden birinde olabilir: (a) yararlanıcıların geçmişverileri veya aşağıda belirtilen uygun maliyet kategorileri için olağan maliyet muhasebesi uygulamaları uyarınca hesaplanan birim maliyetler ve sabit oranlı finansman temelinde toplu tutar ve geri ödeme, (b) diğer tüm uygun maliyet kategorilerinde ortaya çıkan gerçek uygun maliyetlerin geri ödemesi. Birim maliyet ve sabit oranlı finansman temelinde toplu tutar ve geri ödeme uygulamalarının kapsayabileceği uygun maliyet kategorileri şu şekildedir: destek personeli maliyetleri, yerel ulaştırma, yerel ofislerin ihtiyacı olan sarf malzemeleri ve ikmal malzemeleri, iletişim faaliyetleri ve görünürlük etkinlikleri. Diğer uygun maliyet kategorilerinin geri ödemesi, gerçek uygun maliyet temelinde yapılır. Kullanılacak toplu tutar, birim maliyet ve sabit oranlı finansman miktarları, c bendinde öngörülen yöntem uyarınca hesaplanır. Yararlanıcıların beyan edeceği toplu tutar, birim maliyet ve sabit oranlı finansman miktarlari, c bendinde öngörülen yöntem uyarınca hesaplanır.

b) Gerekçe: Desteklenen faaliyetlerin niteliği göz önüne alındığında ve bu program kapsamında beklenen hibelerin yönetimini basitleştirmek amacıyla bazı maliyetler, her bir hibenin eylem bütçesinde, birim fiyat, toplam fiyat veya diğer uygun doğrudan maliyetlerin yüzdesi olarak tanımlanabilir. Hibeler veya hibelerin bölümleri basitleştirilmiş maliyet seçenekleri temel alınarak oluşturulduğunda, bu tutarlar dolandırıcılık ve kâr elde etme durumu hariç tutulacak şekilde belirlenir. Sözleşmede gösterilen maliyetlere, harcama sonrası kontroller yoluyla, yani kapsadıkları gerçek maliyetlerle karşılaştırılarak itiraz edilmemelidir. Birim maliyetlerin, toplu tutarların veya sabit oranların belirlenmesinde yararlanıcının kullandığı formüllerin sözleşme koşüllarına uygun olup olmadığını veya maliyete yol açan etkinliklerin gerçekten meydana gelip gelmediğini kontrol etmek için doğrulama/denetimler yapılabilir. Nihai yararlanıcılara yapılan usule uygun olmayan herhangi bir ödeme, sözleşme makamıtarafından basitleştirilmiş maliyet seçeneklerinin miktarına kadar geri alınabilir.

c) Miktar belirleme ve güncelleme yöntemi: Tutarlar; istatistiksel verilere, fiili bilgilere veya benzer hedef araçlarına ve/veya her bir yararlanıcının geçmiş verilerine dayanılarak belirlenecektir.

d) Kar amacı gütmeyen ve eş finansman ilkeleri ve çifte finansmanın olmaması: Hibe başvurusu yapanlar; birim maliyetlerin, toplu tutarların ve/veya sabit oranların miktarlarıni, atif yaptıkları maliyetleri hesaplamak için önerilen yöntemleri ve nihai uygun miktarın hesaplanması için kullanılan tüm formülleri açıklayacaktır.
2.3.2 Kaynakların Türkiye'nin bütçesinden tahsis edildiği veya Türkiye'nin desteklenecek özel müdahalelerin seçimine katkıda bulunduğu durumlarda, AB-Türkiye Ortaklık Anlaşması ve AB-Türkiye Ortaklık Konseyi kararlarından kaynaklanan devlet yardımı kontrol yükümlülüklerine riayet edilir.

3 BÜTÇE 

ENDİKATİF BÜTÇE TABLOSU - TÜRKİYE İÇİN ÇEVRE VE İKLİM EYLEMİ ÇOK-YILLI EYLEM PROGRAMI (2014-2018)
2014: IPAII Yarariani cua eș finansma n
2015: Toplem harcam a
2016: AB Katkıs:
2017: IPAII Yararlanı cisi eș finansma ni
2018: Toplam harcam a
2019: AB Katkısı
Toplam AB Katkısı: IPA II Yararlani cist eș finansma ni

2014: 24.670.0 00
2015: 4.353.529
2016: 29.023.52 9
2017: 38.050.0 00
2018: 6.714.706
2019: 44.764.7 06
Toplam AB Katkısı: 62.040.0 00

2014: 1.700.00 0
2015: 300.000
2016: 2.000.000
2017: 1.340.00 0
2018: 236.471
2019: 1.576.47 1
Toplam AB Katkısı: 10.640.0 00

2014: 6.490.00 0
2015: 1 145.294
2016: 7.635.294
2017: 25.000.0 00
2018: 4.411.765
2019: 29.411.7 65
Toplam AB Katkısı: 11.960.0 0

2014: 32.860.0 00
2015: 5.798.823
2016: 38.658.82 3
2017: 64.390.0 00
2018: 11.362.941
2019: 75.752.9 41
Toplam AB Katkısı: 84.640.0 00
2014-2019: 332.430.000

2014-2019: 58,659.115

2014-2019: 391.089.115

4PERFORMANS İZLEME DÜZENLEMELERİ
Performans ölçme çerçevesinin bir parçası olarak Komisyon; IPA II Tüzüğü'nde belirtilen özel hedeflerin gerçekleştirilmesinde kaydedilen ilerlemeyi, önceden tanımlanan, açık ve şeffaf bir şekilde ölçülebilir göstergeleri esas alarak izleyip değerlendirir. IPA II Tüzüğü'nün 4. maddesinde atif yapılan ilerleme raporlari, IPA II yardımi sonuçlarının değerlendirilmesinde referans noktası olarak alınır.

Komisyon; bir araya getirilmek ve bu programın her bir eylemi için belirlenen hedefler ve kilometre taşları karşısında sağlanan ilerlemenin takibi ve Endikatif Strateji Belgesi açısından analiz edilmek üzere tüm kaynaklara ait performans verilerini (süreç, çıktı ve sonuçgöstergeleri) toplayacaktır.

IPA II yararlanıcıları tarafından gerçekleştirilen dolaylı yönetim bağlamında, Ulusal IPA Koordinatörleri (NIPAC) eylemler ve programların performansına ilişkin bilgileri (süreç, çıkti ve sonuç göstergeleri) toplayacak ve ulusal kaynaklardan gelen göstergelerin toplanmasını ve üretilmesini koordine edecektir.

Tüm ilerleme süreci aşağıdaki araçlarla izlenecektir: a) Sonuç Odaklı İzleme sistemi (ROM);b) IPA II Yararlanıcılarının kendi izleme süreçleri; c) AB delegasyonları tarafindan gerçekleştirilen öz-izleme süreçleri; d) mali yardımın uygulanma sürecinin uygunluğu,uyumu, verimliliği, etkinliği ve koordinasyonunun düzenli olarak izlendiği ve izleme sürecinin sektör seviyesinde yapılmasını sağlayacak Sektör İzleme komitelerince desteklenen IPA II İzleme komitesi marifeti ile Avrupa Komisyonu (DG NEAR) ve IPA ⅡI Yararlanıcılarıtarafindan gerçekleştirilen ortak izleme süreci.

5DEĞERLENDİRME 
Projenin önemini göz önünde tutarak, bu eylem veya bileşenleri için bağımsız danışmanlar aracılığıyla nihai veya harcama sonrası değerlendirmeler yapılacaktır.
IPA II Çerçevesinde Birlik Tarafindan Türkiye Cumhuriyeti'ne Yapılacak Mali Yardımın Uygulanmasına İlişkin Düzenlemeler Hakkında Çerçeve Anlaşma'nın 57. maddesi uyarınca,bütçe uygulama görevleri verilen bir IPA II yararlanıcısı, yönettiği programların değerlendirilmelerinin yapılmasından sorumludur. IPA II yararlanicisı ayrica, uygulamanın farklı safhalarında yapmayı amaçladığı değerlendirme faaliyetlerini sunan bir değerlendirme planı hazırlar.

Eylem 3 - Teknik Yardım Eylemi kapsamında, Çerçeve Anlaşma'nın 57. maddesi uyarınca bir değerlendirme yapılacaktır 

Değerlendirmenin/değerlendirmelerin temel hedefi, müdahale mantığını göz önünde bulundurarak, Sektörel Operasyonel Programın ne kadar iyi uygulandığını ve Program tarafından tetiklenen faaliyetlerin ve çıktıların hedeflere ulaşma yolunda ilerleyip ilerlemediğinin değerlendiriłmesini sağlayan mevcut kanıtları toplamak ve sağlamaktır.
Değerlendirme raporları, Komisyon ve diğer kilit paydaşlarla paylaşılır. IPA II yararlanıcısıve Komisyon, değerlendirmelerin sonuçlarını ve değerlendirmelerde yer alan tavsiyeleri analiz eder ve uygun olduğunda, gerçekleştirilecek izleme eylemleri ve belirtilmişse, projenin yeniden yapılandırılması da dâhil olmak üzere gerekli düzeltmeler konusunda ortak karar . verir.

Komisyon ayrı bir bütçe kapsamındaki kurallar ve usuller uyarınca ek değerlendirmeler yapabilir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
TÜRKİYE Sektör Operasyonel Program Çevre ve İklim Eylemi 
İçindekiler 
1.Sektör Analizi 

1.1Ulusal politika ve sosyoekonomik durum.

1.2Sosyoekonomik analiz (GZFT analizi dâhil)

2.Sektör Yaklaşımına yönelik Kapsam ..

2.1Ulusal sektör politikası/politikaları ve stratejisi/stratejileri 
2.2Kurumsal yapı, liderlik ve kapasite 

2.3Sektör ve donör koordinasyonu.

2.4Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri 

2.5Performans değerlendirme çerçevesi 

2.6Kamu mali yönetimi.

2.7Makroekonomik çerçeve.

2.8Genel değerlendirme 

3.IPA Il sektör desteğinin hedefi/hedefleri 

4.Programın operasyonel özellikleri 

4.1Coğrafi ve tematik yoğunlaşma.

4.2Programın diğer sektörlerdeki IPA Il programlarıyla etkileşimi.

4.3Sektördeki IPA Il desteğinin diğer donörlerle tamamlayıcılığı

4.4Eşit firsatlar ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin anaakımlaştırılması

4.5İklim eylemi ve sürdürülebilir kalkınma 

4.6Program stratejisi - Eylemler ve faaliyetier 
4.6.1Eylem 1 - Su...

4.6.1.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapilanma faaliyetleri.

4.6.1.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programı, vb.)
4.6.1.3 Genel bakış tablosu 

4.6.2Eylem 2 -Atik..

4.6.2.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
4.6.2.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programi, vb.)
4.6.2.3 Genel bakiş tablosu.

4.6.3Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi.

4.6.3.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapilanma faaliyetieri.

4.6.3.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programlari, vb.).
4.6.3.3 Genel bakış tablosu.

5. Uygun olduğu hallerde eş-finansman oranları dahil olmak üzere eylem ve yıla göre mali 
tablolar.

6. İstişare sürecine genel bakış.

7. Uygulama düzenlemeleri.

7.1Programın yönetim ve kontrolüne ilişkin ilgili yapı ve otoritelerin açıklaması.
7.2izleme Düzenlemeleri 

7.2.1Sektörel Izleme Komitesi 

7.3Değerlendirme düzenlemeleri.

7.4İletişim ve görünürlük.

8.Performans göstergeleri .…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
9.Ekler.……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Tablo Listesi 
Tablo 1 Çevreyle llgili Ana Ulusal Sektör Stratejileri ve Eylem Planları

Tablo 2 Çevreyle İlgili Paydaşlar ve Görevleri.

Tablo 3 2007-2023 Arasi Çevre Yatırımlarının Sektörlere Göre Dağılımi 
Tablo 4 2007-2010 Dönemi İçin Çevre Yatırımı Harcamalari, avro üzerinden*

Tablo 5 Karşılaştırmalı Tablo - Çevre Yatırımına Duyulan Ihtiyaç, Yapılan Yatırımlar ve Yatırım Açığı
Tablo 6 Kişi başına düşen GSKD oranı Ülke Ortalamasının %75'nin Altında Olan NUTS Il Bölgeleri ve 
Coğrafi Yoğunlaşma İçin Seçilen Öncelikli Bölgeler*


Şekil Listesi 
Şekil 1 NUTS Il Bölgelerine göre kişi başına düşen GSKD oranı (ülke ortalamasının yüzdesi, ülke ortalamasi=100).

Ekler 
Ek I:GZFT Analizi 

Ek II:Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri 
Ek II:Endikatif Proje Listesi - Su 

Ek IV:Endikatif Proje Listesi  Atik 
Ek V:Endikatif Proje Listesi  Sürdürülebilir Kalkınma için Çevre Yönetimi 


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Kisaltmalar 
AFAD: KO
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Katılım Ortaklığı

AFAD: HKEP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Havza Koruma Eylem Plani

AFAD: CAFE
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa İçin Daha Temiz Hava

AFAD: KBRN
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer

AFAD: CEB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Kalkınma Bankası Konseyi

AFAD: CLP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Siniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama

AFAD: KBD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Kusur Bildirim Dönemi

AFAD: SBB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı - Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı)

AFAD: DSÍ
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü

AFAD: DSIP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Direktife Özgü Uygulama Planı

AFAD: AİKB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Imar ve Kalkınma Bankası

AFAD: AYB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Yatırım Bankası

AFAD: ELV
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ömrünü Tamamlamış Araç

AFAD: SKÇY
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sürdürülebilir Kalkınma Için Çevre Yönetimi

AFAD: AB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Birliği

AFAD: ÇOP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Çevre Operasyonel Programi

AFAD: GEF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Küresel Çevre Fonu

AFAD: SG
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sera Gazi

AFAD: BKD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Brüt Katma Değer

AFAD: HKFL
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Hidrokloroflorokarbon

AFAD: IFI
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Uluslararasi Finans Kuruluşu

AFAD: ILO
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Uluslararası Çalışma Örgtü

AFAD: INSPIRE
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Mekansal Bilgi Altyapisi

AFAD: IPA
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Katılım Öncesi Yardım Aracı

AFAD: IPC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Endüstriyel Kirlilik Kontrolü

AFAD: IPCC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli

AFAD: IPPC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol

AFAD: EKRY
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetimi

AFAD: JICA
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı

AFAD: LULUCF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Arazi Kullanımı, Arazi Kullanımındaki Değişiklikler ve Ormancılık

AFAD: Ç$B
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

AFAD: TOB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (daha önce Orman ve Su İşleri Bakanlığı)

AFAD: OVMP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Orta Vadeli Mali Plan

AFAD: MÜSÍAD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği

AFAD: UIDAP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusai İklim Değişikliği Eylem Planı

AFAD: KP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal Kalkınma Planı

AFAD: NEC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusál Emisyón Tavanları

AFAD: UÇF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal Çevre Fonu

AFAD: STK
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sivil Toplum Kuruluşu

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
NIPAC Ulusal IPA Koordinatörü

NPAA Müktesebatın Üstienilmesine Ilişkin Ulusal Program 
UBKS Ulusal Böigesel Kalkınma Stratejisi 
ODS Ozon Tabakasinı Incelten Maddeler 
os Program Otoritesi 

PCB Polikiorobifeniller 

PCT Polikloroterfeniller 

ERP Katılım Öncesi Ekonomik Reform Programi 
PEPA Katılım Için Öncelikli Çevre Projeleri 
KMYK Kamu Mali Yönetim ve Kontrolü

PIC Ön Bildirimli Kabul 

POP Kalıcı Organik Kirleticiler 
KÖI Kamu Özei İşbirliği 

ÖSK Özel Sektör Katılımı

NHYP Nehir Havzası Yönetim Planı

REACH Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması
DEA Düzenleyici Etki Analizi 
RoHS Belirli Zararlı Maddelerin Kullanimının Kisıtlanmasi 
SÇD Stratejik Çevresel Değerlendirme 
SMC Sektörel Izleme Komitesi 
SOP Sektör Operasyonel Programi 
GZFT Güçlü Yanlar, Zayıf Yanlar, Firsatlar, Tehditler 
TD Teknik Destek 

TL Türk Lirasi 

TOBB Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği 
ToR Şartname 

TÜİK Türkiye Istatistik Kurumu 
TÜSIAD Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği 
UÇES AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi 
UNDP Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı
UNFCC Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 
voc Uçucu Organik Bileşikier 
WB Dünya Bankası

WEEE Atık Elektrikli ve Eiektronik Teçhizatlar 
ASAT Atık Su Arıtma Tesisi 
XPS Ekstrüde Polistren 



Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
1.Sektör Analizi 
1.1 Ulusal politika ve sosyoekonomik durum 
Aralık 1999'da Türkiye'nin adaylığı AB üye devletleri tarafindan kabul edildikten sonra, AB Konsevi ve Türkive arasındaki müzakereler 2oo5'te başlamiştır.

Çevre ve İklim Değişikliği Faslı'yla ilgili Tarama Raporu, Avrupa Komisyonu tarafindan hazırlanmış ve son versiyonu 3 Ekim 2007 tarihli bir yazı ile Türk makamlarına iletilmiştir. Söz konusu rapor (iki) 2 açılış kriteri içermektedir 

Türkiye, ulusal, bölgesel ve yerel düzeyde gerekli idari kapasitenin oluşturulmasına yönelik planlar ve ihtiyaç duyulan finansman kaynakları dâhil olmak üzere, bu fasıldaki müktesebatın kademeli olarak ve jyi koordine edilmiş bir biçimde iç hukuka aktarılmasına,uygulanmasına ve yürürlüğe konulmasına yönelik kapsamlı bir stratejiyi, hedefler ve takvimle birlikte Komisyona sunar.

Türkiye, ilgili AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararları uyarınca ilgili çevre Müktesebatının uygulanmasına ilişkin yükümlülüklerini yerine getirir.

Birinci kriteri yerine getirmek amacıyla, "Strateji Belgesi" hazırlanmış ve Avrupa Komisyonuna sunulmuştur. İkinci kriteri yerine getirmek amacıyla, AB-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararlarıuyarinca, ilgili Çevre Müktesebatinın uygulanmasina ilişkin "Notlar" hazırlanmış ve Avrupa Komisyonuna sunulmuştur. Sonuç olarak, Çevre Faslı 21 Aralik 2009 tarihinde Türkiye ile katılım müzakerelerine açılmıştır.

Avrupa Birliği Müktesebatının önemli bir bölümü, ulusal mevzuat ile uyumlu hale getirilmiştir ve kalan kisım için uyumlaştırma çalışmaları devam etmektedir. AB Müktesebatının dinamik yapısından dolayı, uyumlaştırma çalışmaları birçok yeni AB mevzuatı dikkate alınarak sürdürülmektedir. Çalışmalar; yukarıda sözü edilen belgeler, (farklı AB mevzuatları için uyumlaştırmayla ilgili hedefleri listeleyen ve en son 2008 yılı için hazırlanan) NPAA ve 2.1.Bölümde listelenen diğer strateji belgelerinde yer alan taahhütlerle uyumlu olarak devam edecektir.

Genel olarak. mevcut üve devletlerin katılım müzakereleri Türkive'nin katılım müzakereleriyle karşılaştırıldığında, "Çevre ve İklim  Değişikliği" Faslının sürecin sonraki aşamalarında müzakerelere açildığı görülmektedir. Sonuç olarak, AB Çevre Müktesebatinin iç hukuka aktarılması ve uygulanmasi, çevre tedbirlerinin çeşitli sektörlere entegrasyonu maliyetleri dâhil olmak üzere, cok sayıda sektör için birçok önemli yatırım (teknolojik, altyapı yatırımları, işletme maliyetleri ve kurumsal yapıdaki idari değişikliklerden doğan maliyetler) ve dolayısiyla uzun süreler gerektirecektir. AB İklim Müktesebatının iç hukuka aktarılması ve uygulanmasi ayrıca,bir dizi sektörde eylem aracılığıyla, iklim politikalarının tasarlanmasi, uygulanması ve izlenilmesi için kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesini ve düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin iyileştirilmesini gerektirecektir. Bu bağlamda, daha temiz bir çevre elde etmek, iklim değişikliğiyle mücadele ve AB'nin daha yüksek standartlarını karşılamak zaman alacaktır.Yasanabilir bir cevre yaratmak ve ülkenin sosyal ve ekonomik koşullarinı dikkate almak amacıyla, AB çevre ve iklim müktesebatının uygulanmasi için kapsamlı çalışmalar yapılmasıgerekmektedir.

Strateji Belgesinde ver alan maliyetler ve õngörülebilir mali kaynaklar, ilgili tüm tarafların katilımıyla hazırlanan AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UçES) temel alınarak belirlenmiştir.UçES mevzuat uyumu, kurumsal kapasite ve maliyet analizi, sekiz sektör için belirlenmiştir.
Uyumlaştırma sürecinde Türkiye için gerekli toplam _çevre yatırımlarının belirlenmesi için 2007'den başlayaräk yeni yatırımlar, yenilemeler, bakım ve onarım işlerinin maliyetleri dikkate alınmiştır. Endüstriýel, tarımsal ve kentsel altyapi dâhil olmak üzere toplam yatırım maliyetleri 58,5 milyar avrodur.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Bürokrasinin dinamik yapısı dikkate alınarak UçES, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının koordinasyonu altında ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılimıyla 2014-2016döneminde güncellenmiştir.

Çevre Sektörünün ihtiyacı olan toplam. finansman 60,35 milyar avrodur. UçES'in yeni bir bileşeni olan İklim Değişikliği için gerekli olan finansman, hibe toplamının %10,86'sınıoluştururken, Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetiminin payi ise UçEs (2007) ile karşılaştırıldığında %47,80'e yükselmiştir.

Ulusal planlama için en yeni doküman 2014-2018 dönemini kapsayan, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı) tarafından düzenienen ve Temmuz 2013'te Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafindan kabul edilen 10.Kalkınma Planidır (KP10). KP10'da, ülkenin kalkınma hedefleri tanımlanmakta ve IPA desteğiyle ilgili tüm alanlarda stratejik öncelikler belirlenmektedir. KP10, çevre ve iklim değişikliğini başlı başına bir öncelik ve yatay bir tedbir olarak tanımlamaktadır.
1.2 Sosyoekonomik analiz (GZFT analizi dåhil)
Türkiye, 851 milyar ABD doları Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYiH) ile en büyük orta-gelirli ülkelerden biridir. Türkiye, dünyanın en büyük 17. ekonomisidir. On yıldan kısa bir süre içinde kişi başi milli gelir, neredeyse üç katına çıkmış olup şu anda 10.00o ABD dolarını aşmışdurumdadır². Türkiye, son on yıl içinde rekabetçilikte Dünya Ekonomik Forumu Küresel Rekabet Endeksi'nde 53. sıraya yerleşmiştir³. Türkiye ekonomisi 2014 yılında %7.4 oranında büyümüştür.

Türkiye'nin nüfusu 80.3 milyondur ve nüfus artış hizı Türkiye'de %1,5'tir. Türkiye'nin 10.Kalkınma Planına göre, 2023 yılı için Türkiye'nin başlıca makroekonomik hedefleri GSYlH'yı 2trilyon ABD dolarına ve kişi başi geliriyse 25.000 ABD dolarına çıkarmaktır.
Aşağıdaki analizler, Sektör Operasyonel Programına (SOP) ilişkin iç güçlükler ve zayıflıklar ile dış firsatları ve tehditleri ele almaktadır. Dikkate aliınması gereken önemli alanlar, (AB ve ulusal mevzuat olarak ayrıian) hukuki ve (insan kaynakları ve altyapı olarak ayrılan) kurumsaldır.
Analiz çalışmaları sırasında mevcut durum, çeşitli paydaşların istekleri ve çok sayıda anket ve rapordan elde edilen ilgili girdiler dikkate alınarak ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Güçlü ve zayıf yanlar ile firsatlar ve tehditlerin belirlenmesi için benzer bir etkin süreç uygulanmıştır.SOP'un güvenli ve gerçekçi bir şekilde yerleştirilebileceği iç ve dış çalışma ortamlarının doğru bir şekilde değerlendirmesini sağlamak amacıyla, tüm bu bulgular bir araya getirilmiştir. SOP için özel olarak gerçekieştirilen bir çalıştay sırasında, GZFT analizi tartışılmış ve ilgili paydaşların görüşlerine göre revize edilmiştir.

GZFT ANALİZİNDE VURGULANAN HUSUSLAR 
(a) Güçlü Yanlar 
Türk çevre mevzuatının AB çevre mevzuatına yaklaştırıiması için hâlihazırda önemli adımların atıldiğına dikkat çekmek önemlidir. Bu devam eden bir süreçtir ve yapılması gereken önemli miktarda çalışma olmasına rağmen, Türk ve AB mevzuatları arasındaki boşluk giderek kapanmaktadır. Bu hedefe biraz daha yaklaşılmasını sağlayacak birçok yeni/değiştirilmiş kanun 
1 http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 2http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 3https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2017-20184 http://data.woridbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
hazırlanmıştır. Direktife Özgü Uygulama Planları (DSiP) ve Düzenleyici Etki Analizi (DEA)belgeleri gibi çeşitli çalışma belgeleri temel alınarak, AB Çevre müktesebatının iç hukuka daha fazla aktarılması ve uygulanması planlanmıştır.

Bir diğer önemli kilometre taşi da 2872 sayılı (1983) Çevre Kanunu'nu değiştiren 5491 (2006)sayılı ve 7153 (2018) sayılı Çevre Kanunu'nun (2006) onaylanmasıdır. Bu kanun, ulusal çevre korumasının iyileştirilmesine önemli bir katkı yapmış ve aynı zamanda uluslararasıgereksinimlerin karşılanmasına yönelik köklü bir değişiklik yapılmasını sağlamıştır. Yeni kanun aşağıdakiler için yasal esasları ortaya koymaktadır.

•çevre hizmetlerinin sunulmasına ilişkin belediyeler, yerleşim yerleri ve sanayi bölgelerinin sorumluluklari;
• "üretici sorumluluğu" ve "kirleten öder" ilkeleri;
•çevrenin korunması, kirliliğin önlenmesi ve eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılmasıiçin ekonomik araçların kullanılması.

• Plastik çanta ve ambalaj kullanımınin azaltılmasi, depozito uygulamasi 
• sifır atık yönetimi sisteminin kurulması ve geri kazanım için katılım payı
AB müktesebatına uyum için birçok yönetmelik ve eylem planı hazırlanmıştır. Birçok sektör için kanun taslakları hazır durumdadır. Çevre sektörünün bir diğer güçlü yanıysa iklim değişikliği,hava yönetimi ve su yönetimi için koordinasyon kurullarının oluşturulmasıdır. Birçok sektörün ilerlemesi hakkında detaylı bilgiler I. Ekte verilmektedir.

Ana belgelerden biri olan "AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UçES)" son kurumsal ve yasal değişikiiklere göre kısa bir süre önce güncellenmiştir.

Ínsan kaynakları ve operasyonlar açısından, yararlanıcıların kapasitesi IPA fonları kullanılarak arttırılmış ve önemli oranda deneyim kazanılmıştır. Büyükşehir Belediyesi Kanunu vasıtasıyla,belediyelerin teknik kapasiteleri arttırılmiştır. Ayrıca, SOP faaliyetlerinin eş-finansmanı için ulusal fonların mevcudiyeti sağlanmıştır.

(b) Zayif Yanlar 
Çeşitli çevresel alanlarda ve Türk idari yapısının tüm seviyelerinde, bir başka deyişle merkezi idare, merkezi kurumların merkezi olmayan dalları (il müdürlükleri veya bölge müdürlükleri) ve belediyelerde kapasitenin güçlendirilmesi gerekmektedir. Çevresel politikaların uyguianmasısürecine dâhil olan bazı merkezi ve yerel (belediye ve bölgesel) idari bölümlerin; ölçme, izleme,planlama, gözetim, inceleme, raporlama ve proje geliştirme ve uygulama için gerekli olan idari,mali ve teknik kabiliyetlerinin güçlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
AB iklim müktesebatı ile uyumlaştırma çalışmaları hâla erken aşamalardadır ve daha iddialı ve koordine iklim politikalarının ulusal ve uluslararası seviyede geliştirilmesi ve uygulanmasi gerekmektedir. Sera gazi emisyonlarının izlenmesi ve raporlanmasına yönelik bir sistem kurmak ve iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılmasına ilişkin planlar ve eylemler tasarlamak ve uygulamak için idari kapasitenin ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerekmektedir. Ekonomik faaliyetler ve altyapılar, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşıhassas bir konumdadir. Bu nedenle uyum tedbirlerinin hazirlanmasi ve uygulanmasıgerekmektedir.

Türkiye'de son on vıl içinde önemli ekonomik ve sosyal değişiklikler başarılı bir şekilde uygulänmasına rağmen, sosyal ve ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesi için önemli miktarda çaba ve kaynak harcanmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

Görev ve serumluluk çatişmalarınin kurumiar arasinda çözüimesi gerekiidir, ancak koordinasyon kurulları ve sıkı işbirlikleri gibi güçlü koordinasyon mekanizmalarının tesis edilmesiyle; bu durumun üstesinden gelmek için önemli oranda çaba harcanmaktadır.

· Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Bir diğer önemli zayıflıksa çevre koruma amaçli, yüksek maliyetli altyapı yatırımlarına ve operasyonlarına ayrılan finansal kaynakların talebi karşılayamamasıdır.
Bazı bölgelerdeki çevre kalitesi özellikle su, atık su ve katı atık altyapılarına yetersiz oranda uzun vadeli yatırım yapılması ve yetersiz çevre planlaması ve yönetim sistemieri nedeniyle AB standartlarindan çok uzaktır.

Bu zayıf yanların azaltılmasi ve ortadan kaldırılması önemli bir zorluktur ve bu SOP'un bir parçası olarak planlanan faaliyetierin önemli bir bölümünü oluşturacaktır (Bkz. Bölüm4.6).
(c) Firsatlar 
Şu anda, belediye bütçeleri, yüksek maliyetli çevre yatırım projelerine finansman sağlamak için yeterli değildir. Belediye vergi ve ücretleri düşüktür ve birçok durumda tarifeler, ulusal mevzuata ve AB gereksinimlerine yanıt vermek adına yatırımları hızlandırmak amacıyla ihtiyaç duyulan büyük hacimli fonları oluşturmak için yeterli değildir. Bu duruma karşılık SOP, Türkiye'de içme suyunun dağıtımı, atık su arıtma ve katı atık hizmetlerinin iyileştirimesiyle sonuçlanacak çok önemli müdahaleler sunmaktadır. Bu fırsat, ulaşım bağlantıları ve artan rekabetçilik gibi diğer girişimlerle birlikte, bölgesel kalkınmanın sağlanmasında ve nüfusun tüm kesimleri ve Türkiye'nin tamamında ekonomik kalkınma için yaşam standartlarının iyileştirilmesinde itici güçolacaktır.

Bununla. birlikte, gerçekçi ve makul çevre tarifeleri, ücretleri ve idari para cezalarının belirlenmesi için yönetmelik ve kılavuzlar geliştirilmesi amacıyla ilgili makamlara önemli bir fırsat da verilmektedir. Bu şekilde, uzun vadede operasyon, bakım ve tekrar yatırım imkânlarısağlanacaktır.

IPA fonlarına erişim, genel anlamda çevrenin korunmasi için uygulama programlarınıoluşturmaları açısından belediyelere önemli bir teşvik sunmaktadır. Ayrıca (6360 sayılı Belediye Kanunu) bazı şehirlerde küçük belediyelerin büyükşehir belediyeleriyle ile birleşmesi, küçük belediyelerde kapasitelerin geliştirilmesi ve uygulamaların iyileştirilmesi sonucunu doğurabilir.
Bu firsatlar, hem merkezi hem de bölgesel seviyede Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından da desteklenecektir. sOP ile ilgili projelerin hazırlanması ve yönetilmesi amacıyla kapasite oluşturmak ve teknik destek sağlamak, çevre ve iklim bileşenlerinin IPA Programının Türkiye'deki tüm bileşenlerine entegre edilmesi firsatını sağlayacaktır.
Özellikle, iyileştirilmiş çevre altyapısına ilişkin yüksek seviyede standartlar oluşturulmasıi,nüfusun genel sağlığının iyileştirilmesine ve su kaynaklı sağlık harcamalarının azaltılmasına katkıda bulunacaktır.

(d) Tehditler 
Ana tehditler aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:
küçük ve orta boyutlu belediyelerin kapasitelerinin uluslararası ölçekte eş-finansman sağlanan projeleri yönetmek ve çevre hizmetlerini sürdürmek için sınırlı olması,
hibelerin geri ödemesi olmadığı düşünüldüğünden, belediyelerin projelerin ilk safhalarında aşırı taleplerinin olması ve bu nedenle sonraki aşamalarda projenin uygulanamaz duruma gelmesi.

Bu nedenle, belediyeler için iletişim araçlarının geliştirilmesi ve kapasite oluşturulmasına ağırlık verilecektir.

Genel olarak, tanımlanan risklere rağmen analizler, sektörde gelecekte yapılacak geliştirmelerin,yaşam standârtlarının ve çevre kalitesinin geliştirilmesi üzerinde önemli bir etki yaratma konusunda gerçekçi bir potansiyele sahip olduklarını doğrulamaktadır. Amaç; orta vadede,gerçekçi erişilebilir hedeflere ulaşmak için proje uygulanabilirliğini birleştirmektir.
Detäyli GZFT Analizi I. Ekte verilmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
2.Sektör Yaklaşımına yönelik Kapsam 
2.1 Ulusal sektör politikasi/politikaları ve stratejisi/stratejileri 
2006 yılında, UçES 2007-2023 adı verilen uyumlu bir sektör strateji raporu kabul edilmiştir. Bu strateji dokümanının temel amaci, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal koşullarını göz önünde bulundurarak sağlıklı ve uygulanabilir bir çevre oluşturmak ve Türk ulusal çevre mevzuatını AB çevre müktesebatı ile uyumlu hale getirerek uygulanmasinı ve bu uygulamanın izlenmesi ve kontrolünü sağlamaktır. Bu bağlamda ve UçES belgesinin genel amacına ulaşmak için su, atık su, katı atik, hava, sanayi, doğa ve kimyasallar gibi alanlara öncelik verilmektedir. Sektörel ve mali dalgalanmalar nedeniyle, (2007) UçES'in değiştirilmesi ihtiyacı doğmuştur. UçES 20162023 dönemi için son mali ihtiyaçlar ve sektörel gelişmeler dikkate alınarak 2014-2016 yıllarında güncellenmiştir.

AB Müktesebatının Üstlenilmesine lişkin Türkiye Ulusal Programi'nda (2oo8) yer alan bir diğer önemli çevresel strateji, Fasıl 27- Çevre için öncelikleri belirleyerek, Türkiye Cumhuriyeti Müzakere Pozisyon Belgesi'nde detaylı olarak açıklanmaktadır. Bu belge; genel kurumsal çerçeveyle ilgili bilgilere ek olarak, yatay mevzuat, hava kalitesi, atık yönetimi, su kalitesi,doğanın korunması, sanayi kirliliğinin kontrolü ve risk yönetimi, kimyasalların yönetimi, iklim değişikliği ve gürültü gibi çeşitli müktesebat bölümlerine ilişkin Mevzuat Çerçevesi ve İdari Kapasite anlamında detaylı bilgiler içermektedir.

KP10'da dört ana hedef tanimlamaktadir. Bunlardan biri "Yasanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre" hedefidir.

Çevrenin korunması açısından KP10 açık bir politika sunmakta ve sürdürülebilir kentsel alanlar yaklaşımiyla uyumlu olarak, aşağıdakilerin uygulanması durumunda kentsel alanlarda çevresel farkındalık ve yaşam kalitesinin artacağını ifade etmektedir: atık ve emisyonun azaltılmasi,enerji, su ve kaynak verimliliği, geri kazanım, gürültünün ve görsel kirliliğin önlenmesi ve çevre dostu malzemelerin kullanimi.

KP10'da çevrenin korunmasıyla ilgili ortaya koyulan bir diğer anlamlı çevre politikasi, imalat ve hizmet sektörlerinde yenilenebilir enerji, eko-verimlilik ve daha temiz üretim teknolojileri gibi çevre dostu uygulamaları desteklemeye odaklanmaktadır. Ayrica, yeni çevre dostu ürünlerin geliştirilmesi ve markalandırılması da teşvik edilecektir.

Yukarıda söz edilen politik çerçeveyle ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı su, atık ve iklim değişikliği alanlarında çevreyle ilgili ulusal stratejiler ve eylem planları hazırlamış ve bunun ardından Tablo. 1'de listelenen yõnetim planları geliştirilmiştir.
Tablo 1 Çevreyle lgili Ana Ulusal Sektör Stratejileri ve Eylem Planları
Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Stratejik Planı (2018-2022)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 2. Orman ve Su İşleri Bakanlığı Stratejik Planı (2017-2021)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 3. Türkiye İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 4. Türkive Iklim Dęğişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2011-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 5. Ulusal Havza Yönetimi Stratejisi (2014-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 6. Ulusal Biyò-çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Planı (2007) b

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 7. Natura 2000 Türkiye Uygulama Stratejisi (2011)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 8. Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı (2011-2023) i .

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 9. G Atık Eylem Plani (2008-2012) 10. Nehir Havzası Koruma Eylem Planları

: Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 11. Atik Su Arıtma Eylem Plani (2015-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 12. Ulusal Katı Atık Yönetimi ve Eylem Planı (2016-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 13. Ulusal Kuraklık Yönetim Stratejisi ve Eylem Planı (2013-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 14. Çevresel Gürültü Eylem Planı (2009-2020)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 15. Bütünieşik Kentsel Gelişme Stratejisi ve Eylem Planı (2010-2023)

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 16. Ulusal Deprem Stratejisi ve Eylem Plani 2012-2023

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 17. 2023 Türkiye İhracat Stratejisi ve Eylem Planı

Çevreyle llgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: Ulusal Afet Müdahale Plani
2.2 Kurumsal yapi, liderlik ve kapasite 
Kesişen ve karmaşık yapısı nedeniyle, Tablo 2'de vurgulandığı gibi Çevre ve İklim Değişikliği sektörlerinde birçok paydaş bulunmaktadır. Bu kurumsal çeşitliliğin bir sonucu olarak, GZFT analizinin zayiflıklar kısmında vurgulandığı üzere koordinasyon zorlukları mevcuttur (bkz. Ek 1).
Çevre Şehircilik Bakanlığı (ÇşB) şu anda genel çevre ve iklim değişikliği sektörlerinin planlanmasi, uygulanması ve yönetiminden sorumlu olan lider kurumdur. AB müktesebatıyla uyum konusunda ÇşB, mevzuat hazırlanmasi ve politika oluşturulması usullerinde Çevre ve İklim Değişikliği Faslından sorumludur.

Ç$B, diğer ilgili Bakanlıklar ile sorumluluğu paylaşmaktadır. ÇşB lider kurum olarak, Sektör Programının ulusal strateji belgeleri ve AB stratejileri açısından tutarlılığını sağlayacaktır.Bakanlık organizasyonu 81 il müdürlüğüyle il seviyesinde kapsamlı bir teşkilat varlığı ortaya koymaktadır. Bakanlık merkezinde görev yapan 2.828 personel ve yerei düzeyde görev yapan 9.121 personel dahil olmak üzere toplam 11.949 personel Çevre ve Şehircilik Bakanliğında çalışmaktadır.

Sektör koordinasyonu açısından ÇşB; su yönetimi, doğanın korunmasi, afet yönetimi ve sivil koruma gibi alt sektörlere ilişkin ulusal politika yapımı sürecinde lider role sahip devlet kurumlarınin aktif olarak görev aldıkları bir koordinasyon mekanizması oluşturmuştur. Söz konusu koordinasyon mekanizması 2.3 Bölümde açıklanan diğer sektör koordinasyon kurullarından yararlanarak GzFT analizinde söz edilen zayıfliıkların üstesinden gelinmesi için sarf edilen çabalara da katkıda bulunacaktır.

Çevre ve Iklim Değişikliği Sektör Operasyonel Programının yönetimi konusunda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (ABDiGM)Program Otoritesi (OS) olarak görev yapmaktadır. ABDiGM ana koordinatör olarak görev yaparken, kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili müktesebata ilişkin koordinasyonun Genel Müdürlüğün bir diğer alt bölümü tarafindan yürütülmesi öngörülmüştür.
Su, atık, iklim değişikliği, sanayi kirliliği, hava kirliliği, kimyasallar ve doğanın korunması gibi alanların tüm temsilcileri arasında güçlü bir koordinasyon mekanizması oluşturulmuştur.Çalışma Grubu/Grupları oluşturulmuş ve Çevre ve İklim değişikliği Sektör Operasyonel Programının hazırlanması için ilgili tüm organların sürece katılması sağlanmiştır. 2007-2013döneminde IPA finansmanının yönetiminden sorumlu akredite organ olan Avrupa Birliği ve Dişİlişkiler Genel Müdürlüğü, IPA Il dönemi için Sözleşme Makamı olarak da görev yapacak ve ihaleye çıkma, sözleşme yönetimi, mali yönetim ve diğer ilgili işlevlerden doğan görevleri yerine getirecektir.

Bu bağlamda, 2007-2013 döneminde faaliyetlerde bulunacak şekilde tasarlanan Genel Müdürlüğün, JPA Il döneminin çevresel altyapı faaliyetleri yanında müktesebatla ilişkili kurumsai kapasite oluşturma faaliyetlerinin Sözleşme Makamı olunması da dâhil olmak üzere, artan bu 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
yeni iş yükünü ele alabilmek için idari, teknik ve insan kaynaklarını artırma ihtiyacı duyacağıaçıktir.

Tarım ve Orman Bakanlığı (TOB; eski Orman ve Su İşleri Bakanlığı) ile İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanliği (AFA) kendi alanlarında programlama çerçevesinin tanımlanmasi, sektör stratejisine hizmet edecek özel hedeflerin belirlenmesi ve gösterge ve faaliyetlerin hazırlanması için sektöre özgü hususlarla ilgili bilgi ve verileri Çevre ve Şehircilik Bakanlığına (ÇşB) sağlayacaktır. TOB doğanın korunması ve su yönetim alanlarıyla ilgili sorumluluklara sahipken, AFAD'in sorumlulukları afet yönetimi ve sivil koruma ile ilgilidir. ÇşB tüm bu faaliyetier için rehberlik ve denetim görevlerini yerine getirecek ve bu faaliyetlerin sektör stratejisi ve ilgili ulusal stratejiler ve AB stratejileri ile tutarli olmasini, paydaş katilimının uygunluğunu ve yatay hususlara saygılı olmasinı sağlayacaktır 
Çevre ve iklim değişikliği gibi sektörler doğaları gereği çok yönlüdür. Bu nedenle, bu alanlarda politika yapma ve uygulama süreçleri, katılım ilkesi ve 4.5 Bölümde söz edilen ilkeler uyarınca ÇşB önderliğinde diğer birçok kurum ve sivil toplumun koordinasyonunu ve ortak çalışmasınıgerektirmektedir. Özellikle iklim eylemi, ulaştırma ve enerji gibi diğer sektörlere de uygulanmaktadır. Bu sektörlerdeki lider kurumlar sirasıyla, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıdır.

Bu sektördeki paydaşlar aşağıdaki gibi çok çeşitlidir:

: Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Tablo 2 Çevreyle llgili Paydaşlar ve Görevleri 
Paydaşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Görevler: Mevzuat haziriama ve politika yapma usullerinde Çevre Faslının tamamının planlanması, uygulanması ve yõnetimi

Paydaşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı
Görevler: Doğanın korunması ve su yönetimi, tarım politikalari, kırsal kalkınma, gıda güvenliği

Paydaşlar: İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
Görevler: Afet ve acil durum yönetimi, sivil koruma

Paydaşlar: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı)
Görevler: Kalkınma planlamasi, kalkınma politikalari, uygulamanın gözlenmesi, koordinasyon, danışma, sürdürülebilir kalkınmanın uiusal koordinasyonu

Paydaşlar: Dışişleri Bakanlığı
Görevler: Dış politikalar, AB ile uyumlaştırma

Paydaşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Görevler: Ekonomi politikaları, finansal politikalar, dış kredi ve hibelerin uygulanması

Paydaşlar: Sağlık Bakanlığı
Görevler: Kamu sağlığı, önleyici ve tedavi edici sağlık politikaları;

Paydaşlar: Milli Eğitim Bakanlığı
Görevler: Eğitim ve öğretim hizmetleri

Paydaşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Görevler: İş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, istihdam, işsizlik, istihdamda cinsiyet eşitliği, çocuk işçiliğinin engellenmesi

Paydaşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Görevler: Bilim, sanayi, teknoloji, yenilik, üretkenlik, ürün güvenliği ve organize sanayi bölgeleri ve KOBi politikaları

Paydaşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Görevler: Enerji planlaması, yenilenebilir enerji politikalanı, enerji kaynağı ve talebi, enerji piyasası, enerji verimliliği

Paydaşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
Görevler: Kültürel mirasın korunması ve turizm

Paydaşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Görevler: Ulaştırma, denizcilik işleri ve haberleşme politikaları

Paydaşlar: Ticaret Bakanlığı
Görevler: Mal ve hizmetlerin diş ticareti ile yatırım teşvikleri ve yabancı doğrudan yatırımlar

Paydaşlar: TÜIK
Görevler: Ulusal istatistikler

Paydaşlar: Türkiye Belediyeler Birliği ve Yerel Yönetimler
Görevler: Kentsel planlama ve uygulama, altyapı yatırımlari, doğal kaynakların korunmasi, istihdam, arazi kullanım kararları

Paydaşlar: Devlet Su Işleri Genel Müdürlüğü (DSl)
Görevler: Su kaynaklarının planlaması, yönetimi, geliştirilmesi ve operasyonu

Paydaşlar: İlbank A.Ş
Görevler: Kentsel altyapi yatırım projeleri, yerel idareler için finansman

Paydaşlar: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB)
Görevler: Özel sektörün gereksinimleri uyarınca siyasi güce görüş ve yorum sunmak ve taslak halinde veya yürürlükte olan kanun ve ikincil düzenlemelerle ilgili bakanlıklara ve meclis komisyonlarına görüş bildirmek

Paydaşlar: Kalkınma Ajansları; STK'lar; Uluslararası Kuruluşlar ve Türk Kızılayı
Görevler: Bölgesel planlama ve bölgesel kalkınma
Ayrıca valilikler, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler oluşan yerel yönetimler, su ve kanalizasyon idareleri ve diğer kurumlar, Türkiye'deki çevre mevzuatının gerekliliklerinin planlamasinda, uygulamasinda, izlemesinde, denetiemesinde ve icrasinda önemli bir rol oynamaktadır. Bu kurumların sorumlulukları şu şekildedir: Belediyeler ilçe ve il düzeyinde belediye hizmetierinin sağlanmasına yönelik yetkili makamlardır. Sera Gazı sınırlandırma ve uyum politikalarının uygulanmasıyia ilgili, ulusal düzeydeki iklim değişikliği politikalarının yerel düzeye. dağıtılmasını sağlarlar. Ayrıca kentsel kalkınma planlarının hazırlanmasıyla ilgili yasal görevleriyanında yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlık sürecine katılan ana kuruluşlardır. Diğer sorumlukları; deniz kirliliğinin denetlenmesi yoluyla bölgesel çevre koruması,kazı toprağınin ve inşaat atıklarının kontrolü, gürültü kontrolü, yanıcı ve patlayıcı kimyasalların kontrolü, katı atık toplanması vb.

Tarım ve Orman Bakanlığı Bölge Müdürlükleri temel olarak şunlardan sorumludur: biyoçeşitliliğin ve doğanın korunması için gerekli tüm çalışmaları ve usulleri yapmak veya yaptırmak 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
ve milli parklar, doğal parklar, doğa koruma alanları, tabiat anıtları, vahşi yaşamı koruma ve geliştirme alanlari, sulak alanlar ve avcılik faaliyetleriyle ilgili planlama, inceleme, envanter,proje tasarımı, uygulama, bakım ve kontrol çalışmalarıni yapmak veya yaptırmak.
Devlet Su Işleri Genel Müdürlüğü su ve toprak kaynaklarının yönetimiyle ilgili önemli rollere sahip olan 26 bölge müdürlüğüne sahiptir.

2.3 Sektör ve donör koordinasyonu 
Yukarıda açıklandığı gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektörün ilgili tarafları arasında güçlü bir koordinasyon mekanizması tesis etmiştir. Su ve iklim değişikliği koordinasyon komitelerine ek olarak, karmaşık yapıları ve ilgili tarafların sayısı nedeniyle, diğer alt sektörlerinin etkin yönetimi için tematik çalışma grupları kurulmuştur.

Sektör koordinasyonu 
Çevre sektörüyle ilgili olarak, üç aktif sektör koordinasyon organı İPA Il süreci için ÇşB'ye rehberlik sağlayabilir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'yle kurumların tekrar düzenlenmesine bağli olarak, koordinasyon organlarının yeniden yapılandırıimasına devam edilmektedir.
2012/7 sayılı Başbakaniık Genelgesi uyarınca Bir Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu kurulmuştur. Bu kurulun temel görevieri entegre nehir havzası yönetimi çerçevesinde su kaynaklarinin korunması için gerekli tedbirleri belirlemek ve sektörler arası koordinasyon,işbirliği ve etkin su yönetimi bağlamında su tedariki yatırımlarının hızlandırılmasını sağlamaktır.Tarım ve Orman Bakanlığının başkanlık ettiği bu Kurul; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Dışişleri Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Devlet Su İşierinden kıdemli katılımcılar içermektedir. Uluslararası Finans Kuruluşları (IFi) ve Uluslararası Örgütler bu kurulun üyesi değildir. Bu kurul IPA Il ve AB'ye katılımla ilgili tüm konuları değerlendirerek Çevre ve Şehircilik Bakanlığına önerilerde bulunacak ve gerekli olduğunda kurul kararlarını alacaktır. Kurul kararlarıtüm kurumların koordinasyonunu sağlayacak ve Türkiye'de su yönetimine ilişkin faaliyetlerle ilgili politikalara ve bu faaliyetlerin uygulanmasına destek verecektir. Kurul kararları bağlayıcı olabilir.Bu kurul Nehir Havzası Yönetim Planlarının uygulanması ve su kaynakları politikalarının korunması süreçlerini yönetecektir.

AB'ye yakınlaşmayı. kolaylaştırmak amacıyla, 18.06.2013 tarihli ve 28681 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havza Yönetim Heyetlerinin Teşekkülü, Görevleri, Çalişma Usul ve EsaslarıHakkında Tebliğ kapsamında, Havza Yönetimi Heyetleri kurulmuş ve karar alma süreçlerine kamusal katılım sağlanarak tanımlanan havzalar temelinde organizasyon sağlanmıştır. Tebliğ'in amaci; Havza Koruma Eylem Planları ve Nehir Havzası Yönetim Planlarının uygulama süreçlerinin yeterli oranda izlenmesini sağlamak, bütünsel bir yaklaşımla su kaynaklarının korunmasinı sağlamak ve IFl'ler ve Uluslararası Örgütlerle birebir işbirliği yapabilen belediyeler dâhil olmak üzere, ilgili kurumlar arasındaki koordinasyonu sürdürmektir.

. Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
28788 sayı ve 07.10.2013 tarihli Başbakanlık Genelgesi ile kurulan İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kuruluna Çevre ve Şehircilik Bakanlığı başkanlık etmektedir. İklim değişikliği konularında en üst düzey ulusal otorite olan Kurul; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı,Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve AltyapıBakanlıği, TÜIK, AFAD, TOBB, TÜSİAD ve MÜSİAD'dan kıdemli katılımcılar içermektedir.Ayrıca STK ve özel sektör temsilcileri ile üniversitelerden katılımcılar da toplantı ve çalışmalarda yer alabilir. İkiimle igili farkiı konularda politika seçeneklerini belirlemek amacıyla bu Kurul altında birçok çalışma grubu tesis edilmiştir. Yalnızca Kurul üyeleri Koordinasyon Kurulu toplantilarına davet edilmektedir. Örneğin IFl'ier ve Uluslararası Örgütler bu toplantılara katilamaz.

Donör koordinasyonu 
Ulusal bir bakış açısından, ilgili sektör temsiicilerinin katkılarına dayanılarak Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan hazırlanan Türkiye kalkınma planları ve programları ile uyumlu olarak kamu kurumları tarafindan uygulanan çeşitli projeler için Uluslararası Finans Kuruluşları (IFl'ler),fonlar, hükümetler, kalkınma bankaları ve özel bankalar gibi donör kuruluşlardan alınan krediler ve hibelere yönelik koordinasyonun belirlenmesinde Hazine ve Maliye Bakanlığı önemli bir rol oynamaktadır. Bu koordinasyon faaliyetleri ayrıca, iFl'lerden alınan ulusal bütçe finansmanı için program kredilerinin finansmanıni da kapsamaktadır.

Donör kuruluşların koordinasyonunun yasal zeminini, 4749 sayılı Kamu Finansmanı ve BorçYönetiminin Düzenlenmesi Hakkinda Kanun, 25.12.2014 tarihli ve 29216 sayılı olan 4749 sayıKanun Kapsamında Diş Finansman Sağlanmasına llişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve 09.02.2009 tarih ve 27136 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlığı Teminatı Dişindaki Hibeler Dışında Kamu Kurumları Için Dış Finansman Yönetmeliği oluşturmaktadır.
Diğer donörler ve Uluslararası Finans Kuruluşlarıyla (IFl'ler) işbirliği yapılmasi, yardımın etkililiğini arttırmak ve aday ülkelerde ve potansiyel adaylarda kapasite geliştirilmesini teşvik etmek açısından kilit öneme sahiptir.

Uluslararası Finans Kuruluşları Danişma Grubu (IFi AG), aday ülkeler ve potansiyel adaylarda,IFl'ler ve Avrupa Komisyonu arasindaki koordinasyonu iyileştiren mekanizmalardan biridir.Grubun hedefi, bölgenin ve yararlanıcı ülkelerin sürdürülebilir kalkınması için büyük bir öneme sahip olan ve önemli yatırımlar gerektiren enerji, ulaştırma, çevre, insani gelişme, istihdam ve sosyal koruma gibi kilit sektörlerde Güney Doğu Avrupa'daki bölgesel altyapının geliştirilmesini ve iyileştirilmesini kolaylaştırmaktır.

Türkiye'de özeilikle, Küresel Çevre Fonu (GEF), Japon Uluslararası Işbirliği Teşkilatı (JICA) ve diğer ikili hükümet fonları gibi uluslararası fonlar sayesinde hibe alma konusunda seçenekler mevcuttur. Öte yandan, Dünya Bankasi grubu (Uluslararası Finans Kurumu (IFC) ve Uluslararası Imar ve Kalkınma Bankası (IBRD), Avrupa Yatırım Bankası grubu (AYB ve AYF),Avrupa Imar ve Kalkınma Bankası (AiKB), İslami Kalkınma Bankası (İKB) ve Avrupa Kalkınma Bankası Konseyi (CEB) gibi Uluslararası Finans Kuruluşları (IFi) özellikle enerji, özel sektörün kalkınmasi, ulaştırma ve çevre gibi sektörlerdeki kredi programlarını oldukça aktif bir şekilde · yürütmektedir. İkili kuruluşlar arasında, Alman Kalkınma Bankası (Kfw) ve Fransız Kalkınma Ajansının (Agence Français Développement - AFD) yerel ofisleri vardır ve Türkiye'de faaliyet göstermektedir. Ayrıca, Avrupa Konseyi, birçok BM kuruluşu (UNDP, UNIDO, UNICEF ve ILO)ve diğer. ihtisaslaşmış Uluslararası Kuruluşlar (llOo) da Türkiye'de faaliyet göstermektedir.Bunlardan bazıları AB'den hibe alan kuruluşlardır ve ilgili uzmanlık alanlarında katılım öncesi desteğini uygulamaktadır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı donör koordinasyonundan sorumludur. Öte yandan, belediye altyapıprojelerinin finansmanında özel bir uzmanliğa sahip yerel bir yatırım ve kalkınma bankası olarak 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
İlbank A.Ş.. IFi kredilerinin belediyelere kullandırılması açısından bir aracı olarak görev yapmakta ve uygulama sürecinde koordinasyon ve izleme işlevlerini üstlenmektedir.
2.4 Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri 
UÇES'e (2016-2023) göre, 2016 ve 2023 arasındaki çevre yatırımları envanteri yaklaşık 60.35milyar avroya ulaşmıştır.

UçES'de belirtildiği gibi, 2016-2023 dönemi için sektör başına ihtiyaç dağılımı revize öngörüleri Tablo 3 verilmektedir. 2016-2023 döneminde Müktesebatın uygulanması için gerekli toplam sektör bütçesi aşağıdaki tematik alanlar çerçevesinde 60.35 milyar avrodur.
Tablo 3 2016-2023 Arası Çevre Yatırım İhtiyaçlarının Sektörlere Göre Dağılımı
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): (milyon avro)

SEKTÖRLER: Su kalitesi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 16,894

SEKTÖRLER: Atık Yönetimi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 6,160

SEKTÖRLER: Hava Kalitesi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 628

SEKTÖRLER: Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetimi Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 28.845

SEKTÖRLER: İklim Değişikliği Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 6,551

SEKTÖRLER: Gürültü Yönetimi
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 19,63

SEKTÖRLER: Kimyasallar Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 1,193

SEKTÖRLER: Yatay Sektör
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 13,07

SEKTÖRLER: Doğanın korunması sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 42,8

SEKTÖRLER: Toplam
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 60,346.50
Kaynak: UÇES (2016-2023)
2007-2015 yılları için Türk kamu sektörünün çevre harcamalarına ilişkin mali veriler, Tablo 4verilmektedir (kaynak: UçES). Veriler; devlet kurumlari, Özel il idareleri, belediyeler, mahalli idare birlikleri ve organize sanayi bölgelerine yönelik toplam çevre harcamalarını içermektedir.Verilere göre, 21,2 milyar avroluk yatırıma sahip su kalitesi sektörü toplam yatırımın en büyük kısmını ołuşturmaktadır. En büyük ikinci sektör, 5,1 milyar avroluk yatırımla átık yönetimidir.
2007-2015 yılları arasında yapılan toplam çevre yatırımları yaklaşık 27.6 milyar avroya ulaşmaktadır.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Tablo 4 2007-2015 Dönemi İçin Çevre Yatırımı Harcamaları, avro üzerinden*
Su Kalitesi Sektörü (€): 2643
Atık Yönetimi Sektörü (€): 293
Hava Kalitesi Sektörü (€): 105
Diğer Sektörler** (€): 24.46
TOPLAM (€): 3065.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 2476
Atık Yönetimi Sektörü (€): 407
Hava Kalitesi Sektörü (€): 88
Diğer Sektörler** (€): 10.54
TOPLAM (€): 2981.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 1821
Atık Yönetimi Sektörü (€): 410
Hava Kalitesi Sektörü (€): 99
Diğer Sektörler** (€): 1.65
TOPLAM (€): 2331.7

Su Kalitesi Sektörü (€): 1952
Atık Yönetimi Sektörü (€): 729
Hava Kalitesi Sektörü (€): 242
Diğer Sektörler** (€): 7.88
TOPLAM (€): 2930.9

Su Kalitesi Sektörü (€): 1636
Atık Yönetimi Sektörü (€): 526
Hava Kalitesi Sektörü (€): 128
Diğer Sektörler** (€): 17.07
TOPLAM (€): 2307.1

Su Kalitesi Sektörü (€): 2189
Atık Yönetimi Sektörü (€): 613
Hava Kalitesi Sektörü (€): 178
Diğer Sektörler** (€): 24.10
TOPLAM (€): 3004.1

Su Kalitesi Sektörü (€): 2597
Atık Yönetimi Sektörü (€): 601
Hava Kalitesi Sektörü (€): 129
Diğer Sektörler** (€): 51.49
TOPLAM (€): 3379.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 2711
Atık Yönetimi Sektörü (€): 589
Hava Kalitesi Sektörü (€): 15
Diğer Sektörler** (€): 107.87
TOPLAM (€): 3422.9

Su Kalitesi Sektörü (€): 3143
Atık Yönetimi Sektörü (€): 911
Hava Kalitesi Sektörü (€): 19
Diğer Sektörler** (€): 125.53
TOPLAM (€): 4198.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 21,168
Atık Yönetimi Sektörü (€): 5,079
Hava Kalitesi Sektörü (€): 544.214.028
Diğer Sektörler** (€): 371.59
TOPLAM (€): 27,621.6
Kavnak: UcEs (zUro-zUzs)
dğak aaöstmez sektrmaim ** Tablo 3'te verildiği üzere.

Çevre yatırımına olan ihtiyaç, yapılan yatırımlar ve yatırım açığıyla ilgili karşılaştırmalı tablo,Tablo 5 sunulmaktadır. Sonuç olarak, 2016-2023 dönemi için 31 milyar avro yatırım yapılmasıgerekmektedir. 2016-2023 için bazı yatırımiarın planlanmasına rağmen, yatırım ihtiyacınıkarşılamak için håla finansal açıklar bulunmaktadır; bu nedenle de sektör, AB ve diğer donörlerden destek beklemektedir.

Tablo 5 Karşılaştırmalı Tablo - Çevre Yatırımına Duyulan İhtiyaç, Yapılan Yatırımlar ve Yatırım Açığı

Çevre Yatırımi Ihtiyacı (milyar €): 2007-2023 dönemi
Yapılan Çevre Yatırimlan (milyar €): 58.6
Çevre Yatırımlanı Açığı (milyar €): 2007-2015 dönemi
2.5 Performans değerlendirme çerçevesi 
Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu uyarınca, bir strateji planı ve performansa dayalıbütçelendirme konsepti uygulamaya koyulmuştur. Bu bağlamda, birbirinden farklı idareler esas aliınarak hazırlanan yıllık performans programları ve faaliyet raporlari, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı gibi Bakanlıklara,Sayıştay vè Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmaktadır. Bu programlar ve raporlar ayrıca,kamuoyunu ölçmek amacıyla kamuyla da paylaşılmaktadır.

Genel performans yönetimi izieme süreci, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı - Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı) tarafından yürütülmektedir. Strateji ve Bütçe Başkanlığı, 2011'de kurulan Yatırım Programlama, İzleme ve Değerlendirme Genel Müdürlüğü

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
aracılığıyla yatırım programlarının ve yıllık programların izlenmesi sürecini yürütmektedir.Sektördeki yatırım projeleri bu Genel Müdürlük aracılığıyla izlenmektedir.
IPA çatısı altında AB fonlarının izienmesi için, aday ülkelerin Yapısal Araçlara benzer bir izleme ve değerlendirme mekanizması kurmaları gerekmektedir. Bu çerçevede Program Otoritesi altında izleme ve değerlendirme birimleri kurulmuştur.

2.6 Kamu mali yönetimi 
Türkiye'nin Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, bir orta vadeli mali planla birlikte üç yıllık bir dönem için orta vadeli bir programın yıllik olarak hazırlanmasını gerektirmektedir. Orta vadeli program; makroekonomik politikalar, ilkeler ve ekonomik hedefler ile göstergeler temel alinarak oluşturulmaktadır. Orta vadeli mali plan, sonraki üç yıl için toplam gelir ve harcama projelerini içermektedir.

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca, kamu idare kurumlarının; kalkinma planlari,programlar, kabul edilen ilgili mevzuat ve temel ilkeler çerçevesinde çok yillı stratejik planlar hazırlamasi ve stratejik ve ölçülebilir hedefler belirlemesi gerekmektedir.
2.7 Makroekonomik çerçeve 
2016 yılının ikinci yarısı itibariyle toparlanmakta olan küresel iktisadi faaliyet, özellikle ileri ekonomilerdeki daha güçlü büyüme görünümüyle, yükselme eğilimi göstermektedir. Küresel krizin ardından Türkiye en hızlı büyüyen ülkeler arasında üst sıralarda yer almaktadır. 20102015 yıllarında Türkiye ekonomisi, başta yatırımlardan kaynaklı olmak üzere büyük büyüme oranları yakalamıştır. Öte yandan, 2016 yılı Türkiye ekonomisinin, son derece olumsuz iç ve dışkoşullar karşısında direncini koruduğu bir dönem olmuştur. 2016 yılında cari işlem açığının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'ya (GSYiH) oranı %3.8 olarak kaydedilmiştir. Seyahat gelirindeki kayda değer düşüş, cari işlem açığının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'ya oranındaki iyileşmeyi menfi yönde etkilemiştir. 2016 yılındaki cari işlem açığının GSYlH'ye oranı, %3,8 olarak gerçekleşerek Orta Vadeli Program (2017-2019) ve Katılim Öncesi Ekonomik Program (2014-2016) tahmini olan %5.5 oranının altında gerçekleşmiştir.

Gelecek dönemdeki makroekonomik politikanin ana hedefleri bir taraftan kademeli olarak cari açığı düşürmek, diğer taraftansa, küresel belirsizliğin Türkiye ekonomisi üstündeki etkilerini en aza indirerek büyüme oranını arttırmaktır. 2019-2021 dönemi için yıllık ortalama GSYiH büyüme oranı %3.6 olarak öngörülmektedir. Bu dönem için, Türkiye ekonomisinin büyüme hedefine uygun olarak, enflasyonun ve cari hesap açığının makul seviyelere düşürülmesi amacıyla ekonomideki yeniden dengeleme sürecinin kontrollü bir şekilde devam ettirilmesi hedeflenmektedir (ERP 2019-2021).

Iktisadi büyüme ve etkin yatırım için yüksek kalitede ve yaygınlaştırılmış bir altyapıgerekmektedir. Dünyada ön plana çıkan ulaştırma talepleri, son yıllarda ulaştırmadaki gelişimi hızlandırmıştır. Bu gelişme çerçevesinde, insan faktörüne odaklanan ve çevreye zararı en aza indirgeyen politikalar ortaya çıkmıştır. Buna uygun olarak ve ulaştırma piyasa düzenlemesinin yanı sira ithalat bağımlılıiğı ve çevresel faktörleri de hesaba katarak, toplam yerli ve yenilenebilir.enerji üretimi payının arttırılması ve tam rekabetçi enerji piyasasının oluşturulmasi, Türkiye ekonomisinin önemli hedefierindendir (ERP 2019-2021). 2020 yılından başlayarak düşüş eğilimi göstermesi beklenen işsizlik oranı 2021 yılı için %10.8 olarak öngörülmektedir (ERP 20192021). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) fiyat istikrarı elde etme ana hedefi ile tyumlu olarak enflasyon hedeflemesi rejimine devam edecektir. Aralık 2018'de yillık tüketici enflasyon oranı %20.3'tür. Nihai hedefse finansal istikrar konuları göz önünde bulundurularak enflasyon oraninın Maastricht kriterleriyle uyumlu seviyelere düşürülmesidir (Katılım Öncesi Ekonomik Program 2019-2021).

Kamu maliyesindeki güçlü duruş orta vadede korunacak ve yerel tasarrufların artırılmasi ve ekonominin büyüme potansiyelinin yükseltilmesiyle cari açığı kontrol altında tutmak için mali 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
politikalar ekonomi ve finansal istikrarin güçlendirilmesi hedeflerini destekleyecektir. Kamu kesimi borçlanma gereği makul seviyelerde tutularak kamu maliyesinin sürdürülebilirliği sağlanacak ve geçmişte kamu maliyesinde elde edilen başarılar devam ettirilecektir. 2018'de genel kamu açığı %2,4 olarak öngörülmektedir (Katılım Öncesi Ekonomik Program 2019-2021).Devam etmekte olan ekonomik program, mali disiplin ve etkin borçlanma stratejileriyle AB tanımlı genel yönetim borç stokunda kayda değer iyileştirmeler gözlenmiştir. 2001 yılı sonunda %76,1 olan AB tanımlı genel yönetim borç stokunun Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya oranı, 2018 yılıüçüncü çeyreği sonu itibariyle %32,6'ya düşmüştür (Katılım Öncesi Ekonomik Program 20192021).

Ayrıca, ithalata bağımlıliğın azaltıiması ve ekonominin yenilik kapasitesinin arttırılmasıyla mevcut üretim yapisının değiştirilmesi hedefienmektedir. Bu alanlaria iigili yapısal politikalar orta vadede ekonomide rekabetin zenginleştirilmesi vasitasiyla, potansiyel büyümede oranının artmasına ve tasarruf-yatırım açığının düşmesine katkı yapacaktır. Bu şekilde 10. Kalkınma Planının uzun vadeli kalkınma hedefi, yani Türkiye'nin küresel konumunu yukarılara taşimak ve insanların refah seviyesini artırmak hedeflerine ulaşmak için önemli bir ilerleme kaydedilecektir.
2.8 Genel değerlendirme 
Çevre ve iklim değişikliği sektörlerinin kesişen ve karmaşık yapısı nedeniyle, bu sektörlerde birçok paydaş bulunmaktadır. Bu kurumsal çeşitliliğin bir sonucu olarak, GZFT analizindeki zayif yönlerde vurgulandığı gibi sektör, koordinasyon zorluklarıyla karşı karşıyadır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇşB), çevre ve iklim değişikliği sektörlerindeki faaliyetlerin planlanmasi, uygulanması ve yönetiminden sorumlu olan lider kurumdur.
Konseyler, komisyonlar ve çalişma grupları aracılığıyla hem ulusal sektörel hem de alt-sektörel seviyelerde bir koordinasyon çerçevesi oluşturulmuştur. Çevre ve iklim değişikliği alanında IPA Il fonları için kurulan koordinasyon mekanizması, 2.3 Bölümünde açıklanan diğer sektör koordińasyon kurullarından yararlanarak, GzFT analizinde değinilen zayıf yönlerin üstesinden gelinmesi için sarf edilen çabalara da katkıda bulunacaktır.

UçES'e ilişkin olarak, AB müktesebatının uygulanmasına yönelik geriye kalan sektörel yatırım gerekliliklerini belirlemek amacıyla her sektör için 2007-2023 dönemi ihtiyaç değerlendirilmesi yapilmaktadir.

Performans değerlendirmesi açısindan gerekli tüm araçlar mevcuttur. Yukarıdaki bölümlerde açıklandığı gibi, Türkiye bu sektör için iyi düzenlenmiş bir kamu mali yönetimi sistemine sahiptir.
Makroekonomik çerçeve kapsamında, aşağidaki noktaların vurgulanması gerekmektedir:
Türkiye, makro politikalar için katı bir kamu mali yönetimi süreci takip etmektedir.
Türkiye, son on yıl için en yüksek büyüme oranlarından birine sahiptir.
Türkiye'de çevre sektörü; yasal, politik ve stratejik açıdan önemli gelişmeler göstermiş ve AB müktesebatına uyumlaştırma amacıyla çeşitli düzenlemeler kabul edilmiştir.
Türkiye'deki çevre sektörü; paydaşlar, sektör temsilcileri ve aktif sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla, lider kuruluş olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından belirlenen ve ülkenin ulusal politikaiarıyla bağlantılı olan ulusal sektör politikalarını ve stratejilerini iyi tanımlamıştır.Yukárida açıklandığı gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, güçlü bir koordinasyon mekanizmasıoluşturmuştur ve ilgili tarafların tüm ihtiyaçlarını kapsayacak şekilde hareket etmektedir.
Çevre sektöründeki farklı kuruluşlar, çok taraflı (GEF gibi) ve iki taraflı (AFD gibi) fonlar ile Uluslarárasi Finans Kuruluşları (Dünya Bankasi, AYB, AlKB, KfW gibi) ve çeşitli BM kuruluşları(UNDP, UNIDO ve ILO gibi) ile birlikte faaliyetler yürütme konusunda tecrübe sahibidir. Çevre ve Şehircilik Bakanliği, Çevre ve Iklim Eylemi Sektörel Operasyonel Programının lideri ve koordinatörü olarak, bu deneyimleri bir araya getirmek ve Türkiye'de yaşam kalitesini arttırmak 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
ve düşük karbonlu kalkınmayı sağlamak amacıyla uyumlu ve koordineli bir şekilde hedeflere ulaşmaya çalışmak konusunda avantaja sahiptir 
Türkiye için Endikatif Strateji Belgesi 2014-2020'ye göre, çevre sektörü, sektör (çok yıllı) destek programı için IPA Il kapsamindaki ilgili kriterleri karşılamaktadır.

3.IPA Il sektör desteğinin hedefi/hedefleri 
Programın genel hedefi, iklim değişikliği sorununu daha iyi ele alarak ve AB'nin çevre ve iklim eylemiyle ilgili müktesebatıyla uyumu arttırarak çevrenin korunmasını ve vatandaşların hayat kalitesini artırmaktir.

Sektör Operasyonel Programının beklenen sonuçları şu şekildedir:
•Nüfus; içme suyu tedariki, atık su arıtma ve katı atık yönetimi altyapılarının AB standartlarıyla uyumlu bir şekilde geliştirilmesinden yararlanmiştır;
· Iklim eylemi, hava kalitesi, sivil koruma, deniz ortami, yatay mevzuat ve doğanın korunmasıalanlarında yasal reformlar ve kapasite geliştirme süreçleri geliştirilmiştir;
· Azaltma politikalarıni tasarlama, uygulama ve izleme kapasitesi güçlendirilmiş ve iklim değişikliğine karşı hassas ekonomi sektörlerinin ve altyapıların direnci artırılmıştır.
Programın dolaylı etkileri, bölgelerdeki ekonomik faaliyetlerin harekete geçirilmesi ve geri dönüşüm, yenilikçi enerji üretimi, turizm ve rekreasyon gibi yeni istihdam firsatlarının teşvik edilmesi olacaktır. Böylece azami öneme sahip çevre koruması ve iklim eylemi, daha sağlıklı,güvenli, sürdürülebilir ve dirençli bir gelecek temin edecektir.

4.Programın operasyonel özellikleri 
4.1 Coğrafi ve tematik yoğunlaşma 
Coğrafi yoğunlaşma 
Tematik ve coğrafi yoğunlaşma, IPA Ii fonlarının ekonomik, sosyal ve bölgesel kalkınma alanlarındaki etkisinin en üst seviyeye çıkarılması bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Bu nedenle, Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programı fonların belli bir bölümünüöncelikli NUTS Il bölgelerine tahsis etmektedir.

Coğrafi yoğunlaşma ilkesi, Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programının yalnızca bazı özel eylemlerine/faaliyetlerine uygulanacaktır. Sektör Operasyonel Programın içeriği,uygun müdahaleler, bölgesel ihtiyaçları ve öncelikli bölgelerin proje üretme kapasiteleri dikkate alındığında, "su yatırımlarının" Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programı kapsaminda uygun olduğuna karar verilmiştir. Coğrafi yoğunlaşma için tahsis edilen fonlar aşağıdaki gibidir:
Eylem: 1. Su
Faaliyetler: 1.2 Diğer Faaliyetier (altyapıyla ilgili faaliyeter)
Tahsis Edilen Toplam Bütçe: 265.558 milyon EUR
Öncelikli NUTS II Bölgeleri İçin Tahsis Edilen Fonlarin Endikatif Oranı: %10
İlke olarak, coğrafi yoğunlaşma yaklaşımı, kişi başına düşen gayri safi katma değer (GsKD)oranı ülke ortalamasının %75'nin altında olan 12 NUTs Il bölgesini kapsayacaktır. Bölgesel planlarin ve Sektör Operasyonel Programların öncelikleri arasındaki uyum ve tamamlayıcılik ile bölgelerin hazmetme kapasiteleri de göz önünde bulundurularak, bu 12 bölge içinden aşağıdaki 4 bölgeye, 2014-2019 dönemi fon tahsisleri açısından yoğunlaşma konusunda öncelik tanınmıştır:

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) (%43)
TRB1 (Malatya, Elaziğ, Bingöl, Tunceli) (%63)
TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) (%40)
TRC2 (Şanlıurfa, Diyarbakır) (%46)
TRC3 (Mardin, Batman, Şirnak, Siirt) (%49)
Tablo 6 Kişi başına düşen GSKD oranı Ülke Ortalamasının %75'nin Altında Olan NUTS Il Bölgeleri ve Coğrafi Yoğunlaşma İçin Seçilen Öncelikli Bölgeler*
NUTS II Bölgeleri: TR63
iller (NUTS 3): Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye (%64)

NUTS II Bölgeleri: TR72
iller (NUTS 3): Kayseri, Sivas, Yozgat (%73)

NUTS II Bölgeleri: TR82
iller (NUTS 3): Kastamonu, Çankiri, Sinop (%73)

NUTS II Bölgeleri: TR83
iller (NUTS 3): Samsun, Tokat, Çorum, Amasya (%72)

NUTS II Bölgeleri: TR90
iller (NUTS 3): Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane (%74)

NUTS II Bölgeleri: TRA1
iller (NUTS 3): Erzurum, Erzincan, Bayburt (%64)

NUTS II Bölgeleri: TRA2
iller (NUTS 3): Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan (%43)

NUTS II Bölgeleri: TRB1
iller (NUTS 3): Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli (%63)

NUTS II Bölgeleri: TRB2
iller (NUTS 3): Van, Muş, Bitlis, Hakkari (%40)

NUTS II Bölgeleri: TRC1
iller (NUTS 3): Gaziantep, Adiyaman, Kilis (%54)

NUTS II Bölgeleri: TRC2
iller (NUTS 3): Şanlıurfa, Diyarbakır (%46)

NUTS II Bölgeleri: TRC3
iller (NUTS 3): Mardin, Batman, Şırnak, Siirt (%49)
Kaynak: Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi - UBKS (Aralık 2014), Bölgesel Gayri Safi Katma Değer Sonuçları 2004-2011

* Kişi başına düşen GSKD oranı üfke ortalamasının %75'inin altında olan bölgeler (son üç yıl için)
Kişi başı brüt katma değer*>75<75<75 (Öncelikli Böt geler)*ulusal ortalama=100

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Şekil 1 NUTS Il Bölgelerine göre kişi başına düşen GSKD oranı (ülke ortalamasının yüzdesi,ülke ortalamasi=100)

Buna ek olarak kişi başına düşen GSKD oranı ülke ortalamasının %75'inin aitında olan ancak fon tahsisi açısından coğrafi yoğunlaşma için öncelik tanınmayan diğer sekiz bölge şunlardır:
TR 90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane)
TR72 (Kayseri, Sivas, Yozgat)
TR82 (Kastamonu, Çankıri, Sinop)
TR83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya)
TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye)
TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt)
TRC1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis)
Bu böigeler aşağıdaki süreçlerle desteklenebilir:
a.Değerlendirme sürecinde ek puan verilmesi suretiyle bu bölgelerde üretilen projeler için pozitif ayrımcılık 

b. Bu bölgelerdeki projeler için yüksek ortak finansman oranları:
"Rekabetçilik ve Yenilik" ile "İstihdam, Eğitim ve Sosyal Politikalar" Sektör Operasyonel Programlarında da 2014-2019 döneminde coğrafi yoğunlaşma ilkesi uygulanmaktadır. Söz konusu Programlar IPA Il fonlarıyla bütünleşik ve daha görünür bir etki oluşturmak için aynıöncelik bölgelerini hedef alacaktır. Böylece bu yaklaşım Programların farklı müdahaleleri arasında sinerji yaratacaktir.

Tematik yoğunlaşma 
Çevrenin korunması ve iklim değişikliği, hem ulusal hem de bölgesel olarak toplumsal ve ekonomik kalkınmanın ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Zengin doğal kaynakların ve çevreye duyarlı alanların korunması, kamu sağlığının ve çevrenin durumunun iyileştirilmesi ve iklim değişikliği sorunuyla mücadele edilmesi amacıyla gelecek için sürdürülebilir kalkınmanın ve düşük karbonlu ve iklime dayanıklı bir ekonominin elde edilmesine öncelik verilmelidir. UçES 2016-2023 işığında, endüstriyel, tarımsal ve kentsel altyapılar dâhil olmak üzere AB çevre ve iklim Müktesebatıyla uyum için gerekli olan yatırım maliyetleri ilk tahminlere göre 60,35 milyar avro düzeyindedir. 2007-2023 dönemi için sektör başına ihtiyaç dağılımı öngörüleri Tablo 3verilmektedir.

4.2 Programın diğer sektörlerdeki IPA Il programlarıyla etkileşimi 
En üst seviyede etkiyi elde etmek, kaynakların en iyi şekilde kullanımını ve tüm yardım formlarıarasında genel uyumu sağlamak için bu program ve IPA tarafından kapsanan farklısektörlerdeki programlar arasında güçlü bir işbirliği tesis edilecektir.
Bu süreç, farklı sektörlerdeki yatırım programları arasında etkili bir eşgüdüm gerektirecek ve hem (1) ulusal'kurumlar (lbank, C$B tarafindan yönetilen ulusal çevre fonlari, DSl gibi) hem de () çevreselaltyapiların inşasına katk sağlayan Uluslararası Finans Kuruluşlarının müdahaleleriyle uygulanan programlan içerecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yıllık yatırım programlarının eşgüdümünden ve tüm yatırım projelerinin onaylanmasından sorumlu olan Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Program Otoritesiyle yakın işbiriği içindedir. Program Otoritesi ayrıca, seçim süreci takviminin (AB'ye sunum) söz konusu kurumiarın idari usuiieri iie uyumiu olmasını sağlayacaktır.

Diğer sektörlerle koordinasyon: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, çeşitli sektör politikalarının planlama ve uygulama süreçlerinde çevreyle ilgili endişeleri dikkate almak suretiyle, mümkün 

· Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
olduğu ölçüde, çevre ve iklim eylemlerinin Rekabetçilik ve Yenilik, Tarım ve Kırsal Kalkınma,Ulaştırma, Enerji ve çevresel hedeflere ulaşılmasında etkisi olabilecek diğer sektörlerde yaygınlaştırılmasını temin edecektir. Özellikle iklim değişikliği ve afet yönetiminin yatay bir boyuta sahip olması ve yukarıda sözü edilen sektörler dışında eğitim ve kültür, sosyal politikalar ve istihdam, işletme ve sanayi politikasi, ortak güvenlik ve savunma politikası, adalet, özgürlük ve güvenlik, bilgi toplumu ve medya ve sağlık dâhil oimak üzere ilgili diğer tüm ekonomik ve toplumsal sektörlere de uygulanmasi gerekmektedir.

Ayrıca Çevre ve İklim Değişikliği Sektör Operasyonel Programı kapsamında yürütülecek faaliyetlerin, başta istihdam yaratılmasını teşvik etmek ve çevresel koşulları iyileştirmek suretiyle sosyoekonomik hedeflere ulaşılmasında olumlu bir etkisi olacaktır.

Sektör Operasyonel Programının hazırlanmasına yönelik çalışma grubunda, farklı sektörlerden sorumlu icracı bakanlıklar temsil edilmişlerdir. Bu bakanlıklar Sektörel Izleme Komitesinin de üyesi olacaklardir.

4.3 Sektördeki IPA Il desteğinin diğer donörlerle tamamlayıcılığı
Hazine ve Maliye Bakanlığının ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının sektörel stratejileri uyarınca, İller Bankasi, uluslararası fonların belediye altyapıyatırımlarında kullanımı için bir aracı olarak faaliyet göstermektedir. ller Bankasi alt-kredi anlaşmalarıyla bu fonları alt borçlu belediyelere/kuruluşlara transfér etmekte ve koordinasyon ve izleme işlevlerini sürdürmektedir. İller Bankasi, Türkiye'deki yerel yönetimlerin sürdürülebilir kentsel altyapi yatirımlarini desteklemek ve Sektör Operasyonel Programinin genel hedefine katkıda bulunmak amacıyla diğer Uluslararası Finans Kuruluşlarıyla ortaklıklar oluşturarak faaliyetlerini genişletmeyi planlamaktadır. Öte yandan, devlet garantisi aramayan AiKB ve AFD gibi Uluslararası Finans Kuruluşları belediye finansmanı sektöründe faaliyet göstermekte olup doğrudan belediyelere kredi vermektedir. Uluslararası Finans Kuruluşları ile ortaklık kurmak suretiyle, İller bankası tarafından, başta su ve atık altyapısına ilişkin olanlar olmak üzere,gelecekte gerçekleştirilecek faaliyetler, uluslararası finansman anlaşmaları ve mevcut yasal çerçeve uyarınca Banka tarafindan seçilecektir. Seçim usullerinde, Sektör Operasyonel Programı ile tamamlayıcılık ve Programda listelenen faaliyetierle çakışma olmasının önlenmesi özellikle göz önünde bulundurulacaktir.

AB çevre ve iklim değişikliği Müktesebatının ve politikalarının iç hukuka aktarılması ve/veya uygulanması süreçlerini destekleyen ve güçlendiren ortak çıkar alanlarında sinerji oluşturulmasıve donör koordinasyonun sağlanması amacıyla Küresel Çevre Fonu (GEF) gibi küresel finansman mekanizmalarıyla işbirliği ve ortak finansman olanakları aranacaktır.
Gelecekte Türkiye Yatırım Programinın (TYP) uygulamaya konulmasi durumunda, Sektör Operasyonel Programı kapsamında gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisatları yapılabilir.
4.4 Eşit fırsatlar ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin anaakımlaştırılması
T.C. Anayasası erkeklere ve kadinlara eşit muameleyi garanti altına almaktadır. Bu nedenle, bu Sektör Operasyonel Programi çerçevesinde finanse edilen faaliyetler her türiü ayrımcıliğın engellenmesi ve pozitif toplumsal cinsiyet hususlarının teşvik edilmesi ilkeleriyle uyumlu bir şekilde uygulanacaktır. Özellikle hem Proje hem de Program (Program Otoritesi ve Teknik Destek) düzeyinde istihdam için rekabette fırsat eşitliği sağlanacaktır. Bu hakiar ilgili Kamu Hizmetleri Komisyonu tarafindan düzenli olarak izlenmeye devam edecektir.
Firsat eşitliğì,dikkate alınan faaliyet türüne (araştırma, politika geliştirme, politika analizi,program teslimi veya teknik destek faaliyetleri) göre farklı şekillerde ortaya çıkmaktadır. Ayrıca söz konusu yaklaşım, ilgili özel konuya (aityapı yatırımları, hibeler, iklim değişikliği, doğanın korunması gibi)uyarlanabilir. Ancak toplumsal cinsiyet eşitliği konusundaki başlica müdahale,her bir faaliyetin tasarım aşamasında, cinsiyet farklılıklarının ve eşitsizliklerin mevcut konuyla nasıl ve neden ilgili olabileceği sorusunun değerlendirilmesidir. Özel hedeflerin ve cinsiyete 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
duyarlı göstergelerin oluşturulması ve bunların şartnameler ile ilerlemenin ölçüldüğü ve faaliyetlerin raporlandığı faaliyet belgelerine dâhil edilmesini sağlamak için bu müdahale gerçekleştirilmelidir.

"Avrupa Komisyonu Kalkınma İşbirliğinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin AnaakımlaştırılmasıRehberiuyarınca toplumsal cinsiyet eşitliğinin anaakımlaştırılmasına yönelik gelecekteki geliştirme alanlarının tanımlanması aşağıdakileri içerecektir 
•Doğru raporlama için cinsiyete duyarli göstergelerin tanımlanması;
 Uygulanabildiği hallerde, hedef gruplarin ve özel eyiemlerin (karar alma sürecine katiliım,geçim kaynağı oluşturma, güçlendirme gibi) doğru bir şekilde tanımlanması için toplumsal cinsiyet rollerinin analiz edilmesi;
Faaliyet seviyesinde özellikle eşitlik ve cinsiyet konularına ilişkin toplumsal risklerin ve firsatların analiz edilmesi ve gerekirse, karşı tedbirler geliştirilmesi;
Uygulanabildiği hallerde, rutin raporlama döngüleri (başlangiç, ilerleme, nihai raporlama)içinde cinsiyetle ilgili tedbirlerin doğru raporlanması.

Özet olarak, faaliyetlerin tüm aşamalarında (proje hazırlığı, farkındalık artırma kampanyalarının tasarlanması ve uygulanması) toplumsal cinsiyet eşitliği ile ilgili hususlara önem verilecektir. Bu durum programın verimliliğine katkıda bulunacak ve proje faaliyetleri üzerinde daha iyi bir etki sağlayacaktır.

4.5 İklim eylemi ve sürdürülebilir kalkınma 
Bu Sektör Operasyonel Programinın amaci, vatandaşların çevresel altyapilara erişiminin iyileştirilmesi, doğanın toplumun yararına olacak şekilde korunmasi, iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığın artırıiması yoluyla vatandaşların hayat kaitesini iyileştirmek ve en nihayetinde ülkenin sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunmaktır. Sürdürülebilirliğin tam anlamıyla entegrasyonunu sağlamak ve sektördeki AB finansmanının katma değerini en üst düzeye çıkarmak için çevresel ve toplumsal faydalar ve riskler, iklimle ilgili riskler ve her bir faaliyetle ilişkili ekonomik faydalar potansiyel kısa ve uzun vadeli etkileri açısından değerlendirilecektir. Bu risklerin en aza indirilmesi ve söz konusu faydaların en üst düzeye çıkarılmasina yönelik tedbirler faaliyet belgesine entegre edilecektir.Bu anaakımlaştırma çalışması proje döngüsünün ilk aşamalarından, yani her bir faaliyet için şartname hazirlanmasindan nihai raporlama ve sonlandırma aşamalarina kadar gerçekleştirilecektir. Belirsizliklerin yüksek olduğu konularda (örneğin iklim değişikliği) veya uygulanan yöntemlerin eksik kaldığı durumlarda (örneğin ekosistem hizmetlerinin değerlemesi)tedbirsellik ilkesi uygulanacaktır. Yenilikçi yöntemler, araçlar ve süreçler ile kaynak verimliliği gibi kavramlar uygulanabildiği hallerde teşvik edilecektir.

Faaliyetlerin sürdürüiebilir kalkınmaya ve/veya iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik katkısının doğru bir şekilde izlenmesi ve rutin raporlama döngüleri (başlangiç, ilerleme, nihai raporlama)içinde raporlamanın yapılmasını sağlamak için sürdürülebilirliğe ve iklim değişikliğine ilişkin özel göstergeler mümkün ve uygun olduğu ölçüde faaliyet düzeyinde belirlenecektir.
Avrupa Komisyonu Kalkınma İşbirliğinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştınıması Rehberi, Avrupa Komisyonu, 2004


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
4.6 Program stratejisi - Eylemler ve faaliyetler 
UÇES'e (2016-2023) göre 2016 ve 2023 arasındaki çevresel yatırımların sektörel dağılımı, su sektörü (atık su dâhil) için 16,89 milyar avro ve katı atık sektörü için 6,16 milyar avro olarak tahmin edilmektedir.

En son verilere göre, su ve atık alanlarıyla ilgili temel çevresel istatistikler aşağıdaki gibidir:
 2016 yılında, belediye nüfusunun %98'ine su tedarik sistemi ile hizmet verilmektedir. 436belediyede yer alan içme suyu aritma tesisieri, Türkiye'nin toplam belediye nüfusunun %59'una hizmet vermektedir.

2016'da, belediye nüfusunun %90'i kanalizasyon sistemine bağlıydı ve %75'ine atık su arıtma tesisleri ile hizmet verilmekteydi. Atık su arıtma tesisleri, hâlihazırda farklı arıtma seviyelerinde toplam 881 belediyede faaliyet halindedir².

2016'da, belediye nüfusunun %93'ü 134 katı atık sahasi, 6 atik yakma tesisi ve 7kompostlama tesisi aracılığıyla atık yönetimi hizmetlerinden yararlanmaktaydı. 35 ortak yakma tesisi ve 1558 geri dönüşüm tesisi bulunmaktadır®.

Ekonomik büyüme büyük oranda (ağırlıklı olarak ithal edilen) enerjiye ve doğal kaynakların tüketimine bağlidır ve bu durum sera gazı emisyonlarının artmasına ve çevrenin daha fazla bozulmasına neden olmaktadır. Yüksek enerji bağımlılığı, Türkiye ekonomisinin, benzindeki fiyat değişimlerine karşı daha hassas olacağı ve 202o ve sonrasında daha maliyetli yatırımlar yapması gerekeceği anlamına gelmektedir. Bu durum, ayrıca, gereğinden fazla enflasyon riski oluşturmak suretiyle Türkiye'nin büyüme ve refah öngörülerini olumsuz etkilemektedir. Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda, kırsal/yerel düzeydekiler dåhil olmak üzere sera gazi emisyonu azaltma faaliyetleri tanımlanmaktadır.

Doğal afetier ve iklim değişikliği birbiriyle bağlantılıdır. Bu nedenle seller, yangınlar ve toprak kaymaları gibi birçok doğal afet, iklim değişikliğinin bir sonucu olarak yaşanmakta ve hem ekonomik hem de sosyal sorunlara yol açmaktadır. Hükümetler Arası Iklim Değişikliği Panelinin İkinci Değerlendirme Raporu'nda, ekoiojik, ekonomik ve toplumsal sorunlara yol açan iklim değişikliğine baği olası doğal afetlerin, yakın gelecekte karşılaşılacak en ciddi problemler olacağı da vurgulanmaktadır.

Günümüzde kasıtlı olarak veya kaza sonucu çevreye salınan kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer maddeler de tehditler ve tehlikeler oluşturmaktadır. Bugün KBRN (kimyasal, biyolojik,radyolojik ve nükleer) maddelerin ortaya koyduğu tehditler ve tehlikeler, tüm ülkelerin ele almasıgereken zorlu bir sorundur. Ayrica, endüstriyel faaliyetlerin geliştirilmesi, bu maddelerin kazara salınımı riskini arttırmaktadır.

Çevre Operasyonel Programinda (ÇOP) (2007-2013) esas olarak, özellikle içme suyu ve atik su sistemlerinin iyileştirilmesi ve etkin bir atık yönetimi sistemi ile altyapısının geliştirilmesi gibi çevresel hizmetler üzerine odaklanarak, yerel makamların kurumsal ve finansal kapasitelerinin güçlendirilmesi hedeflenmiştir. 2007-2013 ç0P için, 39 çevresel altyapi projesi (32 su yönetimi,7 atık yönetimi) hazırlanmış ve finansman kararı için Avrupa Komisyonuna sunulmuştur. çOP uygulama döneminin sonuna kadar, 30 projenin tamamlanmıştır. Saptanan ihtiyaçlar dikkate alındığında, çevresel altyapı stratejisinin ana önceliği, yerel makamların kapasitelerini artırmak,
6 TÜlK, 2016.7 TÜlK, 2016.8 TÜiK, 2016.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
ulusal çerçeveyi güçlendirmek ve yukarıda belirtilen alanlarda ulusal seviyedeki yatırım ihtiyaçlarıni finanse etmek olacaktır.

Yukarıda açıklandiğı gibi önceki IPA döneminde, Çevre Operasyonel Programının tematik yoğunlaşması esas olarak su ve atık üzerine olmuştur. Yeni IPA Il döneminde, bu iki önceliğe ek olarak, iklim değişikliği, AB Müktesebatının iç hukuka aktarılması ve kapasite oluşturma faaliyetlerine özellikle odaklanılacaktır. Ayrıca, yasama ve kapasite açısindan önemli iyileştirilmeler gerektiren AB Çevre ve Iklim Müktesebatının dinamik niteliği dikkate alındiğında,Çevre ve İklim Değişikliği Faslıyla doğrudan ilişkili bu ihtiyaçlara yönelik özel faaliyetler desteklenecektir. Bunlarin tamamı çevreyle ilgili olarak strateji belgelerinde belirlenen hedeflere ulasılmasina katkı sağlayacaktır 

Bu bağlamda kapasite geliştirme süreci, alt seviyeden üst seviyeye doğru gerçekleştirilen çalışmalar ve su ve atık projelerinin hazırlanmasında ller Bankasının desteklenmesi ve bu sekilde planlama dönemi bovunca İller Bankasi Cevresel Kredi I programları kapsaminda AYB finansmaninın ve AYB tarafindan uygulandiğı şekilde sonraki olası ilgili kredilerin harekete geçirilmesi için teknik destek kredisi gibi araçlar lehine AB finansman kaynaklarının tamamlayıcılığını en üst düzeye çıkaran mekanizmalara özel önem atfedilecektir. Şimdiki ve daha sonraki AYB imkanlarına ayrılan teknik destek bütçesi 3 milyon avro olarak öngörülmektedir.

Eylemin ana hedefi AYB'nin finansal, çevresel ve sosyal açıdan güçlü olan ve Türkiye'de temel su, sıhhi tesisat ve katı atık hizmetleri sağlayan öncelikli vatırımların finanse edilmesi için AYB tarafindan nihai yararlanıcılara kredi verilmesinin mümkün kılınmasıdır.
Ayrica Eylem şunları hedefler: (i) yatırım projelerine bağlı olarak artan finansal yük (borç) ve AB Su ve Atık Müktesebatına uyum konusunda artan mevzuat uyumluluk sorumluluğu göz önünde bulundurularak, faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve iyilestirebilmelerine vönelik olarak Nihai Yararlanıcıların mali ve operasyonel yönetimlerini iyileştirmek. (ii) Yatırım Projesi özelinde kredi koşulluluğunu karşılayabilmeleri için Nihai Yararlanıcılara destek olmak.
JASPERS (Avrüpa Bölgesindeki Projeleri Desteklemeye Yönelik Ortak Yardim) girişimi,mutabakata varildiktan sonra IPA Il döneminde yatırim faaliyetlerinin desteklenmesi amaciyla kullanilmıştır. JAsPERs uzmanları fizibilite raporlarınin ve bazi su, atik su ve katı atık projelerinin fayda maliyet analizlerinin değerlendirmesini yaparak Çevre ve Şehircilik Bakanlıği uzmanlarına destek sağlamıştır. JASPERS yardımlarının bütçesinin yaklaşık 2 milyon avro olduğu tahmin edilmektedir.

4.6.1Eylem 1  Su 
AB mevzuatı: Su Çerçeve Direktifi, Içme Suyu Direktifi, Kentsel Atık Su Arıtma Direktifi, Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi, Taşkın Direktifi, Nitrat Direktifi, Yüzme Suyu Direktifi, Yeralt: Sulari Direktifi, Su Mevzuatı için Çevresel Kalite Standartları Direktifive AB Su Müktesebatinın herhangi bir yeni parçasi.

Gerekçe: Bu eylem, içme suyunun etkin olmayan bir şekilde tedarik edilmesi ve atik suların etkin olmayan bir şekilde toplanması ve arıtilmasına neden olacak şekilde, yatirımlarin su durumu üzerindeki etki değerlendirmesi, bu yatırimların derecelendirilmesi ve koordinasvonu ile su döngüsü yönetimi konusunda yetersiz ve eskimiş altyapı açısından su yönetiminde görülen entegrasyon eksikliğini yansıtan SwoT Analizinde tanimlanan zayıflıkları ele almaktadır.
Türkiye àday ülke olarak, AB Çevre Müktesebatının planlanması ve uygulanması açısından AB ständartlarına ulaşmayı amaçlamaktadır. Çevre Faslının kapanış kriterlerini sağlamak için gerek kapasite oluşturma gerekse yatırıma ilişkin faaliyetier yürütülmelidir. Örneğin Kentsel Atık-Su Aritma Direktifi'niņ tam olarak uygulanabilmesi için Direktifin gerektirdiği Ulusal Kentel Atik Su Üygulama Planının hazırlanması gerekmektedir. Bu eylem, Türkiye'deki yüzey sulari, yeraltısulan,  deniz, kıyı ve geçiş sularının korunması, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
kullanılmasına bütünleşik bir yaklaşım yoluyla, iyi su durumunun elde edilmesine ve sürdürülmesine odaklanmaktadır. Bu eylem, su kalitesi ve su kaynaklarının yönetilmesini ele alacaktır.

Ayrıca, AB direktif gereksinimlerini karşılamak ve denizlere ilişkin konulardan sorumlu kurumlarıbir araya getirecek bir çerçeve yapı tesis etmek için entegre bir yaklaşımla deniz suyu kalitesini arttırmak önem arz etmektedir.

Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili detaylı bilgi 4.6.1.1.Bölümde verilmektedir.

4.6. Bölümde belirtildiği gibi Çevre Operasyonel Programi (2007-2013) kapsaminda Avrupa Komisyonuna sunulan 32 su yönetim altyapı projesinden 27'sinin uygulamasi program kapanışından önce tamamlanmıştır.

Açıklama: AB Çevre Müktesebatının gerekliliklerini karşılamak amacıyla, kuruluşların kapasite oluşturması ve personelin uzmanlaşması, direktiflerin uyumlaştırılması, planların uygun şekilde yapılması ve soruņsuz bir şekilde uygulanması sağlanmalıdır. Su sektörüne ilişkin projeler, hem Müktesebatla iigili fiziksel yatırım gerektirmeyen faaliyetleri hem de yatırıma ilişkin altyapıfaaliyetlerini içermektedir.

Bu eylem, su ve atık su altyapı projeleri gerçekleştirecek ve yağmur suyu taşkınlarının neden olduğu kirliliğin azaltılmasına katkı yapacaktır.

Çevre ve İklim Değişikliği Faslının kapanış kriterleri ile "Müzakere Pozisyon Belgesi" ve ulusal strateji belgelerinin dikkate alınmasıyla, su kalitesi sektörü için öncelikli ihtiyaçlar belirlenmiş ve derecelendirilmiştir. Sektör Operasyonel Programi, ana müdahale alanlarını içeren ancak bunlarla sinırlı olmayan Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetlerini, nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları dâhil olmak üzere su kalitesine ilişkin teknik destek projeieri olarak öngörmektedir.

Yatırım faaliyetieri; su iletim hatları, su dağıtım aği, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar,yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşasi, kuyuların rehabilitasyonu, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sistemlerinin temini,kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetiminden oluşan entegre su projelerini kapsamaktadır. İklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığı arttırmak için tedbirlerin kabul edilmesi, tüm bu yatırım faaliyetlerinin tasarımi ve uygulanması için göz önûnde bulundurulmasi gereken bir gereksinimdir.

4.6.1.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Özel hedefler: Ulusal mevzuatın Çevre Müktesebatına uyumlaştırılmasına katkı yapmak ve Çevre Müktesebatının uygulanması için kurumların kapasitelerini ve çalışanların uzmanlaşma düzeyini istenen seviyede geliştirmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok su yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir.Bu faaliyetler, şu alanlar üzerine temel çalışmaları içermektedir: Çevresel Kalite StandartlarıDirektifi'nin uygulanması (2008/105/AT, 2013/39/AB), taşkın tahmini ve taşkın kontrolü, Nitrat Direktifi'nin uygulanması, Su Çerçeve Direktifi'nin uygulanması, yeraltı suları yönetimi, deniz ekosistemlerinin rehabilitasyonu, Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi'yle ilgili kapasitenin geliştirilmesi.

Tarım ve Örman Bakanlıği, 2009 ile 2010 yılları arasında 11 havza için Havza Koruma EylemPlänlärı (HKAP) yürütmüştür. Kalan 14 havzanın HKAP'larıysa 2013 yılında hazıřlanmiştır. HKAP'lar kısa, orta ve uzun vadeli dönemde, atık su arıtma tesisleri ve katı

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
atık sahalarını kapsamaktadır. Bu planlar, Nehir Havza Yönetim Planlarına (NHYP)dönüştürülecektir.

Ayrica, Çevresel Kalite Standartlari (ÇKS'ler) Direktifi'nin (2008/105/AT, 2013/39/AB)uygulanması için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çalışmalar yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında, ulusal spesifik kirleticiler listesi ve ilgili çKS'ler geliştirilmiştir.Halihazırda, söz konusu spesifik kirleticiler ve ÇKS'lerin Yüzey Suyu Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği'ne entegre etme çalışmaları tamamlanmış ve 2016 yılında revize edilmiştir.
Yukarıda verilen listenin analizine göre ve dinamik Çevre Müktesebatının mevcut durumu dikkate alındığında, nehir havzası yönetimi, taşkın ve kuraklık yönetimi ve iklim değişikliğine uyum planları ve sektörel su tahsisatı gibi endikatif temel müdahale alanları, henüz uygulanmamış ve/veya daha fazla üzerinde duruiması gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, Müktesebatın ulusal stratejilerle tam olarak uyumlaştırılması ve merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artırılması sağlanacaktır.
Su Çerçeve Direktifi'ne göre su kalitesi yönetimi, doğada ortaya çıkan doğal coğrafi alanlar olarak tanımlanan nehir havzalarına odaklanmaktadır. Bu havzaların yönetimi yönetim planları vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Bu açıdan, Nehir Havzası Yönetim Planlarının (NHYP) hazirlanmasi, AB Su Çerçeve Direktifi (2000/60/AT) ve ilgili alt direktiflerin uygulanmasına yönelik bir faaliyet olarak önerilmektedir. Bu faaliyet aracılığıyla su kütlelerinin tanimlanmasi, su durumunun izlenmesi ve değerlendirilmesi, hedeflerin belirlenmesi ve tedbirlerin programlanması ve uygulanmasi çalişmaları yapılacaktır.
NHYP'ler konusunda, altı havza için Havza Koruma Eylem Planlarınin Nehir HavzasıYönetim Planlarına Dönüştürülmesi projesi IPA Il programlamasına sunulmuştur ve Operasyon Tanimlama Belgesi hazirlanmasi/revize edilmesi süreci devam etmekte olup 2019 yılında tamamlanması beklenmektedir. Bu projenin çıktilarınin 2020-2022 döneminde elde edilmesi öngörülmektedir. NHYP'lere ilişkin hazırlıklar artan bir hızla devam etmektedir.Nehir Havzası Yönetim Planlarının hazırlanmasi, tedbirlerin programlanmasi, ekonomik analizler ve yatırım programlama süreçleri vasitasiyla Su Çerçeve Direktifi ve alt direktifleri uygulayabilecek deneyimli personelin ve uzman kuruluşların temin edilmesi gerekmektedir.
Mevcut durum, sel olaylarıyla ilgili mevcut yaklaşımın Taşkın Direktifi gereksinimlerini tam olarak karşılamadığıni göstermektedir. Bu nedenle Türkiye, Taşkın Direktifini uygulamaya ve iç hukuka aktarmaya başlamalıdır. Bunun yanında, diğer havzalar için taşkın tehlike haritaları, taşkın risk haritaları ve taşkın risk yönetimi planlarının hazırlık çalışmaları da hızlandırılmalıdır. Buna yönelik olarak, "Meriç-Ergene Nehir Havzası için Taşkın Riski Yönetim Planının (TRYP) Hazırlanması" projesi, bu sınır aşan nehir havzası için ortak ya da en azindan eşgüdümlü TRYP hazırlanması için IPA Il Programlamasina sunulmuştur.Projenin 2019 yılında başlaması öngörülmektedir.

Kurak ve yarı kurak iklim bölgesinde yer alan Türkiye'de, yağışların zamansal ve konumsal dağılımları düzensizdir. Iklim değişikliği ise yağışların düzensizliği ve azlığını daha da belirginleştirmektedir. Mevcut su kaynakları nüfus ve sanayinin taleplerini karşılayamamaktadır. Kuraklığa karşı önlem almak için kuraklık koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesi ve bu koşullar için uygun parametrelerin saptanmasıgerekmektedir. Havza Kuraklik Yönetim Planlarının geliştirilmesi bu amaca hizmet edecektir.Buplánlara bağlı olarak, suyun en iyi şekilde kullanımının yanında kuraklık öncesi ve sonrasıiçin alınan önlemlerin planlandığı şekilde uygulanması sağlanacaktır.
Ayrica, Türkiye'nin gelecekte iklim değişikliklerinden olumsuz yönde etkilenmesi muhtemel görünmektedir. Bu nedenle, bu değişikliklerin etkileri incelenmeli ve ulusal ve havza seviyesinde iklim değişikliğine uyum teübirieri oiuşturuimaidır. İkiim değişikiiğinin etkiieri ve artan içme suyu talebi ile suyun endüstriyel ve tarımsal amaçlarla kullanım talebi konusunda,

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
öncelikli havzalar ve kademeli olarak diğer havzalar için sektörel su tahsisatı planlarının hazirlanmasigerekecektir.

Kamusal farkındalık, eğitim girişimleri ve yukarıda sözü edilen hususlarla ilgili diğer iletişim araçları da bu faaliyetiere dâhil edilebilir.

Seçim kriterleri: Alandaki ihtiyaçlar çeşitlilik arz ettiğinden, faaliyetin olgunluğu ana kriterierden biridir. Söz konusu durum şunları kapsar: gerçekçi hedefierin belirlenmesi,sözleşmelerin sayısi, süresi ve derécelendirmesi (bu unsurların değerlendirilmesi için ihtiyaçları, faaliyetieri - bunların süreleri ve birbirlerine bağımlılıklarını-, ilgili riskleri ve IPA Il son başvuru tarihlerini göz önünde bulundurarak), sözleşme yapma ve uygulama süreçlerinde gecikme olasılığının düşük olması (bir bileşen üzerine sözleşme yapmak faaliyetin diğer bileşenlerine bağlı olmaz ve bileşenlerle ilgili sözleşme yapmak veya bunlarıuygulamak faaliyet dışındaki riskli çalışmalara bağlı olmaz), Sektör Operasyonel Programıkapsamındaki tahsilatlarla ilgili gerçekçi bütçe tahsisatı, faaliyet mantığının diğer unsurlarıyla uygunluk (örn. faaliyet boşluklara ve ihtiyaçlara dayanır ve neden-sonuç ilişkilerine göre tasarlanır - ilave gerekçelerle birlikte tutarlı bir şekilde tesis edilen bir matris aracılığıyla görülebilir-, vb.). Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatına ve "Müzakere Pozisyon Belgesiyle" uyumluluk ve ayrıca diğer ulųsal önceliklerle uyumluluk da önem arz etmektedir (Müktesebatin Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program, Ulusal Kalkınma Plani, sektörel stratejiler vb.). Bunlar, faaliyetin öncelikler alanı içinde yer aldığını gösterecektir. Ayrıca,Sektör Operasyonel Programı kapsaminda uygulanmaya daha uygun olan faaliyetlerin alternatif fonlara kıyasla daha yüksek bir önceliğe sahip olduğu düşünülmektedir. Bir faaliyetin sahip olması gereken diğer önemli özellikler; tekrarlamama ve önceki, mevcut veya öngörülen faaliyet ve çalışmalar ile sinerji ve uyumdur (faaliyet, söz konusu diğer çalışmalar dikkate alınarak tasarlanmalı ve Çevre ve İklim Değişikliği sektörüne gerçek bir katkısağlamalıdır). Aciliyet, önceliğin diğer bir boyutudur. Eğer bir hedefe ulaşmak için çok uzun bir süre gerekiyorsa, faaliyet öneriler listesinin en altında yer almaktadır. Öte yandan faaliyet,IPA süreci vasıtasıyla ulaşılabileceğinden daha acil olmamalıdır. Bu, (gerçekçilik açısından)projenin olgunluğuyla ilgili bir sorundur. Uygulama sürecinde ilerideki başarıların değerlendirilmesi ve faaliyet sonuçlarının uygulama sürecinin ötesinde sürdürülebilir olmasıiçin ilgili önemli tarafların faaliyeti sahiplenmesi ve işbirliği kapasitesi de büyük önem arz etmektedir. Bunların bulunmadığı ve hatta karşi örneklerin (ilgili önemli taraflar arasında ihtilaf veya tarafların faaliyetten ihraci)mevcut olduğu durumlarda, faaliyetin fonların tahsisi için iyi bir seçenek olmadığı düşünülür.

Nihai Yararlanıcılar: Tarım ve Orman Bakanlığı, DSi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Yerel idareler, STK'lar.

4.6.1.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programi, vb.)
Özel hedefler:
Ulusal standartlar ve AB standartlarına uygun bir şekilde nüfusa içme suyu sağlamak 
Doğal kaynakların kullanımını en iyi düzeye getirmek ve su dağıtım sisteminin verimliliğini ve iklime dayanıklılığını iyileştirmek 
Alıcı su kaynaklarının (yüzey ve yeraltı suları) kirlilik yükünü azaltılmak ve içme suyu sistemlerini kirlenmeye karşı korumak;
Atık suarıtma tesislerinin verimliliği ve iklime dayanıklıilığını sağlamak ve işletme maliyetlerini düşürmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok su yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir.Çevre Operasyonel Programi kapsamında, Avrupa Komisyonuna sunulan 32 su yönetim altyapi projesinden 27'sinin uygulaması tamamlanmiştır.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Su yönetim yatırımlarındaki boşluklara UçEs (2016-2023) içinde yer verildiğinden (16,7milyar avro), su iletim hatiari, su dağıtım aği, kanalizasyon aği ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşasi, kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetiminden oluşan entegre su projeleri, ihtiyaçlara göre öncelik verilen ağır maliyetli yatırım faaliyetleri olarak değerlendirilmektedir. Bu yatırımlar, seçim kriterlerine ilişkin bölümde açıklanan seçim kriterlerine (bkz. aşağıda) göre önceliklendirilmektedir.
Dolayısıyla bu faaliyetler, ulusal ve AB standartlarına göre iyileştirilmiş içme suyu sağlanmasına, su tasarrufu yapimasına ve alıcı su kaynaklarında kirlilik yükünün azaltılmasına katkı yapacak tüm eylemlerin teşvik edilmesine, su tedarik sistemierinin olasıkirlenmelerine karşı korunmasına ve kaynak verimliliği ve iklime karşi esnekliğin geliştirilmesine yardim edilmesini sağlayacak ortak finansmanın teşvik edilmesine odaklanacaktir.

Su eylemi kapsamında, iklime dayanıklı faaliyetlere ve ayrıca iklim değişikliğini hafifletme ve uyum tedbirlerine gerekli önem verilecektir.

Açıklama ve uygun müdahaleler: Bu faaliyet, mevcut içme suyu dağıtım sistemlerinin inşaati, rehabilitasyonu ve modernizasyonu ile yeterli su aritma tesislerinin kurulmasınıdestekleyecektir. Ayrica, kentsel atik su arıtma tesislerinin rehabilitasyonu, güncellenmesi ve inşasi, kanalizasyon sistemlerinin rehabilitasyonu ve genişletilmesi ve yağmur suyu tesislerinin oluşturulması desteklenecektir.

Finanse edilecek eylemler şu şekildedir:
İçme suyu ağlarının inşası ve rehabilitasyonu;
Mevcut su şebekeleri ve dağitım sistemlerinin (borular, pompalama istasyonlari,rezervuarlar) yeniden yapılandırılmasi ve modernizasyonu;
İçme suyu arıtma tesislerinin rehabilitasyonu, geliştirilmesi, genişletilmesi ve inşası;
Kanalizasyon ağlarının genişletilmesi;
Sızıntı ve/veya içine sızma sorunları yaşanan mevcut kanalizasyon ağlarının rehabilitasyonu;
Atık su aritma tesislerinin rehabilitasyonu, geliştirilmesi, genişletilmesi ve inşasi (uygun olduğu hallerde, ikinci ve üçüncü seviye atık su aritma tesisleri için bağımsız olarak aşamalı bir yaklaşım uygulanacaktır);
Yağmur suyu kaynaklı taşkınlar, seller ve/veya atık su sistemlerinin etkin bir şekilde çalışmaması nedeniyle alıcı suların kirlenmesinin engellenmesi için yağmur suyu sistemlerinin rehabilitasyonu ve inşası;
Su/atık su sistemierinin sürdürülebilir kullanımı ve bakımı için örneğin ölçme,otomasyon, iaboratuvar ekipmani, sizıntı tespiti ve kanalizasyon temizleme ekipmani gibi ekipman, donanım ve yazılımların tedariki;
Su/atık su sistemlerinin tasariımı ve/veya işletimiyle ve ayrıca AB programlarıni,kamusal farkındalığı, eğitim girişimierini ve diğer iletişim araçlarını uygulamak amacıyla herhangi bir gerekli alanla ilgili denetleme/denetleyici mühendislik, kurumsal yönetişimi geliştirme, son alıcılar için kapasite oluşturma;
Teknik hazırlık çalışmaları, fizibilite çalışmalari, fayda-maliyet- analizi, ÇED, ayrıntılıtasarım, teknik şartnameler ve ihale dosyaları için Teknik Destek;
Su ve atik su alanlarında AB müktesebatına ilişkin konular için Teknik Destek;
AB müktesebatına uygun olarak kapasite oluşturma faaliyetieri için Teknik Destek.
Seçim kriterleri: 11-12 Mart 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen Sektör Operasyonel Programi Öncelikfendirme Çalıştayı bağlamında, IPA Il dönemi yatırımlarının önceliklendirilmesinde büyük biröneme sahip olan PEPA Programi bünyesindeki bir puanlama yöntemi (kriterler, alt kriter ve karşılık gelen ağırlıklar) güncellenmiştir. Finanse edilecek faaliyetlerin seçim kriterleri aşağıdaki ilkeler ile uyumlu olacaktır:

 Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Çevre ve İklim Değişikliğiyle ligili Kriterler: Çevresel öncelikler, yani kamu sağlığıyla ilgili iyileştirmeler, çevre açısından hassas alanların korunmasi, doğal kaynakların korunmasi, çevre planlarının ve sektör stratejilerinin uygulanmasıyla bağlantı, nüfusa büyük öiçeki olumlu etki, iklimie ilgili hedeflerle entegrasyon, risk azaltmayla bağlantılar,yönetim çalışmalarının iyileştirilmesi ve bir yatırımdaki afet risklerininº dikkate alınması;
Mali Kriterler: Yatırım ve operasyonların maliyet etkinliği;
Ekonomik Kriterler: Ücretierin ve yatırımların karşılanabilirliği, en iyi düzeyde uzun vadeli bakım; diğer finansal kaynakların tamamlayıcılığı ve mevcudiyeti;
Teknik Kriterler: Projenin olgunluğu ve uygulamaya hazır olmasi;
Sosyal / Siyasi / Sivil Kriterler: Proje hazırlama sürecine katılım, kamusal destek/muhalefet;
Kurumsal Kriterler: Faaliyet bünyesindeki ilgili taraflar arasında sorumlulukların açık bir şekilde tanımlanmasi, faaliyet sahibinin kurumsal kapasitesi, mevcut yasal çerçevenin varliği ve uygulanması;
Projeye Özgü Kriterler: Finansal ve kurumsal kaynaklara ve danışmanlık hizmetlerine erişebilirlik ve faaliyet konseptinin entegre yaklaşımı.

Yukarıda belirtilen kriterlere ek olarak, IPA Il dönemi yatırımlarınin önceliklendirilmesinde 4.1Bölümde belirtilen coğrafi yoğunlaşma ilkesine uyulmuştur.

Nihai Yararlanıcılar:
Seçilen* belediyeler;
Uygun olduğu hallerde, seçilen* yerel otoriteler.
*Bkz. Kısim 4.1 ve Ek III.
2014-2019 dönemi için toplam 279.088.235 avro (IPA katkısı: 237.225.000 avro) tutarındaki bir bütçenin, su yönetimi yatırım faaliyetlerine tahsis edilmesi planlanmaktadır. Su yatırım faaliyetlerinin endikatif listesi Ek Illte sunulmaktadır.

4.6.1.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef Eylemin
Su Entegre su yönetimi yoluyla suyla ilgili AB müktesebatı, stratejiler ve politikalarla genel uyumu: arttırmak ve Türkiye'deki sular için iyi su durumunu elde etmek. Bu eylemin sonuçlanı şunlardır:

Eylem başlığı: sonuçları
Su Entegre su yönetimi yoluyla suyla ilgili AB müktesebatı, stratejiler ve politikalarla genel uyumu: İyileştirilen mevzuat ve Su Müktesebatının bileşenleri için arttınılan kurumsal kapasite İçme suyu dağıtımı ve atık su arıtması için geliştirilmiş altyapi
Afet riskleri, doğal ve insan kaynaklı/teknolojik felaketier nedeniyie toplum, insanlar, mülkier, araziler,çevre, vb. üzerinde meydana gelebilecek olası tehlikeler ve/veya zararlardır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Faaliyetler: Uygulamaya ilişkin düzenlemeler
Faaliyet 1.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bunlarla sınırlı olmamak üzere nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları, su kalitesine ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarından oluşmaktadır Faaliyet 1.2 Yatırımla ilgili faaliyetler: Su iletim hatları, su dağıtım ağı, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşası, kuyuların iyileştirilmesi, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sisterlerinin temini, kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetimi.: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin yönetiminden sorumludur. Uygulama süreci, hizmet alımı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Doğrudan sözleşme gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda değerlendirilecektir.

Faaliyetler: Performans göstergeleri
Faaliyet 1.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bunlarla sınırlı olmamak üzere nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları, su kalitesine ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarından oluşmaktadır Faaliyet 1.2 Yatırımla ilgili faaliyetler: Su iletim hatları, su dağıtım ağı, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşası, kuyuların iyileştirilmesi, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sisterlerinin temini, kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetimi.: 2020 yılı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: AB müktesebatına uygun olarak hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısı İçme suyu arıtma tesisi tarafından hizmet verilen belediye nüfusu İyileştirilmiş su dağıtım tesislerinden faydalanan belediye nüfusu Içme suyu arıtma tesislerinden hizmet sağlanan belediye nüfusu Atık su arıtma tesisi tarafından hizmet verilen ek belediye nüfusu Su sektöründe Avrupa müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi Komisyon/EUD tarafından onaylanan IPA proje başvurularının sayısı İçme suyu arıtma tesislerinin sayısı Su tedarik ağı tarafından hizmet verilen belediyelerin sayısı Atık su arıtma tesisi sayısı lyileştirilmiş atık su toplama sistemlerinden yararlanan ek nüfus AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısi Hazırlanan ve/veya güncellenen Nehir Havzasi Yönetim Planlarının sayısı AB Müktesebatı uyarınca hazırianan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanliğına sunulan mevzuat sayisı
4.6.2Eylem 2  Atık 
AB mevzuatı: Atık Çerçeve Direktifi, Arıtma Çamuru Direktifi, Piller ve Akümülatörlere llişkin Direktif,Ambalaj ve Ambalaj Atığı Direktifi, PCB/PCT Kontrolüne Ilişkin Direktif, Ömrünü Tamamlamış Araçlar (ELV) Hakkında Direktif, Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlarda Bazi Tehlikeli Maddelerin Sınırlandırılmasına llişkin Direktif, Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlara İlişkin Direktif, Katı Atik Sahası Direktifi, Atıkların Nakliyesi Hakkında Direktif, Maden Atıkları Direktifi, Gemi Geri DönüşümüTüzüğü ve yeni çıkan herhangi bir AB Atık Müktesebatı ve politikası.

Gerekçe: Bu eylem, GZFT analizinde tanımlanan bir diğer zayıf yani, yani sınırlı düzeyde atık toplanmasına ve çok sayıda uygun olmayan katı atık sahası işletilmesine neden olan yetersiz atık yönétimi uýgulamalarını ele almaktadır. Ayrı toplama sadece birkaç pilot kentsel merkezde uygulandığından, az sayıda malzeme geri dönüştürülmekte ve atıkların büyük bir kısmı katı atık sahalarına gönderilmektedir.

Çevre Fašlının kapāniş kriterlerini sağlamāk için hem kapasite oiuşturma hem de yatırıma ilişkin faaliyetler yürütülmelidir. Bu eylem, finansal açıdan sürdürülebilir, iyi yönetilen organların tesis edilmesi 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
ve mevcut yasal çerçevede yapılan gerekli iyileştirmeler vasıtasıyla etkili ve daha kaliteli hizmet sunumunun teşvik edilmesine odaklanacaktır.

Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili detaylı bilgi Bölüm 4.6.2.1'de verilmektedir.

Çevre Operasyonel Programı (2007-2013) kapsamında Avrupa Komisyonuna sunulan 7 atik yönetim altyapı projesinden 4'ü uygulanmış olup 3'ü program kapanışından önce tamamlanmıştır.
Açıklama: Bu eylem AB politika ve ilkeleriyle uyumlu olan entegre katı atık yönetim sistemlerini teşvik etmektedir. Planlama aşamasında ve ön çalışmalar ile fizibilite çalişmaları kapsamında belediyeler/sektörler, organizasyon ve operasyonlar, bulgular, vb. konusunda derinlemesine analizler içerecek şekilde IPA Programı kapsamında bir yatirim projesi uygulama firsatinı kullanmaya teşvik edilmektedir.

Çevre Faslınin kapanış kriterleri, "Müzakere Pozisyon Beigesi" ve ulusal strateji belgeleri dikkate alınarak, atık sektörü için öncelikli ihtiyaçlar belirlenmiş ve siraya koyulmuştur. IPA Il dönemi için Sektör Operasyonel Programi, sifir atık, döngüsel ekonomi ve atık olma durumundan çıkma (end-ofwaste) konularına ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarını içeren ve bunlaria sınırlıolmamak üzere Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetlerini öngörmektedir.
Yatırım faaliyetleri; atıkların engellenmesi/azaltılmasi, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağıdakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerini içermektedir: (1) değerlendirme ve devamlı izleme (verimlilik, geri kazanım orani) ve atik ve konut özelliklerinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler, (3) azaltma eylemlerinin entegrasyonu, (4) atık tesislerinin iklime dayanıklı hale getirilmesi, (5) kamu iletişimi ve farkındalik ve ilgili tesislerin inşası, Bu eylem ayrıca güvenli nihai bertaraf süreçlerinin oluşturuimasi ve ayrıca eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılmasına yönelik ağır maliyetli yatırımların ortak finansmanı için finansal kaynak sağlayacaktır.

Tüm yararlanıcı kurumlara yatırımın faydalarını sürdürmek üzere kurumsal destek sağlanacaktır.Kurumsal güçlendirme, karar verme organları olarak seçilen görevlileri ve belediye/birlik idari personelini ve "belediye/birlik atık dairesinin" personelini hedef alacaktır. Ayrıca çevre il müdürlükleri ile İlbank gibi ilgili kuruluşların bölge müdürlüklerinin personeli de hedef alınabilir. Bu eylem (inşaat işlerinin denetimini kapsayan ve uygun görüldüğü şekilde kamu alımı desteği ve tavsiye içerecek şekilde kapasite oluşturma hizmetieri sağlayan) hizmet sözleşmeleri vasıtasıyla sağlanacaktır. Iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığı arttırmak için tedbirlerin kabul edilmesi, bu yatırım faaliyetlerinin tasarımı ve uyġulanması için göz önünde bulundurulacak bir gereksinimdir.
4.6.2.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Özel hedefler: Çevre Müktesebatınin uygulanması için kurumların kapasitelerini ve çaliışanların uzmanlığını istenen seviyede geliştirmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok atık yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir. Bu faaliyetler şu alanlarda temel çalışmaları içermektedir: atık yönetimi,endüstriyel tehlikeli atık yönetimi, ambalaj atıği, maden atıkları, özel atık ve biyobozunur atık yönetimi.

Yukarıda verilen listenin analizine göre ve dinamik Çevre Müktesebatının mevcut durumu dikkate alındığında, döngüsel ekonomi, sıfir atık, yan ürünlerin yeniden kullanımı ve geri dönüşümü ve atık olma durumundan çıkma (end-of-waste) gibi eńdikatif temel müdahale alánları, henüz uygulanmamış ve/veya daha fazla üzerinde durulması gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, söz konusu faaliyetler finansal açıdan sürdürülebilir, iyi yönetilen organların tesis edilmesi vasıtasıyla etkili ve daha kaliteli hizmet sunumunun teşvik 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
edilmesine odaklanacaktır. Ayrica, merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artırılması sağlanacaktır.

Seçim kriterleri: Bölüm 4.6.1.1 açıklanmıştır.
Nihai Yararlanıcılar: Çevre ve Şehircilik Bakanlıği, Yerel idareler, STK'lar.
4.6.2.2 Diğer faaliyetler (yatırimlar, teknik destek, hibe programi, vb.)
Özel hedefler:
Nüfusa verimli, uygulanabilir ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetieri sağlamak;
Ayrı toplamayi da içeren çevre dostu entegre atik yõnetimi modelleri tesis etmek;
Atik tesislerinin sera gazi emisyonlarini azaltmak;
Kontrolsüz katı atık sahalarında bertaraf edilen atıkların miktarını azaltmak;
Eski çöplükleri rehabilite etmek/kapatmak;
Bertaraf edilen atıkların nihai miktarını azaltmak;
Atıklar için güvenli nihai bertaraf süreçleri tesis etmek.
Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok atık yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir. Çevre Operasyonel Programı kapsaminda Avrupa Komisyonuna sunulan 7 atık yönetimi altyapı projesinden 3'ü tamamlanmiştır.

Atık yönetimi yatırımlarındaki boşluklara UÇEs (2016-2023) içinde yer verildiğinden (6,2milyar avro), (1) değerlendirme ve devamlı izleme (verimlilik, geri kazanım oranı) ve atık ve konut özelliklerinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler ve (3) kamu iletişimi ve farkındalık ve ilgili tesislerin inşası dahil olmak üzere, eski çöplüklerin rehabilitasyonu, belediye atıkları için atık yakma ve enerji tesislerinin kurulmasi,atıkların engellenmesi/azaltılması, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağidakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerinden oluşan entegre atık yönetimi projeleri, ihtiyaçlara göre öncelik verilen ağır maliyetli yatırım faaliyetleri olarak değerlendirilmektedir. Bu yatırımlar seçim kriterlerine ilişkin Bölüm 4.6.1.2'de açıklanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilmektedir.
Bu eylem, (katı atık sahalarına öncelik veren) ulusal strateji uyarınca bölgesel katı atık sahalarına ve katı atık sahalarında depolanacak atik miktarını azaltmak için tüm araçların kullanılmasıyla atık toplama sürecinin en iyi seviyeye getirilmesine odaklanacaktır.
Atık eylemi kapsamında, iklime dayanıklı faaliyetlere ve bunların yanında iklim değişikliğini azaltma ve uyum önlemlerine gereken önem verilecektir.

Açıklama ve uygun müdahaleler:
1. Genişletme, rehabilitasyon, geri dönüşümün artırılması ve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi,
o Ayrı "yeşil" ve diğer organik atık toplama uygulamalarının başlaması dåhil olmak üzere ayrı toplama uygulamalarının başlatılması veya iyileştirilmesi;
O Toplama hizmetierinin iyileştirilmesi: toplama araçlarının, konteynerlerin tedariki;
Geri dönüşüm amacıyla evsel atık toplama merkezlerinin inşası dâhil olmak üzere türlere ayırma tesisleri ve geri dönüşüm tesislerinin ile malzeme geri kazanım tesislerinin iyileştirilmesi (örneğin ambalaj atıklarının, pillerin ve yağların bertarafı);

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
o Biyolojik arıtma (kompostlama) dâhil olmak üzere, pilot aşamasından tam ölçekli çalışmaya kadar mevcut katı atık sahalarının rehabilitasyonu, gaz ve sızıntı suyu yönetim sistemlerinin inşası ve hafriyat atıkları için uygun tesisler;
o Transfer/transit (yığın) istasyonu inşası gibi aktarım tesislerinin geliştirilmesi, araçtedariki;
O Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, sıkıştırıcılar, buldozerler, tekerlekli yükleyiciler, kamyonlar, kamyonetler, traktörler ve treylerler gibi katı atık sahasıekipmanlarının tedariki;
o Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşasıyoluyla işletme koşullarının geliştirilmesi.

2.Yeni inşaatlar ve aşağıdaki hususlar dâhil olmak üzere geri dönüşümün artırılmasıve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi,
o Ayrı "yeşil" ve diğer organik atık toplama uygulamalarının başlaması dåhil olmak üzere ayrı toplama uygulamalarının başlatılması;
o Toplama hizmetlerinin iyileştirilmesi: toplama araçlarınin, konteynerlerin tedariki;
o Geri dönüşüm amacıyla evsel atık toplama merkezlerinin inşası dâhil olmak üzere türlere ayırma tesisleri ve geri dönüşüm tesislerinin ile malzeme geri kazanım tesislerinin inşası (örneğin ambalaj atıklarının, pillerin ve yağların bertarafi)
O Biyolojik arıtma (kompostlama) dâhil olmak üzere, iklime dayanıklı katı atik sahalarının inşası, gaz ve sızıntı suyu yönetim sistemlerinin inşası ve hafriyat atıklarıiçin yeteri tesisler;
O Tibbi atıkların toplanması ve arıtılması;
o Katı atık sahalarında ortaya çıkan gazların yönetimi;
O Transfer/transit (yığın) istasyonu inşası gibi aktarım tesislerinin geliştirilmesi, araçtedariki;
o Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, sıkıştırıcılar, buldozerler, tekerlekli yükleyiciler, kamyonlar, kamyonetler, traktörler ve treylerler gibi katı atık sahasıekipmanlarının tedariki;
o Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşasıyoluyla işletme koşullarının geliştirilmesi.

3. Uygun olduğu durumlarda, gaz geri dönüşüm ve kullanım sistemleri dâhil olmak üzere, eski çöplüklerin kapatılması:
o Eski çöplüklerin kapatılması dåhil olmak üzere, uygunsuz katı atık sahalarının rehabilitasyonu;
O Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşasıyoluyla işletme koşullarının iyileştirilmesi.

4. Teknik destek aşağıdaki bileşenlerden oluşmaktadır:
o Uygun olduğu halierde kamu alımı desteği ve tavsiyeleri dâhil olmak üzere, katı atık yönetim sistemlerinin tasarımı ve/veya işletimiyle ve ayrica AB programlarını, kamusal farkındalığı, eğitim girişimlerini ve diğer iletişim araçlarını uygulamak amacıyla herhangi bir gerekli alanla ilgili denetleme/denetleyici mühendislik, kurumsal yönetişimi geliştirme, son alıcılar için kapasite oluşturma;
Teknik Destek: teknik hazırlık çalışmaları, fizibilite çalışmaları, fayda-maliyet analizi,ÇED, ayrıntılı tasarım, teknik şartnameler ve ihale dosyalari.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Seçim kriterleri: Bölüm 4.6.1.2 açıklanmıştır.
Nihai Yararlanıcılar:
Seçilen* belediyeler;
Uygun olduğu hallerde, seçilen* yerel otoriteler.
*Bkz. Kisim 4.1 ve Ek IV.
2014-2019 dönemi için toplam 42.600.879 avro (IPA katkısı: 36.215.000 avro) tutarındaki bir bütçenin, atık yönetimi yatırım faaliyetlerine tahsis edilmesi planlanmaktadır. Küçük ölçekli atık yatırım faaliyetlerinin ana endikatif listesi Ek IV'te sunulmaktadır.
4.6.2.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef
Atık: Atıkla ilgili AB müktesebatı, stratejiler ve politikalarla genel uyumu artırmak.

Eylem başlığı: Eylemin sonuçları
Atık: Bu eylemin sonuçları şuniardır. Atık yönetiminde yer alan kuruluşların kapasitelerinin artması Nüfusa, etkin, düşük maliyetli ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetlerinin sağlanması; atıkların ayrı toplanması ve kontrol edilmeyen katiı atık sahalarında depolanan atik miktarının azaltılması dahil olmak üzere entegre atık yönetimi sistemlerinin iyileştirilmesi ve atık tesislerinin neden olduğu sera gazı emisyonlarının azaltılması

Eylem başlığı: Faaliyetler
Atık: Faaliyet 2.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bunlarla sınırlı olmamak üzere, ana müdahale alanları olarak Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatların toplanmasını ve yan ürünlerin ve atık olma durumundan çıkan maddelerin yeniden kullanımını ve geri dönüşümüne ilişkin teknik destek projelerini içermektedir. Faaliyet 2.2 Yatırım faaliyetleri; atıkların engellenmesi/azaltılmasi, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağıdakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerini içermektedir: (1) değerlendirme ve devamlı izleme (verimlilik, geri kazanım oranı) ve atık ve konut özellikierinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler ve (3) kamu iletişimi ve farkındalık ve ilgili tesislerin inşası.

Eylem başlığı: Uygulamaya ilişkin düzenlemeler
Atık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin yönetiminden sorumludur. Uygulama; hizmet alımı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Doğrudan sözleşme gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda değeriendirilecektir.

Eylem başlığı: Performans göstergeleri
Atık: • 2020 yıliı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: AB müktesebatına uygun olarak hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısı Belediye atık hizmetlerinin hizmet verdiği belediye nüfusu Atık bertaraf ve geri dönüşüm tesislerinden faydalanan belediye nüfusu Atık yönetimi sektöründe Avrupa müktesebatıyla uyum düzeyi Komisyon/EUD tarafindan onaylanan (PA proje başvurularının sayısı AEEE ile uyumlu şekilde tesis edilen belediye atık toplama sistemlerinin sayısı Kontrollü katı atık sahası sayısı AB Müktesebatı ile uyumlu olarak hazırlanan ve/veya güncellenen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan planların ve politika belgelerinin sayısı

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
4.6,33 Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma lçin Çevre Yönetimi 
AB mevzuatı: INSPIRE, Ortam Hava Kalitesi, Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Petrol Kaynaklı Uçucu Organik Bileşenler (VOC), Sıvi Yakıtlarda Kükürt İçeriği, Kalıcı Organik Kirleticiler (POP), Ön Bildirimli Kabul (PiC), Kimyasalların Kaydı, Değeriendirimesi, Izni ve Kısıtlanması (REACH), Vahşi Kuşlar,Habitatlar, CITES (Nesli Tehlike Altinda Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme), Endüstriyel Emisyonlar Direktifi, EU-ETS Direktifi, Avrupa Için Daha Temiz Hava (CAFE), Seveso, Solvent Kaynakli Uçucu Organik Bileşenler, Eko-etiket, EMAS (Eko-yönetim ve Denetim Programi), Civa, Siniflandırma, Etiketieme ve Ambalajlama (CLP), Asbest, ÇED, Stratejik Çevresel Değerlendirme, Çevresel Yükümlüiük, Birlik'in ligili Çevre Programlarına İlişkin Raporlama ve Katılım, Çevresel Gürültü Yasaları ve buniarın yanında AB Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatı ve politikalarının diğer mevcut veya yeni bölümieri 

Gerekçe: Bu eylem, GZFT analizinde tanımlanan zayıflıkları, yani Ulusal İklim Değişikiiği Eylem Planının uygulanması ve iklim değişikliğiyle mücadelede yerel seviyede mali, teknik ve personel kapasitesi yetersizliği ile afet ve acil durum yönetimine ilişkin koordinasyon, entegre bilgi ve deneyim eksikliğini ele almaktadır. Bu eylem ayrıca koruma alanlarına ilişkin yetersiz izleme ve değerlendirme mekanizmalarına ve doğanın sürdürülebilir kalkınma bakış açısıyla korunması süreçlerinin iyileştirimesine odaklanmaktadır.

GZFT Analizinde vurgulanan bu hususların dışında bu eyiem, özellikle, ulusal ve yerel seviyede çeşitli paydaşları kapsayan ve çók boyutlu ve çok sektörlü bir bakış açısı gerektiren AB çevre, iklim ve sivil koruma politikaları ve Müktesebatıyla uyumlaştırma konusunda sosyal ve kurumsal dönüşümün sağlanması bakimindan önemlidir.

Bu nedenle burada vurgulanan faaliyetlerin, bilimsel ilerlemeler ile küresel ve ulusal trendler ve önceliklere göre günden güne gelişen kapsayıcı AB çevre ve iklim Müktesebatının öncelikli ve zaruri öğelerinin kapsanması amacıyla, mümkün olduğu kadar dinamik bir yaklaşım ve bütünleyici bir içeriğe sahip olması gerekmektedir.

Açıklama: Eylem özellikle; endüstriyel kirlenme ve risk yönetimi, kaynak verimliliği, kimyasallar, hava kalitesi, gürültü, doğa ve toprak koruma, yatay yasalar ve ayrıca iklim Müktesebatı (emisyon ticareti,izleme ve raporlama, florlu gazlara karşi ozon tabakasının korunmasi, yakıt kalitesi, düşük karbon teknolojileri ve AB Uyum Stratejisi dahil olmak üzere diğerleri) ve sivil koruma hakkında (ilgili stratejiler dahil olmak üzere) AB mevzuatı ve politikalarını ele almaktadır. Bu eylem, çevre ve iklim Müktesebatının tüm alanları ve ayrica sivil koruma ve afet risk yönetimiyle ilgili çevresel konularıkapsayacaktır.

Bu eylemin uygulanması için teknik destek, eşleştirme ve gerekli olduğu durumlarda, hibeler,tedarikler ve inşaat işleri sözleşmelerinin kullanılması planlanmaktadır.
Bu eylemin uygulanmasıyla 2024'e kadar aşağıdaki sonuçlara ulaşılması bekienmektedir:
AB Müktesebati uyarınca artan çevre korumasi;
İyileştirilmiş kaynak verimliliği ve Entegre Kirlilik Önieme ve Kontrol (IPC) ile Endüstriyel Emisyonlar Direktifi uyarınca kimyasallar ve emisyonların uygun yönetimi yoluyla azaltıimış endüstriyel kirlilik;
ligili AB Tüzükleri (Kimyasalların Kaydi, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması(REACH), Kalıci Organik Kirleticiler (POP) ve Ön Bildirimli Kabul (PIC) Tüzükleri) ve Ulúsal Sözleşmelerinin (Stockholm ve Rotterdam Sözleşmeleri) uygulanmasıyla iyileştirilmiş kimyasal yönetimi ve azaltılmış ve/veya ortadan kaldırılmış Kalıcı Organik Kirleticiler ve Civa;
Avrupa Için Daha Temiz Hava (CAFÉ) ve Ulusal Emisyon Tavanları (NEC) Direktifleri ve hava kalitesiyle ilgili AB gereklilikleri bakış açısından kamusal farkındalık artışı

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
yoluyla tamamlanan maliyet etkili stratejiler, politikalar ve önlemlere göre iyileştirilmişhava kalitesi yönetim sistemi;
Hayat destek sistemleri olarak korunan doğal kaynak tabanı, biyo-çeşitlilik ve ekosistem hizmetleri;
Ekosistemlerin, toplumun, toplulukların, ekonomik sektörlerin ve yerleşimierin afetler ve iklim değişikliği etkilerine karşı dayanıklılığının artırılması;
Iklim değişikliğine uyum ve azaltım konusunda iklim eylemlerinin iyileştirilmesi;
AB Müktesebatının uygulamaya koyulması için politika ve strateji çerçeveleri ile uygulama planiarının iyileştirimesi ve/veya çeşitli alternatiflerin etkilerinin daha iyi anlaşılmasi 

Sürdürülebilir Kalkınma Için Eğitim Stratejisi ve Türkiye Ulusal Eylem Planının geliştirilmesi, buna uygun olarak kurumsal kapasite artışi ve başarılı uygulama için eğitim sisteminde aktif olan kilit paydaşların farkındalığının artırılması.
4.6.3.1.Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
3. Eylem'in olası faaliyetlerine ilişkin yürütülen birçok çalışma ve proje mevcuttur. Genel olarak, ilk adımlar olarak yönetmeliklerin hazırlanması ve/veya kapasite oluşturma ve/veya farkındalik arttırma faaliyetieri iPA 2007-2013 dönemindeki eşleştirme veya teknik destek projeleri vasıtasıyia ele alınmıştır. AB Müktesebatınin ulusal mevzuata aktarılması dışında şu andaki temel ihtiyaç, AB çevre ve iklim Müktesebatinın büyük bir kismının ulusal ve yerel seviyelerdeki yetkin insan kaynakları ve kurumsal kaynaklar aracılığıyla sorunsuz ve doğru bir şekilde uygulanmasının sağlanmasıdır. Ayrıca, AB çevre ve iklim AB Müktesebatıkapsamlıdır ve zamanında ve tamamlayicı bir şekilde ele alınmasi gereken bilimsel ilerlemeler ile küresel ve ulusal eğilimler ve önceliklere göre günden güne gelişmektedir.
Diğerlerinin yaninda, Seveso-II, Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC), Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Uçucu Organik Bileşikler (VOC) ve Çevresel Gürültü Direktiflerine, Kirletici Salim ve Taşima Kaydi (PRTR) Sistemi, REACH, Sıniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP) ve Kalıcı Organik Kirleticiler (POP) Tüzüklerine ve büyükşehirlerde hava kalitesine ilişkin projeler, AB IPA veya Küresel Çevre Fonu gibi diğer uluslararası ve ulusal fonlarla desteklenmiştir. Bu projeler vasıtasıyla, belirli bir farkındalık seviyesi oluşturulmuş ve yararlanıcılar arası kapasite geliştirilmiştir. Ancak sonuçları güçlendirmek, çıktıların diğer bölgelere yayılmasıni sağlamak ve sorunsuz uygulamanın sağlanması amacıyla, toplanan kapasitenin ilgili paydaşlara dağıtılması için iyileştirmeler yapılması gerekmektedir. Örneğin,bilgi tabanının genişletilmesi, paydaşların iç ukuka aktarılan AB Müktesebatının uygulanmasıiçin projeler yoluyla geliştirilen uygulama mekanizmalarını daha iyi anlamalarına yardımcıolacaktır (örneğin kimyasal üreticilerinin Sıniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP) veya REACH gerekliliklerine uyması). Benzer şekilde, Seveso-Il Direktifi'nin iç hukuka aktarılmasiyla ilgili çalışmaların devam etmesine rağmen, örneğin acil durum planlarının hazırlanmasına ilişkin özel gerekliliklerle ilgili kapasitenin iyileştirilmesi için tamamlayıcıçabalara ihtiyaç duyulmaktadır.

Diğer taraftan, (tahsis edilen bütçe bu alanın geniş ve yatay yapısıyla karşılaştırıldığında) iklim değişikliği, doğa koruma, toprak kirliliği ve sivil koruma konuları günümüze kadar IPA fonlarıvasitasıyla görece daha az ele alinmiştir. Bu nedenle IPA Il döneminde bu alanlara daha güçlü bir şekilde odaklanılması sağlanacaktır.

Yukarıda sözü edilen boşluklar ışığında, kısa vadeli endikatif faaliyetlerin listesi aşağıda verilmektedir. Ancak bu liste, yerel, ulusal ve uluslararası ihtiyaçların yanı sıra, AB çevre ve iklim değişikliği ve sivil koruma Müktesebatındaki gelişmeler ve değişikliklere yanıt vermek ve 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
bunları ele aimak için gerçekleştirilecek ek faaliyetierin desteklenmesi ihtimalini hariçbirakmamaktadir.

Çevre, insan sağlığı ve doğal kaynak tabanının korunması
Endüstriyel kirlilik konusunda güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: Seveso Direktifi, Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPCC) Direktifi'nin uygulanmasi, çevre yönetim ve denetim programının uygulanması, endüstriyel kaynak kategorileri. açısından mevcut en iyi teknikler (BAT)/en iyi çevre uygulamaları (BEP) stratejileri, Büyük Yakma Tesisleri Direktifi, Kirletici Salım ve Taşıma Kaydı (PRTR) Sistemi ve Endüstriyel Uçucu Organik Bileşik (VOC) Emisyonları.
2014-2019 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bir eylem planıoluşturulması ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi'nin yeni gereklilikleri göz önünde bulundurularak ve gereklilikler emisyon açısından yoğun sektörler için çevre izin süreçlerine entegre edilerek en iyi uygulamaların uygulanmasıyla Entegre Kirlilik Önieme ve Kontrol (IPPC) Direktifi'nin daha da iyi uygulanmasıni, bunlarla sınırı olmamak üzere ana müdahale alanları olarak içerecektir.
Kimyasallar konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: REACH (Kimyasalların Kaydi, Değeriendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması Tüzüğü) ve CLP' (maddeler ve karışımların sıniflandırıimasi, etiketlenmesi ve ambalajlanması hakkında Tüzük) Tüzükleri ve tehlikeli kimyasalların ihracatı ve ithalatı hakkında POP (Kalıcı Organik Kirieticiler) Tüzüğü.
2014-2019 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; kimyasal güvenlik değerlendirmelerinin hazırlanması ve raporlanması dâhil olmak üzere yetkili kuruluşların ve ilgili aktörlerin REACH ve CLP tüzükierinin uygulamasıyia ilgili olarak kapasitesinin iyileştirilmesini;Türkiye'deki Ön Bildirimli Kabul (PIC) usulünün AB PIC Tüzüğü ve Rotterdam Sözleşmesi uyarınca iyileştirilmesini; POP Tüzüğü ve Stockholm Sözleşmesi'nin uygulama kapasitesinin daha da iyileştirilmesini ve civa yônetimine ilişkin desteğin uygulanmasını, bunlarla sinırlı olmamak üzere ana müdahale alanları olarak içerecektir.

REACH Tüzüğü'nün Türkiye'de uygulanması kapsamında, 6000 maddenin Türk şirketleri tarafından tescil ettirileceği tahmin edilmektedir. Yetkili Makam olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı uygulama birimi olarak hareket etmekte sorumlu olacaktir ve uygulama döneminde Avrupa Kimyasallar Ajansinın (ECHA) kimyasallar yönetimine ilişkin ilgili komitelerine katılacaktır. Diğer taraftan, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, politika geliştirme-planlama-düzenleme işlevlerini gerçekleştirecek ve ardından yapılmasıgerekli olan herhangi bir kimyasal güvenlik değerlendirmesi ve kimyasal güvenliği raporunun REACH Tüzüğü'nün i. Ekindeki gereksinimlere uyduğunu doğrulamak için her kaydı inceleyecektir.
Bu nedenle, özellikle "Mevcut kayıt sisteminin iyileştirilmesi ve teknik kapasitenin artırılmasıyla devletin ve endüstriyel kuruluşların, AB-REACH Tüzüğü kapsamında, Kimyasal Güvenliği Değerlendirmelerine ilişkin mevcut kapasitelerinin güçlendirimesi" projesi geliştirilecektir. AB POP (Kalıcı Organik Kirleticiler) Tüzüğü'nün uygulanması için, özellikle Kalıcı Organik Kirleticilerin bulaştığı alanların tanımlanmasi ve islahi, kasıtsız Kalıcı Organik Kirletici salınımının en aza indirilmesi, gelecekteki Kalıcı Organik Kirletici envanterlerinin tanimlanması ve Tüzük'ün ekierine eklenecek mevcut ve gelecekteki Kalıcı Organik Kirleticilerin sorunsuz yönetimi, Kalıcı Organik Kirletici salınımlarının etkin bir şekilde izlenmesi ve raporlanası, Kalıcı Organik Kirleticilerin sorunsuz yönetimi için kapasitenin artırılması ve Kalıcı Organik Kirleticilerin ülkedeki iklim değişikliği üzerine etkilerinin belirlenmesi için teknik destek verilecektir.

Türkiye sadece gönüllü olarak Ön Bildirimli Kabul (PIC) bildirimlerini kabul etmektedir ve AB PIC Tüzüğü'nün uyumlaştırılması için teknik destek projesi uygulayacaktır. Yine de, Tüzük'ün ülkede etkin bir şekilde uygulanması için hala alınacak mesafe vardır. Bu nedenle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı PIC Tüzüğü'nün etkin bir şekilde uygulanması, Türk Şirketlerin PiC Usulüne Entegrasyonu ve AB PIC Sisteminin Türkiye'de geliştirilmesine yönelik kapasite artırımı için teknik destek projesi gerçekleştirecektir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Hava ve gürültü kirliliği üzerine temel çalışmalar güncel olarak aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir:hava kalitesi yönetimi, emisyon kontrolü, petrol depolama ve boyalardan kaynaklanan uçucu organik bileşikler (VOC), Çevresel Gürültü Direktifi, gürültü yönetimi.

2014-2019 dönemi için. Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetieri; kamunun hava kalitesine ilişkin farkındalığının ve yerel uygulama kapasitesinin iyileştirilmesini, bunlaria sınırlıolmamak üzere, ana müdahale alanları olarak içerecektir.

Hava kalitesi konusunda, bölgesel izleme istasyonları kurulmasını desteklemek amacıyla teknik destek projeleri gerçekleştirilecektir. Hava kalitesine ilişkin teknik destek projeleri aşağıdan yukarıgerçekleştirilen bir yaklaşımla Türkiye'nin büyükşehirlerindeki hava kalitesi değerlerini belirleyen ulusal emisyon yönetim sistemini destekleyecektir. Sonuçlar; Özgün/Pilot Alanlardaki Hava Kirliliğine Maruz Kalma Seviyelerinin Değerlendirmesi, Tüm kirleticiler açısindan ülkeye özgü emisyon azaltma fayda maliyeti ve emisyon tavanlarına ilişkin Ulusal program olacaktır.

Kaynak verimliliği konusunda, 2014-2019 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; daha temiz üretim ilkeleri teşvik edilerek, pilot uygulamalar vasıtasıyla üretim süreçleri içinde ve en iyi uygulama rehberleri geliştirilerek sürdürülebilir üretim uygulamalarının küçük ve orta ölçekli işletmelere genişletilmesi ve icracı bakanlıkların kapasitelerinin ve tüketicilerinin farkındaliığının artırılmasıyla Eko-etiket ve EMAs (Eko-yönetim ve Denetim Programı) gibi piyasa tabanlı araçların kullanımınin iyileştiriłmesini, bunlarla sınırlı olmamak üzere ana müdahale alanlarıolarak içerecektir.

Yatay mevzuat konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: kamunun çevreyle ilgili bilgilere erişimi, çevresel etki değerlendirmesi, stratejik çevre değerlendirmesi (SçD),veri yönetimi. lç hukuka aktarım, sektör kılavuzlarının hazırlanması ve pilot projelerin uygulanmasıgibi kapasite oluşturma ve uyumlaştırma faaliyetleri öngörülmektedir.

INSPIRE Direktifi'nin uygulanmasına ilişkin teknik destek projeleri ve ÇED/SçD Direktiflerinin uygulanmasi, sektör kılavuzlarının hazırlanması ve pilot proje başvuruları konusunda yetkili makamların ve ilgili paydaşların kapasitelerinin artırılmasına yönelik destek faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: ekolojik risk analizleri, tehdit altındaki türlerin ve deniz ekosisteminin korunması, biyolojik çeşitlilik, CITES.

2014-2019 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; (deniz koruma alanlarının iyileştirilmesi dahil olmak üzere) entegre deniz çevresi korumasının sağlanması ve ayrica korunan alan sistemleri için güçlendirilmiş yönetim etkinliği ve izleme mekanizmaları vasitasıyla biyolojik çeşitliliğin daha iyi korunması, doğal altyapı bileşenleri olarak ekosistemlerin değişen iklim koşullarındaki dayanıklılığının artırılmasını, bunlarla sınırlı olmamak üzere ana müdahale alanlarıolarak içerecektir. Ayrıca, nesli tehlike altında olan ve istilacı türler üzerine özel olarak odaklanarak türler ve habitatların daha iyi korunmasi, (iyileştirilmiş kurtarma merkezleri, hayvanat bahçeleri,sürdürülebilir av yönetimi ve yasadışı avlanmaya karşı faaliyetler vb. vasıtasıyla) vahşi doğa yönetimi kapasitesinin iyileştirilmesiyle birlikte nesli tehlike altında olan türlerin yasadışı ticaretine ilişkin yönetim verimliliğinin ve kapasitenin iyileştirilmesi ve ayrıca doğal kaynakların daha çevreci bir ekonomi elde edilecek şekilde sürdürülebilir kullanımının sağlanması için de müdahaleler yapılabilir.
Hassas doğal alanların dayanıklılığını artırmak ve toprak kaybını engellemek amacıyla, ekosistem sağlığı ve biyolojik çeşitlilik, koruma alanları (kurtarma merkezleri, doğa koruma merkezleri, sulak alan rehabilitasyonu (iyileştirmesi vb.) araştırma ve izleme merkezleri, yapay göller) ve Natura 2o00 alanlarıiçinaltyapiyatırımlarıalanlarında teknik destek projeleri başlatılacaktır. Türkiye AB'nin üyesi olduğunda Natura 20o alanları açıklanacaktır. O ana kadar, bu alanlar "potansiyel Natura 2000alaniari" olarak adlandırilmaktadır.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
• Dayanıklıliğın artırılması ve iklim eylemi 
İklim değişikliği konusunda, güncel çalışmalar temel olarak aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: iklim değişikliği politikaları, iklim değişikliği aksiyon planı hazırlığı, piyasanın hazır olmasının sağlanmasına ilişkin ortaklık, Ozon Tabakasinı Incelten Maddeler (ODs), florlu sera gazları, hidrokioroflorokarbonlar ve ekstrüde polistren köpükleri, iklim değişikliğine ilişkin ulusal iletişim ve iklim değişikliğine ilişkin kapasite oluşturma (politikalar, farkındalık artışı, Arazi Kullanımi, Arazi Kullanımındaki Değişiklikler ve Ormancilik (LULUCF), florlu sera gazlari).

AB iklim müktesebatına uyumun ötesinde, iklim değişikliğine uyum kapasitesinin artırılması hayati önem taşımaktadır. Bu bağlamda, Ulusal İkiim Değişikliği Uyum Stratejisinin AB İklim Değişikliği Uyum Stratejisine göre güncellenmesi gerekmekte olup, stratejinin uygulanmasina yönelik hibe programının bir parçası olarak, alteratif finansman mekanizmalarınin belirlenmesi ve öncelikli yatırımlar ve kapasite geliştirme faaliyetierinin desteklenmesi gerekmektedir. Mevcut mevzuatin ve ulusal mekanizmaların, AB Emisyon Ticareti Direktifi ve AB iklim müktesebatının kalan kismıyla uyumlaştırılması gerekmektedir. Özellikle akademik ve mesleki açıdan Türkiye'de iklim değişikliği uzmanlığı eksikliği mevcuttur ve bu durum tarım, enerji, ulaştırma ve doğa koruma gibi farklısektörlerde politika oluşturma ve uygulama süreçlerine (uygulamaların veya faaliyetlerin planlanması)iklim değişikliğiyle ilgili endişelerin ve bilimsel gerçeklerin entegre edilmesini engellemektedir. Bu hususta, bilgi, uygulama ve yönetişim boşluğu ele aliınmalı ve teknik destek veyatırım vasıtasıyla bir eğitim ve araştirma merkezi tesis ederek, bu alanda çalişan profesyoneller, eğitimciler ve devlet memurları için çok disiplinli sertifika ve yüksek lisans/doktora çalışmalarının artırılmasıyla bu boşluk kapatimalıdır. Bu merkez ayrıca düşük karbon teknolojilerinin uygulanması dâhil olmak üzere iklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliği etkilerinin azaltılmasına ilişkin ulusal ve AB seviyesindeki politikalar ve mevzuata ilişkin araştırma, danışmanlık ve savunuculuk hizmetleri sağlayacaktır. Ayrıca iklimie ilgili mevzuata uyum sağlamak amacıyla mevcut akademik, eğitim ve araştırma kuruluşlarıyla işbirliği yapmak da bir seçenek olabilir. 2015 yılında gerçekieştirilecek COP 21'de kabul edilecek olan yeni küresel iklim değişikliği anlaşmasının gereklilikleri, belirsiz ve bu nedenle öngörülemeyen iklim değişikliği konularına ilişkin teknik destek verilmesi yoluyla destek sağlanmasını gerektiren küresel anlaşmaya katkı yapmak için yeni tedbirler alinmasına ve yeni ulusal politikaların geliştirilmesine/güncellenmesine yol açacaktır. Teknik destek ayrıca iklim değişikliğiyle başa çıkmak için bilimsel ve yöntemsel ilerlemelere yanit verilmesi ve bunlarin ulusal sisteme entegre edilmesi için de gereklidir. Ayrıca ulusal, yerel ve kentsel seviyede çevreci ekonomi ve düşük karbon gelişiminin iyileştirilmesi için değişen iklim koşullarından kaynaklanan riskler ve fırsatlara ilişkin sektörler arasıpilot çalışmalar ve kapasite oluşturma uygulamalariı ve alanda araştırma ve yenilik çalışmalarının geliştirilmesi konuları ele alınarak, kapasite oluşturma faaliyetleri yoluyla iklim değişikliğinin ekonomik ve sosyal sektörlerde ana akımlaştırilması sağlanacaktır.

Azaltma faaliyetieri ayrica, azaltma politikalarının tasarlanmasi, uygulanması ve izlenmesi için kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine ve Avrupa 2020 Stratejisi ve 2050 Yoi Haritasi ve ayrica AB 2030 iklim ve enerji çerçevesi uyarınca Türkiye'de düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin iyileştirilmesine odaklanacaktır. İklim değişikliğine uyum konusunda, faaliyetler kentsel, kırsal ve ulusal seviyede kurumsal kapasitenin oluşturulmasına ve özel sektörün iklim değişikliği açısından hassas ekonomik sektörlerin ve altyapılarının dayanıklilığının geliştirilmesi projelerine müdahil edilmesine odaklanacaktir.

Afet yönetimi ve sivil koruma konusunda program, stratejik referans dokümanlarda (örneğin Ulusal Afet Yönetimi Stratejisi Dokümanı ve Ulusal Afet Müdahale Planı) tanımlanan, sivil toplum kuruluşlarıdâhil olmak üzere ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların afet önleme, hazırlık, azaltma, müdahale ve toparlanma kapasitelerinin iyileştirilmesini amaçlamaktadır. Bu amaca pilot uygulamalar, çalışma żiyaretleri ve ihtiyaç duyulduğunda teknik destek projeleri vasıtasıyla ulaşılacaktır. Küçük destekli yatirımļar ve risk azaltma tedbirlerine ilişkin ekipman tedariki de planlanmaktadır. Kimyasal, Biyolojik,Radyolojik ve Nükleer risk azaltma stratejine ilişkin teknik destek projeleri ve ajansların Kimyasal,Biyolojik, Radyolojik ve Nükleere karşı hazır olmasının sağlanması hayati öneme sahiptir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Afet ve risk yönetimi faaliyetieri; AB sivil koruma politikalarının kapsanması amacıyla Türkiye'nin AB ile işbirliğinin desteklenmesi ve kurumsal ve müdahale kapasitesinin güçlendirimesi için çevre müdahalelerinin önemli bir parçası olacaktır.

• Program otoritesinin desteklenmesi 
Sektör Operasyonel Programı ve ilgili eylemlerin uygulanmasi, izlenmesi, değeriendirilmesi,güncellenmesi, ihaleye çıkılması ve görünürlüğü konusunda Sözleşme Makamının teknik destek ve kapasite oluşturma ihtiyaçları.

Genel bir kural olarak, faaliyetlerin seçilmesi sirasinda öncelik UçES, Müktesebatın Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program ve Müzakere Tutum Belgesi ve llgili Idari Kapasitenin Ulusal, Bölgesel ve Yerel Seviyede Oluşturulması Planının gerekliliklerinin ve çevre Müktesebatının uygulanması için gerekli finansal kaynakların sağlanmasına verilecektir. Öte yandan AB çevre ve iklim Müktesebatının değişen doğası dikkate alındığında, (örneğin Endüstriyel Emisyonlar Direktifi, REACH ve POP Tüzükleri,Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Seveso III, INSPIRE, Habitat ve Kuş Direktifleri, Taşkın Direktifleri gibi) uygulamaların zamanında ve doğru bir şekilde yürütülmesi için Müktesebat bileşenlerine yönelik kapasitenin daha da güçlendirilmesi gerekmektedir. Uluslararası taahhütlerin ve Türkiye'nin taraf oldüğu uluslararası sözleşmelerin gerekliliklerinin yerine getirilmesiyle ilgili hususlara da öncelik verilecektir. Ayrıca, sorunun (kamu sağliğına etkileri, geri dönülemez çevresel hasarlar, vb.) aciliyeti ve faaliyet kavramının olgunluğu da seçim sirasında dikkate alınacaktır.

Genel olarak Bölüm 4.6.1.1 verilen kriterler bu bölüm için de geçerli olacaktır.
Müktesebatla ilgili bu Bölüm altında öngörülen tüm müdahalelerde ayrıca, uygun olduğu durumlarda ilgili AB politikaları (örneğin Avrupa 2020, iklim ve enerjiye ilişkin 2030 çerçevesi, 7. Çevresel Eylem Programı 2020 gibi politikalar içinde ilgili olanlar) ile spesifik bir faaliyetle ilgili ulusal politikalar (örneğin 10. Kalkınma Planı, 2023 hedefleri, İklim Değişikliği Stratejisi, Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı,Ulusal Uyum Stratejisi, Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi, vb. ve ayrıca kuruluşların stratejik planlarıiçinde ilgili olanlar) arasında sinerji sağlanacak ve bu şekilde AB fonlarının sahiplenilmesi ve katma değeri en üst seviyede gerçekleştirilecektir.

4.6.3.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programlari, vb.)
Müktesebat uyumlaştırma ve kapasite oluşturma faaliyetleri gerekli olduğunda pilot uygulamalarla tamamlanacaktır. Küçük ölçekli yatırımlar ve tedarikler gibi fiziksel altyapıların tesis edilmesini gerektiren faaliyetler kapsam altına alınacaktır. Kaynak verimliliği ve daha temiz üretim uygulamalarının teşvik edilmesi; etiketleme gibi piyasa tabanlı araçlarin artırılması ve yerel ve taban örgütlerin iklim değişikliği ve doğanın korunmasına ilişkin faaliyetlerinin desteklenmesi için hibe programları tesis edilecektir.
4.6.3.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef
Sürdürülebilir Kalkınma Için Çevre Yönetimi: Bu eylemin özel hedefleri AB'nin çevre ve iklim değişikliği müktesebatına uyumunu geliştirmek ve Türkiye'de kaynakların verimli kullanıldığı iklim ve afet dirençli bir yeşil ekonomi oluşturulması için ilgili kuruluşların uygulama kapasitelerini artırmaktır.

Eylem başlığı: Eylemin sonuçları
Sürdürülebilir Kalkınma Için Çevre Yönetimi: Bu eylemin sonuçları şunlardır: AB müktesebatı ile uyumlu olarak çevrenin korunmasının artırılmasi, politik, stratejik çerçevelerin ve AB müktesebatının uygulamaya konulmasına yönelik uygulama planlarının iyileştirilmesi, İklim değişikliğine uyum ve mücadele konusunda iklim eyleminin iyileştirilmesi.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Faaliyetler 
Faaliyet 3.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek 
Çevrenin, insan sağlığının ve doğal kaynak tabanının korunması (endüstriyel kirfilik,kimyasallar, hava ve gürültü kirliliği, piyasa temelli araçlar (Eko-Etiket, Eko-yönetim ve Denetim Programı (EMAs)), entegre kirlilik kontrolü, kaynak verimliliği ve sürdürülebilir tüketim, üretim ve yatay mevzuat):
>Kimyasalların ve endüstriyel kirlenmeye ilişkin Müktesebatın daha iyi uygulanması(örneğin REACH, Sınıflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP) Tüzükleri ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi doğrultusunda Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC) Direktifi)

y Entegre çevre izin sisteminin iyileştirilmesi 
>UNDP'yle girilecek doğrudan hibe işbirliği aracılığıyla Kalıcı Organik Kirleticilerle (POP) kirlenmiş sahaların islahı vasıtasıyla POP Tüzüğü'nün uygulama kapasitesinin iyileştirilmesi 

>Hava kalitesi izleme sisteminin genişletilmesi 
>KOBl'lerde daha temiz üretim süreçlerinin ve etiketieme uygulamalarının teşvik edilmesi 

>ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması
Doğa ve ekosistem hizmetlernin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunması,ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi)

>Deniz koruma alanlarının iyileştirilmesi dahil olmak üzere entegre deniz çevresi korumasının sağlanması

>Değişen iklim koşulları karşısında, doğal altyapı bileşenieri olarak ekosistemlerin dayanıklılığının artırılması,
>Korunan alan sistemlerinde yönetim etkinliği ve izleme mekanizmalarının güçlendirilmesi vasıtasıyla biyolojik çeşitliliğin daha iyi korunması
Nesli tehlike altında olan ve istilacı türler üzerine özel olarak odaklanarak türler ve habitatların daha iyi korunması

>Tehlike altındaki türierin yasa dışı ticaretine ilişkin yönetim etkinliğinin ve kapasitenin iyileştirilmesi 

>İyileştirilmiş kurtarma merkezleri, hayvanat bahçeleri, sürdürülebilir av yönetimi ve yasa dışı avlanmaya karşı faaliyetler gibi müdahaleler vasıtasıyla vahşi doğa yönetimi kapasitesinin iyileştirilmesi 

>Doğal kaynakların daha yeşil bir ekonomi elde edilecek şekilde sürdürülebilir kullanımının artırılması

Dayanıklılığın artınlması ve iklim değişikliği (iklim değişikliğine uyumu ve iklim değişikliği ile mücadele, düşük karbonlu teknolojiler ve uygulamalar, sürdürülebilir kentsel kalkınma, afet riski azaltma ve sivil koruma)

>Ulusal İklim Değişikliği Uyum Stratejisi'nin güncellenmesi ve öncelikli ve mevcut tedbirierin test edilmesi 

>Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile doğrudan hibe üzerinden kurulacak işbirliği ile Türkiye'de uyum eyleminin geliştirilmesi 
>AB Emisyon Ticareti Sistemi (ETS) Direktifi'nin iç hukuka aktanıiması
>Yerel iklim eylem planlarının geliştirilmesi vasıtasıyla kamu farkındalığının ve yerel otoritelerin kapasitesinin artırılmasi 

>İklim değişikliği konusunda yönetişim, araştırma ve yenilik ve eğitim kapasitesinin artirılmasi 

>Dünya Bankası tarafindan finanse edilecek Sürdürülebilir Şehirler Projesi çerçevesinde, "Sürdürülebilir Şehir Planlama ve Yönetim Sistemieri" başlıklı A Bileşeninin desteklenmesi için 25 milyon avroluk hibe finansmanı
Kurumsal Kapasitenin Güçlendirilmesi ve Afet ve Acil Durum Yönetim Sisteminin İyileştirilmesi 

>Iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle artan afet risklerinin tanımlanması ve iigili tedbirlerin geliştirilmesi 

Sivil toplum kuruluşları dåhil olmak üzere iligili ulusal ve uluslararası kuruluşların afete hazırlık ve afet etkilerini azaltma, müdahale ve kurtarma kapasitelerinin artırılması

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Program Otoritesine destek (teknik destek, kapasite geliştirme ve öngörülemeyen ihtiyaçlar) Faaliyet 3.2: Küçük ölçekli yatırımlar, tedarikler, kaynak verimliliğinin teşvik edilmesine yönelik hibe programları, daha temiz üretim uygulamaları ve hava kalitesinin izlenmesi, sivil koruma amacıyla erken uyarı sistemleri gibi pilot uygulamalar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin yönetiminden sorumludur. Uygulama süreci, hizmet alımı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Doğrudan sözleşme ve ortak uygulama gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda, dikkate alınacaktır.

Program Otoritesine destek (teknik destek, kapasite geliştirme ve öngörülemeyen ihtiyaçlar) Faaliyet 3.2: Küçük ölçekli yatırımlar, tedarikler, kaynak verimliliğinin teşvik edilmesine yönelik hibe programları, daha temiz üretim uygulamaları ve hava kalitesinin izlenmesi, sivil koruma amacıyla erken uyarı sistemleri gibi pilot uygulamalar: 2020 yılı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: Avrupa Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatıyla uyum derecesi • AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan mevzuat sayisi AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısi Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda tanımlanan uygulanmış olan tedbirlerin sayısı AB'nin çevre ve iklim müktesebatı ile politikalarının etkili bir şekilde uygulanması ve kopyalanması için geliştirilen, çevresel açısından uygun, teknik, finansal ve yönetişimsel mekanizmaların sayısı Afet yönetimi ve risk azaltımıyla ilgili tanımlanan tedbirlerin sayısı

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
5.Uygun olduğu hallerde eş-finansman oranları dahil olmak üzere eylem ve yıla göre mali tablolar 
Toplam maliyet (avro): IFL/ TIP** (avro)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y) y x/(x+y) veya x/(x+y+z) (x+y+z)* x
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
Bilgi için: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): 29.023.529
cc Ulusal Kamu (avro): 24.670.000
Özel (endikatif) (avro): 4.353.529
IPA eș- finansman orani: o
Bilgi için: %85
YIL 2014: o

Toplam maliyet (avro): Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.023.529
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: o
Bilgi için: %85

Toplam maliyet (avro): Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)*
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o

Toplam maliyet (avro): 29.023.529
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 24.670.000
AB IPA (avro): 4.353.529
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): %85
YIL 2014: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (proje hazirlamada muhtemel teknik destek)

AB IPA (avro): %85
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): Eyiem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
IPA eș- finansman orani: 2.000.000
Bilgi için: 2.000.000
YIL 2014: 1.700.000

Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): : o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): %85
Bilgi için: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
YIL 2014: o

Toplam maliyet (avro): 2.000.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1.700.000
AB IPA (avro): 300.000
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): %85
Bilgi için: Faaliyet 2.2: Altyapi faaliyetleri
YIL 2014: 2.000.000

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2014: IFI / TIP** (avro)

YIL 2014: (proje hazirlama için muhtemel teknik destek)

YIL 2014: Eylem 3 (:= topla.3.1, 3.2, .….)
Toplam maliyet (avro): 7.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.635.294
AB IPA (avro): 6.490.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.145.294
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2014: Faaliyet 3.1:Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 7.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.635.294
AB IPA (avro): 6.490.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.145.294
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2014: Faaliyet 3.2: Altyapı faaliyetleri (proje hazırlamada muhtemel teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) başlatılması durumunda gerekli düzenleme ve bütçe tahsisatları Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir. .

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): IFL/ TIP** (avro)
AB IPA (avro): z x/(x+y) veya x/(x+y+z) (x+y+z) (x+y) x y
cc Ulusal Kamu (avro): y
Özel (endikatif) (avro): z

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 44.764.706
AB IPA (avro): 38.050.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.714.706
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
YIL 2015: Eylem 1 (= topla.1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 44.764.706

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2015: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 44.764.706
AB IPA (avro): 38.050.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.714.706
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2015: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 44.764.706

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1.576.471
AB IPA (avro): 1.340.000
cc Ulusal Kamu (avro): 236.471
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
YIL 2015: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ..)
Toplam maliyet (avro): 1.576.471

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2015: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o

Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1.576.471
AB IPA (avro): 1.340.000
cc Ulusal Kamu (avro): 236.471
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2015: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik
Toplam maliyet (avro): 1.576.471

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2015: destek)
YIL 2015: Eylem 3 (:= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 124
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1642
AB IPA (avro): 30000000
cc Ulusal Kamu (avro): 14
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için IFI / TIP** (avro): 0

YIL 2015: Paden ar ejeqesaar etaapeen Destek
Toplam maliyet (avro): 29.411.765
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.411.765
AB IPA (avro): 25.000.000
cc Ulusal Kamu (avro): 4.411.765
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: 98%

YIL 2015: Faaliyet 3:2 Altyapi faaliyetleri (muhtemeien proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Yalnizca lısan Kaynakları Geliştirme programının amaçlan doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatirım Programının (TYP) uygulamaya koyułması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

YIL 2016: IFL/ TIP** (avro)
Toplam maliyet (avro): (x+y+z) (x+y) x y z * x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)
AB IPA (avro): (x+y)
cc Úlusal Kamu (avro): y
Özel (endikatif) (avro): z *

YIL 2016: Eylem 1 (= topja 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 72.988.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 72.988.235
AB IPA (avro): 62.040.000
cc Úlusal Kamu (avro): 10.948.235
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2016: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): 0
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Úlusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2016: 72.988.235
Toplam maliyet (avro): 72.988.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 62.040.000
AB IPA (avro): 10.948.235
cc Úlusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): %85
Bilgi için: faaliyetleri Faaliyet 1.2: Altyapi (muhtemelen proje haziriamada teknik destek)

YIL 2016: 10.640.000
Toplam maliyet (avro): 1.877.647
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 0
AB IPA (avro): %85
cc Úlusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
IPA eș- finansman orani: 12.517.647
Bilgi için: 12.517.647

YIL 2016: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Úlusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2016: Faaliyet 2.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik
Toplam maliyet (avro): 12.517.647
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 12.517.647
AB IPA (avro): 10.640.000
cc Úlusal Kamu (avro): 1.877.647
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2016: destek)
YIL 2016: IFI/ TIP** (avro)

YIL 2016: Eylem 3 (:= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 14.070.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 14.070.588
AB IPA (avro): 11.960.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.110.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85

YIL 2016: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 14.070.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 14.070.588
AB IPA (avro): 11.960.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.110.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85

YIL 2016: Faaliyet 3 2 Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte: Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2017: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2017: (x+y+z) (x+y) x y z x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y

YIL 2017: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 75.541.176
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 75.541.176
AB IPA (avro): 64.210.000
cc Ulusal Kamu (avro): 11.331.176
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2017: Faaliyet 1.1: (ömeğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o -
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 1.2: Altyap: faaliyetleri (bir olasılıkla a proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 75.541.176
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 75.541.176
AB IPA (avro): 64.210.000
cc Ulusal Kamu (avro): 11.331.176
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ..)
Toplam maliyet (avro): 11.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 11.635.294
AB IPA (avro): 9.890.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.745.294
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2017: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 2.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik
Toplam maliyet (avro): 11.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 11.635.294
AB IPA (avro): 9.890.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.745.294
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2017: destek)
YIL 2017: IFI/ TIP** (avro)

YIL 2017: Eylem 3 (:= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 12.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 12:400.000
AB IPA (avro): 10.540.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.860.000
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2017: Faaliyet 3:1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 5.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 5.400.000
AB IPA (avro): 4.590.000
cc Ulusal Kamu (avro): , 810.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 3:2 Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 7.000.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.000.000
AB IPA (avro): 5.950.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.050.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Yalnizca Insan Kaynakları Geliştirme programinın amaçlan doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programinın (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2018: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2018: (x+y+z) (x+y) x y Z x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2018: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 43.270.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 43.270.588
AB IPA (avro): 36.780.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.490.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eş- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eş- finansman orani: %85

YIL 2018: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetieri (muhtemelen proje hazirlamada teknik dstek)
Toplam maliyet (avro): 43.270.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 43.270.588
AB IPA (avro): 36.780.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.490.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eş- finansman orani: %85

YIL 2018: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 8.494.118
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 8.494.118
AB IPA (avro): 7.220.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.274.118
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eş- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eş- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2018: Teknik Destek

YIL 2018: Faaliyet 2.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 8.494.118
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 8.494.118
AB IPA (avro): 7.220.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.274.118
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2018: IFI/ TIP** (avro)

YIL 2018: Eylem 3 (=: topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 5.882.353
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 5.882.353
AB IPA (avro): 5.000.000
cc Ulusal Kamu (avro): 882.553
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 2.223.529
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 2.223.529
AB IPA (avro): 1.890.000
cc Ulusal Kamu (avro): 333.529
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 3.2 Altyap: faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 3.658.824
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 3.658.824
AB IPA (avro): 3.110.000
cc Ulusal Kamu (avro): 548.824
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
Yalnızca Irsan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2019: IFI/ TIP** (avro)

YIL 2019: (x+y+z)* (x+y) x y x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam maliyet (avro): (x+y+z)*
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y)
AB IPA (avro): x
cc Ulusal Kamu (avro): y
IPA eș- finansman orani: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2019: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 13.500.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 13.500.000
AB IPA (avro): 11.475.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.025.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programinın (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2019: IFI / TIP** (avro)

YIL 2019: Faaliyet 1.1: (öreğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): 13.500.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 13.500.000
AB IPA (avro): 11.475.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.025.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2019: Faaliyet 1.2: Altyapı faaliyetieri (muhteme en proje hazirlamada teknik tesee
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): 0
cc Ulusal Kamu (avro): 0
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: 98%
(d o: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
5252209: 6.377.350
4252200: 6.377.350
0002000: 5.425.000
952.350: 952.350
o: o
%85: %85

(d o: Faaliyet 2.2: Altyapi faaliyetleri (muhteme en proje hazırlamada teknik destek)
5252209: o
4252200: o
0002000: o
952.350: o
o: o
%85: %85
YIL 2018: IFI / TIP** (avro)

YIL 2018: Eylem 3 (== topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %5
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 3 1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 0
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 3 2 Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
Yalnizca Insan Kaynaklanı Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koywiması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
TOPLAM: IFI / TIP** (avro)

TOPLAM: (x+y+z)* (x+y) x y z x/(x+y) veya x(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: z

TOPLAM: Eylem 1 (:= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 279.088.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 279.088.235
AB IPA (avro): 237.225.000
cc Ulusal Kamu (avro): 41.863.235
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi Için: o

TOPLAM: Eylem 2 (:= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 42.600.879
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 42.600.879
AB IPA (avro): 36.215.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.385.879
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi Için: o

TOPLAM: Eylem 3 (:= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 69.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 69.400.000
AB IPA (avro): 58.990.000
cc Ulusal Kamu (avro): 10.410.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi Için: o

TOPLAM: TOPLAM :
Toplam maliyet (avro): 391.089.115
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 391.089.115
AB IPA (avro): 332.430.000
cc Ulusal Kamu (avro): 58.659.115
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi Için: o
Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
6.İstişare sürecine genel bakış
Projelerin kapsamlı bir listesi Çevre Operasyonel Programı 2007-2013'ün hazırlanmasısırasında oluşturulmasına rağmen, projelerin bazıları bütçe ve zaman sınırlamaları nedeniyle uyguianmamıştır. Kalan projeler, yeni proje fikirieriyle birlikte geniş bir proje havuzu içinde birleştirilmiştir. Proje havuzunun bütçe gerekliliği Sektör Operasyonel Programı bütçesinin üzerinde olduğundan, fiziksel yatırım gerektirmeyen projeler için bir dizi seçim kriterinin belirlenmesine ek olarak, daha da önemlisi yatırım projeleri için önceliklendirme kriterleri; çeşitli bakanlıklar, belediye birlikleri, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteleri içeren ilgili paydaşların yer aldığı yuvarlak masa istişarelerinde detaylandırılmıştır.

Kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler dahil oimak üzere ilgili tüm taráfların katılımıyla 11-12 Mart 2014 tarihlerinde bir çalıştay düzenlenmiştir. GZFT analizleri ve önceliklendirme kriterleri bu çalıştayın çıktılarıdır.

7.Uygulama düzenlemeleri 
Coğrafi yoğunlaşma açısından öncelikli NUTs Il bölgelerinde yer alan kalkınma ajansları, Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programı bağlaminda özel roller üstlenecektir.
Öncelikie, öncelikli NUTs ll bölgelerinde uygulanacak operasyonlar/projelerie ilgili olarak, ilgili kalkınma ajansı olgun projelerin geliştirilmesinde Program Otoritesini destekleyecektir.Kalkınma ajansları projeleri tanımlayıp önceliklendirecek ve Bakanlık ile müzakere edecektir.Proje/operasyon kalkınma ajanslarıyla istişare halinde Bakanlık tarafından seçildiğinde,kalkınma ajansları yararlanıcılara olgun proje/operasyonların geliştirilmesi için destek verecektir.Kalkınma ajansları uygulama sürecinde uygulamalar ve izleme faaliyetleri konusunda Program Otoritelerini destekleyecektir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kalkınma ajanslarına verilecek ayrıntılı görevler ve işlevler, ilgili Kalkınma Ajansı ile Bakanlık arasında yapılacak işbirliği (yetkilendirme)sözleşmesiyle karariaştırılacak ve tanımlanacaktır.

7.1 Programın yönetim ve kontrolüne ilişkin ilgili yapı ve otoritelerin açıklaması
Organlar ve otoriteler 
Yararlanıcı ülkenin hükümeti, IPA yönetimi ve uygulamasına ilişkin roller için belirli organlarıatamak üzere kendi mevzuatını kabul edecektir.

Bu Tüzük'ün yönetim ve kontrol hükümleri kapsamında aşağıdaki bireyler/organlar atanacak/tesis edilecektir:
-Ulusal IPA Koordinatörü, Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlıği 
-Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı
-Ulusal Fon, Hazine ve Maliye Bakanlıği 
-Denetim Otoritesi, Hazine Müsteşarlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın İç Denetim Birimi 
-Program Otoriteleri, Çevre ve Şehircilik Bakanliğı
Yukarıda atıf yapılan organlar bütünlük adına listelenmiştir; Çerçeve Anlaşma'nın iigifi hükümleri açısından gereksiz olacağı için, genel olarak, bu organların işlevlerinin programda ele alınmasina gerek yoktur.

7.2 İzleme Düzenlemeleri 
7.2.1Sektörel İzleme Komitesi 
Çevre Program Otoritesinin Başkani, IPA Il Tüzüğü'nün uygulanmasına ilişkin özel kurallar hakkinda Komisyön Uygulama Tüzüğü'nün 19. maddesindeki hükümlere göre, programla ilgili 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
ilk finansman anlaşmasının yürürlüğe girmesinden sonra altı ay içinde, bir Sektörel İzleme Komitesi (SMC) kuracaktir.

Sektör Operasyonel Programinda Program Otoritesi Başkanı olarak görev yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü ve bir Komisyon temsilcisi Sektörel Izleme Komitesine eş başkanlık edecektir. Üyeler aşağıdakileri içerecektir:
-Ulusal IPA Koordinatõrü veya temsilcisi;
-Bir Komisyon temsilcisi 
Programa ilişkin Program Otoritesinin her bir organinin temsilcileri (Program Otoritesi Başkanı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış lişkiler Genel Müdürlüğü'nün Başkanı, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü altındaki ilgili birimler ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın diğer ilgili birimlerinin temsilcileri, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı,Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı,Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TÜİK, AFAD, DSí, İller BankasıA.Ş. ve diğer Program Otoritelerinin temsilcileri)

Programın etkin uygulanmasinda payı olan ve buna katkı yapma kapasitesine sahip olan,sivil toplum ve sosyoekonomik ortakların ve bölgesel veya ulusal örgütlerin temsilcileri.Bunlar: TMMOB, Belediyeler Birliği, TOBB, diğer ilgili büyük çapli ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşları.

Ulusal Yetkilendirme Görevlisi;
Ulusal Fonun bir temsilcisi;
llgili sivil toplum kuruluşları ve paydaşlar.
Sektörel İzleme Komitesinin (SMC) oluşumu yeterli temsilin ve üyeliğin sağlanabilmesi için Program Otoritesi Başkanı tarafindan Komisyonla mutabakat içinde gözden geçirilebilir ve genişletilebilir.

Sektörel Izleme Komitesine, komite tarafından görüşülecek belgelerin hazırlanması veya yazılıusulle ilerlenmesi konularında Program Otoritesinin temin edeceği daimi bir sekretarya tarafından destek sağlanacaktır.

7.3 Değerlendirme düzenlemeleri 
Program Otoritesi Başkani operasyonel program için yeterli değerlendirmelerin yapılmasınısağlamaktan sorumludur. Değerlendirmeler yönetim ve kontrol sisteminden işlevsel açıdan bağımsız olan iç veya dış uzmanlar veya organlär tarafından yürütülecektir.
Dış değerlendirme için, Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü (EC DG ELARG),Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı sorumlu kurumlardır.

İç değerlendirmeden, Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü bünyesindeki İzleme ve Değerlendirme Birimi sorumlu olacaktır.

Değerlendirme faalivetleri ve zamanlama 
a)Ön değerlendirme 
Avrupa Komisyonunun sorumluluğu altında bir ön değerlendirme yapılabilir.
Ön degeriendirmenin ana amaçları şunlardir:
genel itibárıyla programın Türkiye'nin karşı karşıya olduğu sorunları ele almak için uygun bir araç olup olmadiğını değerlendirmek;

Türkiye Cumhuriyeti 
Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eyíemi 
 programın, Türkiye'nin ihtiyaçları açısından iyi bir şekilde tanımlanmış stratejik eksenlerinin, önceliklerinin ve hedeflerinin olup olmadiğini ve programin gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğini kontrol etmek;
hedefierin ölçülmesi ve hem izleme hem de gelecekteki değeriendirme çalışmaları için bir temel oluşturulmasıyla ilgili tavsiyede bulunmak;
uygulamanın ve izleme düzenlemelerinin yeterliliğini gözden geçirmek ve proje seçim usulleri ve kriterlerinin tasarlanmasina yardımcı olmak.

b) Ara değerlendirme 
Ara değerlendirmeler Sektör Operasyonel Programinin uygulanmasi sirasında yürütülecektir. Bir ara dönem değerlendirmesi diğer Operasyonel Programlar için gerçekleştirilen benzer değeriendirmelerle yakın koordinasyon içinde yürütülecektir. Bu değerlendirmeler, özellikle program izieme süreci ilk amaçlardan önemli bir şekilde sapıldığını ortaya çıkardığında, tek bir öncelik alanındaki veya tek bir müdahale alanındaki uygulama veya yönetim sorunlarinı ele alacaktır. Her halükarda değerlendirmeler, Operasyonel Programlarda mutabık kalınan göstergelere ilişkin izleme sistemi vasitasıyla elde edilemeyecek verileri sağlayacak şekilde planlanmalıdır. Sektör.Operasyonel Programı için, sonuçlar geçici değerlendirme komitesine, Sektör Izleme Komitesine ve Avrupa Komisyonuna gönderilecektir. Bütçe tahsisatları halihazırda teknik destek faaliyeti kapsamında yapılmiştır.

c)Nihai değerlendirme 
Nihai değerlendirme Avrupa Komisyonunun sorumluluğunda yürütülecektir. Bazı "stratejik değerlendirmeler" de gerçekleştirilebilir.

Nihai değeriendirme bağimsız uzmanlar tarafindan gerçekleştirilecek ve program döneminin sona ermesinden sonraki üç yıl içinde tamamlanacaktır. Değerlendirmelerin sonuçları dokümanlara erişim hakkındaki ilgili kurallara göre yayımlanacaktır.
d)Değerlendirme komitesi 
Sektör Izleme Komitesi değeriendirme faaliyetlerinde Program Otoritesine yardimci olacak bir geçici komite oluşturmalidır. Komite üyeleri değerlendirme konusunda uzman olmalıdır. ligili paydaşlar bu komiteye katkı yapabilmelidir.

7.4 lletişim ve görünürlük 
Eyiemin uygulanması sırasında iletişim ve görünürlük ilkelerine önem verilecektir.
lletişim faaliyetlerinin uygulanmasından yararlanici sorumlu olacak ve bu faaliyetler Eyleme tahsis edilen tutarlardan finanse edilecektir.

AB Diş Aksiyonlar Için İletişim ve Görünürlük Rehberi uyarınca, Eylemin AB'den finansman aldığınıkamuya açıklamak için gerekli tüm tedbirler alınacaktır.

Görünürlük ve iletişim eylemleri müdahalenin, üzerinde mutabakata varılan program hedeflerine ve katılım sürecine nasıl katkı yaptığını gösterir. Eylemler genel kamu farkındalığının güçlendirilmesini ve finanse edilen müdahaleler ve belirlenen hedeflerin desteklenmesini amaçlar. Eylemler, ilgili hedef kitielere AB müdahalelerinin sağladığı katma değeri ve bunların etkisini vurgulamayı amaçlar.Görünürlük eylemieri aynı zamanda fonların kullanımına ilişkin şeffaflık ve hesap verebilirliği teşvik etmelidir.

ABDelegasyonunun, belirli görünürlük ve iletişim faaliyetlerinin pianlanma ve uygulama süreçleri hakkında tam olarak bilgilendirilmesinden yararlanicı sorumludur.

Yärarlanicı IPA izleme komitesine ve sektörel izleme komitelerine sunduğu raporda görünürlük ve iletişim aksiyonları hakkında rapor verir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
8.Performans göstergeleri 
Gösterge: Akstyon 1

Gösterge: Çıktı göstergesi 1: İçme suyu aritma tesisi tarafindanhizmet  verilen belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 32.992.877
Mevcut son değer (2012): 35.868.415
Kilometre taşi 01710: -
Hedef 2020ª1: 36.368.415
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜÍK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: İyilestirilmiş su dağıtım tesislerinden faydalanan belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 60.664.687
Mevcut son değer (2012): 62.649.551
Hedef 2020ª1: 63.469.551
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 3: Atık su aritma tesisi hizmet verilen tarafindan belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 38.050.717
Mevcut son değer (2012): 43.543.737
Kilometre taşi 01710: -
Hedef 2020ª1: 43.863.737
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 4: Avrupa Su sektöründe müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi
Bilgi kaynağı: Kalitatif değerlendirme, Avrupa Komisyonu İlerleme raporu

Gösterge: Çıktı göstergesi 1: Komisyon/EUD tarafindan onaylanan IPA proje başvurularımın sayısı
Başlangıç 2010: 4 (IPA-I türünde) - 9 (IPA-III türünde)
Mevcut son değer (2012): 4 (IPA-I türünde) 14 (IPA-III türünde)
Kilometre taşi 01710: 5 (IPA-I türünde) 14 (IPA-III türünde)
Bilgi kaynağı: Finansman Anlaşması Operasyon Tanımlama Belgeleri Yıllık raporlar

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Gösterge: Çıktı göstergesi 2: İçme suyu aritma tesislerinin sayisı
Başlangıç 2010: 206
Meycut son değer (2012): 258
Hedef 2020ª: 259
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 3: Su tedarik ağı tarafından hizmet verilen belediyelerin sayısi
Başlangıç 2010: 2.925
Meycut son değer (2012): 2.928
Hedef 2020ª: 2.930³2
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 4: Atık su aritma tesislerinin sayısı
Başlangıç 2010: 326
Meycut son değer (2012): 460
Hedef 2020ª: 462
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 5: İyileştirilmiş atık su toplama sistemlerinden yararlanan nüfus
Başlangıç 2010: 54.017.052
Meycut son değer (2012): 58.754.795
Hedef 2020ª: 59.074.795
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 6: T3 AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen planların ve politika belgelerinin sayısi
Hedef 2020ª: En az 1

Gösterge: Çıktı göstergesi 7: Hazırlanan ve/veya güncellenen Nehir Havzası Yönetim Planlarının sayısı
Açıklama: Nehir Havzası Yönetim Planları için temel oluşturacak 25
Başlangıç 2010: o
Meycut son değer (2012): o
Kilometre taşı 01710: - 2
Hedef 2020ª: 7
Bilgi kaynağı: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü / Tarım ve Orman Bakanlığı (daha önce Orman ve Su Îşleri

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Açıklama: (11+14) Havza Koruma Eylem Planı hazırlanmıştır.
Bilgi kaynağı: Bakanlığı)

Gösterge: Çıktı göstergesi 8: AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı
Hedef 2020: En az 1

Gösterge: Eylem 2

Gösterge: Çıktı göstergesi 1: Belediye atik hizmetlerinin hizmet verdiği belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 60.946.131
Mevcut son değer (2012): 63.105.474
Hedef 2020: 63.480.474
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: Atik bertaraf ve geri dönüsüm tesislerinden faydalanan belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 34.649.804
Mevcut son değer (2012): 40.838.787
Kilometre taşı 01710: -
Hedef 2020: 41.213.787
Bilgi kaynağı: Türkiye Îstatistik Kurumu (TÜÍK)

Gösterge: Cıktı göstergesi 3: Atık yönetimi sektöründe Avrupa müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi
Bilgi kaynağı: Kalitatif değerlendirme, Avrupa Komisyonu Ílerleme raporu

Gösterge: Cıktı göstergesi 1: Komisyon/EUD tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayısı
Başlangıç 2010: 1 (IPA-I türünde) 3 (IPA-III türünde)
Mevcut son değer (2012): 1 (IPA-I türünde) 3 (IPA-III türünde)
Kilometre taşı 01710: 2 (IPA-I türünde) 3 (IPA-III türünde)
Hedef 2020: -
Bilgi kaynağı: Finansman Anlaşması Operasyon Tanımlama Belgeleri Yıllık raporlar

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlara uygur. şekilde kurulan belediye atık toplama sistemlerinin sayısı
Başlangıç 2010: , 13
Mevcut son değer (2012): 25
Hedef 2020: 26
Bilgi kaynağı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevresel Etki Değerlendirmesi İzin ve Denetim Genel Müdürlüğü

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Gösterge: Çıktı göstergesi 3: Kontrollü katı atık sahalarının sayısı
Başlangıç 2010: 37 (2008)
Meycut son değer (2012): 52 (2010)
Hedef 2020³: 54
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK)

Gösterge: Cıkti göstergesi 4: AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan planların ve politika dokümanlarının sayısı
Hedef 2020³: En az 1

Gösterge: Eylem 3

Gösterge: Çıktı göstergesi I: Avrupa Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi
Bilgi kaynağı: Kalitatif değerlendirme, Avrupa Komisyonu İlerleme raporu

Gösterge: Cıktı göstergesi 1: AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı
Hedef 2020³: En az 1

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: ABMüktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen planların ve
Hedef 2020³: En az 1

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Gösterge politika belgelerinin sayısı: Cıktı göstergesi 3: Ulusalİklim Değişikliği Aksiyon Planında tanimlanan uygulama tedbirlerinin sayısı
Başlangıç 2010: o
Mevcut son değer (2012): 0
Hedef 2020ª: En az 1
Bilgi kaynağı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

Gösterge politika belgelerinin sayısı: Çıktı göstergesi 4: AB çevre ve iklim müktesebat ve polit kalarının etkili bir şekilde uygulanması ve çoğa tılmasi için geliştirilen çevresel açıdan uygun, teknik, finansal ve yönetişim mekanizmalarının sayısı
Hedef 2020ª: En az 1

Gösterge politika belgelerinin sayısı: Cıktı göstergesi 5: Afet yönetimi ve risk azaltmayla ilgili tanımlanan tedbirlerin sayısı
Açıklama: Afet yönetimiyle ilgili hazırlanan planların sayısı
Başlangıç 2010: 3 (2014)
Mevcut son değer (2012): 4
Kilometre taşı 20170: 5
Hedef 2020ª: AFAD Stratejik Planiı
Bilgi kaynağı: 2 (2013)

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
9.Ekler 
EK I: GZFT Analizi - Türk Çevre Sektörü
pese B 
Devam eden iç hukuka aktarma ve AB Müktesebatıyia uyum süreci.
AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (2007-2023) (UÇES) Yüksek Planlama kurulu tarafindan onaylanmiş ve 2016-2023 dönemi için güncellenmiştir.
Çevreye ilişkin birçok Direktife Özgü Uygulama Planı (DSıP) gibi çalışma dokümanianıhazırlanmıştır. Bunlar, diğerlerinin yanı sıra, su, atık su ve atık sektörieri için ağır mallyetli çévre yatırım projelerinin yatırımlanının ilgili Avrupa Komisyonu Direktifieri uyaninca planlanmasını detaylandıran Direktife Özgü dokümaniardır.

Düzenleyici Etki Değerlendirmesi Dokümanları hazırlanmıştır 
Türkiye, Sivil Koruma Mekanizmasının İlgili faaliyetlerine ve eğitim çalışmalanına 2011yılından itibaren katılmaya başlamış ve bugüne kadar bunu sürdürmüştür.
Uyumiaştırıması gereken birçok yasa bulunuyor, ancak "boşluk" kapanıyor.

AB çevre mevzuatının yakınlaştırılması sürecinin yüksek maliyeti 

15 UÇES'in güncellenmesi 2016'da tamamlanmıştır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
ats 


5491 sayılı Çevre Kanunu aşağıdakiler için yasal zemini öngörmektedir:
- Belediyelerin, yerleşim yerlerinin ve sanayi bölgelerinin çevresel hizmetlerin sunulmasına ilişkin sorumłulukları;
"üretici sorumluluğu" ve "kirieten öder" ilkeleri;
çevrenin korunması, kirliliğin õnlenmesi ve eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılmasıiçin çevresel gelirlerin (ücretier, cezalar) kullanılmasi;
Temsili yerel otorite birlik organlarının oluşturulması için teşvik 
2014-2018 için 10. Kalkınma Planı onaylanmıştır 
Bir UÇES belgesi 2006'da hazirlanmiş ve güncellenmiştir.
Su Çerçeve Direktifi'yle uyumiaştırma için kabul edilen Yasalar/Yönetmelikler 
Su Yönetim Koordinasyon Kurulu kurulmuş ve Su Çerçevesi Direktifi ile Nehir Havzasi Yönetim Planiarının uygulanması için Havza Yönetim Heyetlerinin Teşekkülü, Görevleri,Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ kabul edilmiştir.

AB Müktesebatının uyumlaştırıiması bağlamında hazırlanan/yayımlanan ulusal mevzuat.
Sektörel Strateji Eylem Planları hazırlanmıştır.
4982 sayılı Biligi Edinme Kanunu 
Teknolojik Afetler Aksiyon Planı hazırlık aşamasındadır.
Ulusal Afet Yönetimi Stratejisi Dokümanı ve Ulusal Afet Müdahale Planı ilgili otoritelerce kullanılmaktadır.

Yasa taslakları hazirdır (CAFE, Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC), Uçucu Organik Bileşikler (VOC), Stratejik Çevresel Değerlendirme,INSPIRE, maden atiklari).

Iklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu kuruimuştur.
SU 
Su Kanunu hazirlanmaktadır ve neredeyse tamamianmiştır.
İçme suyu ve yüzme suyuyla ilgili mevzuat hazırdır ve yürürlüktedir (Sağlık Bakanlığıbünyesinde).

Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği yürürlüktedir.
Spesifik kirleticiler ve ilgili Çevresel Kalite Standartlanı belirlenmiştir ve Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği'ne entegre edilecektir.

Kurumlar arasında çözülmesi gereken bazı görev  ve sorumluluk çatışmaları mevcut.

Yetersiz inceleme, izleme ve icra ve güvenilir veri yetersizliği (örneğin servis sağlayıcılarının izleme performansına ilişkin)
Belediye Kanunu'nun bir sonucu olarak yeniden õrgütlenme 
Mevzuatin uygulanmasinda sorunlar mevcut.
Mevzuatin bazıkisımlarıiçin düzenleyici etki değerlendirmesi mevcut değil.

Yönetmeliklerin sektörün hazır olup olmadığıdeğerlendirilmeden veya herhangi bir altyapi yatırımıyapılmadan yürürlüğe konulması. Uygulanabilirlik kırsal kesimlerde sorun teşkil ediyor.

Mevzuat hazırlama sürecinde paydaş analizi yetersiz.
(AB ile uyumlu) Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer Aksiyon Planının mevcut olmayişi.

Paydaşların süreçlere katilamaması sorunu.
Su çıkarma, atık su tahliyesi ve tehlikeli olmayan atıklar dâhil olmak üzere çevresel alaniar için tam bir bildirim sistemi hala mevcut değil.

SU 
Su izlemesiyle ilgili sorumluluk ve yetkinliklerin farklıkurumlara dağılmış olması.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel /Alan: es
Alt alaniar: ATIK Ita AFET YÖNETIMI YATAY
Güçlü Yanlar: AB Müktesebatının %99'u kabul edilmiştir (Uyum Tabloları ve IQ tablolarında gösterilmektedir). AB'nin yeni Atık Çerçeve Direktifi uyarınca atık yönetimi politikasının temel ilkelerini içerecek Atık Yönetimi Yönetmeliği hazırlık aşamasındadır. Tehlikeli Atık Beyan Sistemi kullanılmaktadır. SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İÇIN ÇEVRE YÖNETİMİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞI Yasal olarak (yasalar ve faaliyet açısından) afet yönetimi ve İkilm değişikliği arasında bir ilişki mevcut. İklim değişikliği aksiyon planı hazırdır ve izlenmektedir. Afet ve acii durum yönetimine llişkin yeni kurumsai yasal çerçeve oluşturulmuştur. AFAD, afet ve acil durum yönetimi alanında genişletilmiş düzenleyici ve koordinasyon görev ve sorumluluklarına sahip bir kurumdur. Kriz yönetiminden risk yönetimi yaklaşımına geçiş yapılmıştır. Sinır ötesi sorunlar dişında ÇED Direktifiyle tam olarak uyumlu hale getirilen ÇED Yönetmeliği uzun bir süredir yürürlüktedir.
Zayıf Yanlar: ATIK Yeterli geri dönüşüm yapılmamaktadır. SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İÇİN ÇEVRE YÖNETİMİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İklim değişikliğiyie mücadele için iklim dostu tüketim modellerinin teşvik edilmesi konusunda kamu farkındalığının artırılmasi ihtiyacı. DOĞAYI KORUMA Yönetim planlarının uygulanmasında yetersiz kapasite. Korunan aianlar tüzüğü tek bir makamın sorumluluğu altında değildir, bu koordinasyon eksikliği yaratmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alar: enmny
Alt alanlar: mevcut. eeed an sayısinın artmasi. teknik kapasitelerinin artması. Kurumlanın iç eğitimleri.
Güçlü Yanlar: Toplumun tüm kesimlerinde, özellikle gençler arasında Merkezi ve yerel (belediye ve bölgesel) idarelerin, çevre politikalarınin uygulanmasi çevreyle ilgili farkındalik ve hassasiyet artmaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın yüksek nitelikli ve dinamik personel çalıştırmaya ilişkin açık politikası. Projelerin hazırlanması/denetim ve kapasite oluşturma . faaliyetlerinin yürütülmesine yönelik ek teknik destek Yararlanıctların IPA fonları kullanımıyla artan kapasitesi. Sektördeki kurumların nitelikli ve deneyimli personelinin Doğanın korunması alanında çalışan yeterli sayıda nitelikli bilim adamı ve teknik personel. Büyükşehir Belediyesi Kanunu vasıtasıyla, belediyelerin Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdüriüğü kurulmuştur. Su Yönetimi Genel Müdürfüğü kurulmuştur. Eğitimler IPA dışındaki finansman kaynaklarıyla gerçekleştirilebilir. Afet ve acil durum yönetiminin önemine ilişkin
Zayıf Yanlar: sürecine dâhil olan bazı bölümlerinin; ölçme, izleme, planlama, gözetim, inceleme, raporlama ve proje geliştirme ve uygulama için gerekli olan idari, mali ve teknik kabiliyetierinin güçlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Büyükşehir belediyeleri dışında, sınırlı sayıda belediye çevresel hizmetlerin yönetimi için nitelikli personel içeren (yarı) bağımsız organlar kurmuştur. idari kapasitenin güçlendirilmesi gerekiyor. Kimyasalların yönetimi konusunda çaliışan yeterli sayıda nitelikli bilim adamı ve teknik personel olmamasi. Yerel personel içinde bilişim sistemleri ve coğrafi bilgi sistemleri konusunda bilgi yetersizliği. Sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin yeterli katkıyı yapmamasi. Kapasite oluşturma faaliyetleri kurumsallaştırılmamıştır. Kırsal bölgelerde uzman eksikliği. Personel görev tanımiarının eksikliği Personel değişim oranı ve toplanan teknik bilgi birikiminin (know-how) kaybi.

Alt alanlar: S Idea
Güçlü Yanlar: farkındaliğın ve hassasiyetin artması. SOP faaliyetlerinin eş-finansmanı için ulusal fonlar. Yasal gereksinimler hälihazırda yürürlükte.
Zayıf Yanlar: Çevre koruma amaçli, yüksek maliyetli altyapı yatırımlarına ve operasyonlarına ayrılan finansal kaynakların talebi karşılamaması. Ulusal ortalamanın altında GsYlH'ye sahip belediyeler altyapı projelerindeki yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda zorluklarla karşılaşıyor. Atık vönetimi, atik su vönetimi ve hava kalitesinin izlenmesi için görece zayıf altyapı. AB fonlarının etkisinin ve verimliliğinin en üst seviyeye çıkarılması amacıyla donörlerin katkılarına ilişkin usullerin ve rehberlerin eksikliği (kaldıraç etkisi).

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Öperasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: ena
Alt alanlar: Ade
Güçlü Yanlar: Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu kurulmuş ve işler hale getirilmiştir. Su Yönetimi nehir havzası yakiaşımına dayanmaktadır. Gerekli sermaye çalışmalarını üstlenebilecek, gelişmiş bir inşaat sanayii mevcut. Modern teknoloji ve uluslararası standartlar, pek çok mevcut içme suyu, atık su antma ve atik bertaraf tesislerinde uygulanmaktadır. Su, atık su ve atık bertarafı için kullanılan tesisler büyükşehir belediyelerinde büyük oranda tamamlanmıştır, bu yüzden "çıkarılan dersler" uygulanabilir. IPA I dönemi uygulamasindan edinilen önemli deneyimler. Doğa koruma konularını ele alan merkezi ve yerel kuruluşların varlığı. Çevre Kanunu, belediyelerin nüfusuna ve tesislerin yeterliliğine göre Atık Su Arıtma Tesislerinin inşaatına temel oluşturmaktadır. Türkiye'de su yönetimini entegre şekilde nehir havzası yaklaşımına göre koordine etmek için Su Yönetimi Genel Müdürlüğü'nün kuruluşu. Her nehir havzası için Yerel Havza Yönetim Heyetleri kurulmuştur. İklim değişikliğiyle mücadele amacıyla kamu kuruluşları ve özel sektör tarafından yürütülen pek çok proje bulunmaktadır.
Zayıf Yanlar: Erişim kolaylığı, şeffafiık ve çevre kalitesinin izlenmesine yönelik araçların (envanter ve veri tabanları) geliştirilmesi ihtiyaci. Özel atık türlerine ilişkin sistemlerin geliştirilmesi ihtiyacı (örneğin Atık Elektrik ve Elektronik Teçhizatiar ve Ömrünü Tamamlamış Araçların (ELV) toplanmasi) Uzun ihale süreçleri. Su Su yönetimi, su durumuyla ilişkili yatırımların etkilerinin değerlendirilmesi ve bu etkilerin havza seviyesinde siralanması ve koordinasyonu açısından tam olarak entegre değildir. Su döngüsü yönetimi açısından, verimsiz içme suyu tedariki ve verimsiz toplama ve atik su aritmaya neden olan yetersiz ve eskimiş altyapr. Mevcut su tedariki sistemindeki kayıpların ve sizıntilarin iyi Operasyon ve Bakım usullerine uygun bir şekilde acilen islah edilmesi gerekmektedir. Bazı belediyelerde görülen kurumsal ve teknik kapasite eksikliği nedeniyle Atik Su Arıtma Tesislerinin işletilmesinde yaşanan sorunlar. Atık Ayrı atık toplama, atik taşıma ve çevre dostu atık arıtma tesisleri dahil olmak üzere atik toplama sistemleri hålá eksiktir ve geliştirilmesi gerekmektedir. Atıkların en aza indirilmesi, yeniden kullanımı, geri dönüşümü ve geri kazanımina dair tedbirler hälå eksiktir ve geliştirilmesi gerekmektedir. Özelikle kompostlamadan elde edilen geri dönüştürülmüş ürünler için ikincil piyasalar hålå eksiktir ve geliştirilmesi gerekmektedir. Kaynaktan atık toplama çalışmaları håla eksiktir ve geliştirilmesi gerekmektedir. Çöplüklerin rehabilitasyonunda hâla eksikler mevcuttur ve geliştirilmesi gerekmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: Kurumsal
Alt alanlar: Altyapi
Güçlü Yanlar: Ulusal Iklim Değişikliği Aksiyon Planının uygulanmasi ve iklim değişikliğiyle de e e d   aee a ee e aaamdna t a ta   a e d e   e  a e a sorumluluklarının çeşitliliği. kapasite. Doğayi Koruma
Zayıf Yanlar: Iklim Değisikliği Araştırma, teknoloji ve eğitim merkezi eksikliği. Kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen İklim değişikliğiyle ilgili pek çok proje olması ve Türkiye'de projeleri kaydedip envanterini tutan herhangi bir koordinasyon kuruluşu veya merkezi olmaması nedeniyle aynı projelerin tekrarlanması riski Araştırma ve eğitim için yetersiz altyapı. Iklim değişikliğiyle mücadele için yetersiz finansal kaynak. a a   cn a t  aa Sistematik yaklaşımlar ve entegre yönetim sürecinin eksikliği. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer müdahale uzmanlığında yetersiz Korunan alanlar için yetersiz izleme ve değerlendirme mekanizması.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: Rsel
Alt alanlar: B
Firsatlar: .AB finansal ve teknik desteğinin mevcudiyeti. Bir dizi etki değerlendirme çalışması dähil olmak üzere Müktesebatın iç hukuka aktarılmasına ve uygulanmasına yönelik devam eden çalışmalar. Konumsal veri paylasımına ilişkin standartların belirlenmesine başlanması. Çevresel bilgi hakkının varlığı. AB teşviklerinin varlığı.
Tehditler: Mevzuatın yetersiz uygulanmasi. Projenin ömrüyle karşılaştınldığında uzun uyum dönemi. Direktiflerin uygulanabilirliğinin yüksek maliyeti. Revize edilen direktifier ve esikler nedeniyle stratejilerin değistirilmesi ve benimsenmesi ihtiyacı. Ölkenin geniş coğrafi kapsamına bağlı olarak uzun uygulama süresi (örneğin Türkiye'de Nehir Havzası Yönetim Planlarının hazırlanacağı 25 nehir havzası bulunmaktadır.)

Alt alanlar: Çevrenin korunmasına ilişkin karar alma ve yasaların uygulanması süreçlerine, sivil toplum kuruluşları dahil olmak üzere, daha fazla çevre örgütünün katılması. Kamu Özel Sektör Ortakiıklanı veya Özel Sektör Katılımlarının çevre yatırımları ve modern çevre yönetimi ilkelerine uygun operasyoniara katilması için sağlanan teşvikler. Mali hibeler Çevre yatırımlarının AB mevzuatıyla uyumlu olarak başlatılması imkânı. Önceki AB deneyimlerinden faydalanma imkånı. Yasal uyum zorunluluğu. Büyükşehir Belediyelerinin kurulmasıyla, kamuya uygun projelerin hazırlanmasına yönelik firsatlar artmıştır. Sürdürülebilir kalkınma, iklim değişikliği ve afet yönetimine ilişkin artan farkındalik. Yakın zamanda geliştirilen Ulusal Afet Yönetim Stratejisi Belgesi ve Ulusal Afet Müdahale Planı gibi afet yönetimi referans belgeleri ve politika belgelerinin mevcut olmasi.
Firsatlar: Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına görece düşük seviyede entegrasyonu. AB tüzüklerinin (tekrar kabul edilmeyi gerektirecek şekilde) gözden geçirilmesi. Türkiye'nin farklı türlerdeki afetlere karşı açık oluşu. Türkiye'nin iklim değişikliğinin etkilerine karşı açık oluşu. Insan kaynaklı afetlerinin artan sayısı.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: s
Alt alanlar: seaanrena hazır olmasi.
Firsatlar: Kapasite geliştirme ve eşleştirme projelerine yönelik AB desteği. Ulusal bilim ve araştırma kurumları bu sektörde uzmanlıklarını geliştirme firsatinı yakalayabilir. Tüm icracı Bakaniiklar çevreyle ilgili hususiarı planlama süreçlerine Öncelik olarak dahil etmeye ve yatay hususlara müdahil olmaya açıktır (örneğin ÇED değerlendirme sürecine katılim, çevreyle ilgili çeşitli programların planlanması ve çevreyle ilgili hususlara sivil toplumun katılımini sağlama). Çevresel altyapının geliştirilmesiyle toplumun tüm kesimlerinin kamu sağlığı faydası ve ekonomik faydalardan yararlanması bekienmektedir. Tye ilişkin hususlarda farkındalığın artması. Kırsal alanlardaki personelin IT eğitimlerine katılabilmesi (uzaktan erişim). AB mevzuatına uyum sürecinde, kurumsal kapasite çalışmalanı hızlandırılmiştır. Kurumlardaki iç denetim mekanizmaları geliştirilmektedir. Iklim değişikliği ve afet yönetimi alanlarında teknik bilgi birikimi (know-how) ve teknik destek (AB ve diğer donörier) aktarımı için kurumların (merkezi seviyede)
Tehditler: Özel sektördeki istihdam firsatları, kilit personelin kamu hizmetlerinden uzaklaşmasına neden olabilir. Kırsal alandan kentlere doğru göç oranında artış altyapıda planlanandan daha fazla ek yatırım gerektirebilir. Anlık kurumsal yapı ve yönetim değişiklikleri. Kurumlardaki yapılanma çalışmalarının sonucu olarak projeler sahipsiz kalmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Alt alanlar: Ae
Firsatlar: Semstam
Tehditler Mevcut ve gelecek yatırımlara etki edebilecek önemli fiyat artışi (örneğin: Çevresel yatınımlar ve yenilikçi çözümler için AB desteği Altyapıda uzun vadeli planlama, operasyonlar, bakım ve yatırımlar, Özellikle Direktife Özgü Uygulama Planlarına (DSi) olanak sağlayan gerçekçi çevre tarifelerini, vergileri ve harçları geliştirme firsati. Altyapı yatırımlarının dış donörler (Uluslararası Finans Kuruluşları - IFI) için çekici olması. Yasalar, çevre sektöründe ek finansal kaynaklara izin vermektedir. lş sektörünün çevre koruma çabalarına daha fazla katılma potansiyeli. Ingiltere Büyükelçiliği tarafından finanse edilen Türkiye'nin Iklim Değişikliği Eylem Planının Geliştirilmesi projesi, Küresel Çevre Fonu (GEF) tarafından ortak finansman sağlanan Türkiye'nin Ikinci Ulusal Bildirim Sisteminin Hazırlığ: Için Faaliyetlere Olanak Sağlama projesi ve Dünya Bankasi tarafindan finanse edilen Piyasa Hazırlığı Programı gibi çeşitli küresel foniara/projelere Türkiye'nin katılımı sayesinde ortaya çıkan çevrenin korunmasına ilişkin alternatif finansmanlar sayesinde çevre projeleri için finansal kapasitenin artması. Hızlanan ekonomik büyüme ve Özellikle kamu hizmetleri altyapısı alanında çevre sektöründeki yatırımlar için ulusal finansal kaynakların artmasi. Kamu Özel Sektör. Ortaklıkları firsatlarının yeterli derecede gelişmesi sayesinde kamu hizmeti projelerinin bir seviyeye kadar kendi kendini finanse etme potansiyeli. Doğa koruma projeleri, ulusal ve uluslararas: platformlarda birçok donör tarafindan desteklenmekte ve finanse edilmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Firsatlar: cooaea girişimlerin çeşitliliği.
Tehditler: Proje alanları için ülkede mevcut olan gelişmiş elektronik bilgi ve uydu sistemleri. Türkive'de güclü iletişim ve tanıtım ve bilgi yayma kanailarının var olması (gazete, radyo ve televizyon). Çevre sektörüyle ilgili olarak diğer AB ülkelerinde uygulanan etkin ve modern tekniklerin uygulamaya sokulması (örneğin Mevcut En lyi Tekniklerin sanayide uygulanması). Ölkede yüksek miktarda bozulmamış doğal kaynak ve biyo- çeşitliliğin mevcut oiması: Bu alanlar genel olarak devlete aittir ve kamulaştırmaya tabi değildir. Arsa sahiplerini ikna etme ihtiyacı olmamasi ve insan etkisinin daha az olması nedeniyle, bozulmamış alanların beyan ve işletim maliyetieri baskı altında olanlarla karşılaştırıldığında görece çok düşüktür. Belediyelerin çevresel sorunlar hakkındaki bilgisi ve farkındalığı artmakta ve belediyeler altyapilarının güncellenme ve geliştirmeye ihtiyacı olduğunun farkına varmaktadır. Geri dönüşüm endüstrisinin SW yönetimi açısından geliştirilmesi (öncekinden çok daha fazla geri dönüşüm firması mevcut fakat toplam geri-dönüşūm oranı hāla düşük) (660 sayılı Belediye Kanunu ile) Bazı şehirlerde küçük belediyelerin büyükşehir belediyeleriyle birleşmesi, küçük belediyelerde kapasite oluşturma ve Atik Su Aritma Tesislerinin işletilmesinde iyileştirme ile sonuçlanabilir. İklim değişikliği ve afet yönetimi alanlanında teknik bilgi birikimi (know-how) ve teknik destek (AB ve diğer donörler) aktarımı için kurumların (męrkezi seviyede) hazır olması. Iklim değişikliği ve afet yönetimi alanında kamu kurumları tarafindan sunulan proje fikirlerinin ve devam eden proje

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
EK Il ORTA VADELİ BÜTÇE PERSPEKTİFLERİ
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 1999

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Yerel Yönetimler Toplam (a+b)
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 291.329

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: a - Belédiye
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 136.101

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: b - Su ve Kanalizasyon Yönetimi
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 155.228

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 2 - Iller Bankasi
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 119.713

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 3 - Kamu Yatırımı
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 143.632

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 4 - Fonlar ve Diş Kredi
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 568

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Genel Toplam (1+2+3+4)
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 555.242

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Çevre Yat. IÇIN GSYiH ORANI
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 0,007

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: GSYIH (Cari fiyat)
G: Geçici T: Tahmin P: Program: 77.415.272

1 269 0 523,665 787.12 G: Geçici T: Tahmin P: Program: -4,7 7,4 -7,5 7,9 5,8 8,9 5,0 5,0 GSYlH (Getiri orani) (Sabit fiyat %)
G: Geçici T: Tahmin P: Program: GSYlH (Getiri orani) (Sabit fiyat %)
KABULLER 
1. Belediyeler için toplam yatırımlarin %77'sini içeren fonksiyonel dağılıma karşılık gelen örnek belediye yatırımlarının %100'ü için geliştirilmiştir.
2. 112 kodlu çevrenin korunması ve temizlik, 166 kodlu tarım ve 119 kodlu su-kanalizasyon sistemi yatırımları çevresel yatırımlar olarak dikkate alınmaktadır.
3. Kaldırılan Kırsal Işler Genel Müdürlüğünün görevleri 2005'ten itibaren KÖYDES'e devredilmiştir.



Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Tablo 6.2.4 Mali kaynakların sektörlere göre dağılımı (milyon TL)
195: 2.794
186: 2.668
177: 2.547
169: 2.432
160: 2.326
152: 2.217
145: 2.124
137: 1.418
134: 1.525
128: 1.433
123: 1.343
115: 1.282
106: 1.204
85: 1.137
71: 1.079
63: 390
59: 206
2.205: 28.126
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Özel Sektör 3.

195: 141
186: 140
177: 133
169: 132
160: 119
152: 112
145: 105
137: 98
134: 91
128: 84
123: 77
115: 70
106: 63
85: 56
71: 42
63: o
59: 1.518
2.205: KÖI
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 55

195: 25
186: 24
177: 24
169: 24
160: 24
152: 25
145: 26
137: 28
134: 31
128: 35
123: 39
115: 45
106: 52
85: 61
71: 86
63: 86
59: 103
2.205: 739
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Atık

195: 31
186: 30
177: 29
169: 29
160: 30
152: 31
145: 33
137: 35
134: 39
128: 43
123: 49
115: 56
106: 66
85: 77
71: 107
63: 923
59: Kanalizasyon + Arıtma
2.205: 108
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 129

195: 6
186: 6
177: 6
169: 6
160: 6
152: 6
145: 7
137: 7
134: 8
128: 9
123: 10
115: 11
106: 13
85: 15
71: 21
63: 22
59: 26
2.205: 185
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Su

195: 61
186: 60
177: 59
169: 59
160: 60
152: 62
145: 66
137: 71
134: 78
128: 87
123: 98
115: 113
106: 131
85: 154
71: 215
63: 216
59: 258
2.205: 1.846
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Dış Kred ler

195: 212
186: 202
177: 193
169: 185
160: 176
152: 168
145: 161
137: 154
134: 147
128: 140
123: 136
115: 130
106: 128
85: 120
71: 116
63: 116
59: 110
2.205: 2.594
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Atik

195: 636
186: 607
177: 580
169: 554
160: 529
152: 505
145: 483
137: 461
134: 367
128: 350
123: 340
115: 325
106: 319
85: 300
71: 290
63: 289
59: 275
2.205: 7.210
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Kanalizasyon + Aritma

195: 212
186: 202
177: 193
169: 185
160: 176
152: 168
145: 161
137: 154
134: 220
128: 210
123: 204
115: 195
106: 192
85: 180
71: 174
63: 174
59: 165
2.205: 3.165
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Su

195: 1.059
186: 1.012
177: 966
169: 923
160: 882
152: 842
145: 804
137: 768
134: 734
128: 701
123: 680
115: 650
106: 638
85: 600
71: 581
63: 579
59: 550
2.205: 12.970
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: libank

195: 0
186: 0
177: o
169: o
160: o
152: o
145: o
137: o
134: o
128: 0
123: o
115: o
106: o
85: o
71: o
63: o
59: Br
2.205: o
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: o

195: 73
186: 89
177: 178
169: 260
160: 336
152: 312
145: 373
137: 428
134: 478
128: 478
123: 423
115: 409
106: 334
85: 561
71: 387
63: 206
59: 40
2.205: 5.364
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Atik

195: 170
186: 385
177: 289
169: 494
160: 580
152: 627
145: 682
137: 699
134: 745
128: 542
123: 469
115: 499
106: 504
85: 849
71: 803
63: 714
59: 660
2.205: 9.712
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Kanalizasyor + Aritma

195: 218
186: 318
177: 386
169: 600
160: 637
152: 667
145: 687
137: 658
134: 534
128: 516
123: 532
115: 527
106: 539
85: 666
71: 605
63: 534
59: 495
2.205: 9.120
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: ns

195: 19t
186: 162
177: £98
169: 5
160: ε99|
152: 909'1
145: 14
137: 1.784
134: 1.757
128: 1.537
123: 1.424
115: 1.435
106: 1.377
85: 2.075
71: 1.794
63: 1.454
59: 1.195
2.205: 24.196
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Belediye Kaynakları

195: 11
186: 10
177: 9
169: 8
160: 10
152: 9
145: 8
137: 8
134: 7
128: 7
123: 7
115: 7
106: 6
85: 9
71: 7
63: 132
59: Doğa
2.205: 5
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 4

195: 2
186: 2
177: 4
169: 4
160: 4
152: 4
145: 4
137: 4
134: 4
128: 4
123: 2
115: 2
106: 3
85: 3
71: Hava
63: 3
59: 3
2.205: 3
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 50

195: 178
186: 169
177: 161
169: 153
160: 145
152: 138
145: 132
137: 126
134: 120
128: 114
123: 109
115: 104
106: 99
85: 88
71: 85
63: 2.096
59: Atik
2.205: 94
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 81

195: 356
186: 339
177: 322
169: 307
160: 291
152: 277
145: 264
137: 251
134: 239
128: 227
123: 218
115: 207
106: 197
85: 188
71: 176
63: 169
59: 4.191
2.205: Kanalizasyoni + Aritma
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 163

195: 668
186: 636
177: 606
169: 577
160: 550
152: 523
145: 498
137: 475
134: 452
128: 431
123: 410
115: 391
106: 372
85: 354
71: 337
63: 321
59: 306
2.205: 7.908
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: Su

195: 1.215
186: 1.157
177: 1.102
169: 1.049
160: 999
152: 952
145: 906
137: 863
134: 822
128: 783
123: 746
115: 710
106: 676
85: 644
71: 613
63: 584
59: 556
2.205: 14.378
teşebbüs eri iktisadi Kamu 4.: 1 Merkezi dare

195: 2023
186: 2022
177: 2021
169: 2020
152: 2019
145: 2018
137: 2017
134: 2016
128: 2015
123: 2014
115: 2013
106: 2012
85: 2011
71: 2010

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
2008: 138
2009: 148
2010: 190
2011: 943
2012: 1.037
2013: 1.140
2014: 1.251
2015: 1.375
2016: 1.512
2017: 1.663
2018: 1.829
2019: 2.011
2020: 2.207
2021: 2.427
2022: 2.671
2023: 2.938
Toplam: 23.611
2007: 131

2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 185
2012: 203
2013: 223
2014: 246
2015: 271
2016: 298
2017: 327
2018: 360
2019: 396
2020: 436
2021: 480
2022: 528
2023: 581
Toplam: 4.703
2007: 37

2008: 52
2009: 54
2010: 69
2011: 462
2012: 508
2013: 559
2014: 615
2015: 676
2016: 744
2017: 819
2018: 901
2019: 991
2020: 1.091
2021: 1.200
2022: 1.320
2023: 1.452
Toplam: 11.561
2007: 50

2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2016: 446
2017: 491
2018: 540
2019: 594
2020: 655
2021: 720
2022: 792
2023: 871
Toplam: 6.971
2007: 37

2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2
2013: 2
2014: o
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o
2021: 0
2022: o
2023: o
Toplam: 19
2007: 3

2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33
Toplam: 358
2007: 4

2008: 3.476
2009: 3.805
2010: 3.935
2011: 4.130
2012: 4.288
2013: 4.571
2014: 4.991
2015: 5.234
2016: 5.431
2017: 5.555
2018: 5.784
2019: 5.894
2020: 5.717
2021: 6.016
2022: 6.070
2023: Kamu Genel Toplam
Toplam: 2.750
2007: 3.077

2008: 1.132
2009: 1.234
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1,457
2014: 1.496
2015: 1.576
2016: 1.689
2017: 1.786
2018: 1.838
2019: 1.884
2020: 1.936
2021: 1.804
2022: 1.830
2023: 1.826
Toplam: 26.599
2007: 1.029

2008: 1.431
2009: 1.483
2010: 1.548
2011: 1.596
2012: 1.635
2013: 1.778
2014: 2.066
2015: 2.191
2016: 2.280
2017: 2.341
2018: 2.421
2019: 2.475
2020: 2.421
2021: 2.681
2022: 2.644
2023: Kanalizasyon + Arıtma
Toplam: 1.276
2007: 1.332

2008: 531
2009: 717
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2016: 1.182
2017: 1.184
2018: 1.184
2019: 1.276
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276
2023: 1.358
Toplam: 17.762
2007: 372

2008: 69
2009: 76
2010: 91
2011: 111
2012: 119
2013: 126
2014: 132
2015: 137
2016: 141
2017: 149
2018: 156
2019: 164
2020: 173
2021: 180
2022: 188
2023: 197
Toplam: 2.274
2007: 65

2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32.
2017: 33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45
Toplam: 491
2007: 7

2008: 4.556
2009: 4.942
2010: 5.139
2011: 5.412
2012: 5.632
2013: 6.003
2014: 6.516
2015: 6.652
2016: 7.555
2017: 7.772
2018: 8.110
2019: 8.326
2020: 8.264
2021: 8.684
2022: 8.865
2023: Genel Toplam
Toplam: 2.956
2007: 3.467

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Tablo 6.2.6 Sektörel Yatırımların Mali kaynaklara göre dağılımı(milyon TL)
Toplam: Içme Suyu
:: 26.599
2008: 1.029
2009: 1.132
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1.457
2014: 1.496
2015: 1.576
2016: 1.689
2017: 1.786
2018: 1.838
2019: 1.884
2020: 1.936
2021: 1.804
2022: 1.830
2023: 1.826

Toplam: Merkezi Idare
:: 7.908
2008: 306
2009: 321
2010: 354 666
2011: 372
2012: 391
2013: 410
2014: 431
2015: 452
2016: 475
2017: 498
2018: 523
2019: 550
2020: 577
2021: 606 386
2022: 636 318
2023: 668 218

Toplam: Belediye Kaynakları
:: 9.120
2008: 495
2009: 534
2010: 539
2011: 527
2012: 532
2013: 516
2014: 534
2015: 658
2016: 687
2017: 667
2018: 637
2019: 600

Toplam: libank
:: 3.165
2008: 165
2009: 174
2010: 180
2011: 192
2012: 195
2013: 204
2014: 210
2015: 220
2016: 154
2017: 161
2018: 168
2019: 176
2020: 185
2021: 193
2022: 202
2023: 212

Toplam: Dış krediler
:: 185
2008: 26
2009: 22
2010: 15
2011: 13
2012: 11
2013: 10
2014: 9
2015: 8
2016: 7
2017: 7
2018: 6
2019: 6
2020: 6
2021: 6
2022: 6
2023: 6

Toplam: KÖl
:: 1.518
2008: o
2009: 42
2010: 56
2011: 63
2012: 70
2013: 77 223
2014: 84
2015: 91
2016: 98
2017: 105 327
2018: 112
2019: 119
2020: 132
2021: 133
2022: 140 528
2023: 141

Toplam: Fonlar (AB + Diğer hibeler)
:: 4.703
2008: 37
2009: 39
2010: 52
2011: 185
2012: 203
2013: 246
2014: 271
2015: 298
2016: 360
2017: 396
2018: 436
2019: 480
2020: 581
2021: Atık Su
2022: 33.598
2023: 1.276

Toplam: 2.475
:: 2.421
2008: 2.681
2009: 2.644
2010: 4.191
2011: 163
2012: 169
2013: 176
2014: 188
2015: 197
2016: 207
2017: 218
2018: 227
2019: 239
2020: 251
2021: 264
2022: 277
2023: 291

Toplam: 307
:: 339
2008: 356
2009: Belediye Kaynakları
2010: 660
2011: 714
2012: 803
2013: 849
2014: 504
2015: 499
2016: 469
2017: 542
2018: 745
2019: 699
2020: 682
2021: 627
2022: 289

Toplam: 580 529
:: 494 554
2008: 385 607
2009: 170 636
2010: 7.210
2011: 275
2012: 289
2013: 290
2014: 300
2015: 319
2016: 325
2017: 340
2018: 350
2019: 367
2020: 461
2021: 483
2022: 505
2023: 580

Toplam: Dış krediler
:: 923
2008: 129
2009: 108
2010: 77
2011: 66
2012: 56
2013: 49
2014: 43
2015: 39
2016: 35
2017: 33
2018: 31
2019: 30
2020: 29
2021: 29
2022: 30
2023: 31

Toplam: Fonlar (AB +Diğer hibeler)
:: 11,561
2008: 50
2009: 52
2010: 69
2011: 462
2012: 508
2013: 559
2014: 615
2015: 676
2016: 744
2017: 819
2018: 901
2019: 991
2020: 1.320
2021: 1.091
2022: 1.200
2023: 1.452 1,358

Toplam: Katı atık
:: 17.762
2008: 372
2009: 531
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2016: 1.182
2017: 1.184
2018: 1.184
2019: 1.276
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276

Toplam: Merkezi Idare
:: 2.096
2008: 81
2009: 85
2010: 94
2011: 99
2012: 104
2013: 109
2014: 114
2015: 120
2016: 126
2017: 132
2018: 145
2019: 161
2020: 138
2021: 153
2022: 169
2023: 178

Toplam: Belediye Kaynakları
:: 5.364
2008: 40
2009: 206
2010: 561
2011: 334
2012: 409
2013: 423
2014: 478
2015: 478
2016: 428
2017: 373
2018: 312
2019: 336
2020: 260
2021: 178
2022: 89
2023: 73

Toplam: libank
:: 2.594
2008: 110
2009: 116
2010: 128
2011: 130
2012: 136
2013: 140
2014: 147
2015: 154
2016: 161
2017: 168
2018: 193
2019: 176 24
2020: 185 24
2021: 202
2022: 212

Toplam: Diş krediler
:: 739
2008: 103
2009: 86
2010: 61
2011: 52
2012: 45
2013: 39
2014: 35
2015: 31
2016: 28
2017: 26
2018: 24
2019: 25
2020: 24 792
2021: 25

Toplam: Fonlar (AB + Diğer hibeler)
:: 6.971
2008: 37
2009: 39
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2016: 446
2017: 491
2018: 540
2019: 594
2020: 720
2021: 655
2022: 871 197

Toplam: Hava
:: 2.274
2008: 65
2009: 69
2010: 91
2011: 111
2012: 119
2013: 126
2014: 132
2015: 137
2016: 141
2017: 149
2018: 156
2019: 164
2020: 173
2021: 180
2022: 188
2023: Merkezi Idare

Toplam: 2
:: 2
2008: Kamu iktisadi teşebbüsleri
2009: 2.205
2010: 63
2011: 71
2012: 85
2013: 106
2014: 115
2015: 123
2016: 128
2017: 134
2018: 137
2019: 145
2020: 152
2021: 160
2022: 169
2023: 177

Toplam: Fonlar (AB + Diğer hibeler)
:: 19 491
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2 26
2013: 2
2014: o
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o
2021: o
2022: o
2023: o

Toplam: 7
:: 13
2008: 19
2009: 20
2010: 28
2011: 30
2012: 30
2013: 32
2014: 33
2015: 37
2016: 39
2017: 33
2018: 35
2019: 41

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Toplam: 132
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 5
2011: 6
2012: 7
2013: 7
2014: 7
2015: 7
2016: 8
2017: 8
2018: 6
2019: 01
2020: 8
2021: 6
2022: 01
2023: ↓

Toplam: 898
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Toplam: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Toplam: 28.126
2007: 206
2008: 390
2009: 1.079
2010: 1.137
2011: 1.204
2012: 1.282
2013: 1.343
2014: 1,433
2015: 1.525
2016: 1.418
2017: 2.124
2018: 2.217
2019: 2.326
2020: 2.432
2021: 2.547
2022: 2.668
2023: 2.794

Toplam: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5,632
2014: 6.003
2015: 6,516
2016: 6.652
2017: 7,555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8,865

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
EK III: Endikatif Proje Listesi - Su 
Sa yi: 1
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Çarşamba Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Çarşamba/Samsun Büyükşehir Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 16,67

Sa yi: 2
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Sorgun Atik Su Arıtma Tesisi Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Sorgun/Yozgat Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 9,44

Sa yi: 3
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Yüksekova Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Yüksekova/Hakkâri Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 9,95

Sa yi: 4
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Bismil Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Bismil/Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 13,44

Sa yi: 5
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Şırnak Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Şırnak Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 10,18

Sa yi: 6
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Kastamonu Atik Su Aritma Tesisi Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Kastamonu Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 16,13

Sa yi: 7
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Elbistan Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Elbistan/Kahraman maraş Büyükşehir Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 24,60

Sa yi: 8
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Giresun Atik Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Giresun Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 26,24

Sa yi: 9
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Niksar Entegre Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Niksar/Tokat Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 28,99

Sa yi: 10
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Trabzon Su Tedariki Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Trabzon Büyükşehir Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 29,87

Sa yi: 11
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Bandırma Su ve Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Bandırma/Balıkesir Büyükşehir Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 28,98

Sa yi: 12
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Iğdır Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Iğdır Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 29,27

Sa yi: 13
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Rize Atık Su Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Rize Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 29,00

Sa yi: 14
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adi: Sivae Atik Su Kolektörü Projesi
Il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Sivas Belediyesi
Yatirım Değeri (m avro): 20,81

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
15: 16
1.2: 1.2
Çankırı Entegre Su Projesi: Doğubayazıt Atık Su Projesi
Çankırı Belediyesi: Doğubayazıt/Ağrı Belediyesi
29,00: 21,61

15: 17
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: Meriç-Ergene Nehir Havzalarında Taşkın Riski Yönetimi Plani Hazirlanmasina Teknik Destek
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü - TOB
29,00: 3,50

15: 18
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: Tarımsal Kirlenmeye Karşı Suların Korunmasi
Çankırı Belediyesi: Tarimsal Çevre ve Doğal Kaynakları Koruma Daire Başkanlığı - TOB
29,00: 2,22

15: 19
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: 6 Havza için Nehir Havzasi Yönetim Planlarının Hazırlanması
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü - TOB
29,00: 7,00

15: 20
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: Türkiye'de Ekolojik Değerlendirme Sistemi temelinde Eko-Bölgelerin Kurulması
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü - TOB
29,00: 3.00

15: 21
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: Arıtılmış Belediye Atık Sularinin Tarimsal Sulamada Yeniden Kullanımi
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü - TOB
29,00: 1,80

15: 22
1.2: 1.1
Çankırı Entegre Su Projesi: Deniz Raporlaması ve Veri Değerlendirmesine Yönelik Kapasite Oluşturulması
Çankırı Belediyesi: Çevresel Etki Değerlendirmesi, izin ve Denetim Genel Müdürlüğü ÇŞB
29,00: 0,58

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
EK IV: Endikatif Proje Listesi - Atık 
Sayi: 1
Faaliyet: 2.2
Yatirım Faaliyetinin Adi: Hakkâri Katı Atık Yönetimi Projesi
İl/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Hakkâri Belediyeleri ve ilI Özel Idaresi Katı Atık Yönetim Birliği
Yatirım Değeri (m avro): 29,40

Sayi: 2
Faaliyet: 2.2
Yatirım Faaliyetinin Adi: KASMiB Katı Atık Yönetimi Projesi
İl/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Kastamonu Mahalli Idareler Birliği (KASMiB)
Yatirım Değeri (m avro): 11,60

Sayi: 3
Faaliyet: 2.1
Yatirım Faaliyetinin Adi: Döngüsel Ekonomiye Geçiş Durumunda Türkiye'nin Potansiyelinin Değerlendirmesi ile Okullar için Sıfır Atık Farkındalığı Projesi ve Atık Olma Durumundan Çikma Kavrami için Kapasite Oluşturma ile Atik Ölma Durumundan Çıkma Kriterinin Ulusal Mevzuatta Uygulanmasi
İl/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü - Ç$B
Yatirım Değeri (m avro): 5,50

Sayi: 4
Faaliyet: 2.2
Yatirım Faaliyetinin Adi: Tunceli Katı Atık Yönetimi Projesi
İl/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Tunceli-Pülümür- Nazimiye-Ovacık- Mazgirt Belediyesi Katı Atık Yönetim Birliği (DER-KAB Katı Atik Yönetimi Birliği
Yatirım Değeri (m avro): 10,80

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
EK V: Endikatif Proje Listesi - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevresel Yönetim 
Sa yi: 1
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Kentierde Hava Kalitesinin Artırılmasi ve Toplumsal Farkındalığın Geliştirilmesi (CAFÉ Yönetmeliğine uygun olarak) CITYAIR
Nihai Faydalanıci: Hava Yönetimi Dairesi Başkanlığı - ÇB
Yatırım Değeri (m avro): 3.50

Sa yi: 2
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın İkinci Uygulama Dönemi için Yönetim Kapasitesinin Geliştirilmesi ve Nihai Faydalanıcılar için Kapasite Oluşturulmasina Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıci: Avrupa Birliği ve Dış llişkiler Genel Müdürlüğü - ÇŞB
Yatırım Değeri (m avro): 21.00

Sa yi: 3
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: REACH Tüzüğü Kapsamında Kimyasal Güvenlik Ölçümierinin Yapılmasina Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıci: Kimyasallar Yönetimi Dairesi Başkanlığı - ÇŞB
Yatırım Değeri (m avro): 1.60

Sa yi: 4
Faaliyet: 3.1 ·
Faaliyetin adı: Türkiye'de İklim Değişikliği Nedeniyle Ortaya Çıkan Afet Riskinin Azaltılması ve Uyum Konusunda AFAD'in Kapasitesinin Geliştirilmesine Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıci: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
Yatırım Değeri (m avro): 3.00

Sa yi: 5
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliğinin Uygulamasının Desteklenmesi
Nihai Faydalanıci: Çevresel Etki Değerlendirmesi, Izin ve Denetim Genel Müdürlüğü - Ç$B
Yatırım Değeri (m avro): 0.30

Sa yi: 6
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Karasal Alanlarda ve lç Sularında Istilacı Egzotik Tür Tehdidinin Ele Alinmasi
Nihai Faydalanıci: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü - TOB
Yatırım Değeri (m avro): 2.50

Sa yi: 7
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Uyum Eyleminin Geliştirilmesi
Nihai Faydalanıci: İklim Değişikliği ve Uyum Dairesi Başkanlığı - ÇŞB
Yatırım Değeri (m avro): 11.03

Sa yi: 8
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Kalıcı Organik Kirleticiler (POP) ile Kirletilmiş Alanların Tespiti ve lyileştirilmesi
Nihai Faydalanıci: Kimyasallar Yönetimi Dairesi Başkanlığı  ÇB
Yatırım Değeri (m avro): 3.03

Sa yi: 6
Faaliyet: ↓'ε
Faaliyetin adı: Entegre Kirliliğin Önlenmesi ve Kontrolüne Uygun Olarak Türkiye'nin Endüstriyel stpsns
Nihai Faydalanıci: Hava Yönetimi Dairesi s -
Yatırım Değeri (m avro): 2600

Sa yi: 10
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: te e e err rdmoor mmad Eylem Plani (SAP) Metodolojisinin Hazırianmasi
Nihai Faydalanıci: Jo i e red er Genel Müdürlüğü - TOB
Yatırım Değeri (m avro): 2.50

Sa yi: 11
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: İklim Değişikliğine Uyuma Yönelik Kurumsal Kapasite Gelişimi için Eğitim
Nihai Faydalanıci: İklim Değişikliği ve Uyum Dairesi Başkanlığı - ÇŞB
Yatırım Değeri (m avro): 0.30

Sa yi: 12.
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: İklim Değişikliği Alanında Çabaların Artırılması için Teknik Destek
Nihai Faydalanıci: İklim Değişikliği ve Uyum Dairesi Başkanlığı - ÇŞB
Yatırım Değeri (m avro): 6.00

Sa yi: 7 13
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Ulusal Deniz Koruma Alanları Oluşturulmasına Teknik Destek
Nihai Faydalanıci: Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü - Ç$B / Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü - Tarım ve Orman Bakanlığı
Yatırım Değeri (m avro): 6.00

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
14: 15
3.1: 3.1
Ekosistem Temelli Planlama Yaklaşımı Aracılığıyla İklim Değişikliğinin Korunan Alanlar Üzerinde Etkisinin Yönetimi: Düzenleyici Etki Analizi ve Biyositler Tüzüğünün Uygulanması için Teknik Dstek
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü - ÇşB: Sağlık Bakanlığı
3,00: 2,80

14: 16
3.1: 3.1
Ekosistem Temelli Planlama Yaklaşımı Aracılığıyla İklim Değişikliğinin Korunan Alanlar Üzerinde Etkisinin Yönetimi: Türkiye'de CAFE Yönetmeliği'nin (2008/50/EC) Uygulanması için Kurumsal Kapasitenin Geliştirilmesi
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü - ÇşB: Çevresel Etki Değerlendirmesi, Izin ve Denetim Genel Müdürlüğü Ç$B
3,00: 0,42

14: 17
3.1: 3.1
Ekosistem Temelli Planlama Yaklaşımı Aracılığıyla İklim Değişikliğinin Korunan Alanlar Üzerinde Etkisinin Yönetimi: Çevresel Etki Değerlendirmesi, Izin ve Denetim Uygulamalarının Entegrasyonu
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü - ÇşB: Çevresel Etki Değerlendirmesi, Izin ve Denetim Genel Müdürlüğü - ÇŞB
3,00: 2,97

14: 18
3.1: 3.1
Ekosistem Temelli Planlama Yaklaşımı Aracılığıyla İklim Değişikliğinin Korunan Alanlar Üzerinde Etkisinin Yönetimi: Afet Riski Yönetimi ve Sivil Koruma Alanlarında AFAD'ın ve Sektörel Paydaşlarının Etkinliğinin Artırılması
Tabiat Varlıklarını Koruma Genel Müdürlüğü - ÇşB: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)
3,00: 3,00

AMENDMENT N. 3 TO THE FINANCING AGREEMENT 
SPECIAL CONDITIONS 
of the MULTI-ANNUAL ACTION PROGRAMME FOR TURKEY ON ENVIRONMENT AND  CLIMATE ACTION 
as originally concluded between the European Commission and the Government of the Republic of Turkey on 26 April 2016, hereinafter referred to as “the Financing Agreement as last amended on 2July 2019
The European Commission, hereinafter referred to as "the Commission", acting on behalf of the European Union, hereinafter referred to as "the Union",
of the one part, and 
the Government of the Republic of Turkey, hereinafter referred to as "IPA II beneficiary" represented by the Ministry of Foreign Affairs,
of the other part,
have agreed as follows:
Whereas,
(1)On 20 November 2019, the Commission adopted Commission Decision C(2019)8469 for the 2019 allocation on the multi-annual action programme for Turkey on environment and climate action.
(2)It is therefore necessary to amnend the Financing Agreement in order to include the above allocation and extend the multi-annual action programme.

Article 1
1. Article 1 (1) of the Special Conditions of the Financing Agreement is replaced by the following:
"The Union agrees to finance and the IPA II beneficiary agrees to accept the financing of the following Programme for the period 2014-2019:
Multi-annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action 2014/031-878
This programme is financed from the Union Budget under the following basic act: Instrument for PreAccession Assistance (IPA II)†".

Regulation (EU) No 231/2014 of the European Parliament and the Council of 11 March 2014 establishing an Instrument for Pre-Accession Assistance (IPA II), OJ L 77, 15.03.2014, p.11.

2. Article 1 (2) of the Special Conditions of the Financing Agreement is replaced by the following:
"The total estimated cost of this Programme is EUR 391 089 115 and the maximum Union contribution to this Programme is set at EUR 332 430 000.

The Union contribution shall be split in yearly commitments in accordance with Annex I. Nothing in this Financing Agreement can be interpreted as implying a financial commitment of the Union in relation to credits which have not yet been approved by adoption of the EU budget. The Commission shall inform in writing the IPA II beneficiary about the adoption of each yearly financial commitment indicated in Annex I.

This Programme requires financial contributions from both the IPA II beneficiary and the Union.The breakdown of the respective financial contributions is set out in Annex I".
3. Article 2 (2) of the Special Conditions of the Financing Agreement is replaced by the following:
“The eligibility period, as defined in Article 13(1) of Annex II (General Conditions) shall commence on the date of the entry into force of this Financing Agreement and end on 31st of December 2025".
4. Article 3 (b) is replaced by the following:
for the IPA II beneficiary 
National IPA Coordinator 

Ministry of Foreign Affairs (Dışişleri Bakanlıği)
Directorate for EU Affairs (Avrupa Birliği Başkanlığı)
Mustafa Kemal Mah. 2082 Cad. No: 5 06530 Bilkent 
Çankaya / ANKARA Turkey 
e-mail: [EMAIL] 

5. Under article 6 (1) (b) of the Special Conditions of the Financing Agreement, Annex I is replaced by the Annex I attached to the present Amendment.

6. Under article 6 (1) (c) of the Special Conditions of the Financing Agreement, Annex IA:Sector Operational Programme is replaced by the Annex IA attached to the present Amendment.

7. Under article 6 (1) (k) of the Special Conditions of the Financing Agreement, as well as, in Annex IX to the Financing Agreement the title of Annex IX is replaced by the following title:"Annex IX: Conditions to the IPA II Financing Agreement on Multi-annual Action Programme 2014-2019 on Environment and Climate Action."

Article 2
The present Amendment shall form an integral part of the Financing Agreement and shall enter into force on the date on which the Commission receives a notification from the IPA II beneficiary confirming the completion of the internal procedures of the IPA II beneficiary necessary for its entry into force. The Commission shall inform the IPA II beneficiary of the date of the reccipt of this notification.

Article 3
All other terms and conditions of the Financing Agreement remain unchanged.
The present Amendment to the Financing Agreement is drawn up in duplicate in the English language,one being handed to the Commission and one to the IPA Ⅱ beneficiary.

For the IPA II beneficiary:
H.E. Ambassador Faruk KaymakeıNational IPA Coordinator (NIPAC)Director for EU Affairs and Deputy Minister of Foreign Affairs Republic of Turkey 
Ankara,...10.2/2020.
For the Commission:
Ms Myriam Ferran Director 
Directorate General Neighbourhood and Enlargement Negotiations Directorate A  Strategy and Turkey 
Brussels 

ANNEX I 
Multi-annual Work Programme This document constitutes the multi-annual work programme in the sense of Article 110(2) of the Financial Regulation (Regulation (EU, Euratom) 2018/1046)
1 IDENTIFICATION 
Beneficiary: Basic act: Total cost EU contribution CRIS/ABAC commitment references, EU Contribution and budget lines 2015 2014/031-878 EUR 64 390 000 on 22.02 03 02
Turkey: Instrument for Pre-accession Assistance (IPA II) EUR 391 089 115 EUR 332 430 000 of which: 2014 2014/031-878 EUR 32 860 000 on 22.02 03 02

Beneficiary: Management mode / Entrusted
Turkey: 2016 2014/031-878 EUR 84 640 000 on 22.[KART_NO]/031-878 EUR 84 640 000 on 22.02 03 02 2018 2014/031-878 EUR 49 000 000 on 22,02 03 02 2019 2014/031-878 EUR 16 900 000 on 22.02 03 02

Beneficiary: entities
Turkey: Indirect management with Turkey: The Operating Structure responsible for the execution of the programme is the Ministry of Environment and Urbanisation (MoEU). Indirect management by the Entrusted entity: Action 3:

Beneficiary: Timetable for spending allocation of each budgetary
Turkey: World Bank for the part of action 3 related to the Sustainable Cities Planning and Management Systems. Budgetary commitment 2014 must be spent by 31/12/2019 Budgetary commitment 2015 must be spent by 31/12/2020


2DESCRIPTION OF THE ACTION PROGRAMME 
2.1 SECTORS SELECTED UNDER THIS ACTION PROGRAMME 
•Rationale for the selection of the specific sectors under this programme:
This Sector Operational Programme (SOP) is based on a thorough analysis of the socio-economic situation of Turkey, which needs to continue the intensive process of aligning its national legislation with that of the EU to be able to take on the obligations , of the EU membership. Particular efforts will be needed in areas relating to Environment and Climate Change (chapter 271), as alignment in these areas will require substantial investments, institutional capacity building to design, implement and monitor climate policies, as well as improving capacity for transition to low carbon economy through actions across a number of sectors.

In this context, achieving a cleaner environment, fighting climate change and meeting the higher standards of the EU will take time. With the aim of creating a liveable environment and taking into account the social and economic conditions of the country,comprehensive studies are needed for implementation of the EU environment and climate acquis.

Costs and foreseen financing sources in the Strategy Document 'Republic of Turkey Plan for Setting up Necessary Administrative Capacities at National, Regional and Local Level and Required Financial Resources for Implementing the Environmental Acquis Opening Benchmarks in Chapter 27' (September 2009) were determined on the basis of the EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UÇES). The UÇES (2007-2023), which was revised in 2016, indicates that the EU Directives requiring the highest amount of investments are those relating to water management and waste management: the sectoral distribution of environmental investments between 2007 and 2023 is estimated to be EUR 34 billion for the water sector (including wastewater) and EUR 10 billion for the waste sector.

According to the most recent data (2016), basic environmental statistics related to water and waste fields in Turkey are as follows:
98% of municipal population is served by a water supply system. Drinking water treatment plants are provided in 436 municipalities, serving 59% of Turkey's total municipal population.

−90% of the municipal population is connected to a sewerage system and 75%was served by wastewater treatment facilities. In total, the number of wastewater treatment plants currently in operation, with different treatment levels, is 881.
In 2016, 93% of the total population benefits from waste management services through 134 sanitary landfills, 6 incineration plants and 7 composting plants. There are also 35 co-incineration plants and 1558 waste recovery facilities.
i A 'Negotiating Position Paper' was prepared and approved, and the chapter was opened to accession negotiations on 21 December 2009


Apart from these priority sectors, other risks loom over the country. Economic growth has been highly dependent on (mainly imported) energy and the consumption of natural resources, leading to growing greenhouse gas (GHG) emissions and environmental degradation. The National Climate Change Action Plan identifies GHG emission reduction activities, including at the urban/local level.

Many natural disasters such as floods, fires and landslides occur as a result of climate change, which can lead to both economic and social problems. In the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), it is also emphasized that potential natural disasters resulting from climate change and consequent ecological, economic and social problems are likely to be the severest problems to be experienced in the near future.

Threats and dangers to the environment are also represented by chemical, biological,radiological and nuclear substances (CBRN) released to the environment. Developing industrial activities increases the risk of an accidental release of those substances.
While in the previous IPA period the thematic concentration of the Environment Operational Programme (EOP) was mainly on water and waste, this programme will, in addition, focus on climate action. Moreover, considering the dynamic nature of the EU environment and climate acquis which requires substantive improvements in the beneficiary country legislation and capacity, ad-hoc activities addressing these nceds will be supported.

· In order to maximise the impact of the IPA II funds, a geographic concentration has been established: 5 priority South-Eastern regions (having Gross Value Added (GVA)per capita below 75% of the national average) will receive 10% from the total budget allocated to the investments in the water field.

The revised Indicative Strategy Paper for Turkey 2014-2020 states that for the next IPA ⅡI period: 2018-2020, support for the environment sector will be reduced and will focus mainly on acquis-related institution building activities for water, waste and climate change, as well as support to disaster and risk management activities, an area of a recently renewed cooperation with the EU. More specifically, funding from 2018onwards will focus on acquis-related institution building activities for environment,biodiversity, climate change and support to disaster and risk management activities (soft projects) whereas infrastructure support for water, wastewater and solid waste, which has been the focus of the 2014-2017 support will be progressively discontinued.
• Overview of past and on-going EU's, other donors' and/or IPA II beneficiary's actions in the relevant sectors:
This Programme has been drafted in continuity with and following the lessons learned from the previous IPA EOP for the period 2007-2013. Under that EOP, 39environmental infrastructure projects were prepared and submitted to the Commission.Until the end of the implementation period, 30 projects have been completed. Taking into. consideration the perceived needs, the main priority of the environmental infrastructure strategy will be to increase the capacities of local authorities, strengthen the national framework and co-fund the investment requirements at a national level.
At the institutional level, the General Directorate of European Union and Foreign Relations within the Ministry of Environment and Urbanisation (GDoEUFR), which is the already accredited body responsible from the management of IPA funds of the EOP 

in the 2007-2013 period, will also serve as the Contracting Authority (CA) for IPA II period, fulfilling the duties arising from tendering, contract management, financial management and other relevant functions. In this respect, it is clear that GDoEUFR will need to increase its administrative, technical and human capacities to deal with this newly enlarged workload, including being the CA of acquis-related institutional building activities of the IPA II period.

The conclusions of a thematic evaluation², contracted to assess the performance of EU pre-accession assistance in the 2002-2010 period in the environment sector, were presented in July 2013. The main lessons learned of this evaluation are summarised below.

Attention should be paid to the long-term strategic programme approach under IPA II.

An effort should be done to make priorities more specific and focused, and to only include areas where concrete support projects are likely to materialise in the coming years, moving away from an approach of listing all potential reform needs.
There is a need to strengthen sector coordination (of government institutions and other national stakeholders) during programming.

Administrative capacity of Decentralised Implementation System (DIS) structures is key for the success of the programmes. Loss of ‘institutional memory' can hamper the impact and sustainability of projects and there is a need to save and strengthen institutional knowledge.

Delays in tender dossier preparation and contracting need to be minimised, through better forecasting, procurement planning and an increase in institutional capacity of the national and local authorities managing the funds.

Most of these recommendations have been taken into account during the discussions with the Turkish authorities for the elaboration of the Programme. Moreover, IPA II financial assistance will be provided under a sector approach, which shall ensure a more long-term, coherent and sustainable strategy, allow for an increased ownership, facilitate cooperation among donors, eliminate duplication of efforts and bring greater efficiency and effectiveness.

Different institutions in the environment sector are experienced in implementing activities with multilateral, such as Global Environment Facility (GEF), and bilateral funds and International Financial Institutions (IFIs), such as the World Bank (WB),European Investment Bank (EIB), European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW), as well as with several UN agencies.
The IFIs are active in the country with loan programmes. Ilbank A.$., as a local investment and development bank that has specific expertise on the finance of municipal infrastructure projects, acts as an intermediary for the use of IFIs loans to municipalities and undertakes coordination and monitoring functions during the implementation period.The Bank plans to expand its operations by establishing partnerships with the other IFIs to support sustainable urban infrastructure investments of Turkish local administrations.On the oher hand, IFIs which do not seek sovereign guarantees are active in the municipal finance sector lending directly to the municipalities.
Technical Assistance for Thematic Evaluation on Environment'. Specifie contract ALTUN/TATEE/TR2010/0740.01-02/FWC/013.


List of Actions foreseen under the selected sectors:
Sector/Action: With entrusted entity
Indirect management: With IPA II beneficiary

Sector/Action: Environment and Climate Action

Sector/Action: Action 1 - Water

Sector/Action: Action 2 - Waste

Sector/Action: Action 3 -Environmental Management for Sustainable Development
Indirect management: EUR 25 000 000

Sector/Action: TOTAL
Indirect management: EUR 25 000 000
2.2 DESCRiPTION aNd IMPLeMENTaTioN OF THe ACTioNS 
The envisaged assistance to multi-annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action is deemed to follow the conditions and procedures set out by the restrictive measures adopted pursuant to Article 215 TFEU³.


(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

•Description of the action and objectives 
This action focuses on achieving and maintaining a good status of waters via an integrated approach to the protection, improvement and sustainable use of surface waters, groundwater, marine, coastal and transitional waters within Turkey. It will address management of water quality and water resources, including both soft activities also related with acquis - taking into account the closing benchmarks of the Environment and Climate Change Chapter, ‘Negotiation Position Paper', and national strategy papers - as well as hard activities on investments for integrated water projects.
Objective of the action: To increase the overall compliance with the EU acquis,strategies and policies related to water as well as achieve good water status for waters in Turkey through integrated water management.

https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/8442/consolidated-list-sanctions_en.

o Activity 1.1.: Acquis-related institution building activities 
Considering the current status of the alignment with environmental acquis, indicative main intervention areas, such as river basin management (preparation of River Basin Management Plans (RBMPs)), flood and drought management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water allocation, are assessed as fields that need to be supported by the Programme. Additionally, engagement of experienced staff and specialised institutions capable of implementing the Water Framework Directive (WFD)and daughter directives, harmonisation of directives, appropriate planning and smooth implementation of plans will be ensured.

The effects of climate change will be studied and measures for adaptation will be elaborated at national and basin levels. Public awareness, education initiatives and other communication tools in relation to the points mentioned above can also be financed under this activity.

 Activity 1.2.: Infrastructure related activities 
This activity will focus on ensuring supply of drinking water according to national and EU standards, achieving water savings and promoting actions that will contribute to reducing the pollution load in receiving bodies, preserve drinking water supply systems from potential contamination and help enhance resource efficiency and climate resilience.

Due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

IPA assistance will support the construction, rehabilitation or modernisation of the existing drinking water distribution system as well as establishing adequate water treatment plants. It will also support rehabilitation, upgrading and constrúction of urban wastewater treatment facilities, rehabilitation and extension of the sewerage systems as well as storm water facilities.

The investments to be implemented will be prioritised according to the pre-defined selection criteria.

Expected results:
 Improved legislation and increased institutional capacity for components of the EU acquis in the water sector;
o Improved infrastructure for delivery of drinking water and wastewater treatment.
Key performance indicators for action 1:
o Municipal population served by drinking water treatment plants;
o Municipal population benefiting from improved water distribution facilities;
o Municipal population served by waste water treatment plants;
o Degree of alignment with the EU acquis in the water sector;
Number of IPA project applications approved by the Commission/European Union Delegation (EUD);
Number of drinking water treatment plants;
Number óf municipalities served by water supply network;
Number of waste water treatment plants;

Population benefiting from improved waste water collection systems;
 Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with the EU acquis;
 Number of prepared and/or updated RBMPs;
o Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU acquis, and submitted to the Presidency of the Republic of Turkey.

(2) Assumptions and conditions 
o Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
O Smooth adoption of the legislation after internal and external consultations, plans and policy documents prepared and/or updated;
o The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure properly (co-financing from the national budget available)

o Ability of staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
o No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders in the studies within the activities;
 Satisfactory level of access to required data;
Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
 Assignment of qualified staff who is able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities.
Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this Programme and/or the re-allocation of future funding.
(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsible for carrying out of all the tasks relating to the implementation of the action.
The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting,implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the programme.


(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply.
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.


(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

Description of the action and objectives 
The action addresses the identified weaknesses, i.e. the inadequate waste management practices leading to limited collection of waste as well as the operation of a large number of non-compliant landfills. It will focus on promoting an efficient and improved integrated waste management system through the establishment of well-managed and financially sustainable bodies, along with the necessary improvements in the current legislative framework, taking into account the closing benchmarks of the Environment Chapter, ‘Negotiation Position Paper', and national strategy papers.
Activities related both with capacity building and investment will be conducted.
Objective of the action: To increase the overall compliance with the EU acquis,strategies and policies related to waste.

Activity 2.1.: Acquis-related institution building activities 
Considering the dynamic status of the Environmental acquis, indicative main intervention areas, such as Waste Electrical and Electronic Equipment (WEEE), Circular Economy, zero waste, reuse and recovery of waste by-product and end-of-waste, are assessed as activities that need to be supported by the programme. These activities will focus upon promoting an efficient and improved quality of service delivery. Increasing capacity of institutions both at central and local levels will be ensured.
Activity 2.2.: Infrastructure-related activities 
This action will focus on regional landfills and optimisation of the collection of waste in order to reduce the quantity of waste to be landfilled. Eligible interventions will be:
O Extension and rehabilitation of existing landfills, increasing recycling and improving collection systems and separation methods;
-New constructions of sanitary landfills;
 Closure of old dumpsites, including gas recovery and utilisation systems, where : appropriate;

Due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures. Besides, the investments to be implemented under the SOP will be prioritised according to the pre-defined selection criteria.
Expected results:
 Increased capacity of the institutions involved in the waste management;
Efficient, affordable and sustainable waste management services provided to the population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills,reduced greenhouse gas emissions from waste facilities.
Key performance indicators for action 2:
Municipal population served by municipal waste services;
Municipal population benefiting from waste disposal and recovery facilities;
Degree of alignment on European acquis in the waste management sector;
o Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD;
o Number of municipal waste collection systems established in line with WEEE 
o Number of controlled landfill sites 
o Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU acquis, and submitted to the Presidency 
(2) Assumptions and conditions 
 Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
o Smooth adoption of the legislation following internal and external consultations,plans and policy documents prepared and/or updated;
o The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure properly (co-financing from the national budget available);
O Ability of staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
O No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders to the studies within the activities;
Satisfactory level of access to required data;
Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
Assignment of qualified staff who is able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities. Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this Programme and/or the re-allocation of future funding.


(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsible for carrying out all the tasks relating to the implementation of the action.
The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the Programme.

(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply.
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.


(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

Description of the action and objectives 
The action particularly addresses EU legislation and policies (including relevant strategies) on industrial pollution and risk management, resource efficiency, chemicals,air guality, noise, nature and soil protection, horizontal legislation as well as climate acquis (emission trading, monitoring and reporting, ozone layer protection, fluorinated gases, fuel quality, low carbon technologies, and others, including the EU Adaptation Strategy) and civil protection. Under this action, all fields of the environmental and climate acquis as well as the environmental issues related to civil protection and disaster risk management will be covered.

Objective of the action: To develop alignment with the EU's environment and climate acquis and further enhance the implementation capacity of related institutions towards a resource efficient, climate and disaster resilient green economy in Turkey.

Activity 3.1.: Acquis-related institution building activities 
Concerning the sectors covered by action 3, drafting of by-laws, capacity building and awareness raising activities were addressed during IPA 2007-2013 period. The main current need, apart from the transposition of the EU acquis into Turkey's national legislation, is to ensure their smooth implementation with adequate human and institutional resources at national and local levels.

The activity will cover, among others, the following sub-sectors: industrial pollution,chemicals, air and noise pollution, horizontal legislation, resource efficiency, nature protection and conservation, ecosystem services (including integrated marine environment protection) and soil pollution.

On climate change, focus will not only be on alignment with the EU climate acquis but also with the increase of the capacity to adaptation, which is a crucial aspect. The National Climate Change Adaptation Strategy needs to be updated according to the EU strategy; alternative financing mechanisms require determined and priority investments and capacity building activities call for support in order to implement the strategy. The existing legislation and national mechanisms need to be harmonised with the EU Emission Trading Directive and the rest of the EU climate acquis.
Mitigation and adaptation activities will focus on strengthening institutional capacity at the urban, local and national levels to design, implement and monitor policies, and to transition to a low carbon economy. With the engagement of the private sector, the action will aim at enhancing the resilience of vulnerable economic sectors and infrastructures to climate change.

With regard to disaster management and civil protection, the activities will aim at enhancing the capacity of relevant national and international institutions conccrning disaster prevention, preparedness and mitigation, as well as response and recovery capacity, which are specified by the strategic reference documents (e.g. National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan).
Disaster and risk management activities will be essential to support Turkey's cooperation with the EU in order to comply with EU civil protection policies.
Under this activity, the capacity building support to the CA on implementing,monitoring and evaluating, updating, tendering and the visibility of the SOP and associated actions will be financed.

Activity 3.2.: Infrastructure related activities 
Activities which necessitate an establishment of physical infrastructure, such as smallscale investments and supplies, will be covered. Grant programmes will be established for promoting resource efficiency and cleaner production practices, to extend marketbased instruments such as labelling, and for supporting activities of local and grassroots organisations on climate action and nature protection.

Expected results:
 Increased environmental protection, in line with the EU acquis, enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans for putting the EU acquis into practice;
 Enhañiced climate action on climate change adaptation and mitigation.

Key performance indicators for action 3:
o Degree of alignment with the European Environment and Climate Change acquis;
O Number of laws prepared, and/or revised in line with the EU acquis, and submitted to the Presidency;
o Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with the EU acquis;
O Number of implemented measures identified by the National Climate Change Action Plan;
o Number of environmentally sound technical, financial and governance mechanisms developed for an effective implementation and replication of the EU environment and climate acquis and policies;
o Number of measures identified on disaster management and risk reduction.
(2) Assumptions and conditions 
O Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
o Smooth adoption of the legislation following internal and external consultations,plans and policy documents prepared and/or updated;
o The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure properly (co-financing from the national budget available);
O Ability of staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
O No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders to the studies within the activities;
o Satisfactory level of access to required data;
o Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
Assignment of qualified staff who is able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities. Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this Programme and/or the re-allocation of future funding.

(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsibie for carrying out all the tasks relating to the implementation of the action.

The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting,implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the programme.

(3)(b) Indirect management with an entrusted entity 
Part of the activity 3.1 will be implemented in indirect management with the World Bank (WB), to manage the first component of the Sustainable Cities Programme of the WB ‘Sustainable Cities Planning and Management Systems',
The WB has been chosen because of the advanced status of its discussions with the Turkish authorities on this programme. In fact, the WB already reached an agreement with the MoEU Directorate General for Spatial Planning (DGSP) on its role as a policylevel counterpart for the Comprehensive Integrated Metropolitan Municipality Plans (CIMMP) initiative, with Iller Bank and participating municipalities being the project implementation counterparts.

The WB has considerable experience and operational capacity to work with Iller Bank and other stakeholders in Turkey for supporting programmatic and stand-alone projects on urban infrastructure, transport, climate change, renewable energy and energy efficiency.

The European Commission shall conclude with the World Bank an Administration Agreement for entrusting the Bank with budget implementation tasks for the part of Action 3 related to the Sustainable Cities Planning and Management Systems. Under the responsibility of the World Bank, the IPA funds will be transferred to a ‘Recipientexecuted Trust Fund'. The World Bank will, under its responsibility, sign a Grant Agreement with Iller Bank for the Sustainable Cities Planning and Management Systems.

The Iler Bank will establish an account to receive the grant funds. The Iller Bank would provide these funds to cover the cost of implementing the planning work, including preparations in each of the participating cities.

Under the project design, all participating imunicipalities will adapt the master Terms of Reference (ToR) to their specific technical needs in scope and content, and send the bidding package to the Iller Bank. The Iller Bank will review them and submit to the World Bank for its review.

The Hler Bank, under the supervision and responsibility of the WB, would be in charge of implementing all aspects of the activity, with all technical support from the World Bank. It will sign contracts with consultants providing the relevant services to the participating cities and will honour payment requests based on the consultants'· deliveries.

The World Bank will supervise the activity by reviewing technical outputs of consultants and provide guidance to participating municipalities, including technical support missions to individual cities as well as joint training sessions and capacity building for participating municipalities.


(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply.
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.

2.3 PROVISIONS APPLICABLE TO ALL ACTIONS 
2.3.1 Authorisation for the use of simplified cost options for grants exceeding EUR 60000 per grant beneficiary for specific grants to be awarded by the entrusted entity (Turkey) under indirect management:
a) Forms of grant and categories of costs covered: The grants for the actions under this Programme shall take either of the following forms: (a) lump sums and reimbursement on the basis of unit costs and flat-rate financing calculated in accordance with the beneficiaries' historical data or usual cost accounting practices for the categories of eligible costs specified below; (b) reimbursement of eligible costs actually incurred for all other categories of eligible costs. The categories of eligible costs that may be covered by the lump sum, reimbursement on the basis of unit costs and flat-rate financing are the following: support staff costs, local transportation, local office consumables and supplies, communication activities and visibility events. Other categories of eligible costs shall be reimbursed on the basis of eligible costs actually incurred. The amounts of the lump sums, unit costs and flat rate financing to be used shall be calculated in accordance with the method set out in point c. The amounts of the lump sums, unit costs and flat rate financing to be declared by the beneficiaries shall be calculated in accordance with the method set out in point c.

b) Justification: Given the nature of the supported activities and in order to simplify the management of the grants expected under this programme, some costs may be identified in each grant's action budget per unit, global price or as a percentage of other eligible direct costs. When grants or parts of grants are based on simplified cost options, these amounts shall be established in such a way as to exclude fraud and profit a priori. The costs shown in the contract should not be challenged by ex post controls, i.e. through comparison with the actual costs they cover. Verifications/audits may be performed to check whether the formulas used by the beneficiary to determine unit costs, lump sums or flat-rates are compliant with the contractual conditions or the generating events have occurred at all. Any undue payment made to the final beneficiaries may be recovered by the contracting authority up to the amount of the simplified cost options.
c) Method to determine and update the amounts: Amounts will be determined by reference to statistical data, factual information or similar objective means, and/or to the historical data of each beneficiary.

d) No-profit and co-financing principles and absence of double financing: Grant applicants wili need to expiain the methods proposed to caicuiate amounts of unit costs,

lump sums and/or flat-rates, to which costs they refer, and clearly explain all formulas · for calculation of the final eligible amount.

2.3.2 Where resources are granted through the budget of Turkey, or where Turkey contributes to the selection of the specific interventions to be supported, State aid control obligations deriving from the EU-Turkey Association Agreement and decisions of the EU-Turkey Association Council shall be complied with.

3BUDGET 

Indicattve Budget TaBLe - MUltI-Annual ACtIoN PrOgramme for TUrkeY on EnviroNmENt aNd CLimate ACtioN (2014  2019)
2014: IPAII Beneficie ty co- financing
2015: Total expenditu re
2016: EU Contributio n
2017: Beneficiary IPA I) co- financine
2018: Total expenditur e
2019: EU Contributio n
Total EU Contribution: IPA II Beneficiary co- financing

2014: 24.670.000
2015: 4.353.529
2016: 29.023.529
2017: 38.050.000
2018: 6.714,706
2019: 44.764.706
Total EU Contribution: 62.040.000

2014: 1.700.000
2015: 300.000
2016: 2.000.000
2017: 1.340.000
2018: 236.471
2019: 1,576.471
Total EU Contribution: 10.640.000

2014: 6.490.000
2015: 1.145.294
2016: 7.635.294
2017: 25.000.000
2018: 4.411,765
2019: 29.411.765
Total EU Contribution: 11.960.000

2014: 32.860.000
2015: %.796.823
2016: 38.658.823
2017: 64.390.000
2018: 11.362.941
2019: 75.752.941
Total EU Contribution: 84.640.000
2014-2019: 332.430,100

2014-2019: 58.659,115

2014-2019: 391.089.;15

4PERFORMANCE MONITORING ARRANGEMENTS 
As part of its performance measurement framework, the Commission shall monitor and assess progress towards achievement of the specific objectives set out in the IPA II Regulation on the basis of pre-defined, clear, transparent measurable indicators. The progress reports referred to in Article 4 of the IPA II Regulation shall be taken as a point of reference in the assessment of the results of IPA II assistance.

The Commission will collect performance data (process, output and outcome indicators) from all sources, which will be aggregated and analysed in terms of tracking the progress versus the targets and milestones established for each of the actions of this Programme, as well as the Indicative Strategy Paper.

In the specific context of indirect management by IPA II beneficiaries, National IPA Coordinators (NIPACs) will collect information on the performance of the actions and programmes (process, output and outcome indicators) and coordinate the collection and production of indicators coming from national sources.

The overall progress will be monitored through the following means: a) Result Orientated Monitoring (ROM) system; b) IPA II beneficiaries' own monitoring; c) self-monitoring performed by the EU Delegations; d) joint monitoring by the European Commission (DG NEAR) and the IPA II beneficiaries, whereby the compliance, coherence, effectiveness,efficiency and coordination in implementation of financial assistance will be regularly monitored by an IPA II Monitoring committee, supported by Sectoral Monitoring committees,which will ensure a monitoring process at a sector level.

5EVALUATION 
Having regard to the importance of the action, final or ex-post evaluations will be carried out for this action or its components by independent consultants.

In accordance with Article 57 of the Framework Agreement (FWA) between Turkey and the European Commission on the arrangements for implementation of Union financial assistance to Turkey under IPA II, an IPA II beneficiary which has been entrusted budget implementation tasks shall be responsible for conducting evaluations of the programmes it manages. The IPA II beneficiary shall also draw up an evaluation plan presenting the evaluation activities which it intends to carry out in the different phases of implementation.
Under the Action 3 - Technical Assistance Action, an evaluation will be carried in accordance with Article 57 of the FWA.

The main objective of the evaluation(s) is to collect and provide available evidence that enables as assessment of how well the Sectoral Operational Programme is implemented,considering the intervention logic, and whether the activities and outputs triggered by the Programme are on course to achieve its objectives.

The evaluation reports shall be shared with the Commission and other key stakeholders. The IPA II beneficiary and the Commission shall analyse the conclusions and recommendations of 

the evaluations and, where appropriate, jointly decide on follow-up actions to be taken and any adjustments necessary, including, if indicated, the reorientation of the project.
The Commission might also undertake evaluations in accordance with its rules and procedures under a separate budget envelope.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TURKEY Sector Operational Programme Environment and Climate Action 
Table of Contents 
1.Sector analysis.

1.1National policy and socio-economic context.

1.2Socio-economic analysis (including SwOT analysis)

Scope for a Sector Approach .

2.1National sector policy (ies) /strategy (ies).

2.2Institutional setting, leadership and capacity 
2.3Sector and donor coordination.

2.4Mid-term budgetary perspectives 

2.5Performance assessment framework 

2.6Public finance management 

2.7Macro-economic framework 

2.8Overall assessment .

3.Objective(s) of IPA Il sector support 

4.Operational features of the programme 

4.1Geographic and thematic concentration.

4.2Interaction of the programme with IPA Il programmes in other sectors 
4.3Complementarity of IPA il assistance in the sector with other donors 
4.4Equal opportunities and gender mainstreaming 
4.5Climate action and sustainable development.

4.6Programme strategy - Actions and activities 
4.6.1Action 1 - Water ..

4.6.1.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
4.6.1.2. Other activities (investments, TA, grant scheme, etc.)
4.6.1.3 Overview table.

4,6.2Actión 2 - Waste.

4.6.2.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action.
4.6.2.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc).

4.6.2.3 Overview table.

4.6.3Action 3 - Environmental Management for Sustainable Development 
4.6.3.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
4.6.3.2 Other activities (investments, TA, grant schemes, etc.).

4.6.3.3 Overview Table 

5.Financial tables by action and year including co-financing rates if applicable 
6.Overview of the consultation process..

7.Implementation arrangements ..

7.1Description of relevant structures and authorities for the management and control of tne 
programme..

7.2Monitoring arrangements 

7.2.1Sectoral Monitoring Committee 

7.3Evaluation arrangernents.

7.4Communiçation and visibility ........................…...…
8.Performance indicators.………………………………………………………………………………
9.Annexes.………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
List of Tables 
Table 1 Main Environment Related National Sector Strategies and Action Plans Table 2 Stakeholders and Their Duties Regarding Environment Table 3 Sectoral Distribution of Environmental Investment Needs between 2016-2023Table 4 Environmental Investment Expenditures for 2007-2015, in Million Euros*
Table 5 Comparative Table - Environmental Investment Need, Made and Gap.
Table 6 NUTS Il Regions having GVA per capita below 75% of National Average and Priority Regions Selected for Geographical Concentration*

List of Figures 
Figure 1 GVA per capita, by NUTS II Regions (% of national average, national average=100).....
Annexes 
Annex I:SWOT Analysis 

Annex II:Mid-Term Budgetary Perspectives 

Annex III:Indicative List of Projects - Water 

Annex IV:Indicative List of Projects -Waste 

Annex V:Indicative List of Projects - Environmental Management for Sustainable Development 


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Abbreviations 
AFAD: AP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Accession Partnership

AFAD: BPAPs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Basin Protection Action Plans

AFAD: CAFE
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Cleaner Air for Europe

AFAD: CBRN
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Chemical, Biological, Radiological and Nuclear

AFAD: CEB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Council of Europe Development Bank

AFAD: CLP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Classification, Labeling and Packaging

AFAD: DNP DoSB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Detect Notification Period Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget (former Ministry

AFAD: DSI
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: of Development) General Directorate of State Hydraulic Works

AFAD: DSIP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Directive Specific Implementation Plan

AFAD: EBRD

AFAD: EIB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Bank for Reconstruction and Development

AFAD: ELV
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Investment Bank End-of Life Vehicles

AFAD: EMSD
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Environmental Management for Sustainable Development

AFAD: EU
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Union

AFAD: EOP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Environment Operational Programme

AFAD: GEF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Global Environment Facility

AFAD: GHG
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Greenhouse Gas

AFAD: GVA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Gross Value Added

AFAD: HCFCs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Hydrochlorofluorocarbons

AFAD: IFls
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: International Financial Institutions

AFAD: ILO
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: International Labour Organisation

AFAD: INSPIRE
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Infrastructure for Spatial Information in Europe

AFAD: IPA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Instrument for Pre-accession Assistance

AFAD: IPC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Industriai Pollution Control

AFAD: IPCC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Intergovernmental Panel on Climate Change

AFAD: IPPC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Integrated Pollution Prevention and Control

AFAD: IPRM
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Industrial Pollution and Risk Management

AFAD: JICA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Japan International Cooperation Agency

AFAD: LULUCF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Land Use, Land-Use Change and Forestry

AFAD: MoEU
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Ministry of Environment and Urbanization

AFAD: MoAF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Ministry of Agriculture and Forestry (former Ministry of Forestry and Water Affairs)

AFAD: MTFP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Medium Term Fiscal Plan

Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Independent Industry & Business Association

AFAD: MUSIAD
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Climate Change Action Plan

AFAD: NCCAP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Development Plan

AFAD: NDP NEC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Emission Ceilings

AFAD: NEF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Environmental Funds

AFAD: NGOs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Non-Governmental Organisations

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
NIPAC: NPAA
National IPA Coordinator: National Programme for the Approximation of the Acguis

NIPAC: NSRD
National IPA Coordinator: National Strategy for Regional Development

NIPAC: ODS
National IPA Coordinator: Ozone Depleting Substances

NIPAC: os
National IPA Coordinator: Operating Structure

NIPAC: PCB
National IPA Coordinator: Polychlorinated Biphenyis

NIPAC: PCT
National IPA Coordinator: Polychlorinated Terphenyls

NIPAC: ERP
National IPA Coordinator: Pre-Accession Economic Reform Program

NIPAC: PEPA
National IPA Coordinator: Priority Environmental Projects for Accession

NIPAC: PFMC
National IPA Coordinator: Public Financial Management and Control

NIPAC: PIC
National IPA Coordinator: Prior Informed Consent

NIPAC: POPs
National IPA Coordinator: Persistent Organic Pollutants

NIPAC: PPP
National IPA Coordinator: Private Public Partnership

NIPAC: PSP
National IPA Coordinator: Private Sector Participation

NIPAC: RBMPs
National IPA Coordinator: River Basin Management Plans

NIPAC: REACH
National IPA Coordinator: Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals

NIPAC: RIA
National IPA Coordinator: Regulatory Impact Assessment

NIPAC: RoHS
National IPA Coordinator: Restriction of use of certain Hazardous Substances

NIPAC: SEA
National IPA Coordinator: Strategic Environmental Assessment

NIPAC: SMC
National IPA Coordinator: Sectoral Monitoring Committee

NIPAC: SOP
National IPA Coordinator: Sector Operational Programme

NIPAC: SWOT
National IPA Coordinator: Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats

NIPAC: TA
National IPA Coordinator: Technical Assistance

NIPAC: TL
National IPA Coordinator: Turkish Lira

NIPAC: TOBB
National IPA Coordinator: Union of Chambers and Commodity Exchanges of Turkey

NIPAC: ToR
National IPA Coordinator: Terms of Reference

NIPAC: TurkStat
National IPA Coordinator: Turkish Statistical Institute

NIPAC: TUSIAD
National IPA Coordinator: Turkish Industry & Business Association

NIPAC: UÇES
National IPA Coordinator: EU Integrated Environmental Approximation Strategy for Turkey

NIPAC: UNDP
National IPA Coordinator: United Nations Development Programme

NIPAC: UNFCC
National IPA Coordinator: United Nations Framework Convention on Climate Change

NIPAC: voc
National IPA Coordinator: Volatile Organic Compounds

NIPAC: WB
National IPA Coordinator: The World Bank

NIPAC: WEEE
National IPA Coordinator: Waste Electrical and Electronic Equipment

NIPAC: WWTP
National IPA Coordinator: Wastewater Treatment Plant

NIPAC: XPS
National IPA Coordinator: Extruded Polystyrene

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
1.Sector analysis 
1.1 National policy and socio-economic context 
After Turkey's candidacy was accepted in December 1999 by the EU Member States,negotiations started between the EU Council and Turkey in 2005.

Regarding Chapter Environment and Climate Change, a Screening Report was prepared by the European Commission and the final version was submitted to the Turkish authorities with a letter dated 3rd October 2007. It included (two) 2 opening benchmarks:
Turkey presents to the Commission its comprehensive strategy for the gradual weilcoordinated transposition, implementation and enforcement of the Acguis in this chapter,including plans for building up the necessary administrative capacity at national, regional and local level and required financial resources, with an indication of milestones and timetables.

Turkey fulfils its obligations as regards the implementation of applicable environment Acquis in line with the relevant EC-Turkey Association Council Decisions.
In order to meet the first benchmark, "Strategy Document" was prepared and submitted to the European Commission. With the aim of meeting the second benchmark, in accordance with the EU-Turkey Association Council Decisions, "Notes" regarding the implementation of relevant Environmental Acguis have been prepared and submitted to the European Commission.Consequently, the Chapter Environment was opened to accession negotiations with Turkey on December 21, 2009.

An important part of the European Union Acquis has been harmonised with national legislation and the harmonisation studies for the remaining part are on-going. Due to the dynamic character of the EU Acquis, harmonisation studies are carried on by taking into consideration several new EU legislations. Studies will continue in line with the commitments mentioned in the aforementioned documents, as well as NPAA (lastly prepared for the year 2oo8, listing the harmonisation-related targets for different EU legislation) and the other strategy documents listed in Section 2.1.

In general, comparing with the accession negotiations of current Member States that for Turkey,the Chapter "Environment and Climate Change" was opened to negotiations in later stages of the process. As a result, transposition and implementation of the EU Environmental Acquis would still require many important investments (technological, infrastructure investments,operating costs and costs arising from administrative changes in the institutional structures) for many sectors -including costs of integration of the environmental measures to various sectorsand accordingly, long periods. Also, transposition and implementation of the EU Climate Acquis would require strengthening the institutional capacity to design, implement and monitor climate policies, and improving capacity for transition to low carbon economy through action across a number of sectors. In this context, achieving a cleaner environment, fighting climate change and meeting the higher standards of EU will take time. With the aim of creating a livable environment and taking into account the social and economic conditions of the country, comprehensive studies are needed for implementation of the EU environment and climate Acquis.
Costs and foreseen financing sources in the Strategy Document were determined on the basis of the EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UçES) which was prepared with the participation of all the parties concerned. UçES Legislative compliance, institutional capacity and cost analysis have been determined for eight sectors.

For the determination of the total necessary environment investments of Turkey in the approximation process, costs for new investments, renewals, maintenance and repair works starting from 2o07 were taken into account. The total cost of investments, including industrial,agriculturál and urban infrastructure amounts to EUR 58.5 billion.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Taking into consideration the dynamic structure of bureaucracy, UçES has been updated during 2014-2016 with the participants from relevant institutions and organizations under the coordination of Ministry of Environment and Urbanization.

Total financing need for Environment Sector is 60.35 billion Euros. Financing need for climate Change, a new addition to UçES, takes up 10.86 % of the grant total, whereas, Industrial Pollution and Risk Management (IPRM)'s share has risen to 47.80 % with comparison to UÇES (2007).

The most recent document for national planning is the 10th NDP covering the period 2014-2018,issued by the Republic of Turkey's Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget (former Ministry of Development) which was adopted by the Turkish Grand National Assembly in July 2013. The NDP identifies the country's development objectives and defines strategic priorities in all areas that are relevant for IPA support. The NDP clearly identifies the environment and climate change as a priority in its own right, and as a horizontal measure.
1.2 Socio-economic analysis (including SwOT analysis)
Turkey is one of the largest middle-income countries with a Gross Domestic Product (GDP) of $851 billion; Turkey is the 17th largest economy in the world1. In less than a decade, per capita income in the country has nearly tripled and now exceeds $10,o0o². Turkey has made considerable advances in competitiveness over the past decade, moving to number 53 in the World Economic Forum's Global Competitiveness Index³. The Turkish economy grew by 7.4%in 20174.

Turkey has a population of 80.3 milion and growth rate of 1.5%. According to the 10th Development Plan of Turkey, the main macro-economic objectives of Turkey for the year 2023are, increasing the GDP to $2 trillion and increasing the per capita income to $25.000.
The following analysis addresses the internal strengths and weaknesses, as well as the external opportunities and threats (SwOt Analysis) for the SOP. The key areas for consideration are legal (subdivided into EU and national legislation) and institutional (sub-divided into human resources and infrastructure).

During the analysis exercises, the current situation was assessed in detail, taking into account the aspirations of the various stakeholders, as well as relevant inputs from numerous surveys and reports. A similar robust process was applied in determining strengths and weaknesses as well as opportunities and threats. All these findings were brought together to form an accurate assessment of both internal and external operating environments in which the SOP could safely and realistically be set. During a dedicated SOP workshop, the Swot analysis was discussed and revised accordingly with the relevant stakeholders.

ISSUES HIGHLIGHTED IN THE SWOT ANALYSIS 
(a) Strengths 
It is important to note that significant steps have already been taken to approximate the Turkish environmental legislation to that of the EU. This is an on-going process and, although there is still considerable work to be carried out, the gap between Turkish and EU legislations is being 
1http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 2http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 3__https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2017-20184http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
bridged progressively. Several new/modified laws have been drafted which will further fulfill this objective. Further transposition and implementation of the EU Environmental Acguis is planned based on several working documents such as environmental DsiPs and RiA documents.
Another important milestone is the ratification of the Environmental Law No. 7153 (2018) and No.5491 (2006) amending the Environmental Law No. 2872 (1983). This law made a major contribution to improving national environmental protection as well as a change in depth towards meeting international requirements. It lays down the legal basis for:
•the responsibility of the municipalities, settiements and industrial zones for the delivery of environmental services;
•the principles of ‘producer liability' and ‘the polluter pays';
•use of economic tools for environmental protection, prevention of pollution and rehabilitation and closure of old dumpsites.

•minimization of the usage of plastic bags and packages, deposit execution.
• establishing zero waste management system, participation share for recovery 
Several By-Laws and action plans have been prepared for EU Acquis harmonisation. Draft laws for several sectors are ready. Another important strength of environment sector is the establishment of coordination boards for climate change, air management and water management. The detailed information on the progress of several sectors is given in Annex I.
One of the main documents "EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UçES)" has been newly updated due to the latest institutional and legislative amendments.
In terms of human resources and operations, capacity of beneficiaries by using IPA funds has been increased and substantial experience was gained. Through the Law on metropolitan municipality, technical capacity of the municipalities increased. Besides, availability of national funds for co-financing of SOP activities was ensured.

(b) Weaknesses 
The need to strengthen capacity is required in various environmental areas and at all levels of the Turkish administration namely the central administration, decentralised branches of the central institutions (provincial directorates or regional offices) as well as in the municipalities.Certain divisions of the central and local (municipal and regional) administration involved in the process of implementing environmental policies need strengthening in administrative, financial and technical capabilities required for the measurement, monitoring, planning, supervision,inspection, reporting as well as project development and implementation.
Alignment with EU climate acguis is still at an early stage and more ambitious and coordinated climate policies still need to be established and implemented, both domestically and internationally. Strengthening of the administrative capacity and inter-institutional coordination are needed in order to establish a system for the monitoring and reporting of greenhouse gas emissions and to design and implement climate change mitigation plans and actions. Economic activities and infrastructures are vulnerable to the adverse impacts of climate change, therefore adaptation measures need to be prepared and implemented.

Although Turkey has successfully experienced important economic and social changes over the last decade, significant efforts and resources are still needed in order to promote social and economic development.

Duty and responsibility conflicts remain to be settled between the institutions, but there are substantial efforts to-_overcome this situation- via the establishment of strong-coordination mechaniems such as cecrdination boards and close coopcration.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Another important weakness is that financial resources dedicated to infrastructure investments and operations aimed at environmental protection which are heavy-cost investments do not meet the demand.

The environmental quality in some regions is far below EU standards, mainly due to long-term under-investment in water, wastewater and solid waste infrastructure and also due to inadequate environmental planning and management systems.

Mitigation and elimination of these weaknesses is a challenge and will form a major part of the activities planned as part of this SOP (see Section 4.6).

(c) Opportunities 
Currently, the municipal budgets are not sufficient to finance environmental heavy-cost investment projects. Municipal taxes and fees are low and in most cases, tariffs are not sufficient to build up the large scale funds needed to accelerate the investments in response to national legislation and EU requirements. Against this background, the SOP represents an extremely important intervention that will result in improving the delivery of drinking water,wastewater treatment and solid waste services throughout Turkey. This opportunity, coupled with other initiatives such as transport links and increased competitiveness will be a driving force in generating regional development, improving living standards for all sectors of the population and for economic development in Turkey as a whole.

Coupled with this, an important opportunity is being afforded to the relevant authorities to develop the by-laws and guidelines for setting realistic and affordable environmental tariffs, fees and administrative fines. This will enable operations, maintenance and re-investment possibilities in the longer-term.

The access to IPA funds also represents a strong incentive for municipalities to develop their own implementation programmes for general environmental protection, Besides, convergence of smaller municipalities with metropolitan municipalities in some cities (with Municipality Law No 6360) may result in capacity building in smaller municipalities and improve operations.
These opportunities will also be supported by the MoEU at both central and provincial level.Capacity building and TA for the preparation and management of the SOP related projects will offer the opportunity to integrate environmental and climate aspects into all components of the IPA Programme in Turkey.

Above all, the high level of standards for improved environmental infrastructure will contribute to improvement of the general health of the population and a reduction in water-related health expenses.

(d) Threats 
The main threats are identified as:
limited capacity of small and medium size municipalities to manage internationally cofinanced projects, and to sustain their environmental services,
the excess demand of municipalities in the initial stages of projects since they think the grant is without payback, and thus the project becoming infeasible in the progressive stages 

Emphasis will thus be given to developing communication tools as well as capacity building for the municipalities.

Overall, despite the recognised risks, the analyses confirm that future developments in the sector have the realistic potential of making a significant impact on improving living standards and the quality of environment. The aim is to combine project practicality in achieving realistic achievable goals in the medium term.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Detailed SwOT Analysis is presented in Annex I.
2.Scope for a Sector Approach 
2.1 National sector policy (ies) /strategy (ies)
In 2006, a coherent sector strategy report named UÇES 2007 - 2023 was adopted. The fundamental purpose of this strategy document is to establish a healthy and viable environment by taking into consideration the economic and social conditions of Turkey and to provide the implementation of Turkish national environmental legislation by harmonising it with the EU Environmental Acquis and monitoring and controlling of its implementation. In this context, and in order to accomplish the general purpose of UçEs, priorities are given to fields such as water,wastewater, waste, air, industry, nature and chemicals. Following the sectoral and financial fluctuation, a modification needed for UÇES (2007). UÇES has been updated during 2014-2016taking into consideration the latest financial needs and sectoral developments for 2016-2023.
Another important environmental strategy covered in the National Programme of Turkey for the Adoption of the EU Acguis (2o08) is explained in detail in the Negotiating Position Paper of the Republic of Turkey, by setting out priorities for Chapter 27: Environment. This document contains information on the overall institutional framework as well as detailed information on the Legislative Framework and Administrative Capacity regarding various pieces of Acquis in the fields of horizontal legislation, air quality, waste management, water quality, nature protection,industrial pollution control and risk management, chemicals management, climate change and noise.

The 10th NDP identifies four main objectives, one of them being "Liveable Places, Sustainable Environment".

In terms of protection of the environment, the 10th NDP presents a very clear policy and indicates that, in accordance with a sustainable urban areas approach, environmental awareness and guality of life will increase in urban areas via implementation of the following:waste and emission reduction, energy, water and resource efficiency, recovery, noise prevention and visual pollution and usage of environmentally friendly materials.
Another meaningful environmental policy indicated in the 10th NDP, regarding environmental protection, focuses on support to environmentally-friendly applications such as renewable energy in manufacturing and services, eco-efficiency and cleaner production technologies.Additionally, improvement and branding of new environmentally-friendly products wil be promoted.

With respect to the above-mentioned political framework, MoEU and MoAF have prepared national environment related strategies and action plans in the fields of water, waste and climate change followed up by the development of management plans, as listed in Table 1.
Table 1 Main Environment Related National Sector Strategies and Action Plans 
Main Environment Related Strategies and Action Plans: 1. Strategic Plan of Ministry of Environment and Urbanization (2018-2022)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 2. Strategic Plan of Ministry of Forestry and Water Affairs (2017-2021)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 3. Turkey Climate Change Strategy (2010-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 4. Turkey Climate Change Adaptation Strategy and Action Plan (2011-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 5. National Basin Management Strategy (2014-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 6. National Biodiversity Strategy and Action Plan (2007)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 7. Natura 2000 Implementation Strategy of Turkey (2011)

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Main Environment Related Strategies and Action Plans: 8. National Climate Change Action Plan (2011-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 10. River Basin Protection Action Plans

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 12. National Waste Management and Action Plan (2016-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 14. Environmental Noise Action Plan (2009-2020)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 16.

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 17.

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 18.
2.2 Institutional setting, leadership and capacity 
Because of its cross-cutting and complex nature, there are many stakeholders in the Environment and Climate Change sectors, as highlighted in Table 2. As a result of this institutional diversity, there are coordination difficulties, as highlighted in the weaknesses of the SWOT análysis (see Annex I).

The Ministry of Environment and Urbanization (MoEU) is already the lead institution responsible for the planning, implementation and management of the overall environment and climate change sectors. Regarding the alignment with EU acquis, MoEU is responsible for Environment and Climate Change Chapter in legislative drafting and policy making procedures.

MoEU shares the responsibility with other related Ministries. As the lead institution MoEU will ensure consistency of the Sector Programme with national strategy documents and EU strategies. The organisation of the Ministry is characterised by an extensive presence at Organisation at provincial level; i.e. 81 Provincial Directorates. A total 11.949 staff serve for MoEU, including 2828 staff at headquarters and 9121 staff at the local level.
In terms of sector coordination, MoEU established a coordination mechanism, in which the governmental institutions who have the leading role in national policy making on subsectors such as water management, nature protection, disaster management and civil protection take part actively. This coordination mechanism by making use of other sector coordination boards explained in Section 2.3 will also contribute to the efforts for overcoming weaknesses mentioned in the SWOT Analysis.

Regarding the management of the Environment and Climate Action SOP, the MoEU's General Directorate of European Union and Foreign Relations (GDoEUFR) is the Operating Structure (OS). While GDoEUFR is the main coordinator and the coordination regarding Acguis related institutional building activities is foreseen to be provided by the other sub division of the same Department as well.

A strong coordination mechanism is established among all the representatives of the fields such as water, waste, climate change, industrial pollution, air pollution, chemicals, nature protection etc.' Working group(s) are formed and the involvement of all related bodies is ensured for the preparation of the Environment and Climate Action SOP. GDoEUFR, the aiready accredited body responsible from the management of IPA funds in the 2007-2013 period, will also serve as 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
the Contracting Authority for IPA Il period fulfilling the duties arising from tendering, contract management, financial management and other relevant functions.
In this respect, it is clear that GDoEUFR, which has been designed to perform activities in the 2007-2013 period, will need to increase its administrative, technical and human resources capacities to deal with this newly enlarged workload including being the contracting authority of Acquis related institutional building activities besides environmental infrastructure activities of the IPA Il period.
The Ministry of Agriculture and Forestry (former Ministry of Forestry and Water Affairs) (MoAF)and Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority (AFAD) provide MoEU with relevant information and data on sector specific issues, to define the programming framework of their fields; to set the specific targets that will serve the sector strategy; to set the activities and related indicators. MoAF has responsibilities for the nature protection and water management fields, whereas AFAD has responsibilities for the disaster management and civil protection fields. MoEU will guide and supervise all these activities and ensure that these are consistent with the sector strategy and respective national and EU strategies as well as compliance of stakeholder participation and respect of horizontal issues.Sectors such as environment and climate change are multi-dimensional by their nature.Therefore the policy making and implementation in these fields require the coordination and common work of many institutions as well as the civil society by the MoEU in line with the principle of participation and the principles mentioned in Section 4.5. In particular, climate action applies to other sectors such as transport and energy. The lead institutions in these sectors are respectively, the Ministry of Transport and Infrastructure, the Ministry of Energy and Natural Resources.

Stakeholders in this sector are very diverse as below:

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 2 Stakeholders and Their Duties Regarding Environment 
Stakeholders: Ministry of Environment and Urbanization
Duties: Planning, implementation and management of the overall Environment Chapter in Jegislative drafting and policy making procedures

Stakeholders: Ministry of Agriculture and Forestry
Duties: Nature protection and water management, agricultural policies, rural development, food security

Stakeholders: Ministry of Interior- Disaster And Emergency Management Authority
Duties: Disaster and emergency management, civil protection

Stakeholders: Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget (former Ministry of Development)
Duties: Development Planning, developing policies, observation of the implementation, coordination, consultancy, national coordination of sustainable development

Stakeholders: Ministry of Foreign Affairs
Duties: Foreign policies, approximation to the EU

Stakeholders: Ministry of Treasury and Finance
Duties: Economy policies, finance policies, external loan and grant implementations

Stakeholders: Ministry of Health
Duties: Public health, preventing and treating health policies;

Stakeholders: Ministry of National Education
Duties: Education and learing services

Stakeholders: Ministry of Family, Labor, and Social Services
Duties: Labor health and security, social security, employment unemployment, gender equality in employment, preventing child labor

Stakeholders: Ministry of Industry and Technology
Duties: Policies on science, industry, technology, innovation, productivity, product safety and organized industrial sites and SMEs

Stakeholders: Ministry of Energy and Natural Resources
Duties: Energy planning, renewable energy policies, energy supply and demand, energy market, energy efficiency

Stakeholders: Ministry of Culture and Tourism
Duties: Protecting the cultural heritage and tourism

Stakeholders: Ministry of Transport and Infrastructure
Duties: Transportation, maritime affairs, communication policies

Stakeholders: Ministry of Trade
Duties: Foreign trade of goods and services, and investment incentives and foreign indirect investments

Stakeholders: TurkStat
Duties: National statistics

Stakeholders: Union of Municipalities and local administrations
Duties: Urban planning and implementation, infrastructure investments, protecting natural resources, employment, land using decisions

Stakeholders: General Directorate of State Hydraulic Works (DSl)
Duties: Planning, management, improvement and operation of water resources

Stakeholders: llbank A.Ş
Duties: Urban infrastructure investment projects, finance to local administrations

Stakeholders: Union of Chambers and Commodity Exchanges of Turkey (TOBB)
Duties: To submit opinions and comments to the political power in line with the requirements of the private sector, to submit opinions to concerned ministries and parliamentary commissions regarding laws and regulations in draft form or in force

Stakeholders: Development Agencies; NGOs; International Organisations and Turkish Red Crescent
Duties: Regional planning, regional development
Additionally, local administrations as governorates, metropolitan municipalities, municipalities,water and sewerage administrations and others play a crucial role in planning, implementation,monitoring, inspection and enforcement of the requirements of environmental legislation in Turkey. Their responsibilities can be aligned as following: Municipalities are the authorised bodies for providing municipal services at district and province levels. Regarding implementation of the GG limitation and adaptation policies, they provide the dissemination of the national level climate change policies to the local level. Furthermore, they are the main institutions involved in preparing local climate change action plans beside their legal mandate on preparing úrban dévelopment plans. Other responsibilities include regional environmental protection via 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
audit of marine pollution, control of excavation soil and construction waste, noise control, control of flammable and combustible chemicals, solid waste collection etc.
MoAF District Administrations are mainly responsible for the following: to make or have made all works and procedures necessary for ensuring protection of biodiversity and nature and to make or have made planning, survey, inventory, project design, implementation, maintenance and control studies related to national parks, natural parks, nature protection areas, natural monuments, wild life conservation and development areas, wetlands and hunting activities.
General Directorate of State Hydraulic Works has 26 regional directorates that have important roles regarding management of water and soil sources.

2.3 Sector and donor coordination 
As explained above, MoEU has established a strong coordination mechanism among relevant parties of the sector. Besides coordination committees for water and climate change, because of their complex nature and number of relevant parties, thematic working groups are established for effective management of other sub-sectors.

Sector Coordination 
Regarding the environment sector, three active sector coordination bodies can provide guidance to the MoEU for the IPA Il period. Depending the latest institutional redevelopment via Presidencial Decree, reorganization of coordination bodies continue.
A Water Management Coordination Committee was established in accordance with Prime Ministry notice numbered 2012/7. The main tasks of this committee are to determine the measures necessary to conserve water resources within the framework of integrated river basin management, and to ensure inter-sectoral coordination, collaboration and speeding up investment in water provision within the context of effective water management. This Committee is chaired by the MoAF and consists of senior participants from, the Ministry of Energy and Natural Resources, the Ministry of Environment and Urbanization, the Ministry of Interior, the Ministry of Culture and Tourism, Ministry of Industry and Technology, the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Agriculture and Forestry, Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, the Ministry of Health, and State Hydraulic Works. IFis and the International Organisations are not participants of this committee. This committee will provide suggestions to MoEU by evaluating all subjects relevant to IPA Il and EU Accession and if necessary taking relevant board decisions. This committee decisions will ensure coordination of all institutions and support to policies and implementation of activities related to water management in Turkey. The committee decisions can be binding. This committee will manage implementation of RBMPs and protection of water resources policies.
To facilitate EU approximation, in the scope of Communique about Formation, Tasks,Procedures and Principles of Basin Management Committee numbered 28681 and dated 18.06.2013, for all basins in our country, Basin Management Committees have been formed and organisation on the basis of defined basins has been ensured by involving public participation in decision-making processes. The aim of the Communique is to ensure adequate monitoring of the implementation of BPAPs and RBMPs, to ensure protection of water resources via a holistic approach and to maintain coordination between the related institutions,including municipalities who can cooperate with IFis and the International Organisations individually.

The Coordination Board on Climate Change and Air Management was established by the Prime Ministerial Circular numbered 28788 on 07.10.2013 and is chaired by the Ministry of Environment and Urbanization. The board is the national ultimate authority of decision-making on the climate change issues which includes senior participants from the Ministry of Industry and Technology, the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Treasury and Finance, the 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Ministry of Energy and Natural Resources, the Ministry of Agriculture and Forestry, the Ministry of interior, the Ministry of the National Education, the Ministry of Health, the Ministry of Transport and Infrastructure, TurkStat, AFAD, TOBB, TUSIAD and MUSIAD. Additional NGO and private sector representatives, as well as participants from universities, may also be involved in the meetings and studies. Several working groups are established under this board in order to formulate policy options in different climate related themes. Only the members of the board are invited in the meetings of the Coordination Board, i.e. not IFis and International Organisations.

Donor Coordination 
Fror a national perspective, the Ministry of Treasury and Finance plays the key role for defining the coordination arrangements for the loans and grants from donor institutions such as International Financing Institutions (IFIs), funds, governments, development banks and private banks for various projects implemented by public institutions in compliance with the development plans and programmes of Turkey prepared on the basis of the contributions of the relevant sector representatives by the DoSB. These coordination activities also cover financing of programme loans for the national budget financing from the IFIs.
The legal ground for the coordination of the donor institutions is set in the Law No. 4749 on the Public Financing and Regulation of the Loan Management; Regulation of the Rules and Procedures for External Financing under the Law No. 4749 numbered 29216 and dated 25.12.2014, and Regulation on External Financing except Grants without the Guarantee of the Ministry of Treasury and Finance for the Public Institutions numbered 27136 and dated 09.02.2009.

Coordination with other donors and international financial institutions (IFis) is key to boost aid effectiveness and foster capacity building in the candidate countries and potential candidates.
The International Financial Institutions Advisory Group (IFls AG) is one of the mechanisms to improve the coordination between the IFls and the European Commission in the candidate countries and potential candidates. The objective of the Group is to facilitate the development and upgrading of regional infrastructure in South East Europe in key sectors such as energy,transport, environment, human development, employment and social protection which require large investments and are essential for the sustainable development of the region and the beneficiary countries.

In Turkey there are few possibilities of grants through international funds, mainly thanks to the Global Environment Facility (GEF), Japan International Cooperation Agency (JiCA) and other bilateral governmental funds. On the other hand, International Financial Institutions (IFls),namely the World Bank group (IFC and IBRD), the European Investment Bank group (EIB and ElF). the European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), the Islamic Development Bank (IDB) and the Council of Europe Development Bank (CEB) are very active with loan programmes, in particular in sectors such as energy, private sector development,transport and environment. Among bilateral institutions, German Development Bank KfW and Agence Français Déveioppement (AFD) have local offices and have been active in the country.Also, the Council of Europe, several UN agencies (UNDP, UNIDO, UNICEF, and ILO) and other specialized International Organisations (llOO) are active in Turkey. Some of them are also EU grantees implementing pre-accession assistance in the field of their respective expertise.
The Ministry of Treasury and Finance is responsible for donor coordination. On thé other hand libank A.Ş., as a local investment and development bank that has specific expertise on the finance of municipal infrastructure projects, acts as an intermediary for use of IFl loans to municipalities and undertakes coordination and monitoring functions during the implementation period.

2.4 Mid-term budgetary perspectives 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
According to UçES (2016-2023), the environment investments inventory between 2016 and 2023, reached approximately EUR 60.35 billion.

As stated in UçES, revised projections for distribution of the needs per sector for the period 2016 to 2023 are given in Table 3. The total sectoral budget required for Acquis implementation for the period 2016-2023 is EUR 60.35 billion within the below thematic areas.
Table 3 Sectoral Distribution of Environmental Investment Needs between 2016-2023
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): (Million EUR)

SECTORS: Water quality sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 16,894

SECTORS: Waste Management sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 6,160

SECTORS: Air Quality sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 628

SECTORS: IPRM Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 28,845

SECTORS: Climate Change Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 6,551

SECTORS: Noise Management
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 19.63

SECTORS: Chemicals Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 1,193

SECTORS: Horizontal Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 13.07

SECTORS: Nature protection sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 42.8

SECTORS: Total
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 60,346.50
Source: UÇES (2016-2023)
Fiscal data for Turkey's public sector environmental expenditure between 2007 and 2015 is presented in Table 4 (source UçES). The data includes total environmental expenditure for governmental organisations, special provincial administrations, municipalities, local administration unions and organised industrial zones. The data demonstrates that, with investments of EUR 21.2 billion, water quality sector attracted the largest proportion of total investment. The second largest sector is waste management, with investments of EUR 5.1billion.

Total environmental investments made between 2007 and 2015 amount to approximately EUR 27.6 billion.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Actíon 
Table 4 Environmental Investment Expenditures for 2007-2015, in Million Euros*
Water quality sector (€): 2643
Waste Management sector (€): 293
Air Quality sector (€): 105
Other secfors** (€): 24.46
TOTAL (€): 3065.5

Water quality sector (€): 2476
Waste Management sector (€): 407
Air Quality sector (€): 88
Other secfors** (€): 10.54
TOTAL (€): 2981.5

Water quality sector (€): 1821
Waste Management sector (€): 410
Air Quality sector (€): 66
Other secfors** (€): 19
TOTAL (€): 21

Water quality sector (€): 166
Waste Management sector (€): 624
Air Quality sector (€): Z
Other secfors** (€): 88'
TOTAL (€): 2930.9

Water quality sector (€): 1636
Waste Management sector (€): 526
Air Quality sector (€): 128
Other secfors** (€): 17.07
TOTAL (€): 2307.1

Water quality sector (€): 2189
Waste Management sector (€): 613
Air Quality sector (€): 178
Other secfors** (€): 24.10
TOTAL (€): 3004.1

Water quality sector (€): 2597
Waste Management sector (€): 601
Air Quality sector (€): 129
Other secfors** (€): 52.49
TOTAL (€): 3379.5

Water quality sector (€): 2711
Waste Management sector (€): 589
Air Quality sector (€): 15
Other secfors** (€): 107.87
TOTAL (€): 3422.9

Water quality sector (€): 3143
Waste Management sector (€): 911
Air Quality sector (€): 19
Other secfors** (€): 125.53
TOTAL (€): 4198.5

Water quality sector (€): 21,168
Waste Management sector (€): 5,079
Air Quality sector (€): 1,003
Other secfors** (€): 371.59
TOTAL (€): 27,621.6
Source: UÇES (2016-2023)
*This value represents only public expenditure and it doesn't involve private sector investments.** as given in Table 3

A comparative table presenting environmental investment need, already made investment and investment gap is given in Table 5. Consequently, there remains an investment requirement of EUR 31 billion for the period 2016 to 2023. Even though some investments are planned for 2016-2023, there are still financial gaps to fulfill the investment need, therefore the sector anticipates support from EU and other donors.

Table 5 Comparative Table - Environmental Investment Need, Made and Gap 
Environmental Investment Gap (Billion €): Period of 2016-2023
Environmental Investment Need (Billion €): Period of 2007-2023
Environmental Investment Already Made (Billion €): Period of 2007-2015
2.5 Performance assessment framework 
In accordance with the Public Finance Management and Control Law, a strategic plan and performance-based budgeting concept has been put, into practice. Within this scope, annual performance programmes and activity reports prepared on the basis of different administrations are presented to the related Ministries, e.g.: Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ministry of Treasure and Finance, Turkish Court of Accounts and the Grand National Assembly of Turkey. They are also shared in the public domain in order to gauge public opinion.

The overall performance management monitoring is conducted by the Presidency of Republic of Türkey- Directorate of Strategy and Budget (DoSB). DoSB conducts monitoring of investment programme and annual programme through the General Directorate for Investments 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Programming, Monitoring and Evaluation (DG IPME) established in 2011. The investment projects under the sector are monitored through this DG.

In terms of monitoring of EU funds, under the IPA structure, candidate countries are required to establish a monitoring and evaluation mechanism similar to Structural Instruments. In this framework, monitoring and evaluation units were established under Os.
2.6 Public finance management 
Turkey's PFMC Law requires the annual preparation of a medium-term programme with a threeyear perspective with a Medium Term Fiscal Plan (MTFP) linked to it. The medium-term programme is based on macroeconomic policies, principles and economic targets and indicators. The MTFP includes total revenue and expenditure projects for the next three years.
In line with the PFMC Law, public administration institutions are required to prepare multi-annual strategic plans within the framework of development plans, programmes, relevant legislation and basic principles adopted, as well as a determination of strategic goals and measurable objectives.

2.7 Macro-economic framework 
Global economic activity, which has been recovering since the second half of 2016, is on an upward trend especially with the stronger growth outlook in advanced economies. Turkey ranks high among the fastest growing countries after the global crisis. During 2010-2015 Turkish economy achieved high growth rates, especially stemming from investments. However, the year 2016 was a period in which the Turkish economy maintained its resilience in the face of extremely unfavorable internal and external conditions. Current account deficit to GDP ratio was 3.8% in 2016. The significant decline in travel revenues adversely affected the improvement in the current account deficit to GDP ratio. With 3.8%, the current account deficit to GDP ratio in 2016 realised lower than the Medium-term Programme (2017-2019) and the Pre-Accession Economic Programme (2014-2016) estimate which was 5.5%.

The main objectives of the macroeconomic policy in the forthcoming period are on the one hand to reduce current account deficit gradually, and on the other hand to increase the growth rate through minimising the effects of global uncertainty on Turkish economy. Average annual GDP growth rate for the period of 2019-2021 is expected to realize as 3.6 percent. For this period, it is targeted that the rebalancing process in the economy continue in a controlled manner to decrease inflation and current account deficit to reasonable levels in compatible with the sustainable growth goal in Turkish economy (ERP 2019-2021).

A high-quality and widespread infrastructure is required for economic growth and efficient investment. The new transportation demands that have come to the fore in the world have accelerated the development of transportation in recent years. Within the framework of this development, the necessity to implement policies that focus the human factor and minimize the harm to the environment has emerged. Accordingly, Turkey's economy, considering the transportation market regulation as well as the import dependency and environmental factors,increasing the share of total production of indigenous and renewable energy and creation of a fully competitive energy market are as important targets (ERP 2019-2021). It is estimated that the unemployment rate, which is expected to be in a decline process starting from 202o, will be 10.8 percent in 2021 (ERP 2019-2021). The Central Bank of Republic of Turkey (CBRT) will continue the inflation targeting regime in compliance with the main objective of achieving price stability. Annual consumer inflation rate was 20.3 percent in December 2018. The ultimate target is to decrease inflation rate to levels complying with the Maastricht criteria, while taking into account financial stability issues into consideration ERP (2019-2021).
The strong stance in public finance will be maintained in the medium term, fiscal policies will be supportive for the goals of strengthening economic and financial stability, for keeping current 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
account deficit under control through increasing domestic savings and raising growth potential of the economy. Sustainability of public finances will be pursued by keeping public sector borrowing requirement at reasonable levels, and achievements in public finances in the past will be continued as well. General government deficit is expected to be 2.4 percent in 2018 (ERP 2019-2021). As a result of the ongoing economic program, fiscal discipline and efficient borrowing strategies, considerable improvements were observed in the EU defined general government debt stock. The ratio of EU defined general government debt stock to GDP, which was 76.1 percent at the end of 2001, declined to 32.6 percent by the end of third quarter in 2018(ERP 2019-2021).

Moreover, transformation of the existing production structure is targeted via reducing import dependency and increasing innovation capacity of the economy. The structural policies towards these areas will contribute to increase in potential growth rate and reduction in the savinginvestment gap through enhancing competitiveness of the economy in the medium term.Thereby, important progress will be ensured towards achieving the long-term development goal of the Tenth Development Plan that is to upgrade the global position of Turkey and enhance welfare of people.

2.8 Overall assessment 
Because of the cross-cutting and complex nature of the environment and climate change sectors, many stakeholders are involved in these sectors. As a result of this institutional diversity, the sector is confronted to coordination difficulties as highlighted in the weaknesses of the SwOT analysis.

The MoEU is the lead institution responsible for the planning. implementation and management of activities in the environment and climate change sector.
A coordination framework is set both at national sectoral and sub-sectoral levels through councils, commissions and working groups. The coordination mechanism set up for IPA Il funds in the field of environment and climate change, by making use of other sector coordination boards explained in Section 2.3 will also contribute to the efforts for overcoming weaknesses mentioned in the SwoT Analysis.

Regarding UçES, a need assessment per sector is carried out for the period 2007-2023, which will determine the remaining sectoral investment requirements for EU Acguis implementation.
In terms of performance assessment, all needed tools are in place. As explained in the above chapters, Turkey has a well-organised Public Financial Management system for the sector.
In terms of Macro Economic framework, the following points need to be highlighted.
Turkey is following a strict Public Financial Management for macro policies;
Turkey has one of the highest growth rates for the last decade.
In Turkey, the environment sector has achieved significant developments on the legal, policy and strategic side and a variety of regulations have been adopted with the aim of harmonising with the EU Acquis.

The environment sector in Turkey has well defined national sector policies and strategies which are linked to the national policies of the country and established by the MoEU as the lead institution in the sector with the contributions of the stakeholders, sector representatives and active Civil Society Organizations. As explained above MoEU established a strong coordination méchanism and acts in such a way as to include all the needs of relevant parties.
Different institutions in Environment sector are experienced in implementing activities with multilateral (such as GEF) and bilateral (such as AFD) funds and IFIs (such as WB, EIB, EBRD,KfW) as well as with several UN agencies (such as UNDP, UNIDO and ILO). The MoEU, as  leader and coordinator of the Environment and Climate Action SOP, has an advantage to merge 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environrnent and Climate Action 
these experiences and try to achieve the targets in a coherent and coordinated manner to increase the quality of life and ensure low carbon development in Turkey.
According to the Indicative Strategy Paper 2014-2020 for Turkey document, the environment sector meets the relevant criteria under IPA II for a sector (multi-annual) support programme.
3.Objective(s) of IPA Il sector support 
The general objective of the programme is to improve environmental protection and the quality of life of citizens by better addressing the challenge of climate change and advancing alignment with the EU's environment and climate action related Acquis.

The expected results of the SOP are:
· Population profits from improved infrastructure for delivery of drinking water, wastewater treatment and solid waste management in line with EU standards;
• Legislative reform and capacity building advanced in the areas of climate action, air quality,civil protection, marine environment, horizontal legislation and nature protection;
· Strengthened capacity to design, implement and monitor mitigation policies, and enhanced resilience of vulnerable economic sectors and infrastructures to climate change.
Indirect effects of the programme will be the stimulation of economic activities in the regions and the promotion of new employment opportunities such as recycling, innovative energy production, tourism and recreation. In this way, crucial environmental protection and climate action will promote a healthier, safer and more sustainable and resilient future.
4.Operational features of the programme 
4.1 Geographic and thematic concentration 
Geographic Concentration 
In order to maximize the impact of the IPA Il funds in the area of economic, social, territorial development, a thematic and geographic concentration is of paramount importance. Therefore,Environment and Climate Action SOP allocates a certain part of funds to the priority NUTS II regions.

Geographical concentration principle will be applied to only some specific actions/activities of Environment and Climate Action SOP. Considering the content of the SOP, eligible interventions, regional needs and project-generation capacities of priority regions; "water investments" are determined eligible under Environment and Climate Action SOP. Funds allocated for geographical concentration are as follows:
Action: 1. Water
Activities: 1.2 Other activities (Infrastructure related activities)
Total Budget Allocated: EUR 265,588 Million
Indicative Rate of Funds Allocated for Priority NUTs II Regions: 10%
In principle, geographical concentration approach will cover 12 NUTs Il regions having Gross Value Added (GVA) per capita below 75% of the national average. Among these 12 regions, by taking into account coherence and complementarity among the priorities of regional plans and the SOPs, and absorption capacity of the regions, the following 4 regions have been prioritized for the concentration in terms of fund allocation in the period of 2014-2019:

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TRA2 (Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan) (43%)
TRB1 (Malatya, Elaziğ, Bingöl, Tunceli) (63%)
TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) (40%)
TRC2 ($anliurfa, Diyarbakır) (46%)
TRC3 (Mardin, Batman, $irnak, Siirt) (49%)
Table 6 NUTS Il Regions having GVA per capita below 75% of National Average and Priority Regions Selected for Geographical Concentration*
NUTS Il Regions: TR63
Provinces (GVA value): Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye (64%)

NUTS Il Regions: TR72
Provinces (GVA value): Kayseri, Sivas, Yozgat (73%)

NUTS Il Regions: TR82
Provinces (GVA value): Kastamonu, Çankıri, Sinop (73%)

NUTS Il Regions: TR83
Provinces (GVA value): Samsun, Tokat, Çorum, Amasya (72%)

NUTS Il Regions: TR90
Provinces (GVA value): Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane (74%)

NUTS Il Regions: TRA1
Provinces (GVA value): Erzurum, Erzincan, Bayburt (64%)

NUTS Il Regions: TRA2
Provinces (GVA value): Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan (43%)

NUTS Il Regions: TRB1
Provinces (GVA value): Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli (63%)

NUTS Il Regions: TRB2
Provinces (GVA value): Van, Muş, Bitlis, Hakkari (40%)

NUTS Il Regions: TRC1
Provinces (GVA value): Gaziantep, Adiyaman, Kilis (54%)

NUTS Il Regions: TRC2
Provinces (GVA value): Şanlıurfa, Diyarbakır (46%)

NUTS Il Regions: TRC3
Provinces (GVA value): Mardin, Batman, Şirnak, Siirt (49%)
Source: National Strategy for Regional Development - NSRD (December 2014), Gross Value Added Regional Results 2004-2011

* Regions having GVA per capita below 75% of the national average (last three years)
GVA per capita*

>75
nabenar ovecape N00

Figure 1 GVA per capita, by NUTS il Regions (% of national average, national average=100)

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
In addition, remaining eight regions having GVA per capita below 75% of the national average but not prioritized for the geographical concentration in terms of fund allocation foliow:
TR90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane)
TR72 (Kayseri, Sivas, Yozgat)
TR82 (Kastamonu, Çankıri, Sinop)
TR83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya)
TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye)
TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt)
TRC1 (Gaziantep, Adiyaman, Kilis)
These regions may be supported by following:
a. Positive discrimination for projects generated in these regions by granting additional scores during evaluation process 

b. Higher co-financing rates for their projects 
sOPs of "competitiveness and innovation" and "employment, education and social policies" also apply geographical concentration principle in 2014-2019 period. These SOPs will target the same priority regions in order to generate a combined and more visible impact of IPA Il funds.Thereby, this approach will create synergy among various interventions of SOPs.
Thematic Concentration 
Environmental protection and climate action should be an integral part of national and regional social and economic development. In order to protect the rich natural resources and environmentally sensitive areas, improve public health and the state of the environment and fight the climate change challenge, the priority must clearly focus on achieving sustainable development and low carbon and climate-resilient economy for the future. According to the UÇES, 2016-2023, the preliminary estimate for investment costs in order to comply with the EU environmental and climate Acquis including industrial, agricultural and urban infrastructure is in the order of EUR 60.35 billion. The projections for distribution of the needs per sector for the period 2016 to 2023 are given in Table 3.

4.2 Interaction of the programme with IPA Il programmes in other sectors 
Strong co-ordination between this programme and the programmes in the different sectors covered by IPA will be established in order to achieve the maximum impact, ensure optimal use of resources as well as overall coherence between all forms of assistance.
This will reguire effective co-ordination between the investment programmes under different sectors, and will involve both programmes implemented by (1) national institutions (such as Ilbank, NEF managed by the MoEU, DSi), and (2) IFI interventions contributing to the construction of environmental infrastructures. The Ministry of Treasure and Finance, as well as the Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, which has the responsibility for co-ordinating the annual investment programmes and for approving all investment projects, are in close co-operation with the Os. The Os will also ensure that the selection process timetable (EU submission) is aligned with their administrative procedures.
Co-ordination with other sectors: Mainstreaming of environment and climate action into the relevant sectors, such as Competitiveness and Innovation, Agriculture and Rural Development,Transpört, Energy and any others which could have an effect on achieving environmental targets, will be ensured by MoEU as much as possible through taking environmental concerns into account during planning and implementation period of various sector policies. Particularly,climate change and disaster management should have a horizontal dimension and apply to al 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
other relevant economic and social sectors, in addition to the aforementioned sectors, including education and culture, social policies and employment, enterprise and industrial policy, common security and defense policy, justice, freedom and security, information society and media,health.

Furthermore, activities to be carried out within the scope of the Environment and Climate Action SOP will have a positive effect in achieving socio-economic targets, mainly by stimulating job creation and improving environmental conditions.

Line ministries responsible for the different sectors were represented in the working team for preparation of the SOP. They will also be members of the SMC.

4.3 Complementarity of IPA Il assistance in the sector with other donors 
In line with the sectoral strategies of Ministry of Treasury and Finance and the Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ilbank has been operating as an intermediary for the use of international funds in municipal infrastructure investments. Ilbank transfers these funds to the sub-borrower municipalities/utilities by sub-loan agreements and covers the coordination and monitoring functions. The Bank plans to expand its operations by establishing partnerships with the other IFls to support sustainable urban infrastructure investments of Turkish local administrations and contribute to the overall objective of SOP. On the other hand, IFis such as EBRD and AFD, which do not seek sovereign guarantees, are active in the municipal finance sector lending directly to the municipalities. The future activities,principally in water and waste infrastructure, to be implemented by ilbank in partnership with IFis will be selected by the Bank in line with the related international finance agreements and current legal framework. Complementarity to SOP and avoiding overlaps with listed activities in the Operational Programme shall be particularly considered during the selection procedures.
Cooperation and co-financing possibilities with global finance mechanisms such as Global Environment Facility (GEF) will be sought in order to build synergy and donor coordination on common interest areas which supports and fortifies transposition and/or implementation of EU environment and climate change Acquis and its policies.

In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SoP.
4.4 Equal opportunities and gender mainstreaming 
The Turkish Constitution guarantees equal treatment of men and women. Activities financed under this SoP will thus be implemented by complying with the principles of preventing all forms of discrimination, and promoting positive gender issues. In particular, equal opportunities will be given in competition for employment at both Project and Programme level (OS and TA). These rights will continue to be monitored on a regular basis by the relevant Public Services Commission.

Equal opportunities are faced in different ways according to the type of activity taken into consideration (research, policy development, policy analysis, programme delivery, or technical assistance activities). In addition, the approach shall be adapted to the particular subject under discussion (e.g. infrastructure investments, grants, climate change, nature conservation etc.).But the primary intervention to address gender equality is elaborating the issue in the design phase of each activity which will seek how and why gender differences and inequalities are relevant to the subject under discussion. This should be done in order to allow formulation of 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
specific targets and gender sensitive indicators and integration these into the terms of references and activity documents for measuring progress and activity reporting.
Identification of future improvement areas for gender mainstreaming in line with the "Toolkit on Mainstreaming Gender Equality in EC Development Cooperation"5 will include:
Defining gender sensitive indicators for ensuring accurate reporting;
•Analyzing gender roles to properly identify target groups and specific actions (participation to decision-making, livelihood creation, empowerment etc.) where applicable;
Analyzing social risks and opportunities particularly on equality and gender issues at activity level and development of counter-measures if necessary;
Proper reporting of gender related measures within routine reporting cycles (inception,progress, final reporting) if applicable;
In summary, emphasis will be placed on gender related issues at all stages of the activities (project preparation, design and implementation of public awareness campaigns). This will add to the effectiveness of the programme and will ensure a better impact upon project activities.
4.5 Climate action and sustainable deveiopment 
The goal of the SOP is to improve the quality of life of citizens through enhancing the access of citizens to environmental infrastructure, protection of nature for the benefit of the society,mitigation of climate change and increased resilience to the impact of climate change, which ultimately contribute to the sustainable development of the country. In order to ensure full integration of sustainability and to maximize the added value of EU funding in the sector,environmental and social benefits and risks, climate risks, along with economic benefits associated with each activity, will be elaborated for potential short- and long-term impacts.Measures to eliminate these risks and maximize those benefits will be integrated to the activity document. This mainstreaming exercise will take place starting from the earliest stages of the project cycle, namely during the drafting of the terms of references of each activity until the final reporting and termination stages. The precautionary principle will be applied where uncertainties are high (e.g. in climate change) or where applicable methods are lacking (e.g. valuation of ecosystem services). Innovative methods, tools and processes, as well as concepts such as resource efficiency, will be promoted where applicable.

Specific indicators on sustainability and climate change will be formulated at activity level as much as possible and appropriate, in order to properly monitor contribution of activities to sustainable development and/or combatting climate change as well as to allow reporting within routine reporting cycles (inception, progress, final reporting).

4.6 Programme strategy - Actions and activities 
According to UçEs (2016-2023), the sectoral distribution of environmental investments between 2016 and 2023 is estimated to be EUR 16.89 billion for the water sector (including wastewater)and EUR 6.16 billion for the waste sector.

According to the most recent data, basic environmental statistics related to water and waste fields are as follows:
s Tooikit,on Mainstreaming Gender Equality in EC Development Cooperation, European Commission, 2004

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
In 2016, 98% of municipal population is served by a water supply system. Number of Drinking water treatment plants is 436, serving 59% of Turkey's total municipal population6.
In 2016, 90% of the municipal population was connected to a sewerage system and 75%was served by wastewater treatment facilities. In total, 881 wastewater treatment plants are currently in operation with different treatment leveis?.

In 2016, 93% of the total population benefits from waste management services through 134sanitary landfills, 6 incineration plants and 7 composting plants. There are 35 co-incineration plants and 1558 waste recovery facilities³.

Economic growth has been highly dependent on - mainly imported - energy and the consumption of natural resources, leading to growing greenhouse gas (GHG) emissions and environmental degradation. High energy dependence means that Turkey's economy would become more vulnerable to oil price shocks, and would have to undertake more costly investments by 202o and beyond. It is also creating unnecessary inflationary risks undermining Turkey's prospects for growth and prosperity. The National Climate Change Action Plan identifies greenhouse gas emission reduction activities, including those at the urban/local level.

Natural disasters and climate change are interlinked and many disasters such as floods, fires and landslides are experienced as a result of climate change, which can lead to both economic and social problems. In the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), it is also emphasized that potential natural disasters to be experienced depending on climate change, and resulting ecological, economic and social problems should be the severest problems to be experienced in the near future.

Nowadays, threats and dangers are represented also by CBRN (chemical, biological,radiological, nuclear) substances that can be deliberately or accidently released to the environment. Nowadays threats and dangers that CBRN materials pose are a challenging issue to be handled by all the countries. Moreover, developing industrial activities increase the risk of accidental release of those substances.

The EOP (2007-2013) mainly targeted the strengthening of institutional and financial capacity of local authorities, with particular focus on environmental services, such as improving drinking water and wastewater systems and developing effective waste management and infrastructure.For the EOP 2007-2013, 39 environmental infrastructure projects (32 water management, 7waste management) have been prepared and submitted to the European Commission for a financing decision. At the end of the EOP implementation period, 30 projects have been.completed. Taking into consideration the perceived needs, the main priority of the environmental infrastructure strategy will be to increase the capacities of local authorities, to strengthen the national framework and to fund the investment requirements in the abovementioned fields at a national level.

In the previous IPA period as explained above, thematic concentration of the Environment OP was mainly on water and waste. In the new IPA Il period, in addition to these two priorities, there will be a special focus on climate action, EU Acquis transposition and capacity building activities. Moreover, considering the dynamic nature of EU Environment and Climate Acquis 
6 TurkStat 20167 TurkStat 20168 TurkStat 2016

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
which requires substantive improvements in legislation and capacity, ad-hoc activities addressing these needs directly related to Environment and Climate Change Chapter will be supported. These will all contribute to the achievement of the targets established in the strategic documents in relation to the environment.

In this context, special attention will be given to mechanisms maximising the complementarity of EU funding sources in favour of instruments such as a TA facility to support llbank in capacity building, upstream work and preparation of water and waste projects, triggering EiB financing under the programmes llbank Environmental Loan I and possible relevant subsequent facilities as implemented by EiB over the planning period. The TA budget for the current and subsequent EIB facilities is estimated at EUR 3 million.

The main objective of the Action is to enable the ElB to extend loans to Final Beneficiaries for the financing of priority investments which are economically, environmentally and socially sound and will providing essential water, sanitation and solid waste management services throughout Turkey.

Furthermore, the Action aims (i) to improve the financial and operational management of the Final Beneficiaries so that they can adequately improve and sustain their operations given the increased financial (debt) burden that they will take-on board associated with the Investment Projects, and increased regulatory compliance burden associated with compliance with the EC Water and Waste Acquis and (ii) to assist the Final Beneficiaries to comply with Investment Project-specific loan conditionality.

The JASPERS initiative has been utilised in the IPA Il period for supporting the investment activities after consensus was reached. JASPERS' experts assisted the MoEU by evaluating the feasibility reports and CBAs of some water, wastewater, and solid waste projects. The budget of JASPERS' assistance is estimated at up to EUR 2 million.

4.6.1 Action 1  Water 
EU legislation: Water Framework Directive, Drinking Water Directive, Urban Wastewater Treatment Directive, Marine Strategy Framework Directive, Floods Directive, Nitrates Directive,Bathing Water Directive, Groundwater Directive, Directive on Environmental Quality Standards for Water Legislation, as well as any new piece of EU Water Acquis.
Rationale: This action addresses weaknesses identified in the SwoT Analysis which reflected the lack of integration in water management in terms of assessment of impacts of investments on water status, and sequencing and coordination of them as well as the insufficient and outdated infrastructure for water cycle management, resulting in ineffective potable water supply and ineffective collection and treatment of wastewater.

As. a candidate country, Turkey aims to achieve EU standards in terms of planning and implementation of EU environment Acquis. In order to meet the closing benchmarks of the Environment Chapter, activities related with both capacity building and investment should be conducted. For example, to satisfy full implementation of the Urban Wastewater Treatment Directive, Turkey needs to prepare a National Urban Wastewater Implementation Plan as required by the Directive. This action focuses upon achieving and maintaining a good status of waters via an integrated approach to the protection, improvement and sustainable use of surface waters, groundwater, marine, coastal and transitional waters within Turkey. It wil address management of water quality and water resources.

Also it is important to improve marine waters quality with an integrated approach to meet the EU directive_ requirements and establish a framework structure that will bring together the institutions related with marine issues.

Detalled information on Acquis reiaied institutionai buiding activities is given in Section 4.6.1.1.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
As mentioned in Section 4.6, within the EOP (2007-2013), out of 32 water management infrastructure projects submitted to the EC, 27 of them have been implemented and completed till the closure of the programme.

Description: In order to meet the requirements of EU Environment Acquis, capacity building of institutions and specialization of staff, harmonisation of directives, appropriate planning and smooth implementation of plans should be ensured. The projects concerning water sector include both soft activities related with Acquis and infrastructure activities on investments.
This action will provide water and wastewater infrastructure as well as reducing pollution caused by storm water overflows.

Taking into. account the closing benchmarks of Environment and Climate Change Chapter,"Negotiation Position Paper", and national strategy papers, necessities with priority for the water quality sector have been determined and sequenced. The SOP foresees Acquis related institutional building activities comprising of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on water quality including river basin management plans, drought and flood risk management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water allocation.

Investment activities include integrated water projects consisting of construction of water transmission lines, water distribution network, sewerage network and main collector lines, new WwTP, storm water network, rehabilitation of wells, replacement of storage reservoirs,provision of related equipment and integrated GiS systems, implementation of capacity building and supervision of construction works. The adoption of measures to enhance their resilience to the impacts of climate change will be a requirement to be considered for the design and implementation of all these investment activities.

4.6.1.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
Specific objectives: To contribute to the harmonisation of the national legislation to the environment Acquis and to develop capacity of institutions and specialization of staff at desired level for implementation of environment Acquis.

Rationale: Turkey has been carrying out several water management activities during the EU Accession period. These activities include basic studies on following fields: implementation of Environmental Quality Standards Directive (2008/105/EC, 2013/39/EU), flo0d forecasting and flood control, implementation of Nitrates Directive, implementation of WFD, groundwater management, rehabilitation the sea ecosystems, capacity building on Marine Strategy Framework Directive.

Basin Protection Action Plans (BPAPs) for 11 basins were conducted between 2009 and 2010 by MoAF. The preparation of BPAPs for remaining 14 basins was completed in 2013.BPAPs include wastewater treatment plants and landfills with the short-, medium- and longterm prioritization. These plans will be converted to River Basin Management Plans (RBMPs).

Moreover, studies have been conducted by MoAF in order to implement the Environmental Quality Standards (EQSs) Directive (2008/105/EC, 2013/39/EU). In scope of these studies,national specific pollutants list and related EQSs have been developed. Currently, studies on integrating these specific pollutants and EQSs into the By-law on Surface Water Quality Management has been completed and regulation was revised in 2016.
As it can be analyzed from the list above, also considering the current status of the dynamic Environmental Acquis, indicative main intervention areas as river basin management, flood and droúght management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
allocation are assessed as fields that have not been practiced before and/or need to be elaborated further. Additionally, completion of harmonisation of Acguis together with national strategies, and increasing capacity of institutions both central and local level should be ensured.

According to WFD, water quality management is centered on river basins, which are natural geographical areas that occur in the landscape. Management of these basins will be achieved through management plans. In this regard, preparation of River Basin Management Plans (RBMPs) is proposed as an activity in order to implement the EU Water Framework Directive (2ooo/6o/EC) and the related daughter directives. By means of this activity,identification of water bodies, the monitoring and the assessment of water status, the setting of objectives, and the programming of measures and their implementation will be studied.
Regarding RBMPs, Conversion of Basin Protection Action Plans into River Basin Management Plans for six basins has been submitted for the IPA Il programming, the OlS preparation/revision has been ongoing and planned to be completed in 2019. The outcomes of this project may be acquired in 2020-2022 period. The preparations of RBMPs have been ongoing increasingly. Ensuring of experienced staff and specialized institutions capable of implementing WFD and daughter directives via preparation of River Basin Management Plans, programming of measures, economic analysis and investment programming are needed.

The existing situation points out that the current approach related with flood phenomenon does not fully meet the requirements of the Flood Directive. Therefore, Turkey has to start to implement and transpose the Flood Directive in Turkey, works for preparation of flood hazard maps, flood risk maps and flood risk management plans for other basins should be accelerated. For this, Technical Assistance Project on "Preparation of Flood Risk Management Plan (FRMP) for Meriç- Ergene River Basin" was submitted to IPA Il Program with the aim of preparation joint FRMP or at least coordinated FRMPs for this transboundary river basin, in line with Floods Directive. The project is expected to start in 2019.
In Turkey, which is in the arid and semi-arid climatic zone, the temporal and spatial distributions of the precipitations are irregular; whereas climate change accentuates the irregularity and scarcity of precipitation. The existing water resources are not able to meet the demands of the population and industry. In order to make provision against drought,determination of whether drought conditions occur or not and specifying appropriate parameters for these conditions is necessary. Developing Basin Drought Management Plans will serve to this goal and due to these plans; the most optimum use of water as well as the planned applications of the precautions taken for before and after drought will be provided.
Moreover, Turkey will likely be adversely affected by climate change in the future. Therefore,the effects of those changes should be studied and measure for adaptation to climate change should be elaborated at national and basin levels. Regarding climate change impacts and increasing water demand for potable water, industrial and agricultural uses,sectoral water allocation plans will also be needed for priority basins and other basins progressively.

Public awareness, education initiatives and other communication tools in relation to above can be included in the activities.

Selection criteria: As the needs in the field are vast, the maturity of the activity is one major criteria. This term comprises of several issues, such as; having realistic targets, number of contracts, duration and sequencing (taking into account needs, activities -their durations and interdependence-, relevant risks and IPA Il deadlines for the evaluation of these items), low possibility of delays in contracting and implementation (contracting of a component shall nof be dependent upon other components of the activity, and contracting or implementation of 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
components shall not be dependent upon risky studies outside the activity), realistic budget allocation with respect to the allocations under SoP, harmony with other items of the activity logic (e.g. activity shall be based on gaps and needs and is designed according to cause effect relationships -which can be seen by a matrix established in a coherent way along with additional justifications-, etc..). Relevance with Environment and Climate Change Acquis and "Negotiating Position Paper" are important as well as harmony with other national priorities (NPAA, NDP, sectoral strategies etc.). These will demonstrate that the activity lies within the area of priorities. Besides, the activities which are more adequate to be implemented under SOP rather than via alternative funds are believed to have higher priority. Non-duplicating nature, synergy and harmony with previous, current or foreseen activities and studies are also remarkable properties that a activity shall have (the activity must be designed by taking into account these other studies and must demonstrate a real contribution to the Environment and Climate Change sector). Urgency is another dimension of priority. If the time span for achieving a target is too far away, the activity is at the bottom of the list of proposals. On the other hand, the activity must also not be more urgent than can be achievable through the IPA process, which is an issue within maturity (in terms of being realistic). In order for evaluation of' the future success in implementation and the sustainability of activity results beyond implementation, the ownership and cooperation capacity of the major related parties are also of utmost importance. Without demonstration of these and in the case of even counter examples (dispute between or exclusion of the major related parties), the activity is not believed to be a good option for allocation of the funds.
Final Beneficiaries: MoAF, DSI, MoEU, MoH, Local administrations, NGOs.
4.6.1.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc.)
Specific objectives:
To provide drinking water to the population according to national and EU standards 
To optimize the use of natural resources and to improve the efficiency and climateresilience of the water distribution system 

To reduce the pollution load in receiving water bodies (surface and groundwater) and to protect drinking water systems from contamination;
To secure efficiency and climate-resilience of wastewater treatment plants and to reduce operating costs.

Rationale: Turkey has been carrying out several water management investment activities during the EU Accession period. Under EOP, out of 32 water management infrastructure projects submitted to the EC, 27 of them have been completed.

As the gap on water management investments is indicated in UÇES (2016-2023) (EUR 16.7billion), integrated water projects consisting of construction of water transmission lines, water distribution network, sewerage network and main collector lines, construction of WwTP,storm water network, implementation of capacity building and supervision of construction works are assessed as heavy cost investment activities that are prioritized according to the needs. These investments are prioritized according to the selection criteria explained in the selection criteria section (see below).

Hence, these activities will focus on promoting co-financing that will ensure enhanced supply of drinking water according to national and EU standards, achieving water savings and promoting in all actions that will contribute to reducing the pollution load in receiving bodies,preserve drinking water supply systems from potential contamination and help achieve/enhance resource efficiency and climate-resilience.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Under water action, due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

Description and eligible interventions: This activity will support the construction,rehabilitation or modernization of the existing drinking water distribution system as well as establishing adequate water treatment plants. It will also support rehabilitation, upgrading and construction of urban wastewater treatment facilities, rehabilitation and extension of the sewerage systems as well as storm water facilities.

Actions which will be funded are:
Construction and rehabilitation of drinking water networks;
Restructuring and modernizing of existing water mains and distribution systems (pipes,pumping stations, reservoirs);
Rehabilitation, upgrading, extension and construction of drinking water treatment facilities;
Extension of sewerage networks;
Rehabilitation of existing sewerage networks suffering from leakages and/or infiltration;
Rehabilitation, upgrading, extension and construction of wastewater treatment plants (where appropriate, a phased approach for secondary and tertiary wastewater treatment facilities to be implemented independently);
Rehabilitation and constrúction of storm water systems for preventing pollution of receiving waters due to storm water overflows, flooding and/or effective functioning of the wastewater systers;
Supply of eguipment, hardware and software for sustainable operation and maintenance of the water/wastewater systems such as: metering, automation,laboratory equipment, leakage detection, sewer cleaning equipment;
Supervision/supervisory engineering, institutional governance improvement, capacity building for end recipients on design and/or operation of water/wastewater systems as well as on any necessary field to implement the EU programmes, public awareness,education initiatives and other communication tools;
TA for technical preparatory studies, feasibility studies, CBA, EIA, detailed design,technical specifications and tender dossiers.

TA for EU acquis related issues in water and wastewater subjects.
TA for capacity building activities in line with EU acquis.
Selection criteria: Within the context of the SOP Prioritization Workshop, held on 11-12March 2014, a scoring methodology in the PEPA Programme (Criteria, sub-criteria and corresponding weights) has been updated, being of high importance for determination of the prioritization of the investments for the IPA Il period. The criteria for selecting activities to be financed will comply with the following principles:
Environmental and Climate Change Related Criteria: Environmental priorities, namely improvements to public heaith, protection of environmentally sensitive areas, protection of natural resources, linkage to implementation of environmental plans and sectoral strategies, major positive impact on the population, integration with climate related objectives, links to risk reduction, improvement of management studies and consideration of disaster risksº in an investment;
9.Disaster risks are the potential hazards and/or harms on the society, people. property. land.environment etc. borned by natural and manmade/technological disasters.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Financial Criteria: Cost-effectiveness of investment and operation;
Economic Criteria: Affordability of charges and investment, long-term optimal maintenance; complementarity and availability of other financial resources;
Technical Criteria: Project maturity and readiness for implementation;
Social / Political / Civil Criteria: Participation in project preparation, public support/opposition;
Institutional Criteria: Clear definition of responsibilities among relevant parties within the activity, institutional capacity of the activity owner, existence and enforcement of legal framework in place;
Project Specific Criteria: Accessibility to financial and institutional resources and consultancy services, integrated approach of the activity concept.
In addition to the above-mentioned criteria, the geographical concentration principle mentioned in Section 4.1 was respected in the prioritization of the investments for the (PA II period.

Final Beneficiaries:
Selected* municipalities;
Selected* locai authorities, where appropriate.
*please refer to Section 4.1 and Annex III.
For the period 2014-2019, a total budget of EUR 279.088.235 (IPA contribution: EUR 237.225.000) is planned to be allocated to water management investment activities. An indicative list of water investment activities are presented in Annex III.
4.6.1.3Overview table 
Action title: Specific objective Action
Water: To increase the overall compliance with EU Acquis, strategies and policies related to water and to achieve good water status for waters in Turkey by integrated water managernent

Action title: results Activities
Water: The results of this action are: Improved legislation and increased institutional capacity for components of Water Acquis Improved infrastructure for delivery of drinking water and wastewater treatment Activity 1.1 Acquis related institutional building activities comprise of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on water quality including river basin

Action title: works.
Water: management plans, drought and flood risk management plans; adaptation to the climate change impacts and sectoral water allocation accordingly. Activity 1.2 infrastructure related activities: construction of water transmission lines, water distribution network, sewerage network and main collector lines, new WwTP, storm water network, rehabilitation of wells, replacement of storage reservoirs, provision of related equipment and integrated GiS systems, implementation of capacity building and supervision of construction

Action title: Implementati on arrangements
Water: MoEU is responsible for the management of coordination and cooperation between related institutions in the sector. Implementation will be realized through services and twinning modalities as well as grant, supplies, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract, will be considered, if deemed necessary.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Performance From 2020 onwards, considering the N+5 rule:
indicators 

Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis 
Municipal population served by drinking water treatment plants 
Municipal population benefiting from improved water distribution facilities 
Municipal population served by waste water treatment plants 
Degree of alignment on European acquis in the water sector 
Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD 
Number of drinking water treatment plants 
Number of municipalities served by water supply network 
Number of waste water treatment plants 
Population benefiting from improved waste water collection systems 
Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis 
Number of prepared and/or updated RBMPs 
Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to 
the Presidency 


4.6.2 Action 2  Waste 
EU legislation: Waste Framework Directive, Sewage Sludge Directive, Directive on Batteries and Accumulators, Packaging and Packaging Waste Directive, Directive on Disposal of PCB/PCT,Directive on ELVs, RoHS Directive, WEEE, Landfili Directive, Regulation on Shipment of Waste,Mining Waste Directive, Regulation on Ship Recycling Legislation, as well as any new piece of EU Waste Acquis and policy.

Rationale: This action addresses another weakness identified in the Swot Analysis which reflected inadequate waste management practices leading to limited collection of waste as well as the operation of a large number of non-compliant landfills. Since separate coliection is only implemented in a few pilot urban centres, a small proportion of materials are recycled and most of the wastes are landfilled.
In order to meet the closing benchmarks of the Environment Chapter, activities related both with capacity building and investment should be conducted. This action will focus upon promoting an efficient and improved quality of service delivery through the establishment of well-managed bodies which are financially sustainable, along with the necessary improvements in the current legislative framework.

Detailed information on Acquis related institutional building activities is given in Section 4.6.2.1.
Within the EOP (2007-2013) out of 7 waste management infrastructure projects submitted to the EC,4 of them have been implemented and 3 of them have been completed till the closure of the programme.a 
Description: This action promotes integrated waste management systems consistent with EU policy and principles. At the planning stage and within the scope of preliminary and feasibility studies,municipalities/industries are encouraged to take the opportunity of implementing an investment project under the IPA Programme to include in depth analyses on Organisation and operations, diagnostics,etc.

Taking into account the closing benchmarks of Environment Chapter, "Negotiation Position Paper",and national strategy papers, necessities with priority for the waste sector have been_determined-and sequenced. For. the: period of IPA Il, the SOP foresees Acquis related institutional building activities 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
comprising of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on zero waste, Circular Economy and end-of-waste.

Investment activities include integrated waste management activities consisting of prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and flexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics, (2) environmental concerns, (3) integration of mitigation actions, (4) climate proofing of waste facilities and, (5) public communication and awareness and construction of related facilities.This action will also provide financial resources to co-finance heavy-cost investments for establishing safe final disposal as well as for the rehabilitation and the closure of old dumpsites.
All beneficiary institutions will be provided with institutional support designed to sustain the benefit of the investment. Institutional strengthening will target elected officials as decision-makers as well as municipal/union administrative staff and staff of the ‘municipal/union waste department'. It can also target staff from environmental provincial directorates as well as from regional directorates of relevant institutions such as. llbank. This action will be provided through service contracts (covering the supervision of the works' as well providing capacity building services, including public procurement assistance and advice as appropriate). The adoption of measures to enhance their resilience to the impacts of climate change will be a requirement to be considered for the design and implementation of all investment activities.

4.6.2.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
Specific objectives: To develop capacity of institutions and specialization of staff at desired level for implementation of environment Acquis.

Rationale: Turkey has been carrying out several waste management activities during the EU Accession period. These activities include basic studies on following fields: waste management, industrial hazardous waste management, packaging waste, mining waste,special waste and biodegradable waste management.

As it can be analyzed from the list above, also considering the current status of the dynamic Environmental Acquis, indicative main intervention areas as Circular Economy, zero waste,reuse and recovery of waste by-product and end-of-waste are assessed as activities that have not been practiced before and/or need to be elaborated further. Hence, these activities will focus upon promoting an efficient and improved quality of service delivery through the establishment of well-managed bodies which are financially sustainable. Additionally,increasing capacity of institutions both central and local level should be ensured.
Selection criteria: As explained in Section 4.6.1.1.
Final Beneficiaries: MoEU, Local administrations, NGOs.
4.6.2.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc)
Specific objectives:
To provide efficient, affordable and sustainable waste management services to the population 

To establish environmentally friendly integrated waste management models, including separate collection;
To reduce greenhouse gas emissions from waste facilities;
Tò reduce amount of waste disposed in uncontrolled landfill;
To rehabilitate / close old dumpsites 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
To reduce the final quantities of waste disposed;
To establish safe final disposal for waste.
Rationale: Turkey has been carrying out several waste management investment activities during the EU Accession period. Under EOP out of 7 waste management infrastructure projects submitted to EC, 3 of them have been completed.

As the gap on waste management investments is indicated in UÇES (2016-2023) (EUR 6.2billion), integrated waste management projects consisting of rehabilitation of waste dump sites, establishment of waste incineration and power plants for municipal wastes,prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and fiexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics, (2) environmental concerns, and, (3) public communication and awareness and construction of related facilities are assessed as heavy cost investment activities that are prioritized according to the needs. These investments are prioritized according to the selection criteria explained in the selection criteria Section 4.6.1.2.

This action will focus upon regional landfills in line with the national strategy (which gives priority to landfills), and optimization of the collection of waste by using all means for reducing the quantity of waste to be landfilled.

Under waste action, due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

Description and eligible interventions:
1. Extension, rehabilitation, increasing recycling and improving collection systems and separation methods including:
o Introduction or development of separate collection including introduction of separate 'green' and other organic waste collection;
O Development of the collection services: provision of collection vehicles, containers;
O Improvement of sorting and recycling facilities including construction of civic amenity centres (e.g., disposal of packaging waste, batteries, oils) and material recovery facilities;
o Rehabilitation of existing landfills, including biological treatment (composting), from pilot to full scale, construction of gas and leachate management systems, adequate facilities for construction debris;
o Development of transfer facilities such as the construction of transfer/transit (bulk)station, provision of vehicles;
o Subject to justification at the design stage, provision of equipment for landfills such as compactors, bulldozers, wheel loaders, trucks, pickups, tractors and trailers;
O Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;
2. New constructions and increasing recycling and improving collection systems and separation methods including:
Introduction of separated collections including introduction of separated 'green' and other organic waste collection;
Development of the collection services: provision of collection vehicles, containers;

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
O Establishment of sorting and recycling facilities including construction of civic amenity centres (e.g., disposal of packaging waste, batteries, oils) and material recovery facilities;
O Construction of climate-resilient sanitary landfills, including biological treatment (composting), from pilot to fuli scale, construction of gas and leachate management systems, adequate facilities for construction debris;
O Collection and treatment of medical waste;
o Management of landfill gas;
o Development of transfer facilities such as the construction of transfer/transit (bulk)station, provision of vehicles;
o Subject to justification at the design stage, provision of equipment for landfills such as compactors, bulldozers, wheel loaders, trucks, pickups, tractors and trailers;
o Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;
3. Closure of old dumpsites, including gas recovery and utilisation systems, where appropriate:
o Rehabilitation of non-compliant landfills including the closure of old dumpsites;
o Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;
TA as follows:
o Supervision/supervisory engineering, institutional governance improvement, capacity building for end recipients on design and/or operation of solid waste management systems as well as on any necessary field to implement the EU programmes, public awareness, education initiatives and other communication tools, including public procurement assistance and advice as appropriate;
o TA: technical preparatory studies, feasibility studies, CBA, EIA, detailed design,technical specifications and tender dossiers.

Selection criteria: As explained in Section 4.6.1.2.
Final Beneficiaries:
Selected* municipalities;
.Selected* local authorities, where appropriate.
*please refer to Section 4.1 and Annex IV.
For the period 2014-2019, a total budget of EUR·42,600,879 (IPA contribution: 36,215,000EUR) is planned to be allocated to waste management investment activities. An indicative main list of minor waste investment activities are presented in Annex IV.
4.6.2.3 Overview table 
Action title Waste: Specific objective

Action title Waste: Action results .

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills, reduced greenhouse gas emissions from waste facilities Activity 2.1 Acquis related institutional building activities comprise of, but not limited to, main: intervention areas as technical assistance projects on circular economy, zero waste and reuse and recovery of waste by-product and end-of-waste Activity 2.2 Investment activities include integrated waste management activities consisting of prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and flexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics, (2) environmental concerns, and, (3) public communication and awareness and construction of related facilities

population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills, reduced greenhouse gas emissions from waste facilities Activity 2.1 Acquis related institutional building activities comprise of, but not limited to, main: MoEU is responsible for the management of coordination and cooperation with related institutions in the sector. Implementation will be realized through services and twinning modalities as well as grants, supplies, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract, will be considered, if deemed necessary.

population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills, reduced greenhouse gas emissions from waste facilities Activity 2.1 Acquis related institutional building activities comprise of, but not limited to, main: From 2020 onwards, considering the N+5 rule: Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis, . Municipal population served by municipal waste services Municipal population benefiting from waste disposal and recovery facilities Degree of alignment on European acquis in the waste management sector Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD Number of municipal waste collection systems established in line with WEEE Number of controlled landfill sites Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
4.6.3 Action 3 - Environmental Management for Sustainable Development 
EU legislation: INSPIRE, Ambient Air Quality, NEC, VOCs Petrol, Sulphur Content in Liquid Fuels,POPs, PIC, REACH, Wild Birds, Habitats, CITES, Industrial Emissions Directive, EU-ETS Directive,CAFE, Sevesó, VOCs from Solvents, Eco-label, EMAS, Mercury, CLP, Asbestos, EIA, SEA,Environmental Liability, Reporting and Participation to Relevant Environmental Programs of the Union,Environmental Noise Legislation, as well as any other existing or new piece of Eu Environmental and Climate Change Acquis and policies.

Rationale: This action addresses weaknesses identified in the SwoT Analysis which reflected lack of sufficient financial, technical and personnel capacity in local level to implement the NCCAP and to combat with climate change as well as lack of coordination, integrated knowledge and experience on the disaster and emergency management. This action also focuses on insufficient monitoring and evaluation mechanism for protected areas and the improvement of overall nature conservation from a sustainable development perspective.

Besides these points underlined in the Swot Analysis, this action is important in order to ensure societal and institutional transformation particularly on aligning with environment, climate and civil protection policies and Acquis of EU which covers diverse stakeholders at national and local levels and necessitates a muiti-dimensional and multi-sectoral perspective.

.Therefore the activities highlighted here needs a dynamic approach and holistic context, as much as possiblè; in order to cover all the essential and priority elements of the environment and climate 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Acquis of EU which is comprehensive and in the same time evolving day by day based on the scientific advancements and global and national trends and priorities.

Description: The action particularly addresses EU legislation and policies (including relevant strategies) on industrial pollution and risk management, resource efficiency, chemicals, air quality,noise, nature and soil protection, horizontal legislation as well as climate Acquis (emission trading,monitoring and reporting, ozone layer protection fluorinatedgases, fuel quality, low carbon technologies, and others including EU Adaptation Strategy) and civil protection. Under this action, all fields of environmental and climate Acquis as well as an environmental related subset of civil protection and disaster risk management will be covered.

It is planned to use TA, twinning and, if necessary, grants, supplies and works contract for the implementation of this action.

By implementing the action, the following results are expected until 2024:
.Increased environmental protection in line with the EU Acquis.
•Enhanced resource efficiency and reduced industrial pollution through proper management of chemicals and emissions in line with IPPC and IED.
Enhanced chemicals management by implementing the relevant EU Regulations (REACH, POPs and PIC Regulations) and International Conventions (Stockholm and Rotterdam Conventions) and reduced and/or eliminated POPs and Mercury.
Enhanced air quality management system according to the CAFÉ and the NEC Directives and establishment of cost-effective strategies, policies and measures which are complemented by public awareness-raising within the perspective of EU requirements on air quality.

Protected natural resource base, biodiversity and ecosystem services as life support systems.

Enhanced resilience of ecosystems, society, communities, economic sectors and settlements to disasters and impacts of climate change.

Enhanced climate actions on climate change adaptation and mitigation.
Enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans and/or better understanding of impacts of various alternatives for putting EU Acquis in practice.
Education for Sustainable Development Strategy and National Action Plan of Turkey to be developed, accordingly institutional capacity increase and raise of awareness of key stakeholders active in the education system for the successful implementation.
4.6.3.1Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
There are several studies and projects conducted in relation to the possible activities of Action-3. In general, drafting of by-laws and/or capacity building and/or awareness raising activities as the first steps were addressed through twinning or technical assistance projects during IPA 2007-2013 period. The main need apart from transposition of EU Acguis into national legislation is to ensure their smooth and proper implementation with competent human and institutional resources at national and local leveis for most of the EU environment and climate Acquis. Moreover, the environment and climate Acquis of EU is comprehensive ànd in the same time evolving day by day based on the scientific advancements as well as global and national trends and priorities which need to be addressed in 'a timely and complementary manner.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Among, others, projects related to Seveso-II, IPPC, NEC. VOC. Environmental Noise Directives, PRTR system, REACH, CLP and POPs Regulations, air quality in metropolitan cities were supported by EU IPA or other international and national funds such as Global Environment Facility. Through these projects, a certain level of awareness was raised and capacity among beneficiaries was improved. But there is still room for improvements to fortify the results, to extend the outcomes to other regions as well as to disseminate the capacity accumulated to related stakeholders for smooth implementation. For instance, extending the knowledge base will also help stakeholders better understand the implementation mechanisms developed through projects in order to implement the transposed EU Acquis e.g.producers of chemicals in complying with CLP or REACH requirements. Likewise, even though studies to transpose Seveso-Il Directive is ongoing, there are still complementary efforts needed to enhance capacity e.g. about specific requirements of preparation of emergency plans.

On the other hand, climate change (when allocated budget is compared to the breadth and.horizontal nature of this field), nature conservation, soil pollution and civil protection have been relatively less addressed through IPA funds until today. Therefore a stronger focus to these areas will be given in the IPA Il period.

In light of the above gaps, below is a list of indicative short-term activities, which do not exclude the possibility to support additional activities to respond and address the developments and changes in EU environment and climate change and civil protection Acquis as well as emerging local, national and international needs.

 Protecting the environment, human health and natural resource base 
On industrial pollution, up to date basic studies are carried out in the following fields: Seveso Directive, implementation of IPPC Directive, implementation of environmental management and audit scheme, BAT/BEP strategies in terms of industrial source categories, Large Combustion Piants Directive, PRTR and Industrial VOC Emissions.

Acguis related institutional building activities for 2014-2019 period will include, but not be limited to,main intervention areas as further enhancing the implementation of IPpC Directive requirements by creating an action plan and implementing best practices by considering new requirements of the Industrial Emissions Directive, and integrating the requirements to environmental permit processes for emission intensive sectors.

On chemicals, up to date basic studies are carried out in the following fields: REACH (Regulation on Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) and CLP (Regulation on classification, labelling and packaging of substances and mixtures) Regulations, POPs (Persistent Organic Pollutants) Regulation on export and import of dangerous chemicals.
Acquis related institutional building activities for 2014-2019 period will include, but not be limited to,main intervention areas as enhancing the capacity of authorised institutions and related actors regarding implementation of REACH and CLP regulations, including preparation of chemical safety assessments and reporting; enhancing the PiC procedure in Turkey in line with the EU PiC Regulation and Rotterdam Convention; further enhancing the implementation capacity of POPs Regulation and Stockholm Convention; implementing support on management of mercury.
Within the implementation of REACH in Turkey, it is estimated that about 60oo substances will be registered by Turkish companies. MoEU as Competent Authority will be responsible to act as implementing body and will participate on ECHA's relevant committees on chemicals management within the implementation. On the other side MoEU will perform the policy development-planningregulating functiòns and consequently examine any registration in order to verify that any required chemicai safety assessment and chemical safety report comply with the requirements of REACH Annex I.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Thus, projects especially on "Strengthening the existing capacity of the governmental and industrial institutions on Chemical Safety Assessments under the scope of EU-REACH Regulation by improving the existing registration system and increasing the technical capacity" will be developed. For implementation of EU POPs Regulation, TA will be realised especially for identification and remediation of contaminated sites with POPs, minimization of releases of unintentional POPs,identification of future POPs inventories and sound management of existing and future POPs that will be added to annexes of the. regulation, effective monitoring and reporting of POPs releases,increasing capacity for sound management of POPs and identification of impacts of POPs on climate change in the country.

Turkey is only voluntarily accepting PiC notifications and will execute a TA for harmonisation of EU PiC Regulation. However, there is still a spacious room for effective implementation of the regulation in the country. For this reason, MoEU will realise TA for increasing capacity on effective implementation of PiC Regulation, Integration of Turkish Companies into PiC Procedure and development of EU PiC System in Turkey.

On air and noise pollution, basic studies are carried out in the following fields up to date: air quality management, emission control, voCs from petrol storage and paints, Environmental Noise Directive,noise management.

Acquis related institutional building activities for 2014-2019 period will include, but not be limited to,main intervention areas as enhancing the air quality public awareness and local implementation capacity.

On air quality, TA projects will be realised to support the setting up of regional monitoring stations.The TA for air quality will support the national emission management system which determines air quality values with bottom up approach in metropolitan cities of Turkey. The results will be the Evaluation of Exposure Levels of Air Pollution within the Specific/Pilot Areas, Country- specific emission reduction benefit cost of all pollutants and National programme regarding emission ceilings.On resource efficiency, Acquis related institutional building activities for 2014-2019 period will include, but not be limited to, main intervention areas as extending sustainable production practices among small and medium sized enterprises by promoting cleaner production principles, within production processes through pilot implementations and by developing best practices guides;enhancing the use of market based instruments as Eco-Label, EMAS etc. through increasing the capacity of line ministry and consumers awareness.

On horizontal legislation, up to date basic studies are carried out in the following fields: public access to envirenmental information, environmental impact assessment, strategic environmental assessment, data management. Capacity building and alignment activities are foreseen, such as transposition, preparation of sector guidelines and application of pilot projects.
TA projects for implementation of the INSPiRE Directive and support activities to increase the capacity of the competent authorities and related stakeholders on the implementation of EiA/SEA Directives as well as preparation of sector guidelines and application of pilot projects will be realised.
On protection of nature and ecosystem services, up to date basic studies are carried out in the following fields: ecological risk analysis, threatened species and marine ecosystem conservation,biological diversity, CiTES.

Acquis related institutional building activities for 2014-2019 period will include, but not be limited to,main intervention areas as ensuring integrated marine environment protection (including enhancing the marine protected areas) as well as enhancing biodiversity conservation through strengthened management effectiveness and monitoring mechanisms for protected area systems, enhancing the resilience of ecosystems as natural infrastructure elements under changing climatic conditions.Interventions may aiso be towards enhancing species and habitats conservation with specific focus on endangered and jnvasive species, improving the management effectiveness and capacity for illegal trade of endangered species coupled with the improvement of capacity for wildlife management (via 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
improved rescue centres, zoos, sustainable game management and activities against illegal hunting etc.) and also towards enhancing the sustainable use of natural resources towards a greener economy.

TA will be initiated in the fields of ecosystem heaith and biodiversity, infrastructure investments for protected areas (rescue centres, nature protection centres, wetland rehabilitation (treatment etc.)research and monitoring centres, artificial lakes) and Natura 2o0o sites, to increase the resilience of vulnerable natural sites, and to reduce land degradation. Natura 2ooo sites will be declared when Turkey becomes a member to EU. Until then, those areas are called as "potential Natura 2ooo areas".
Enhancing resilience and climate action 
On climate change, up to date basic studies are carried out mainly in the following fields: climate change policies, climate change action plan preparation, partnership for market readiness, ODs, Fgases, HCFCs and XPS foams, national communication on climate change, and capacity building on climate change (policies, awareness raising, LULUCF, F-gases).

Besides aligning to EU climate Acquis, enhancing the capacity to adaptation to climate change is crucial. In this context, the National Climate Change Adaptation Strategy needs to be updated according to the EU Climate Change Adaptation Strategy, alternative financing mechanisms needs to be determined and priority investments and capacity building activities needs to be supported as part of a grants programme in order to implement the strategy. The existing legislation and national mechanisms needs to be harmonised with the EU Emission Trading Directive and the rest of EU climate acguis. There is a lack of expertise on climate change particularly in academic and professional fields in Turkey which hinders the integration of climate change concerns and scientific facts into policy making and implementations (planning practices or activities) in different sectors as agriculture, energy, transport and nature conservation etc. This knowledge, practice and governance gap needs to be addressed and closed by enhancing the certificate and post-graduate studies in a multi-disciplinary manner for professionals, graduates and civil servants working in this field by establishing a training and research center through technical assistance and investment. This center will also provide research, consultancy and advocacy services related to national and EU level policies and legislation on climate change adaptation and mitigation including application of low carbon technologies. Moreover, working with the existing academic, training and research institutions, for a climate-related curricula integration, could be an option. The requirements of the new global climate change agreement to be adopted at COP-21 in 2015 will lead to taking new measures or developing/updating new national policies to contribute to the global deal which necessitates support through technical assistance to yet uncertain and hence unforeseen climate change related issues.Technical assistance is also necessary to respond and integrate the advancements on scientific and methodologies to the national system for coping with climate change. Moreover, in order to enhance green economy and low carbon development at national, local and urban levels, pilot cross-sectoral studies and capacity building on risks and opportunities arising from changing climatic conditions,enhancing research and innovation in the field will be addressed through, in order to ensure mainstreaming climate change to economic and social sectors by capacity building activities.
Also mitigation activities will focus on strengthening institutional capacity to design, implement and monitor mitigation policies, and improving capacity for transition to a low carbon economy in Turkey in line with the Europe 2020 Strategy and 2050 Roadmap, as well as the EU 2030 framework for climate and energy. Regarding adaptation to climate change, activities will focus on building the institution capacities at the urban, local and national level and engaging the private sector to enhance resilience of vulnerable economic sectors and infrastructures to climate change.

On disaster management and civil protection the programme aims at enhancing the capacity of relevant national and international institutions including NGOs on disaster preparedness as well as mitigation, response and recovery capacity, which are specified by the strategic reference documents (e.g. National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan). This will be done through pilot implementations, study visits and technical assistance if needed. Small scale 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
investments and supply of equipment for risk reduction measures are planned. Technical assistance on CBRN risk mitigation strategy and improving inter-agency CBRN preparedness is essential.
Disaster and risk management activities will be an essential part of the environmental interventions to strengthen the institutional and response capacity and to support Turkey's cooperation with the EU in order to cover EU civil protection policies.

Support to the operating structure 
TA and capacity building needs of the CA on implementing, monitoring and evaluating, updating,tendering and visibility of the SOP and associated actions.

As a general rule, priority in the selection of activities will be given to fulfilment of the requirements of UÇES, National Plan for the Adoption of the Acguis and Negotiating Position Paper and Plan for Setting up Necessary Administrative Capacities at National, Regional and Local Level and required financial resources for implementing the environmental Acquis. On the other hand, considering the evolving nature of the EU environmental and climate Acquis, further strengthening of capacity for Acquis elements (such as Industrial Emissions Directive, REACH and POPs Regulations, NEC,Seveso III, INSPiRE, Habitats and Birds Directives, Flood Directives etc.) is necessary to ensure timely and proper implementation. Issues related to fulfilling international commitments and requirements of international agreements to. which the country is a party will also have a priority.Moreover, the urgency of the issue (public health impacts, irreversible environmental damages etc.) as well as the maturity of the activity concept will also be considered during the selection.
In general, the criteria given in Section 4.6.1.1 will be valid also for this section.
In all Acquis-related interventions under this Section, further; synergy between the relevant EU policies (e.g. the relevant ones among Europe 2020, 2030 framework for climate and energy, 7th Environmental Action Programme to 2020 etc.) and national policies relevant to the specific activity (e.g. possibly among 10th Development Plan, 2023 targets, Climate Change Strategy, NCCAP,National Adaptation Strategy, National Biodiversity Strategy etc. as well as strategic plans of institutions) will be sought wherever appropriate, in order to maximize the ownership and added value of EU funds.

4.6.3.2 Other activities (investments, TA, grant schemes, etc.)
Acquis alignment and capacity building activities will be complemented with pilot implementations if required. Activities which necessitate establishment of physical infrastructure, such as, small scale investments and supplies will be covered. Grant programmes will be established for promoting resource efficiency and cleaner production practices; to extend market-based instruments such as labelling, and for supporting activities of local and grassroots Organisations on climate action and nature protection.

4.6.3.3 Overview Table 
Action title: Specific objective
Environmental Management for Sustainable Development: The specific objectives of this action are to develop alignment with the EU's environment and climate change Acquis and further enhance the implementation capacity of related institutions towards a resource efficient, climate and disaster resilient green economy in Turkey.

Action title: Action results
Environmental Management for Sustainable Development: The results of this actíon are: Increased environmental protection in line with EU Acquis, and enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans for putting EU Acquis into practice Enhanced climate action on climate change adaptation and mitigation

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Activities 
Activity 3.1: Acquis-related technical assistance 
Protecting the environment, human health and natural resource base (industrial pollution,chemicals, air and noise pollution, market based instruments (Eco-Label, EMAS.),integrated pollution control, resource efficiency and sustainable consumption, production and horizontal legislation):
>Enhancing the implementation of chemicals and industrial pollution related Acquis (e.g. REACH, CLP regulations and IPPC Directive with reference to Industrial Emissions Directive)

>Enhancing integrated environmental permit system 
>Enhancing the implementation capacity of POPs Regulation through remediation of sites contaminated with POPs through a direct grant cooperation with UNDP 
>Extension of air quality monitoring system 
e Promoting cleaner production in SMEs and labelling practices 
>Enhancing the capacity for ElA and SEA applications 
Protecting nature and ecosystem services (conservation of nature and biodiversity, building resilience of ecosystems)

>Ensuring integrated marine environment protection including enhancing the marine protected areas.

>Enhancing the resilience of ecosystems as natural infrastructure elements under changing climatic conditions,
>Enhancing biodiversity conservation through strengthened management effectiveness and monitoring mechanisms for protected area systems 
>Enhancing species and habitats conservation with specific focus on endangered and invasive species.

y Improving the management effectiveness and capacity for illegal trade of endangered species.

>Improving the capacity for wildlife management, through interventions such as improved rescue centres, zoos, sustainable game management and activities against illegal hunting.

e Enhancing the sustainable use of natural resources towards a greener economy.
Enhancing resilience and climate action (climate change adaptation and mitigation, low carbon technologies and applications, sustainable urban development, disaster risk reduction and civil protection)

>Updating the National Climate Change Adaptation Strategy and piloting priority and immediate measures 

>Enhancing adaptation action in Turkey through a direct grant cooperation with UNDP >Transposition of EU ETS Directive 

e Enhancing public awareness, and capacity of local authorities through developing of local climate action plans 

y Enhancing governance, research and innovation, training capacity on climate change >Within the framework of Sustainable Cities Project which would be financed by The World Bank, EUR 25 million grant financing to support Component A "Sustainable City Planning & Management Systems"
Strengthening the Institutional Capacity and Improving the Disaster and Emergency Management System 

e Identification of increased disaster risks due to the impacts of climate change and developing measures 

>Enhancing the capacity of relevant national and international institutions including NGOs on disaster preparedness and mitigation, response and recovery capacity 
Support to the Operating Structure (TA, training, capacity building and unforeseen needs)Activity 3.2: Small scale investments, supplies, grant programmes for promoting resource efficiency, cleaner production practices and monitoring air quality, pilot implementations such as early warning systems for civil protection purposes 
Implementation 
MoEU is responsible for the management of coordination and cooperation with related 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
arrangements considered, if deemed necessary. Performance indicators: Acquis Action Plan
institutions in the sector. Implementation will be realised through service and twinning modalities as well as grant, supply, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract and joint implementation, will be Degree of alignment on European Environment and Climate Change Acquis: From 2020 onwards, considering the N+5 rule: Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Number of implemented measures identified by the National Climate Change Number of environmentally sound technical, financial and governance mechanisms developed for effective implementation and replication of the EU environment and climate Acquis and policies Number of measures identified on disaster management and risk reduction

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
5.Financial tables by action and year including co-financing rates if applicable 
YEAR 2014: IFI/TIP** (EUR)
Total Cost (EUR): (x+y+z) (x+y) x y z* x(x+y) or x/(x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y+z)
EU IPA (EUR): (x+y)
cc National Public (EUR): x
Private (indicative) (EUR): y
IPA co-financing rate: z*

YEAR 2014: Actioni 1 (= sum 1.1, 1.2, .….)
Total Cost (EUR): 29.023.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.023.529
EU IPA (EUR): 24.670.000
cc National Public (EUR): 4.353.529
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2014: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)*
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 29.023.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.023.529
EU IPA (EUR): 24.670.000
cc National Public (EUR): 4.353.529
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Actiori 2 (= sum 2.1, 2.2, ..)
Total Cost (EUR): 2.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 2.000.000
EU IPA (EUR): 1.700.000
cc National Public (EUR): 300.000
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: 0

YEAR 2014: a s
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 2.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 2,000.000
EU IPA (EUR): 1.700.000
cc National Public (EUR): 300.000
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Actior: 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 7.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 7.635.294
EU IPA (EUR): 6.490.000
cc National Public (EUR): 1.145.294
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: 0

YEAR 2014: a a-a Assistance
Total Cost (EUR): 2
Total Public Eligible Cost (EUR): 7234
EU IPA (EUR): 000'060'9
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %8

YEAR 2014: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For :he purposes of the HR Development programme only 
*•In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations couid be ensured under SOP.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2015: IFI / TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (Indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2015: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ..)
Total Cost (EUR): 44.764.706
Total Public Eligible Cost (EUR): 44.764.706
EU IPA (EUR): 38.050.000
cc National Public (EUR): 6.714.706
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): -
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 44.764.706
Total Public Eligible Cost (EUR): 44.764.706
EU IPA (EUR): 38.050.000
cc National Public (EUR): 6.714.706
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 1.576.471
Total Public Eligible Cost (EUR): 1.576.471
EU IPA (EUR): 1.340.000
cc National Public (EUR): 236.471
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): -
Private (Indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 1.576.471
Total Public Eligible Cost (EUR): 1.576.471
EU IPA (EUR): 1.340.000
cc National Public (EUR): 236.471
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 29.411.765
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.411.765
EU IPA (EUR): 25.000.000
cc National Public (EUR): 4.411.765
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 29.411.765
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.411.765
EU IPA (EUR): 25.000.000
cc National Public (EUR): 4.411.765
Private (Indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 3.2 infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (Indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
*in the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOp.

Repunlic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2016: IFI/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z) 72.988.235
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2016: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): o
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: %§8

YEAR 2016: t (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): SZ886ZS
Total Public Eligible Cost (EUR): 72.988.235
EU IPA (EUR): 62.040.000
cc National Public (EUR): 10.948.235
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 12.517.647
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.517.647
EU IPA (EUR): 10.640.000
cc National Public (EUR): 1.877.647
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2016: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): o
EU IPA (EUR): o
cc National Public (EUR): o
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibily TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 12.517.647
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.517.647
EU IPA (EUR): 10.640.000
cc National Public (EUR): 1.877.647
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 14.070.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 14.070.588
EU IPA (EUR): 11.960.000
cc National Public (EUR): 2.110.588
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2016: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 14.070.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 14.070.588
EU IPA (EUR): 11.960.000
cc National Public (EUR): 2.110.588
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): o
Total Public Eligible Cost (EUR): o
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): o
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
**In the case Turkey Investment Programme (TiP) wili be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2017: IFI /TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2017: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): 75.541.176
Total Public Eligible Cost (EUR): 75.541.176
EU IPA (EUR): 64.210.000
cc National Public (EUR): 11.331.176
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technioat:Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 75.541.176
Total Public Eligible Cost (EUR): 75.541.176
EU IPA (EUR): 64.210.000
cc National Public (EUR): 11.331.176
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 11.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 11.635.294
EU IPA (EUR): 9.890.000
cc National Public (EUR): 1.745.294
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 11.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 11.635.294
EU IPA (EUR): 9.890.000
cc National Public (EUR): 1.745.294
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ….)
Total Cost (EUR): 12.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.400.000
EU IPA (EUR): 10.540.000
cc National Public (EUR): 1.860.000
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 5.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 5.400.000
EU IPA (EUR): 4.590.000
cc National Public (EUR): 810.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 7.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 7.000.000
EU IPA (EUR): 5.950.000
cc National Public (EUR): 1.050.000
Private (indicative) (EUR): (
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
**In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Repuölic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2018: IFI/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x(x+y+z)
For information: o

YEAR 2018: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): o
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Activity 1.2: Infrastructure activities (possitily TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 43.270.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 43.270.588
EU IPA (EUR): 36.780.000
cc National Public (EUR): 6.490.588
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Actior: 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 8.494.118
Total Public Eligible Cost (EUR): 8.494.118
EU IPA (EUR): 7.220.000
cc National Public (EUR): 1.274.118
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 2.1: Acguis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 8.494.118
Total Public Eligible Cost (EUR): 8.494.118
EU IPA (EUR): 7.220.000
cc National Public (EUR): 1.274.118
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 5.882.353
Total Public Eligible Cost (EUR): 5.882.353
EU IPA (EUR): 5.000.000
cc National Public (EUR): 882.353
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistaince
Total Cost (EUR): 2.223.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 2.223.529
EU IPA (EUR): 1.890.000
cc National Public (EUR): 333.529
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 3.2 Infrastructure activities (possit-ly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 3.658.824
Total Public Eligible Cost (EUR): 3.658.824
EU IPA (EUR): 3.110.000
cc National Public (EUR): 548.824
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o
For lhe purposes of the HR Development programme only 
*In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2019: IFI/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y) 13.500.000
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2019: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 13.500.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 13.500.000
EU IPA (EUR): 11.475.000
cc National Public (EUR): 2.025.000
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 6.377.350
Total Public Eligible Cost (EUR): 6.377.350
EU IPA (EUR): 5.425.000
cc National Public (EUR): 952.350
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For Information: o

YEAR 2019: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 6.377.350
Total Public Eligible Cost (EUR): 6.377.350
EU IPA (EUR): 5,425.000
cc National Public (EUR): 952.350
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %8
For Information: o

YEAR 2019: ael a Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For Information: o

YEAR 2019: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For Information: o
For the purposes of the HR Development programme only 
In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TOTAL / AGGREGATE: IFL/TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y) 279.088.235
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x(x+y)or x/(x+y+z)

TOTAL / AGGREGATE: Action2 (= sum 2.1. 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 42.600.879
Total Public Eligible Cost (EUR): 42.600.879
EU IPA (EUR): 36.215.000
cc National Public (EUR): 6.385.879
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

TOTAL / AGGREGATE: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 69.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 69.400.000
EU IPA (EUR): 58.990.000
cc National Public (EUR): 10.410.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

TOTAL / AGGREGATE: TOTAL
Total Cost (EUR): 391.089.115
Total Public Eligible Cost (EUR): 391.089.115
EU IPA (EUR): 332.430.000
cc National Public (EUR): 58.659.115
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o
For the purposes of the HR Development programme only 
.In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey and Climate Action 
Sector Operational Programme: Environment 
6.Overview of the consultation process 
Although an extensive list of projects has been created during the preparation of EOP 20072013, some of the projects have not been implemented due to budgetary and time limitations.The remaining projects, together with new project ideas, have been consolidated into a wide project pipeline. Since the budget requirement of the project pipeline is above the SOP budget,in addition to establishing a set of selection criteria for soft projects, more importantly.prioritization criteria for investment projects were elaborated in round-table consultations with relevant stakeholders including various ministries, union of municipalities, NGOs and universities.

A workshop was held on 11-12 March 2014 with the participation of all relevant parties including institutions, NGOs and universities. The outcomes of the workshop are SwoT analyses and prioritization criteria.

7.Implementation arrangements 
Development agencies (DA) located in priority NUTs Il regions for the geographical concentration will undertake specific roles in the context of Environment and Climate Action SOP.

Principally, with regard to operation/project to be implemented in priority NUTs Il regions, the respective DA will support the Operating Structure (OS) in developing mature projects. DAs will identify and prioritize projects and negotiate with the Ministry. Once project/operation is selected by the Ministry in consultation with DAs, DAs will provide assistance to the beneficiary to develop mature project/operation. DAs will support the OSs in implementation and monitoring activities in the implementation process.

Detailed tasks and functions to be delegated to the DAs by the Ministry of Environment and Urbanization will be agreed and specified by a cooperation (delegation) agreement between the respective DA and the Ministry.

7.1 Description of relevant structures and authorities for the management and control of the programme 

Bodies and authorities 
The Government of the beneficiary country will adopt its own legislation, which will designate specific bodies for the roles of IPA management and implementation.
Under the management and control provisions of this Regulation, the following individuals /bodies will be designated / established:
National IPA Coordinator, Ministry of Foreign Affairs-Directorate for European Union 
National Authorizing Officer, Ministry of Treasury and Finance 
National Fund, Ministry of Treasury and Finance 
-Audit Authority, Undersecretary of Treasury, Internal Audit Unit of MoEU 
-Operating Structures, MoEU.
The above-referenced bodies are listed for the sake of completeness; in general, their functions dö not need to be addressed in the programme, since this would be redundant to relevant provisions of the Framework agreement.

7.2 Monitoring arrangements 
7.2.1 Sectoral Monitoring Committee 

Republic of Turkey and Climate Action 
Sector Operational Programme: Environment 
The Head of the Operating Structure for Environment will establish a Sectoral Monitoring Committee (SMC) no later than six months after the entry into force of the first financing agreement related to the programme, according to the provisions of Article 19 of the Commission Implementing Regulation on the specific rules for implementing the iPA Il Regulation.

The SMC will be co-chaired by MoEU Department of European Union and Foreign Relations as Head of.the Operating Structure for SOP and a representative of the Commission. Its member will include:
=The National IPA Coordinator or his/her representative;
−A representative of the Commission;
Representatives of each body of the operating structure for the programme (Head of Operating Structure, Head of Department of European Union and Foreign Relations within MoEU, relevant units under Department of European Union and Foreign Relations, and representatives of other relevant units of the MoEU, Ministry of Agriculture and Forestry,Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ministry of Foreign Affairs, Ministry of Treasury and Finance, Ministry of Health, Ministry of Family, Labor, and Social Services, Ministry of Industry and Technology, Ministry of Energy and Natural Resources, Ministry of Culture and Tourism, Ministry of Transport and Infrastructure,TurkStat, AFAD, DSÍ, libank A.$ and representatives from other OSs)
Representatives from civil society and socio-economic partners, regional or national Organisations with an interest in and with capacity to contribute to the effective implementation of the programme. These are: TMMOB, Union of Municipalities, TOBB,other related major national and international Civil Society Organizations.
The National Authorizing Officer;
A representative of the National Fund,
Relevant NGOs and stakeholders.
The composition of the SMC can be reviewed and extended by the Head of the Operating Structure in agreement with the Commission in order to guarantee sufficient representation and membership.

The SMC will be assisted by a permanent secretariat provided by the Operating Structure for the preparation of papers for discussion by the committee or for clearance by written procedure.
7.3 Evaluation arrangements 
The Head of the Operating Structure is responsible for ensuring that adequate evaluations of the operational programme are carried out. The evaluations will be carried out by experts or bodies, internal or external, functionally independent from the management and control system.
For external evaluation, EC DG ELARG, Ministry of Foreign Affairs-Directorate for European Union, DoSB and Ministry of Treasury and Finance are the responsible institutions.
For internal evaluation, the Monitoring and Evaluation Unit within the Department of European Union and Foreign Relations will be responsible.

Evaluation activities and timing 
a)Ex-ante evaluation 
An ex-ante evaluation may be carried out under the responsibility of the EC.
The main purposes oí the ex-ante evaiuation are:

Republic of Turkey and Climate Action 
Sector Operational Programme: Environment 
to assess whether the overall programme is an appropriate means for addressing the issues confronting Turkey;
to check whether the programme has well-defined strategic axes, priorities and objectives that are relevant to Turkey's needs and is achievable;
to advise on the quantification of objectives and the establishment of a basis for both monitoring and future evaluation work;
to review the adequacy of the implementation and monitoring arrangements and help with the design of project selection procedures and criteria.

Interim evaluation 
Interim evaluations will be carried out during the implementation of the EOP. A mid-term evaluation will also be carried out in close co-ordination with similar evaluations for the other OPs. These will address implementation or management issues of an individual priority area or a key area of intervention, especially when the monitoring of the programme reveals a significant departure from the initial goals. At any rate, evaluations should be planned to provide data on indicators agreed upon in the OPs that cannot be obtained through the monitoring system. For the SOP, the results will be sent to the adhoc committee on evaluations, to the SMC and to the EC. Budget allocations have already been made under the TA activity.

c)Ex-post evaluation 
Ex-post evaluations will be the responsibility of the EC. Some 'strategic evaluations' may also be carried out.

The ex-post evaluation will be carried out by independent experts and will be completed no later than three years after the end of the programming period. The results of the evaluations will be published according to the applicable rules on access to documents.
d) Evaluation committee 
The SMC should design an ad-hoc committee to assist the OS in its evaluation activities.The committee members should be experts in evaluation. Relevant stakeholders should be able to contribute.

7.4Communication and visibility 
Communication and visibility will be given high importance during the implementation of the Action.
The implementation of the communication activities shall be the responsibility of the beneficiary, and shall be funded from the amounts allocated to the Action.

All necessary measures will be taken to publicise the fact that the Action has received funding from the EU in line with the Communication and Visibility Manual for EU External Actions.
Visibility and communication actions shall demonstrate how the intervention contributes to the agreed programme objectives and the accession process. Actions shall be aimed at strengthening general public awareness and support of interventions financed and the objectives pursued. The actions shall aim at highlighting to the relevant target audiences the added value and impact of the EU's interventions. Visibility actions should also promote transparency and accountability on the use of funds.

It is the responsibility of the beneficiary to keep the EU Delegation fully informed of the planning and implémentation of the specific visibility and communication activities.

The beneficiary shall report on its visibility and communication actions in the report submitted to the PA monitoring committee and the sectoral monitoring committees.


Republic of Turkey and Climate Action 
Sector Operational Programme: Environment 

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
8.Performance indicators 
Indicator: Action 1

Indicator: Qutcome indicator I: Municipal population served bydrinking water treatment plants
Baseline (2010): 32,992,877
Last available (2012): 35,868,415
Target 2020ª1: 36,368,415
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Outcome indicator 2: Municipal population benefiting g from improved water distribution facilities
Baseline (2010): 60,664,687
Last available (2012): 62,649,551
Target 2020ª1: 63,469,551
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Outcome indicator 3: Municipal population served by waste water treatment plants
Baseline (2010): 38,050,717
Last available (2012): 43,543,737
Target 2020ª1: 43,863,737
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Outcome indicator 4; Degree of alignment on European acquis in the water sector
Source of information: Qualitative_ assessment, EC Progress report

Indicator: Output indicator 1: Number of IPA project applications s approved by EC/EUD
Baseline (2010): 4 (IPA-I type) 9 (IPA-III type)
Last available (2012): 4 (IPA-I type) 14 (IPA-ΠII type)
Milestone 170: 5 (IPA-I type) 14 (IPA-III type)
Target 2020ª1: -
Source of information: Financing Agreement OIS Documents Yearly reports

Indicator: Output indicator 2:
Baseline (2010): 206
Last available (2012): 258
Target 2020ª1: 259
Source of information: Turkish Statistical

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator: Number of drinking water treatment plants
Source of information: Institute (TurkStat)

Indicator: Qutput indicator 3: Number of municipalities served by water supply network
Baseline (2010): 2,925
Last available (2012): 2,928
Milestone 201710: -
Target 2020ª: 2,9302
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Qutput indicator 4: Number of waste water treatment plants
Baseline (2010): 326
Last available (2012): 460
Target 2020ª: 462
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Output indicator 5: Population benefiting from improved waste water collection systems
Baseline (2010): 54,017,052
Last available (2012): 58,754,795
Milestone 201710: -
Target 2020ª: 59,074,795
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Output indicator 6:3 Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis
Target 2020ª: At least 1

Indicator: Output indicator 7: Number of prepared and/or updated RBMPs
Description: 25 (11+14) Basin Protection Action Plans (BPAPs) that will be baseline for RBMPs were
Baseline (2010): o
Last available (2012): o
Milestone 201710: 2
Target 2020ª: 7
Source of information: General Directorate for Water Management/ Ministry of Agriculture and Forestry (former Ministry of Forestry and Water Affairs)

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Description: prepared.

Indicator: Output indicator 8: Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Target 2020™: At least 1

Indicator: Outcome indicator I: Municipal population served by municipal waste services
Baseline (2010): 60,946,131
Last available (2012): 63,105,474
Target 2020™: 63,480,474
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Outcome indicator 2: Municipal population benefiting from waste disposal and recovery facilities
Baseline (2010): 34,649,804
Last available (2012): 40,838,787
Target 2020™: 41,213,787
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Indicator: Outcome indicator 3: Degree of alignment on European acquis in the waste management sector
Source of information: Qualitative assessment, EC Progress report

Indicator: Output indicator 1: Number of IPA project applications approved by EC/EUD
Baseline (2010): 1 (IPA-I type) 3 (IPA-III type)
Last available (2012): 1 (IPA-I type) 3 (IPA-III type)
Milestone 1710: 2 (IPA-I type) 3 (IPA-III type)
Source of information: Financing Agrcement OIS Documents Yearly reports

Indicator: Output indicator 2: Number of municipal waste .collection systems established in line with WEEE
Baseline (2010): 13
Last available (2012): 25
Target 2020™: 26
Source of information: MoEU, General Directorate of Environmental Impact Assessment Permit and Inspection

Indicator: Output indicator 3: Number of controlled landfill sites
Baseline (2010): 37 (2008)
Last available (2012): 52 (2010)
Milestone 1710: -
Target 2020™: 54
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat)

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator: Output indicator 4: l4 Number of plans and policy documents prepared and/or updated in - line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Target 20201: At least 1

Indicator: Action 3

Indicator: Qutput indicator 1: Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Target 20201: At least 1

Indicator: Output indicator 2: Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis
Target 20201: At least I

Indicator: Output indicator 3: Number of implemented measures identified by the National Climate Change Action Plan
Baseline (2010): o
Last available (2012): o
Target 20201: At least 1
Source of information: MoEU, General Directorate of Environmental Management

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator: Output indicator 4: Number of environmentally sound technical, financial and governance mechanisms developed for effective implementation and replication of the EU environment and climate Acquis and policies
Target 2020ª: At least 1

Indicator: Output indicator 5: Number of measures identified disaster on and risk management reduction
Description: Number of prepared plans on disaster management
Baseline (2010): 2 (2013)
Last available (2012): 3 (2014)
Milestone 201710: 4
Target 2020ª: 5
Source of information: AFAD Strategic Plan

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
9.Annexes 
ANNEx I: SwoT Analysis - Turkish Environmental Sector 
Key Area: Legal
Strengths: On-going transposition and compliance with EU Acquis. EU Integrated Environmental Approximation Strategys (2007-2023) (Turkish UçES) has been approved by the High Planning Council and updated for 2016- 2023 period. pedand de d dt rn e se m carr bt tet  a te se dna ae a t    s  a- aer n dn n ra merea d at re dat pd ded ter rdr e ce d  r d  eec c t Mechanism was initiated in 2011 and has continued so far.
Weaknesses: Many laws still to be approximated, however the 'gap' is closing. High cost for approximating EU environmental legislation
15 Update of UÇES was completed in 2016.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
National 


The Environmental Law (No: 5491) lays down the legal basis for:
- the responsibility of the municipalities, settlements and industrial zones for the delivery of environmental services;
-the principles of 'producer liability' and ‘the polluter pays';
- use of environmentai revenues (fees, fines) for environmental protection,prevention of pollution and rehabilitation and closure of old dumpsites;
- Incentive for creation of representative local authority union bodies.
10th NDP for 2014-2018 has been approved.
An UÇES document was prepared in 2006 and updated.
Legislations/By-Laws adopted for harmonisation with the Water Framework Directive (WFD).

Water Management Coordination Board is established and Communique on Establishrnent, Duties and Working Procedures and Principles of Basin Management Committees is adopted in order to implement WFD and RBMPs.
Prepared/published national legislation within the context of EU Acguis snom 

redo der sercro Seer Seet 
Cc t c   a c n t 
Technological Disasters Action Plan is under preparation.
National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan are being used by relevant authorities.

Draft legislations are ready (CAFE, NEC, IPPC, VOC, SEA, INSPIRE, mining wastes).

Cimate Change and Air Management Coordination Board was established.
WATER 
Water Law is being prepared and is aimost complete.
The legislations related with drinking water and bathing water are ready and in force (in Ministry of Health).

Regulation on Water Pollution Control is in force.
Specific pollutants and related EQSs have been determined and they will be integrated into the By-law on Surface Water Quality Management.
Sorne duty and responsibility conflicts remain to be settled between the institutions,
Insufficlent monitoring, inspection and enforcement and lack of reliable data (e.g. for monitoring performance of service providers).

Re-Organisation as a result of Municipality Law 
There are problems in implementation of the legislation.
There is no regulatory impact assessment for some of the legislations.

The regulations being put in force without evaluating the readiness of the sector or without making any infrastructure investments. The applicability in rural areas.is a probiem.
Stakeholder analysis in legislation preparation is insufficient.
Lack of CBRN (Chemical, Biologicai, Radiological and Nuclear) Action Pian (in accordance with the EU).
 p tea tn aee te c er te t an sessed a 

s d cc c a  pe atesr deemenem cenedse den brn hazardous waste is stili not available.

WATER 
Fragmented responsibilities and competencies of different institutions regarding water monitoring.


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: tebe
Sub- areas: WASTE CLIMATE CHANGE Not activity means). Climate change action plan is ready and is being monitored. DISASTER MANAGEMENT established. HORIZONTAL in force for a long time.
Strengths: EU Acquis is 99% adopted (as it is indicated ToC and IQ tables). By-law on Waste Management which will involve key principles of waste management policy in accordance with EU's new Waste Framework Directive, is in preparation. Hazardous Waste Declaration System is in use. ENVIRONMENTAL MANAGEMENT FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT Legally, there is relation between disaster management and climate change (by legal and New institutional legal framework on the disaster and emergency management has been AFAD, is an institution having an extended regulatory and coordination roles and responsibilitles in the area of disaster and emergency management. Shift from crisis management to risk management approach has been issued. By-law on ElA which is fully harmonised with ElA Directive except transboundary issues is
Weaknesses: WASTE There is not enough recycling. ENVIRONMENTAL MANAGEMENT FOR DEVELOPMENT SUSTAINABLE CLIMATE CHANGE Need of increase public awareness to promotion of climate-friendly consumption patterns to combat with climate change. NATURE PROTECTION Insufficient capacity on the implementation of management plans. The regulation for protected areas is not under a single authority's responsibility, thus it causes lack of coordination.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: Institutional
Sub-areas: Human Resources than IPA.
Strengths: Awareness and sensitivity is increasing regarding the environment in all segments of society, especially among the youth. Open policy of MoEU to employ highly-qualified and dynamic personnel. Additional TA already in place for preparation of projects/supervision and conducting capacity building activities. Increased capacity of beneficiaries by using IPA funds. Increasing number of gualified and experienced staff of an ste too u pe star pea do dt ne dan o d brrm drn By means of Law on metropolitan municipality; technical capacity of the municipality increased. General Directorate of GiS was established. General Directorate of Water Management was established. Internal trainings of the institutions. Trainings can be obtained from financing sources other Increasing awareness and sensitivity regarding the importance of disaster and emergency management.
Weaknesses: Certain divisions of the central and local (municipal and regional) administration involved in the process of implementing environmental polices need strengthening in administrative, financial and technical capabilities required for the measurement, monitoring, planning, supervision, inspection, reporting as well as project development and implementation. Apart from metropolitan municipalities, a limited number of municipalities have established (semi) independent bodies for the management of environmental services, staffed with suitably qualified personnel. Administrative capacity needs strengthening. c t da  pe snna pen ta de e carabam dma pe So  ( c t p tatc co s c ee t de information technologies) Not enough contribution from NGOs and the universities. The capacity building activities are not institutionalized. Lack of experts in the rural areas. Lack of personnel job descriptions Staff turnover and loss of accumulated know-how

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ceca 
National funds for co-financing of SOP activities is ensured.

Legal requirements are already set.
Financial resources dedicated to infrastructure investrnents and operations aimed at environmental protections which are heavy-cost investments do not meet the demand.
Municipalities with a GDP below the national average, face difficulties in the sustainability of their investrnent in infrastructure projects.
Relatively weak infrastructure for waste management, waste water management and air quality monitoring,Lack of procedures and guidelines for the donors' contributions in order to maximize the impact and effectiveness of the EU funds (leverage affect).

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: Institutional
Strengths: Water Management Coordination Committee has been established and made functional. Water Management is based on the river basin approach. There is an existing well-developed construction industry capable of undertaking the required capital works. Modern technology and international standards have already been applied in several existing potable water, wastewater treatment and waste disposal facilities. Facilities used for the management of water, wastewater and waste disposal have been substantially completed in the metropolitan municipalities so"lessons learnt" can be applied. Substantial experience from IPA I period implementation. senss copao caneu q cajsop suopqst eo pue jepoes jo oouonsxa ced o b sto  d t se cd tn s ae e dde pe da Establishment of GD of WM to coordinate water management in Turkey based on the river basin approach in an integrated manner. Local Basin Management Committees were established in every river basin. There are many projects to combat with climate change which are conducted by public institutions and private sector.
Weaknesses: Need for improvernent of tools (inventories& databases) for the ease of accession, transparency and monitoring environmental quality. Need for improvement of systems for special type of wastes (eg. WEEE&ELV collection) Long tendering processes. Water Water management is not fully integrated in terms of assessment of impacts of investments on water status, and sequencing and coordination of them at basin level. insufficient and outdated infrastructure for water cycle management, resulting in ineffective potable water supply and ineffective collection and treatment of wastewater. et a pe d de b c se re de soa rtcer cad poo c ro p oto d on ar s o ceot c sm technical capacity in some municipalities Waste Svstems for waste collection including separate waste collection, waste transportation and environmental-friendly waste treatment facilities are still incomplete and need further improvement. Measures for waste minimization, re-use, recycling and recovery are still incomplete and need further improvernent. Secondary markets for re-cycled products, especially from composting, are still incomplete and need further improvement. Studies on waste collection at source are still incomplete and need further improvement. Rehabilitation of dumpsites is still incomplete and need further improvement.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Sub-areas: s Operations
Strengths: obordrr ce t  d a te dm pe de t pe disaster and emergency management Lack of systematic approaches and integrated management process Insufficient capacity in CBRN response expertise Nature Protection
Weaknesses: Climate Change Absence of research, technology and education center. The possibility of duplication of projects since there are many projects related to climate change that are conducted by public institutions, private sector and NGOs and there isn't any coordinator institution or center in Turkey that works to register and make an inventory of projects. Insufficient Infrastructure for research and education. Insufficient financial resources to combat climate change ea  c e  pe  ce a  d a aarcm trt a pe de aa taram grerebrm entnt ce maee pe ae petat r pe a ca tpe sa ee ate te eet Insufficient monitoring and evaluation mechanism for protected areas.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: Lebel
Sub-areas: E
Opportunities: Availability of EU financial and technical support. Ongoing studies to transpose and implement the Acquis, including a number of impact assessment studies. Initiation of setting the standards for spatial data sharing. The presence of environmental information right. The presence of EU encouragements.
Threats: Insufficient implementation of legislation Long adoption period compared to project life cycles High cost of applicability of the directives. The necessity for changing and adoption of strategies due to revised directives and thresholds, Long implementation period of legislations due to large geographical coverage of the country (e.g. There are 25 river basins in Turkey for which River Basin Management Plans will be prepared.)

Key Area: Nant
Sub-areas: More environmental Organisations, Including NGOs, are becoming involved in decision-making and legal enforcement in environmental protection. Incentive to encourage Private Public Partnership (Ppp) or Private Sector Participation (PsP) in environmental investment. as well as in operations according to modern environmental management principles. Financial grants The environmental investments had the chance to initiate in compliance with the EU legislations. Making use of the previous EU experiences. The obligation of legal adaptation. With the establishment of Metropolitan Municipalities, the opportunity of preparation of projects which are suitable for the public, increased. Increased awareness on sustainable development, climnate change and disaster management Recently developed disaster management reference documents and policy papers such as National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan
Opportunities: Comparatively low level of integration of environmental reguirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation Revisions of the EU regulations (require re-adaptation). Turkey's vulnerability to disasters on different types Turkey's vulnerability to climate change Increasing numbers of human-made disasters

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: a
Sub-areas: Seermms disaster management
Opportunities: EU supports for capacity building and Twinning projects. National scientific and research institutes may have the opportunity to develop their expertise in this sector. All line Ministries are open to include environmental issues as a priority within their planning process, as well as being involved with horizontal issues (e.g. participation in EiA evaluation process, planning various environmentally related programmes and providing civil society participation in relation to environment related issues). By improving environmental infrastructure, public health benefit and economic benefit are expected for all segments of society. The increase of awareness in IT related issues. The availability of the personnel in the rural areas to the IT trainings (remote access) During the EU adoption period, the institutional capacity works were accelerated. The internal auditing mechanisms in the institutions are developing. Readiness of the institutions (at the central level) for the transfer of know-how and technical support (EU and other donors) in the area of climate change and
Threats: Employment opportunities in the private sector may attract key staff away from Government services. An increase in the rate of migration from rural areas to the cities may necessitate additional investments in Infrastructure to a greater level than planned. Rapid institutional structure and management changes. As a result of the institutional structuring works, the projects are unattended.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Sub-areas: a
Opportunities: EU solutions. sector. pee through adequate deveiopment of Ppp opportunities.
Threats: support for environmental investments and innovative Opportunity to develop realistic environmental tariffs, taxes and fees enabling long term planning, operations, maintenance, investment in infrastructure, especially DsiPs. Infrastructure investments are attractive to external donors (IFis). Law allows for additional financial resources in the environmental Potential for greater inclusion of the business community in environmental-protection efforts. Increased financial capacity for environmental projects due to altemative financing of environmental protection activities through participation of Turkey in various global funds/projects. e.g. Developing Turkey's National Climate Change Action Plan financed by UK Embassy, Enabling Activities for the Preparation of Turkey's Second National Communication co-financed by GEF, Partnership for Market Readiness Programme financed by the Worid Bank. Realization of accalerated econoric growth and increase of national financial resources for investments in the environmental sector especially in the utilities infrastructure field. Potential for a certain degree of self-financing for utilities projects Projects on nature protection are supported and funded by many donors at national and international platforms.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Opportunities: Well-developed electronic information and satellite systems in the Presence of existing strong communication and publicity and information dissemination channels (newspapers, radio, TV) in Introduction of effective and contemporary techniques applied in other EU countries (e.g. implementation of Best Available Technigues to the industry) in relation to the environment sector. Existence of huge amount of unspoilied natural resources and biodiversity in the country: These areas are generally owned by state and not subject to expropriation. Since there will be no need to persuade land owners and due to fewer human influences, the declaration and operation costs of unspoiled areas are relatively od darn ae tt dede on ter ca da m run rue conro dom t de dan pe nr-dn da paa a pe ta ame de ddata sm crerbr  ce  t t c t c n c e   ca c  mdimmmrtmta municipalities in some cities (with Municipality Law No 6360) may result in capacity building in smaller municipalities and improve operation of WWTPs. Readiness of the institutions (at the central level) for the transfer of know-how and technical support (EU and other donors) in the area of climate change and disaster management. Variety of project ideas and on-going initiatives by public institutions in the area of climate change and disaster management.
Threats: Water and coastal zone pallution from many sources (e.g. the Danube - the Black Sea, Sea of Marmara and Mediterranean) are outside the control of the Turkish authorities. Difficulties regarding operation of infrastructure by metropolitan municipalities. During the operational stage of some projects, the Municipality not having resources to operate the facility and discharging polluters to the environment not efficiently using the facility. A new transition period due to new municipality law in terms of planning, construction and operation of investments. Regarding climate change and disaster management, lessons leamned not heavily understood and integrated into the current policies and practices.

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX II MID-TERM BUDGETARY PERSPECTIVES 
T:Temporary E: Estimation P: Programme 
1999: 291.329
2000: 493.764
2001: 1.255.452
2002: 2.105.618
2003(T): 1.403.073
2004(E): 1.432.560
2005(P): 2.350.378
2006(P): 2.786.555

1999: 136,101
2000: 224.460
2001: 315.519
2002: 405.992
2003(T): [TELEFON](E): [TELEFON](P): 832.531
2006(P): 921.121

1999: 155.228
2000: 269.304
2001: [TELEFON]: 787.125
2003(T): 804.723
2004(E): 880.723
2005(P): 1.[TELEFON](P): 1.865.434

1999: 119.713
2000: 266.324
2001: 350.251
2002: 311.855
2003(T): 422.839
2004(E): 385.751
2005(P): 420.600
2006(P): 546.000

1999: 143.632
2000: 139.429
2001: 218.992
2002: 319.584
2003(T): 486.674
2004(E): 396.113
2005(P): 676.360
2006(P): 529.923

1999: 568
2000: 583
2001: 3.391
2002: 31.224
2003(T): 18.008
2004(E): 23.831
2005(P): 8.250
2006(P): 15.765

1999: [TELEFON]: 900.100
2001: 1.828.086
2002: 2.768.281
2003(T): 2.330.594
2004(E): 2.238.255
2005(P): 3.455.588
2006(P): 3.878.243

1999: 0.007
2000: 0.007
2001: 0,010
2002: 0,010
2003(T): 0,006
2004(E): 0,005
2005(P): 0,007
2006(P): 0,007

1999: 77.415.272
2000: 124.[TELEFON]: 178.412.438
2002: 277.[TELEFON](T): 359.762.926
2004(E): 430.[TELEFON](P): 483.481.386
2006(P): 538.136.629

1999: -4,7
2000: 7,4
2001: -7,5
2002: 7,9
2003(T): 5,8
2004(E): 8,9
2005(P): 5,0
2006(P): 5,0
ACCEPTANCES 
1. The sample corresponding to the functional distribution containing 77% of the total investments for municipalities is developed for 100% of municipality investments.
2. The investments as the 112 coded protection of environment and pureness, the 116 coded agriculture and the 119 coded water-sewer system are considered as 
environmental investments.

3. The duties of The General Directorate of Abolished Rural Affairs are transferred to KöYDES starting from 2005


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 65.2.4 Sectoral Distribution of Financial resources (Million TL)


Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Total: 23.611
2007: 131
2008: 138
2009: 148
2010: 190
2011: 943
2012: 1.037
2013: - 1.140
2014: 1.251
2015: 1.375
2016: 1.512
2017: 1.663
2018: 1.829
2019: 2.011
2020: 2.207
2021: 2.427
2022: 2.671
2023: 2.938

Total: 4.703
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 185
2012: 203
2013: 223
2014: 246
2015: 271
2016: 298
2017: 327
2018: 360
2019: 396
2020: 436
2021: 480
2022: 528
2023: 581

Total: 11.561
2007: 50
2008: 52
2009: 54
2010: 69
2011: 462
2012: 508
2013: 559
2014: 615
2015: 676
2016: 744
2017: 819
2018: 901
2019: 991
2020: 1.091
2021: 1.200
2022: 1.320
2023: 1.452

Total: 6.971
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2016: 446
2017: 491
2018: 540
2019: 594
2020: 655
2021: 720
2022: 792
2023: 871

Total: 19
2007: 3
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2
2013: 2
2014: o
2015: o
2016: O
2017: 0
2018: o
2019: o
2020: o
2021: o
2022: o
2023: 0

Total: 358
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Total: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Total: 26.599
2007: 1.029
2008: 1.132
2009: 1.234
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1.457
2014: 1.496
2015: 1.576
2016: 1.689
2017: 1.786
2018: 1.838
2019: 1.884
2020: 1.936
2021: 1.804
2022: 1.830
2023: 1.826

Total: 33.598
2007: 1.276
2008: 1.332
2009: 1.431
2010: 1.483
2011: 1.548
2012: 1.596
2013: 1.635
2014: 1.778
2015: 2.066
2016: 2.191
2017: 2.280
2018: 2.341
2019: 2.421
2020: 2.475
2021: 2.421
2022: 2.681
2023: 2.644

Total: 17.762
2007: 372
2008: 531
2009: 717
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2016: 1.182
2017: 1.184
2018: 1.184
2019: 1.276
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276
2023: 1.358

Total: 2.274
2007: 65
2008: 69
2009: 76
2010: 91
2011: 111
2012: 119
2013: 126
2014: 132
2015: 137
2016: 141
2017: 149
2018: 156
2019: 164
2020: 173
2021: 180
2022: 188
2023: 197

Total: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32
2017: 33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45

Total: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6,003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7.555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
 Table : 6.2.6 Distribution of Sectoral Investments according to the Financial Resources 
Total: Drinking Water
2007: 26.599
2008: 1.029
2009: 1.132
2010: 1.234
2011: 1.323
2012: 1.364
2013: 1.397
2014: 1.457
2015: 1.496
2016: 1.576
2017: 1.689
2018: 1.786
2019: 1.838
2020: 1.884
2021: 1.936
2022: 1.804
2023: 1.830

Total: Central Administration
2007: 7.908
2008: 306
2009: 321
2010: 337
2011: 354
2012: 372
2013: 391
2014: 410
2015: 431
2016: 452
2017: 475
2018: 498
2019: 523
2020: 550
2021: 577
2022: 606
2023: 636

Total: Municipal Resources
2007: 9.120
2008: 495
2009: 534
2010: 605
2011: 666
2012: 539
2013: 527
2014: 532
2015: 516
2016: 534
2017: 658
2018: 687
2019: 667
2020: 637
2021: 600
2022: 386
2023: 318

Total: libank
2007: 3.165
2008: 165
2009: 174
2010: 174
2011: 180
2012: 192
2013: 195
2014: 204
2015: 210
2016: 220
2017: 154
2018: 161
2019: 168
2020: 176
2021: 185
2022: 193
2023: 202

Total: Exteral credit
2007: 185
2008: 26
2009: 22
2010: 21
2011: 15
2012: 13
2013: 11
2014: 10
2015: 9
2016: 8
2017: 7
2018: 7
2019: 6
2020: 6
2021: 6
2022: 6
2023: 6

Total: KÖI
2007: 1.518
2008: o
2009: 42
2010: 55
2011: 56
2012: 63
2013: 70
2014: 77
2015: 84
2016: 91
2017: 98
2018: 105
2019: 112
2020: 119
2021: 132
2022: 133
2023: 140

Total: Funds (EU + Other grants)
2007: 4.703
2008: 37
2009: 39
2010: 41
2011: 52
2012: 185
2013: 203
2014: 223
2015: 246
2016: 271
2017: 298
2018: 327
2019: 360
2020: 396
2021: 436
2022: 480
2023: 528

Total: Wastewater
2007: 33.598
2008: 1.276
2009: 1.332
2010: 1.431
2011: 1.483
2012: 1.548
2013: 1.596
2014: 1.635
2015: 1.778
2016: 2.066
2017: 2.191
2018: 2.280
2019: 2.341
2020: 2.421
2021: 2.475
2022: 2.421
2023: 2.681

Total: Central Administration
2007: 4.191
2008: 163
2009: 169
2010: 176
2011: 188
2012: 197
2013: 207
2014: 218
2015: 227
2016: 239
2017: 251
2018: 264
2019: 277
2020: 291
2021: 307
2022: 322
2023: 339

Total: Municipal Resources
2007: 9.712
2008: 660
2009: 714
2010: 803
2011: 849
2012: 504
2013: 499
2014: 469
2015: 542
2016: 745
2017: 699
2018: 682
2019: 627
2020: 580
2021: 494
2022: 289
2023: 385

Total: libank
2007: 7.210
2008: 275
2009: 289
2010: 290
2011: 300
2012: 319
2013: 325
2014: 340
2015: 350
2016: 367
2017: 461
2018: 483
2019: 505
2020: 529
2021: 554
2022: 580
2023: 607

Total: Externa credit
2007: 923
2008: 129
2009: 108
2010: 107
2011: 77
2012: 66
2013: 56
2014: 49
2015: 43
2016: 39
2017: 35
2018: 33
2019: 31
2020: 30
2021: 29
2022: 29
2023: 30

Total: Funds (EU + Other grants)
2007: 11.561
2008: 50
2009: 52
2010: 54
2011: 69
2012: 462
2013: 508
2014: 559
2015: 615
2016: 676
2017: 744
2018: 819
2019: 901
2020: 991
2021: 1.091
2022: 1.200
2023: 1.320

Total: Solid waste
2007: 17.762
2008: 372
2009: 531
2010: 717
2011: 888
2012: 890
2013: 992
2014: 1.042
2015: 1.135
2016: 1.182
2017: 1.182
2018: 1.184
2019: 1.184
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276
2023: 1.276

Total: Central Administration
2007: 2.096
2008: 81
2009: 85
2010: 88
2011: 94
2012: 99
2013: 104
2014: 109
2015: 114
2016: 120
2017: 126
2018: 132
2019: 138
2020: 145
2021: 153
2022: 161
2023: 169

Total: Municipal Resources
2007: 5.364
2008: 40
2009: 206
2010: 387
2011: 561
2012: 334
2013: 409
2014: 423
2015: 478
2016: 478
2017: 428
2018: 373
2019: 312
2020: 336
2021: 260
2022: 178
2023: 89

Total: 212
2007: External credit
2008: 739
2009: 103
2010: 86
2011: 86
2012: 61
2013: 52
2014: 45
2015: 39
2016: 35
2017: 31
2018: 28
2019: 26
2020: 25
2021: 24
2022: 24
2023: 24

Total: Funds (IEU + Other grants)
2007: 6.971
2008: 37
2009: 39
2010: 41
2011: 52
2012: 277
2013: 305
2014: 335
2015: 369
2016: 406
2017: 446
2018: 491
2019: 540
2020: 594
2021: 655
2022: 720
2023: 792

Total: Air
2007: 2.274
2008: 65
2009: 69
2010: 76
2011: 91
2012: 111
2013: 119
2014: 126
2015: 132
2016: 137
2017: 141
2018: 149
2019: 156
2020: 164
2021: 173
2022: 180
2023: 188

Total: Central .Administration
2007: 50
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 3
2013: 2
2014: 2
2015: 4
2016: 4
2017: 4
2018: 4
2019: 4
2020: 4
2021: 4
2022: 4
2023: 2

Total: 59
2007: 63
2008: 71
2009: 85
2010: 106
2011: 115
2012: 123
2013: 128
2014: 134
2015: 137
2016: 145
2017: 152
2018: 160
2019: 169
2020: 177
2021: 186
2022: 195

Total: Funds (IU + Other grants)
2007: 19
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 3
2013: 2
2014: 2
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Total: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32
2017: 33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45

Total: 132
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 5
2011: 6
2012: 7
2013: 7
2014: 7
2015: 7
2016: 8
2017: 8
2018: 9
2019: 10
2020: 8
2021: 6
2022: 00
2023: L

Total: 858
2007: A
2008: 2
2009: 6
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Total: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Total: 28.126
2007: 206
2008: 390
2009: 1.079
2010: 1.137
2011: . 1.204
2012: 1.282
2013: 1.343
2014: 1.433
2015: 1.525
2016: 1.418
2017: 2.124
2018: 2.217
2019: 2.326
2020: 2.432
2021: 2.547
2022: 2.668
2023: 2.794

Total: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6.003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7.555 .
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX IlI: Indicative List of Projects - Water 
No: 1
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Çarşamba Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Çarşamba/Samsun Metropolitan Municipality
Investment Value (M Euro): 16,67

No: 2
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Sorgun WWTP Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Sorgun/ Yozgat Municipality
Investment Value (M Euro): 9,44

No: 3
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Yüksekova WWTP Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Yüksekova/Hakkari Municipality
Investment Value (M Euro): 9,95

No: 4
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Bismil Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Bismil/Diyarbakır Metropolitan Municipality
Investment Value (M Euro): 13,44

No: 5
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Şırnak WWTP Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Şırnak Municipality
Investment Value (M Euro): 10,18

No: 6
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Kastamonu WWTP Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Kastamonu Municipality
Investment Value (M Euro): 16,13

No: 7
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Elbistan Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Elbistan/Kahraman maraş Metropolitan Municipality
Investment Value (M Euro): 24,60

No: 8
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Giresun Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Giresun Municipality
Investment Value (M Euro): 26,24

No: 9
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Niksar Integrated Water Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Niksar/Tokat Municipality
Investment Value (M Euro): 28,99

No: 10
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Trabzon Water Supply Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Trabzon Metropolitan Municipality
Investment Value (M Euro): 29,87

No: 11
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Bandırma Water and Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Bandırma/Balikesir Metropolitan Municipality
Investment Value (M Euro): 28,98

No: 12
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Iğdır Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Iğdır Municipality
Investment Value (M Euro): 29,27

No: 13
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Rize Wastewater Project
Province/Municipa lity or End Beneficiary: Rize Municipality
Investment Value (M Euro): 29,00

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
14: 15
1.2: 1.2
Sivas Wastewater Collector Project: Çankırı Integrated Water Project
Sivas Municipality: Çankırı Municipality
20,81: 29,00

14: 16
1.2: 1.2
Sivas Wastewater Collector Project: Doğubayazıt Wastewater Project
Sivas Municipality: Doğubayazıt/Ağrı Municipality
20,81: 21,61

14: 17
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Technical Assistance to Prepare Flood Risk Management Plan in Meriç- Ergene River Basins
Sivas Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management
20,81: 3,50

14: 18
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Protection of Waters Against Agricultural Pollution
Sivas Municipality: MoAF, Department of Agricultural Environment and Conservation of Natural Resources
20,81: 2,22

14: 19
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Preparation of River Basin Management Plans for 6 Basin
Sivas Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management
20,81: 7,00

14: 20
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Establishment of Eco-Regions Based Ecological Assessment System in Turkey
Sivas Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management
20,81: 3.00

14: 21
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Reuse of treated municipal wastewaters for agricultural irrigation
Sivas Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management
20,81: 1,80

14: 22
1.2: 1.1
Sivas Wastewater Collector Project: Capacity Building on Marine Reporting and Data Assessment (MaRDA)
Sivas Municipality: MoEU - General Directorate of Environmental Impact Assessment, Permit and Inspection
20,81: 0,58

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX IV: Indicative List of Projects - Waste 
No: 1
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: Hakkari SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Hakkari Municipalities and Special Provincial Administration Solid Waste Management Union
Investment Value (M Euro): 29,40

No: 2
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: KASMIB SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Union of Kastamonu Local Administrations (KASMiB)
Investment Value (M Euro): 11,60

No: 3
Activity: 2.1
Name of the Investment Activity: An Overall assessment of the potential of Turkey in case of a transition to Circular Economy and The Zero Waste Awareness Project For Schools and Capacity Building for the End-of- Waste Concept and Implementation of End-of-Waste Criteria to National Legislation
Province/Municipality or End Beneficiary: MoEU-General Directorate Of Environmental Management
Investment Value (M Euro): 5,50

No: 4
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: Tunceli SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Tunceli-Pülümür- Nazimiye-Ovacık- Mazgirt Belediyesi Katı Atik Yönetim Birliği (DER-KAB SWM Union)
Investment Value (M Euro): 10,80

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX V: Indicative List of Projects - Environmental Management for Sustainable Development 
No: 1
Activity: 3.1
Name of the Activity: Improving Air Quality and Raising Public Awareness in Cities in Turkey (in line with CAFÈ Directive) CITYÀIR
End-Recipient: MoEU-Department of Air Management
Investment Value (M Euro): 3.50

No: 2
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance for Strengthening the Management Capacity of the DoEUI for the Second Implementation Period and Capacity Building for the End- Recipients
End-Recipient: MoEU - General Directorate of EU and Foreign Relations (GDoEUFR)
Investment Value (M Euro): 21.00

No: 3
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance to Conduct Chemical Safety Assessments Under the Scope of REACH Regulation
End-Recipient: MoEU-Department of Chemicals Management
Investment Value (M Euro): 1.60

No: 4
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance to Enhance the Capacity of AFAD in the Adaptation and Reduction of Disaster Risks resulting from the Climate Change in Turkey (Disaster Adapt)
End-Recipient: Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD)
Investment Value (M Euro): 3.00

No: 5
Activity: 3.1
Name of the Activity: Supporting the Implementation of By-law on Strategic Environmental Assessment (SEA)
End-Recipient: MoEU - General Directorate of Environmental Impact Assessment, Permit and Inspection
Investment Value (M Euro): 0.30

No: 6
Activity: 3.1
Name of the Activity: Addressing of Invasive Alien Species Threats in Terrestrial Areas and Inland Waters in Turkey
End-Recipient: MoAF-General Directorate of Nature Conservation & National Parks
Investment Value (M Euro): 2.50

No: 7
Activity: 3.1
Name of the Activity: Enhancing Adaptation Action in Turkey
End-Recipient: MoEU-Department of Climate Change
Investment Value (M Euro): 11.03

No: 8
Activity: 3.1
Name of the Activity: Identification and Remediation of Contaminated Sites with Persistent Organic Pollutants (POPs)
End-Recipient: MoEU-Department of Chemicals Management
Investment Value (M Euro): 3.03

No: 6
Activity: 3.1
Name of the Activity: Determination of Industrial Emissions Strategy of Turkey in Accordance with p oco po Coo
End-Recipient: MoEU-Department of Air Wmabn
Investment Value (M Euro): 360

No: 00
Activity: 3.1
Name of the Activity: sa ce oooro to oe Action Plans (SAPs) for endangered species in Turkey within the concept of a new methodology.
End-Recipient: Ie e oe of Nature Conservation & National Parks
Investment Value (M Euro): 2.50

No: 11
Activity: 3.1
Name of the Activity: Training for the Institutional Capacity Building on Climate Change Adaptation
End-Recipient: MoEU-Department of Climate Change
Investment Value (M Euro): 0.30

No: 12
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance on Increasing Efforts in the Field of Climate Change
End-Recipient: MoEU-Department of Climate Change
Investment Value (M Euro): 6.00

No: 13
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance for Building Up the National Marine Protected Areas
End-Recipient: DG PNA/MoAF-DG NCNP
Investment Value (M Euro): 6.00

Republic of Turkey 
Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
14: 15
3.1: 3.1
Managing Impact of the Climate Change on Protected Areas through Ecosystem- Based Planning Approach: Technical Assistance for Regulatory Impact Analysis and Implementation of Biocidal Products Regulation
MoEU-DG PNA: Ministry of Health
3,00: 2,80

14: 16
3.1: 3.1
Managing Impact of the Climate Change on Protected Areas through Ecosystem- Based Planning Approach: Development of Institutional Capacity with ČAFE Directive (2008/50/EC) Applications in Turkey
MoEU-DG PNA: MoEU - General Directorate of Environmentai Impact Assessment, Permit and Inspection
3,00: 0,42

14: 17
3.1: 3.1
Managing Impact of the Climate Change on Protected Areas through Ecosystem- Based Planning Approach: Integration of EIA, Permit&Inspection Implementations
MoEU-DG PNA: MoEU - General Directorate of Environmental Impact Assessment, Permit and Inspection
3,00: 2,97

14: 18
3.1: 3.1
Managing Impact of the Climate Change on Protected Areas through Ecosystem- Based Planning Approach: Improving the effectiveness of AFAD and its sectorial stakeholders in the field of Disaster Risk Management & Civil Protection
MoEU-DG PNA: Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD)
3,00: 3,00

2020/77371317-ABGY/31009338 - IVEDI 
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, Avrupa Birliği Delegasyonu'na saygılarını sunar ve imzalanmış olan “Türkiye için Çevre ve İklim Eylemi Çok-yıllı Eylem Programına ait Finansman Anlaşmasına yapılan 3 No'lu Değişikliği” ekte sunmaktan şeref duyar.

Bakanlık, Türkiye'nin 27. Fasıl Müzakere Pozisyonunda belirtildiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti'nin söz konusu Anlaşma'dan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmesinin,taraf olmadığı antlaşmalara ilişkin Türkiye Cumhuriyeti'nin pozisyonunu değiştirdiği şeklinde yorumlanamayacağıni not eder.

Finansman Anlaşmasına Değişikliğin imzacıları yukarıda kayıtlı açıklamanın Finansman Anlaşması yorumlanırken dikkate alınacağı konusunda mutabıktırlar.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, Avrupa Birliği Delegasyonu'na en derin saygılarını bu vesileyle bir kez daha ifade etmekten şeref duyar.
Ankara, 10 Șubat 2020
Ek: belirtildiği gibi.

C 
2020/77371317-ABGY/31009338 - URGENT 
The Ministry of Foreign Affairs Directorate for EU Affairs of the Republic of Turkey presents its compliments to the Delegation of the European Union and has the honour to enclose herewith the signed “Amendment No.3 to the Finaucing Agreement on the Multi-Annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action”.
The Ministry notes that the implementation by the Republic of Turkey of its obligations arising from this Agreement shall not be construed as altering the Republic of Turkey's position vis-à-vis the treaties that it is not a party to, as referred to in Turkey's negotiating position on Chapter 27.

The signatories of the Financing Agreement agree that the above-mentioned statements will be taken into consideration in the interpretation of the Financing Agreement.
The Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Turkey avails itself of this opportunity to renew to the Delegation of the European Union the assurances of its highest consideration.

Encl.: as stated 
Delegation of the European Union to Turkey Ankara 

Ankara, 10 February 2020
* 2 0 2 0 / 3 1 0 0 9 3 3 8

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Delegasyon Başkanı

· Ankara, 13 Şubat 2020Ares (2020) 935537
NOTA 
Avrupa Birliği Delegasyonu Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanliğına saygilarini sunar.
Avrupa Birliği Delegasyonu, “Türkiye için Çevre ve İklim Eylemi Çok-yıllı Eylem Programına ait Finansman Anlaşmasına yapılan 3 No'lu Değişikliği" imzalandığınıbildiren Bakanlıklarının 2020/77371317-ABGY/31009338 sayılı ve 10 Şubat 2020 tarihli Nota'sını aldiğını bildirmekten şeref duyar. Delegasyon Nota'da bulunan ilave ifadeleri kaydeder ve bu bağlamda geçerliliklerini onaylar. Buna ilave olarak, Komisyon, Finansman Anlaşmasına yapılan 3 No'lu Değişikliğin onay sürecinin kendi tarafında tamamlandığını teyit eder.
Avrupa Birliği Delegasyonu Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığına teşekkür eder ve bu vesileyle en derin saygılarını yineler.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri BakanlığıANKARA 


¤**

**

*

**


DELEGATION OF THE EUROPEAN UNION TO TURKEY 
The Head of Delegation 
Ankara,i February 2020Ref: ARES(2020)53)
NOTE VERBALE 
The Delegation of the European Union presents its compliments to the Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Turkey.

The Delegation of the European Union has the honour to acknowledge receipt of the Ministry's Note Verbale N° 2020/77371317-ABGY/31009338 dated 10 February 2020informing about the signature of signed IPA Il "Amendment No.3 to the Financing Agreement on the Multi-Annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action". The Delegation has taken note of the additional statements made in the Note Verbale and confirms their validity in this context. Furthermore, the Commission confirms that the approval process for the Amendment no.3 to the Financing Agreement has been completed on its side.

The Delegation of the European Union thanks the Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Turkey, and avails itself of this opportunity to renew the assurances of its highest consideration.

Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Turkey.ANKARA 

Address: Uğur Mumcu Cad. 88, 4th Floor, Gaziosmanpaşa, 06700 Ankara/Turkey Tel: (+90.312) 459 87 00 Fax : (+90.312) 446 67 37E-mail: [EMAIL] - Website: www.avrupa,info.tr