Anayasa Mahkemesinin 13/12/2023 Tarihli ve 2019/20965 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-03-27

27 Mart 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32502
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR UMUT İLTER BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/20965Karar Tarlhi : 13/12/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK Başvurucu : Umut ILTER Vekli : Av. Mehmet YILDIRIM 
L BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru, bir temizlik firmasında işçi olarak çalışan başvurucunun sosyal medya hesabından yaptığı paylaşümdan dolayı iş akdinin feshedilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünūn ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2.Başvurucu 1990 doğumlu olup iş akdinin feshedildiği 21/7/2016 tarihine kadar Sağlık Bakanlığına bağlı Kanuni Sultan Saleyman Eğitim ve Araştırma Hastanesi bünyesinde taşeron firma olan özel bir temizlik şirketinde temizlik görevlisi olarak belirsiz süreli işsőzleşmesiyle çalışmıştır.

3. Başvurucu 16/7/2016 taribinde sosyal medya hesabından paylaşımda bulunmuştur. Başvurucunun paylaşımı şu şekildedir:
"Millet nerede askeri araç görse saldırıyor ulan kör cahil askeri darbe olsa senin gücün yeter mi o tankları durdurmaya hepsi senaryo. Saldırdığın kaşl senin askerin salak herif. Bu ülkeden nefret geldi ya ağlasam mu gllsem mi şaşırdım. Nasıl bir cahillik bu??"
4. Başvurucunun amılan paylaşımıyla ilgili olarak Bakırköy Cumhuriyet Başsaveılığı, halkın bir kesimini alenen aşağılama suçundan soruşturma işlemlerine başlamışancak suçun unsurları itibarıyla oluşmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.

5. İşveren şirket, bahse konu paylaşımının Cumhurbaşkanı'na hakaret niteliğinde olduğu gerekçesiyle başvurucunun iş akdini haklı nedenle feshetmiştir.
6. Başvurucu, fesih işleminin haksız ve geçersiz olduğunu belirterek işveren aleyhine işe iade talebiyle tespit davası açmıştır.


7. Davann görüldüğa Bakırkőy 25. İş Mahkemesi (Mahkeme) davanın reddine karar vermiştir. Gerekçeli kararında Mahkeme, paylaşımm işverenin güvenini sarstığı ve bu håliyle işverenden iş ilişkisini sürdtrmesinin bekienemeyeceği değerlendirmesinde bulunarak feshin hakhı nedene dayandığı kanaatine varmıştır.

8. Kararn istinaf edibmesi üzerine dosyayı inceleyen Istanbul Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) davacının fesihten Önce savunmasının almmamast nedeniyle istinaf talebinin kabulüne karar vererek Mahkemenin kararıuın kaldırılmasına, davanın kabulüne ve feshin geçersizliği ile başvurucunun işe iadesine karar vermiştir.

9. Kararm temyiz edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Yargıtay 9. Hukuk Dairesi 25/3/2019 tarihinde Bölge Adliye Mahkemesinin kararının bozularak ortadan kaldtrılmasma ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Amlan kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Somut uyuşmazlıkta; davacının iş akdinin dosya kapsamındaki tüm belgelerle birlikae değerlendirildiğinde davacının, sosyal medya gönderisiyle 15 Temmuz darbe girişiminl dolayl olarak destekler ve bu darbe girişimine karşi vatandaşın direnişini küçümser nitelikte paylaşımlarda bulunduğundan davalı işverence haklı nedenle feshedildiği ve her ne kadar fesih yazısında İş Kanunu'nun 19. maddesinde düzenlenen fesih usulüne uyulmamışise de FETÖ-PDY irtibat ve iltisakıyla fesihlerde fesih yasal yetkiye dayandığından 4857saylı Iş Kanumu'mun 18 ve devamı maddeleri uyarınca geçersizlik koşullarıaranmayacağından ve sunulan sosyal medya paylaşumları karşısında akdinin hakı nedenle feshedildigt anlaşıldığından davunın reddi gerekirken yazılı gerekçeyle kabulüne karar verilmesi hatahı olup 4857 sayılı İş Yasast'nın 20/3. maddest uyarınca Dairemizce aşağıdakd şekilde karar verilmiştir.…."
10. Başvurucu, nihai kararı &/5/2019 tarihinde Öğrendikten sonra 7/6/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

II. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölam tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12. Başvurucu, Özel hayatında yapmış olduğu ve herhangi bir hakaret ya da aşağılama içermeyen paylaşımın ne şekilde iş hayatını etkilediği gerekçelendirilmeden is akdinin feshedilmesi nedeniyle ifade Özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihial edildiğini iddia etmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanltk) gōrüştünde; mevcut başvuruda başvurucunun ifade Özgürlüğünün ihlal edilip edilmediği konusunda inceleme yapiltrken Anayasa ve ilgili mevzuat hükümlerinin, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine özgūşartlarının da dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüştüne karşıÖnceki iddialarmı yinelemiştir.

13.Başvuru, ifade özgürlüğu kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nedende bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


15. Somut olayda başvurucunun iş sōzleşmesi, yaptığı paylaşım nedeniyle feshedilristir. Basyürucu, is akdini fesheden temizlik sirketinde özel hukuk hükümlerine tabi bir personeldir. Dolayısiyla somut olayda kamu gücüna kullanan idarenin doğrudan müdahalesinin söz konusu olmadığı dikkate alındığında başvurunun devletin pozitif yükümlülükleri bağlamında incelenmesi gerektiğideğeriendirilmiştir (aynı ölçütle negatif yükümiälāk bağlamında değerlendinmeler için bkz. Ç.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286,2/7/2020, § 104; Ayla Demir 1$ar [GK], B, No: 2018/24245, 8/10/2020, § 113).
16. Pozitif yükümlälokler özel hukuk kişilerinin birbirleri ile olan uyuşmazlıklarının çözümūne ilişkin yasal altyapını oluşturulmasıni, sōz konusu uyuşmazlıkların adil yargılama gereklerine uygun ve usul yönünden gūvenceleri haiz bir yargilama kapsamında incelenmesini ve bu yargilamalarda temel haklara ilişkin anayasal güvencelerin gözetilip gözetilmediğinin denetlenmesini de gerektirir (Ömür Kara ve Onursal Özbek, B. No: 2013/4825, 24/3/2016, §§ 47, 48).

17. Bu doğrultuda özel hukuk iş ilişkisi kapsamında çalışan bireylerin Anayasa ile güvence altma alınan haklarına yönelik mtidahale iddiası içeren uyuşmaziıkların karara bağlandığı davalarda derece mahkemelerince söz konusu gūvenceler gözardı edilmemeli,işveren ve çalışanlar arasındaki çatışan çtkarlar adil biçimde dengelenmeli, müdahalenin işverenin meşru amacıyla ölçtitü olup olmadığı değeriendirilmeli, ulaşılan sonuę hakkında hüküm kurulurken ilgili ve yeterli gerekçeler sumulmalıdır (Ömür Kara ve Onursal Özbek, §50).

18. Derece mahkemeleri tarafların çikarlarinı dengelerken ve müdahalenin ölçülaloğünü irdelerken iş sözleşmelerinde kısıtlayıcı ve zorlaycı düzenlemelerin ne şekilde belirlendiğini, çalışanların temel haklarına yönelik müdahalede bulunulmasına neden olan meşru amacı müdahale ile ölçülü olup olmadığıi, sözleşmenin feshinin çalışanlarm eylem ya da eylemsizlikleri karşısında makul ve orantılı bir işlem olup olmadığıni somut olaym şartiarına göre ele almalıdır. Ayrıca yargılamalar sırasındaki işlemlerin ve neticede verdikleri kararın gerekçesinin bizatihiifade özgürlüğüne ilişkin bir müdahale oluşturmaması için gereken özeni göstermelidir (bazı farkhlıklarla birlikte bkz, Ömür Kara ve Onursal Özbek, §51).

19. Yukarıdaki açıklamalar ışığında somut olayda Anayasa Mahkemesince yapılması gereken, başvurucu ile işveren arasındaki özel bukuk hükümlerine tabi işsözleşmesinin işveren tarafindan feshedilmesi üzerine kamu makamlarınca etkili bir yargısal sistem kurulup işletilerek başvurucunun ifade özgürlüğü ile işverenin menfaatłeri arasında adil bir denge kurmak suretiyle, devletin pozitif yükümlüitiklerini yerine getirmekte başarılıolup olmadığını belirlemektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz, Volkan Çakar, B.No; 2017/35488, 7/4/2021, § 28; Burhan Diktepe, B. No: 2018/10550, 21/12/2022, § 17).
20. Somut olayda işveren, başvurucunun sosyal medya paylaşımının Cumhurbaşkanı'na hakaret içerdiğini belirterek başvurucunun iş akdini feshetmiştir.Mabkeme, isci ile işveren arasmda güven ilişkisi kalmadığı değerlendirmesinde bulunmuştur.Bölge Adliye Mahkemesi ise başvurucunun savunması alınmadan yapılan fesih işleminin geçersiz olduğunu belirterek Mahkemenin kararını kaldırmüştır. Yargitay ise somut olayda başvurucunun Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet Yapılanmasıyla (FETÖ/PDY) ilişkisi olduğu değerlendirmesinde bulunarak Bölge Adliye Mahkemesinin kararını bozmuştur. O hâlde nihai olarak başvurucunun iş sözieşmesi, yaptığı düşünce açıklamasını işveren ile aralarındaki güven ilişkisini bozduğu gerekçesine dayanılarak feshedilmiştir.

21. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İs Kanunu'nun 25. maddesinde süresi belirli olsun ya da olmasın iş sðzleşmelerinin işveren tarafindan hakit nedenle fesih sebepleri madde metninde bentler hâlinde sayılmıştır. İşveren tarafindan is sözleşmesinin sona erdirilebilmesi için somut olayın şartlarmda ilgili maddenin (Il) numaralı bendinde düzenlenen "ahlak ve iyi niyet kurallarma uymayan haller ve benzerlerinin" neler olduğu işveren tarufından gösterilmelidir. Hükme göre anılan bentteki şartlarm oluşabilmesi için işçinin işvereni yaniltmasi, işveren yahut bunların aile üyelerinden birinin şeref ve namusuna dokunacak sözler sarf etmesi veya davranışlarda bulunması yabut işveren hakkında şeref ve haysiyet kıricı asılsız ibbar ve isnatlarda bulunması, işverenin başka bir işçisine cinsel tacizde bulunması, işverene yahut onun aile üyelerinden birine yahut işverenin başka işçisine sataşması, işverenin güvenini kötütye kullanmak, hırşızlık yapmak, işverenin meslek sırlarınıortaya atmak gibi doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlarda bulunması gerekir (Oğuz Kurumlu, B. No: 2019/12167, 11/1/2023, § 21).
22. Somut olayda Yargıtay anılan paylaşımla başvurucunun darbe girişimini dolaylıolarak desteklediğini ve ifadelerin bu darbe girişimine karşı vatandaşın direnişini küçümser nitelikte olduğunu belirterek feshin başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantih olmasına dayandırıidığına dair değerlendirmelerde bulunmuştur. Hiç şüphesiz terör õrgütleri,görüşlerinin toplum içinde yayılmasını ve fikirlerinin kökleşmesini hedefleyerek bu amacın gerçekleşmesine yönelik her türlü vaşitaya başvurabilmektedir. Terörün veya terör ðrgütlerinin propagandasının da söz konusu vasitalardan biri olduğunda kuşku yoktur. Terör,başta ifade özgürlüğü olmak üzere demokratik toplumun tüm değerlerine düşmandır. Bu nedenle terörizmi, terörü ve şiddeti meşrulaştıran, ōven ya da bunlara teşvik eden sõzler ifade ðzgürlüğū kapsamında gõrülemez (Ayşe Çelik, B. No: 2017/36722, 9/5/2019, § 43; Zübeyde Füsun Üstel ve diğerlert [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 79; Surri Sūreyya Önder [GK.], B. No: 2018/38143, 3/10/2019, § 61). Bu bağlamda bir işverenden de darbeyi 8ven ya da buna teşvik eden bir personelle çalışmast beklenemez.
23. Darbeye teşebbüsün yaşandığı ve genel olarak insanların konuya dair yeterli bilgiye sahip olmadıkları saatlerde, kafa karışıklığıyla, yaşananların darbe teşebbtısüolmadığına inandıkları biçimindeki açıklamalarına bir ölçüde tolerans gösterilmesi mümkündür. Bumunla birlikte darbe teşcbbüisünün yaşandığı geceden somraki gün başvurucunun darbeye teşebbüsün gerçek olmadığına, bir mizansen sergilendiğine inandığmın, darbe girişimini dolaylı olarak desteklediğinin ve ifadelerinin darbe girişimine karşı vatandaşın direnişini küçümser nitelikte olduğunun değerlendirilebileceği bir paylaşınıyaptığı görülmüştür. Dolayısıyla sout başvurumun şartlarında işverenin başvurucunun işyerinin itibarıa zarar verdiğini düşüņmesi ve aralarındaki güven ilişkisinin son bulduğuna inanması imkån dâhilindedir. İşverenlerin çaltıştırdıkları işçilerin verimli şekilde iş görmeleri ve önceden saptanmış nesnel kurallara karşı sadakat göstermeleri konusunda beklenti içinde olmalarının haklı bir gerekliliğe dayandığıı söylemek gerekir. Bu bakımdan fesih için gerekli olan sebeplerin açıkça ortaya konularak iş akdinin sona erdirildiği, aynı şekilde derece mahkemesi ve Yargıtayın da taraflarù çıkarlarını adil bir şekilde dengelediği ve müdahalenin ðlçūlü olup olmadığını somut olayın şartlarına göre ele aldığı değerlendirilmiştir 24. Sonuç olarak somut olayda ifade özgürlüğüne getirilen sınıriamanın anılan hakkı anlamsız kılacak nitelikte olmadığı, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı ve orantīlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

25. Açıklanan gerekçelerle başvuru konusu olayda başvurucunun ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe katılmamıştır.
IL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade Özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün İHLAL EDİLMEDİĞİNE Hasan Tahsin GÖKCAN'm karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESfNE 13/12/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2019/20965Karar Tarihi : 13/12/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Devlet hastanesinde taşeron firmaya bağlı işçi olarak çalışan başvuranın sosyal medya paylaşımı nedeniyle iş akdi feshedilmiş, işe iade davası ise ilk derece mahkemesinin davayı reddinden sonra istinaf incelemesi sonunda davacinin fesihten önce savunmasının alımmaması nedeniyle istinaf talebinin kabultne karar verilerek ret karan kaldırıimış, temyiz üzerine Yargitay 9. Hukuk Dairesi tarafindan paylaşımı 15 Temmuz darbe girişimini dolaylıbiçimde desteklediği anlaşıidığından iş akdinin işverence haklı nedente feshedildiği, feshin yasal etkiye dayanması nedeniyle geçersizlik koşulu aranmayacağı için davamın reddi gerektiği yönünde karar verilmiş, ret kararının kesinleşmesinden sonra bireysel başvuru yapılmıştır, Incelenen olayda başvuranın paylaşımının suç oluşturmadığı gerekçesiyle ceza soruşturması kovuşturmaya yer olmadığı kararı ile sonuçlandırıimıştır. Diger yandan başvurucunun herhangi bir terör örgütüyle irtibat veya iltisakı ile ilgili bir emare gösterilmediği gibi böyle bir iddia da bulunmamaktadır.

2. İşverenin is akdini fesih nedeni Cumhurbaşkanıma hakaret iddiasına dayandırlmıştır. Bumunla birlikte Mabkememiz karar metninde belirtildiği üizere başvuranın paylaşımında hakaret olgusu bulunmamaktadır, Buna karşın Yargıtay Dairesi tarafindan Özel hukuk ilişkisine dayalı is akdinin fesbiyle ilgili olarak ancak işveren tarafından açıklanabilecek fesih gerekçesi yerine yersiz biçimde maddi olguyla l/gili sebep ikamesi yapılarak yargılama somuçlandırılmıştır. Hukuki niteleme mahkemenin takdir yetkisi içinde ise de maddi vakanın nitelenmesiyle ilgili olarak işverenin yerine geçerek ikame gerekçe yazılması hukuken savumulabilir değildir. Öte yandan anılan sebep ikamesinde başvuranın paylaşımtndan objektif olarak çıkarılamayacak bir anlam varsayımla ortaya konulup, niyet okunmaya çalışılarak bir işçinin işinden ve isçilik hak ve alacaklarmdan mahrum kalınmasıa neden olunmuştur.

3. Başvuranın õzel yaşamına etkişi tartışmasız olan iş akdinin bir sosyal medya paylaşımı nedeniyle feshiyie ilgili davada mahkemelerin pozitif yükümlülükleri, anayasal hakkın korunması için gereken özen ve derinlikte bir inceleme yapımasıdır.Diğer taraftan başvutucu kamu görevlisi olmayıp özel firma işçisi olduğundan kamu kurumunda beklenen sadakat ve sukınma yüktimlülüğünün iş akdiyle çalışanlar yönfinden beklenemeyeceği Mahkememizin çeşitli kararlarında vurguladığı hususlardandır (ör, bkz. Oğuz Kurumlu, B.No: 2019/12167, par. 20). Yine s8z konusu içeriğin ilgili sosyal medya ortamında geniş bir kitleye ulaştığı ya da işyerindeki çalışanlar üzerinde önemli bir etkiye neden olduğu yönünde hir iddia da bulummamaktadır (bu yönde bkz. AlHM Melike/Türkiye, B. No: 35786/19,15.6.2021, par, 47-48).

4. Mahkememizin benzer başvurular hakkında verdiği ihlal kararları da bu konuya ışık tutmaktadır. Ömeğin kamu görevlisi olan başvurucunun bu sıfatımı kullanmadan yaptığıpaylaşım hakkında; "başvurucunun darbeyi açıkça savunan herhangi bir ifadeye paylaşımiarında yer vermediği görülmcktedir. Bununla birlikte darbe teşebbüsünün bastırildığına inanan başvurucu, darbe gecesinin ertesi günü insanların sokağa çağrilmasıyöntemini kendi bakış açısından doğru bulmadığını anlatmak için söz konusu paylaşımlarıyaptığı" değerlendirmeleriyle, başvuran hakkındaki devlet memurluğundan çıkartima cezasıile ifade özgürlüğüne orantısız bir müdahale yapıldığı belirtilerek ihlal kararı verilmiştir (AYM Evrim Sönmez, B. No: 2019/2241, 12/7/2023, par. 27-29). Benzer değerlendirmeler 

sonunda özel güvenlik görevlisi başvuranın sözleşmesinin feshi hakkında (AYM Ayhan Güler, B. No: 2019/558, 1I/7/2023) ve özel bir sirkette çalişan isçinin sosyal medya paylaşum nedeniyle iş akdinin feshi (AYM Hūlya Inan, B. No: 2019/10642, I1/1/2023)dolayısryla ifade özgürlüğünün ihlal edildiği yönünde kararlar verilmiştir.
5. Yargılama sırasında mahkemelerin adil bir yargılamanın gerektirdiği asgari usul güvencelerini sağlaması pozitif yükümltlākler kapsamındadır ve zorunludur. Menfur 15Temmuz kalkışmasinda gecenin ilerleyen saatlerinde yersiz de olsa askeri araçlara ve askerlere saldını yapıldığı algısı üzerine bir kısım paylaşımlarda farklt değerlendirmelerin olduğu bilinen bir husustur. Bu algının terör örgütü mensuplarmca oluşturulduğu, fakat bazıvatandaşların bu algıdan etkilendikieri de anlaşımaktadır. Kalkışmayı teşvik amaçh paylaştmların suç oluşturacağı ve işverenlerin bu kişilerle çalışmasının beklenemeyeceği açıktır. Buna karşın incelenen dosyada başvuranın paylaşımının askerleri korumaya yönelik bir endişeyi yansıttığı anlaşılmaşta karşın, suç alanına da girmeyen bir ifade açıklamasının işakdinin feshine dayanak yapılması konusunda mahkeme kararlarında ilgili ve yeterli gerekçe yer almamıştır. Aksine anılan gerekçelerde spekülasyon yaptlarak varsayım ve yorumla başvurucunun ifadesinde olmayan anlamlar yüklenmiştir. Böylesi bir yaklaşım Anayasa'nın özel yaşama saygı hakkına, ifade özgürlāğü hakkına, özel yaşam Üzerindeki etkileri bağlamında çalışma hakkına ve gerekse iş hukuku ilkelerine uygun düşmemiştir. Bölge Adliye Mahkemesi Dairesi tarafindan da belirtildiği üzere başvuranın paylaşımı tartışılabilir olsa dahi suç oluşturmayan bir ifade nedeniyle işveren tarafindan savunmasına dahi başvurulmadan, işçilik hak ve alacakları soyut gerekçeyle yok sayılarak işe iade davast reddedilmiştir. Söz konusu yargılamanın belirtilen nedenlerle Anayasal haklarm gerektirdiği özenle yürütülmediği, karartn ilgili ve yeterli gerekçe içcrmediği kamısryla başvuranın ifade özgüriāğüntin ihlal edildiği düşüncesindeyim.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN