Anayasa Mahkemesinin 26/1/2023 Tarihli ve 2021/30753 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-05-03

3 Mayıs 2023 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32179
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL KARAR 
AHMET ÇÖREKÇİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarasi : 2021/30753
Karar Taribi : 26/1/2023

Başkan :Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportör : Hüseyin Ozan ADIYAMAN Başvuruca : Ahmet ÇÖREKÇİVekili : Av. Ümmet Mehmet KAYA 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; yargılamamın Yūce Divanda yapılmaması nedeniyle kanuni hâkim ilkesinin, suç oluşturmadığı ileri strülen bir eylemden dolayı mahkûmiyet karan verilmesi nedeniyle suçta ve cezada kanunilik ilkesinin, kanun yolu aşamasında duruşma yapılmamasınedeniyle aleni yargılanma hakkının, delil toplanması taleplerinin kabul edilmemesi nedeniyle silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ve adil yargılanma hakkının diğer bazı güvencelerinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/7/202ı tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasma katar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşıbeyanda bulunmuştur.


4.Böltüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
III OLAY VE OLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar ōzetle şõyledir:
A Başvuruya Konn Olaylara İlışkin Arka Plan Bilgisi 
6. 24/12/1995 tarihinde yapilan genel seçimlerde Refah Partisi (RP) birinci parti olmuş ve 550 sandalyeli Türkiye Büyük Millet Meclisinde (TBMM/Meclis) 158 milletvekili ile temsile hak kazanmıştır. Mecliste beş farklı parti temsile yetkili olmuş ve sonuçlar bir koalisyon hūkûmetini zorunlu kılmıştır.

7. Cumhurbaşkanı tarafindan verilen hükümeti kurma görevi Mecliste birinci ve ikinci büyük çoğunluğa sahip olan partilerin genel başkanlarınca yerine getirilemeyince üçüncü büyük çoğunluğu sahip olan partinin genel başkam bir koalisyon ile 53. Türkiye Hükūmetini kurmuş ancak Ánayasa Mabkemesi 14/5/1996 tarihli karariyla Bakanlar Kurulunun güvenoyu alması için yeterli sayıya ulaşılamadığı gerekçesiyle güven oylamasının iptaline karar vermiştir (AYM, E.1996/19, K.1996/13, 14/5/1996). Başbakan'ın anılan iptal kararının sonucunu beklemeden istifa etmesi üzerine Cumhurbaşkan, hükümeti kurma görevini bir kez daha RP Genel Başkanı Necmettin Erbakan'a vermiştir. 28/6/1996 tarihinde 54. Türkiye Hükümeti (Refahyol Hükûmeti) kurulmuştur, Hükûmet, TBMM'deki 8/7/1996tarihli güven oylamasında yeterli oyu almış ve Necmettin Erbakan başbakan olmuştur.
8. Başbakan'ın yurt dışı gezileri ile RP'li belediyelerin kimi uygulamalarının muhalif siyasi çevrelerde yoğun bir şekilde tartışıldığı sırada 24/12/i996 tarihinde Genelkurmay Başkam Ismail Hakkı Karadayı "Türkiyeyı Ortaçağ karanlıkdarına sůrüklemek isteyenler var." şeklinde bir açıklama yapmıştır. Başta kendilerini "Aczimendiler" olarak nitelendiren bir grup olmak üzere bazı dinî oluşum ve kişilerin sõz ve davramşlarına, ayrıca toplum ve devlet hayatının hızla dinî bir forma büründüğü şeklindeki yorumłara medyada geniş yer verilmiştir.

9. 9/1/1997 tarihinde, Başbakanlık Kriz Yönetim Merkezi Yönetmeliği (Yönetmelik) Resmi Gazete'de yayumlanmıştir. Söz konusu Yönetmelik'te kriz ibaresi genel ifadeler kullamlarak tanımlanmış ve hangi hareketlerin hangi koşul ve zamanda kriz olarak ele alınacağına ilişkin değerlendirme yetkisi Millı Güvenlik Kurulu (MGK) genel sekreterine bırakılmıştır. Yönetmelik'im 8. maddesinin (a) fikrasının (3) numaralı bendinde "Krize neden olan olayların özelliğine göre Genelkurmay Başkanlığı, llgilı Bakanlık ve gerekli görülen il ve ilçelerde 'Kriz Merkezlerl' kurulmasına ve krizden etkilenen bölgede (muhtemel kriz alanında) merkezden görevlendireceği personel ile 'Bölge Kriz Yönetim Merkezi' teşkiline karar vertr." şeklinde bir düzenlemeye yer verilmiştir. Yönetmelik, genel olarak toplumsal ve siyasal hareketlerin kriz tanımı içine sokulması yoluyla toplumsal hayata ya da siyasal alana mūdahalenin ve dahi darbe girişimlerinin ōnünü açması sebebiyle eleştirilmiştir.
10. 11/1/1997 tarihinde resmi Başbakanlık komutunda bir iftar yemeği tertip edilmiştir. Bu yemeğe Diyanet İşleri Başkanlığı bünyesinde çalışan kişilerin yanı sıra bazıdini grupların liderleri de katılmıştır. Görüntüler basın yayın organlarında "Tarikat şeyhlert başbakanlıkta" gibi başlıklarla haberleştirilmiş; Başbakanlık konutundaki iftar yemeği,davetlileri dikkate altnarak muhalefet partileri ve Türk Silahlı Kuvvetleri tarafindan eleştirilmiştir.


11. Yüiksek rütbeli subaylar 22/1/1997 tarihinde Gölcük'te toplanarak irtica faaliyetlerini tartışmıştır. Medyada yer alan haber ve yazılarda, Gölctüik'te tatbikat nedeniyle bir araya gelen komutanların Başbakanlık konutundaki iftar yemeğini değerlendirdikleri ifade edilmiştir.

12. 31/1/1997 tarihinde Sincan ilçesinin RPli Belediye Başkam tarafindan "Kudüs Gecesi" adlı bir organizasyon düzenlenmiştir. Organizasyonun gerçekleştirildiği Sincan Belediyesine ait salonda sahne arkasına Hamas ve Hizbullahın (Lübnan) liderleri ile önde gelen isimlerinin posterleri asılmıştir. Gecede Filistinliler adma temsilî bir oyun düzenlenip İsrail askerlerine karşı başlatılan intifada (direniş) mūcadelesi canlandırılmıştır. Geceye davetli olarak katılan Sincan Belediye Başkam ve İran Büyükelçisi'nin konuşmaları basın yayın organlarında geniş yer bulmuştur. Ankara Devlet Güvenlik Mahkemesi (DGM)Başsavcılığı ve Ankara Cumhuriyet Başsavcılıği, basında yer alan haberleri ihbar kabul ederek Sincan Belediye Başkamı ve geceyi düzenleyenler hakkında soruşturma başlatmıştır.Sincan Belediye Başkanı başlatılan soruşturma kapsamında tutuklanmış, İran Büyükelçisi ise ülkeden ayrılmıştır.

13. 4/2/1997 tarihinde on beş tank ve yirmi kariyer (asker taşıma aracı), Sincan ilçe merkezinden geçerek Yenikent Akıncı 4. Ana Jet Üssü'nün tatbikat alanına doğru hareket etmiş, iki tank ise arızalandığı gerekçesiyle Sincan meydanında kalmıştır. Tankların geçişi kamuoyunda "Darbe oluyor." söylentilerine neden olmuştur. Genelkurmay Başkanlığıtankların geçişinin icra edilen bir tatbikat sebebiyle olduğumu kamuoyu ile paylaşmıştır.Tankların geçişinden birkaç saat sonra Sincan Belediye Başkanı, İçişleri Bakanı tarafindan görevden uzaklaştırılmıştır.

14. Anılan tarihte Türkiye-Amerika Konseyi Balosu'na katılmak için Washington'da bulunan Genelkurmay İkinci Başkanı Ç.B.nin Sincan'dan geçen tanklarla ilgili yaptığı açıklamada gazetecilere "Demokrastye balans ayarı yaptık" dediğine dair haberler medyada yer almıştır. 23/2/1997 tarihinde açıklamalarda bulunan Deniz Kuvvetleri Komutanı G.E, "İrtica, PKK'dan daha tehlikeli, aşırı dinci akamlar Türkiye'nin birinci sorumu haline geldi." demiştir.

15. 28/2/1997 tarihinde MGK irticayla mácadele gündemiyle toplanmıştir. Saat 15.10'da başlayan toplanti, saat 23.55'te sona ermiştir. 28 Şubat MGK toplantısinda alınan karar, Kurulun Genel Sekreterliği tarafindan yapılan basın bildirisinin ekinde basın yayın organlarıyla paylaşılmıştır. Buna göre MGK'nın on sekiz maddeden oluşan 28 Şubat 1997tarihli ve 406 sayılı kararı şu şekildedir:
"I- Anayasamızda cumhuriyetin temel nttelikderi arasında yer alan ve yine anayasanı4'uncü maddesi ile teminat altına alınan latkitk lkesi büyük bir titizlik ve hassastyetle korunmali, buun korunması için mevcut yasalar hiçbir ayrvm gözetmekstzin uygulanmalı,mevcut yasalar uygulamada yeterstz görültyorsa yeni dīzenlemeler yapılmalıdır.
2- Tarikatlarla bağlantılı özel yurt, vakaf ve okullar, devletin yetkili organlarınca denetim altına alınarak Tevhid-i Tedrisat Kanunu gereği Milli Eğitm Bakaniığına devri sağlanmalrdır.

3- Genç nesillerin körpe dimağlarının öncelikle cumhuriyet, Atatürk, vatan ve millet sevgisi, Tūrk milletini çağdaş uygarlık düzeyine çıkarma ülkü ve amacı doğrultusunda blinçlendirilmesi ve çeşttli mthrakdarın etkisinden korunması bakımından:

a- 8 yıllık kestntistz eğitim, tüm yrortta uygulamaya konulmalı,
b- Temel eğitimi almış çocukların, ailelerinin isteğtne bağlı olarak, devam edebileceği Kuran kurslarının Milli Eğitim Bakanlığı sorumtuluğu ve kontrolünde faaliyet göstermeleri için gerekdi idari ve yasal dizenlemeler yapılmalıdır.

4- Cumhuriyet rejimine ve Atatürk llke ve inkalaplarıa sadik, aydın din adamlarıyetiştirmekle yükümlü, milli eğitim kuruluşlarımız, Tevhid-i Tedrisat Kamunu'mun özine uygun ihtiyaç düzeyinde tutulmalıdır.

5- Yurdun çeşitili yerlerinde yapilan dini tesisler belli çevrelere mesaf vermek amaciyla gündemde tutularak siyasi isttsmar komusu yaprlmamali, bu teslslere thstyaç varsa, bunlar Diyanet İşlert Başkanlığı'nca incelenerek mahalli yönetimler ve ilglli makumlar arasında koordine edilerek gerçekleştirilmelidir.

6 Mevcudiyetleri 677 sayrlı yasa ile men edilmiş tarikatların ve bu kanunda beltrtilen tüm unsurların faaltyetlertne son verilmeli, toplumun demokratik, styast ve sosyal hukuk dizeninin zedelenmesi önlenmelidir.

7- Irticai faaliyetleri nedeniyle Yüksek Askeri Şura kararları ile Türk SilahlıKuvvetlerinden (TSK) ilişkileri kesilen personel konusu istismar edllerek TSKyi dine karstymış glbi göstermeye çalışan bazi medya gruplarının stlahlı kuvvetler ve mensuplarıaleyhindekı yayınları kontrol altına alınmalıdır.

8 Irtcad faaliyetlert, distplinstzlikderi veya yasadışı örgütlerle Irtibatları nedeniyle TSK'dan ilişkdleri kestlen personelin diğer kamu kurum ve kuruluşlarında istthdamı ile teşvik unsuruna imkân verilmemelidir.

9- TSK'ya aşırı dinct kesimden sizmaları önlemek için mevcut mevzuat çerçevesinde alınan tedbirler; diğer kamu kurum ve kuruluşlari, özellikde üniversite ve diğer eğttim kurumları ile bürokrasinin her kademesinde ve yargı kuruluşlarnda da uygulanmalıdır.
**•
11- Aşưı dinci kesimin Türkiye'de mezhep ayrlıklarını körüklemek surettyle toplunda kutuplaşmalara neden olacak ve dolayisıyla millettmizin dúşmanca kamplara ayrilmasına yol açacak çok tehlikell faaliyetler yasal ve idari yollarla mualaka önlennelidir.
12- T.C. Anayasasi, Styasi Partiler Yasasi, Türk Ceza Yasası ve bilhassa Belediyeler Yasası'na aykırı olarak sergilenen olayların sorumluları hakkında gerekdi yasal ve idari işlemler kasa zamanda sonuçlandırımalı ve bu tür olayların tekrarlanmaması içtn her kademede kesin önlemler alınmalıdır.

13- Kryafetle Ulgili kamuna aykarı olarak ortaya çıkan ve Türkiye'yt çağdhşı bir görúnüme yöneltecek uygulamalara mani olunmali, bu konudakd kanun ve Anayasa Mahkemesi kararları toviz verilmeden öncelikde ve özellikde kamu kurum ve kuruluşlarında titzlilkde uygulanmalıdır.

14- Çeşitli nedenlerle verilen, kasa ve uzun namlulu silahlara att ruhsat işlemleri polis ve jandarma bölgelert esas alınarak yeniden düzenlenmeli, bu konuda kasulamalar getirilmeli, özelltkde pompalı tüfeklere olan talep dikkatle değerlendtrilmelldtr.

15- Kurban derilerintn, mali kaynak sağlamayt amaçlayan ve denetimden uzak rejim aleyhtari orgút ve kuruluşlar tarafindan toplanmasına mani olunmali, kanunla verilmişyetkd dışında kurban derisi toplastırılmamalıdır.

16- Onel üniforma giydirilmiş korumalar ve buna neden olan sorumlular hakkanda yasal işlemler ivedilikle sonuçlandırılmalı ve bu tür yasadışı uygulamaların ulaşabileceğt vahim boyutlar dikkate alınarak, yasa ile öngörülmemiş bütün ozel korumalar kaldırilmalıdır.

17- Ülke sorunlarının çözümünü 'Millet kavramı yerine ümmet kavram' bazında ele alarak somuçlandırmayı amaçlayan ve bōlūcü terör örgütüne de aynı bazda yaklaşarak onları cesaretlendtren girişimler yasal ve ldari yollardan önlenmelidtr.
18- Büyük Kurtarıcı Atatürke karşı yaplan saygısızlıdar ve Atatürk aleyhine işlenen suçlar hakkındaki 5816 saylı kamumun tstismar edilmesine firsat verllmemelidir."
16. Ayrıca anılan basın bildirisinde "Açıklanan bu esaslar aksine davranışların,toplumumuzda huzur ve güvend bozarak yeni gerginlikdere ve yaptırımlara neden olacağıdeğerlendirilmiş."şeklinde bir ifadeye yer verilmiştir. Bu ifade, bazı basın yayın organlarında Refahyol Hükümetine yönelik bir tehdit olarak değerlendirilmiş; Cumhuriyet gazetesi MGK toplantısıyla ilgili haberini "Muhtưra Gibt Tavsiye" manşetiyle vermiştir,
17. Başbakan Erbakan, anılan kararı MGK dyesi sıfatıyla imzalamadan toplantıdan ayrılmıştır. Başbakan'ın kararı imzalamadığı bu süreçte MGK Genel Sekreterliği "Kararlar uygulanmazsa yaptırımlar gelir." şeklinde açıklama yapmıştır. Başbakan, MGK kararınıMeclis üyeleri ve diğer siyasi parti temsilcileriyle tartıştiktan sonra S/3/1997 tarihinde imzalamiştır.

18. Bu dönemde Emniyet Istihbarat Dairesinin askerî makamların yazışmalarına dair bazı belgeleri ele geçirdiği iddia edilmiştir. Söz konusu belgelere göre Genelkurmay İkinci Başkanı Orgeneral Ç.B.nin emriyle Batı Çalışma Grubu (BÇG) adında bir birim oluşturulmuştur. 16/4/1997 tarihli olan ve bütün askerî birimlere gönderilen ilk belgede laiklik aleyhtanı faaliyetlerin arttığı vurgulanmış; camilerin gözetim altına alınmasi,camilerdeki laiklik karşıtı eylem ve sōylemlerin ivedilikle garnizon komutanlıklarına bildirilmesi istenmiştir. Ç.B. imzasım taşıyan ve bütün askerî birimlere gönderilen 29/4/1997tarihli ikinci belgede ise her ildeki öğrenci yurtları, özel okullar, dernekler, vakıflar, Kur'an kursları, imam hatip okulları ve bu kurumlara giden gelenlerin sayısının ve kimliklerinin tespit edilmesi istenmiştir.

19. Emniyet İstihbarat Dairesince BÇG belgeleriyle ilgili olarak hazırlanan rapor Hükümet tarafindan Cumhurbaşkan Süleyman Demirel'e iletilmiş, Cumhurbaşkanı ise belgelerin birer nüshasını o dönemde genelkurmay başkanı olarak görev yapan I.H.K.ya göndermiştir. Genelkurmay Başkanlığı, Türk Silahlı Kuvvetlerine ait belgelerin Deniz Kuvveleri Komutanlığıdan ne şekilde ve kimler tarafından çıkarıldığım araştırmak ve tespit etmek için soruşturma başlatmıştır.

20. Bu gelişmeden bir müddet sonra başka bir BÇG belgesi basında yer almıştır.Koramiral A.E. imzalı bu belgede her askeri birimden bölgelerindeki valiler, kaymakamlar,belediye başkanları ve daire başkanlarının siyasi görüşleri, biyografileri ile siyasi partilerin il ve ilçe teşkilatı yönetim kadroları, yerel TV ve gazeteler, meslek kuruluşları, yükseköğretim kurumları, sendikalar ve konfederasyonlar hakkında bilgi istenmiştir. Bu gelişme üzerine 

BÇG belgelerini İçişleri Bakam'na ileten Emniyet İstihbarat Dairesi Başkanı, askerî saveıtarafindan sorgulanmış ve 16/7/1997 tarihinde tutuklanmıştır.

21. 21/5/1997 tarihinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, ūlkeyi iç savaşa stürüklediğini söyleyerek "latkdik ilkesine aykırı eylemlerin odağı háline gelmes?'gerekçesiyle RP'nin kapatılması için dava açmıştür. Aynı dönemde Genelkurmay Başkanlığıirtica brifingleri adı altında toplantılar organize etmeye başlamıştır. Bu toplantilara basın mensupları, hâkim ve Cumhuriyet savcısı gibi toplumun belirli kesimi davet edilmiştir.
22. 11/6/1997 tarihinde Genelkurmay Başkanlığındaki Orbay Salonu'nda, siyasal Islam konusunu ele alan ve radikal şeriatçı gruplarım devlet biçimini değiştirme isteğine dikkat çeken bir brifing düzenlenmiştir. İrtica brifingt adıyla bilinen bu toplantının açışkonuşmasını anılan tarihte genelkurmay istihbarat başkanı olarak görev yapan Korgeneral Ç.S. yapmıştır. Açış konuşmasının ardından sõz alan Genelkurmay İstihbarata Karşı Koyma Dairesi Başkanı Tümgeneral F.T. sunumu tamamlamuştır.

23. Anılan brifing medyada geniş yer bulmuş; Milliyet gazetesinde "Ordudan son uyari", Sabah gazetesinde "Muhtưra gibi brifing", Cumhuriyet gazetesinde "Gerekirse siláhla koruruz", Radikal gazetesinde ise "Gerekirse silähla..." manşetleriyle haberleştirilmiştir 
24. Bu gelişmenin ardından Refahyol Hükûmetinin ortağı Doğru Yol Partisinden (DYP) birçok milletvekili ve iki bakan istifa etmiştir. 18/6/1997 tarihinde Başbakan Necmettin Erbakan DYP Genel Başkamina devretmek saikiyle hareket ettiğini açıklayarak başbakanlıktan istifa etmiştir.

25. 19/6/1997 tarihinde Cumhurbaşkani, hükûmet kurma görevini teamüllere aykın şekilde Meclis çoğunluğu olan DYP Genel Başkanı'na değil Anavatan Partisi (ANAP) Genel Başkan'na vermiştir. ANAP 30/6/1997 taribinde 55. Türkiye Hükürmetini Meclişte bulunan iki parti ile koalisyon yaparak kurmuştur.

26. RP, laik Cumhuriyet ilkesine aykırı eylemlerde bulunduğu gerekçesiyle 16/1/1998 tarihinde Anayasa Mahkemesi tarafından oyçokluğuyla kapatılmıştır [AYM,E.1997/1, (siyasi parti kapatma) K.1998/1, 16/1/1998].

27. 28 Şubat'ta gerçekleştirilen MGK toplantısı Öncesinde başlayan, toplantida alınan kararlar ve sonraki eylem, söylem ve işlemlerle devam eden bu süreç kamuoyuda postmodern darbe kavramı ile anılmıştīr (Mehmet Doğan Uğurlu ve Murat Alan, B. No:2016/14942, 18/7/2019, § 10).

B. Somut Başvuruya İllşki Olaylar 
28. Başvurucu 18/8/1995 tarihinde hava kuvvetleri komutanı olarak atanmış ve 30/8/1997 tarihine kadar bu görevini yerine getirdikten sonra orgeneral rütbesiyle emekli olmuştur.

29. Sivil toplum örgütleri, siyasi partiler ve kamuoyunda 28 Şubat sureci olarak adlandırılan dönemin mağduru olduğunu bildiren şikâyetçilerce verilen dilekçelere dayanılarak aralarında başvurucunun da bulunduğu bazı şüpheliler hakkında 201l yılında Ankara Cumhuriyet Başsaveılığınca (Başsavcılık) soruşturma başlatılmıştır.

30. Başsavcılık 2/5/2013 tarihli iddianame ile başvurucu ve diğer bazı şüphelilerin 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mūlga Turk Ceza Kanunu'nun 147. maddesinde öngörülen Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etmeye ve bunları teşvik etmeye iştirak etme suçundan cezalandırıImasmı talep etmiştir.
31. İddianamede şüphelilerin işledikleri iddia edilen suçların görevleri ile ilgili olmadığı değerlendirilerek yargılamanın Yüce Divan sıfatryla Anayasa Mahkemesinde değil 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun 10. maddesi ile yetkili ağır ceza mahkemelerinde yapılması gerektiği ifade edilmiştir. Iddianamede bu değerlendirmenin ilgili kısmı şu şekildedir:
"1982 Anayasasinın 148. maddesinin 6. fikrasinın: 'Anayasa Mahkemesi Cumhurbaşkanıni, (Ek ibare:07.05.2010 - 5982 S.K./18.mad) Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanıni, Bakanlar Kurulu üyelerini, Anayasa Mahkemesi, Yarguay, Danuştay, Askeri Yarguay, Askert Yüksek Idare Mahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcilarını, Cumhurhyet Başsavcıvekiltnt, Häkımler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini gôrevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sifatıyla yargılar.'
7. fikrasının tse: 'Genelkurmay Başkani, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komuanlart ile Jandarma Genel Komutanı da görevlertyle Ugili suçlardan dolayı Yuce Divanda yargulanırlar.' şekltnde olduğu, buna göre, Anayasa Mahkemesinde yargılanacak kişilerin isledikderi iddia edilen suçların gõrevleri ile ilgili olmasının gerektiği, soruşturma konusu edtlen ve 765 sayilı TCK'nın 147. maddestnde düzenlenen suçun, suç tarlhinde muvazzaf asker olan şahusların görevleri arasında hükumeti cebren iskat ve vaztfe yapamaz hale getirme gibt görevlert bulunmadiğından sanukların Anayasa Mahkemestnde ve Askert Mahkemede yargılanmalarının hukuken mümkin olmadıği, bu bağlamda şüphelilere isnat edilen suç suf askeri suç ve benzeri suç kategorisi içerisinde değerlendtrilmestntn mümkün bulunmadığg, akst yorumun kubulù TMK'nın 10. Maddesinin düzenleniş amacına ters düştüğü gibi tabi hâkim ilkesi ile de bağdaşma[maktadır.]"
32. İddianamenin "Hukukd Nitelendirme" başlıklı bölümtinde, suça konu eylemlerin içeriğinde cebir ve şiddet unsurunun bir arada bulunduğu kabul edilmiştir. Iddianamede bu hususta yapılan açıklamanın ilgili kısmı şöyledir:
"Hükümeti takdp ve devirmek için kurulan Batı Çalışma Grubunu kauran, yöneten ve görev alan şüphelilerin çoğunun Türk Stlahlı Kuvvetlerindeki silahlı kişiler olması, hükümet üyeleri aleyhinde biraz evvel belirtildiğı gibi cebtr, ştdder ve tehdit içerikli beyanlarda bulunmalari, ülkenin başkenti olan Ankara'nın en işlek caddelerinde yurt savurmasında kullanmaları gereken zưrhlı araç ve tankları hükümete karşı yürütmeleri, hükûmet istifa ettikten sonra da süphelllerin vermis olduğu brifinglerde, Bati Calışma Grubunun sivil demokratik güçler, partiler, TBMM ve diğer kuruluşları harekete geçtrdiklerini ve 18Haziran 1997'de Refahyol Hükümetinin Istifa etmek zorunda kaldığıni, bu çalışmanın bir 'operasyon' olarak icra edildiğini ifade etmeleri karştsında 'cebtr ve şidder' unsurumun gerçekleştiğı ve böylece suçun oluştuğu .. [iddia edilmiştir.]"
33. Iddianamenin sonuç kısmında, 28 Şubar sürecinde meşru Hükümete sorulmadan BÇG'nin oluşturulduğu ve Türk Silahlı Kuvvetleri içinde kurulan bu grubun yasal bir dayanağının olmadığı değerlendirilmiştir. Bununla birlikte BÇG üyelerinin iştirak hâlinde hareket ettikleri ve Hükümetin sonlandırılması için cebir, şiddet ve tehdit içeren eylem ve söylemlerde bulundukları tespit edilmiştir. Iddianamede BÇG bünyesinde görev alanların iştirak hâlindeki eylem ve söylemleri sebebiyle Başbakan Necmettin Erbakan'ın istifa etmek zorunda kaldığı ve Refahyol Hükümetinin sona erdiği kabul edilmiştir. Anılan dönemde hava 

kuvvetleri komutam olarak görev yapan başvurucunun BÇG ile ilişkişi ise şu şekilde açıklanmıştır:
"sonuç olarak yapılan soruşturma ve toplanan delillere göre; dōnemin Genelkurmay Başkan, Kuvvet Komutanları ve Jandarma Genel Komutanunın bilgileri dahilinde,Genelkaurmay II. Başkanı [Ç.B.] Ule Genelkurmay karargahı ve bağlı btrlikderinde görevli general ve amtrallerin fikir ve eylem btrligı içtnde Türk Stlahlı Kuvvetleri içinde ancak hiyerarşik yapı dışında oluşturdukları Batiı Çalışma Grubunda görevli bulunan suç tarthtnde muvarzaf askeri personel ile Batı Çalışma Grubu temel belgelerinden yola çıkarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini cebir ve şiddet yoluyla devirme suçuna istirak ettiği belirlenen askeri personel ve YÖK personelinin 765 sayılı kanumun 64'üncü maddesi aracılığryla 147'nci maddestnde dizenlenen suçu lşledikleri kanaatine ulaşımış[tr].…."
34. Başsavcılık tarafindan hazırlanan iddianame ile başvurucunun cezalandırılmasıistemiyle Ankara (TMK 10. madde ile görevli) 13. Ağù Ceza Mahkemesinde kamu davasıaçılmıştır.

35. Ankara 13. Ağır Ceza Mahkemesince 2/9/2013 tarihinde duruşmalara başlanmışve ilk celse yapılmıştır. Bu celsede yargılamanın Yüce Divanın görev alanına girmesi sebebiyle görevsizlik kararı verilmesi gerektiği ileri strülmüştür. 3/9/2013 tarihli ikinci celsede görevsizlik kararı verilmesi yönündeki taleplerin reddine karar verilmiştir. Anılan kararımın ilgili kısmı şu şekildędir:
"TC Anayasasının 145/1 maddesi son cümlesinde devlettn güvenliğine anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçların herhalde adliye mahkemelerinde görüleceğinin hükúm altına alındığı, sanuklara isnat edilen ve 765 sayıliı TCK 147, maddesinde düzenlenen TC. Icra Vekiller heyetini cebren tskat veya vaztfe görmekten cebren men etmek ile 5237Saylı TCKnun 5. Bölüm başlığı altındakl 312. Maddestnde dizenlenen cebtr ve şiddet uygulanarak TC. Hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kismen veya tamamen engellemeye teşebbüs suçumn anayasal dizene ve bu düzenin işleyişine yönelik bir suç olduğu...

Anayasanın 148/7. Maddesi Ise 'Genel Kurmay Başkan, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlert Komutanlar ile Jandarma Genel Komutanı da görevlert ile ilgili suçlardan dolayı Yūce Divanda yargılanır' hükmünü içermektedir.

Sankdarın izerlerine atilı suç ve sevk maddeleri nazara alındığında atılı suçun askeri yargı ya da Anayasanın 148. maddesinde beltrtilen sanikdarın görevleri ile ilgili btr eylemin söz konusu olmadiğz, sanıkdara atilı suçun askerl yargı ya da Yüce Divanın görevine girmediği anlaşıuldığından btr kasım sanıkdar ve müdafilerinin görevstzlik kararı verilmesi yömündeki taleplerinin REDDİNE... [karar verilmiştir.]"
36. Yargılamanın 20/11/2013 tarihli 35. celsesinde başvurucu, müdafiinin de hazır bulunmasryla savunmasımı yapmış ve suçlamayı kabul etmemiştir.

37. Başvurucu mtidafii; ilgili savunmalara ek olarak başvurucunum atilı suçtarihinde hava kuvvetleri komutanı olduğunu, bu görevde bulunması sebebiyle MGK toplantılarına ūye sifatıyla katıldığıí, 28/2/1997 tarihinde gerçekleştirilen MGK toplantısındaki kararların Refahyol Hüikümetini iskat etmek için alındığı iddiasryla yargılandığımı, isnat edilen suçun başvurucunum görevi nedeniyle ve gõrevinin ifası sırasında işlenebilecek bir suç olduğunu, Anayasa'ya göre hava kuvvetleri komutanı olan başvurucunun işlediği iddia olunan suçlarla ilgili delillerin takdirinin Yüce Divan sıfatryla 

Anayasa Mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir. Başvuruçu müdafii ayrıca başvurucunun cezalandırılmasmın talep edildiği 765 sayılı mülga Kamun'un 147. maddesinde öngörülen suçun sonradan yürürlüğe giren 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda yer almadığını iddia etmiştir. Başvurucu müdafi bunlara ek olarak 765 sayılı mülga Kamun'un 147. maddesindeki tanıma göre suçun unsurları itibariyla oluşması için failin filini cebren gerçekleştirmesinin yeterli olduğunu, buna karşılık sonradan yürürlüğe giren 5237 sayılıKamun'un 312. maddesindeki tanımına göre ise suçum cebir ve şiddet unsurlarının ikisini birden içermesi gerektiğini belirtmiştir. Bumdan dolayı 5237 sayılı Kamun'un 312.maddesindeki düzenlemenin lehe olduğunu, başvurucunun üzerine atilı eylemlerden hiçbirinin cebir ve şiddet unsurlarını bir arada bulundurmaması sebebiyle 5237 sayılıKanun'un 316, maddesinde düzenlenen suç işlemek amacryla anlaşma ve 257. maddesinde düzenlenen görevi kötüye kullanma suçlarının uygulanıp uygulanmayacağıın tartışılmasıgerektiğini ileri sürmüştür. Başvurucu müdafii aym savunma kapsamında 5237 sayılıKanun'un 312. maddesinin lehe kanun belirlemesinde dikkate alınmasının suçun teşebbüs aşamasında kaldığının kabulü niteliğinde olduğumu, bu hâlde de 765 sayılı mülga Kanun'un 147. maddesinde tanımlanan suçtan dolayı mahkúmiyet kararı verilmesi, ayrıca teşebbüs hükümlerinin uygularması gerektiğini iddia etmiştir.

38. 21/2/2014 tarihli ve 6526 sayılı Kanum'un I. maddesi gereğince 3713 sayılt Kanun'un 10. maddesi ile görevli mahkemelerin kapatılması ūzerine 10/3/2014 tarihinde dava dosyasmm Ankara 5. Ağır Ceza Mahkemesine (derece mahkemesi) devrine karar verilmiştir.
39. Derece mahkemesi 13/4/2018 tarihli kararı ile başvurucunun Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etme suçundan müebbet hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.
40. Gerekçeli kararım "Görev ve Yetk" başlıklı bölümünde görevli mahkemenin belirlenmesine dair değerlendirmelerde bulumulmuştur. Derece mahkemesi öncelikle Anayasa'nın 148. maddesinin (7) numaralı fikrasına göre genelkurmay başkanı, kara, deniz ve hava kuvvetleri komutanlarının görevleri ile ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacaklarım ifade etmiştir. Bu kapsamda başvurucu ve diğer sanıkların iddianameye komu eylemlerinin görevleriyle ilgili olmadığı sonucuna ulaşarak kendisinin görevli ve yetkili mahkeme olduğunu kabul etmiştir. Bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
".. görev suçu ile sumrlı olmak üzere yargilama merciintn Yüce Divan olarak değişttrilmiş olduğu açıktı. Tartışılacak komu tşlenen suçun gōrevle ilgili olup olmadığına ilişkindtr.

Bu hususları açıklayan benzer bir hükmün 3628 sayılı Mal Bildiriminde Bulunulmasw,Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kamununun 17. maddesinde dizenlendiği, bu hükme göre irtikap, rüşvet, bast ve nitelikli zimmet, görev strasında veya görevinden dolayıkaçakçılık, resmi ihale alım ve satımlarına fesat kariştırma, devlet sırlarının açıdanması ve açiklanmasına sebebiyet verme suçlarından 4483 saylı memurlar ve diğer kamu gōrevlilerinin yargılanması hakkanda kamun hükümlerintn uygulanmayacağı belirtilmiştir.
4483 saylı kamumun 1. maddesinde ise kanumun amaconu memurlar ve diğer kamu görevlilerini görevleri sebebtyle işledikderi suçlardan dolayı yargılanabiimeleri tçtn izin vermeye yetkili mercileri beltrlemek ve tzlenecek usulün düzenlemek olarak belirtildiğl görübmekedİr. KANUN MADDESINDE YER ALAN GÖREVLERI SEBEBİYLE İFADESI BAZI SUÇLARIN KAMU GÖREVLİSİNİN GÖREVİNİN KONUSU OLAMAYACAĞI VE 

GÖREVLERI NEDENİYLE İŞLENMİS KABUL EDİLEMEYECEĞI, kullanlan teknik tabirle ortaya konulmaktadır. Yargılama konusu suçun da teknik anlamda sanukdarın görevlert ile bağdaşmayacağ, görevleri ile tlgili ve görevleri sebeblyle lşlemiş oldukdarı kabul edilemeyecektir.

Suçun görev sebeblyle tşlendiğinin kabulü için, eylemin memuriyet işleriyle ilgili olması, diğer bir anlatımla suçu doğuran fiul ile görev arasında illiyer bağı bulunması.görevle bağlantılı olması ve görevin sağladığı tmkanlardan faydalanarak tşlenmesi gerekir.Bu husus Yarguay Ceza Genel Kurulunun 17.02.2004 tarih ve 2004/2-10 Esas, 2004/40saylı kararında 'Görev sebebiyle işlenen suç kavramının, memuriyet görevinden doğan görev ile bağlanulı ve görevden yararlanlarak işlenebilen suçlan ifade eder' şeklinde ifade edilmişttr.

04.01.1961 tarih ve 211 sayil Türk Silahlı Kuvvetleri 1ç Hizmet Kanunu'nun 35.maddesi 'Stlahlı Kuvvetlerin vaztfest; Türk yurdunu ve Anayasa ile tayin edllmiş olan Türkiye Cumhuriyetini kollamak ve korumaktır.' sekdtnde tken 31.07.2013 tarih ve 28724Saynlı Resmi Gazetede yayumlanan 13.07.2013 tarih ve 6496 sayrlı kamumun 18. maddesi ile 'Silahlı Kuvvetlerin vazifesi; yurt dışından gelecek tehdit ve tehllkelere karşı Türk vatanım savuonmak, caydırıeılık sağlayacak şekilde askeri gücün muhafazasını ve güçlendirilmesini sağlamak, Türkiye Büyük Millet Mecltsi kararıyla yurt dışında verilen görevleri yapmak ve uluslararası barışın sağlanmasına yardımcı olmaktır.' şeklinde değiştirilmiştir 
Yarguay 16. Ceza Datrestntn 21.06.2016 tarih 2015/5829 esas ve 2016/4175 sayli kararı içtihadında (12 Eylül Davası) belirlendiğı üzere,
Değişikdikten önceki İç Hizmet Kanumunun 35. maddesinde Türk Silahlı Kuvvetlerinin vazifesi, Tūrk yurdunu Anayasa tle tayin edllmiş olan Türkiye Cumhuriyetini korumak ve kollamak' olarak tanımlandığına göre, yasa tle verilen görevtn, mer'i anayasal dūzeni, bu sistemin öngördüğü kurallar doğrultusunda tktidar olan hükümeti korumak yükümlūlüğünüde içerdiğinin kabulü gerekir. Bu itibarla, Türkiye Cumhurtyett Hükümetini Cehren Düşürmeye, Devirmeye İştirak Etmek şeklindeki iddia ve eylemin amlan kanun maddesinden kaynaklanan görev kapsamında kaldığının savunulması hukukd dayanaktan yoksundur Mülga 3S, madde böyle bir yetki vermemektedir.

765 sayılı TCK'nưn 147, maddesi ve S237 saylı TCKnun 312/1. maddesinde tanımlanan suçu, sanıkların yürütmekte olduğu Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıklarıgörevlerinin kendilertne sağladığı kolaylık ve avantajla gerçekdeştirilmesi eyleminin,samkların doğrudan göreviyle ilglli olduğu anlamı çıkarılamaz.

Bu itibarla, meşru hükümetin cebir ve tehdit ile devrimesi şekdinde iddianamenin 1308.sahifesindekd kabul ve gerçekleşen eylemin 04.01.1961 tarihli 211 sayrlı yasanın 35.maddestnden kaynaklanan görev kapsamında kaldığının savunulması hukuki dayanaktan yoksundur. Eylem öncesi, sırası ve sonrasında mer'i bulunan mevzuata gōre ağırlaştırılmışmüebbet hapts cezası gerektiren suçun görevin sağladığı kolaylık, avantafla ve tmkan kullanıiarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında tşlendığinin kabulü olanakı değildir Hiç bir görev hiç kimseye suç işleme hak ve ayrıcalığı vermez."
41. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "04 Şubat 1997 Tarihinde Sincan'da Tankdarın Yürütülmest" ve "04 Şubat 1997 Tankların Sincan'da Yürütülmesi ile Ilgili Basın Yayın Organlarında Çıkan Haberler ve Manşetler" başlıkh bölümlerinde, Sincan'dan geçen Zırhlı Birlikler Okul ve Eğitim Tümen Komutanlığına ait tankların planlı bir tatbikat ve eğitim için hareket etmediğini kabul etmiştir, Bu husustaki değerlendirmesinin ilgili kışmı şu şekildedir;

"Genelkurmay Başkanlığı ADMÜŞ: 9160-1085-12 H.E Ankara gizli anaetli 08 Kasım 012 tarihli Zirhli Btrlikder Okul ve Eğitim Tümen Komutanlığına att üç sayfadan oluşan günlük faaltyetlerin kaydedildiği Barış Ceridesinin gönderildiği ve belge içeriğinde;
03 Şubat 1997 tarthtnde 1 mumaralı olarak 00.1 de ceridenin açidıği, 2 mumaralıolarak 09.00 da kayda değer btr olay olmadığı', 2400'da 'ceride kapandı' notumun azıldığ.kapamanın hizası ilglli tarafindan imzalanarak günlük faaltyetlerin bittiği bildirilmiş ve daha sonra 09.00 ve 24.00 saatlerindekd yaziların üzeri çizilerek yeniden 2 umara verilip saat 19:45'te Kara Kuvvetleri Komutanlığı Kurmay Başkanı ([D.A.]-Ölü) 20:00'de EDO)K.K.lığının stfahi emtrleri lle Kırmızı Tb. Akıncilar GSP bölgestne 04 Şubat 1997 de saat 07:30'da tatbikat için hareket etmesi emri verildiği ve ceridenin kapatıldığı
04 Şubat 1997'de saat 07:30'da Gösteri Tatbikat Taburu Ettmesgu - Stncan - Yenikent - Akancılar istikametinde I8 tank, 4 ZMA (Zyrhlı Muhabere Aracı), 10 ZPT (Zırhlı Personel Taştyici), 5 tekerlekdi araç, 8 Sb. 11 Astsb. 92 erba$ ve er (toplam 111) lle GSP uygulamast tathlkatina cikildığı, ayrıca Merkez Komutanlığından I subay, 4 astsubay, 22 erbaş ve er (toplam 27) - J btrlikleri 3. Komando timinden 5 subay, 6 astsubay, 60 erbaş ve er (toplam 71) toplam 209 personeltn katildığı ayrica bu personeli taşıyan ve eskortluk eden araçların bulunduğu beltrtildiği, saat 13.30 da Tümen komutanı ([E.C.) tzindeyken dönerek göreve başladıği, saat 14.00 te tümen komutanının Kưrmızı Tb. Akıncılar GSP bölgesinde denetleme yaptığı, saat 15.30 da Kırmızı Tb. Akancılardan kaşlaya dönüşe başladığı ve 04 Şubat 1997tarihtnde saat 17:00'de kaşlaya dōnülduğü beltrtilmiştir.

Sank [1.1.] 06.03.2013 tarthtnde C.Savcılığında müdafii eşliğinde vermiş olduğu fadesinde özetle;
1994 yilı Ağustoş-2007 ylı Ağustos tarthleri arasında Kara Kuvvetleri Komutanlığıbağhı EDOK'ta görev yaptığım, Ankara Zrhlı Birlikler Okul ve Eğitim Tümen Komutanlığının da EDOK Komutanı olarak kendlsine bağlı olduğumu,
3 Şubat 1997 günü Kara Kuvvetleri Kurmay Başkanı [D.A.nın] kendisini telefonla arayarak 'K.K.Komutam [H.K.nin] katarakt ameliyatı olduğunu, evinde yattığıni, ZirhlıBtrliklerden 80 tank ve 80 zırhlı personel tasivıcı aracla Sincan'dan Akaneilara doğru bir yürüyüş yapmasını ve aynı gün geri dönmestnl' emretmesi izerine bu emrı Zırhlı Btrllkder Eğitim ve Tümen Komutanlığına ilettiğini, Zirhlı Btrllkler Komutanının tatilde olduğunu.kendisini de (EDOK Komuanı) bir üst birlik komutan olarak haberdar ettiğini belirttiğini,kendisinin de telefonda Zưrhlı Birliklere gece vakti emtr verip sabah yürüyüş yaptırmak felaket olur, tankiarın dışarı çıkması zor olur, kazalar olabiltr, önümüzdekd Perşembe günüzirhlı btrliklerin muhabere tatbikanı var, o tatbikat esnasında biz bu tankdarıK.K.Komuanının dediği yerde yürütelbm' dediğini, [D.A.nn] 'Kara Kuvvetleri Komutanına illeteyim' diyerek telefonu kapattığın, [D Anm] sonra tekrar kendisini arayarak telefonda 'K.K.Komutanı tankların yürüyüş yapması ve aynı gün geri dönüş yapması komusunda israrcı' demesi izerine kendistntn de '80 tank 80 zirhlı personel taşrycının çok olduğumu,bunun 40 civarma indirelim' dediğini, daha sonra [D.A.nın] telefonla kendisine 'Komutanla görüştüğüni, emrin kesin olduğunu' söyleyerek 'ben de gereği için sona emrediyorum'dediğint..

(..)
Ankara'[n]ın tlçesi Stncan'ın işlek caddelerinde tankların ve zırhlı araçların 4 Şubar 1997 tarthtnde yürütülmesinin Genel Kurmay tkinci başkanı [Ç.B.nin] bilgisi dahilinde Kara Kuvvetleri komutanı [H.K.nin] emrt ile ani bir karor ile yaptırıldıği, tankarın ve zırhlıaraçların yürütülmesinin önceden planlanan bir tatblkat ve eğttm yūrüyüşü olmadığı ve buna ilişkin delil belge bulunmadiği, planlı olması haltnde bumun belgelerinin bulunmasıgerektiği, 7 Şubatta yapılacak planlı yürüyūşün öne alınması da olmadığı, 3 Şubar 1997

gecesi acilen sanuk [HK.] tarafindan vertlen bir emir üzertne tankdar Sincan'ın en işlek caddesinde yürütülmüş basın yayın organlarına da haber verilerek manşetten vertlen haberlerde tankdarın ve zuhlı araçların yürütülmestnin hükümete karşı cebir ve şiddet içeren btr fil olarak askeri müdahale hazvrlığı olarak değerlendirilmesinde toplum tarafindan hükümete karşı btr eylem olarak algılandığı başbakan, başbakan yardımcısi,bakanlar ve btrçok milletvekilinin tankdarın ve zurhı araçların yürütülmesi olayını askert müdahalenin habereisi olarak nitelendirdiği ve yorumlandiğı anlaşumıştır.
Ankara İn]ın içesi Sincan'ın işlek caddelertnde unkların ve zurhlı araçların 4 Şubat 1997 tarihinde yürütülmesi fill meşru 54. Cumhuriyet hükümetine karşı cehtr ve şiddet kullanma tradestni içeren ve hireylerin iradeleri zorlanmak surettyle fsat eden bir hareket olarak amaç suç olan Türkiye Cumhuriyeti lcra Vekdllert Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etmek zararlı neticeyt gerçekleştirmeye elverişli btr eylem olarak kabul edilmışttr."
42. Derece mahkemesi, gerekçeli kararın "İera Hareketlerinin Başlangıcı" başlığıaltında ise 4 Şubat 1997 tarihinde Ankara'nm Sincan ilçesinde Zırhh Birlikler Okul ve Eğitim Tümen Komutanlığma ait tankların ilçe merkezinde yürütülmesi ile icra hareketlerinin başladığını kabul etmiştir. Bu husustaki değerlendirmelerinin ilgili kısmı şu şekildedir:
"Kara Kuvvetleri Komutanı sanık [HK_nin] emri ile 4 Şubat 1997 tarlhinde Ánkara Ili Sincan ilçesinde Zørhlı Birlikler Okul ve Eğttim Tümen Komuanlığına ait tankların ani kararla önceden planlanan uygulamalı eğttimtn öne alıması ntteliğinde olmayan ve bir eğtim tatbtkatı ntieliğinde bulurmayan planlı olarak yürütülmemesinde ve burun;
5 Şubat I997 tarthli Sabah Gazetesinde TANKLAR StNCAN'DA' TANKLAR SINCAN'DAN GEÇTI' TANK SESI ILE UYANDIK' manşeti,
5 Şubat 1997 tarihli Hürriyet Gazetestnde TANK SESLERI' 'OLAY ILÇE SINCAN'DA SN  IR RAN R  SN S SS S S NS “pasuow 

 T  C  C C S C J  S  D C RN St SC 

S  T T S C  S T  N R R  N N   R     N R  N SN 
S   S    C S NR R  N RNR  I D  I   I atu 

 C   C  C CC   I   S 
5 Şubat 1997 tarihli Milliyet Gazetesinde, 'SINCAN MANEVRASI IKTIDARI SARSTT 'REFAHYOL DAĞILIYORMU TARTIŞMASI BAŞLADP SİLAHLI KUVVETLER SINCAN'DA''SINCAN'DAN ORDU GEÇTI' manşetl,

5 Şubat 1997 tarihli Akşam Gazetesinde, TANKLAR RESMI GEÇIT YAPTT,TANKLAR CADDEDE', SINCAN'DA TATBİKAT" 'SINCAN'DA TANK SESLERI baŞlIğı ile vertldiğı askeri müdahale hazırlığı olarak değerlendtrildiği, toplum tarafindan hükümete karşı bir eylem olarak algılandığı başbakan, başbakan yardımcısi, bakanlar ve btrçok milletvekilinin tankların ve zırh araçların yürütülmesi olayını askeri müdahalenin habercisi olarak nitelendtrdiğı ve 54. Cumhuriyet Hukümetinin ortadan kaldırımasına yönelik tehlike doğurmaya elverişli cebtr ve şiddet içeren bir fil olarak cebre yönelik tradenin varlığının ortaya komulduğu, bumun bir icra hareketi olduğuve icra hareketinın 4 Şubas 1997 tarihinde başladığı mahkememizce kabul edilmiştir.

Bu tarthten önce 23-24 Ocak 1997 tarihinde Gölcük'te yapılan 1997 tarthli Genel Kurmay Genel Sekreterliği tarihçesinde belirtilen Gölcük Donanma Komutanlığında resmi olarak yapuan Harp Oyunu seminerinin arasmdakd pertyotta herkesin hem fikir olduğu,ülkedeki latkdik lhlali konusunda herkesin kendi müşahadelerini söylediği, katilanların fikir ve görüşlerinin alındığı, katılanların hepsinin aynu teşhis üzerinde btrleştikleri, 28 Şubat kararlarının merkezinin Gölcük'te yapılan seminer ve toplantı olduğu, 28 Şubat'ın bir reaksiyon olduğu, bu reakstyomun da muhatabmın hükümet olduğu yönündekd sanık [E.Ö.]ve Gölcük Donanma komutanı tanik [S.D.nin] beyanları ile bu toplantının hazırlik hareketi olup mülga 765 saylıt TCK.nın 171/2. maddesi ve 5237 saylı TCK.nın 316. maddesinde tanımlanan gtzli tutfak /suç için anlaşma suçuru oluşturduğu kabul edilmışttr."
43. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "Teşebbüs" ve "Suçun Tamamlanması"başliıklı bölümlerinde yaptığı değerlendirmelerde, 765 sayılı mülga Kanun'un 147.maddesinde işlenen suçun tamamlanabilmesi için gerekli olan zararlı neticenin Hükümetin istifası ile ortaya çıktiğını ifade etmiştir. Ayrıca sanıklar ve müdafilerinin 5237 sayılıKanun'un 312. maddesinin (1) numaralı fikrasında eylemin tamamlanmış hâlinin suç olarak düzenlenmediğine, kanunilik ve tipiklik ilkesi gereği yargılamaya konu eylemin cezalandırılamayacağına ilişkin savunmalarına da itibar etmemiştir. Bu husuştaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
"Eylemin tamamlanması ve maddł neticenin meydana gelmesi de olanaklidir. Kanun koyucu 5237 sayılı TCKnın 312/1. maddesinde cezalandırma bakamından teşebbus hallni tamamlanmış olarak kabul etmts ise de, fiiltn tamamlanması durumunda zarar suçu söz konusu olmaktadrr. Ancak suçun tamamlanması durumunda cezalandirma olanağının kalmayacağı düşüncestyle suçun bu yönü izerinde durulmamaktadır. [(.…)]
Azı suç olanın çoğunun suç olmayacağını ilert sürmek eşyanın tabiatına aykırıdır. Bu nedenle 765 saylı TCK.nımn 147, maddeye göre 'maddi veya manevi cebir' kaullanarak, 5237saylı TCK 312/1. madde hükmüne gøre ise 'cebtr ve şidder' kullanarak demokratik olmayan yöntemlerle Türkiye Cumhuriyeti Hükumetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasınu kasmen veya tamamen engellemeye teşebbüs/Türkiye Cumhureyett lcra Vekillert Heyetini cebren iskat veya vaztfe görmekten cebren men etmek suçu tamamlanmış olacaktır.Askeri darbenin maddi cebir içerdiği tartişmasız bir gerçektir. Bu itibarla darbe sonrasısuçun tamamlanması yani zarar suçuna dönüşmesinde de eylem suç olma vasfinı korur.Anayasal düzenin öngördüğü demokratik teamüller dişında ststemtn değişttrilip yeni btr düzen kurulması halinde, darbe yapanların, kendilerini hukuki yönden de takip edilmez kalmaya çalıştıkdan btr vaka olduğu gibi devlet kudrettni kullanarak iktidarı ele geçirenleri yargilayamamak fili btr durum oluştursa da eylemi suç olmaktan çrkarmayacaktvr.Yargılama önündeki hukuki ve fili engellerin kalkoması halinde pekala yargılanmalarımümkündir. (Yargitay 16. Ceza Datresi'nin 21.06.2016 tarth 2015/5829 esas ve 2016/4175karar)

Bir kasım sanıkdar müdafitntn 5237 saylı TCK.nın 312/1. maddesinde tamamlanmıişsuçun, suç olarak düzenlenmediğini ve kanunilik ve tiptklik ilkesi gereği ceza 

vertlemeyeceğint savunmuş iseler de 54. Cumhuriyet hükümetinin 18 Haziran 1997tarthbnde istifa ettirilmesi ile suçun tamamlandiği, soyut tehlike suçunun zarar suçuna dönüştüğü ve zararlı neticenin meydana geldığı ve sanıkdar hakkında da kamu davasıaçumış olması nedenhyle cezalandırma olanağı bulunduğu anlaşımakla 312/1. maddestnin tamamlanmış suçun cezalandırmadığı savunmasına itibar edilmemiştir.
(..)
Somut olayda 54. Cumhuriyet hükümetinin normal demokratik usuller dişında sankların cebir ve siddes içeren eylemleri ile hülimeti irtica, irticai eylemler yapan ve siyasal islam olarak kabul edip tehdtt olarak değerlendtrerek icra ettikleri hareketler tle zararli netice olan hükümetin ortadan kaldirilmast, iskat ve menetme sonucunu doğuran başbakanın istifa ettirildiği, matematiksel olarak o tarthte mecllste bulunan diğer partilerin milletvekili sayrsı ttibartyle hükümet kurma ihtimallerinin olmadıği, mecliste çoğunluğu sağlayan ve daha önce güvenoyu almış DYP ve RP'nin hükümette yer almaksızın ve sadece yasama organında yer almalarinan partilerin varoluş amaçlarına aykarı olduğu, bu nedenle istifa dilekçesinde kullanulan istifa kelimesi anlamının normal anlamının dişında değerlendirilmesi gerektiği, tstfanın tehdit, maddi ve manevi zorlama cehtr ve şiddet içeren ve bumun kullanıldığının ve kullanılacağının açıkça ifade eden hareketler ve eylem somucu meydana geldiği anlaşımış, suçun eksik veya tam teşebbus aşamasında kalmayıp, illtyet bağı bulunup ve zararlı neticenin meydana gelmesi nedentyle tamamlandıği mahkememizce kabul edilmişttr.

54. Hükümetin başbakanın istifa dilekçesi ile btrlikte Tansu ÇłLLER başkanlığında kurulacak hükümete güvenoyu verecek milletvekillerinin imzalarını taştyan belgeyi eklemestnin yeni durum karşısında milletin ayların alip yönetime talip olan partilerin siyasi tutumları ntteliğinde olup suçun tamamlanmasına etkdsinin bulunmadığı kabul edilmtşttr."
44. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "21 Haziran 1997 Tarihinde TBMM Basın Bürosu'da 54. Hükümetin Istifasindan Sonra Necmettin Erbakan'ın Tansu Ciller ve Muhsin Yazıcioğlu ile Btrlikte Yaptıkları Ortak Basın Toplantısı" başlığı altında, Başbakan Erbakanın DYP Genel Başkanı Tansu Çiller'e devretmek saikiyle hareket ettiğini açıklayarak başbakanlıktan istifa etmesinin suçun tamamlanmasına etkisinin bulunmadığını kabul etmiştir, Bu husustaki değerlendirmelerinin ilgili kısmı şu şekildedir:
"Sayın basın mensupları, hepinizi sevgiyle, saygıyla selamlıyorum. Gōsterdiğiniz ilgtye teşekkürlertmi arzedtyorum.

Huzurlarınuza DYP Gn.Bşk. Dışişleri Bakanımız Sayın Tansu ÇILLER Hanvmefendi BBP Gn.Bşk Sayın Muhsin YAZICIOĞLU lle beraber geldik, kendileri adına da sizlere saygilarvmizi sunarak sözlerime başlıyorum 

(..)
Bir kasım sanıklar ve müdafillert tarafindan 21 haziran 1997 tarihli basın toplantismın yeni delil olduğu ve 54. Hükümetin istifa etmesinin protokol gereğt yapuldığı yömündeki savunmalari;
Somut olayda 54. Cumhuriyet hükümetinin normal demokratik usuller dişında sanukların cebtr ve şiddet içeren eylemlert tle hükümett trtica, trticai eylemler yapan ve siyasal islam olarak kabul edtp tehdit olarak değerlendirerek icra ettikderi eylemler ile zararlı netice olan hükümetin ortadan kaldirilmasi, iskat ve menetme somucumu doğuran başbakanın istifa ettirlldiği, matematiksel olarak o tarihte mecliste bulunan diğer partilerin 

milletvekili sayısı itibariyle hükümet kurma ihtimallerinin olmadığı, mecliste çoğunluğu sağlayan ve daha önce güvenoyu almış DYP ve RP'nin hükümette yer almakstzın ve sadece yasama organında yer almalarının partilerin varoluş amaçlarina aykarı olduğu, bu nedenle Istifa dilekçesinde kullanian istifa kelimesi anlamının normal anlamının dışında değerlendirilmesi gerektiği, istfanın tehdt, maddt ve manevi zorlama cebir ve şiddet içeren ve bunun kullanıldiğının ve kullanılacağinın açikça ifade eden hareketler ve eylem sonucu meydana geldigı anlaşımış, suçun eksik veya tam teşebbis aşamasında kalmayıp, illiyet bağı bulunup ve zararlı neticenin meydana gelmest nedentyle tamamlandığı mahkememizce kabul edilmiştir.

54. Hükümetin başbakanın istifa dilekçesi ile birlikte Tansu Çiller başkanlığında kurulacak hükümete güvenoyu verecek milletvekillerinin imzalarını taştyan belgeyt ekdemesinin yeni durun karşısında millettn oylarım alip yönettme taltp olan partilerin siyasi tutumlari ntiteltğinde olup suçun tamamlanmasına etkistnin bulunmadiğı kabul edilmiştir.
55. Hükümett kurma görevintn Cumhurbaşkanı Demirel tarafindan Tansu Çillere verilip verilmemestnin 54. Cumhuriyer hükümetinin istifa ettirildiği gerçeğini değiştirmeyecektir. Bu basın toplantısının yeni delil niteliğinde bulunmadığı, istifanın protokol gereği yapıldığı iddiasının deliller ve değerlendirilmesi bölümündeki delller ile hukuken geçerli beyanlar nazura alındığında utibar edilmest mümkün olmadığı anlaşılmış ve bu iddia savunma kapsamında değerlendirilerek itibar edilmemiştir."
45. Derece mahkemesi gerekçeli kararın "İştirak" başlığı altında, icra hareketlerinin bir bütün olarak değerlendirildiğini ve sanıkların aynı aynı eylemleri ile birlikte yöneldikleri Hükümeti sona erdirme amacını gerçekleştirmeye çalıştıklarını belirtmiştir. Bu husustaki değerlendirmesinin ilgili kışmı şu şekildedir:
".…somut davamızda sanıklara yüklenen suçun niteliği ve işleniş şekdi itibariyle; amaçsuçu birlikte işlemeye yönelmiş icra hareketlerinin bir bütün olarak değerlendirilmesi zorunludur. Pek çok sanık btzzat işledikleri araç eylemlerle hep btrlikte yöneldikeri amaçsuçu gerçekdeştirmeye çalışmaktadırlar. Gerçekdeşen ittifakan amacına uygun, aynı zamanda sankların görev ve konumlarıyla uyumlu bir iş bölümü; suçun nitellği ve işleniş şekdi bakımından bir gerekltliktr. Bu nedenle amaç suç bakamından suçun işlenıştne 765 saylıTCK.nin 65/3 ve 5237 sayrlı TCK.nın 39. maddelerinde düzenlenen iştirak hükümlerinin uygulanması mümlün değildtr. Yükdenen amaç suçun işlenmest bağlamında gerçekleştirilecek eylemlerin ayrı bir suç oluşturması halinde bu suçlara iştirak mümkündür. Ancak bu sūr bir iştirakin mümkün olduğu araç suçlar, 765 sayülı TCK bakamından amaç suç içerisinde fikri içtimaya uğrayacağından ayrıca cezalandrrılmayacaktır. Bu nedenlerden dolayı, amaç suçun icrasına yönelik faalhyetlerin içerisinde oldukdarı tespit edllen sanklar arasında amaç suça göstertlen biçtmde işttrak bakamndan bir ayıruma gidilmeyip mahkememizce Yargutay içtihatlarida nazara alınarak 765 saylı TCK.nin 64. maddesi gereğince asli fail olarak sorumlu tutulmuşlardır.
Nitekim komu, Yargitay Ceza Genel Kurulunun 10.02.1992 tarih, 1991/364 esas ve 1992/23 sayılı ve 22.12,2009 tarih, 2009/93-308 sayılı kararlarında 765 sayılı TCK.nın 125.maddesi bakamından tartışılmış ve aynı Kamumun 65/3. maddesinde düzenlenen iştirak hükümlerinin uygulanma imkanının bulunmadığı sorucuna varıimıştır."
46. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "Hükümeie Karşı Suçun Hukuki Değerlendirilmesī" başlığı altında, 765 sayılı müiga Kamun'un 147. maddesi ve 5237 sayılıKanun'un 312, maddesinin (1) numaralı fikrasının aymı şekilde, siyasal iktidarı temsil eden Bakanlar Kurulunun varlık, görev ve fonksiyonlarını korumak amacıyla düzenlendiğini belirtmiştir. Bu husustaki değerlendirmesi şu şekildedir:

"765 sayilı TCKnın 147. maddest ve 5237 sayılı TCK.nın 312/1. maddesi Ule tanımlanan suç lle Devletin yürütme gücünün lcra organ olan hükümet, bir bütün olarak varlığına ve fonksiyonlarına yönelen saldırılardan korunmak istenilmekiedir. Gerçekten hükümet, Devletin siyasal iktidarının yürütme orgunı olup, onun ele geçtrillp yok edilmesi veya çalışmasının önlenmest durumunda, Devletin varliık ve güvenligt ile Anayasal dizen büyük bir zarar görecektir. Bu önemi dolayısıyla, hükümete yönellk eylemlerin ayrıca suçolarak düzenlenmesine gerek duyulmuştur. Suç, cebtr ve şiddetle işlenebilen bağlı hareketli suç olarak öngörülmüştür."
47. Derece mahkemesi "Cebir ve Şiddet Unsuruna Ilişkin Değerlendirme" başlığıaltında ise sanıkların eylemlerinde cebir ve şiddet umsurlarının bir arada bulunduğunu ifade etmiştir. Bu husustaki değerlendirmelerinin ilgili kısmı şu şekildedir:
"Dosya kapsamından, sanıkların Tūrk Silahlı Kuvvetlerinde mevcu olan ve başka bir birimde bulunmayan zorlayrcı, korkutucu, cebri gücü tankların yürütülmesi ile kullandıkdarıgörülmektedir. Sanıklar Türk Silahlı Kuvvetlerinin hiyerarşik yapıst, görev ve yetki sınırlarılçeristnde kaldıkdarı sürece, anayasal ve yasal çerçevede kendilerine tevdi edilen iç güvenlik görevlert doğrultusunda meşru btr cebrt kullanabilecek olan kimselerdir. Ancak, samklar Türk Silahlı Kuvvetlerinin htyerarşik yapısında ve mensubu olmaka sahip oldukları silahlıgüce ve kaynağım Anayasadan ve yasalardan almayan hukauka aykırı bir yetktye dayanmak suretiyle meydana getirdikderi Batı Çalışma Grubu oluşumu lle fiktr ve eylem birliği içinde hareket eden sanuklar ve haklarinda Ankara Cumhurtyet Başsavcilığı Anayasal Suçlar Bürosunun 2011/154446 soruşturma strasında haklarında sorusturma devam eden diğer falller ile birlikte istifa etmek zorunda bırakalmak suretiyle icra organını cebren iskata veya vaztfeden men etme zararli sonucunu meydana getirmişlerdir.

Esasen yurt savunması lle görevli olan, sahtp olduğu teşkilat, teçhizat ve personeliyle uluslararası alanda bile caydiricı bir güci bulunan, Devlet ditzent diştndaki suçōrgütlerinden gelecek saldırılara karşı lę güvenltk kapsamında emniyet ve asayişi sağlamakda görevlendtrilen Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup sanukların kullanabilecekderi cebre karşi, icra organının mukavemet edebllme imkån ve kabiltyeti bulunmamaktadır. Zira emniyer kuvvetlerint de etkdsiz hale gettrip sonuçta Türk Stlahlı Kuvvetlerinin hiyerarşik imkânlarinı kullanan sanıkların, amaç suçla öngörülen nettceyi elde etmek yolunda hiçbir maddi engelle karşrlaşmayacakdarı açrktir.

Bu kapsamda; sanıkdara yükdenen eylemtn kanitlanan şeklłyle 765 sayılı TCK'nın 147.ve 5237 sayılı TCK'nın 312. maddelerinde düzenlenen suçları oluşturduğu neticesine varumış, eylemlerinin neticeyi oluşturmaya elverişli olmadığı ve cebir/şiddet içermediğine ve hükümetin kendistnin rtzası lle istifa ettiğine ilişkin olarak tlert sürülen savunmalara Itibar edibmemtşttr."
48. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "14 Mart 1997 Tarihli Başbakanlık Direktifi" (Direktif) başlkl bölümtinde yaptığı incelemelerde, Direktifin MGK Genel Sekreterliğine bilgi için gönderildiğini, Direktif ile Dışişleri Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısı, Devlet Bakanlıkları ve Bakanlıklar dışında hiç kimseye görev verilmediğini belirlemiştir. Derece mahkemesinin bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
"Başbakan Prof. Dr. Necmettin Erbakan tarafindan 14 Mart 1997 tarthinde konu kismıboş 01-51/01704 sayılı eki 28 Şubat 1997 tarihli MGK Basın Bildirisi, 406 sayıı MGK Kararları olan; dağutum planının GEREĞt IÇiN Dışişlert Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısına, Devlet Bakanlıklarına ve Bakanlıkdara; BiLGt IÇtN Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğine ve MGK Genel Sekreterliğine gönderilen Başbakanlık Dtrektfinde;

'28.2.1997 tarthli Milli Güvenlik Kurulu kararlarının 13 Mart 1997 günü Bakanlar Kurulu'nda oncelikde mizakere edildiği malumlarınızdır 
Bu müzakerede alınan 'Irtica ile etkin bir şekilde mücadele edilmesi' karari mucibince Milli Güvenlk Kurulu'mun Bakanlar Kurulumuza bildtrdiği hususların btr kopyası ilişikte bllgllerintze sunulmuştur.

Bu komuların önemle dikkate alınarak, Anayasamızin; T.C. Devletinin Demokratik,Laik, Sosyal bir hukuk devleti olması temel ilkeleri çerçevesinde, Bakanlığınızı lgilendtren komularda, konuyla tigili kısa, orta ve uzun vadeli tedbirlerin dikkat ve thtimamla alınması,mali destek ve yasa değişikdiğine thtiyaç gösteren tedbtrler varsa, bunlar hakkında da Bakanlar Kurulunca gereğinin yerine getirilebilmesi için Başbakanlığa bilgi verilmesini rica ederim.' şekdbnde olduğu anlaşılmıştır.

Bu direkaif ile tavsiye niteliğinde olan MGK kararları 13 Mart 1997 tarihli Bakanlar kurulu toplantiısında okumup hangt maddeler için işlem yapilacağı veya yaprlmayacaği,işlem yapulacak tavsiyeler için kasa orta ve uzun vadede neler yaplacağıkararlaştırıldığından bunun uygulamasına llişkin hükümetin icracı bakanlara talimat verdiği anlaşılmıştır. Gereğt içtn gönderilen belgeler icra edecek makamlar tarafindan fillen yapılacak ışlert thtiva eder. Bu dtrekttf yaplacak işler için Dışişleri Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısına, Devlet Bakanlıkdarına ve Bakanlıklara AÇIK GÖREV VERMiŞTIR ve bu görevi münhastran yerine gettrecek icra btriminin bu btrimler olduğu açıkaır.
Bilgi tçin gönderilen belgeler bir icrai işlem yapılması için değil, bllginiz olsun biz bunu yapıyoruz demek içindir, bu direkstf Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğine ve MGK Genel Sekreterliğine bllgilendtrme için gönderilmiştir. Bilgi için gönderilen direktif ile gereği tçin gönderilen Dıştşlert Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısı, Devlet Bakunlıkları ve Bakanlıklar đışıda hiç kimseye AÇIK veya KAPALI bir görev verilmemiştir.
(….)"
49. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "28/3/1997 Tarihli Içişlerl Bakanı Meral Akşener Imzalı 070674 Saylı 'Anayasa ve Yasaların Uygulanmasına Uyulacak Usul ve Esaslar' Komulu Genelge" (Genelge) başlıkhı bölümüinde yaptığı incelemelerde, Genelge'nin MGK Genel Sekreterliğine ve Genelkurmay Başkanlığma bilgi için gönderildiğini, Genelge ile il valilikleri, İçişleri Bakanlığı, bağlı kuruluşları ve Emniyet Genel Müdürlüğt Merkez Teşkilatının dışında hiç kimseye görev verilmediğini belirlemiştir. Derece mahkemesinin bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
"Cumhurbaşkanlığı Arşivl, Dolap No:91703, Fihrist No:22357-3 yer alan Içişleri Bakaını Meral Akşener imzasıyla 28.03.1997 tarihinde 070674 sayrlı 'Anayasa ve Yasaların Uygulanmasına Uyulacak Usul ve Esaslar' komulu, 'KtştYE ÖZEL' mühürlù, dokauz sahtfelik bu Genelge, 80 Il Valiliıği, İçişleri Bakanlığı Genel Müdürlüğu, Bağlı Kuruluşlarına ve Emntyet Genel Müdürlüğu Merkez Teşkllatına GEREĞt IÇIN; Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Başbakanlığa, MGK Genel Sekreterliğine, Genellaurmay Başkanlığına, Milli Savunma Bakanlığına tse BILGf İÇIN göndertlmişttr.

(..)
Bu 28 Mart 1997 tarthli İçişleri Bakanlığının genelgesi 80 Il Valiliğı, İçtşleri BakaniığıGenel Müdürlüğu, Bağit Kuruluşlarına ve Emntyet Genel Müdürlüğü Merkez Teşkilatına GEREĞI IÇIN gönderÜlmiştir.


Gereğı içbn gönderilen belgeler icra edecek makamlar tarafindan filen yapılacak tşleri thttva eder. Bu genelge yaprlacak işler içtn 80 Il Valiliği, Içişleri Bakanlığı Genel Müdürlüğu, Bağlı Kuruluşlarına ve Emntyet Genel Müdürlüğü Merkez Teşkllatina AÇLK görev vermiştir ve icracı birim bunlardır.

BILGl IÇIN gönderilen belgeler bir tşlem yapuması için değil, bilgi içindir ve icrai bir görev vermemektedir. Bu genelge Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, Başbakanlığa,MGK Genel Sekreterliğine, Genelkurmay Başkanlığına, Milli Savunma Bakanlığina ise bilgllendirme için gönderilmiştir. Bilgi için gönderilen genelge lle gereğt içtn gönderilenler dişında hiç kimseye AÇIK VEYA KAPALI BİR GÖREV VERİLMEMİŞTİR.
(.]"
50. Derece mahkemesi, gerekçeli kararin "BÇG ile fgili Savunmaların Değerlendirmesi" başlklı bölümtinde yaptiğ incelemelerde özetle BÇG'nin kanuni düzenlemelere dayanarak kurulduğuna ve bundan dolayı eylemlerinin kanuna uygun olup suçoluşturmadığına dair savunmalara itibar etmemiştir. Bu kapsamda 4/1/1961 tarihli ve 211sayılı Tħrk Šilahlı Kuvvetleri Îç Hizmet Kanunu'mun 14. ve 35. maddesinin, 6/9/1961 tarihli ve 10899 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Ttrk Silahlı Kuvvetleri Iç Hizmet Yönetmeliği'nin (lc Hizmet Yönetmeliği) 86. maddesinin, 28 Şubat 1997 tarihli MGK kararının, 14/3/1997 tarihli Başbakanlık Direktifi ve 28/3/1997 tarihli İçişleri BakanlığıGenelgesi'nin BÇG'nin kanuni dayanakları olmadığım değerlendirmiştir. Derece mahkemesinin bu değerlendirmeyi yaparken özetle amlan düzenlemelerin Türk SilahlıKuvvetlerinin hiçbir unsuruma demokratik diizeni ortadan kaldırma, askerî dikta kurulmasına yol açabilecek askerî müdahalede bulunma yetkisi vermeyeceğini kabul etmiştir. Bu hususta gerekçeli kararda yer verdiği değerlendirmeleri şu şekildedir:
"Anayasamızın 118. maddesi gereğince Millı Güvenlik Kurulu kararlarinda tavsiye edilen önlemlert, bunlarin çalışmalarını ve bu amaçla kurulacak çalışma gruplarınıAnayasa ve Kanunlar çerçevestnde Bakanlar Kurulu'nun yerine getirmekde yetkili kalındıği,Bakunlar Kurulu da alsa Milli Güvenlik Kurulu kararlarinın yerine gettrllmesi ve ldart teşkilatlanma için kanun veya Anayasanın 91. maddesinde gősterilen şekil, sıır ve esaslara uygun çıkarılmış kanun hükmünde kararnameye thityaç olduğunu, hukuk devleti ilkesinin bunu gerekdi kaldığıni, bu nedenle Türk Silahlı Kuvvetleri Iç Hizmet Kanununun 35.Maddesinde yer alan Silahlı Kuvvetlerin vazifesi; Türk yurdunu ve Anayasa ile taytn edilmiş olan Türkiye Cumhuriyetini kollamak ve korumakar' şeklindekd düzenleme ile Anayasa'nın 119. ve 122. maddelerinde düzenlenen olağanüstü yönetim usulleri ve kanunsuz emrin istisnasını gösteren Anayasa'nın 137/son fikrasında yer alan 'Askeri hizmetlerin görülmesi ve acele hallerde kamu düzeninin korunması için kanunda gösterilen istisnalar saklıdr' hükümlerin askeri makamlar dahil hiç kimseye Anayasa ve kamunlarda gösterllen görev, yetkt ve sorumlulukdarın dişına çıkmak surettyle meşru demokratik sisteme múdahale etme, sistemi kestntiye uğratma ve hukuk dışına çıkmak suretiyle sistemin müesseselerine karışma yetkisi vermediğı açıktır.

Türk Silahlı Kuvvetlerintn kuruluş, görev, htzmet ve faaltyetlerine ilişkin kanun,yönetmelik ve yönergelerde hükümet tarafından açık btr görev ve yetki verilmediği sürece trticayla mücadelenin iç güvenlik harekatının komusu olamayacağı hususu açıktır.
28 Subat 1997 tarihli MGK'da vurgulanan irticayla mücadele faaliyetlerinin TSK tarafindan yertne gettrilmesi gerektiğine ilişkin hiçbir yasal dayanak bulunmadığı, irticayla müçadele faaliyetlerini icra edecek makamların Türktye Cumhurtyett Hükümetit ve İçişleri Bakanı olduğumun her türlü izahtan varestedtr.


(..)
Genellurmay Istthbarat Başkan V. Tümgeneral [F.T.] tarqfindan Dentz Kuvvetleri Komutanlığı Askeri Savcılığına hitaben yazilan 14 Temmuz 1997 tarihli soruşturmalar konulu yazıda Genelkurmay Başkanlığının emri ile teşkil edilen, Batı Çalışma Grubu,tamamen emir komuta zinctri tçinde faallyetlerini yürütmekie olup, AMACININ; trticai tehdidin Türkiye genelinde resmini ortaya çukarmak ve bu çerçevede ayrica 5442 sayılı Il Idaresi Kamununun 11 nei maddesinin D fikrasınm uygulanmasına ilişkin olarak hazırlanan Emniyet Asayiş ve Yardimlaşma (EMáSYA)' planlarinu güncel hale getirmek olduğumu bildirdigi anlaşumış olup dönemin Deniz Kuvvetleri Komuan [G.Enin] sokaktan gelebilecek btr trtica tehllkestntn bölge hudutlarını aşma olasılığı karşısında emniyet asaytşplanların yeniden gözden geçirilmesinin ve koordinasyomunun gerektiğini, işte bu maksatla gerekli bilgllerin toplanması içtn batı çalışma grubu'nun kurulduğunu yömündeki beyanınıdoğruladığı sokaktan gelebilecek bir trtica tehlikesi varsayimı btr tehdit olarak değerlendtrlldiği, 54. Cumhuriyet hükümetinin yaklaşımının lalk Türkiye ve Atatürkçüdüşüncedeki btrçok kimsentnkinden farkdılık arz etmest, hükümetinde trticaya destek verdiğıve irtica olarak kabul edilerek mücadele edilmest gerektiğinden hareketle, Hükümettn bilgtsi olmadan 5442 saylı Il Idaresi Kamununun 11 ncl maddesinin D fikrasının uygulanmasına Uişkin olarak hazrlanan 'Emniyer Asayiş ve Yardimlaşma (EMASYA)' planlarını güncel hale gettrmek için Bati Çalışma Grubunun kurulduğu yönündekd dayanak, 54. Cumhurtyet hükümeti irtica ile mücedele etmeyen ve brifing belgelerinde belirtildiği üzere irticayıgerçekleştirmek için faaliyet gösteren, sank[E.Öntn] ceviz kabuğu programında beyan ettiği glbi asıl Anayasa ve yasalara aykarı davranının hükümet olduğundon hareketle Türk Milletinin oyları ile seçltp gelen ve millet tradestntn temstlcisi olan hükümet adeta yok farzedilerek ve tehdit kabul edilmesi, Türk Silahlı Kuvvetlerin görevlertni belirleyen Anayasamtzın 117. Maddest, 04.01.1961 tarth ve 211 sayih Türk Silahl Kuvvetleri Ic Hizmet Kanununun $2,$ 35. ve maddesi ile Iç Hizmet Kamununa istinaden çıkarılan Turk Silahlı Kuvvetleri Iç Hizmet Yönetmeliğinin I, 85 ve 86. maddeleri Batiı Çalışma Grubunun dayanağı olamayacağı gibl Anayasamızın 2. maddesi gereğince demokrattk, latk ve sosyal bir hukuk devletinde durumdan vazifede çıkarmak görevinin olamayacaği, tavsiye niteliğinde olan ve uygulanması tamamen hükümettn takdir ve instyatifinde bulunan MGK karalarvnn Batiı Çalışma Grubunun dayanağı olamayacağı gibi Batı Çalişma Grubunun kurulmasının hükümetin de bugisi olmaması nedeniyle ve hükümet tarafindan verllen bir talimat olmaması sebebiyle anayasal yetki ve görevden kaynaklanmadıği, askeri hizmete ve göreve dair çalışma grupları kurulması her zaman mümkün olup bu askeri hizmet ve askeri görev ile sınrlı olduğu, tstihbarat yapma tekell olan kurumların dışında istihbarat toplamanın askert hizmetin gereği olamayacaği, 54. Cumhuriyet hükümeti tarafindan da btr yetkilendirme yapumadığı anlaşımıştır.

Bat Çalışma Grubunun herkes targfidan bilinmesinin faaliyetlerini anayasal ve yasal sınrlor içinde yaptiğı anlamina geimeyeceğł ve belgelere bakaldığında konuların askeri hizmete ilişkin olmadıği, Batı Çalışma Grubunun 28 Şubat 1997 tarlhlt MGK kararları ve kararların 4-ave 4-b maddeleri doğrultusunda kurulamayacağı ztra Milli Güvenlik Kurulu kararlarının doğrudan uygulanabilirliği bulunmadığı anlaşımakda bu savunmaya itibar edilmemiştir.

(..)
Ban Çalışma grubunun TSK İçeristndeki hiyerarşik bağlantıya uygun olarak oluşturulduğu, BÇG'nin emir komuta zincirinden bağumsız ve onun dişında illegal bir örgütlenme yani cunta olmadiği, bu grubun faaliyetleri tamamen yasalar çerçevesinde ve yasalarla verilen görevlerin ffasından ibaret olduğu savunmasına, yargılana konusu asker olan sanıkdarın suç tarthinden önce ve sonraya iltşkin askeri hizmete dair askeri başarılarıve kahraman Türk Silahlı Kuvvetlert ve manevi şahsiyeti olmayıp btr kasưm sanıkların görev 

yaptıkiarı sürenin bir bölümünde; BÇG'nin emir komuta zincirinden bağumsız ve onun dışında olmadığı, Batı Çalışma Grubumın hłyerarşik bağlantı ile faaliyet yürültmesinin,yürüttüğü faaliyetlerin hükümetin bilgisi dışıda ve hükümete yōnelik bulunması nedentyle anayasal ve yasal kabul edilemeyeceğinden bu husustaki savunmaya tibar edllmemiştir.
31 Temmuz 1970 tarihli 1324 sayılı Genel Kurmay Başkanlığı'nın görev ve yetkilerine dayalı kanunun 2. maddest 1. fikrasi, 211 saylhı Türk Silahlı Kuvvetleri Iç Hizmet Kanumunun 35. maddest, Iç Hizmet Yönetmeliği 86. maddesi ve 101-5 Kararguhlarda Çalışma Usullert Yönergesi de Genel Kurmay Başkanlığı'nda çalışma grubu kurma ve faaliyete geçirme yetkisini yasal olarak verdiği savunmasına hizmete dair askeri görev ve konularında çalışma grubumun kurulmasında yetki elbette vardır ve olmalıdır ancak BatıÇalışma Grubumın faaltyetleri askeri hizmete ilişkin olmayp, kaynağını anayasadan almayan hükümetin bilgisi dışında ve hükümete karşı yetkd kullanımı ntteliğinde bulunduğundan bu savunmaya itibar edilmemişttr.

(….)
Başbakan Prof.Dr.Necmettin Erbakan tarafindan imzalanon I4 Mart 1997 tarihli Başbakanlık Dtrektifinin dayanak olup olmadığı;
Gereği için gönderilen belgeler icra edecek makamlar tarafindan fillen yaplacak işlert İhttva eder. Bu dtrektf yapılacak tşler içtn Dıştşlert Bakanlığı ve Başbakan Yardımcısına,Devlet Bakanlıkdarına ve Bakanlıkdara AÇIK görev vermiştir ve lcra birimi bunlardr.
Bllgt içtn göndertlen belgeler btr işlem yapıması içtn değil, bilginiz olsun biz bumu yapryoruz demek içindtr, bu direktfCumhurbaşkanhığı Genel Sekreterliğine ve MGK Genel Sekreterliğine bilgilendirme için gönderilmişttr. Bülgi için gönderilen direktif ile gereği için gönderilen Dışişleri Bakanlığı ve Başbakan Yardımcıst, Devlet Bakanlıkları ve Bakanlıkdar dışında hiç kimseye AÇIK veya KAPALI btr görev verilmemiştir.

İçtşlert Bakanlığı ve Adaler Bakanlığı da genelgeler yayınlayarak gereğtni yertne getirmişlerdir.

Batı Çalşma Grubumın yasal dayanağı 14 Mart 1997 tarihli başbakunlık direktifi olduğu yönīndeki savunmalara GEREĞI İÇIN Genelkurmay Başkanlığına gōnderilmediği İÇİn AÇİK VEYA KAPALI BIR GÖREV VERİLMEDİĞINDEN İTİBAR EDİLMEMİŞTİR 
28 Mart 1997 tarihli İçişlert Bakunlığının genelgest 80 Il Valiliği, Içişleri BakanlığıGenel Müdürlüğü, Bağlı Kuruluşlarına ve Emniyet Genel Müdürlüğü Merkez Teşkilatına GEREĞl IÇIN gönderllmlş, Gereğt için gönderilen belgeler icra edecek makamlar tarafindan filen yapılacak işlert thtiva eder. Bu genelge yapılacak tşler için 80 Il Valiliği,İçişleri Bakanlığı Genel Müdürlüğu, Bağlı Kuruluşlarına ve Emntyet Genel MüdürluğüMerkez Teşkilatına AÇIK görev vermiştir ve Icra btrimi bunlardır.
BILGl IÇtN gönderilen belgeler btr işlem yapılması için değll, bilginiz olsun biz bumu yapıyoruz demek içindir, bu genelge Cumhurbaşkanhığı Genel Sekreterliğł, Başbakanlığa,MGK Genel Sekreterliğine, Genelkurmay Başkanlığina, Milli Savunma Bakanlığına ise bilglendirme için gönderilmişttr. Bilgt tçin gönderilen genelge lle gereği için gönderilenler dişıda hiç kimseye AÇIK veya KAPÅLI bir gōrev verilmemiştir.

Batı Çalışma Grubunun yasal dayanağı 28 Mart 1997 tarihli Iç 1şleri Bakanlığının genelgest olduğu yönündeki savunmalara AÇIK VEYA KAPALI BIR GÖREV VERİLMEDIĞINDEN ITIBAR EDİLMEMİŞTİR 

Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliğine, Başbakanlığa, MGK Genel Sekreterliğine Genelkurmay Başkanlığına, Milli Savunma Bakanliığına 'bilgl' içtn gönderilen 28 Mart 1997tarthli bu genelge ile REFAH-YOL hükümett 2709 sayhı Anayasa'nın 118/3. maddesi gereğince 03.10.2001 tarth ve 4709 saylı yasanın 32. maddesi tle değiştirlimeden önce 'Bakanlar Kurulunca öncelikde dikkate alınır', değişiklikten sonra tse 'Bakanlar Kurulunca değerlendtrilir' sekdinde olup her ikd haldede tavsiye niteliğinde olan MGK kararlarını 13Mart 1997 tarihindeki Bakanlar Kurulunda öncelikde görüşmüş ve 14 Mart 1997 tarthli Başbakanlık direktffi üzerine ve buna dayalı olarak iş bu genelge yayınlanmak surettyle tavstye netiliğinde olan ve uygulaması tomamen hükümetin uhdestnde ve tekeltnde bulunan kararlardan uygun görülenler uygulamaya konulmuştur.

Bu bağlamda, Genelge'de, 28 Şubat 1997 tarihli 406 saylı MGK Kararı çerçevesinde icra edilmesi öngörülen tüm tedbirler, tüm Vali ve Kaymakamlara birer emir olarak waşturilmıştır.

28 Şubat MGK Kararı'nda yer alan tüm hususların Valler, Kaymakamlar ve de onların yönlendirmeleriyle Beledtye Başkanları tarafından uygulanması talimatı vertlmişttr.
MGK'nın danışma organı olmadığı, Anayasaya gōre aldığı kararları hükümete tavstye etmeyip bildtrdiğı ve kararların tamamının hükümet targfindan yerine gettrilmesi gerektiği ve esasen tavsiye niteliğinde olan 406 sayilı MGK Kararlarının, Anayasanın 'MGK kararları Bakanlar Kurulu'na blldtriltr' hükmüne istinaden, hükümet açısından bağlayıcı bir karar' olduğunu yönündeki beyan ve savunmalara ayrica Batı Çalışma Grubunun dayanağının MGK kararları ve 14 Mart 1997 tarihli başbakanlık genelgesi olduğu yönündeki savunmalara Anayasanın açık hükmü karşısıda ttbar edilmemiştir.
Yargitay 16. Ceza Dairesinin 21.06.2016 tarih 2015/5829 esas 2016/4175 saynlt 'lçHizmet Kanununun 35. maddesinde Turk Silahlı Kuvvetlertntn vazifesi, Türk yurdunu Anayasa tle taytn edilmiş olan Türkiye Cumhuriyetini korumak ve kollamak' olarak tanımlandığına göre, yasa ile verilen görevin, mer'i anayasal ditzeni, bu sistemin ōngōrdüğükurallar doğrultusunda iktidar olan hükümeti korumak yükümlülüğünü içerdiğtntn kabulu gerektr. Bu ttbarla, anayasal düzentn cebren lgası ve meşru hükümetin askeri darbe lle devrilmest şeklinde gerçekdeşen eylemlertn anulan kanun maddesinden kaynaklanan görev kapsamında kaldığının savunulması hukuki dayanakaan yoksun, demogojik bir yorumdan tharettr. Eylem sırası ve sonrasmda mer'i bulunan mevzuata gõre ağrrlaştırumiş müebber hapts cezası gerekttren askeri darbe lle anayasal dizenin değistirilmesi suçumun, görevin sağladığı imkanlar kullanlarak işlendiğı sabtt lse de görev kapsamında ışlendiğinin kabulüolanaklı değildir. Hiç bir görev hiç kimseye suç işleme hak ve ayrıcalığı vermez.' içerikli içtihadında da açrkdandığı üzere demokratik seçimler sonucu Türk Millettnin oyları lle gelen ve Türkiye Büyük Mlllet Meclistnden güvenoyu alarak kurulan meşru S4. Cumhurtyet Hükümetini görevden uzaklaştırmak için kurulan ve faaltyet gösteren Batı Çalışma Grubu ismi ile ilk toplantısı 08.05.1997 ve son toplantist 16 Haztran 1997 tarihlerinde yapılan Bat Çalışma Grubumun yasal dayanağı suç tarihtnde yūrürlükae bulunan 6496 saynlı kamunla değiştirilen bu maddentn 31,07.2013 tarihine kadar yürürlükte olan metnine göre ve 211saylt Iç Hizmet Kamunun 35. maddest ve yönetmeliğin 85. maddesi olduğu savunmasına bu düzenlemeler mer'i anayasal sistemtn öngördüğü kurallar doğrultusunda iktidar olan hükümett korumak yükümlülüğünü lçerdıği, bu yükümlülüğun akstne hareket ve faaltyetlertn dayanağı olamayacağından, hūkümetin kendi aleyhine çalışacak çalışma grubuna iztn vermeyecegi gerçeği karşısında itibar edilmemlştir.

(..)
Sanıkların Türk Silahlı Kuyvetlerinde mevcut olan ve başka btr btrimde bulunmayan zorlayıci, korkutucu, cebri gücü tankdarın yürütülmesi lle kullandıklari, Türk Silahlı

Kuvvetlerinin hiyerarşik yapıst, görev ve yetki sınırları içeristnde kaldikları sürece,onayasal ve yasal çerçevede kendilerine tevdi edilen tc güvenlik görevleri doğrultusunda meşru btr cebrt kullanabilecek olan kimseler olduklari, ancak sanıklar Tirk SilahlıKuvvetlertnın htyerarşik yapısında ve mensubu olmakla sahip oldukları silahlı güce ve kaynağım Anayasadan ve yasalardan almayan hukuka aykarı bir yetkiye dayanmak suretiyle meydana getirdiklert Batı Çalışma Grubumun karar alma ve trade beyan etme komumunda olan batı üst kurulu ile fiktr ve eylem birliği içinde hareket eden hakdarında mahkumiyer kararı verilen sanklar ve Ankara Cumhurtyet Başsavcrhığı Anayasal Suçlar Bürosunun 2011/154446 soruşturma strasında haklarında soruşturma devam eden diger failler ile birlikte gazete manşetlerinden cebtr ve şiddet kullanmayn ifade eden trade beyanlar sonucu istifa etmek zorunda bırakalmak surettyle icra organını cebren iskata veya vazifeden men etme zararli sonucunu meydana getirdikderi,
(..)
Yine BCG faaltyetlerinin Anayasal ve yasal görev ve yetkileri kapsamında kalmadığı ve kaynağın anayasadan almayan yetkinin kullanımı niteliğinde bulunduğu, hükümet targfindan verilen taltmat gereği de olmadıği, hukukd dayanağı olmadan kurulan Ban Çalişma Grubumun faaltyetlertnin yukarıda beltrtildiğı gibi Silahlı Kuvvetlerin Anayasamızın 117. maddesi, 04.01.1961 tarih ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetlert lçHizmet Kanununun 2, 35. ve 37. maddesi ile Türk Silahlı Kuvvetlert Ig Hizmet Yönetmeliğinin 1, 85 ve 86. maddelerinden kaymaklanan htzmete ilişkin görevi ve yetkisi kapsamında bulunmadığı, Anayasamızın 2. maddesi gereğince demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devletinde durumdan vazifede çikarmak görevinin olamayacaği, S4. Cumhuriyet hükimeti tarafindan da bir yetkilendirme yapimadığı ve somuç tibartyle Ban Çalışma Grubunıan anayasal ve yasal dayanağı olmayan, anayasal ve yasal olarak kendisine vertimeyen yetkintn kullanumı ntteliğinde faaliyetlerde bulunduğu anlaşılmıştır.
Somuç olarak, Iç Hizmet Kanununun 35. maddesi Türk Silahlı Kuvvetlerinin hiçbir unsuruna demokratik düzeni ortadan kaldırma, askeri dika kurulmasına yol açabtlecek askert müdahalede bulunma yetkisi vermemektedir. Anayasanın I1. Maddest hükmüne rağmen Ánayasaya göre kurulan Refahyol Hükümetint takip ve devtrmek için TSK Iç Hizmet Kamunu ve Yönetmellğintn btrer maddesinin dayanak yaplarak meşru hükümetin bilgisi olmadan kanunsuz emtrle Bati Calışma Grubu kurulmasi, Bati Calışma Grubunu yasal bir kuruluş haline getirmeyeceği gibi, yürüttüğü faaliyetlerinde yasal olduğu somucunu doğurmayacaktir."
51. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "Hakümete Karşı Suç Yömünden Tipik Eylemde Hukuka Aykarılık ve Kusurluluğu Eikileyen Haller Bağlamında Hukuka Aykırı ve Fakat Bağlayıcı Bir Emrin Yerine Getirilmesi Sorun' başlıklı bölümtinde yaptığıdeğerlendirmelerde, Anayasa ve ilgili kanunlarda yer alan düzenlemelere göre konusu suçteşkil eden emrin hiçhir surette yerine getirilemeyeceğini, yerine getiren kimsenin de sorumluluktan kurtulamayacağımı belirtmiştir. Bununla birlikte askerî hiyerarşi düzeninin varlıiğını da dikkate alan derece mahkemesi özetle BÇG'nin faaliyetlerine katilanlardan konum ve katılımlarının niteliği gereği eylemleri suça iştirak şeklinde değerlendirilemeyecek olanlar hakkında beraat kararı verilmesi gerektiğini kabul etmiştir. Bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
"(..)
TCK'nın 24. maddesinin 2, 3 ve 4. fikralarında hukuka aykırı fakat bağlayıcı emrin yerine getirilmest, kusurluluğu ortadan kaldıran bir sebep olarak düzenlenmişttr. Madde gerekçestnde tşaret edlldtğı üzere hukuka aykırı olan ve emri verenin hukuki sorumluluğumu 

kaldırmayan btr emrin yerine gettrilmestntn hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edilmesi mümkün değil ise de, Devlet tarafondan yerine getirilen kamu htzmetinin yürütülmesinde amirin emrini yerine getirmek durumunda kalan ast yönünden bu durumun bir sorumsuzluk nedeni olarak kabul edilmesinde zaruret bulunmaktadır.

Kural olarak hukuka aykirn emir lle muhatap olan kamu görevlisinin bu emri denetlemesi, sorgulaması, hukuka aykrrı olduğu kanaatinde ise amirin yazulı emri ve israrıolmadan yerine getirmemest gerekir. Ancak Anayasamn 137/3. maddesinde 'Askeri hizmetlerin görülmest ve acele hallerde kamu düzeni ve kamu güvenliğinin korunması için kamunda gösterilen istisnaların saklı' olduğu belirtilerek, yaplan işin mahiyeti, kamu düzeni ve kamu güvenliği nedeniyle bazı istisnalara yer verildiğı de görülmektedtr. Muadil düzenleme 5237 sayrlı TCK'nın 24/4. maddesinde yer almaktadır.
Anayasamızın 137/2. maddestnde konusu suç teşkil eden btr emrin yerine gettrlimest halinde sadece emrt yerine gettrentn sorumluluktan kurtulamayacağı beltrtilmiş ise de.böyle btr emrt verentn sorumlu olacağı da muhakkaktır.

(..)
211 sayılı Turk Silahlı Kuvvetleri Iç Hizmet Kamununun ilgili hükümleri asti, üst ve amtrlerine mulak surete itaate mecbur tutmaktadir. Nhekim 211 sayil Kanunun 14/1maddesi, asti amtrlerine, kanun ve nizamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak ftaate mecbur kalmaktadır, Buna göre ast, askeri hizmete datr olduğuna bakmaksızın amirinden aldiğ; her emre mutlak surette itaat etmek zorundadir. Astın, verilen emrin hukuka uygunluğumu sorgulama ve değerlendtrme yetkdst bulunmamaktadır. 211 saylı Kanun 14/2.maddest gereğtnce verilen emtr hukuka aykarı ise sorumluluk emri verene aittir.
Verilen emrtn suç teşkil etmesi durumunda ise emri veren ve yertne getirenin sorumluluğu aynı Kamumun İştirak başlıkhı 41/2. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre amirin emri suç teşkil ediyorsa ve ast, amirin emrinin adli ve askeri bir suç maksadı Ihtiva eden bir fille müteallik olduğunu biliyorsa hem emrt veren hem de emri yerine gettren somuçtan işttrak hükümlerine göre sorumlu olacaktır.

(..)
Emrin konusu aşkeri hizmetle tllşkili ołmasa dahi konusu suç teşkil etmiyorsa bu emir yine ast tarufindan yerine gettriltr, emrtn komusu askert veya adli btr suça sebebiyer veriyorsa bu takdirde verilen emrin adli veya askeri bir suç teşkil ettiğı ast tarafindan biltnemeyecek durumda ise yerine gettrdiği takdtrde sorumlu tutulamaz, kuşkusuz bu hal verilen emrin mahiyetinden ve muhtevasından anlaşuması halinde söz komusu olabllecekttr.
Sonuç olarak; gerek Anayasamızın 137/2, gerek 5237 saylı TCK'nun 24/3 ve gerekse 211 sayılı Kanunun 41/3 maddeleri birlikte değerlendirildiğinde; konusu suç teşkil eden emtr hiçbtr surette yerine gettrilemez, yerine gettren kimse de sorumlulukta kurtulamaz.(16,CD.nin 14.07.2017 tarih 2017/1443 esas,2017/4758 sayılı karari)
Sankdardan amtrlerinin emri üzerine Bati Çalışma Grubunda çalışanlardan veya bati çalışma grubu faaliyetlerine katılanlardan, suç tarihindeki rutbesi ve ifa ettiği görevin amaçsuça etkisi ve niteliği de gözetilerek BÇG'de kendisintn talebi ve tradest olmaksızın amtrlerintn görevlendirmesi üzerine çalişmaya başlayanlardan ayrica irade beyan edebilecek komumda olmayanlarin ve irade beyan edebilecek konumda bulunup içeriğini kendisinin beltrlediği ve imzası ile tevsik ettigı belge bulunmayanların kendilerine verilmişgôrevi yerine gettrmesi gōrev ve faaliyetlerinin amaç suç kapsamında olduğumu bildikderine 

dair somut delil bulunmayanların kendi bölümlerinde de açıklandığı üzere beraatlerine karar vermek gerekmiştir."
52. Derece mahkemesi; gerekçeli kararın "Lehe ve Aleyhe Yasa Değerlendirmesi"başlıklı bölümünde yaptığı incelemede, 765 sayılı mülga Kanun'un 147, ve 5237 sayılıKanunun 312. maddesinin (1) numaralı fikrasında tanımlanan suçların bütün unsurlarryla oluştuğunu kabul etmiştir. Bundan sonra 5237 sayılı Kanun'un 312. maddesinde tanımlanan cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti hükümetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kısmen veya tamamen engellemeye teşebbūs suçu ile 765 sayılı mülga Kanun'un 147. maddesinde tanımlanan Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etmek veya bunları teşvik etmek suçunun yaptırımlarının aym olduğunu tespit etmiştir. Öte yandan 5237 sayılı Kanun'un 312.maddesinin (2) numaralı fikrasında yer alan "Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrica bu suçlardan dolayı ilgili hükumlere göre cezaya hükmolunur."şeklindeki düzenlemeyi incelemiştir. Bu hüküm kapsamında 5237 sayılı Kanun'un uygulanması hâlinde başvurucunun eylemlerinin amlan Kanun'da tanımlanan ve zamanaşımına uğramayan beş farki suçu daha oluşturacağı ve bu suçlara bağlı olarak ayrıca cezalandırılmasının gerekeceğini kabul etmiştir. Bu kabule dayanarak 765sayılı mülga Kanun hükümlerinin sanıkların lehine olduğuna karar vermiştir. Derece mahkemesinin bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
"5237 sayılı TCK'nın özel btr gerçek içttma kuralı olarak düzenlenen 312/2. maddesi gereğtnce tse amaç suçun işlenmest sırasında başka suçların işlenmesi håltnde, ayrica bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere gore ceza verileceği düzenlenmiş olup bu kupsamda aşağıdaki bir kasmı yazılı suçların tşlendığı anlaşımıştır.

1. 5237 sayılı TCK.nun 135/1-2. ve 137. maddesinde ditzenlentp yaptvrıma bağlanan kişisel verilerin kaydedilmesi suçu,
2.5237 sayilı TCK.nın 136/1. ve 137. maddesinde düzenlentp yaptvrima bağlanan Vertileri hukuka aykarı olarak verme veya ele geçirme suçu,
3.5237 saylı TCK.nın 112/1,119/c-e maddelerinde düzenientp yaptirıma bağlanan Eğitim ve öğrettm hakkanın engellenmesi suçu,
4.5237 saylı TCK.nvn 113/1,119/c-e maddelerinde düzenlentp yaptırvma bağlanan Kamu hizmetlerinden yararlanma hakkunın engellenmesi suçu,
5.5237 sayılı TCK.nn 115/3. maddesi ve 119/c-e maddelerinde düzenlenip yaptıruma bağlanan Inanç, dūşünce ve kanaat hürrtyettnin kullamlmasını engelleme suçu,
6. 5237 saylı TCK.nın 122. maddesinde dizenlenip yaptirıma bağlanan Nefret ve ayırımcılık suçu,
7.5237 sayılı TCK.nın 125/1-3-4. maddesinde düzenlenip yaptırıma bağlanan hakaret suçu,
(….)
Yine ilk zamanaşımını kesen Şubat 2012 tarihine kadara Eğitim ve ÖğretimHakkanın Engellenmest, Kiştsel Verilerin Kaydedllmest, Vertlert Hukuka Aykarı Olarak Verme veya Ele Geçirme,Kamu Hizmetlerinden Yararlanma Hakkanın Engellenmesi, Inanç, Düşünce ve 

Kanaar Hürrtyetinin Kullanılmasıı Engelleme suçlarvnın yukarıda açıklanan yukanı sınıri gözönüne almdığında 5237 sayılı TCK'nın 66/1-d maddesi gereğince olağan zamanaşımının 15 yıl olup kesintili zamanaşımının tse 22 yıl 6 ay olacağı ve bu sürelerin dolmadığıanlaşumakla bu suçlardan 5237 sayılı TCK'nın 312/2. maddesi gereğince ceza verilebllecektir.

(...)
Sanıklara yüklenen eylemin kanıtlanan şekdtyle 765 sayrlı TCK'nın 147. ve 5237 sayılıTCK'nın 312/1 ve 312/2. maddesinde ditzenlenen suçları oluşturduğu ve bütün unsurları ile oluştuğu mahkememizce kabul edilen 5237 sayrlı TCK'nın 312. maddesinde tanumlanan cebtr ve şiddet kullanılarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümetint ortadan kaldirmaya veya görevlerini yapmasıı kismen veya tamamen engellemeye teşebbüs etmek suçu ile 765 sayılıTCKnın 147. maddestnde tanimlanan Türkiye Cumhuriyett Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vaztfe görmekten cebren menedenlerle bunları teşvik eylemek suçunun yaptırımlarının aynı olduğu ancak zamanaşımına uğramayan 5237 sayılı TCK'nın 312/2.maddesindeki suçlardan da hapis ceza verileceğinden 76s Sayılı Türk Ceza Kamunun sanukdarin lehine olduğu sonucuna varumıştir. Eylemlerintn neticeyt oluşturmaya elverişli olmadığı ve cebtr/şiddet İçermediğine, tamamlanmış suçun suç olarak tanımlanmadığına ilişkin olarak tlert sürülen savunma ve ittrazlara tibar edilmemiş ve sanıklar hakkında 765saylı TCK hükümleri uygulanması halinde müebbet hapis cezası verileceği, 5237 saylı TCK hükümlerinin uygulanması halinde ise müebbet hapis ve 32 Yil 18 Ay Hapis cezası verilmest gerektiğinden cezalarının mikaarı ve somuçlar ttibartyle 765 saylı TCK hükümlerinin sanıklar lehtne olduğundan 765 sayılı TCK hükümleri uygulanmıştır."
53. Derece mahkemesinin gerekçeli kararın "Sank Ahmet Çörekçt Yömünden Yapılan Değerlendirme" başlıkl bölümünde yaptığı değerlendirmelerin ilgili kısmı ise şu şekildedir:
"Sanık hakkında S4. Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekillert Heyetint Cebren Iskat veya Vaztfe Görmekten Cebren Men Eimek suçuna İştirak etmekten 765 sayilı Türk Ceza Kanununun 147. maddest gereğince cezalandirilması talebi ile iddianame düzenlenmiştir.
Sanuğın suç tarihindeki görevi ile llgili olarak,1995 Ağustos 1997 Ağustos tarihleri arasıda Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görevyaptığı [görülmüştür],
(..)
27 Mayıs 1997 tarihli Batı Çalışma Grubu Bati Eylem Planında Icra Makamında Bulunduğu [tespit edilmiştir.]

(..)
Saukdar [E.Ö] ve tanık [S.D.nin] 23-24 Ocak tarlhinde Gölcük'te yapılan resmi görüşmeler dişında hükümete yōnelik olarak yaplacak faaliyetlerin fikri altyapısının oluşturulduğu ve tūm katlımcıların hemfikir olduğu yant ittifakan oluşturulduğu toplantıya sanığın da katıldığı yönündeki beyanları,
Sanık [Y.Ö.] 27.02.2013 tarihli Cumhuriyet Savcuığına müdafi eşliğinde vermişolduğu ifadesinde özetle; Batı Çalışma Grubunda görev alması için o dönemde Hava Kuvvetlert Komutanı Ahmet Çörekçı'nin BÇG toplantilarıa katilması İçin Hava Kuvvetleri İstihbarat Daire Başkanı [Ç.D.yi] görevlendtrdiğint, bu sebeple Batı Çalışma Grubumun toplantilarının tamamına [Ç.Dnin] stfahen görevlendirmesi üzerine katldığım. 10 Nisan 

1997 tarihli Batı Çalışma Grubu kurulmasına dair belgenin 2.sayfasıda 9.maddestnde beltrtilen Kriz Masası Kurulunda Hava Kuvvetlert Istihbarat Başkanı olan [Ç.D.nin]görevlendirildiğini yönündeki beyam,
Sanuk [Ç.D.] BÇG'de kendisini sanığın görevlendtrdiğı ve toplanılarda aldığı notlarıda btzzat Hava Kuvvetlert Komutanu Ahmet ÇÖREKÇI'ye Ülettiğini yönündeki beyanı,
Sank [C.K.] 14.02.2013 tarihli soruşturmada müdafli eşliğinde alman beyanında,1995-1997 Ağustos ylları arasında Hava Kuvvetlert Komutanlığı IKK ve Plan Yönetim Datre Başkam olarak görev yaptığın, 7 Nisan 1997 tarihtnde Genelkurmay 2.Başkam [Ç.B.nin] başkanlığında Genelkurmay içerisinde BÇG oluşturulmasına dair toplannıya katildıği, 07 Nisan 1997 tarthtnde Genelkurmayda [Ç.B.nin] başkanlığında yaplan toplantı ile ilglli olarak; Genelkurmay Başkanlığında toplantı yapilacağının telefon ile bildirildiğini, Hava Kuvvetlerinin değişik birimlerinden personelin katilacağınıöğrendiğini, toplanıya katldığın, toplantıya katlan bazı kişilerin komuşma yaptığon,toplansıda [Ç.B.nin] yaptığı konuşmada toplantının Genelkurmay Başkanının bilgisi dahtltnde yapıldığın söyleyerek 28 Şubat MGK toplannsında alman kararlardan bahsettiğini, toplantıya katlan herkestn serbestçe düşüncelerini söylediğini,Genelkurmay'ın emri olarak BÇG ile ilgili yaziların Hava Kuvvetlerine gönderilmişolabileceğini, yargılama aşamasında alman beyanında ise kendistni 7 Nisan 1997 tarihli toplantıya amirinin görevlendirdiğini, amirinin görevlendirmesi üzerine katıldığı yönündeki beyanı beyan,
Hava Kuvvetleri Komutan Ahmet Çörekçi tmzalı 18 Aralık 1995 tarihli 'tç tehdlt ve ykıcı bölücü faaliyetlere karşı koyma' konulu belgede ner seviyedekt btrlik komutam ve kurum amtrlert tarafindan Ek'tekd önlemlerin alnacaği, emrin bilmesi gereken Prensibi esas alımacak ilgili personele tmza karşılığı tebliğ edilmesini ve takibi istendiği' yazının EK-A'sında bulunan yıkacı bōlucü unsurlarin Hava Kuvvetlerine sızmalarına karşı alınacak önlemler' başlıklı Hava Kuvvetlert Istihbarat Başkanı [Y.Ö.] tmzalı belgede özetle;sakancals ve şüpheli kategortstne alman personelin sicil yoluyla Hava Kuvvetlerinden ilişiklerinin kesilmest cihetine gidlleceği, yeterli delllerin sicil amirleri tarafindan oluşturulmasına gayret gösterileceği, bunun için ev ve iş telefonları yasalara ve yönergelere göre gerekli müsaade alınarak MtT Bölge Temsilcillderi ve Mahalli Emniyet Makamları ile gerekdi koordinelerde bulunularak dinletileceği, düşük sicil verlleceği, en küçük hareket ve davranuşları disiplinsizlik olarak cezalandırılacuği, eş ve çocuklarının gtytnişlertne dikkat edileceği, eşleri ve çocuklarının belti btr ideolajiyi temsil edecek şekilde giyinen personelin uyarilacağıi, bu personelin eş ve çocuklarımın faaliyetleri, uyarılara uyup uymadıklarıın takip edileceği, personel ile eş ve çocuklarından çağdaş olmayan kryaferli olanların Orduevlertne, askeri gazinolara ve misafirhanelere alınmayacaği, direnme haltnde, çirkin bir olaya meydan vermemek tçin durumun orduevi ve askeri gazino müdürleri tarafindan merkez komutanlığına bildtrtleceği, girenlerin orduevi ve askeri gazinolardan çıkarlmasının sağlanacağı, hakdarında kovuşturma açumak üzere dīzenlenecek dasyanın merkez komutaniığı ve bağlı oldukdarı komutanlıkdara gönderlleceğinin beltrtildiği.
Samğın, sanuk [ÇD.yi]BÇG Üst Kurulunda-Kriz Masası Kurulunda görevlendirdiği ve 27 Mayıs 1997 tarihli 19 sayfadan oluşan Bati Çalişma Grubu eylem planı [Ç.B.] imzalıüst yazısında 3 nolu maddesinde 'Eylem Planına dahil edilmesi uygun görülen faaliyetlere Bati Kriz Masası toplantilarında gündeme alınarak karara bağlanması sağlanacaktur.'maddestnin bulunduğu ve Banı Çalışma Grubu Krtz Masası Kuruhinun Batı Çalışma Grubu Ost Kurulu olduğu ve Pazartesi ve Perşembe günlerinde toplanıp trade beyan ederek karar alma komumunda bulunduldarı anlaşılmıştır.

Genelkurmay Başkanlığı tarafından gönderilen Genelkurmay Genel Sekreterliğinin 1997 yilı tarthçesinde BÇG'nin kurulmasından sonra Iç Güvenlik Değerlendirme 

Toplantlarmun 08 Mayis 1997, 22 Mayns 1997 Perşembe, 26 Mayis 1997 Pazartesi, 29Mayns 1997 Perşembe, 2 Haziran 1997 Pazartest, 5 Haztran 1997 Perşembe, 9 Haziran 1997 Pazartest, 12 Haziran 1997 Perşembe, 16 Haziran 1997 Pazartesi günlerinde Bati Çalışma Grubu Toplantısı ismi ile yapuldıği, hükümetin 18 Haziran 1997 tarthinde Istifa etttrilmesinden başka bir değiştkdiğin olmadığı bir sonraki toplantının yine lç Güvenlik Değerlendirme Toplantısı Ismi tle yapudığt, Batı Çalışma Grubu üst kurulunun savunmaların aksine 54. Cumhurtyet Hükümetini ortadan kaldırma amacı lle kurulduğu ve toplantılarını amaç suçu gerçekdeştirmek kastı ve tradesi ile tera ettikleri anlaşımışır.
(..)
Samığın amaç suç yömünden görev bölümü olarak kendtsine verilen sanık [Ç.D.nin]koordinaiörlüğündeki Batı Çalışma Grubu üst kurulundaki toplantılara sanık [Ç.D.yi]görevlendirdiği, 10 Nisan 1997 tarihll, 29 Nisan 1997 tarihli, 06 Mayıs 1997 tarihli ve 27Mayıs 1997 tarthli belgelerin gereği için gizli ve kişiye özel olarak kendisine göndertildiği,amacı ve yöntemi nibartyle askeri hizmetlerin görülmestyle uygunluk göstermesi mümkün olmayan bu görevin, mahtyettyle birlikae anlatılmaksızın tebliğ edllmesi ve anlaşılmaksızın kabul edllmesinin mümkin bulunmadığı, irade beyan edebilecek ve kurar alacak konumda bulunduğu, verllen emirlerin ve yapılan işlemlerin amaç suça yönelik olduğunun kendisi tarafindan biltnebilecek durumda olduğu, samığın 54. Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekillert Heyetini Cebren Iskat veya Vazife Görmekden Cebren Men Etmek suçuna iştirak ettiği somucuna varilmiş, delillerin değerlendtrülmesi bötümünde anlatilan gerekçeler ve mevcut yukarıdaki belgeler karşısında savunmasına itibar edilmeyerek mahkümiyetine karar verilmiştir."
54. Başvurucu müdafii, mahkūmiyet kararına karşı bozma talebiyle 19/7/2018tarihinde istinaf kanum yoluma başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde diğer hususların yanında mahkümiyet kararına konu eylemin başvurucunun görevi sırasında ve göreviyle ilgili olmasınedeniyle davaya bakmakla Anayasa Mahkemesinin (Yūce Divan sıfatıyla) görevli olduğunu belirtmiştir. Bumun dişında 765 sayılı mülga Kanun'un 147. maddesinde tanımlanan suçun 5237 sayılı Kanun'da yer almaması nedeniyle ceza tayinine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini ifade etmiştir. Bununla birlikte 5237 sayılı Kanun'un 312. maddesindeki düzenlemeye göre cebir ve şiddet unsurlarınun bir arada bulummasının zorunlu olmasısebebiyle daha lehe olduğu, aksinin kabultüyle 765 sayılı mülga Kanum'un 147. maddesine göre mahkümiyet kararı verilmesi hâlinde ise teşebbüs hükümlerinin uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür. Dilekçede iddianameye konu hareketin cebir ve şiddet unsurunu birlikte taşımadığını, bu kapsamda 5237 sayılı Kanun'un 316. maddesinde düzenlenen suç işlemek için anlaşma ve 257, maddesinde düzenlenen görevi kötütye kullanma suçlarının veya 765sayılı mülga Kamun'un 17l. maddesinde düzenlenen suçun oluşup oluşmadığı tartışılmadan karar verildiğini iddia etmiştir.

55. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 21. Ceza Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi)22/6/2020 tarihinde başvurucu müdafinin istinaf talebinin esastan reddine karar vermiştir.Bölge Adliye Mahkemesinin karar gerekçesinin sonuç kısmı şu şekildedir:
"Yargılama dosyasında bulunan belge ekinde batı çalışma grubu teşkilat yazısım gósterir sanık [Ç.D.] tmzalı belge tle batı çalışma grubumun fizikd çalışma sahasını gösterir kroki, batı çalışma grubu kriz masası başlikdı belge, batı çalışma gurubu çalışmalari, devtr teslim memorandumu başlıkdı belge, 29 Nisan 1997 tarthli bati çalışma grubu rapor sistemi komulu sanık [Ç.B.] ile ekd sanık [t.K.] imzalı Batı Çalışma Grubu Günlük Durum Raporu tle Bati Çalişma Grubu olay Bildirtm Raporu isimli belgeler, 16 Nisan 1997 tarihli sanık [Ç.D.] imzalı ladkllk aleyhtarı konulu belge, 5 Mayıs 1997 tarihli Bati Çalışma grubu bilgi 

İhtiyaçları konulu sanık [A.E.] tmzalı belge, 6 Mayns 1997 tarihli Batı Harekat Konseptlt konulu sanık [Ç.B.] tmzalı belge, 27 Mayıs 1997 tarihli Bati Eylem Planı konulu sanık [Ç.B.] imzalı belge ve ekinde sanık [LK.] imzalı Batı Çalışma Grubu Eylem Planıbelgest, 1997 yılı Genelkurmay Genel Sekreterliği Tarihçelerl'ndekd belge ve bilgilerde BÇG'nin 54. Meşru Hükümeti açikça hedef aldığı, Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kamunu 35. maddest ve Iç Hizmet Yönetmeliğinin 85. maddesine atyflar nedeniyle 54. Türktye Cumhuriyeti Hükümetintn ortadan kaldırımasına yönellk tehlike doğurmaya elverişli cebir ve şiddet içeren bir fil olarak cebre yönellk iradenin varlığının ortaya komulduğu, 1997 yılıHaziran ayında karargahta düzenlenen brtfingler ve brifinglerden sonrakd 'Askerden Refah Partisine şok suçlamalar, gerekirse silah bile kullanırız,Türkiye stzinle gurur duyuyor, Bati harekat grubu kuruldu, Ördu irticayı izlemek tçin komite kurdu, Irticaya karşı müdahale doktrini, hålå ne bekdiyorsumuz, Muhtira gibi brifing, DYP de çekilelim sesleri, tehlike büyük, silahla koruma, hükümete göndermeler, irticaya karşı ōzel teşkilat (batı çalışma grubu-bçg), ordudan son uyari, genelkurmay reftmt silahla korumaktan söz etti, bati çalışma grubu kuruldu, gerekirse silahla koruruz, ordudan son ihtar, TSK iç hizmet yasasıgereği Cumhuriyeti koruma ve kollama ile görevlidtr, Ordu her an göreve hazur, ban çalışma grubu kuruldu, genelkurmaydan muhtira, gerekirse silahla, genelkurmay brifinginde daha öncekd askeri müdahalelere yasal dayanak oluşturan Iç Hizmet Kamonu'nun ilgili hükümleri hatırlatıldı ve gerektiğinde görev silah kullanarak yaplacaktv,denildi. Askeri müdahale havasi, Meclist darbe korkusu sardi, ordudan son uyarı irtica brtfinginin tam metni, koruyacağız, gerekirse stlahla koruyacağız ve kollayacağız,durumdan vaztfe çıkarmak' şeklindeki günlerce süren çeştli gazete manşerleri, televizyon haber bültenlerinde aynu fadeli yaymlar, batı üst kurulu çalişmalari, kamu görevlileri ve halkan günlük yaşamları ve dini inançlarına ilişkin fişlemeler, trtica tle mūcadele adi alunda kamu görevlilerinin meslekderinden ihraç edilmesi, istihbari faaliyetler gibt maddt cebir olarak ortaya çıkacak hareketlerin kolaylaşmasi, aksamadan yürütülmesi ve amaç suçbakamından öngörülen neticeye ulaşmasımı sağlayacak çalışmaların tamamlandığı, gertye sadece fiziki kuvvet kullanmaya bağlı maddi cebrt içeren hareketlertn kaldığı,
Sankların Türk Silahlı Kuvvetlerinde üst düzey komuta yetki ve görevleri çerçevesinde zorlayıci, korkutucu, cebrt gücü, 4 Şubat 1997 tarihinde tankların yürütülmesi, hükümete karşı darbe yapılabileceği tzlenimleri oluşturacak tarzda hareket edilip, bu yönde faaliyetlerle kamuoyunda cebrt güç algısı oluşturduklari, Türk Silahlı Kuvvetlerinin hiyerarşik yapısında ve mensubu oldhukdarı silahlı güce ve kaynağını Anayasadan ve yasalardan almayan hukuka aykarı bir yetkiye dayanmak suretiyle meydana getirdikleri BatıÇalışma Grubu oluşumu ile fikir ve eylem birliği içinde hareket ederek askert gücün darbe yapacağı iması karşısında, devletin ve yúce milletin daha fozla zarar görmestnin engellenmesi amacryla Başbakan Necmettin Erbakan tarafindan bu yönde oluşan iradeyle 54. Hükúmeti tstfa etmek zorunda bırakalmak ve icra organın cebren iskata veya vazifeden men etme zararlı sonucumu meydana getirmek suretiyle, üzerlertne atilı suçu tsledikleri dosyadaki tüm bilgi, belge ve beyanlardan anlaşumakaadır."
56. Başvurucu müdafii, Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf talebinin esastan reddine dair kararını 26/6/2020 tarihinde istinaf dilekçesindeki gerekçelerle temyiz etmiş ve hükmūn bozulmasını talep etmiştir. Yargitay 16. Ceza Dairesi (Daire) 30/6/2021 tarihinde başvurucunun temyiz davasının esastan reddi ile mahkümiyete dair hükmün onanmasına karar vermiştir.

57. Daire, onama kararında derece mahkemesi ile aynı doğrultuda yorum yapmış ve karara konu eylemlerin başvurucu ve diğer sanıkların görevleriyle ilgili olmadığımı kabul ederek görevli mahkemenin ağır ceza mahkemesi olduğunu belirtmiştir. Bu husustaki değerlendirmelerinin ilgili kısmı şu şekildedir:

".…Tartışılacak konu, lşlenen suçun görevle llgili olup olmadığına ilişkindir. Bu hususları açikdayan benzer bir hükmün 3628 saylı Mal Bildtrtmtnde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzlukdarla Mücadele Kanununun 17. maddesinde düzenlendiği, bu hükme göre trtikap rüşvet, basit ve nttellkdi zimmet, görev sırasında veya görevinden dolayı kaçakçılık, resmi ihale alum ve satumlarına fesat karıştırma, devlet sırlarının açıklanması ve açıklanmasına sebebtyer verme suçlarından 4483 sayılı memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yargılanması hakkanda kanun hükümlerinin uygulanmayacağı beltrtilmiştir. 4483 saylıKamunun 1. maddesinde ise kanunun amacinı memurlar ve diğer kamu görevlerini görevleri sebebiyle tşledikleri suçlardon dolayı yargılanabilmeleri için izin vermeye yetkili merctleri belirlemek ve izlenecek usulün düzenlemek olarak beltrtiidiğt görüimektedir.
Kanun maddesinde yer alan görevlert sebebtyle tfadesi bazı suçların kamu görevlistnin görevinın konusu olamayacağı ve görevlert nedentyle işlenmiş kabul edilemeyeceği kullanılan teknik tabirle ortaya konulmaktadır. Yarglama konusu suçunda teknik anlamda sanıkların görevlert lle bağdaşmayacağı, görevlert ile ilgllt ve görevleri sebebiyle işlemişoldudarı kabul edilemeyecekttr. Suçun görev sebebiyle işlendiğintn kabulü tçtn eylemin memurtyet işleriyle lgili olmasi, diğer bir anlatimla suçu doğuran fil lle görev arasında illiyet bağı bulunmast, görevle bağlantılı olması ve görevin sağladığı imkanlardan faydalanarak İşlenmest gerekir. Bu husus, Yarguay Ceza Genel Kurulumun 17.02.2004 tarih ve 2004/2-l0 Esas, 2004/40 saylı kararinda 'Görev sebebiyle işlenen suç kavramının,memurtyet görevinden doğan, görev tle bağlantılı ve görevden yararlanlarak işlenebilen suçlariı tfade eder'şekltnde tfade edilmiştir.

04.01.1961 tarih ve 211 saylı Türk Silahh Kuvvetleri Iç Hizmet Kanununun 35.maddest 'Stlahlı Kuvvetlerin vazifesi; Türk yurdunu ve Anayasa ile tayin edilmiş olan Türkiye Cumhuriyetini kollamak ve korumakır.' şekdinde tken 31.07.2013 tarih ve 28724sayrli Resmt Gazeie'de yayımlanan 13.07.2013 tarih ve 6496 saylı Kanunun 18, maddesi lie 'Silahlı Kuvvetlertn vazifesi; yurt dışından gelecek tehdit ve tehlikelere karşı Türk vatanım savunmak, caydırieılık sağlayacak şekilde askeri gücün muhafazasını ve güçlendirilmesini sağlamak, Türkiye Büyük Millet Mecllsi kararıyla yurt dışında verllen görevleri yapmak ve uluslararası barışın sağlanmasına yardımcı olmaktır.'şeklinde değiştirilmiştir.
Dairemizin 21.06.2016 tarih ve 2015/5829 Esas ve 2016/4175 Karar sayilı Ulamında da beltrlendiği üzere, değisikdikten önceki Iç Hlzmet Kanununun 35. maddesinde Türk StlahlıKuvvetlertnin vazifesi, Tūrk yurdunu Anayasa ile tayin edilmiş olan Türkiye Cumhurtyettni korumak ve kollamak' olarak tanımlandığına göre, kanun ile verilen görevin, mer'i Anayasal düzeni, bu sistemin öngörduğü kurallar doğrultusunda iktidar olan hükümeti korumak yükümlülüğünül de içerdiğtnin kabulü gerekir. Bu tlbarla, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini Cebren Düşürmeye, Devtrmeye İştirak Etmek şeklindeki iddla ve eylemin anılan Kamun maddestnden kaynaklanan görev kapsamıda olduğunun kabulü mümkün değlldir.765 sayılı TCK'nın 147. maddesi ve 5237 saylı TCK'nın 312/1. maddesinde tanımlanan suça dair bir eylemlerin Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıkları görevlerinin sağladığı kolaylık ve avantajla gerçekleştirilmesi, bu eylemlerin görevle ilgili olduğu anlamına gelmez.

Açıkdanan nedenler lle btr kısım sanıklar ve müdafilerinin görevstzlik kararı verilmesi gerektiği yönündeki taleplerinin reddine datr kararda usule ve kanuna aykırılık bulunmamaktadir."
58. Daire; gerekçeli kararın "Sanıkların Hukukd Durumları" başhıklı bölthmünde,sanıkların eylemlerinin birbirleriyle konu ve saik itibarīyla zorunlu şekilde bağlantılıolduğunu, icra hareketlerini oluşturan bu eylemlerin cebir ve şiddeti barındırdığını

belirlemiştir. Ayrıca Refahyol Hükümetinin Başbakan Necmettin Erbakan'ın istifası ile görevden ıskat edildiğini kabul etmiştir. Bu husustaki değerlendirmeleri şu şekildedir:
".…Türk siyasi tarihinde '28 Şubat süreci' olarak anılan ve 'postmodern darbe' diye vasflandırılan iş bu yargılamaya konu olayın ceza hukuku açısından durumu şöyledtr; Suçtarihinde sanuklardan [LH.K.nin] Genelkurmay Başkanu, [H.K.nin] Kara Kuvvetlert Komutant; Ahmet Çörekçinin ise Hava Kuvvetlert Komutanı olarak, mahkümiyetlerine karar verilen/verilmest gereken diğer asker sanukların da Türk Stlahlı Kuvvetlerinin üst komuta kademesinde görevli oldukları bllinmektedir. Anlan sanuklar, süregelen bir kurumsal gelenek çerçevesinde Cumhuriyeti sözde korumak ve kollamak vaztfeleri bulunduğunu düşünerek/durumdan vazife çıkararak, milli güvenllk tçtn btr iç tehdit olarak değerlendtrdikleri, Başbakan Necmetttn Erbakan'ın genel başkanlığınu yaptığı ve seçtmlerden birinci olarak çikan Refah Partisi'nin öncelikde kurulacak bir hükümette yer almamasıni, bu mümkün olmayınca da kurulan húkümeti cebren de olsa görevden ayrılmasınv/devrilmesini temtnen btr tutfak/anlaşma içine girdikderi görülmektedir. Komuta kademestnce oluşturulup yönetilen bu ittifakn, kriz merkezi' ve Batı Çalışma Grubu'bünyestnde amaca ulaştiracak her türlu pstkolojlk harekat dahil olmak üzere eylem planlarını hazırladığı ve askeri imkan ve mühtmmat üzertnde tasarruf yetkisini haiz olduğu anlaşımaktadr. Nihayet varılan bu anlaşma gereğince ve hazrrlanan komplike bir organizasyon çerçevestnde 54. Türktye Cumhuriyeti Hükümetinin 18.06.1997 tarthtnde Başbakanın istifası ile görevden ıskat edilmesine kadar gerek fiziki/maddi cebir, gerekse tehdttlerle karekterize edilmis yoğun bir askert baskının hakim olduğu icra safhasıyaşanmıştur. Ayrıntıları ilgili bölumde Izah edlldiğı izere; Hülümetin ilgasına/amaç suça matuf olduğunda ve sonuca elverişliliğinde tartişma bulunmayan 04,02.1997 günū Sincan lçe merkezinde tankların yürütülmesi suretiyle ortaya konan maddi cebrin mualaka ve doğrudan Başbakan vehveya hükümet üyelerine tevcih edilmesi gerekmez. Iera zaman ve tarza iribariyle bu cebrin muhatabının Icra vekilleri heyeti/hükümet olduğunda kuşku yoktur.Keza amaca matıf icra hareketintn fizikd cebtr içermesi tipikllk açısından bir gereklilik olmakla btrllkte bu cebrin, hareketin/fiilin tüm aşamalarında taibikd de zorunlu değildir.Somut olay ani hareketle gerçekleştirilmiş bir darbe değlldir. Ancak btr süreç tçinde devam eden, btrbtrleriyle konu ve saik ttibartyle zorunlu bağlantıli, genel karakteristiği cebtr ve şiddete dayanan ve amaç suçun icra hareketlerini oluşturan bu eylemlerin hukuki anlamda tek bir fil oluşturduğunun kabulü gerekir. Bu durumda amaç suç için anlaşmanın 54.Türkiye Cumhurtyeti Hükümeti kurulmadan önce gerçekleştiği, anılan suçun icra hareketlerintn başlangıcının fizikl cebrin uygulanma tarihi olan 04.02.1997 olduğu, böylece atilı eylemin cebtr ve şiddeti içinde barındiran, hükümetin istifa ettirilmesini/ıskatımısağlayan sürece yönellk tek flil olduğunun kabulünde isabetstzlik bulunmamaktadır.
(..)
Şu hale göre; zarar tehlikest bakamından illi bir değer taşıdığında kuşku bulunmayan eylemlert ile suçun icrasına iltşkin rollerintn eikin, fonksiyonel katkaları da göz önünde bulundurularak, eylemlertntn zarar tehlikest açısından ortaya koyduğu katkı-önem derecesine göre, müsnet suça ilişkin planlama, hazırlık ve icra organtzasyon içinde yer almak ve tştirak tradesi ile katılmak surettyle hükümete karşı suçun icra hareketleri üzerinde müşterek hakimiyet kurdukları tespit edilen sanukların, 'müşterek fail' olarak; iştirak tradesi kapsamında işlenen bu suça ilişkin planlama, hazirlık ve icra organizasyonuna dahil olmamakla birlikae suçun tcrasına safahatta zarar tehlikesi ya da netice açısından illi değer taşryan katka sunan sankların eylemlerinin zarar tehlikesi açısından ortaya koyduğu katka-önem derecesine göre, yardim eden olarak' sorumlu tutulmalari gerekir."
59. Başvurucu, anılan Yargıtay kararımı 9/7/2021 tarihinde Öğrendiğini belirtmiş ve 26/7/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLI HUKUK 
A. Ulasal Hukuk 
1. Suçta ve Cezada Kanunflik flkesi Yönünden 
60. 5237 sayılı Kanun'un "Suçta ve cezada kamunflik ilkest" kenar başlıklı 2.maddesi şöyledir:
"(1) Kanunun açıkça suç saymadığı bir fiil için kimseye ceza verllemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. Kamunda yazılı cezalardan ve gūvenlik tedbirlerinden başka btr ceza ve güvenlk tedhtrine hükmolunamaz.

(2) Idarenin dizenleyici tşlemlertyle suç ve ceza konulamaz.
(3) Kanunların suç ve ceza içeren hükümlerinin uygulanmasında kayas yapılamaz. Suçve ceza içeren hükümler, kayasa yol açacak biçimde geniş yorumlanamaz."
61. 5237 sayılı Kanun'um "Zaman bakımından uygulama" kenar başlıklı 7.maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şõyledir:
"İşlendiğı zaman yürürlükte bulunan kamuna göre suç saylmayan bir filden dolayıkimseye ceza verllemez ve güvenlik tedbiri uygulanamaz. İşlendikten sonra yürürlüğe giren kanuna göre suç saylmayan bir filden dolayı da kimse cezalandırılamaz ve hakkanda güvenlik tedbiri uygulanamaz. Böyle bir ceza veya güvenlik tedbiri hükmolunmuşsa infazı ve kamunt neticeleri kendiliğinden kalkar.

Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kamun ile sonradan yürütrlüğe giren kanunların hükümleri farkhı ise, failin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olunur."
62.765 sayılı mülga Kamun'un 147. maddesi şöyledir:
"Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren menedenlerle bunları teşvik eyliyenlere ağırlaştıribmış müebbet ağur hapts cezasıhükmolunur."
63.5237 sayılı Kanmun "Hükúmete karşı suç" kenar başlıklı 312, maddesi şöyledir:
"(1) Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükumetini ortadan kaldırmaya veya görevlertni yapmasını kasmen veya tamamen engellemeye teşebbüs eden kimseye ağırlaştrılmış müebbet hapis cezası veriltr.

(2) Bu suçun işlenmesi strasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dalayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur."
64. 211 sayılı Kanun'un 14. maddesi şöyledir:
"Ast; amtr ve üstüne umumi adap ve askeri usullere uygun tam bir hürmet göstermeye,amirlerine mutlak surette iaate ve kamun ve ntzamlarda gösterilen hallerde de üstlerine mutlak itaate mecburdur.


Ast muayyen olan vaztfeleri, aldığı emri vaktinde yapar ve değiştiremez, haddtni aşamaz. Icradan doğacak mesultyetler emri verene aittir.

Itaat htsstni tehdit eden her türlü tezahürler, sözler, yazilar ve fill ve hareketler cezai müeyyidelerle men olumur."
65. 211 sayıhı Kanun'un 35. maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan hâli şöyledir:
"Silâhlı Kuvvetlerin vazifesi; Türk yurdunu ve Anayasa lle tâyın edilmiş olan Tūrkiye Cumhuriyetint kollamak ve korumaktır. "
66.İç Hizmet Yönetmeliği'nin 85, maddesi şöyledir:
"Vaztfest, Türk Yurdu ve Cumhuriyetini içe ve dışa karşı lüzumunda silâhla korumak olan, Silählı Kuvvetlerde her asker kendine düşeni öğrenmeğe ve ðğrendiğini öğretmeğe ve icabında son kuvvetini sarf ederek yapmağa mecburdur."
2. Kanuni Hâkim Güvencesi Yönünden 
a.İlgili Mevzuat 
67. 12/6/1979 tarihli ve 2247 sayılı Uyuşmazlık Mahkemesinin Kuruluş ve Îşleyişi Hakkında Kanun'un "Anayasa Mahkemesi kararları dolayıstyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulmaması ve Anayasa Mahkemesi kararlarının yargı mercllerini bağlayıcılığı" kenar başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan olarak verdıği görev konusundakl kararlar dolayısıyla Uyuşmazlık Mahkemesine başvurulamaz.

Bütün yargı mercileri, Anayasa Mahkemestnin Yüce Dtvan olarak görev komusunda verdiğı kararlara, kendilerinin Anayasa Mahkemesinin karan ile çatşan kestn veya kestnleşmtş bir kararı bulunsa hile, uymak zorundadırlar.

Hūküm uyuşmazlığı durumunda yalnızca Anayasa Mahkemesi karan gōz ōnünde tutulur ve uygulanır."
68. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Mahkemenin görev ve yetkileri" kenar başlıklı 3. maddesinin (ç) fikrası şõyledir:
"Cumhurbaşkanın, Türkiye Büyük Miller Meclisi Başkanın, Cumhurbaşkanıyardımcılarını, bakanlari, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danştay başkan ve üyelerini,başsavcilarıni, Cumhurtyet Başsavcrvekilini, Hákimler ve Savcılar Kurulu ve Sayıştay başkan ve üyelerini, Genelkurmay Başkanu ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri komutanlarım görevleriyle lgili suçlardan dolayı Yüce Divan syfatıyla yargilamak."
b. İlgili Yargı Kararlan 
69. Yūce Divanın 31/10/2019 tarihli ve E.2017/I, K.2019/1 sayılı kararımın ilgili kısmı şõyledir,

"Istanbul Cumhuriyet Başsavculığının 2/2/2012 tarihli ve E.2012/86 sayuıiddianamestyle şūpheli [M.I.B.] hakkanda Türkiye Cumhurtyetł'ni ortadan kaldırmaya veya görevint yapmasinu engellemeye teşebbis etme, silahlı terör örgütü kurma ve yönetme suçlarını işlediği iddiasıryla kamu davası açılmıştı. Iddianamede;
a. Şüpheltntn Genelkurmay Başkanu olarak görev yaptığı 2009 yrlı ve öncestnde Ergenekon silahlı terör örgütünün amaçlan doğrultusunda askeri bir darbe ortamıoluşturmak, beltrtilen internet sttelert ve bu stteleri meşrulaştırmak amacıyla düzenlenen andıç vasutastyla kara propaganda ve dezenformasyon faaliyetlertni icra ve organize ettiği,
b. Örgutün amaçlan doğrultusunda yapmış olduğu basın açıklamaları ve değişik faaliyetlerle, devam eden Ergenekon silahlı terör örgütüne yönelik soruşturma ve kovuşturmaları etkilemek amacıyla alenen sözlü veya yazılı beyanda bulunduğu,
c. Devlet yöneticllerini baska altıma almak, devlet otoritesini zaafa uğratmak, bu hususta gerekaiğinde kamu düzenini hozup ülkede kaos ve dizensizlik ortamı oluşturmak.halka devlet yöneticllerine karşı kaşkırtmak ve anarşi ortamı oluşturmak suretiyle cebir ve şiddet yöntemlert kullanarak hükümetin görevlerini yapmasını kasmen veya tamamen engellemeye teşebbüs ettiği, suç tarihi tbariyla komumu ve diğer şüpheliler üzertndekt etkisiyle ara yönetici sıfatıyla psikolojik harekät faaltyetini yönettıği, örgüt üyelertni yönlendtrdiğl,
iddia edilmiştir.
(….)
Istanbul 4. Ağư Ceza Mahkemesi 5/7/2017 tarihli ve E.2017/65, K.2017/145 saylıkararıyla sanuk [M.i.B.] ve bağlannlı suç işledlkderl iddta ohunan diğer sanıkların iddianamelerindeki sevk maddeleri gereğince yargılanmalar içtn dosyayr Yüce Dtvan sifatıyla yetkili ve görevli Anayasa Mahkemesine göndermiştir.

Anlan karar gereğince dosya, Yüce Dtvanın 2017/I esasına kaydedilmiştir. Söz konusu dosyanın incelenmesine ilişkin 12/10/2017 tarihli toplantida, samğa isnat olunan fiüllerin sanuğın göreviyle bağlantılı ve görevinden doğan yetkilertn mevzuata aykvrı olarak kullanımasına tlişkin olduğu somucuna varılarak tddta konusu eylemler görev suçu olarak nitelendirilmiş ve aşağıdakd şekilde karar verilmiştir..."
70. Yūce Divanm 17/9/2020 tarihli ve E.2020/1, K.2020/1 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Yarguay eskt üyesi olan sanuk hakkanda kamuoyunda kozmik oda olarak bilinen yerde yapılan arama sırasında devletin güvenliğı veya iç veya dış siyasal yararları bakımından nitellği itibarıyla gizli kalması gereken bilgileri temin ettiği iddlasıyla son soruşturma açumasına karar verilmiş; dosya Yuce Dtvan sfatıyla yargılama yapilmak izere Anayasa Mahkemesine gönderilmiştir. Sanığa isnat olunan fillin sanığın göreviyle bağlantılı ve görevtnden doğan yetkilerin hukuka aykarı olarak kullanılmasına ilişkin bulunduğu ve dolayısıyla isnat edilen suçun sanuğın göreviyle ilglli olduğu görülmektedir."
3. Silahların Eşitlği ve Çelişmell Yargılama İlkeleri Yönünden 
71. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Sauğın savunma delillerinin toplanması istemi" kenar başlıklı 177, maddesi şöyledir:

"(1) Sanuk, uanuk veya bilirkişinin davetini veya savunma delillerinin toplanmasınıistediğinde, bunların üişkin olduğu olayları göstermek suretiyle bu husustaki dilekçesini duruşma gūnünden en az beş gün önce mahkeme başkanına veya hâkime vertr.
(2) Bu dilekçe üzertne verilecek karar, kendisine derhäl bildirilir.
(3) Sanığın kabul edilen istemleri, Cumhurtyet savcısına da bildtrilir."
. Aleni Yargılanma Hakkı Yönünden 
72. 5271 sayılı Kanun'un "Duruşmanın açıkığı" kenar başhıklı 182. maddesinin (1)numaralı fikrası şöyledir.

"Duruşma herkese açıktır."
B. Uluslararası Hukuk 
I. Suçta ve Cezada Kanunilfk İlkesi Yönünden 
a. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Hükümleri 
73. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 7. maddesinin (1) numaralt fikrası şöyledir:
"Hiç kimse, işlendiğı zaman ulusal veya uluslararası hukuka göre suç oluşturmayan bir eylem veya thmalden dolayı suçlu bulunamaz, Aynı biçtmde, suçun işlendiği sırada uygulanabilir olan cezadan daha ağır bir ceza verllemez."
b. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
74. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AtHM) Sözleşme'nin 7. maddesinin savaşdurtmunda ve olağanüstü hâllerde dahi askıya alınmadığını, bu ilkenin hukuk devleti ilkesinin temel unsurlarından biri olduğunu ve Sözleşme koruma sisteminde önemli bir yer tuttuğumu belirtmiştir. Sözleşme'nin anılan maddesi; hedef ve maksadından anlaşılacağı üizere keyfi kovuşturma, mahkûmiyet ve cezaya karşı etkili önlemler sağlayacak şekilde yorumlanmalı ve uygulanmalıdπ (Del Rio Prada/Ispanya [BD], B. No. 42750/09,21/10/2013, § 77).

75. Sözleşme'nin 7. maddesinin koruması ceza kanumumum sanığın aleyhine olacak şekilde geriye yürütülmesi yasağı ile sınırlı değildir (Del Rio Prada/İspanya, §78). Bunun ōtesinde anılan madde -daha genel anlamda- ancak kanun ile bir suçun tanimlanabileceği ve bir cezanın öngörülebileceği ilkesini de içermektedir (Parmak ve Bakar/Tūrkiye, B. No:22429/07, 25195/07, 3/12/2019, § 58). Sözleşme'nin 7. maddesi δzel olarak meveut suçların kapsamını daha Önceden suç olarak sayılmayan eylemlere teşmil edilmesini yasaklarken aynızamanda ceza kanununum -örneğin kıyas yoluyla- sanığın aleyhine olacak şekilde geniş bir biçimde yorumlanmaması gerektiği ilkesini de içermektedir (Coēme ve dğerleri/Belçika, B.No; 32492/96, 22/6/2020, § 145; Başkaya ve Okçuoğlu/Türkiye [BD], B. No: 23536/94 ve 24408/94, 8/7/1999, § 36).

76. AlHM'e göre büitün bu değerlendirmelerden suçların ve ilgili cezaların kanun ile açıkça tanımlanması gerektiği ortaya çıkmaktadır. Bu gereklilik, bir kimsenin ilgili hükmün 

ifadesinden veya ihtiyaç duyması durumunda mahkemelerin bu hükmü yorumlamalarından hangi aktif davranışlarının ve ihmallerinin cezai sorumluluk gerektirdiğini anlayabildiği zaman karşılanmış sayılır (Parmak ve Bakır/Türkiye, § 58). Sözleşme anlamında kanun,yazılı hukukun yanı sıra içtihatları da içermekte; erişebilirliği ve Öngörülebilirliği de kapsayan niteliksel gerekliliklere işaret etmektedir (Kasymakhunov ve Saybatalov/Rusya, B.No: 26261/05, 26377/06, 14/3/2013, § 77).

77. AlHM'e göre bir ceza hukuku hükmünün öngörülebilirlik derecesi ile suçlunun şahsi sorumluluğu arasında açık bir bağlantı vardır. Sözleşme'nin 7. maddesi, cezanın uygulanabilmesi suçun gerçek failinin eyleminde sorumluluk bildiren bir bilinçlilik hâlinin bulunmasına bağlıdır. Bir eylemin sonuçlarının somut olaya bağlı koşullar içinde makul olan derecede algılanabilmesi için uygun bir hukuki danışmanlık almak zorunda kalınsa bile bir kanun, öngörülebilirlikgerekliliğini yerine getirebilir (G.I.E.M. S.R.L. ve diğerleri/İtalya [BD], B. No. 1828/06, 28/6/2018, §§ 242, 246). Bu durum Özellikle mesleklerini icra ederken yüksek düzeyde ihtiyat gösteren, profesyonel işlerle uğraşan kimseler için geçerlidir.Dolayısıyla anılan miteliklere sahip kişilerin yaptıklan işlerin doğurabileceğisonuçlarıdeğerlendirirken Özel bir Önem göstermesi beklenebilir (Pessino/Fransa, B. No: 40403/02,10/10/2006, § 33; Kononov/Letonya, [BD], B. No: 36376/04, 17/5/2010, § 235).
78. Sözleşme'nin 7. maddesi, cezai sorumluluk kurallarının suçun özü ile tutarlıolması ve makul olarak öngörülebilmesi şartıyla davadan davaya aşamalı olarak adli yorum yoluyla netleştirilmesini yasaklar şekilde anlaşılamaz (Parmak ve Bakır/Tūrkiye, § 59).
79. AfHM, bir norm ne kadar açık şekilde düzenlenirse düzenlensin ceza hukuku da dâhil olmak üzere herhangi bir hukuk sisteminde kaçmılmaz olarak bir yargısal yorum unsuru olabileceğini kabul etmektedir. Çünkü daima şüpheli noktaların aydınlığa kavuşturulması ve değişen durumlara uyarlanması ihtiyacı olacaktır. Kanunların değişen koşullara ayak uydurabilmesi gerekir. Buna göre birçok kanun, az ya da çok belirsizlik içerir, bunların yorumlanması ve tatbik edilmesi bir uygulama sorunudur. Mahkemelerin görevi, tam da bu türden kalan yorumsal şüpheleri gidermektir (Kafkaris/Kıbrıs [BD], B. No. 21906/04,12/2/2008, § 141).

2. Kanuni Hâkim Güvencesi Yönünden 
a. Sözleşme Hükümleri 
80. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) mumaralı fikrasımın ilk cümlesi şöyledir:
"Herkes davasıın, medent hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkana sahtptir."
b. AİHM İçtihadı
81. Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre bir mahkeme her zaman kamn ile kurulmuş olmalıdır. Bu ifade, Sözleşme ve Sözleşme'nin ek protokolleri tarafindan kurulan koruma sisteminin içinde olan hukukun üstünlüğü ilkesini yansitmaktadır (Jorgic/Almanya, B. No: 74613/01, 12/7/2007, § 64; Richert/Polonya, B. No: S4809/07,25/10/2011, § 41). Buma göre eğer bir mahkeme iç hukuktaki geçerli kanun hükümlerine 

uygun olarak bir kişiyi yargılama yetkisine sahip değilse o mahkeme Sözleşme'nin 6.maddesinin (1)numaralı fikrası anlammda kamunla kurulmuş bir mahkeme değildir (Richert/Polonya, §41; Jorgic/Almanya, § 64).

82. AiHM'e göre Sözleşme'nin 6. maddesinde yer alan "kanunla kurulmuş"teriminin amacı demokratik bir toplumda yargının, yūrütmenin takdirine bağlı olmamasını ve ancak şeklî bir kanunla düzenlenmesini sağlamaktır (Richert/Polonya, § 42; Coēme ve diğerleri/Belçika, § 98). İlke olarak mahkeme tarafindan yargı organlarının kurulması ve yetkilendirilmesi ile ilgili iç hukuktaki yasal düzenlemelerin ihlali, Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasımın ihlal edilmesine yol açmaktadır (Jorgic/Almanya, §65).Bundan dolayı AfHM anılan konuda ulusal yasalara uyulup uyulmadığını incelemektedir.Ancak iç hukuk hükümlerinin ulusal mahkemeler tarafindan yorumlanması esastır. AfHM, içhukukum açıkça ihlali söz konusu olmadıkça ulusal mahkemelerin yorumunu sorgulayamaz (Coême ve diğerleri/Belçika, § 98; Lavents/Letonya, B. No: 58442/00, 28/11/2002, § 114;Guðmundur Ándrl Ástráðsson/Izlanda [BD], B. No: 26374/18, 1/12/2020, §§ 216-242).Sözleşme'nin 6. maddesi kişiye yargılanacağı mabkemeyi seçme hakkı vermemektedir. Bu nedenle AlHM'in görevi, yargı inercilerinin sanığı yargilama yetkisinin kendilerinde bulunduğu hususunda makul gerekçelerinin olup olmadığını incelemekle sımrlıdır (Jorglc/Almanya, § 65).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
83. Anayasa Mahkemesinin 26/1/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düştünüldü:
A.Suçta ve Cezada Kanunilik İlkesinin İhlal Edfldiğine İlişkin İddla 
Başvurucunun İddiaları ve Bakanhığın Görüşül 
84. Başvurucu;
i. 5237sayılı Kanun'un 312.maddesindeki tanıma göre cebir ve şiddetin bir arada bulunmasının, 765 sayılı mülga Kanun'un 147. maddesindeki tanıma göre ise hükûmetin ıskatı neticesinin ortaya çıkmasının suçum unsuru olarak kabul edildiğini belirterek suçun unsurlarının geniş yorumlandığını, cebir ve şiddet içeriği olmayan eylemlere dayamp neticesinin yokluğu ile oluşmayan suçtan mahkûmiyetine karar verildiğini,
ii. 5237 sayılı Kanun'un 312. maddesinde ancak teşebbüs aşamasında kalan suçun cezalandırlabileceğinin öngörülmesine ve derece mahkemesinin suçun tamamlandığını kabul etmesine rağmen anılan maddede tanımlanan suçum oluştuğunun kabul edildiğini,
iii. Hava kuvvetleri komutanı olarak görev yapmasına bağlı olarak katıldığı 28Şubat I997 tarihli MGK'da kullandığı oy hakkı sebebiyle cezalandırıldığım belirterek yaşam hakkıın, adil yargılanma hakkının, kişi özgüriüğü ve güvenliği hakkıın, savunma hakkıın, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin,eşitlik ilkesinin, suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür 

85. Bakanlık görüşünde;
i. Derece mahkemesinin gerekçeli kararında, suçun cebir ve şiddet unsurunun oluşmadığına dair itirazların değerlendirildiğive somut olayda anılan unsurların meveut olduğumun kabul edildiği belirtilmiştir.

ii. Bunun dışında gerekçeli kararda, iddianameye konu eylemlerin suçun unsurlarını oluşturmaya elverişli olduğunun ve 54. Hükümetin istifasıyla suçun tamamlandığının kabul edildiği ifade edilmiştir. Derece mahkemesinin başvurucunun eylemlerini belirlediğine ve bu eylemlerin mahkûmiyete konu suça ne şekilde vücut verdiğine dair değerlendirmelerde bulunulduğu, benzer değerlendirmelerin istinaf ve temyiz makamlarınca da yapıldığı õne sürülmüştür.

iAnayasa Mahkemesinin kendi kararlarıyla,bireylerin ceza sorumluluklarmin kapsamına ilişkin hukuki sorunları incelemenin görevleri arasmda olmadığını, bu komumun derece mahkemelerinin takdirine bırakıldığını, yine bu bağlamda suçlu-suçsuz kararı vermek ya da daha hafif veya ağır ceza belirlemenin de görevleri arasında bulummadığını belirttiğine vurgu yapılmıştır.
86. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialarınıtekrarlamıştır.

2. Değerlendirme 
87. Anayasa'nın "Suç ve cezalara ilişkin esaslar" kenar başlıkhı 38. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Kimse, işlendiğı zaman yürürlüke bulunan kanunun suç saymadığı bir filden dolayıcezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kamunda o suç tçin komulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verllemez."
88. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddiaları bir bütüın olarak suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiği şikâyeti olduğundan inceleme de bu çerçevede yapılmıştır.

a.Kabul Edflebilirlik Yönünden 
89. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan suçta ve cezada kanumilik ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
Genel İlkeler 
90. Anayasa'nın temel hak ve Özgürlüklerle ilgili bölümlerindeki pek çok maddede karumla düzenleme ilkesine yer verilmiştir. Bu düzenlemeler dışında Anayasa'nın 13.maddesinde ifade edilen temel hak ve özgüritüiklerin sınırlanmasına ilişkin genel ilkelerde de 

sımrlamaların ancak kamunla yapılabileceği kurala bağlanmıştır. Anayasa'nın suç ve cezalarıdüzenleyen 38. maddesinde de suçta ve cezada kanunilik ilkesi özel olarak güvence altına alınmıştiır (Karlis A.$., B. No: 2013/849, 15/4/2014, § 31).

91. Suçta ve cezada kanumilik ilkesi, hukuk devletinin kurucu unsurlarındandır.Kanunilik ilkesi, genel olarak bütün hak ve özgürlüklerin düzenlenmesinde temel bir güvence oluşturmanın yanı sıra suç ve cezaların belirlenmesi bakımından özel bir anlam ve öneme sahiptir. Bu ilke kapsamında kişilerin kanumen yasaklanmamış veya yaptırıma bağlanmamışfillerden dolayı keyfi bir şekilde suçlanmalari ve cezalandırılmaları önlenmekte; buna ek olarak suçlanan kişinin lehine olan düzenlemelerin geriye etkili olarak uygulanmasısağlanmaktadır (Karlis A.$., § 32).

9. Anayasa'nın 38. maddesinin birinci fikrasıda "Kimse, …. kanumun suçsaymadığı bir fillden dolayı cezalandırılamaz." denilerek suçların kanuniliği, Üçüncüfikrasında da "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kamunla komulur."denilerek cezaların kanuniliği ilkeleri güvence altına alınmıştır. Anayasa'da öngõrülen suçta ve cezada kanumilik ilkesi, insan hak ve Özgürlüklerini esas alan bir anlayışın öne çıktığıgünümüizde ceza hukukunun temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Anayasa'nın 38.maddesine benzer şekilde 5237 sayılı Kanun'un 2. maddesinde düzenlenen suçta ve cezada kamundilik ilkesi; yasaklanan eylemlerin ve bu yasak eylemlere verilecek cezaların hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak biçimde kanunda gösterilmesini, kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarimn belli olmasını gerektirmektedir. Kişilerin yasak eylemleri önceden bilmeleri düştncesine dayanan bu ilkeyle temel hak ve özgürlüiklerin güvence altına alınmasıamaçlanmaktadır (AYM, E.2010/69, K.201 1/116, 7/7/2011).

93. Bumunla birlikte ne kadar açık ve anlaşılır şekilde düzenlenirse düzenlensin suçve ceza öngören kurallar yargı organlarının yorumuna ihtiyaç duyabilir. Ancak yargıorganlarınca yapılacak yorumun kuralın õzüyle çelişmemesi ve ōngörülebilir olması gerekir (Mehmet Emin Karamehmet ve diğerleri, B. No: 2017/4902, 28/1/2020, § 47). Yargıorganları suça veya cezaya ilişkin olguları değerlendirirken ve ōzellikle fillerin bir suça karşılık gelip gelmediğini belirlerken suçta ve cezada kanumilik ilkesini anlamsız kılacak şekilde öngörülemez bir yaklaşımda bulunmamalıdır.

94. Bireylerin cezai sorumluluklarımn kapsamına ilişkin hukuki sorunların incelenmesi Anayasa Mahkemesinin görevleri arasmda olmayıp komu derece mahkemelerinin takdirine bırakılmıştır. Yine bu bağlamda suçun unsurlarının oluşup oluşmadığını ya da daha hafif veya ağır ceza verilmesi gerektiğini belirlemek de Anayasa Mahkemesinin görevleri arasında bulunmamaktadır (Tahir Canan, § 35). Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru incelemelerindeki rolü, derece mahkemelerinin yerini almak değildir. Anayasa ve Sõzleşme ile ortak koruma altına alınan temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil etmeyen, bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik içermeyen tespit ve sonuçlar Anayasa Mahkemesinin incelemesinin dişındadır (Adnan Şen [GK], B. No: 2018/8903, 15/4/2021, § 109).
ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
95. 1995 ile 1997 yılları arasıda hava kuvvetleri komutanı olan başvurucunun bu dönemdeki eylemleri nedeniyle derece mahkemesinin 13/4/2018 tarihli karariyla, 765 sayılımülga Kanun'un 147. maddesi gereğince Tthkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren ıskat etmek suçundan mahkümiyetine karar verilmiştir.


96. Suç tarihinden sonra yürürlüğe giren 5237 sayılı Kanun'un 312, maddesinde düzenlenen hükümete karşı suç, cebtr ve şidder kullanarak Türkiye Cumhuriyeti hūkümetini ortadan kaldırmaya veya gõrevlerini yapmasırı kısmen veya tamamen engellemeye teşebbüs etmek biçiminde tanımlanmıştır. Bu düzenlemeye göre kanun koyucu suçum oluşması için eylemin cebir ve şiddeti bir arada içermesini aramıştır. Bunumla birlikte hükümeti ortadan kaldırmaya ve hatta görevlerini yapmasını kısmen dahi olsa engellemeye teşebbüs edilmesi suçun oluşmaşı için yeterli kabul edilmiştir.

97. Derece mahkemesi öncelikle 765 sayılı mülga Kanun'un 147. maddesi ve 5237sayılı Kanunun 312, maddesinin (1) numaralı fikrasımın aynı şekilde, siyasal iktidarı temsil eden Bakanlar Kurulunun varlık, görev ve fonksiyonlarını korumak amacıyla düzenlendiğini belirtmiştir (bkz. § 46). Buna göre lehe kanumun belirlenebilmesi için 5237 sayılı Kanun'un 312, maddesinde öngörülen suçun unsurlatmun somut olayda bulunup bulummadığının tespit edilmesi gerekir.

98. Derece mahkemesi, sanıkların eylemlerinin neticeyi oluşturmaya elverişli olmadığına, cebir ve şiddet içermediğine ve Hükümetin kendi rizası ile istifa ettiğine dair savunmalarına itibar etmediğini açıklamıştır (bkz§ 47). Bumunla birlikte suçun eksik veya tam teşebbüs aşamasında kalmayıp zararlı neticenin meydana gelmesi nedeniyle tamamlandığı kabul edilmiştir. Ayrıca sanık müdafilerinin 5237 sayılı Kanun'un 312.maddesinin (1) numaralı fikrasında tamamlanmış suçun suç olarak düzenlenmediğine,kanunilik ve tipiklik ilkesi gereği yargılamaya konu eylemin cezalandırılamayacağına ilişkiņsavunmaları da kabul edilmemiştir (bkz.§ 43).

. Derece mahkemesi, Direktif ve Genelge ile askerî makamlara açık veya kapalıherhangi bir görevlendirme yapılmadığını belirlemiştir (bkz. §§ 48-50). Gerekçeli kararda ayrıca kanun ve kanunlara dayanan diğer düzenlemelerin Türk Silahh Kuvvetlerinin hiçbir unsuruna demokratik düzeni ortadan kaldırma yetkisi vermediği kabul edilmiştir. Bu kapsamda BÇG'nin Anayasa'ya göre kurulan bir hükûmeti ortadan kaldırmak için 2i1 sayılıKanun ve bu Kanun'a bağlı olarak hazırlanan İç Hizmet Yönetmeliği dayanak yapılarak meşru Htükümeti bilgisi olmadan kanunsuz emirle kurulduğu tespit edilmiştir (bkz. § 50).
100. Ayrıca 765 sayılı mülga Kanun hükümlerinin uygulanması hâlinde müebbet,buna karşı 5237 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması hâlinde müebbet ve 32 yıl 18 ay süreli hapis cezası verilmesi gerektiği kabul edilerek cezaların miktarı ve sonuçları itibarıyla 765 sayılı mülga Kanun hükümlerinin sanıkların Iehine olduğu belirlenmiştir (bkz. § 52).
101. Derece mahkemesi; başvurucunun Bakanlar Kurulumca Tūrk SilahlıKuvvetlerine bir emir ya da talimat verilmemesine rağmen amaç suç yönünden görev bölümūolarak kendisine verilen Ç.D.nin koordinatörlüğünde BÇG'nin üst kurulundaki toplantılara katılması için sarık Ç.D.yi görevlendirdiğini ve 10/4/1997, 29/4/1997, 6/5/1997 ve 27/5/1997tarihli belgelerin gereği için gizli ve kişiye özel olarak kendisine gönderildiğini tespit etmiştir. Bu eylemin amacı ve yöntemi itibarıyla askerî hizmetlerin görülmesiyle uygunluk göstermediği ve mahiyetiyle birlikte anlatılmadan icrasının istenmesinin ve anlaşılmaksızın kabul edilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir (bkz.§ 53).

102. Başvurucu, esasen lehe kanunun uygulanmasma ilişkin değerlendirmelerden ziyade unsurları bakımından oluşmayan suçtan cezalandırılmasına itiraz etmiştir.

103. Cezai sorumlulukların kapsamını belirlemek, buna bağhı olarak da suçun unsurları itibarıyla oluşup oluşmadığını ya da bunun karşılığı olan cezanın derecesini değerlendirmek derece mahkemelerinin görevidir. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin gereği olarak derece mahkemelerinin bu değerlendirme kapsamındaki yorumlarının suçun tanımlandığı ve cezanın belirlendiği kuralın Özüyle çelişmemesi ve öngörülebilir olmasıgerekir. Başvurucunun iddiaları kapsamında gerçekleştirilen incelemede derece mahkemesinin yargılama konusu fiillerin görevin ifası kapsamında bulunmadığına ve suçun unsurları itibarıyla oluştuğuna dair değerlendirmelerinin temelsiz, suçun özü ile uyumsuz ve öngörülemez olduğu söylenemez.

104. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'ön 38. maddesinde güvence altına alıman suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe katılmamıştır.
B. Adil Yargılanma Hakkını İhlal Edildiğine İlişkin İddialar 
1.Kanuni Hâkim Güvencesfnin İhlal Edildiğime İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlığı Görüşü
105, Başvurucu, işlendiği iddia olunan suça konu fillerin hava kuvvetleri komutanıolarak görev yaptığı döneme ilişkin olduğunu, Anayasa'nın 148. maddesinin yedinci fikrasıuyarınca Yūce Divanda yargılanması gerektiğini, bu dttzenlemeye rağmen doğal görevli adli yargı yerinde yargılaması yapılarak mahkûmiyetine karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri strmūş; ihlalin tespiti ile giderilmesi talebinde bulunmuştur.
106.Bakanlık görüşünde;
i. Anayasa'nın 148. maddesinin yedinci fikrasmda öngörülen "Genelkurmay Başkan, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanları da görevleriyle ilgili suçlardan dolay Yüce Dtvanda yargılanırlar." şeklindeki hüktimle genelkurmay başkanı ve kuvvet komutanlarının Yūce Divanda yargılanmalarmın kapsamının görevleriyle ilgili suçlar ile sınırlandırıdığına işaret edilmiş, bu kapsamda öncelikle yargılamaya konu eylemin başvurucunun görevi ile ilgili olup olmadığının belirlenmesinin gerektiği, bu belirleme yapılırken de görevin sağladığıkolaylıklardan faydalanarak işlenen suç ve görevle ülglli olarak işlenen suç şeklinde bir ayrım yapılmasını yararlı olacağı ifade edilmiştir.

li. Anayasa Mahkemesinin Yıldưum Turan ([GK], B. No: 2017/10536,4/6/2020) başvurusuna ilişkin kararındaki silahlı terör örgütü tüyeliği suçunun kamu görevlileri yönünden görev suçu olarak kabul edilmesinin mümkün olmadığına dair belirlemelerine yer verilmiştir.

iii. flk derece mahkemesindeki yargılamada, başvurucunun yargilamasının Yüce Divanda yapılması gerektiğine dair itirazların detaylı olarak ele alındığı,anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı işlenmiş bir suçun görevle ilgili suçolarak kabul edilemeyeceğinin değerlendirildiği belirtilmiş; ayrica derece mahkemesi ve Daire kararlarının bu husustaki gerekçelerine yer verilmiştir.

iv. Anayasa Mahkemesinin Ahmet Zekl Uçok (2) (B. No: 2015/6777,7/12/2016) başvurusuna ilişkin kararında kabul ettiği, bir uyuşmazlık hakkında hangi mahkemenin veya yargı kolunun görevli olduğunu tespit etmekle görevli olmadığına, bireysel başvuru kapsamındaki görevinin yargılamanın usul kurallarına uygunluğunu denetlemek değil adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerin somut olayda ihlal edilip edilmediğini denetlemek olduğuna dair belirlemelerinin altı çizilmiştir.

v. Sonuç olarak kanuni hâkim ilkesinin ihlal edildiği iddiası yönünden yapilacak incelemede yukarıdaki tespit ve değerlendirmelerin dikkate alınmasıgerektiği düşüncesi açıklanmıştır.

107.Başvurucu, Bakanlk görüşüne karşı beyanında önceki iddialarını yinelemiştir.
b. Değerlendirme 
108. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36, maddesi şöyledir:
"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı merclleri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savurama tle adl yargılanma hakkana sahiptir."
109. Iddianın değerlendirilmesinde nazara almnacak ve Anayasa'da yer alan özel güvence ve destek hükümleri aşağıdadır:
110. Anayasa'nm "Kamuni hâkim gūvencest" kenar başlıklı 37, maddesi şöyledir:
*Hiç kimse kamunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz.
Bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merct önüne çıkarma sonucumu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü merciler kurulamaz."
111. Anayasa'nın "Mahkemelerin kuruluşu" kenar başlıklı 142. maddesi şöyledir:
"Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetklleri, ışleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir."
112. Anayasa'nı "Anayasa Mahkemesi - Gōrev ve yetkdlerl" kenar başlıklı 148.maddesinin yedinci fikrası şöyledir:
"Genelkurmay Başkanu, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlan da görevlertyle tigili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanırlar."
L Kabul Edilebilirlik Yönünden 
113. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulummadığı anlaşılan kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

fi. Esas Yönünden 
(1) Genel Îlkeler 
114. Kanuni hâkim güvencesi, Anayasa'mn 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkının bir unsurudur (Tahir Gökatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, §77; AYM, E. 2002/170, K. 2004/54, 5/5/2004). Çtnkü kanuni hâkim güvencesinin sağlanmadığı bir yargılamanın adil olduğundan sõz edilemez (Ahmet Zekl Üçok (2), § 53).Diğer yandan Anayasa'mn 36, maddesine".. ile adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkını madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasında herkesin davasının kanunla kurulmuş bir mahkemede görülmesini isteme hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir (Mehmet Çelik (2), B. No:2015/889, 17/11/2016, § 57).

115. Anılan güvence, hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci Önüne çıkarılamayacağıa dair Anayasa'nın 37. maddesinde de açıkça dūzenlenmiştir (Ahmet Zekd Üçok (2), § 54). Kanuni hâkim güvencesi, sadece mahkemelerin yargı yetkisi içinde yer alan konuların belirlenmesini değil her bir mahkemenin kuruluşu ve yer bakımından yargı yetkisinin belirlenmesi de dâhil olmak üzere mahkemelerin organizasyonlarma ilişkin tihm düzenlemeleri ifade etmekte, mabkemelerin görev ve yetki alanlarımın açık ve anlaşılır biçimde tespit edilmesi gereğini ortaya koymaktadır (Tahir Gökatalay, § 80).

116. Anayasa'nın 37. maddesi yorumlanırken dikkate alınacak başka bir hüküm ise Anayasa'mın 142. maddesidir, Bu hüikümde de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu düzenleme uyuşmazlığın çözümünde hangi mahkemenin görevli olacağının kanunda açık ve anlaşılır şekilde belirtilmesini gerektirir (AYM, E. 1999/13, K. 1999/26, 14/6/1999). Kanunla düzenleme ise belirliliği ve öngörülebilirliği içerir (AYM, E.2010/32, K.2011/105,16/6/2011). Anayasa'nm ve kanunların, kişilerin görevleriyle ilgili işledikleri suçlar bakımıdan genel görevli mahkemelerden başka bir yargılama merciini yetkili kılmasımümkündür. Dolayısıyla yargı mercilerinin de karar verirken mahkemelerin görevleriyle ilgili olarak kanunda öngörülen dftzenlemeleri anayasal kurallara uygun şekilde yorumlamasıve görevin belirlenmesi noktasında özellikle Anayasa'nın öngördüğü usulü gözetmesi gerekir.Bunun yapılmaması durumunda kanuni hâkim güvencesinin sağladığı teminatlar anlamsızlaşabilir.

117. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında vereceği kararlarla bir uyuşmazlık hakkında hangi mahkemenin veya yargı kolunun görevli olduğunu tespit etmekle görevli değildir. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki görevi, yargılamanın usul kurallarına uygumluğunu değil adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerin somut olayda ihlal edilip edilmediğini denetlemektir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Ahmeı Zeki Üçok (2), § 71).

II8. Diğer taraftan mahkemelerin görev alanlarına ilişkin olarak ortaya çıkan uyuşmazlıkların da Anayasa ve kanunlarda belirtilen usullerle çözülmesi gerekir. Farklıuygulamaların mahkemeler arasında gelişmesiyle toplumun yargrya güvenini azaltacak nitelikte bir hukuki durumun oluşmasına izin verilmemelidir. Böyle bir durumda yargımercilerinin görev uyuşmazlıklarınin çıkmamasına yönelik usule ilişkin güvenceleri devreye sokmaları beklenir (bazı değişikliklerle birlikte bkz Mehmet Çelik, § 62).

119. Anayasa'nın 148. maddeşine göre Anayasa Mahkemesi, belli sifat ve görevdeki kişileri, görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.Anayasa'nın 158. maddesinin Üçüncü fikrası uyarınca da diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki görev uyuşmazlıklarında Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır.2247 sayılı Kanum'un 36, maddesinde ise yargı mercilerinin Yüce Divanın görev konusunda verdiği kararlara, kendilerinin bu karar ile çatışan kesin veya kesinleşmiş bir kararı bulunsa bile uymak zorumda oldukları açıkça ve ayrıca vurgulanmıştır. Anılan hükmün gerekçesinde bu belirlemenin Anayasa'nın 153. maddesinin birinci fikrasına göre Anayasa Mahkemesi kararlarınm kesin olmasından ve anılan maddenin son fikrası uyarınca bütün organları ve herkesi bağlayıcı nitelikle bulunmasından kaynaklandığı belirtilmiştir.
120. Anayasa hükümlerinin yeknesak bir biçimde uygulanmasını ve yorumlanmasınısağlama görevi Anayasa Mahkemesine aittir. Öte yandan diğer yargı organlarının da Anayasa hükümlerini yorumlaması mümkün, hatta gerekli olabilir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesi Anayasa hükümlerini yorunlama konusunda yegâne makam değildir. Ancak Yüce Divanın görevine ilişkin Anayasa kurallarının doğrudan yorumlanması ve uygulanması ile ilgili meselelerde nihai yorum yetkisi Anayasa Mahkemesinindir. Dolayısīyla Yüce Divanın görevleriyle ilgili anayasal kurallar yorumlanırken Anayasa Mahkemesi kararlarının yargımercileri tarafindan gözetilmemesi kanuni hâkim güvencesini ihlal edebilir.
121. Yüce Divan, Anayasa'nın 148. maddesinde ve bu maddenin birer yansımasıolarak ilgili kanunlarda geçen görevlertyle ilgili suç ibaresini yargılama konusu eylemlerin görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullanılmasıbiçiminde yorumlamıştır (bkz. §§ 69, 70). Derece mahkemelerinin Anayasa'nın 148.maddesinde yer alan görevlertyle ilgili suç kavramımı, Anayasa Mahkemesinin bu yorumu ile bağdaşmayacak ve kamuni hâkim ilkesini anlamsızlaştıracak derecede dar yorumlayıp yorumlamadığı suçun vasfindan bağımsız olarak belirlenmelidir.

(2)Îlkelerin Olaya Uygulanması
122, Genelkurmay başkanı, kara, deniz ve hava kuvvetleri komutanlarının görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacakları Anayasa'mn 148. maddesinin yedinci fikrasında düzenlenmiştir. Bu düzenlemenin kanuni hâkim güvencesi doğurduğu açıktır.

123, Somut olayda 1995 ile 1997 yılları arasında hava kuvvetleri komutanı olarak görev yapan başvurucu hakkında Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten cebren men etme suçumu işlediği iddiasryla kamu davası açılmıştır.
124. Yargılamanın Yüce Divanda yapılması gerektiği belirtilerek görevsizlik kararıverilmesi yönündeki talepler 3/9/2013 tarihinde değerlendirilmiştir. Bu değerlendirmede suçun vasfina vurgu yapılarak Anayasa'nın 148. maddesindeki dützenlemeye göre samıklara isnat edilen eylemlerin görevleri ile ilgili olmadığı kabul edilmiştir (bkz. § 35).
125. Ayrıca gerekçeli kararın "Görev ve Yetk" başlıklı bōltmtınde, görevli mahkemenin belirlenmesine dair değerlendirmelerde buiunulmuştur. Derece mahkemesi Öncelikle Anayasa'nın 148. maddesinin yedinci fikrasına göre Genelkurmay Başkanı, Kara,Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarının görevlerı lle llgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacaklarım belirlemiş ve görevleriyle ilgtli suç ifadesini yorumlamıştır. Bu kapsamda 

bazı suçların kamu görevlisinin görevinin konusu olamayacağına ve görevieri nedeniyle işlenmiş kabul edilemeyeceğine vurgu yapmıştir. Derece mahkemesi anılan belirlemeler kapsamında suçun görev sebebiyle işlendiğinin kabulü için yargılama konusu eylemler ile görev arasında illiyet bağı bulunması, bu eylemierin görevle bağlantılı olması ve görevin sağladığı imkânlardan faydalanarak işlenmest gerekeceğini ifade etmiştir. Sonuç olarak derece mahkemesi, yarglamaya konu suçun görevin sağladığı kolaylık, avantaj ve imkân kullanılarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında iştendiğinin sõylenemeyeceğini kabul etmiştir (bkz. § 40).

126. Yargıtay 16. Ceza Dairesi de gõrevleriyle ilgili suç ifadesini, gerekçelerini esas aldığı derece mahkemesi ile aynı şekilde yorumlamıştır (bkz. § 57).

127.Mahkümiyet kararının gerekçesine göre başvurucu hakkındaki yargılama konusu eylemier; BÇG Batı Eylem Planı'nda icra makamında bulunması, Gölcük'te yapılan ve derece mahkemesinin değerlendirmelerine göre suç için anlaşma niteliğinde olan toplantrya katilmasi, BÇG toplantilarına katilması için Hava Kuvvetleri İstihbarat Daire Başkani Ç.D.yi görevlendirmesi, Hava Kuvvetleri Komutanlığında İKK ve plan yönetim daire başkanı olarak görev yapan C.Knın amirini görevlendirmesi ile BÇG toplantısına katılmasi ve 10/4/1997, 29/4/1997, 6/5/1997 ve 27/5/1997 tarihli belgelerin gereği için gizli ve kişiye Özel olarak kendisine gönderilmesidir (bkz. § 53).

128. Bu durumda derece mahkemelerinin Yüce Divanın görevlerini düzenleyen anayasal kurallarla ilgili anılan değerlendirmelerinin Anayasa Mahkemesinin bu konudaki yorumlarımın dikkate alımarak/gözetilerek yapılıp yapılmadığmın belirlenmesi gerekmektedir.Bu belirleme, Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın 148. maddesinde geçen"görevleriyle ilglli suç" ibaresini yargılama komusu eylemlerin görevle bağlantılı ve görevden doğan yerkilerin mevzuata aykarı olarak kullanılması biçimindeki yorumu nazara alınarak yapılacaktur.

129. Anayasa Mahkemesinin bu yorumunda iki kriterden yararlanılmıştır. İlk kritere göre görev bağlantısının kurulabilmesi için suç isnadına konu eylemin kamu görevlisinin mevzuatı uyarınca görevi kapsamında görülmesi gereken bir is veya faaliyetle ilgili bulunması gerekir. İkinci kriter ise görevle bağı olan eylemin görevin yapılmasıyla ilgili mevzuatın dışına çıkılması suretiyle işlenmesidir. Somut olayda iddianameye ve yargılamaya konu Sincan ilçe merkezinde Zärhlı Birlikler Okul ve Eğitim Tümen Komutanlığına ait tankları yürütülmesi ve diğer fillerin mahiyeti ve Ttrkiye Cumhuriyeti Hükümetini iskata matuf olduğuna yönelik niteleme karşısında derece mahkemelerinin ve Yargitay Ceza Dairesinin suçun görevle ilgili bulunmadığına ilişkin yorumunun kanuni hâkim güvencesine aykırılık teşkil etmediği değerlendirilmelidir.

130. Sonuç olarak derece mahkemelerinin isnat konusu suçun başvurucunun görevleriyle ilgili olmadığı yönündeki değerlendirmelerinin Anayasa Mahkemesinin bu konudaki kararlarıyla uyumlu olduğu ve başvurucunun kanuni hâkim güvencesine yönelik bir ihlalin bulunmadığı anlaşılmıştır.

131. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'mın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına alman kanuni håkim güvencesinin ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.
Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamıştır.


2. Aleni Yargılanma Hakkmı İhlal Edildiğine İlşkin İddia 
132. Başvurucu, taleplerinin bulunmasına rağmen istinaf ve temyiz incelemelerinin duruşmasız yapılması nedeniyle mahkemeye erişim ve savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştū.

133. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yaptlan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16). Başvurucunun açıklanan iddiası aleni yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilmiştir.

134. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altiına alınan adil yargılanma hakkının temel unsurlarıdan biri de Anayasa'nın 141. maddesinde düzenlenen, yargılamanın açık ve duruşmalı yapılması ilkesidir. İlk derece mahkemeleri önünde duruşmalı yargılama yapılıp karar verildikten sonra kanun yolu incelemesinin duruşmasız yapılması bâlinde adil yargılanma hakkı ihlal edilmiş olmaz (Nevruz Bozkurt, B. No: 2013/664, 17/9/2013, § 32;Feyyaz Bayram, B. No: 2014/7822, 16/11/2016, §§ 8486).

135. Somut olayda, başvurucu ilk derece mahkemesinde duruşmalı olarak yargılanmiştir. Bundan dolayı istinaf ve temyiz incelemesi sırasında ayrıca duruşma yapılmamasında, aleni yargılama hakkına yönelik bir ihlalin bulummadığının açık olduğu anlaşılmıştır.

136. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN ve Engin YILDIRIM bu görüşe katılmamışlardır.
3. Silahlarm Eşitliği ve Çelişmelf Yargılama İlkelerinin İhlal Edildiğine İlişskin Îddta 

137. Başvurucu, Refahyol Hükûmetinin göreve başlamasından Önceki döneme ait olan GESSAP Planlama Direktifi'nin suçun unsuru olarak kabul edilmesi karşısında kendisinin hava kuvvetleri komutam olmadığı dõnemde imzalanan belgenin araştırılmasına dair taleplerinin reddedildiğini iddia etmiştir.

138. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağh olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16). Başvurucunun iddialarının silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri kapsamında değerlendirilmesi uygun görülmüştür.

139. Anayasa Mahkemesi ancak temellendirilebilmiş bir bireysel başvuruyu inceler.Başvurucuların şikâyetlerini hem maddi hem hukuki olarak temellendirme zorunluluğu bulunmaktadır. Maddi dayanaklar yönünden başvurucuların yükühmlülüğü şikâyetlerine konu temel olay ve olguları açıklamak, bumlara ilişkin delilleri Anayasa Mahkemesine sunmak,hukuki dayanak yönünden yükümltlüğü ise bireysel başvuruya konu temel hak ve özgürlüklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini özü itibarıyla açıklamaktır (Sabah Yıldızı Radyo ve Televizyon Yayn İlettşim Reklam Sanayi ve Ticaret Anonim Ştrketi [GK], B.No: 2014/12727, 25/5/2017, § 19).


140. Nitekim 6216 sayılı Kanunųun 48. maddesinin (2) numaralı fikrasına ilave olarak Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 59. maddesinde de başvurucuların yükümlülükleri kapsamında şikâyetin maddi ve hukuki temellerine başvuru formu ve eklerinde yer verilmesi gerektiğiaçıkça belirtilmiş,böylece başvuru koşullarımnöngörülebilirliği kuvvetlendirilmiştir.

141. Bireysel başvuru incelemesinde Anayasa Mahkemesi, kamu gücü eylem ve işlemleri ile mahkeme kararlarının Anayasa'ya uygunluğunun ve müidahale gerekçelerinin denetimini kendiliğinden yapmaz. Bu sebeple başvurucunun başvurusunun esaşını ve bu kapsamda kamu makamları tarafindan ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olup olmadığmı Anayasa Mahkemesine inceletebilmesi için Öncelikle kendisinin ihlal iddialarınıgerekçelendirmesi, buna ilişkin olay ve olguları açıklaması ve delillerini sunması zorunludur.
142. Anayasa Mahkemesinin başvurucunun yerine geçerek ihlal iddialarınıgerekçelendirme, olay ve olguları ortaya koyma ve delil toplama görev ve yükümiülüğübulunmamaktadır. Söz konusu yükümlülükler başvurucuya aittir.

143. Başvurucuların anılan yükümlülüklere uymamaları hâlinde şikäyetlerini temellendiremedikleri için başvuruları açıkça dayanaktan yoksun bulunabilir. Anayasa Mahkemesi temellendirmeye ilişkin incelemesini her başvurunun somut koşullarında yapar.(Cemal Günsel, B. No: 2016/12900, 21/1/2021, §§ 22-26).

144. Somut başvuruda GESSAP Planlama Direktifi adh bir belgenin bulunduğu,burum suçun konusu olan hükümetin kurulmasmdan önce imzalanan bir belge olmasına rağmen delil olarak kabul edildiği ve savunmanın bu hususun araştırılmasına dair taleplerinin reddedildiği ifade edilmiştir. Anayasa Mahkemesinin bu başvurunun esasını inceleyebilmesi için belgenin ne şekilde delil olarak kabul edildiğinin, araştırma talebinin ne zaman ve ne şekilde yapıldığının ve hangi gerekçeyle reddedildiğinin kritik önemde olduğu açıktır.
145. Buna karşın başvurucu, şikâyete konu belgenin delil olarak kabul edildiği sonucuna hangi gerekçe ile vardığına, araştirma taleplerini ne zaman ve ne şekilde ortaya koyduğuna ve taleplerinin hangi gerekçeyle reddedildiğine ilişkin herhangi bir açıklama yapmamış; yalnızca delil olarak kabul edilen belgenin araştırılması taleplerinin reddedildiğini ifade etmiştir. Öte yandan başvurucunun mahkümiyetine dair kararın gerekçesi incelendiğinde anılan belgeye dayanılmadığı tespit edilmiştir (bkz. § 53).
146. Sonuç olarak başvurucu, şikâyetlerine konu temel olay ve olgular ile bireysel başvuruya konu ettiği ve temel hak ve özgürltiklerden hangisinin hangi nedenle ihlal edildiğini açıklamak yönündeki yükümltlüğünü yerine getirmemiş; bu bağlamda ileri sürdüğü ihlal iddialarım temellendirememiştir.

147. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

4.Adil Yargılanma Hakka Kapsammdaki Diğer İhlal İddiaları
148. Başvurucu;

i. Suçun umsurları itibarıyla oluşmamasmna ve anılan suçun işlendiğine dair somut deliller bulunmamasına rağmen mahkümiyetine karar verildiğini, 5237 sayılıKanun'un 312. maddesi uyarınca cezalandırılmasının hukuka aykırı olduğunu, suçun teşebbüs aşamasında kaldığının mahkeme kararlarıyla sabit olmasma rağmen tamamlandığı kabul edilerek fazla ceza tayin edildiğini,
ii. Iddianame ve gerekçeli kararda açıklanan suça konu eylemlerin suçun oluşması bakımından elverişli olmadığını ve bu kapsamda ilgili eylemlerin 765sayılı mflga Kanun'un 171. ya da 5237 sayılı Kanun'un 316, maddesinde tanımlanan suç için anlaşma veya ayni Kanun'un 257. maddesinde tanımlanan gōrevi kötüye kullanma suçlarını oluşturabileceği gözetilmeden hüküm kurulduğunu,
iii. Öncelikle dikkate alınması gereken MGK kararlarımn Bakanlar Kuruluna bildirilmesinin yürütme organımı zorlama niteliğinde kabul edilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek yaşam hakkıın, adil yargılanma hakkıun, kişi ðzgürlūğüve güvenliği hakkının, savunma hakkıın, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin, eşitlik ilkesinin, suçta ve cezada kamunilik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sümÜştür.

149. Anayasa'nın 148. maddeşinin dördüncü fikrasında, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanrtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanmaşı ve uygulanmasıile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz.Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam,B. No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

150. Derece mahkemesi, suçun unsurlarmnı ve bu unsurların somut yargilamada ne şekilde oluşacağımı belirledikten sonra samıkların durumlarını ayrı ayrı belirlemiştir. Bu belirlemeyi yaparken özetle suç tarihindeki rütbesi ve ifa ettiği görevin amaç suça etkisi ve niteliği de gözetilerek irade beyan edebilecek konumda olmayanlarm ve irade beyan edebilecek konumda bulunup içeriğini kendisinin belirlediği ve imzası ile tevsik ettiği belge ya da kendilerine verilmiş görevi yerine getirmesi görev ve faaliyetlerinin amaç suçkapsamında olduğunu bildiklerine dair somut delil bulunmayanlar hakkında beraat kararlarıvermiştir, Bununla birlikte başvurucunun amaç suç yönünden, görev bölümü olarak kendisine verilen Ç.D.nin koordinatörlüğünde BÇG'nin tüst kurulundaki toplantılara sanık Ç.D.yi görevlendirdiği, 10/4/1997, 29/4/1997, 6/5/1997 ve 27/5/1997 tarihli belgelerin gereği için gizli ve kişiye özel olarak kendisine gönderildiği, irade beyan edebilecek ve karar alacak konumda bulunduğu, verilen emirlerin ve yapılan işlemlerin amaç suça yönelik olduğunun kendisi tarafindan bilinebilecek durumda olduğu kabul edilerek mahkümiyetine karar verilmiştir. Derece mahkemesinin gerekçesi ve başvurucunun iddialart incelendiğinde,iddiaların Özünün derece mahkemeleri tarafindan hukuk kuralları ile delillerin değerlendirilmesinde ve yorumlanmasında isabet olmadiğina, esas itibariyla yargilamanın sonucuna ilişkin olduğu anlaşılmıştır.

151. Açıklanan gerekçelerle kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu anlaşılan başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.


152.Başvurucu ayrıca 29/8/2022 tarihli Bakanlık görüşüne karşı beyanında;
i. Kendisinin hazırlamadığı, kendisine tebliğ edilmeyen ve haberdar olmadığıbelgelere dayanarak mahkümiyetine karar verildiğini,
ii. Refahyol Hükümetinin kurulmasmndan Önce 18/12/1995 tarihinde yayimlanan ve hava kuvvetleri komutanlığı görevinin gereklerine uygun olarak hazırlanan "Iç Tehdit ve Yıkacı-Bölüca Faaliyetlere Karşı Koyma" konulu genelgeye ve emekli olmasından sonra hazırlanan askerî okullara girecek öğrencilerin kaldığıevlerin tespiti ve takibi ile ilgili evraka dayanılarak suçlandığını,
iii. Atatürkçü Düşünce Derneğinden elde edilen ve içeriğinde başvurucu hakkındaki suçlamalara konu belgelerin bulunduğu 5 No.lu CD hakkında bilirkişi raporu aldırılmasına dair taleplerinin kabul edilmediğini,
iv. Adli soruşturmanın devam ettiği aşamada Meclis Araştırma Komisyonu tarafindan tespit edilen bazı kişilere ait beyanların basın yayın organlarında yayımlanmasına ve bunların dava dosyasında bulunması nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.

153.Somut olayda nihai karar başvurucu tarafindan 9/7/2021 tarihinde δğrenilmiş,26/7/2021 tarihinde bireysel başvuru yoluma gidilmiştir. Öğrenme tarihinden itibaren otuz günltik başvuru stresi geçtikten sonra başvurucunun bu kez 29/8/2022 tarihinde Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunduğu anlaşıldığından Bakanlık görüştüne karşı beyanda ileri strülen iddiaların Orhan Kahvecl (B. No:2014/17284, 30/10/2018, § 52) karari doğrultusunda incelenmesi mümkün değildir.

154. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmını diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin süre aşımı nedeniyle kabul edilemez olduğuma karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
2. Kamuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
3. Aleni yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN ve Engin YILDIRİM'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
4. Silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBIRLIĞIYLE,
5. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki diğer ihlal iddialarımn açıkça dayanaktan yoksun olmasi ve sůre aşımı nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA OYBIRLIĞIYLE,

B. 1. Anayasa'nın 38. maddesinde güvence altına alman suçta ve cezada kanunilik ilkesinin IHLAL EDILMEDIĞİNE Hasan Tahsin GÖKCAN'ın karşioyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. Anayasa'nın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanuni hâkim güvencesinin IHLAL EDILMEDIĞINE ZÖhtä ARSLAN, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M, Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu tizerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 26/1/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi : 26/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
I. Hava Kuvvetleri eski komutanı olan başvurucunun hakkındaki yargılamanın Yüce Divan sifatiyla Anayasa Mahkemesinde yapilması gerekirken ağır ceza mahkemesince görülüp soruçlandırılması nedeniyle kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiği iddiasıMahkememiz çoğunluğu tarafindan yerinde görülmemiş ve söz konusu güvencenin ihlal edilmediğine hükmedilmiştir.

2. 2010 yılında Anayasa'mın 148. maddesine yapılan eklemeyle Genelkurmay Başkam ve kuvvet komutanlarınun da “görevleriyle ülgili suçlardan dolayī" Yüce Divanda yargılanmaları öngörülmüştür. Buna göre suçun işlendiği ileri sürülen tarihte Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapan başvurucunun göreviyle ilgili suçlardan dolayıYüce Divanda yargılanması gerektiği açıktır. Burada çözümlenmesi gereken mesele başvuruçunun mahkům olduğu suçun “göreviyle ilgilf' olup olmadığıdır.
3. Hukuk sistemimizde görev suçları bir liste halinde belirlenmiş değildir. Bu sebeple hangi suçlarin görev suçu olduğu konusumda stregiden bir tartişma mevcuttur.Kuşkusuz Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 148. maddesinde yer alan ve Yüce Divan olarak yetki alanını belirleyen “gōrevlertyle tlgili suçlar" kavramının ne anlama geldiğini Özerk bir yorumla ortaya koymak durumundadır.

4. Çoğunluk kararında da belirtildiği üzere, Anayasa Mahkemesi -anayasal hükümleri yorumlama konusunda yegâne makam değilse de-Yūce Divamn görevine ilişkin Anayasa kurallarının doğrudan yorumlanması ve uygulanması ile ilgili meselelerde nihai yorum yetkisine sahiptir. Bu sebeple Yüce Divanın görevleriyle ilgili anayasal kurallar yorumlanırken Anayasa Mahkemesi kararlarının yargı mercileri tarafindan gözetilmemesi kanui hâkim güvencesini ihlal edebilir (§ 120).

5. Somut olayda "28 Şubat süreci" olarak bilinen dönemde kuvvet komutanı olan başvurucu, 54. Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyettni Cebren Iskat veya Vazife Görmekten Cebren Men Ermek suçuna iştirak etmekten dolayı 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 147. maddesi gereğince cezalandirılmiştir. Derece mahkemesi atilı “suçun görevin sağladığı kolaylık, avantafla ve imkán kullanılarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında işlendiğinin kabulī'nün mümkün olmadığını, zira “hiç bir görevin hiç kimseye suç işleme hak ve ayrıcalığr" vermeyeceğini belirterek, başvurucunun cezalandırıldığı suçun “gōrev suçu" olmadığına karur vermiştir (§ 40).

6. Görev suçunun tayininde tek başına bu yaklaşımı benimsenmesinin isabetli olmadığı açıktır. Kuşkusuz hiçbir görev hiç kimseye suę işleme hakkı vermez. Bu durumda görev suçu"ndan bahsetmek de imkânsız hale gelir. Hiçbir görev hiçbir kamu görevlisine rüşvet almak, zimmetine para geçirmek, ihaleye fesat karıştırmak gibi fiillere cevaz vermez.Dahası hiçbir görev onu yerine getirenlere görevi kötüye kullanma hakkı ve ayrıcalığıtanımayacağından “görevi kötüye kullanma suçu'nun dahi “görev suçu" olarak kabul edilmesi mümkün olmayabilir.

7. Tüm bu suçlar görevin gereklerine aykın olarak kamu görevlisinin kendisine tanınan yetki ve imkânlardan yararlanarak işleyebildiği suçlardır. Bu durumda “görev suçu"nun kamu görevlisinin o görevde bulunmasa işleyemeyeceği suç olduğu söylenebilir.

Başka bir ifadeyle görev suçunun en belirgin özelliği suç işleyen kişinin görevin kendisine sağladığı gūç, imkân, ntfuz ve avantajdan yararlanmış olmasıdır.

8. Başvuruya konu somut olayda da başvurucuya atfedilen suç onun kuvvet komutanı olarak görevinin sağladığı imkânlardan yararlanarak yapabileceği fillere dayanmaktadır. Başvurucu, "28 Şubat sürecı" olarak bilinen ve hükümetin görevden ayrılmasıyla somuçlanan süreçte etkili olan Milli Gtivenlik Kurulunun üyesidir. Bu nedenle başvurucunun yargılandığı ve mahküm edildiği suçun onun “göreviyle ilgil/" olmadığınısöylemek mühnkün değildir.

9. Çoğunluk tarafindan da kabul edildiği Özere, derece mahkemelerinin Anayasa'nın l48. maddesinde yer alan görevlertyle ilgili suç ibaresini, Anayasa Mahkemesinin konuya ilişkin yorumu ile bağdaşmayacak ve kanumi hâkim ilkesini anlamsızlaştıracak derecede dar yorumlayıp yorumlamadığı suçun vasfindan bağımsız olarak belirlenmelidir (§ 121). Kararda ise “derece mahkemelerinin isnat komusu suçun başvurucunun görevleriyle ilgili olmadığı yönündekd değerlendirmelerinin Anayasa Mahkemesinin bu konudaki kararlarıyla uyumlu olduğu" sonucuna ulaşılmıştır (§ 130).
10. Halbuki, Anayasa Mahkemesinin içtihadı tam tersi yöndedir. Yüce Divan,Anayasa'nın 148. maddesinde ve bu maddenin birer yansıması olarak ilgili kanunlarda geçen "görevleriyle ilgili suçlar" ibaresini istikrarlı bir sekilde, yargılama konusu eylemlerin görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı şekilde kullanılması sonucu ortaya çıkan suçlar olarak değerlendirmiştir (bkz.§§ 69, 70).

11. Nitekim Yūce Divanın 2019/1 sayılı kararında, diğerleri yanında, Türkiye Cumhuriyeti hükümetimi ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme suçundan yargılanan ve suçun işlendiği ileri sürülen tarihte Genelkurmay Başkam olan şüpheliye isnat edilen suçların “görev suçu" olduğu tespit edilmiştir. Yüce Divan sifatıyla karar veren Anayasa Mahkemesine göre “sauğa isnat edilen fiillerin sanuğın göreviyle bağlantılı ve görevinden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullamımasına İlişkin olduğu sonucuna vartlarak iddia konusu eylemler görev suçu olarak nitelendirilmiş"tir (E.2017/1 (Ytce Divan), K. 2019/1, 31/10/2019).

12. Benzer şekilde Yargıtay eski üyesi olan bir sanık hakkmda kanuoyunda kozmik oda olarak bilinen yerde yapılan arama sırasında devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararları bakımından niteliği itibarıyla gizli kalması gereken bilgileri temin ettiği iddiasryla son soruşturma açılmasına karar verilmiş ve dosya Yūce Divana gōnderilmiştir. Bu davada Yüce Divan, her ne kadar sanığa atfedilen suçun işlendiği dönemde sanığın Yargıtay üyesi olmaması nedeniyle görevsizlik kararı vermişse de, filin “görev suçu" olduğunu tespit etmiştir. Yüce Divana göre “Sanuğa isnat olunan fllin samğın göreviyle bağlantıl ve görevinden doğan yetkilerin hukuka aykırı olarak kullanımasına tlişkin bulunduğu ve dolayıstyla isnat edilen suçun sanğın göreviyle ugill olduğu görülmektedir" (E. 2020/1(Ytce Dtvan), K. 2020/1, 17/9/2020).

13. Eldeki başvuruda da bu kararlardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır. Başka bir ifadeyle, derece mahkemelerinin isnat konusu suçun başvurucunun görevleriyle ilgili olmadığı yönündeki değerlendirmeleri Anayasa Mahkemesinin bu konudaki kararlarıyla uyumlu değildir. Zira eski Hava Kuvvetleri Komutanı olan başvurucuya isnat edilen suç ile Yūce Divamn 2019/l sayılı kararına konu yargılamamın sanığı olan eski Genelkurmay Başkanına isnat edilen suç aymdtr.

14. Anayasa'nın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanuni hâkim güvencesi hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarlamamasımı gerektirmektedir. Bu nedenle Yüce Divanda yargilanması gereken bir kişinin Anayasa Mahkemesinin kararları dikkate alınmadan yapılan yorumlarla başka bir yargı merciinde yargılanması kanuni hâkim güvencesini ihlal edecektir.
15. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğini düşündüğümden çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum.

Başkan Zühtü ARSLAN 

Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi ; 26/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESf 
Yargılamaya konu aynı olaya ilişkin olarak yargılanan diğer sanıklardan birine ait 2021/32082 numaralı başvuruya yazdığım karşıoy gerekçesi bu dosyadaki karşıoyum bakımından da geçerlidir. Olay, suç unsurlari, yargılama süreci ve tartışılan delillere ilişkin olarak tekrara düşmemek adına sözü edilen gerekçelere atıf yaparak sayın çoğunluğun suçta ve cezada kanunilik ilkesinin ihlal edilmediği yönündeki görüşüne katılmadığımı ifade ediyorum.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi : 26/I/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucu, işlendiği iddia olunan suça konu eylemlerin Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yaptığı dönemle ilgili olmasından hareketle Anayasa'nın 148.maddesinin yedinci fikrası uyarmca Yüce Divanda yargılanması gerektiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmektedir.

2. Anayasa'mn 36. maddesinde güvence altına alnan kanuni hâkim güvencesi, adil yargılanma hakkinın bir parçası olup, Anayasa'nın 37. maddesinde de açıkça düzenlenmiştir (Tahir G8katalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, § 77; AYM, E. 2002/170, K. 2004/54,5/5/2004). Buna gōre hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz, Kanuni hâkim güvencesi, sadece mahkemelerin yargı yetkisi içinde yer alan konuların belirlenmesini değil, her bir mahkemenin kuruluşu ve yer bakimından yargıyetkisinin belirlenmesi de dâhil olmak üzere mahkemelerin organizasyonlarına ilişkin tüm düzenlemeleri ifade etmekte, mahkemelerin görev ve yetki alanlarının açık ve anlaşılır biçimde tespit edilmesi gereğini ortaya koymaktadır (Tahir Gökatalay, § 80).
3. Genelkurmay Başkani, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarının görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacakları Anayasa'nın 148. maddesinin (7) numaralı fikrasında düzenlenmiştir.

4. Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla yaptığı yargılamalarda Anayasa'nın 148, maddesinde yer alan görevleriyle ilgili suç ifadesini yorumlamıştır. Bir davada, Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 21/4/2016 tarihli ve E.2015/4672, K.2016/2330 sayılı bozma kararına bağlı olarak ilk derece mahkemesi, 2008 ile 2010 yilları arasında Genelkurmay Başkanıolarak görev yapan M.I.B. ve bağlantılı suç işledikleri iddia olunan diğer samıkların iddianamedeki sevk nıaddeleri gereğince yargılanmaları için dosyayıYüce Divan sıfatıyla yetkili ve görevli Anayasa Mahkemesine gōndermiştir. Yüce Divan bu komryla ilgili 31/10/2019 tarihli ve E.2017/1, K.2019/1 sayılı kararında, yargılama konusu fillerin görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullanılmasına ilişkin olduğunu tespit ederek, iddia konusu fileri görev suçu olarak nitelendirmiştir.
5. Yüce Divan 17/9/2020 tarihli ve E.2020/I, K.2020/1 sayılı kararında da Yargıtay eski tyesi olan samğın eyleminin görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullamlmasına ilişkin olduğunu kabul etmiştir.
6. Yüce Divanım, görevli olup olmadığımı belirlerken, suça konu fili oluşturan maddi olayların/olguların büyük ölçüde yargılanan kişinin göreviyle ilgili olup olmadığmıinceleyerek, Anayasa'nın 148. maddesinde belirtilen görevleriyle ilgili suç ibaresini yargılama konusu eylemlerin, görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullanılması olarak nitelendirmektedir.

7. Somut olayda 1995 ile 1997 yılları arasmda Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapan başvurucu hakkında Ttrkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etme suçumu işlediği iddiasıyla Ankara (TMK 10. madde ile görevli) 13. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

8. Derece Mahkemesi, gōrevli yargı yerini belirlemek için Anayasa'mn 148.maddesinde geçen görevleriyle ilgili suç ifadesini yorumlamış ve Öncelikle Türkiye 

Cumhuriyeti Hükümetini cebren dūşürmeye, devirmeye iştirak etmek şeklindeki eylemin görev kapsamında kalmadığımı ifade etmiştir. Bununla birlikte eylemin Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet komutanlıklarının görevlerinin sağladığı kolaylık ve avantajla gerçekleştirilmesine bağlı olarak doğrudan görevle ilgili olduğu anlamının çıkarılamayacağıbelirtilmiştir. Bu belirlemeler yapılırken 4483 sayılı Kamum'da yer alan görevi sebebiyle işlenen suç kavramının tartışıldığı Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararına atıfla suçun görevin sağladığı kolayltk, avantaj ve imkân kullamılarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında işlendiğinin söylenemeyeceği kabul edilmiştir. Yargıtay 16. Ceza Dairesi de "görevle ilgili suç" ifadesini, gerekçelerini esas aldığı Derece Mahkemesi ile aynı şekilde yorumlamıştör.
9. Bu değerlendirmeler Yūce Divanın konuyla ilgili kararlartyla bağdaşmamaktadır. Diğer bir ifadeyle Yargıtay ve ilk derece mahkemesi, Anayasa'nın 148.maddesinde yer alan görevleriyle ilgilisuç ibaresini Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla verdiği kararlardan farklı şekilde yorumlamıştır. Somut olayda, ilk derece mahkemesi ve Yargıtay Yüce Divanın görev kapsaminı belirleyen anayasal kurallarıyorumlarken, bu hususta nihai yorum yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla verdiği kararları göz ardı etmiştir. Bu durum başvurucunun Anayasa'nın 36.ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanumi hâkim güvencesini ihlal etmektedir. Bu nedenle çoğunluk kararına katılmıyorum.

Oye Engin YILDIRIM 

Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi : 26/1/2023
KARŞIOY 
1. Kanuni hâkim güvençesi, Anayasa'nın 36. maddesinde gūvence altına alman adil yargılanma hakkıın bir unsurudur Çünkü kanuni hâkim güvencesinin sağlanmadığı bir yargılamamın adil olduğundan söz edilemez, Diğer yandan Anayasa'mn 36. maddesine "..ile adilyargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkımn madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaral fikrasında,herkesin davasının kanumla kurulmuş bir mahkemede görülmesini isteme hakkına sahip olduğu düzenlenmiştir.

2. Amlan güvence, hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüine çıkarlamayacağına dair Anayasa'nın 37. maddesinde de açıkça düzenlenmiştir.Kanuni hakim güvencesi, sadece mahkemelerin yargı yetkisi içinde yer alan konuların belirlenmesini değil, her bir mahkemenin kuruluşu ve yer bakımından yargı yetkisinin belirlenmesi de dâhil olmak tzere mahkemelerin organizasyonlarına ilişkin tim düzenlemeleri ifade etmekte, mahkemelerin görev ve yetki alanlarının açık ve anlaşılır biçimde tespit edilmesi gereğini ortaya koymaktadır.

3. Anayasa'nın 37. maddesi yorumlanırken dikkate alınacak başka bir hüküm ise Anayasa'nın 142. maddesidir. Bu hükümde de mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,işleyişi ve yargılama usullerinin kanumla düzenlenmesi Öngörülmüştür. Bu düzenleme uyuşmazlığın çözümtnde hangi mahkemenin görevli olacağının kanunda açık ve anlaşılır şekilde belirtilmesini gerektirir. Kanumla düzenleme ise belirliliği ve öngörülebilirliği içerir.Dolayısryla yargı mercilerinin de karar verirken mahkemelerin görevleriyle ilgili olarak kamunda öngörülen düizenlemeleri anayasal kurallara uygun şekilde yorumlaması ve görevin belirlenmesi noktasında özellikle Anayasa'nın öngördüğü usulü gözetmesi gerekir. Burun yapılmaması durumunda kanuni hâkim güvencesinin sağladığı teminatlar anlamsızlaşabilir.
4. Bumunla birlikte Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında vereceği kararlarla bir uyuşmazlık hakkında hangi mahkemenin veya yargı kolunun görevli olduğunu tespit etmekle görevli değildir, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki görevi, yargılamanı usul kurallarına uygunluğunu değil adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelerin somut olayda ihlal edilip edilmediğini denetlemektir.
5. Diğer taraftan mahkemelerin görev alanlarına ilişkin olarak ortaya çıkan uyuşmazlıkların da Anayasa ve kanunlarda belirtilen usullerle çözülmesi gerekir. Farklıuygulamaların mahkemeler arasında gelişmesiyle toplumun yargrya güvenini azaltacak nitelikte bir hukuki durumun oluşmasina izin verilmemelidir. Böyle bir durumda yargımercilerinin, görev uyuşmazlıklarının çıkmamasına yönelik usule ilişkin güvenceleri devreye sokmaları bekienir.

6. Anayasa'nın 148. maddesine gōre Anayasa Mahkemesi, belli sıfat ve görevdeki kişileri, görevleriyle ilgili işledikieri suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.Anayasa'nın 158. maddesinin üçthcti fikrası uyarınca da diğer mahkemelerle Anayasa Mahkemesi arasındaki gōrev uyuşmazlıklarında, Anayasa Mahkemesinin kararı esas alınır.2247 sayılı Kanun'um 36. maddesinde ise yargı mercilerinin Yūce Divanm görev konusunda verdiği kararlara, kendilerinin bu karar ile çatışan kesin veya kesinleşmiş bir kararı bulunsa bile uymak zorunda oldukları açıkça ve ayrıca vurgulanmıştır. Anılan hükmün gerekçesinde 

bu belirlemenin Anayasa'nın 153. maddesinin birinci fikrasma göre Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olmasından ve anılan maddenin son fikrası uyarınca bütün organları ve herkesi bağlayıcı nitelikle bulunmasından kaynaklandığı belirtilmiştir.
7. Anayasa hükümlerinin yeknesak bir biçimde uygulanmasını ve yorumlanmasınısağlama görevi Anayasa Mahkemesine aittir. Öte yandan diğer yargı organlarının da Anayasa hükümlerini yorumlaması mümkün ve hatta gerekli olabilir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesi Anayasa hükümlerini yorumłama konusunda yegâne makam değildir. Ancak Yüce Divanı görevine ilişkin Anayasa kurallarımın doğrudan yorumlanması ve uygulanmasıile ilgili meselelerde nihai yorum yetkisi Anayasa Mahkemesi'nindir. Dolayısıyla Yūce Divanın görevleriyle ilgili anayasal kurallar yorumlanırken Anayasa Mahkemesi kararlarının yargı mercileri tarafindan gözetilmemesi kanuni hâkim güvencesini ihlal edebilir.
8. Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarmn görevleriyle ilgili işledikleri suçlardan dolayı Yūce Divanda yargılanacakları Anayasa'nın 148. maddesinin (7) numaralı fikrasında düzenlenmiştit. Dolayısryla Yüce Divanın göreviyle ilgili hükümlerini nihai yorum yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesinin bu husustaki kararlarının somut olayda gözetilip gözetilmediğinin kanumi hâkim güvencesi açısından değerlendirilmesi gerekmektedir ve dolayısıyla Örgüt üyeliği faaliyetine ilişkin kastın ortaya komulması açısından değerlendirerek ve silahlı terör örgütüne tiye olma suçunun kişisel bir suç olduğunu kabul etmiştir.

9. Yüce Divan bir davada, Anayasa'nın 148. maddesinin altıncı fikrasında yer alan ve aym maddenin yedinci fikrasında düzenlendiği anlamıyla kullanılan görevleriyle ilgili suçifadesini değerlendirmiştir. 24/2/2011 tarihinde Yargıtay tüyeliğine seçilen K.K. hakkında,Ankara (CMK'nın 250. maddesine göre Özel Yetkili) 11. Ağır Ceza Mahkemesi Hâkimi olarak görev yaptığı dönemde, Ankara Seferberlik Bölge Başkanlığında bulunan ve kamuoyunda kozmik oda olarak bilinen 11 ve 16 numaralı odalarda yaptığı arama işlemine bağlı olarak Yargıtay Birinci Başkanlık Kurulunca (Başkanlık Kurulu) soruşturma başlatılmıştır. Bu soruşturma sonunda ilgilinin;
i. Asılsız ihbara ve sahte olarak düzenlenmiş tutanağa istinaden başlatilan bir soruşturmayı aracı kılmak suretiyle Ankara Seferberlik Bölge Başkanlığında bulunan ve kamuoyunda kozmik oda olarak bilinen 11 ve 16 no.lu odalarda hukuka aykırı olarak arama yaptığı ve burada muhafaza edilen sabit sürūcü imajlarına el koyduğu,
ii. Devlet sırrı niteliğindeki devletin seferberliğe yönelik faaliyet ve planlama görevini, gizli kalması gereken savaş hazırlıklarım veya askerî harekâtlarını içeren bilgi ve belgeleri temin ettiği, itirazlara rağmen bunlara el koyduğu,
iii. Devlet sırrı niteliğindeki ve devletin güvenliği veya iç veya dış siyasal yararları bakımından niteliği itibarryla gizli kalması gereken bilgileri elde ettiği ve bunu hâkimlik görevi sırasında yaptığı iddia edilmiştir.

10. Yargitay Birinci Başkanlık Kuruluntın 26/9/2019 tarihli ve 289 sayılı kararı ile ilgilinin yukarıda belirtilen eylemleri kapsamında 5237 sayılı Kanun'un 327. maddesinin (1)numaralı fikrasında düzenlenen devletin güvenliğine ilişkin bilgileri temin etme suçunu işlediği değerlendirilmiştir. Bu kapsamda son soruşturmanın açılmasına karar verilmiş ve dosya Yūce Divan sifatıyla yargılama yapmak Üzere Anayasa Mahkemesine gönderilmiştir.

Ytice Divan bu dava sonunda verdiği 17/9/2020 tarihli ve E,2020/1, K.2020/1 sayılıkararında, Yargıtay eski üyesi olan sanığın eyleminin görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullanılmasına ilişkin olduğunu kabul etmiştir. Ancak Yūce Divanda açılacak davanın konusunu oluşturan suçun, Yargitay üyeliği göreviyle ilgili olmasıgerektiğini ifade ederek dosyanın Yargıtay Başkanlığına gönderilmesine karar vermiştir.
11. Yüce Divanın, görevli olup olmadığını belirlerken, YCGK'nın belirlemeleriyle benzer şekilde, suça konu fili oluşturan maddi olayların/olguların büyük ölçüde yargılanan kişinin göreviyle ilgili olup olmadığını değerlendirdiği ifade edilebilir. Sonuç olarak Yüce Divan, Anayasa'nın 148. maddesinde ve bu maddenin birer yansıması olarak ilgili kanunlarda geçen görevleriyle ilgili suç ibaresini -istikrarlı şekilde- yargılama konusu eylemlerin,görevle bağlantılı ve görevden doğan yetkilerin mevzuata aykırı olarak kullanılmasıbiçiminde yorumlamıştır.

12. Somut olayda 1995 ile 1997 yılları arasında Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapan başvurucu hakkında Türkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etme suçunu işlediği iddiasıyla Ankara (TMK 10, madde ile görevli) 13. Ağır Ceza Mahkemesinde kamu davası açılmıştır.

13.Íddianamede başvurucunun;
i. 27 Mayıs 1997 tarihli BÇG Batı Eylem Planında İcra Makamında bulunduğu,
ii. BÇG'nin kurulması, rapor sistemi, harekât konsepti ve eylem planı konulu yazıların diğer şüpheli Ç.B. tarafindan Hava Kuvvetleri Komutani olan başvurucuya gönderildiği,
iii. Ekinde, Hava Kuvvetleri İstihbarat Başkanı Y.Ö. imzal, "Yıkıcı bōlücül unsurların Hava Kuvvetlerine sizmalarıma karşı alınacak önlemler" başlıklı 18Aralık 1995 tarihli ve "İç tęhdit ve yıkıcı bölücü faaliyetlere karşı koyma" konulu kendi imzasını taşıyan yazıyı "her seviyedeki birlik komutam ve kurum amirleri tarafindan Ek'teki önlemlerin alınacaği, emrin bilmesi gereken prensibi esas alınacak ilgili personele imza karşılığı tebliğ edilmesi ve takibi" kaydıyla pay[aştığı,
iv. Genelkurmay antetli CD içerisinde yer alan ve üç sayfadan oluşan word belgesine göre BçG faaliyetleri ve çalışmaları kapsamında Genelkurmay Başkanı,MGK Genel Sekreteri, Jandarmna Genel Komutanı ve Kara Kuvvetieri KomutanlığıKurmay Başkamı ile bir toplantı yaptığı, BÇG'nin hazırlamış olduğu İrticai Faaliyetler, Siyasal İslami Kesimin Kadrolaşma Faaliyetleri ve İslami Sermaye,Îrtica Ne Durumda takdim ve belgeleri üzerinde görüşlerini dile getirdiği,
v. Tanık Y.Ö.ntn beyanına göre BÇG toplantılarına katılması için Hava Kuvvetleri İstihbarat Daire Başkanı Ç.D.yi görevlendirdiği iddia edilmiştir.
14. Başvurucu, hakkındaki yargılamanın tüm aşamalarında yetkili ve görevli mahkemenin Yüce Divan sifatryla Anayasa Mahkemesi olduğunu ileri strmüştür. Derece Mahkemesi, görevli yargı yerini belirlemek için Anayasa'nın 148. maddesinde geçen görevleriyle ilgili suç ifadesini yorumlamış ve öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini cebren düşürmeye, devirmeye iştirak etmek şeklindeki eylemin görev kapsamında kalmadığını ifade etmiştir. Bunumla birlikte eylemin Genelkurmay Başkanlığı ve kuvvet 

komutanlıklarıın görevlerinin sağladığı kolaylık ve avantajla gerçekleştirilmesine bağlıolarak doğrudan görevle ilgili olduğu anlamının çıkarılamayacağı belirtilmiştir. Bu belirlemeler yapıltrken 4483 sayılı Kanun'da yer alan görevi sebebiyle işlenen suçkavramının tartışıldığı Yargıtay Ceza Genel Kurulu kararına atıfla suçun görevin sağladığıkolaylık, avantaj ve imkân kullanılarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında işlendiğinin sõylenemeyeceği kabul edilmiştir. Yargıtay 16. Ceza Dairesi de "görevle ilgili suç" ifadesini,gerekçelerini esas aldığı Derece Mahkemesi ile aym şekilde yorumlamıştır.
15. Bu değerlendirmelerin Yüce Divanın bu kanudaki kararlarıyla uyumlu olmadığıaçıktır. Diğer bir ifadeyle Yargitay ve ilk derece mahkemesi, Anayasa'nın 148. maddesinde yer alan görevleriyle ilgili suç ibaresini Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sıfatıyla verdiği kararlardan farkı şekilde yorumlamıştır. Somut olayda, ilk derece mahkemesi ve Yargıtayın,Yüce Divanın görev kapsamını belirleyen anayasal kuralfarı yorumlarken, bu hususta nihai yorum yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesinin verdiği kararları gözetmemesi başvurucunun kanumi hâkim güvencesini ihlal etmiştir.

16. Açıklanan nedenlerle, Anayasa'nın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğumluğun aksi yöndeki kararına katılmadım.

Oye Muammer TOPAL 

Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi : 26/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESÍ
Diğer iddiaların yanında Yüce Divan sifatıyla Anayasa Mahkemesince görülmesi gereken davanın ağır ceza mahkemesince karara bağlanması sebebiyle adil yargılanma hakkıkapsamında kanuni hâkim güvencesinin de ihlal edildiği iddiasına ilişkin başvuruda,Anayasanın 36. ve 37. maddelerinde teminat altıma alinan mezkúr güvencenin ihlal edilmediğine karar verilmiştir.

Kararın gerekçesinde; anılan hakka ilişkin genel ilkeler tekrarlandıktan sonra, somut olayda başvurucunun yargılanmasıa konu olan fillerin Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yaptığı döneme ilişkin olduğu, ancak derece mahkemelerinin ve Yargıtayın suçun görevle ilgili olmadığı yönündeki yorumunun Anayasa Mahkemesinin bu konudaki kararlarıyla uyumlu olduğu ve mezkür güvencenin ihlal edilmediği belirtilmiştir.
Kararda da açıklandığı üzere, mahkümiyet kararına konu filin işlendiği tarihte Hava Kuvvetleri Komutanı olan başvurucu, Anayasanın 148. maddesinin yedinci fikrası uyarınca Yüce Divanda yargtlanması gerektiği hâlde başka bir mahkemede yargılanarak mahkûm edilmesinden dolayı adil yargılanma hakkı kapsamındaki diğer güvencelerin yanında kamunîhâkim güvencesinin de ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

Bilindiği gibi, Anayasanın 148. maddesinin yedinci fikrasında, Genelkurmay Başkanıile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarının görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacakları hükme bağlanmıştır.

Yüce Divanın madde itibariyle yetkisini belirleyen “görevleriyle ilgili suçlar"ibaresini nihaî olarak yorumlama ve hangi suçların bu kapsamda olduğumu belirleme yetkisi ise kuşkusuz Yüce Divan sıfatıyla da yargılama yapan Anayasa Mahkemesine aittir.
Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla yaptığı yargılamalarda yetkisini kullanarak bu yorumu yapmış ve samıklara isnad olunan fillerin sanıkların görevleriyle bağlantılı ve görevlerinden doğan yetkilerin hukuka aykırı olarak kullamılmasına ilişkin olduğu,dolayısryla görevleriyle ilgili suçlar kapsamında yer aldığı sonucuna varmıştır (31/10/2019tarihli ve E.2017/1 (Ytce Divan), K.2019/1 sayıli; 17/9/2020 tarihli ve E.2020/1 (Yüce Divan), K.2020/1 sayılı kararlar).

Yargitay 16. Ceza Dairesi de 21/4/2016 tarihli ve E.2015/4672, K.2016/2330 sayılıkararında “görevleriyle ilgili suçlar" ibaresini aymı şekilde yorumlayarak, incelenen başvurudakine benzer suçlara ilişkin fiillerin sanığın doğrudan göreviyle ilgili olduğu sonucuna ulaştığı hâlde iki ay sonra verdiği başka bir kararda bu yorumundan dönerek karara konu suçun “görevin sağladığı imkânlar kullanılarak işlendiği sabit ise de görev kapsamında işlendiğinin kabulü olanaklı değildir. Hiçbir görev hiç kimseye suç işleme hak ve ayrıcalığıverınez" gerekçesiyle suçun görevle ilgili olmadığına hükmetmiştir (21/6/2016 tarihli ve E.2015/5829, K.2016/4175 sayılı karar).

Încelenen başvuruya konu somut olayda, Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yaptığı dönemde Türkiye Cumhuriyeti İcra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etme suçuna iştirak ettiği iddiasıyla açılan kamu davasıda başvurucu yargılamanın tihm safhalarında yetkili ve görevll mahkemenin Yüice Divan sifatiıyla Anayasa 

Mahkemesi olduğunu ileri sürmüş, ancak yargılamayı yapan ağır ceza mahkemesi Anayasanın 148.maddesinin yedinci fikrasında geçen“görevleriyle ilgili suçlar" ibaresini Mahkememizin bu komudaki kararlarından farklı şekilde yorumlamış ve 16. Ceza Dairesinin yukarıda aktarılan ikinci kararındakine benzer bir gerekçeyle sonuca ulaşmıştır. Temyiz incelemesinde de Daire 21/6/2016 tarihli kararına atifla aynı yorumu tekrarlamıştır.
Mahkememiz çoğumluğu da bu defa derece mahkemelerinin incelenen başvuruya konu yorumunun Mahkememizin aynı konudaki kararlarıyla uyumlu olduğunu belirterek,başvurucunum mahkům edildiği suçun, Anayasanın anılan hükmündeki görevle ilgili suçlardan olmadığını kabul etmiştir. Ancak bu kabul, aşağıda açıklanacağı üzere yerleşik içtihadımızla bağdaşmadığı gibi 2010 yılında Anayasanın 148. maddesine eklenen yedinci fikrayı ve Anayasa değişikliğini anlamsız ve etkisiz kılacak; böylece fikrada belirtilen görevlerde bulunanların amian suçtan itham edilme usültı ve yargılanacakları mahkeme bakımından Anayasa ile öngörülen güvenceyi ortadan kaldıracak niteliktedir.
Üstelik coğumluğun kararında, derece mahkemelerinin Mahkememizin önceki kararlarīyla çelişkili görülmeyen kararlarının “görevle ilgili suç" kavrammı içini boşaltacağıda açıktır. Kuşkusuz, hiçbir görev hiç kimseye suç işleme hak ve ayrıcalığı vermez. Ancak,bir suçum görev kapsamında işlendiği iddia edilmişse, bu görevde bulunan kişinin amılan suçu işlemekle itham edilmesi ve bundan dolayı yargılanması bakımından Özel güvenceler Öngörülmesi mümkündtır. Anayasanm 129. maddesinin son fikrasında da bu konuda yasama orgamına takdir yetkisi tanınmıştır. Anayasanın 148. maddeşine eklenen yedinci fikrada sayılan görevler bakımından ise bu güvence doğrudan Anayasa ile sağlanmıştır.
Diğer taraftan, birçok kararımızda da açıklandığı Üzere, bireysel başvurulara konu yargilamalarda delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanması yetkisinin derece mahkemelerine ait olduğu, ancak Anayasa Mahkemesinin temel hak ve hürriyetlere müdahalenin söz konusu olduğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve değerlendirmelerinin Anayasadaki güvencelere etkisini nihaf olarak değerlendirmeye yetkili olduğu tartışmasızdır.

Esasen norm denetiminde olduğu gibi bireysel başvuru yolunda da Anayasa hükümlerinin nihaf ve bağlayıcı olarak yorumlanması yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (Kadri Enis Berberoğlu (2) [GK], B. No: 2018/30030, 17/9/2020, § 71; Kadrl Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, § 81).

Kald: ki yukarıda da belirtildiği gibi, Anayasanın anılan hükmümde geçen “görevleriyle ilgili suçlar"ın kapsamının belirlenmesinde, Ytce Divan sifatryla ilk derece mahkemesi olarak görev yapan ve bu hükmü daha önce otonom bir şekilde, kendi bağlamıiçinde yorumlayarak içtihadını oluşturan Anayasa Mahkemesinin konumu ve yetkisi, diğer bireysel başvuruları incelerken olduğundan daha farkldır. Buna göre “görevle ilgili suç”tanımının “görev sebebiyle işlenen suç" kavramından daha geniş muhtevalı olduğu ve görev ile suç arasında bir illiyet bağının ve alâkanım bulunmasıın, yani suçun görev nedeniyle ve görevden doğan yetkiler kullanılarak iştenmesinin görevle ilgili bir suçtan söz edilebilmesi için yeterli olduğu belirtilmelidir.

Başka bir anlatımla, suçun görevle ilgili olduğunum kabul edilebilmesi için, sıfat ve memuriyetin sağladığı imkan ve araçlardan yararlanılması veya bu imkân ve araçların suçun işlenmesinde kolaylaştırıcı bir etkisinin olması yeterlidir. Bu yorumun, bulunduğu görevin kişiye suç işleme hak ve ayrıcalığı verdiği şeklinde anlaşılması ise mümküın değildir.

Kısaca, derece mahkemelerinin incelenen başvuruya konu suçun görevle ilgili olmadığı yönündeki yorumlarmın Mahkememizin kararlarryla uyumlu olduğu görüşüne katılmam mümküın olmamıştır. Yüce Divanın görev kapsamını belirleyen anayasal kurallar yorumlarken nihaî yorum yetkisine sahip olan Anayasa Mahkemesinin verdiği kararların aksi yönde yorum yapılarak başvurucunun talebinin reddedilmesi, adil yargılanma hakkının bir unsuru olan ve Anayasanın 37. maddesinde de hiç kimsenin kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamayacağı açıkça öngörülmek suretiyle vurgulanan kanunî hâkim güvencesinin ihlal edilmesi sonucunu doğurmuştur.
Bu sebeplerle başvurucunun, Anayasanın 36. ve 37. maddelerinde teminat altna alınan adil yargılanıma hakkı kapsamındaki kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğine karar veriłmesi gerektiği düşüncesiyle, ihlal olmadığı yöntındeki çoğunluk görüşüne karşryım.
Úye M.Emin KUZ 

Başvuru Numarası : 2021/30753Karar Tarihi : 26/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Hava Kuvvetleri eski komutan olan başvurucu hakkındaki yargılamanın Yüce Divan sifatryla Anayasa Mahkemesinde görülmesi gerekirken ağır ceza mahkemesinde görültp sonuçlandırılması nedeniyle kamuni hâkim güvencesinin ihlal edildiği iddiasıa ilişkin Mahkememiz çoğunluğu, başvuruyu kabul edilebilir bulduktan sonra başvurucunun bu hakkının ihlal edilmediğine karar vermiştir, Bu başvuruda başvurucunun Anayasa'mn 36, ve 37. maddelerinde güvence altına alınan kanuni hakim güvencesinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle çoğunluğun kararına katılmamaktayım.
2. Başvurucu 18/8/1995 - 30/8/1997 tarihleri arasında Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevinde bulunmuştur, Kamuoyunda "28 Şubat süreci" olarak adlandırılan dönemin mağduru olduğunu bildiren şikâyetçilerce verilen dilekçelere dayanılarak aralarında başvurucunun da bulunduğu bazı şüpheliler hakkında 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanumu'nun I47. maddesinde öngörülen Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren iskat veya vazife görmekten cebren men etmeye ve bunları teşvik ctmeye iştirak etme suçundan cezalandırılması talepli dava açılmıştır.

3. Davada 28 Şubat döneminde Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yapan başvurucunun o dönemde meşru hükümete sorulmadan oluşturulan ve iddianamede Hükümeti takip ve devirmek için kurulduğu iddia edilen Batı Çalışma Grubu ile ilişkisi şu şekilde açıklanmıştır:
“…sonuç olarakyaplan soruşturma ve toplanan deltllere göre; dönemtn Genelkurmay Başkunt, Kuvvet Komutanları ve Jandarma Genel Komutanının bilgileri dahilinde,Genelkurmay Il. Başkanı [Ç.B.J ile Genelkurmay karargahı ve bağlı birlikderinde görevli general ve amtrallerin fikir ve eylem birliği içtnde Türk Silahlı Kuvvetleri içinde ancak hiyerarşik yapı dşında oluşturdukları Batı Çalışma Grubunda görevli bulunan suçtarihinde muvazzaf askeri personel ile Ban Çalişma Grubu temel belgelerinden yola çıkarak Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini cebtr ve ştddet yoluyla devtrme suçuna lşttrak ettiği beltrlenen askeri personel ve YOK personelinin 765 sayilı kamunun 64'üncü maddesi aracılığıyla 147'nci maddestnde ditzenlenen suçu işledikderi kanaatine ulaşılmış[tır]…."
4. Yargilama sūreçlerinde başvurucu müdafi ise başvurucunun atılı suç tarihinde Hava Kuvvetleri Komutanı olduğunu, bu görevde bulunması sebebiyle MGK toplantılarına Üye sifatıyla katıldığıı, 28/2/1997 tarihinde gerçekleştirilen MGK toplantısındaki kararların Refahyol Htkümetini ıskat etmek için alıdığı iddjasıyla yargılandığını, isnat edilen suçun başvurucunum görevi nedeniyle ve görevinin ifası sırasında işlenebilecek bir suç olduğunu,Anayasa'ya gõre Hava Kuvvetleri Komutanı olan başvurucunun işlediği iddia olunan suçlarla ilgili delillerin takdirinin Yūce Divan sifatıyla Anayasa Mahkemesine ait olduğunu ileri sürmüştür. Bununla birlikte başvurucunun bu talebi kabul edilmemiştir.
5. Başvurucu, hakkmda verilen mahkumiyet hükmüntin kesinieşmesi üzerine Anayasa Mahkemesine yapmış olduğu bireysel başvuruda bu konu ile ilgili olarak işlendiği iddia olunan suça konu fillerin Hava Kuvvetleri Komutanı olarak görev yaptığı döneme ilişkin olduğunu, Anayasa'mın l48. maddesinin yedinci fikrası uyarınca Yüce Divanda yargılanması gerektiğini, bu düizenlemeye rağmen doğal görevli adli yargı yerinde yargılaması yapılarak mahkûmiyetine karar verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri stürmüştür.


6. Mahkememiz çoğunluğu ise bu konudaki ihlal iddiasım olumsuz sonuçlandırdığı karar gerekçesinde iddianameye ve yargılamaya konu Sincan ilçe merkezinde Zırhlı Birlikler Okul ve Eğitim Tümen Komutanliığına ait tankların yürütülmesi ve diğer flillerin mahiyeti ve Türkiye Cumhuriyeti Häkümetini iskata matuf olduğuna yönelik niteleme karşısında derece mahkemelerinin ve Yargıtay Ceza Dairesinin suçun görevle ilgili bulunmadığına ilişkin yorumunun kamuni hâkim güvencesine ayktrılık teşkil etmediği değerlendirmesini yapmıştır (Bkz.: § 129).

7. Bireysel başvuruya ilişkin somut uyuşmazlıkta konu ile ilgili temel kural niteliğindeki Anayasa'nın 148. maddesinde Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Kuvvetleri Komutanlarımın da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacaklarını öngörülmektedir. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'mn148. maddesinde sayılan ve aralarında kuvvet komutanlarının da yer aldığı kişilerin tüm suçlarla ilgili olarąk değil sadece “görevleriyle ilgili suçlardan dolayı" Yüce Divan sıfatryla Anayasa Mahkemesinde yargılanacakları özellikle vurgulanmalıdır, Zira bu ibarenin anlamı esasında bu bireysel başvuruya konu olayda da sorunun çöztmünde belirleyici olacaktır.
8. Anayasa'mn 148. maddesindeki bu hüküm esas alındığında Ytce Divanın bu maddede sayılan kişilerin sadece “görevleriyle ilgili suçlar"ında Anayasa Mahkemesinin yetkili olduğu dikkate alındığında burada açıklığa kavuşturulması gereken temel mesele görevleriyle ilgili suçlardan ne anlaşılması gerektiğidir.

9. Öncelikle vurgulamak gerekir ki Anayasa Mahkemesince yapılan incelemede Anayasa'nın bu hükmünden ne anlaşılması gerektiğini belirlerken görev suçu ile ilgili olarak normlar hiyerarşisinde Anayasa altı kurallardan ve bu bağlamda sıklıkla kendisinden bahsedilen Türk Ceza Kamunu veya başka kanunlarda yer alan hükümlerden hareketle sonuca ulaşmak Anayasa'ya uygun bir yaklaşım olarak kabul edilemez. Zira Anayasa'nın bu htkmünün ne anlama geldiği Anayasa Mahkemesi tarafindan yorumlanırken Anayasal ilke ve kurallardan hareketle özerk bir yorum yapılmalıdır.

10. Bunun içindir ki burada gerçekleştirilecek yorum da “görevleriyle ilgili suçlar'dan ne anlaşılması gerektiğini izah edecek nitelikte olacaktır. Dolayısıyla burada Öncelikle Anayasa Mahkemesinin “görevleriyle ilgili suçlar"ın ne olduğunu belirleyen Özerk yorumuna ihtiyaç duyulmaktadır.

11. Anayasa Mahkemesi bu õzerk yorumu yaparken esas alabileceği Anayasal ilke,kural veya ibare olarak karşımıza Anayasa'mn 148. maddesinin 6. ve 7. fikralarında yer alan “görevleriyle ilgili suçlar" ibaresi çıkmaktadıt. Belirtmek gerekir ki bu yorumu yaparken esas alabileceği başka bir Anayasal kural veya ibare de mevcut değildir.
12. Hiçbir görev hiçbir kamu görevlisine asla bir suç işleme imkanıvermeyeceğinden, “görevleriyle ilgilisuçlar" ibaresinden ancak kamu görevlisi olan kişilerin bulundukları görevlerindeki pozisyonlarının ve bu görevleri kapsamındaki yetkilerinin kullanımı ile ilgili süreçlerde işleyebilecekleri suçları anlamak mümkündür. Dolayısıyla “görevleriyle ilgili suçlar" ibaresinin kamu görevlisi olan bu kişilerin görevden kaynaklanan yetkilerinin hukuka aykırı biçimde kullanıması nedeniyle işlenmiş olan suçlar şeklinde anlaştlrması gerekmektedir.


13. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Yüce Divan sifatı ile yapmış olduğu yargılamalarda genel olarak buna benzer bir yaklaşımla “göreviyle bağlantılı ve görevinden doğan yetkilerin hukuka / mevzuata aykırı olarak kullanılması" şeklindeki ölçütten hareket etmiştir.

14. Örneğin Yūce Divan sıfatıyla yargılama yaptığı bir davada Anayasa Mahkemesi şüphelinin Genelkurmay Başkanı olarak görev yaptığı 2009 yılı ve öncesinde Ergenekon silahlı terör örgütünün amaçları doğrultusunda askerî bir darbe ortamı oluşturmak, belirtilen internet siteleri ve bu siteleri meşrulaştirmak amacıyla düzenlenen andıç vasitasıyla kara propaganda ve dezenformasyon faaliyetlerini icra ve organize ettiğinin de iddia edildiği 31/10/2019 tarihli ve E.2017/1, K.2019/1 sayılı kararının ilgili kismında konumuz bağlamında şu yorumu yapmıştır:
"Istanbul Cumhuriyet Başsavclığının 2/2/2012 tarihli ve E.2012/86 saylıiddianamesiyle şüpheli [M.I.B.] hakkanda Tūrkiye Cumhuriyeti'ni ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs etme, silahlı terör örgütü kurma ve yōnetme suçlarını İşlediğı iddtasiyla kamu davası açılmıştır.

(...)
Istanbul 4. Ağvr Ceza Mahkemesi 5/7/2017 tarihli ve E.2017/65, K.2017/145 sayılıkararıyla sanuk [M.I.B.] ve bağlantılı suç işledtkderı iddia olunan diğer sanıkların Iddtanamelerindekd sevk maddeleri gereğince yargılanmalar için dosyayı Yüce Dtvan syfatıyla yetkili ve görevli Anayasa Mahkemesine göndermiştir.

Anıdlan karar gereğince dosya, Yüce Divanın 2017/1 esasına kaydedllmişttr. Sōz konusu dosyamn incelenmesine illşkin 12/10/2017 tarihli toplantida, sanığa isnat olunan filllerin sanğın göreviyle bağlantılı ve görevinden doğan yetkllertn mevzuata aykarı olarak kullamılmasına İllşkin olduğu sonucuna varlarak iddia konusu eylemler görev suçu olarak nitelendirilmlş ve aşağıdakd şekdlde karar verilmiştir".

15. Yine Yūce Divanın 17/9/2020 tarihli ve E.2020/1, K.2020/l sayılı kararının ilgili kısmında da benzer bir yorum şu şekilde yapılmaktadır:
"Yarguay eski ūyest olan sanık hakkanda kamuoyunda kozmik oda olarak biltnen yerde yapılan arama sırasında devletin güvenliğı veya iç veya dış siyasal yararları bakımından niteliği itibarıyla gtzli kalması gereken bilgileri temtn ettiği iddiasıyla son soruşturma açulmasına karar verilmiş; dosya Yüce Divan sifatıyla yargulama yapımak üzere Anayasa Mahkemesine gönderilmiştir. Sanuğa isnat olunan fiiltn sanuğın göreviyle bağlantlı ve görevinden doğan yetkdlerin hukuka aykarı olarak kullanılmasına Iişkin bulunduğu ve dolayısıyla isnat edilen suçun sanuğın göreviyle ilglli olduğu görülmektedir."
16. Çoğunluğun da kabul ettiği üzere derece mahkemelerinin Anayasa'nın 148.maddesinde yer alan görevleriyle ilgili suç kavramıni, Yüce Divanın bu yorumu ile bağdaşmayacak ve kanuni hâkim ilkesini anlamsızlaştıracak derecede dar yorumlayıp yorumlamadığı suçun vasfindan bağımsız olarak belirlenmelidir (Bkz. § 121). Anayasa'nın 148. maddesinde Yüce Divamn yargı yetkişini belirieyen “görevleriyle ilgili suçlar"ibaresinin Özerk yorumu ve Anayasa Mahkemesinin Yüce Divan sifatı ile yapmış olduğu yargılamalardaki bununla çelişmeyen içtihadı göz Önünde tutulduğunda derece mahkemelerinin Anayasa'nm 148. maddesinde yer alan “görevleriyle ilgili suç" kavramınıkanuni hâkim ilkesini anlamsızlaştıracak derecede dar yorumladıkları görülmektedir.

17. Zira bu bireysel başvuruya konu yargılamada başvurucu iddianamede işlediği ileri sürülen fillerle 54. Türkiye Cumhuriyeti Icra Vekilleri Heyetini cebren ıskat veya vazife görmekten cebren men etmek suçu işlediği iddiasıyla yargılanmıştır. Başvurucunun bu fiilleri 28 Şubat döneminde aktif görevde bulunduğu Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevini ifa ederken işlediği iddia edilmektedir. Hiçbir kamusal görevin hiçbir şekilde iddia edilen suçlarıişleme yetki ve imkanını görevde bulunan bir kamu görevlisine vermeyeceği aşikar olduğuna göre burada iddianameye konu suçun Hava Kuvvetleri Komutanlığı görevinde bulunan bir kamu görevlisince işlenmesi ancak bu görevden kaynaklanan yetkilerinin hukuka aykırıbiçimde kullamlması durumunda gündeme gelebilir.

18. Dolayısıyla başvurucunun iddianameye konu olan fillerinden dolayıyargılanacağı mahkemenim Yüce Divan sıfatiyla Anayasa Mahkemesi olduğu açıktır. Bu nedenle somut olayda ilk derece mahkemesi ve Yargtayın görev suçu kapsamında kalan bu yargılamayı Yūce Divana göndermeyip esastan sonuçlandırmaları başvurucumun kanuni hâkim güvencesini ihlal etmiştir.

19.Sonuç olarak yukarıda sıralanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. ve 37. maddelerinde güvence altına aliman kanuni hâkim güvencesinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği kanaatiyle çoğunluğun farklı yöndeki kararına katılmamaktayım.
Uye Yusuf Şevki HAKYEMEZ