Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 Tarihli ve E: 2024/96, K: 2024/143 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-12-10

10 Aralık 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32748
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısi : 2024/96Karar Saytsı : 2024/143Karar Tarihi : 23/7/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara BöIge Idare Mahkemesi 12. Idari Dava Dairesi 

İTİRAZIN KONUSU: 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayıl Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Tūrk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un 181. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinin Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırılığı ileri strülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Çalışma izni talebinin reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kannn Hükmü
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 6. maddesi şöyledir.
“Madde 6 - (Değtşlk: 23/1/2008-5728/181 md.)
Aşağıda yozılı haller, veteriner hekimlik mesleğınin icrasına mani teşkil eder:
a) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmtş olsa bile;kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daħa fazla süreyle ya da devtetin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal ditzene ve bu dttzenin işleyişine karşı suçlar, (.….) zimunet, irtikâp,rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, thaleye fesat karıştrma, edimin fasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan małvaruığıdeğerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkūm olmak.
b) Bu Kamun Ile teşekkül eden Haysiyer veya Yüksek Haysiyet Divanı kararları ile meslekini icradan menolunmak.

c) Yüksek Haysiyet Divanınca haklarında diplomalarının istirdadı kararı ittihaz edilmek.”

B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
25/5/2005 tarihli ve 5352 sayılı Adli Sicil Kamunu'nun 13/A maddesinin (1) numaral fikrası şöyledir.

“(1) 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu dışındaki kanunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkümiyete bağladığı hak yoksunluklarının glderilebilmesi için.

yasakdanmış hakdarın geri verilmesi yoluna gldilebilir. Bumun için; Türk Ceza Kanununun 53üncū maddesinin beştnci ve altıncı fikraları sakdı kałmak kaydıyla,
a) Mahküm olunan cezamn infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yllık bir sürenin geçmiş olmasi,
b) Kişinin bu stre zarfinda yeni bir suç tşlememiş olması ve hayatımı tyt halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması, gerekir."
IL İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca, Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCL, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERfNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FIDAN, Kenan YAŞAR, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR'ın katıhmlarıyla 9/5/2024 tarihinde yapılan ilk inçeleme topłantışında ōncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunlanı gõrüşülmüştür,
2. Anayasa'nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykın görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri strdüğü aykīrılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumumda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açllmış ve mahkemenin görev kapsamına giren bir davantn bulummasi, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorumların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.

3. 6343 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birinci fikrasının itiraz konusu (a) bendinde veteriner hekimlik mesleğinin icrası için 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıl Tūrk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazła süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat katıştirma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkûm olunmaması gerektiği ifade edilmiştir.

4. Başvuran Mahkemede görülmekte olan dava anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar arasında yer alan silahlı õrgüte üye olma suçundan hükümlü olup infazıtamamlanan davacının veteriner hekim olarak çalışmasına izin verilmesi talebinin reddine ilişkindir.

5. Bakılmakta olan davanın konusu gözetildiğinde itiraz konusu kuralın “Türk Ceza Kanumunun 53 üncu maddesinde belirtilen süreler geçmts olsa bile;…" bölümü ile “…Anayasal dūzene ve bu dūzenin işleyişine karşı suçlar.…." ve “.…hapis cezasına mahkúm olmak" ibareleri dışında kalan kısmının bakılmakta olan davada uygulanma imkânıbulunmamaktadır. Dolayısıyla bendin kalan kısmına ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.


6. Öte yandan, söz konusu bendin "Tưrk Ceza Kanunumon 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile;…" bõltmü ile“…hapis cezasına mahküm olmak."ibareleri, bakılmakta olan davanın konusu olan Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçların yanı sıra dava konusu olmayan diğer suçlar yönünden de geçerli ortak kural niteliğindedir. Bu itibarla anılan bõltm ve ibarenin esasına ilişkin incelemenin “.…Anayasal dūzene ve bu düzenin işleylşine karşı suçlar.." ibaresiyle sınırlı olarak yapılması gerekir.
7. Açıklanan nedenlerle 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarinın Teşekkül Tarzına ve Göreceği Işlere Dair Kanun'un 23/I/2008 tarihli ve 5728 sayıl Kanun'un 181. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinin;
A. "Turk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile;.…" bõlümū ile “…Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar.….” ve “…hapis cezasına mahkúm olmak" ibarelerinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin “…Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar.…" ibaresi ile sınırlı olarak yapilmasina,
B. Kalan kısmının itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu kısma ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN INCELENMESI 
8. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp dưşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam 
9. 6343 sayılı Kamun'da veteriner hekimlik mesleğinin icrası için gerekli şartlar düzenlenmiştir. Amılan Kanun'un 4. maddesinde gerçek kişiler veya Özel hukuk kişileri tarafından istihdam edilen veteriner hekimlerin bu Kanun'a tabi olduğu ve 8, maddesinde her veteriner hekimin hayvanların muayene ve tedavisi için bit muayenehane açabileceği belirtilmiştir.

10. Kanun'un 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinde de veteriner hekimlik mesleğinin icrası için bazı suçlardan mahkûm olmamak şartı getirilmiştir. Dolayısıyla veteriner hekimlik mesleğini icra etmek isteyenlerin öncelikle antlan bentte sayılan suçlardan mahkům olmama koşulunu taşıması gerekmektedir.


11, Îtiraz konusu kuralda anayasal dūzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanların 5237 sayılı Kanun'un 53, maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile veteriner hekimlik mesleğini icra edemeyecekleri belirtilmiştir.

12. 5237 sayılı Kanun'un Özel Hükümler kitabının Dördüncü Kısmı'nın 309 ila 316.maddelerinden oluşan Beşinci Bölümü'nde anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşısuçlar; Anayasa'yı ihlal, Cumhübaşkanına suikast ve filî saldırı, yasama organına karşı suç,hūkûmete karşı suç, Tūrkiye Cumhuriyeti Hūkûmetine karşı silahlı isyan, silahlı örgüt, silah sağlama, suç için anlaşma şeklinde düzenlenmiştir.

13. 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesinde ise kişinin kasıtlı bir suç işlemesi ve bu suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm olması hâlinde mahkūmiyetin kesinleşmesiyle başlayıp hapis cezasımın infazı tamamlanıncaya kadar devam eden hak yoksunluğu öngörülmüştür.Diğer bir deyişle amlan madde uyarınca belli bir suçtan mahkûmiyete bağlı süresiz hak yoksunluğundan söz edilemeyeceği anlaşılmaktadır.

14. Buna göre anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan herhangi birini kasten işleyen kişi hakkında 5237 sayılı Kanun'un 53. maddesi uyarınca hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar hak yoksunluğu uygulanacaktır. İtiraz konusu kuralda ise bu suçlardan mahkûm olanların veteriner hekimlik mesleğinin icrasından herhangi bir süre sınır olmaksızın yoksun bırakılacağı ifade edilmektedir.

B. İtirazı Gerekçesi 
15. Başvuru kararında Özetle; itiraz konusu kuralla anayasal düzene karşı işlenen suçlardan mahkûm olan bir veteriner hekimin süresiz bir şekilde bu mesleği icra etmesinin engellendiği, bu durumun özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına ölçüsüz bir mūdahale oluşturduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın I3. ve 20. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür,
C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
16. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 48. ve 49. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

17. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde “Herkes,dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürrtyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir./ Devlet, özel teşebbüslerin milli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yūrūmesini, güvenilk ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." denilerek çalışma özgūrlūğū güvence altına alınmıştır.

18. Anayasa'nın 49. maddesinde de çalışmanın herkesin hakkı ve ðdevi olduğu,devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanlarıve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonorik bir ortam yaratmak ve çaltşma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir 
19. Çalışma özgūrlūğū, herkesin dilediği mesleği seçmede özgūr olmasını ve zorla çalıştırıİmamayı ifade eder. Birey, bu özgürlüğünü kullanarak dilediği alanı ve işi seçebilir.

Çalışma hakkı ise bireyin özgür iradesiyle seçtiği mesleği veya işi icra etmesi, devletin de çalışmak isteyenlere iş temin etmek için gereken tedbirleri almasıdır (AYM, E.2016/141,K.2018/27, 20/2/2018, § 16).

20. Kural anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkúm olanların hem özel muayenehanelerde hem de serbest olarak veteriner hekimlik mesleğini icra edemeyeceklerini öngörmek suretiyle Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alınan çalışma hakkı ve özgüriüğüne sınırlama getirmektedir.

21. Anayasa'nın 13. maddesinde "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınurlanabilir, Bu sinırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykarıolamaz"denilmektedir. Buna göre temel hak ve Özgürlüklere sımıirlama getiren düzenlemelerin kanunla yapılması, Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçultüolması gerekir.

22. Bu kapsamda çalışma hakkı ve özgürlüğünü sınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler niteliğinde olması gerekir.
23. Esasen temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanumun bu niteliklere sahip olmasıAnayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu Önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu ilke hukuk normlarının õngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve islemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98,4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddesinde sıntrlama δlçütū olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alinan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

24. Kuralda hangi suçlardan mahkûmiyetin veteriner hekimlik mesleğinin icrasına engel olduğu açıkça belirtilmiştir. Anayasal düzene ve bu düzenin işłeyişine karşı suçların 5237 sayılı Kanun'da düzenlendiği gözetildiğinde kuralın belirli, ulaşılabilir ve Öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı anlaşılmaktadır.
25. Öte yandan sınırlamanın meşru bir amaca dayanması gerekir. Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde çalışma hakkı ve ðzgürlüğū için herhangi bir sınırlama nedeni belirtilmemişolmakla birlikte özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da o hakkı doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve Özgüriükler ile devlete yüklenen ödevler, özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve Özgürlüklere sınır teşkil edebilir (AYM, E.2018/95, K.2023/221,27/12/2023, § 45).


26. Veteriner hekimler vazifeleri itibarıyla hem hayvan sağlığının korunmasında hem de hayvanlardan elde edilen gıdaların güvenliğinin sağlanmasında ve hayvanlardan insanlara bulaşabilen hastalıkların kontrol altına alınmasında Önemli rol oynar. Veteriner hekimlik mesleğinin rolü ve önemi gözetildiğinde mesleğin icrasına getirilen sınırlamanın amacıın mesleğin onur ve itibarını korumak olduğu değerlendirilmektedir. Mesleğin onur ve itibarının korunması amacıyla, bazı suçlardan mahkúm olanların bu mesleği icra etmesinin yasaklanmasının anayasal yönden meşru bir amaca dayandığı kanaatine varılmaktadır.
27. Bununla birlikte kuralın anayasal bağlamda meşru bir amacının bulunması yeterli olmayıp sınırlamanın ölçtlü olması gerekir. Anayasa'nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi ise elverişlilik, gereklilik ve orantıılık olmak üzere Üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşımak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasımı, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, orantıưlık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.

28. Veteriner hekimlik mesleğinin, yer ve zaman sınırlaması olmaksızın hizmet etmeyi gerektiren bir nitelik taşıması itibanıyla veteriner hekimlerin tabi olması gereken kanuni ve etik sınırların diğer pek çok meslekten daha ayrıntılı ve katı şekilde dützenlenmişolması olağan kabul edilmelidir. Nitekim kuralda da veteriner hekimlik mesleğinin icrası için bir kısım suçtan mahkûm olmama şartının getirildiği görülmektedir. Bu yönüyle kuralla Öngörülen sınırlamanın, veteriner hekimlik mesleğinin onur ve itibarının korunması amacıa ulaşılması bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır.

29. Kuralda veteriner hekimlik mesleğinin icrasına engel olduğu belirtilen suçların niteliği gözetildiğinde, bunları işleyenlerin veteriner hekimlik mesleğinin icrasından yasaklanmasının kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında Öngörebileceği bir tedbir olduğu değerlendirilmiştir. Bu sebeple kuralın veteriner hekimlik mesleğinin onur ve itibarının korunmasına yönelik amacın gerçekleştirilmesi bakımından gerekli olma şartını sağladığısonucuna ulaşılmiştir.

30. Diğer yandan sınırlamanın orantılı olup olmadığı da ortaya konulmalıdır. Bu itibarla veteriner hekimlik mesleğine ilişkin onur ve itibarın korunmasına dair tedbirler sonucunda veteriner hekimlik mesleğini icra etmek isteyenlerin yüklendiği külfet ile hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulması gerekmektedir. Veteriner hekimlik mesleğini icra etmek isteyenlere aşinı bir külfet yüklenip yüklenmediğinin denetiminde kuralla Öngőrülen sınırlamanın süresiz bir sınırlama olup olmadığı veya hekimlik mesleğini yeniden icra edebilmeyi sağlayan bir yol bulunup bulunmadığı önem taşımaktadır.
31. 5352 sayılı Kanun'un 13/A maddesinde yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumu düzenlenmiştir. Aölan maddenin gerekçesinde 5237 sayılı Kanun dışındaki çeşitli kamunlardaki kasıtı bir suçtan dolayı belirli süreyle hapis cezasına veya belli suçlardan dolayıbir cezaya mahkûm olan kişilerin süresiz olarak kullanmaktan yasaklandıkları hakları tekrar kullanabilmelerine imkân tanıyan bir düzenleme yapılmasına ihtiyaç duyulduğu belirtilmiştir.Bu kapsamda anılan madde uyarınca, yasaklanmış hakların geri verilebilmesi için 5237 sayılıKanun'un 53. maddesinin beşinci ve altıncı fikraları saklı kalmak kaydıyla, mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren ūç yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve 

hayatını iyi hâlli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaatin oluşması gerektiği belirtiImiştir (AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 29).

32. Süresiz hak yoksunluğunun oluşturduğu sorunların çözümü amacıyla getirilen yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumunun, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanların veteriner hekimlik mesleğini yeniden icra etmelerine imkân sağlayıp sağlamadığı hususu, kuralla kişilere aşırı bir külfet yüklenip yüklenmediğinin tespitinde önem taşımaktadır.

33, Kural uyarınca anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkūm olanların özel muayenehane bünyesinde veya serbest olarak veteriner hekimlik mesleğini icra etmelerinin stresiz olarak sınırlanmakla beraber yasaklanmış hakların geri verilmesi kararıyla birlikte belirtilen yerlerde veteriner hekimlik mesleğinin icrasının önünde bir engel bulunmadığı anlaşılmaktadır (hekimlik mesleği yönünden benzer değerlendirme için bkz AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 31). Bu kapsamda, yasaklanmış hakların geri verilebilmesi için mahküm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren üç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren ūç yıllık stħre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi hâlli olarak sürdürdūğü hususunda mahkemede bir kanaatin oluşmaşı şartlarının kişiye aşırı külfet yükleyip yüklemediğinin de ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir,
34. Bu bağlamda infazın tamamlanmasından itibaren geçmesi gereken üç yıllık süre şartıyla veteriner hekimlik mesleğinin özel muayenehane bünyesinde veya serbest olarak icrasının süresiz olarak sınırlanmadığı ve bu üç yıllık sürenin veteriner hekimlik mesleğinin niteliği gözetildiğinde makul ve orantılı olduğu anlaşıłmaktadır (hekimlik mesleği yönüınden benzer değerlendirme için bkz. AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 32).
35. Öte yandan yasaklanmış hakların geri verilmesi için tüç yıllık stire içerisinde yeni bir suç işlememe ve hayatın iyi hâli olarak sürdürüldüğüı hususunda mahkemede kanaatin oluşması şartı arandığından bu konuda hâkimin takdir yetkisi bulunmaktadır. Bununla beraber iyi hâlin belirlenmesinde ūç yıl içerisinde yeni bir suçun işlenmemesinin etkili olduğu gözetildiğinde hâkime sınırsız bir takdir yetkisinin verilmediği anlaşımaktadır. Kaldı ki anayasal dützene ve bu düzenin işleyişine karşı suçların niteliği, toplumda oluşturduğu etki düşünüldüğünde, veteriner hekimlik mesleğinin icrasını sağlayacak kararda hâkime verilen takdir yetkisinin veteriner hekimlik mesleğinin onur ve itibarının korunması amacına hizmet edeceği açıktır (hekimlik mesleği yönünden benzer değerlendirme için bkz. AYM, E.2023/80,K.2024/142, 23/7/2024, §§ 33, 34).

36. Bu itibarla kuralla anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanların veteriner hekimlik mesleğini özel muayenehane bünyesinde veya serbest olarak icra etmeleri bakımından bir hak yoksunluğu getirilmekte ise de yasaklanmış haklarıgeri verilmesi kurumuyla bu hak yoksunluğunum esasında sūresiz olmadığı, bu sürenin yeni kurumla birlikte diğer şartların yanında tüç yılla sınırlandırıldığı ve veteriner hekimlik mesleğinin icrası için anayasal dūzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahkům olanlara aşırı bir külfet yüklemediği anlaşılmaktadır (hekimlik mesleği yönfmden benzer değerlendirme için bkz. AYM, E.2023/80, K.2024/142, 23/7/2024, § 35).

37. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırıdeğildir. Itirazın reddi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERINOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR bu görūşe katılmamışlardır.
Kuralın Anayasa'nın 20. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmūş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddeleri kapsamında ele alınmışolması nedeniyle Anayasa'nın 20. maddesi yönúnden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. HÜÜM 
9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner HekimliğiMesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un 181. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinde yer alan “…Anayasal dūzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar.…"ibaresinin Anayasa'ya aykın olmadığına ve itirazın REDDiNE, Hasan Tahsin GÖKCAN,Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yildız SEFERÍNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA 23/7/2024 tarihinde karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Oye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Oye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE 
Uye Yılmaz AKÇİL 
Oye Ömer ÇINAR 

Esas Sayısı : 2024/96Karar Sayısı : 2024/143
KARŞIOY GEREKÇESI 
1. Kişinin işlediği suçlardan dolayı hūükmedilen hapis cezasına bağlı olarak 5237sayılı TCK'nın 53/1e,2. maddesi gereği cezasının infazı tamamlanıncaya kadar mesleğini yapamama yönünde hak yoksunluğu uygulanacaktır. Bundan ayrıca Incelemeye konu 6343sayılı Kanunun 6. maddesinin 1. fikrasının a bendindeki “Anayasal dttzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar" ibaresi uyarınca, anılan suçlardan birini kasten işleyen kişi hakkında veteriner hekimlik mesleğinin icrasından stre sınırı olmaksızın yoksun bırakılacağıöngörülmektedir. Başka deyişle bu durumdaki veteriner hekimler ömür boyunca özel muayene açıp çalışamayacakları gibi başkasının yanında da veteriner hekim olarak çalışamayacaklardır.

2. Çoğunluk gerekçesinde incelenen kurala karşın 5332 sayılı Adli Sieil Kanununun 13/A maddesinde düizenlenen yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumu ile birlikte incelenerek, anılan yasal yol gereği anayasal düzene karşı suçtan mahkum olanların cezalarının infazından sonra üç yıllık strenin geçmeşi ve mahkemenin bu strede hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü konusunda olumlu kanaate varması durumunda hak yoksunluğunun kalkacağı görüşünden hareket edilmiş ve bu gerekçelerle kuralın Anayasa'ya aykırı olmadığısonucuna ulaşılmiştır.

3. Bu konunun değerlendirilebilmesi için ilgili kanunların düzenlenme tarihleriyle birlikte anlam ve kapsamlarına gōz atılmalıdır. Adli Sicil Kanununun 13/A maddesi,6.12.2006 tarihli ve 5560 sayılı Kanunun 38. maddesiyle 5332 sayılı Kanuna eklenmiştir.Tūrk Ceza Kanunu ise 1 Haziran 2005 tarihinde yürüriüğe girmiştir. Öte yandan 6343 sayılıVeteriner HekimliğiMesleğinin İcrasına; Tūrk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanunun veterinerlik mesleğini yapmaya hak kazananlara hak yoksunluğunu düzenleyen 6. maddesi ise 23.1.2008 tarihli ve 5728 sayılıKanunun 18l. maddesiyle düzenlenmiştir. Görüldüğa üzere veteriner hekimlere hak yoksunluğunu getiren özel düzenleme, gerek TCK ve gerekse Adli Sicil Kanununun 13/A maddesinden sonra, başka deyişle ilgili kurallar bilinerek düzenlenmiştir. Bu nedenle incelenen kural veteriner hekimlik mesleğine ilişkin özel dilzenleme niteliğindedir.
4. Incelenen 6/l-a madde ve bendinin ilk cümlesi “Türk Ceza Kanununun 53.maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile" ibaresiyle başlamaktadır. Böylece Kanun koyucumun bu özel düzenleme ile anılan bentte sayılan suçlar ve bu arada anayasal düzene karşı işlenen suçlardan mahkumiyet halinde süresiz bir hak yoksunluğu öngördüğü sonucunun çıkarılmast gerekmektedir.

5. Şüphesiz kamu görevinde istihdam edileceklerle ilgili sınurlamalar meşru amaçlar çerçevesinde ayrıca değerlendirilebilir. Bununla birlikte kanunla bir meslek mensubunun özel yaşamında hayatım kazanma imkanından süresiz olarak yoksun bırakılmasının demokratik toplumda gerekliliği ve orantılılığı oldukça tartışmalı hale gelecek ve bu durumun Anayasa'nın 13., 48, 49. maddeleriyle bağdaştırılması gūç olabilecektir. Nitekim AYM'nin 2008/17 E., 2010/44 K. sayılı ve 25.2.2010 sayılı kararında benzer değerlendirmelerle 28.maddedeki bir kısım suçlarla bağłantılı olarak iptal kararı verilmiştir. İptal gerekçesinde,kuraldaki düzenlemelerde meslek veya görevlerin özellikleri, suçların ve cezaların niteliği,cezalar miktarına bakılmaksızın ve bir kademelendirme yapıimaksızın eylemle orantısız bir hak yoksunluğu öngörülmesinin adaletli olmadığı ve hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı

belirtilmiştir. Benzer değerlendirmeler Mahkemenin 2008/80 E., 2011/81 K., 18.5.2011 ile 2012/61 E., 2012/135 K., 27.9.2012 tarih ve sayılı kararlarında da yapılmıştır, Öte yandan belirtilen iptal gerekçelerine karşın kamu görevlileri bakımından Danıştay kararlarında Adli Sicil Kanununun I3/A maddesindeki süreler geçse ve yasaklanmış hakların iadesine karar verilse dahi 657 sayılı DMK'nun 48. maddesi uyarınca anılan maddede sayılan suçlardan mahkum olanların devlet memurluğuna girmelerinin mūümküın olmadığı belirtimektedir (bkz.Dani$tay IDDK 27.6.2022, E. 2022/1141, K. 2022/2318; 5.10.2023, E. 2023/444, K.2023/1833).

6. Öte yandan çoğunluk gerekçesindeki gibi 5332 sayılı Kanunun 13/A maddesindeki düzenlemenin buna istisna oluşturduğu düşüinülmekteyse, bu õzel düzenlemede bu hususun da belirtilmesi gerekirdi. Kuralın bu düzenleniş biçimi karşısında ihtilaflı yorum veya içtihatlarla bu imkanın tanındığına ilişkin değerlendirmeler, kanundaki belirsizliği ve kalite sorununu aşmaya yeterli olmayacaktır. Bu tür değerlendirmeler uygulamanın gelecekte aksi yönde gelişmesini önleme güvencesini taşımamaktadır. Açıkladığım hukuki gerekçeler karşısında incelenen kuralın iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Esas Sayisı : 2024/96Karar Sayısı : 2024/143
KARŞIOY 
Îtiraz konusu kurala ilişkin E.2023/80, K.2024/142 sayılı dosyada belirttiğimiz gerekçelerle çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir.

Uye Engin YILDIRIM 
Öye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Uye Selahaddin MENTEŞ
Uye Kenan YAŞAR 

Esas Sayısı : 2024/96Karar Sayısı : 2024/143
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarmın Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılı Kanun'un 181. maddesiyle değiştirilen 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinin “Türk Ceza Kamununun 53 üncūmaddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile;.…." bölümü ile“.…Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar…" ve “….hapis cezasına mahkúm olmak" ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ilişkin kanaatine katılmamaktayım.
2. Dava konusu ibarelerin yer aldiğı Kanun'un 6. maddesinde veteriner hekimlik mesleğinin icrası için bazı suçlardan mahkum olmamak sayılmış olup bunlar içerisinde birinci fikrada Ttrk Ceza Kanunu'nun 53. maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile anayasal dūzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçtan hapis cezasına mahkūm olmamak da yer almaktadır.

3. Mahkememiz çoğunluğu yaptığı değerlendirmede kuralla veteriner hekimlik için bir hak yoksunluğu getirilmekte ise de yasakłanmış hakların geri verilmesi kurumuyla bu hak yoksunluğunun esasinda süresiz olmadığı, bu sürenin yeni kurumla birlikte diğer koşulların yanında üç yılla sımrlandırıldığı, bu sürenin de veteriner mesleğinin icrası için anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlardan mahküm olanlara aşını bir külfet yüklemediği sonucuna ulaşarak kuralın Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykırı olmadığı sonucuna ulaşmıştır (Bkz.: §§36-37).

4. Öncelikle ifade etmek gerekir kural kamu veya özel sektör ayırımı yapmaksızın veteriner hekimlik mesleğinin icrasını sınırlandırmaktadır. Ancak veteriner hekimlik mesleğinin icrasının sınırlandırılabilmesi için anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşısuçtan hapis cezasına mahkům edilmiş olmak şartı yer almaktadır. Öte yandan kural gereği bu suçtan mahkumiyetin bir sonucu olarak kişi veteriner hekimlik mesleğinin icrasını herhangi bir stre sınırı olmaksızın gerçekleştiremeyecektir.

5. Veteriner hekimlik mesleğinin icrasının bu sekilde süre sınirı olmaksızın sınırlandırılması çoğunluk kararında ifade edildiği biçimde meşru bir amaca dayanır olsa bile dava konusu kural bu tür mahkumiyet alan veteriner hekimler açısından Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde güvence altına alınan çalışma ve sözleşme özgürlüğü ile çalışma hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirmektedir.

6. Nitekim bu minvalde yapılan bir bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesi güveni kötüye kullanmak suçundan aldığı mahkümiyet kararının bir sonucu olarak başvurucunun hekimlik mesleğindeki hak ve yetkilerini kullanmasıın ömtır boyu yasaklanmasınedeniyle Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Bkz.: Ahmet Gödeoğlu B. No: 2018/28616, 17/11/2021, §§ 45-52).

7. Her ne kadar bireysel başvuru kararındaki bu gerekçeyi Mahkememiz çoğunluğu bu kararda revize ederek dava konusu kuralla veteriner hekimlik için bir hak yoksunluğu getirilmekte ise de yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuyla bu hak yoksunluğunun esasında stresiz olmadığını, bu sürenin yasaklanmış hakların geri verilmesi kurumuyla birlikte diğer koşulların yanında üç yılla sınırlandırıldığını ve öngörülen sürenin veteriner 

hekimlik mesleğinin icrası için anayasal düzene ve bu düizenin işleyişine karşı suçlardan mahkûm olanlara aşırı bir külfet yüklemediğini belirtmiştir (Bkz: §36). Bununla birlikte kanaatimizce burada veteriner hekimlerin anılan haklarına yine de öiçüsüz bir müdahale sðz konusudur.

8. Somut kural bağlamında veteriner hekimlerin hak yoksunluğu, asıl cezanın çektirilmesi sonrasında 25/5/2005 tarih ve 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu'na 6/12/2006 tarih ve 5560 sayılı Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Îlişkin Kanun'un 38. maddesiyle eklenen 13/A maddesinde yeniden ditzenlenen yasaklanmış hakların geri verilmesi yolu işletilerek mahkûm olunan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren ūç yıllık bir sürenin geçmiş olması, kişinin infazın tamamlanmasından itibaren üç yıllık süre içerisinde yeni bir suç işlememesi ve hayatını iyi halli olarak sürdürdtiğü bususunda mahkemede bir kanaatin oluşması durumunda kaldırılabilmektedir.

9. Bununla birlikte ifade etmek gerekir ki yasaklanmış hakların geri verilmesi otomatik biçimde işleyen ve öngörülen bu üç şartın birlikte gerçekleşmesi durumunda her halde olumlu sonuç alınabilen etkili bir yol şeklinde sonuç vermeye müsait olmaktan uzaktır.Zira Kanun'daki düzenleniş biçiminde de “kamunların belli bir suçtan dolayı veya belli bir cezaya mahkümtyete bağladığı hak yoksunlukdarının giderilebilmesi için" yasaklanmışhakların geri verilmesi yoluna gidilebileceği ifade edilmektedir. Ek olarak, buradaki “gidilebileceği" şeklindeki ifade mahkum olan kişiye yönelik olarak kullanılmış olsa dahi bu konuda verilecek kararda bu ūç şartın içerisinde yer alan "hayatını iyi halli olarak sürdürdüğü hususunda mahkemede bir kanaat oluşması" şeklinde hakime takdir yetkisi tanıyan bir ibare bulunduğu dikkate alınmalıdır.

10. Elbette hakimlerin takdirlerini Anayasa'nın 138. maddesinin birinci fikrasında da vurgulanđığı üzere “Anayasaya, kanuna ve hukuka uygun olarak vicdant kanaatlerine gōre”kullanması gerekmektedir. Ancak diğer iki şart olan cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren tīç yıllık bir sürenin geçmiş olması ve kişinin infazın tamamlanmasından itibaren tçyıllık sütre içerisinde yeni bir suç işlememesi gibi net şartların varlığına rağmen yine de “hayatını iyi halli olarak sürdīrdüğu hususunda mahkemede bir kanaat oluşması" şartına yer verilmesi uygulamada takdire bağlı olarak olumsuz sonuçlar ortaya çıkmasımin ihtimal dahilinde olduğunu akla getirmektedir.

11. Uygulamada yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna başvurulduğunda karşılaşılan kimi olumsuz Örnekler de bu endişeyi haklı çıkarmakta olup bu durum dava konusu kuralın Anayasa'ya uygunluk denetiminde bu hususun da dikkate alınması gerektiğini göstermektedir. Zira burada takdire bağlı kullanımın, uygulamada karşılaşılan kimi örneklerde de görülebileceği üzere bu hakkın kullanımını etkisizleştirebileceğinden kuralın Anayasa'ya uygunluk denetiminde bu hususun da gözden uzak tutulmaması gerekmektedir.
12. Nitekim Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvuruda verilen ihlal kararı bu konudaki uygulamanın nasıl amacına uygun sonuç vermediğini göstermektedir.Almtş olduğu cezalara ilişkin kararların kesinleşip yerine getirildiği, infaz tarihlerinin üzerinden 16 yıla yakın bir sürenin geçtiği ileri stürülerek kanunda belirtilen şartların gerçekleştiğini iddia eden başvurucu asliye ceza mahkemesinden memnu hakların iadesi talebinde bulunmuştur. Bunun üizerine derece mahkemelerince hayatını iyi halli olarak sürdüırdüğüı hususunda yeterli kanaat oluşmadığından talebi yerinde görülmemiştir. Yapılan 

başvuru üzerine Anayasa Mahkemesi, başvurucunun aynı ve açık bir yanıt verilmesini gerektiren ve talebinin kabul edilebilmesine neden olabilecek nitelikte olan "hakkındaki cezaların infæzınun tamamlandığı tarihten itibaren 16 yllık bir sürenin geçmiş olduğuna" dair iddiasının tartışılmamış ve karşılanmamış olmasını başvurucunun Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlali olarak değerlendirmiştir (Bkz: Mümtaz Bekci, B. No: 2014/16269, 8/11/2017,§§ 29-31).

13. Ek olarak bahse konu mesleğin veteriner hekimlik mesleği olduğu göz önünde tutulduğunda yasaklanmış hakların geri verilmesi yoluna ancak asıl cezanın infazının tamamlanmasından itibaren ūç yıl geçtikten sonra başvurulabilmesi de ölçüistzlüğü daha net biçimde göstermektedir, Zira kişi zaten asıl cezayı çekmiştir. Buna rağmen veteriner hekimlik mesleğinin icrası için üç yıllık bir sürenin geçmesini beklemek veteriner hekimlerin Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde gūvence altına alınan çalışma ve sözleşme özgüritğū ile çalışma hakkına yapılan mūdahaleyi daha da õİçüsüz hale sokacaktır. Dolayısıyla asıl cezanın infazıyla birlikte veteriner hekimlik mesleğinin icrasım engelleyen güvenlik tedbirinin sona ermemesi somut kural bağlamında ölçüsüzlüğü daha da belirginleştirmektedir.
14. Bu nedenle infazin tamamlanmasından sonraki geçmesi gereken üç yıllık bekleme stresi ile ilgili olarak çoğunluk kararındaki “üç yıllık süre şartıyla veteriner hekimlik mesleğinin özel muayenehune bünyesinde veya serbest olarak icrasmın süresiz olarak sınurlanmadığı ve bu üç yıllık sürenin veteriner hekimlik mesleğinin niteliği gözetildiğınde makul ve orantılı olduğu" (§ 34) biçimindeki gerekçeye de katılmak mümkūn değildir 
15. Sonuç olarak yukarıda sıralanan gerekçeyle 9/3/1954 tarihli ve 6343 sayılıVeteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği ile Odalarının Teşekkül Tarzına ve Göreceği İşlere Dair Kanun'un 23/1/2008 tarihli ve 5728 sayılıKanun'un 181, maddesiyle değiştirilen 6, maddesinin birinci fikrasının (a) bendinde yer alan “.…Anayasal düzene ve bu düzenin işleyiştne karşı suçlar.….” ibaresinin kişilerin Anayasa'nın 48. ve 49. maddelerinde gūvence altına alınan çalışma ve sðzleşme Özgürlüğü ile çalışma hakkına yapılan müdahaleyi ölçüsüz hale getirdiği için Anayasa'nın 13., 48. ve 49.maddelerine aykırı olduğundan iptali gerektiği kanaatiyle Mahkememiz çoğunluğunun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım.

Öye Yusuf Şevki HAKYEMEZ