Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 Tarihli ve 2018/25711 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-06-29

29 Haziran 2022 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31881
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR  SAİT KAYA İŞYAPAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/25711Karar Tarihi : 10/5/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Cyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Ayhan KILIÇBaşvurucular : 1. Sait Kaya İŞYAPAN 2. Fahrettin İŞYAPAN 3. Mehmet ÎŞYAPAN Başvurucular Vekili : Av. Fatih Mehmet TERCAN 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; kentsel dönüşüm projesi kapsamında hak kazanılan artan hisse bedelinin ödenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/8/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
3.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
4. Başvurucu Mehmet İşyapan 23/10/2017tarihinde, Fahrettin İşyapan ise 1/11/2021 tarihinde ölmüştür.

IIIL OLAY VE OLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu Sait Kaya İşyapan 1961 doğumlu olup Çanakkale'de ikamet etmektedir.


7. Başvurucuların isştirak hâlinde malik olduğu ve Bursa ili Osmangazi ilçesi Doğanbey Mahallesi'nde bulunan 4430 ada 7 parsel numaralı 123,31 m² büyüklüğtündeki taşınmaz Doğanbey Kentsel Dönüşüm Projesi alanında kalmaktadır. Toplu Konut Idaresi Başkanlığı (TOKt), Osmangazi Belediye Başkanlığı (Belediye) ve başvurucular arasında taşınmazın kentsel dönüşüm projesinde kullanılmasına yönelik olarak muvafakat senedi imzalanmıştır. Söz konusu muvafakat senedine göre şu hususlarda anlaşmaya varılmıştır:
"Komu Sozleşmesi Esaslart 
2.1. Tapulu Arsalar Için Hisse Karşılığı
Doğanbey Kentsel Dönüşüm Projesi Alanında bulunan tapulu arsaların her 2 m*lik hissesine karşuık, aynı proje alanı içtnde T.O.K.I. tarafindan üretilecek konutların brüt 3m²lik hissesi eşdeğer tutulacaktır ancak, T.O.K.1. tarafindan üretllecek komutlar için,yaplacak thale somucunda ortaya çıkacak yap btrim malłyeti dikkate alınarak borçlanma mikaarı kesinleştirilecekttr.

+*+
2.3.2. Borçlanma Esasları
Konut sözleşmelerinin gerçekdeşmesi için; taşımaz sahiplerintn 2.3.1. de tfade edilen,sözleşme yapımaya hak kazanılmış konut hisseleri, komu tam būyükdūğüne tamamlanacağından; Toplam Konua Büyükduğü'nden 'Hak Kazanılmış Komut' büyükdüğa (2.I.) çıkarıır ve 'Borçlanılacak Konut Hissesi' ortaya çıkar.

Taşınmaz sahtplertnin koma hisselerl (m²) T.O.K.1. tarafindan yaplacak ihale sonucunda kestnleşecek olan yapı birtm m³ maliyet bedeli ile çarplarak; taşınmaz sahibinin borçlanma mikaarı' hesaplanır. 2.3.1. e göre tüm taşınmaz sahtplerinin borçlar/alacaklari T.O.K.1 thalesi sonrası kesinleşecek bedele göre hesaplanacaktır.
Taşımaz sahibi bir adet komu lçin sōzleşme yapıyor ise borcunu 72 ayda, birden fazla koma için sözleşme yapıyor ise ilave komutun borcunu defaten öder. Borçlanma bedeli,T.O.K.i.ye bakiye borcun ve taksit tutarının vade süresince her alti ayda bir, bir önceki 6(alni) ayliık dönemdeki memur maaş artış oranına gōre artış uygulayarak takstilerle ödenecektir.

2.3.3.
Taşınmaz sahtpleri, taşınmazlarının roplom arsa büyükdüğinün bir kasmı ile borçlanmaksızın komut sözleşmesi yaparak, geri kalan kismınu naktt değer olarak talep edebilir ve artan hisselerinin karsılığın, arsa metrekarest 1.000 YTL ye karşılik gelecek şekilde T.O.K.1, tarafından belirlenecek takvtme göre almaya hak kazanır.
...
4. Taşınmazların Devri 
İşbu mavqfakat senedtni imzalayan ve binasız olan tapulu hak sahtpleri 15 gün içinde,mülktyetlerinde bulunan arsa/arazilert üzerindekd her türlü takytdatın kaldırımasınısağlayarak T.O.K.l.ye devredecektir. Binalı olan arsa sahipleri, elektrik, su, doğalgaz ve emlak vergisi vb. Borçlarını kapatarak, yapı ve müştemilatı boş olarak Beledtyeye teslim edecekder ve tapularinı T.O.K.I.ye devredecekderdir.


30.295,38": YTL
6.985,38: YTL
144.9: (m^²)
1 ADET 149,90: (m^²
.123.31: (m^²)

30.295,38": ... arsa hissesi - konut programı - toplam konut - … - tests bedeli - borçlanma
8. Başvurucular 12/11/2007 tarihinde taşınmazı tapuda TOKt'ye devretmiştir.
9. TOKt ile başvurucular arasında 26/9/2012 tarihinde gayrimenkul satışsözleşmesi imzalanmıştır. Amlan sözleşmeye göre B-6 blok 26, katta bulunan 67 numaralı ve 149,90 m² büyüklüğündeki daire katma değer vergisi hariç 118.813 TL'ye başvuruculara satılmıştır.

10. Başvurucular 2/2/2012 tarihinde Bursa Ttketici Mahkemesinde (Tüketici Mahkemesi) Belediye ve TOKt aleyhine tazminat davası açmıştir. Dava dilekçesinde, artan 35,065 m² hissesinin bedelinin taşınmazın TOKl'ye devir tarihinden itibaren güncellenerek Ödenmesi gerektiği belirtilmiştir. Dava dilekçesinde; taşınmazın m² birim fiyatının devir tarihinde 1.000 TL olduğu ifade edilmiş, fazlaya ilişkin haklar saklı tutularak şimdilik 2.000TL tazminata hükmedilmesi talep edilmiştir.

11. Tüketici Mahkemesi 7/2/2013 tarihinde davayı görev yönünden reddetmiş, talep hâlinde dosyanın Bursa Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.Başvurucuların talebi Üzerine dosya Bursa 4. Asliye Hukuk Mahkemesine (Asliye Hukuk Mahkemesi) gönderilmiştir.

12. Belediyenin cevap dilekçesinde 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'nun 35. maddesine atifta bulunularak başvurucuların özel parselasyon sonucunda rizaen kamuya terk ettiği taşınmazları için tazminat talep etme haklarının olmadığısavunulmuştur.

13. TOKİ'nin cevap dilekçesinde ise muvafakat senedinin sözleşme olarak kabul edilemeyeceği ve muvafakat senedinde konutun teslim tarihiyle ilgili bir hükme yer verilmediği belirtilmiştir. TOki, konut teslimi gerçekleşmeden başvurucuların alacaklı olup olmadiğmın netleşemeyeceğini ifade etmiş; ayrica arsa bedelinin güncellenmesinin de mümkün olmadığını ileri sürmüştir.

14. Asliye Hukuk Mahkemesince bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Bilirkişi heyeti tarafindan hazırlanan 13/1/2015 tarihli raporda, başvurucuların 35,065 m² artan hissesinin bulunduğu tespiti yapılmıştır. Raporda, muvafakat senedine göre artan hissenin m² bedelinin 1.000 TL olduğu, dolayısıyla başvurucuların artan hisse bedelinin 35.065 TL şeklinde hesaplandığı belirtilmiş ancak muvafakat senedinde bu tutarı 30.295,38 TL olarak belirlendiği vurgulanmıştır. Taşınmazın TOKl'ye devredildiği12/11/2007 tarihinin 8deme tarihi olarak kabulü gerektiği değerlendirilen raporda, 30.295,38 TL'nin dava tarihi itibarryla ulaştığı değer denkleştirici adalet ilkesine göre 53.591 TL biçiminde hesaplanmıştır.
15. Asliye Hukuk Mahkemesi 11/3/2015 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde; borcun ödeme zamanının belli olmadığı, bu nedenle vadenin belirlemınesi için öncelikle borçluya ihtar çekilmesi gerektiği belirtilmiştir. Kararda, muvafakat senedinde herhangi bir ödeme takviminin tayin edilmediği ve ödeme zamanının TOKi'nin tercihine 

bırakıldığı vurgulanmış; projenin kapsamımın genişliğine de işaret edilerek davanın sübut bulmadığı açıklanmıştır.

1.Başvurucular bu karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde,sözleşmeye göre devir tarihinin aynı zamanda idarenin borcu bakımından vade tarihi olduğu ve bu vadenin kesin mitelikte bulunduğu savunulmuştur.

17.Yargıtay 13. Hukuk Dairesi (Daire) 21/6/2018 tarihinde gerekçesini değiştirmek suretiyle kararı onamtştır. Daire kararında, muvafakat senedinin 2.1. maddesine değinilerek konutlar için yapılacak ihale sonucunda ortaya çıkacak yapı birim maliyeti dikkate alınarak borçlanma miktarının kesinleştirileceği belirtilmiş; buna göre muvafakat senedinin gereğinin yerine getirilmesi için borçlanma miktarının kesinleştirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.Taraflar arasında 26/9/2012 tarihinde imzalanan sõzleşme ile başvuruculara kaç metrekare daire verileceğinin kesinleştiği vurgulanan kararda, sözleşme tarihinin dava tarihinden sonraki bir tarih olduğu gözetilerek davanın henüz tarafların alacak-borç durumumun kesinleşmediği bir tarihte açıldığı gerekçesiyle reddi gerektiği sonucuna varılmıştır.
18.Nihai karar 27/7/2018 tarihinde başvuruculara tebliğ edilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
19. 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı Imar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un ek 7, maddesinin birinci ve ikinci fikraları şöyledir:
"Başkanlık gecekondu bölgelerinin tasfiyesine veya tyileştirilerek yeniden kzrzanımına yönelik olarak gecekondu dönüşüm projeleri gelişttrebilir, bnşaat uygulamaları ve finansman düzenlemeleri yapabilir. Bu amaçla gecekondu bölgelerinde, gerçek kaşilerin ve özel hukuk tüzel kiştlerinin mülkiyetinde bulunan gayrimenkuller tle 24.2.1984 tarihli ve 2981 sayılı Imar ve Gecekondu Mevzuatına Aykarn Yaplara Uygulanacak Baz: Islemler ve 6785 Saylı Imar Kanununun Bir Maddestnin Değiştirilmest Hakkanda Kamuna göre hak sahtbi olan kşilerin haklarına komu gayrimenkullertn değert Başkanlık varafindan tespit edilir ve Başkanlık bu kişllerle proje çerçevestnde anlaşmalar yapabilir. Bu anlaşmaların usul ve esaslarım beltrlemeye Başkanlık yetkdlidtr.

Gecekondu Dönüşüm Profest çerçevesinde tdare tarafindan yapimı gerçekleştirilen konutların bedelleri proje uygulamalarinın yapıldiğı illerdeki mevcut ekonomik durum,doğal afetler, konut rayiç bedelleri ve gecekondu bölgesindekd kişilertn gelir durumu göz önünde bulundurularak gerekli görüldüğünde kamuoyuna tlån edilerek yapum maliyetierinin altiında tesptt edilebilir. Bu madde uyarınca konui bedellerini, odeme şeklini ve sürestni beltrlemeye Toplu Komut Idaresi Başkanının önertsi üzerine Başkanlığın bağlı bulunduğu Bakan yetkdlldir."
B. Uluslararası Hukuk 
20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AfíM) özellikle bir kişinin taşınmazının kamulaştırmaya tabi tutulduğu hâllerde, ilgiliyargılama sürecinin kamulaştırılan mülkün değeriyle uyumlu bir bedel verilmesi, bedelden yararlanma hakkıa sahip olanların belirlenmesi ve kamulaştırma ile ilgili bütün konular ile kamulaştırmanın sonuçlarının 

kapsamlı bir değerlendirilmesini içermesi gerektiğini belirtmektedir (Alfa Glass Anonymi Emborikd Etairia Yalopinakon/Yunanistan, B. No. 74515/13, 28/1/2021, §§ 3644). AtHM'e gōre bu gibi durumlarda ilgili davaya taraf olan başvuruculardan yeni bir dava açmasıistenemez (Bistrović/Hırvatistan, B. No. 25774/05, 31/5/2007, § 28; Yel ve diğerleri/Türkiye,B. No: 28241/18, 13/7/2021, § 72).

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
21. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldti:
A. Başvurucu Mehmet İşyapan Yönünden 
22.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuuluşu ve Yargılama Usulleri Hakkmda Kanun'un 51. maddesi ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 83.maddesi gereği başvurucunun istismar edici, yanıltıcı ve benzeri nitelikteki davranışlarıyla bireysel başvuru hakkını açıkça kötüye kullandığının tespit edilmesi hâlinde başvuru reddedilir ve yargılama giderleri dışında ilgilinin 2.000 Türk lirasından fazla olmamak Üizere disiplin para cezasıyla cezalandırılmasına karar verilir.

23. Anulan düzenlemelerde genel olarak bir hakkın Öngörüldüğü amaç dışında ve başkalarım zarara sokacak sekilde kullanılmasımın hukuk dtzenince himaye edilmeyeceğini ifade eden hakkın kötüye kullanılmasının bireysel başvuru alanında Özel olarak ele alındığıaçıkça görülmektedir. Bu bağlamda bireysel başvuru usultıntn amacına açıkça aykırı olan ve Anayasa Mahkemesinin başvuruyu gereği gibi değerlendirmesini engelleyen davranışların başvuru hakkının kōtüye kullanılması olarak değerlendirilmesi mtımkündür (S.Ö., B. No:2013/7087, 18/9/2014, § 28; Mehmet Güven Ulusoy [GK], B. No: 2013/1013, 2/7/2015, § 31).
24. Bu kapsamda Özellikle Anayasa Mahkemesini yantltmak amacıyla gerçek olmayan maddi vaktalara dayanılması veya bu nitelikte bilgi ve belge sunulması, başvurunun değerlendirilmesi noktasında esaslı olan bir unsur hakkında bilgi verilmemesi, başvurumun değerlendirilmesi sürecinde vuku bulan ve söz komusu değerlendirmeyi etkileyecek nitelikte yeni ve Önemli gelişmeler hakkında Anayasa Mahkemesinin bilgilendirilmemesi suretiyle başvuru hakkında doğru bir kanaat oluşturulmasının engellenmesi, medeni ve meşru eleştiri sınırları saklı kalmak kaydryla bireysel başvuru amacryla bağdaşmayacak surette hakaret,tehdit veya tahrik edici bir üslup kullanılması, sðz konusu başvuru yolu kapsamında ihlalin tespiti ile ihlal ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin amaçla bağdaşmayacak surette içeriksiz bir başvuruda bulunulması durumunda başvuru hakkının kðtüye kullanuldığı kabul edilebilecektir (S.O., § 29; Mehmet Güven Ulusoy, § 32; Osman Sandikçz, B. No: 2013/6297,10/3/2016; Selman Kapan ve diğerler1, B. No: 2013/7302, 20/4/2016).
25. Başvuruçu Mehmet İşyapan 23/10/2017 tarihinde ölmüştür. Buna rağmen Av.Fatih Mehmet Tercan I7/8/2018 tarihinde Mehmet Isyapan'ın anayasal haklarınun ihlal edildiği iddiasryla bireysel başvuru yapmış, başvuru formunda da Mehmet İşyapan'ın öltümünden bahsetmemiştir.

26. Kamu gücü tarafından hakkı ihlal edilen kişinin bireysel başvuru yapmadan Önce ölmesi durumunda δlen kişi adına bir başkası tarafindan bireysel başvuru yapma imkânıbulunmamaktadır (Abdurrehman Uray, B. No; 2013/6140, 5/11/2014, § 30).

27. Açıklanan gerekçelerle başvuru tarihinden önce vefat etmiş başvurucu adına vekâlet ilişkisi sona ermiş olan avukat tarafiından yapılan bireysel başvurumun başvuru hakkamın kötüye kullanumı nedeniyle reddine karar verilmesi gerekir.
28. Bu durumda Av. Fatih Mehmet Tercan hakkında Anayasa Mahkemesini yanıłtıcı nitelikte başvuru yapması nedeniyle 6216 sayıl Kamun'un 51. maddesi ve Içtüztik'ün 83. maddesi uyarınca takdiren 2.000 TL disiplin para cezasına hükmedilmesi gerekir.
R. Başvurucu Fahrettin İşyapan Yönünden 
29.6216 sayılı Kanun'un 49. maddesinin (7) mumaralı fikrası şu şekildedir:
"Bireysel başvuruların tncelenmesinde, bu Kanun ve Içtüzükte hüküm bulunmayan hällerde ilglli usul kanunlarının bireysel başvurumun niteliğtne uygun hükümleri uygulanır."
30.Îçtüzüik'ün 84.maddesinin (1)mumaralı fikrası şu şekildedir:
"Bireysel başvuruların tncelenmesinde, kurarların infazında Kanun ve Içtüzükte hüküm bulwnmayan hällerde ilgilt usul kamunlarpnın btreysel başvurumun niteliğine uygun hükümleri uygulanı."
31. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Dava strasında taraflardan birinin ölümi" kenar başlıklı 55, maddesinin (1) numaralı fikrası şu şekildedir:
"Taraflardan birtntn ölūmü hâltnde, mirasçılar mtrası kabul veya reddetmemişse, bu hususta kanunla beltrlenen süreler geçinceye kadar dava ertelentr. Bununla beraber háktm,gecikmesinde sakanca bulunan hållerde, talep üzerine davayı taktp tçin kayyum atanmasına karar verebiltr."
32. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Tūrk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi şu şekildedir:
"Miras, üç ay içinde reddolunabilir.
Bu süre, yasal mtrasçılar için mirasçı olduklarını daha sonra öğrendikleri ispat edilmedikçe mtrasbırakanın Ölüminü öğrendikeri; vastyetname lle atanmış mirasçılar için mirasbvrakanın tasarrufumun kendilerine resmen bildirildiği tarihten işlemeye başlar."
33. Başvurunun incelemesi devam ederken başvurucunun 1/I 1/2021 tarihinde öldüğü nüfus kayıtlarından anlaşılmıştır.

34. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve diğerleri (B. No: 2014/3549, 22/3/2017, §§18-21) kararında başvurucunun bireysel başvurunun yapıldığı tarihten sonra ölmesi durumunda başvurunun incelenmesine devam edilip edilemeyeceğine ilişkin ilkelerini belirlemiştir, Anılan kararın i(gili kışmı şöyledir:
"18. Uygulamada hukuk yargilamalarında, taraflardan birinin ölumü hallnde dava sonunda vertlecek hükmün olumlu veya olumsuz bir şekilde mtrasçıların haklarım etkdlemest nedeniyle davaya mirasçıilar tarafindan devam edilebileceğtntn kabul edildiği hallerde,mahkemelerce mtrasçulara usulüne uygun olarak tebligat yaplarak mirası reddetmeyen 

mtrasçıların mecburı dava arkadaşı olarak davada yer almalarının sağlandığıgōrülmektedir (Yargutay 21. Hukuk Datresi E. 2015/20127, K. 2015/21189, 26/1 1/2015).
19. Asli görevt Anayasayn yorumlamak, böylece Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklerin kapsam ve sınırlarint beltrlemek olan Anayasa Mahkemesinin (Mahkeme)btreysel başvuru yolunda başvurucuların başvuru tarihinden sonra vefat etmeleri hâlinde yukarıda yer verilen usulü benimseyerek 4721 sayrlı Kamun'un anılan hükümlerindeki tarihleri tesptt etme ve buna göre mtrası reddetmeyen mirasçuların başvuruya devam etmelerini sağlama yükümlülüğünü üstlenmesinin, Mahkemenin asli görevini yerine gettrmesi ömünde engel teşkil edecek ve böylelikle Mahkemeyi temel işlevinden uzaklaştvrabtlecek olması nedeniyle bireysel başvurumun niteliğine uygun düşmediği görülbmektedtr.

20. İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) mumaralı fikrasının (c) bendine göre başvurunun incelenmestnin sürdürülmesini hakı kalan bir sebebin olmadığı kanaatine variması hálinde başvurunun düşmesine karar verllebtltr. Bumunla birlikte Içtüzük'ün 80. maddesinin (2)mumaralı fikrası gereği Anayasa'nın uygulanmasi, yorumlanması veya temel hakdarın kapsamının ve sonurlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kaldığıhällerde başvurunun incelenmesine devam edilebileceği öngörülmüştür.
21. Yukarıda yer verilen açıkdamalar doğrultusunda Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakdarın kapsamının ve sinurlarinın belirlenmesi ya do insan hakdarına saygının gerekli kaldhığı häller gibt başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakdı kalan bir sebebin olmadığı kanaatine varuldığı durumlarda, başvurucuların vefat etmest hālinde başvuruya devam edilmestnin sağlanması yönünden öncelikdi yükümlülüğün başvuruya devam etme hakları olan şahuslarda bulunduğukabul edilmelldir."
35. Anayasa Mahkemesi Asya Oktay ve diğerleri içtihadından sonraki dönemde,bireysel başvuru devam ederken başvurucunun õlmesi durumunda ölüm tarihinden sonra makul bir stre içinde kendiliğinden Anayasa Mahkemesine başvurarak başvuruya devam etmek istediğini bildiren mirasçıların -menfaatlerinin bulunup bulummadığını da gözeterekbaşvurularımı incelemiştir (diğerleri arasından bkz. Ayten Yeğenoğlu, B. No: 2015/1685,23/5/2018 (δlümden yaklaşık ūç ay sonra); Fatma Ulker Akkaya, B. No: 2014/18979,22/2/2018 (ölümden iki ay sonra). Mirasçıların başvuruyu devam ettirme yöntındeki iradelerini Anayasa Mahkemesine bildirmediği hallerde ise düşme kararı verilmektedir (Ali Sedat Yücelik ve diğerleri, B. No: 2015/2574, 9/5/2018, §§ 22-25; Abbas Çelik ve diğerleri,B. No: 2014/749, 7/3/2018, §§ 26-29; Hαştm Özpolαt, B. No: 2014/3140, 21/9/2017, § 19;Şakran Çopuraslan, B. No: 2014/4695, 14/9/2017, § 22).

36. Anayasa Mahkemesi T.G. (B. No: 2017/21163, 9/1/2019, §§ 17-20) kararında bireysel başvuru yapıldıktan sonra ölen başvurucuların mirasçılarının başvuruyu devam ettirme yönüindeki taleplerini Anayasa Mahkemesine iletebilecekleri makul strenin -haklımazeretler saklı kalmak kaydryla- öltüm tarihinden itibaren dört ay olarak tespit etmiştir.
37. Somut olayda bireysel başvuru tarihinden sonra başvuru süreci devam ederken I/11/2021 tarihinde başvurucunun yaşamını yitirdiği anlaşılmıştır. Ancak başvurucunun mirasçıları ölüm tarihinden itibaren dört ay içinde başvuruyu devam ettirmek istediklerine ilişkin talcplerini Anayasa Mahkemesine iletmemiştir. Öte yandan başvurunun incelenmesini devam ettirmeyi gerekli kılan ve Îçtüzüik'tün 80. maddesinin (2) numaralı fikrasında öngörülen nedenlerden birinin de bulunmadığı değerlendirilmiştir.

38. Açıklanan gerekçelerle başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

C. Başvurucu Sait Kaya İşyapan Yönünden 
1.Müilkiyet Hakkmın İhlal Edfldiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddfaları
39. Başvurucu; taşınmazın TOKt'ye devredildiği 12/I1/2007 tarihi itibarıyla idarenin Ödeme yükümltiüğüntın doğduğunu, dolayısryla Asliye Hukuk Mahkemesinin vadenin kesin olmadığı yolundaki değerlendirmesinde isabet bulunmadığını ileri sürmüştür.Başvurucu, Dairenin borç tutarını kesinleşmediği şeklindeki değerlendirmesinin temelinin bulunmadığını zira muvafakat senedinde idarenin ödemesi gereken tutarın belirli olduğunu ifade etmistir. Başvurucu sonuç olarak artan hissenin bedelinin õdenmemesi nedeniyle adil yargılanma hakkı ile mūlkiyet hakkıın iblal edildiğini iddia etmiştir.
b. Değerlendirme 
40. Anayasa'mn iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Mülktyer hakka"kenar başlıkıı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakdanon kullanıması toplum yararına aykarı olamoz."
41. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahtr Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu adil yargılanma hakkının da ihlal edildiğini iddia etmiş ise de başvurunun bir bütün olarak mülkiyet hakkı kapsamında incelenmesinin daha uygun olacağı değerlendirilmiştir.

i. Kabul Edflebflirilk Yönüinden 
42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

L. Esas Yönünden 
(1)Mülkün Varlığı
43. Mülkiyet hakkanın ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakkımn var olduğunu kanıtlamak zorundadır. Bu nedenle öncelikle başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca korunmayı gerektiren mülkiyete ilişkin bir menfaate sahip olup olmadığı noktastndaki hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekir (Cemile Ünlü, B.No: 2013/382, 16/4/2013, § 26; Ihsan Vurucuoğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, § 31).
44. Başvurucunun gecekondu dōnüşüm projesine konu edilen taşınmazın iştirak hâlinde maliklerinden biri olduğu komusunda tereddüit bulummamaktadır. Öte yandan iştirak 

hâlinde malikler ile TOKi ve Belediye arasında imzalanan muvafakat senedinde kentsel dönüştim alanında bulunan tapulu arsaların büyüklüğünün, bunlar için üretilecek konutların büyükItğtnün %50 fazlasına eş değer tutulması öngörülmüştür. Buna göre başvurucu iştirak hâlinde maliki olduğu 123,31 m² būyüklūğünde tapulu taşınmaz için 184,97 m²büyüklüğünde konut elde etmeye hak kazanmış olup bumun başvurucu yönünden mülk teşkil ettiği değerlendirilmiştir.

(2)Müdahalenin Varlığı ve Türā
45. Olayda başvurucunun iştirak hâlinde maliki olduğu taşınmaz, gecekondu Önleme projesinde kullanıimak Üzere TOKl'ye devredilmiştir. Devir işlemi taraflar arasında akdedilen bir satış sözleşmesine dayanmaktaysa da belirtilen sözleşme TOKı'nin gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesi hizmetleri kapsamında kurulan ve -malikin anlaşmaya yanaşmaması durumunda- alternatifi kamulaştirma olan bir hukuki ilişkinin trünüdür. Diğer bir ifadeyle anılan sõzleşme gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesi hizmetlerinin yürütülmesi sırasında maliklerin sürece katilımını temin eden bir araçtan ibarettir. Dolayısryla artan hisse bedeliyle ilgili uyuşmazlığın eşit iki tarafin serbest iradesiyle kurduğu bir sözleşmeden doğan ihtilaf olarak değerlendirilmesi mümkün görülmemiştir.Yürütülen hizmetin mahiyeti dikkate alımdığında taşınmazın gecekondu Önleme projesinde kullanlmak üzere TOKī'ye devrinin bir kamu müdahalesi olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmiştir.

46. Anayasa'mn 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçı yararlanma hakkana yer verilmiş; ikinci fikrasında da mūlkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında, genel olarak mülkiyet hakkının hangi koşullarda sınırlanabileceği belirlenerek aym zamanda mülkten yoksun btrakmamn şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykırı olarnayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımım kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'mn diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan müfkiyetin kontrolüne imkân tanıyan Özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrica belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi mülkiyet hakkına müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Affe Tarhan, B. No: 2014/1546,22/2017, §§ 55-58).

47. Taşınmazın TOKl'ye devredilınesinin amacı malikleri mülklerinden yoksun bırakmak olmayıp onlara yeni bir konut vermektir. Müdahale, gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesi amacıyla çıkarılan mevzuata dayanılarak gerçekleştirilmiştir. Dolayısıyla müdahalenin temel hedefi mülkün kullanımını düzenlemektir. Bu itibarla müdahale sürecinin bir bütün olarak mülkiyetin kontrolü ve düzenlenmesi kapsamında görülmesi mümkündür.Gelgelelim başvurucular 184,97 m² büyüklüğünde bir konut elde etme hakkına sahip oldukları hâlde başvuruculara 149,90 m² büyüklüğünde bir konut teslim edilmiştir. Bu duruda başvurucular eksik kalan 35,065 m² yönünden mülklerini yitirmiştir. Dolayısıyla eksik testim edilen 35,065 m² yönünden müldahalenin mülkten yoksun bırakma niteliğinde olduğunum kabulü gerekmiştir.


(3)Mädahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
48.Anayasa'nın 13. maddesişöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, Özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözune ve ruhuna, demokratik toplum dizeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülulük ilkestne aykarı olamaz."
49. Anayasa'mın 35. maddęsinde mtilkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdabalede bulumulurken terel hak ve Özgürlüklerin suırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın I3. maddesi de gözönüınde bulundurulmalıdır. Dolayısryla mtilkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması, ayrıca ölçülülūk ilkesi gözetilerek yapıIması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No:2014/1546,2/2/2017, § 62).

() Kanunilik 
50. Başvurucumun iştirak hâlinde mąliki olduğu taşınmazının gecekondu önleme projesine konu edilmesinin, bu kapsamda taşımmazın TOKl'ye devredilmesinin 2981 sayılıKanun'un ek 7. maddesine dayandığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla müdabalenin kanuni dayanağıbulunmaktadır.

(b) Meşru Amaç
51. Taşımmazın idareye devredilmesinin amacı gecekonduların tasfiye edilmesi ve iyileştirilmesidir. Gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesininkamu yararı amacı taşıdığıhususunda tereddtüt yoktur.

(c)Ölçülülk 
Genel İtkeler 
52. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlllik, gereklilik ve orantılılık olmak Özere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacıgerçekleştirmeye elverişli olmasmı, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını,orantılılık ise bireyin hakkıa yapılan mūdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerlerl, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38).

53.Orantılılık sınırlamayla ulaşımak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantıltlık,amaç ile araç arasında adil bir denge kurulmasım gerektirmektedir. Buma göre mülkiyet hakkına getirilen sımrlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun mtilkiyet hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulmalıdır.Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında sınırlama ile kişiye yüklenen külfetin aşın ve orantısız olmaması gerekir (D.C., B. No: 2018/13863,16/6/2021, § 49).


54. Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken başvurucunun ve Idarenin kusurlarımn olup olmadığı da gözöntnde bulundurulur. Bu bağlamda tarafların yasal yükümlülüklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediği ve ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucum doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı da dikkate alınır (D.C., § 51).
55. Kamu yararı amacı doğrultusunda mülkle ilgili olarak bu ve benzeri tedbirlerin uygulanmasının zarara yol açması kaçımılmazdır. Ancak bu zararın kaçınılmaz olandan ağıveya aşirı sonuçlara da yol açmaması ya da oluşması durumunda böyle bir zararın kamu makamlarınca makul bir strede, uygun bir yöntem ve vasıtayla gideriminin sağlanmasıgerekmektedir. Buna göre kamu makamlarının kanuna dayalı olarak ve ilgili kamu yararıamacı doğrultusunda mülkiyet hakkına müdahale teşkil eden tedbirler uygulaması ve bu tedbirlerin belirli bir süre de devam etmesi ancak bireyin haklarının korunmasınm gerekliliklerine uyulduğu takdirde ölçülü görülebilir (D.C., § 54).

56. Usule ilişkin güvencelerin varlığı orantihlık değerlendirmesinde önemli bir rol oynayabilir, Bu bağlamda müdahalenin hukuka aykırılığıın ileri sürülebileceği veya müdahale nedeniyle oluşan maddive manevi zararların tazmin edilmesinin istenebileceği hukuk yollarının olmaması da bazı durumlarda kişiye yüklenen külfeti ağırlaştıran bir unsur olarak görülebilir. Bu bakımdan kişinin hukuka aykıılık iddialarının bir mahkeme tarafından etkili bir biçimde incelenmesi müdahalenin orantillığı bakımından ehemmiyet arz etmektedir (D.C., § 52).

(l)flkelerin Olaya Uygulanması
57. Olayda taşınmazın gecekondu önleme projesinde kullanulmak üzere TOKl'ye devredilmesinin gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesi amacı yöntinden elverişli ve gerekli olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu sebeple mevcut bireysel başvurudaki inceleme müdahalenin orantılılığıyla sınırlı olarak yapılacaktır.
58. Başvurucunun iştirak hâlinde unaliki olduğu taşınmazın TOKl'ye devredilmesinin amacı kamu hizmetinde kullamlacak olması değil insan yaşamı yönünden risk teşkil etmeyen, şehircilik ilkelerine uygun olan konutları inşa edilerek malikine teslim edilmesidir. Dolayısryla temel amaç insanın yaşam kalitesini yükseltmektir. Hâl böyle olunca taşınmazın TOKī'ye devri karşılığında malike ayrıca bir bedeł õdenmemesi kural olarak orantılı görülebilir. Bununla birlikte uygulama sonrası malike teslim edilen taşınmazın ekonomik değerinin, önceki taşmmaza nazaran dūşük olması durumunda malikin bu ekonomik kaybının telafi edilmesi müdahalenin orantılılığı yönünden zorunlu hâle gelebilir.
59.Başvurucular ile TOKl ve Belediye arasında akdedilen muvafakat senedine göre başvurucuların 35,065 m² artan hissesinin bulunduğu ve artan hisse için m²si 1.000 TL'den olmak Üzere hesaplanacak bedelin TOKt tarafindan maliklere ödeneceğinin kararlaştırıldığıhususunda tartışma yoktur. TOKi, derece mahkemesindeki yargılama sırasında muvafakat senedinin bir sözleşme olmadığım ileri sürmüşse de söz konusu senedin teknik olarak sözleşme şeklinde tanımlanıp tanımlanmayacağı tarafların artan hissenin bedeliyle ilgili olarak uzlaşmaya vardığı gerçeğini değiştirmemektedir. Dolayısıyla taraflar arasındaki esas tartışmanın, artan hisse bedelinin ödenmesi yükümlülüğünün ne zaman doğacağına yönelik olduğu anlaşılmıştır.


60. Asliye Hukuk Mahkemesi muvafakat senedinde herhangi bir ödeme takviminin tayin edilmemiş olduğuna işaret ederek ödeme zamamınınTOKī'nin tercihine bırakıldığınıkabul etmiştir. Buna karşılık Daire, TOKI'nin ödeme yükümlülüğüntın sözleşmenin imzalandığı 26/9/2012 tarihinde doğucağını, bu tarihten önce açılan davanın reddi gerektiğini ifade etmiştir. Daireye göre muvafakat senedinin 2.1. maddesi gözetildiğinde konutlar için yapılacak ihale sonucunda ortaya çıkacak yapı birim maliyeti dikkate alınarak borçlanma miktarı kesinleştirilecektir. Yapı birim maliyetinin ne kadar olduğu ancak satış sözleşmesinin imzalandığı tarihte belli olacağından borçlanma miktarı da bu tarihte kesinleştirilebilir.
61. Somut olayda başvurucuların taşınmazının TOKī'ye devrinin kamu gūcükullanımından kaynaklanan bir müdahale olduğu ve söz konusu müidahalenin eksik teslim edilen 35,065 m² yönünden mülkten yoksun bırakma mahiyetinde bulunduğu yukarıda ifade edilmiştir (bkz. §§45-47). Malkten yoksun brakma biçimindeki müdabale ancak malike tazminat ödenmesi veya başkaca telafi imkânları sağlanmasıyla Anayasa'nın 35, maddesine uygun hâle gelebilir. Kamu otoritelerince bir kimsenin mälkünden yoksun bırakılmasıhâlinde adil dengenin sağlanması için ödenmesi gereken tazminatın taşmmazın mtlikiyetinin kaybedildiği tarihteki değeri üzerinden hesaplanması gerektiği Anayasa Mahkemesinin daha Önceki kararlarında kabul edilmiştir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; Arzu Kocakaya ve diğerleri, B. No: 2018/34900, 13/1/2022, § 68). Dolayısıyla başvurucunun taşınmazın mülkiyetini kaybettiği tarih itibarıyla bedele müstahak olduğu söylenebilir. Bu durumda Asliye Hukuk Mahkemesinin TOKI'nin ödeme yükümltlüığünün ancak malikin ihtarından sonra doğacağı yorumu Anayasa'nın 35. maddesinden doğan gülvencelerle uyumlu değildir. Nitekim Asliye Hukuk Mahkemesinin bu gerekçesi Daire tarafindan da benimsenmemiş ve değistirilmiştir. Bu durumda Anayasa Mahkemesinde Dairenin gerekçesi incelenerek bir sonuca ulaşılması gerekmektedir.

62. Somut olaydaki mtidahalenin mahiyeti dikkate alındığında artan hisse bedelinin ne zaman ödeneceği konusunda -kamulaştırmadan farklı olarak- kamu otoritelerinin belli öİçüde takdir yetkisinin bulunduğu kabul edilmelidir. Yukarıda da ifade edildiği üzere eldeki müdahalenin asıl amacı başvurucuyu mülktnden yoksun bırakmak değil insan yaşamı için risk teşkil etmeyen şehircilik ilkelerine uygun komutlar inşa etmektir. Ancak başvurucu inşa edilen konutlara ait projelerinin tipleştirilmiş olmasının zorunlu bir sonucu olarak mtlkünün bir kısmından yoksun kalmıştır. Başvurucumun mülkünün bir kısmıı kaybetmiş olmasının telafi edilmesi gerektiği kuşkusuzdur. Ne var ki başvurucunun bu müdahaleden ciddi yarar da elde ettiği gözetildiğinde telafinin biçiminin tayiniyle ilgili olarak kamu otoritelerinin bir ölçüde serbestiye sahip olması hakkaniyete aykın düşmez 
63. Olayda başvurucunun mülkiyetini yitirdiği 35,065 m²nin bedelinin ödenmesi hususunda taraflarca uzlaşmaya varılmıştır. Başvurucunun bu telafi yöntemine ilişkin bir itirazı bulunmamaktadır. Başvurucu muvafakat senedinde kararlaştırılan bedelin taşınmaz mülkiyetinin idareye geçtiği tarihte ödenmesi gerektiğini öne sürmektedir.
64. Muvafakat senedi incelendiğinde kamu otoritelerinin artan hisse bedelinin tutarınım belirlenmesi için yapı birim maliyetinin ortaya çıkmasın: beklemesinin gerekli olmadığı anlaşılmıştır. Başvurucunun artan hissesinin miktarı ile bunun bedelinin ne kadar olduğu muvafakat senedinde belirlenebilir niteliktedir. Bununla birlikte taşınmazi, kentsel dönüştım uygulamasına tabi tutulan malikin de borçlandırılacağı açıktır. Malikin borçlandırılacağı tutar ancak projenin tamamlanmasıyla kesinleştirilebilir. Nitekim muvafakat senedinin 2.1, maddesindeki hüküm de bu gerçek gözetilerek ihdas edilmiştir.

65. Dairenin, başvurucumun artan hisse bedelinin ödenmesini talep hakkımn ancak sðzleşmenin imzalandığı tarihte doğacağımı kabul ederken kamu otoritelerinin başvurucunun alacağını, hisse karşılığı doğan borcundan mahsup edilebileceğini gözettiği anlaşılmaktadır.Kamu otoritelerinin artan hisse bedelini malike õdemek yerine bunu malikin hisse karşıhğıborcundan mahsup etmeyi tercih etmesinin makul karşılanması gerekir. Başvurucunun hisse karşılığı borcunun ne kadar olduğu ancak satış sözleşmesiyle belirli hâle geldiğinden Dairenin yorumunun keyfi ve temelsiz olmadığı değerlendirilmiştir.66. Bunuta beraber Daire kararmda işaret edilen satiş sözleşmesinin akdedilmesi olgusu Asliye Hukuk Mahkemesinin ve Dairenin karar verdiği tarihlerden Önce gerçekleşmiştir. Satış sözleşmesi 26/9/2012 tarihinde imzalanmış, Asliye Hukuk Mahkemesi 1 1/3/2015, Daire ise 21/6/2018 tarihinde karar vermiştir. Dolayısıyla Dairenin uyuşmazlığın esasının incelenmesi için gerekli gördüğü şart (sözleşme imzalanması), dava daha derdestken tahakkuk etmiştir. Bu durumda yargı mercilerinin başvurucunum mülkiyet hakkıyla ilgili iddialarının esasını incelemesinin önünde görüntirde bir engelin kalmadığı anlaşılmıştır.Başvurucu temel olarak artan hisselerden dolayı alacağının bulunduğunu, bunun taşınmazın mülkiyetinin TOKl'ye devir tarihinde ödenmesi gerektiğini ancak vadesinde ödeme yapılmadığı için alacağının hakkaniyet ilkesi gereğince güncellenmiş hâline hükmedilmesinin zoruņlu olduğunu iddia etmiştir. Artan hisse bedelinin taşınmazın mtilkiyetinin TOKl'ye devir tarihinde ödenmesi zorunluluğunun bulunmadığı hususu çözüme kavuşmakla birlikte alacağın tam olarak ne kadar olduğu, ödenip ödenmediği ve hakkaniyet ilkesi gereğince güncellenmesi gerekip gerekmediği meseleleri benüiz yargısal karara bağlanmamıştır.67. Her davanın açıldığı tarihe göre değerlendirilmesi genel bir kural olmakla birlikte somut olayda olduğu gibi davanın niteliğinin kamu gūcü müdahalesi ile ilgili olduğu kimi durumłarda igili dava şartının yargıłama sırasında gerçekleşmiş olmasına rağmen uyuşmazlığın esasının karara bağlanmaması bireylerin hak ve özgürlüklerinin ihlaline yol açabilir. Nitekim yukarıda da değinildiği Üzere başvurucunun iştirak hâlinde maliki olduğu taşınmaz, gecekondu önleme projesinde kullanılmak Üzere TOKt'ye devredilmiştir.Sözleşmenin TOKf'nin gecekonduların tasfiyesi ve iyileştirilmesi hizmetleri kapsamında kurulan ve alternatifi kamulaştırma olan bir hukuki ilişkinin ürünü olduğu dikkate alındığında davanın esasının incelenmesi için gereken koşulların -sonradan da olsa- sağlandığı hâllerde eldeki davayı karara bağlamak yerine başvurucuyu aynı bir dava açmaya zorlamak aşırı bir külfete sebep olmaktadır.
68. Somut olayda -Dairenin kabultine göre- hak sahibinin borçlandırılacağı tutarıkesin olarak belirlenebilir kılan sözleşmenin imzalanması olgusu dava derdestken gerçekleşmiştir. Nitekim Dairenin kararında sōzleşmenin 26/9/2012 tarihinde imzalandığı da belirtilmiştir. Bu durumda artan hisse bedelinin Bdenip õdenmediği ve hakkaniyet ilkesi gözetilerek güncellemnesinin gerekip gerekmediğimeseleleri karara bağlanabilirhâle gelmiştir. Eldeki başvuruya konu dava doğrudan kamulaştırma ile ilgili olmasa da müdahalenin yukarıda değinilen niteliği dikkate alınmadan başvurucunun yeni bir dava açmaya zorlanması Asliye Hukuk Mahkemesinin karar verdiği tarihte şartın tahakkuk ettiği gözetildiğinde, başvurucunun mülkiyet hakkıyla İlgili iddialarının incelenmnemesi mülkiyet hakkının usul güvenceleriyle uyumlu bulunmamıştır. Başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahaleyi orantılı kılacak bir araç olduğu anlaşılan artan hisse bedeliyle ilgili iddialarının incelenınemesi başvurucuya yüklenen külfetin dengelenmesini önlemiş ve kamu yararı ile bireysel menfaatler arastndaki dengenin başvurucu aleyhine bozulmasına yol açmiştir.


69. Açrklanan gerekçelerle Anayasa'nm 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkmın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

.Makul Sürede Yargılanma Hakkmı İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
70. Başvurucu, yargılamamın makul süre içinde tamamlanmaması nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme 
i. Kabul Edilebilfrlik Yönünden 
71. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
Esas Yönünden 
72. Medeni hak ve yükümlültiklerle ilgili uyuşmazhklara ilişkin yargılamanın süresi tespit edilirken sürenin başlangıç tarihi olarak davanın ikame edildiği tarih; sürenin sona erdiği tarih olarak -çoğu zaman icra aşamasını da kapsayacak şekilde- yargılamanın sona erdiği tarih, yargılaması devam eden davalar yönünden ise Anayasa Mahkemesinin makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin şikâyetle ilgili kararını verdiği tarih esas alınır (Güher Ergun ve diğerlert, B. No: 2012/13, 257/2013, §§ 50, 52),
73.Medeni hak ve yükümlūlüklerle ilgili uyuşmazhıklara ilişkin yargılama süresinin makul olup olmadığı değerlendirilirken yargılamanın karmaşıklığı ve kaç dereceli olduğu,tarafların ve ilgili makamların yargılama sürecindeki tutumu ve başvurucumun yargılamanın süratle sonuçlandırılmasındaki menfaatinin niteliği gibi hususlar dikkate alınır (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 41, 45).

74. Amlan ilkeler ve Anayasa Mahkemesinin benzer başvurularda verdiği kararlar dikkate alındığında 6 yıl 4 ay 19 gn devam eden yargılama suresinin makul olmadığısonucuna varmak gerekir.

75. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. Giderim Yönünden 
76.Başvurucu, ihlalin tespiti ile yargılamanın uzun sürmesi sebebiyle 10.000 TL,arsa bedeli için 53.591 TL tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.

77. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarımın ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 6216 sayılı Kanun'um 50. maddesinde yer almaktadır.

78. Başvuruda tespit edilen müilkiyet hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargi mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal 

kararında belirtilen ilkelere uygum yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunum özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, 8§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/1 1/2019, 8§ 53-60, 66; Kadri Ents Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

79. Öte yandan makul sürede yargılanma hakkı yönünden ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında net 7.500 TL manevi tazminatın başvurucu Sait Kaya İşyapan'a ödenmesine karar verilmesi gerekir. Mülkiyet hakkının ihlalinin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun mülkiyet hakkı ihlaline ilişkin tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

VL. HÜM 
A. 1. Başvurucu Mehmet İşyapan yönünden başvurunun başvuru hakkanın kötüye kullanımı nedeniyle REDDINE,
2. Avukat Fatih Mehmet Tercan'ın 6216 sayılı Kanun'um 51. maddesi ve Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 83. maddesi uyarınca 2.000 TL disiplin para cezası ile CEZALANDIRILMASINA,
3. Başvurucu Fahrettin İşyapan yönünden başvurunun başvurucunun ölūmünedeniyle DÜŞMESİNE,
B. 1. Başvuucu Sait Kaya İşyapan yönnden mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiamın KABUL EDILEBİLİR ÖLDUĞUNA,
2. Başvurucu Sait Kaya İşyapan yönünden makul sürede yargılanma hakkımn ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
C. 1. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alıman mülkiyet hakkının IHLAL EDILDİĞİNE,
2. Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkıkapsamındaki makul stħrede yargılanma hakkının IHLAL EDILDIĞINE,
D. Kararın bir Örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıImast için yeniden yargılama yapılmak Üzere Bursa 4. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/122, K.2015/197) GÖNDERİLMESINE,
E. Başvurucu Sait Kaya İşyapan'a net 7.500 TL manevi tazminat ÖDENMESINE,tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDfNE,
F. 1. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet tcretinden oluşan toplam 4.794,70 TL yargılama giderinin başvurucu Sait Kaya İşyapan'a ÖDENMESiNE,
2. Diger başvurucuların yaptığı yargılama giderlerinin üzerlerinde BIRAKILMASINA,

G. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucu Sait Kaya İşyapan'ın Hazine ve Maliye Bakanlığıa başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ōdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Brneğinin İstanbul Barosuna GÖNDERİLMESiNE,
I.Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESiNE10/5/2022tarihinde OYBfRLIGiYLE karar verildi.