Anayasa Mahkemesinin 4/7/2022 Tarihli ve 2019/6570 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-08-24

24 Ağustos 2022 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31933
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR  HAKİKAT KİTABEVİ KİTAP KIRTASİYE SESLİ VE GÖR YAY. LTD. ŞTŁ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/6570Karar Tarihi ; 4/7/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üyeler : Hicabi DURSUN 

Muammer TOPAL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Irfan FIDAN 

Raportör : Kamber Ozan TUTAL 
Başvurucu : Hakikat Kitabevi Kitap Kırtasiye Sesli ve Gör. Yay. Ltd. Şti.
Vekfli : Av. Abdurrahman GÖK 

I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, telif hakkından bahisle δn söz mahiyetindeki takriz metninin yayımcısıolduğu kitaptan çıkarılmasına karar verilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU ŞÜRECİ
2. Başvuru 1/3/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşıbeyanda bulunmuştur.

III, OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve cklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar Özetle şöyledir:
5. Başvurucu, basım ve yayım alanında faaliyet gösteren bir şirkettir.
6. İlk baskısı I960 yılında yapılan "Tam İlmihal Seådet-t Ebediyye" isimli kitabın 1967 yılındaki 5. baskısina eski Kadıköy Mūftüsü A.M.Ü. 7/7/1967 tarihli, eser ile müellifini δvūcü nitelikte bir takdim yazısı olan takriz metnini ilave etmiştir. Başvuruya konu takriz 

metni, bahse konu kitabın sonraki yıllarda yaplan baskılarında da aynen yer almaya devam etmiştir.

7. A.M.Ü.ün mirasçısı olan oğlu A.H.Ü. 30/10/2013 tarihinde başvurucu Şirkete karşı takrizin söz konusu kitaptan kaldırılması talebiyle bir dava açmıştır. Dava dilekçesinde davacı; "Tam Ilmihal Seådet-i Ebediyye" kitabındaki takrizin babasına ait olmadığım,takrizin kitabın reklamında bir vasıta olarak kullanılıp bu yolla ticari gelir elde edildiğini ve kitabın güvenirliğini artırmak için kullamlan yazınm kaldırılması talebiyle çekilen ihtarnamelerden sonuç alınamadığını belirtniştir. Davacı murisin Blümünden sonraki her yeni basımıyla kitabın birçok değişikliğe uğradığını, takrizin yayımlanmasının kişilik haklarına saldırı olduğumu, 5/12/1951 tarihli ve 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu uyarınca eserin sahibinden veya mirasçılarından yayım için izin alnmadığını belirterek takrizin kaldırılmasını istemiştir.

8. Başvurucu Şirket, davaya cevabmnda davanın reddedilmesi gerektiğini savunmuştur. Başvurucu; cevap dilekçesinde Öncelikle davacının aktif dava ehliyetine sahip olmadığını ve hak düşürücü sürenin geçtiğini ileri sürmüştür. Murise ait takrizin bir cser niteliğinde olmadığım, takrizin murisin izni ile kitaba konulduğunu, takrizin yayımłanmasının kişilik haklarına bir saldırı teşkil etmediği gibi kitapta murisin övüldüğūnüve yeni basımłarında kitabın sadece hacimsel olarak genişlediğini, buna karşılık içeriğinde bir değişiklik olmadığım açıklamıştır.

9. Açılan davaya bakan İstanbul 3. Fikri ve Sınaî Haklar Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) tarafların iddia ve itirazları kapsamında bilirkişi raporları aldırmıştır. İlk bilirkişi raporunda; davaya konu takrizin 5846 sayılı Kanun kapsamında bir ilim ve edebiyat eseri olduğu, eserin davacunun murisi olan A.M.Ü. tarafindan yazzldığı, takrizin eser sahibinin rızası dışında basılamayacağı ve kitabın farklı baskılarında takriz metninde bir değişiklik yapıłmadığı belirtilmiştir. İkinci bilirkişi heyetine ait raporda ise murise ait takrizin bir eser niteliğinde olduğu, kitapta takrize yer verilmesinin davacının manevi haklarına bir saldırıkabul edileceği ancak kitap 5. baskısından I30. baskısına kadar takriziyle yayımlandığından uzun bir stre sonra dava açılmasının hakkın kötüye kullanılmasını teşkil ettiği açıklanmıştır.Bilirkişi heyetindeki bir üye ise yıllar sonra açılan davanın hakkın kötfye kullanılmasımahiyetinde olmayacağım ifade etmiştir.

10. Mahkeme 8/3/2016 tarihinde davanın kabulü ile takriz kısmının kitaptan çıkarılmasına karar vermiştir. Mahkeme; kararın gerekçesinde takrizin murise ait olduğunu,takrizin 5846 sayılı Kanun'um I/B ve 2. maddeleri kapsamında eser niteliği taşıdığını ve başvurucunun kitabı yayımlamaya devam etmesi nedeniyle zamanaşımı itirazını yerinde olmadığını açıklamıştır. Mahkeme, eser sahibi olan muristen takrizin yayımlanabileceğine ilişkin izin alındığına dair bir belgenin bulunmadığını ve sonraki yıllarda yapılan genişletilmiş baskılar için mirasçılardan herhangi bir izin de alınmadığını belirtmiştir.Kararda, bilirkişi raporunun aksine takrizin ilk yazıldığı baskının 496 sayfa olmasına karşın son baskılarda 1.248 sayfaya ulaşan kitapta murisin takriz yazısmın aynen korunuyor olmasının hukuka uygun sayılamayacağı, bir yazarın veya eserin tanıtılması amacıyla yazılan takrizin amacını aşar şekilde son baskılarda da kullanıldığı ifade edilmiştir.
11. Başvurucu Şirket, kararı temyiz etmiştir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi 9/5/2018tarihinde 5846 sayılı Kanun'un 16. maddesinin üçüncü fikrası ile 19, maddesi uyarınca eserin mahiyet ve hususiyetini bozucu hâllerde ref kararı verilebileceğini belirterek başvurucu Şirketin temyiz itirazlarını reddetmiş, usul ve yasaya uygun bulduğu mahkeme kararını

onamıştır. Başvurucu Şirket, temyiz itirazları kapsamında karar düzeltme isteminde bulunmuştur. Aynı Daire 4/2/2019 tarihinde karar düzeltme nedenleri bulunumadığınıbelirterek başvurucunun istemini reddetmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Huknk 
12. 5846 sayılı Kamun'un "Taumlar" kenar başlıklı 1/B maddesinin ilgili kısmışõyledir:
"Bu Kanunda geçen tanımlardan;
a) Eser: Sahibinin hususiyetini taştyan ve lim ve edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eserleri olarak saylan her nevi fikir ve sanat mahsullerini 
b) Eser sahtbi: Eseri meydana getiren kdştyt,"
13. 5846 sayılı Kanun'un "Ilim ve edebiyat eserleri" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Iltm ve edebiyat eserlerl şunlardır:
1. Herhangi bir şekilde dil ve yazı tle fade olunan eserler ve …."
14. 5846 sayılı Kanun'un "Eserde değişiklik yapımasını menetmek" kenar başlıklı16. maddesinin üçüncü fikrası şöyledir:
"Eser sahtbi kayusız ve şartsız olarak yazılı tzin vermiş olsa bile şeref ve tribarınızedeleyen veya eserin mahiyet ve husushyetlerini bozan her rürlü değiştirilmeleri menedebiltr. Menetme yetkisinden bu hususta sözleşme yapumış olsa bile vazgeçmek hükümsüzdür."
15. 5846 sayılı Kanun'un "Haklar kullanabilecek kimseler" kenar başlıklı 19.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Eser sahibi 14 ve 15 tnct maddelerin birinci fikralariyle kendisine tanınan salahiyetlerin kullanılış tarzlarını teshit etmemişse yahut bu hususu her hangt bir kimseye burakmamışsa bu salahiyeilerin ōlümünden sonra kullanılmasi, vasiyeti tenfiz memuruna; bu taytn edilmemişse sırastyle sağ kalan eși lle çocukdarına ve mansup mtrasçılarına, ana babasına, kardeşlerine aitttr.

Eser sahibtnin ölümünden sonra yukarudaki fikrada sayrlan kimseler eser sahibine 14,15 ve 16 ncı maddelerin üçüncü fikralarında tanunan hakları eser sahibinin ölumünden Itibaren yetmiş yıl kendi namlarına kullanabiltrler."
B. Uluslararası Hukuk 
16. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AtHM) Ashby Donald ve diğerler/Fransa (B. No: 36769/08, 10/1/2013) kararında, bir defilede başvurucunun çektiği fotoğrafların izin alınmaksızın diğer başvurucuların yönettiği bir internet sitesinde yayımlanması nedeniyle telif hakları mevzuatiına aykın davrandıklarından başvurucuların adli para cezasına mahkúm 

edilmesi ile uğramlan zarar için tazminata hükmedilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal edip etmediğini değerlendirmiştir. Başvurucular yayımlanan fotoğrafların kamu yararınıilgilendirdiğini ve müdahalenin orantısız olduğunu ileri sürmüştür. AlHM, Öncelikle fotoğrafların bir moda şirketinin internet sitesinde yayımlanmasınin kår amacı gütmekle birlikte ifade Özgürlüğü' kapsamında kaldığını ve verilen mahkûmiyet kararının ifade Bzgürlüğüne bir mtidahale teşkil ettiğini belirtmiştir (AshbyDonald ve diğerleri/Fransa,§36).

17. Anlan başvuruda müdahalenin kamun tarafindan öngörüldüğüinü ve başkalarının haklarının korunması amacı taşıdığını kabul eden AlHM, ifade biçiminin ticari gayelere yönelik olduğunu ve bu hâliyle kamu yararına yönelik bir tartişmaya katkı sunduklarımın sõylenemeyeceğini açıklayarak devletin bu alanda genişleyen takdir yetkisinin somut olayda aşılmadığını açıklamıştır (Ashby Donald ve diğerleri/Fransa, §§ 39-42). AIHM,başvurucuların tazminat olarak ödedikleri miktarın ekonomik durumları üzerinde nasıl bir etkiye yol açtiğına dair herhangi bir delil de sunmadiklarından müdahalenin orantısız olduğunun söylenemeyeceğini belirterek ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar vermiştir (Ashby Donald ve diğerler/Fransa, §§ 43-45).

18. Neij ve Sunde Kolmisoppi/Isveç ((k.k.), B. No: 40397/12, 19/2/2013)başvurusunda ise dosya paylaşımına imkân sağlayan bir internet sitesinin yöneticileri olan başvurucular hakkında sőz konusu sitede telif hakları mevzuatıa aykını olarak müzik, film ve bilgisayar oyunları paylaşilması nedeniyle hapis cezasına ve tazminat Ödemelerine hükmedilmiştir. Başvurucular, dosya paylaşımı sağlayan bir platform işletmenin ifade Bzgürlüğü kapsamında kaldığım, bazı kullanıcıların telif haklarına aykın paylaşımlarından dolayı kendilcrinin cezalandırılması nedeniyle ifade özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia etmiştir.

19. AlHM Neij ve Sunde Kolmisoppl/Isveç kararında, insanların birbirleriyle dosya paylaşmalarına imkân sağlayan bir platform işletmenin ifade özgürlüiğü kapsamında kaldığınıve müdahalenin kanunla öngörülüp başkalarının haklarının korunması meşru amacına yönelik olduğunu kabul etmiştir. Bumunla birlikte cezalandırılmaya konu paylaşımların kamu yararına ilişkin bir tartışmaya katkı suman diğer ifade biçimlerine tanunan korumadan faydalanamayacağını ve başvuru konusu olayda devletin takdir yetkisinin geniş olduğunu açıklayan AfHM; başvurucuların mahkümiyete ilişkin kararda ilgili ve yeterli gerekçe bulunduğuna, ayrica daha önce talep edilmesine rağmen cezaya neden olan içeriklerin siteden kaldırılmadığına dikkat çekerek başvurunum açıkça dayanaktan yoksun olduğuna hükmetmiştir.

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 4/7/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddlaları ve Bakanbk Görüşli 
21. Başvurucu; takrizin "Tam flmihal Se'áder-i Ebediyye" adlı kitapta 1967 yılından 2013 yılına kadar nizasız, fasılasız ve itirazsız olarak kullanıldığını, kitabın içerik ve ðz itibarıyla ilk bastmından bu yana bir değişikliğe uğramadığım, takriz metninin yeni basımlarda kullanılmasımn izne tabi olmadığını belirterek kitaptan çıkarlmasına karar verilmiş olması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu,

kitabın bir parçası olan ve kitapla būtünleşen takriz yazışını çıkarılmasına karar verilmesinin kitap sahibinin mülkiyet hakkını ihlal ettiğini iddia etmiştir. Başvurucu; yargılama sürecinde delillerin değerlendirilmesinde hataya düşüldüğünü, kitabın içeriğinde herhangi bir değişiklik olmadığını, bilirkişi raporuna neden uyulmadiğımn kararlarda açıklanmadığını, itirazlarımn derece mahkemelerince değerlendirilmediğini ve uzun bir süre sonra dava açılmış olmasının hakkın kötüye kullanılması mahiyetinde olduğunu belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

22. Bakanlık görüşünde; başvurucunun ifade özgürlüğü ile davacının mülkiyet hakkı arasında adil bir denge kurulması gerektiği, bu kapsamda derece mahkemeleri kararlarının ilgili ve yeterli gerekçeler içerip içermediğinin önem arz ettiği açıklanmıştır.Bakanlık, inceleme yapılıken Anayasa ve ilgili mevzuat hüktimlerinin, Anayasa Mahkemesi içtihadı ve somut olayın kendine õzgü koşullarımın dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.
23.Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında Önceki iddialarını yinelemiştir.
B. Değerlendirme 
24. Anayasa'nın “Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyeti" kenar başlıklı 26.maddesinin ilgili kışmı şöyledir:
"Herkes, dūşünce ve kanaatlertni sôz, yazi, restm veya başka yollarla tek başına veya soplu olarak açıklama ve yayma hakkuna sahiptir. Bu hürrtyet resmi makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar..
Bu hürriyetlerin kullanuması,…. başkalarının şöhret veya hakdarının... korunması ….amaçlarıyla sınırlonabilir.."
25. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olgularım hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, ifade δzgürlüğü ile birlikte mülkiyet hakkının ve adil yargılanma hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, takriz metninin davacımin murisine ait olduğuna yönelik derece mahkemelerinin tespitinin aksine metnin kendisine ait olduğuna dair bir iddiada bulunmamaktadır.Öte yandan başvurucu,takriz metninin başımını gerçekleştirdiği kitaptan çıkarılmasının ekonomik durumuna etkisine dair bir açıklamaya başvurusunda yer vermemiştir. Başvurucunun mülkiyet ve adil yargılanma hakları kapsamında esas olarak söz konusu kitabın bir parçası hâline geldiğini iddia ettiği takriz metninin kitaptan çıkarılmasından yakındığı görülmektedir. Dolayısıyla başvurucunun basımını gerçekleştirdiği bir kitaptan telif hakkı nedeniyle takrizin çıkarılmasına yönelik mülkiyet hakkı ile adil yargılanma hakkına ilişkin şikâyetlerinin bir būtün olarak ifade özgürlūğü kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.
1. Kabul Edjlebilirlik Yönünden 
26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuma karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varhığ
27. Ifade özgüriüğü, düşünce ve bilgiyi yayma Özgürlüğünü kapsamaktadır.Anayasa'nın 26, maddesinde ifade özgürlüğünün kullanımında başvurulabilecek araçlar “söz,yazı, resim veya başka yollar" olarak ifade edilmiş ve “başka yollar" ifadesiylę her türlüifade aracının anayasal koruma altında olduğu gösterilmiştir (Emin Aydın [GK], B. No:2013/2602, 23/1/2014, § 43). Ifade Özgürlüğü, Anayasa'da yer alan diğer hak ve Özgürlüklerin önemli bir kısmını doğrudan etkiler. Basın yayın yoluyla düşüncenin yayılmasının başlıca aracı olan kitap da ifade özgürlüğünün kullanıima biçimlerinden biridir (Fatth Taş [GK], B. No: 2013/1461, 12/11/2014, §64; Ergūn Poyraz (2) [GK], B. No:2013/8503, 27/10/2015, § 33; Irfan Sanci, B. No: 2014/20168, 26/10/2017, § 49).
28. Anayasa'nın 26. maddesi ticari bir amaç güdülüp güdülmediğine bakılmaksızın herkesin ifade özgürlüğünti garanti altına almaktadır. Bu bağlamda bir kitap da bütūn parçalarıyla birlikte ifade özgürlüğünün kullanım araçlarından birini oluşturmaktadır. Bir mahkeme kararıyla yazılı bir eserin içeriğindeki bölümlerden bir kısmımın çıkarıması,değiştirilmesi veya esere farklı bir kısim eklenmesi ifade özgürlağüne müdahale niteliği taşryacaktır. Somut olayda, takriz metninin başvurucu Şirket tarafından basılan kitaptan çıkarlmasına karar verilmesiyle başvurucunun ifade özgürlüğtne müdahale edilmiştir.
b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
29. Yukarıda anulan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 26, maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hitrriyetler, …. yalnızca Anayasanın Ulgili maddelerinde beltrtllen sebeplere bağhı olarak ve ancak kamunla sınrlanahilir. Bu sıırlamalar, …. demokratik toplum düzenintn .. gerekderine ve Ölçülülük ilkesine aykarı olamaz."
30. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan Öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarını sağlayıp sağlamadığınun belirlenmesi gerekit.

L. Kanunllik 
31. 5846 sayılı Kanunun 16. ve 19. maddelerinin kamunla sunrlama 5lçūtünükarşıladığı sonucuna varılmıştır.

iL. Meşru Amaç
32. Somut olayda takriz metni ttzerindeki telif hakkının korunması özelindeki mūdahalenin başkalarınn haklarının korunması amacına yönelik olduğu ve meşru bir amaçtaşıdığı sonucuna varılmıştır.


fi. Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
(a) İfade Özgürlüğünüin Demokratik Toplumdaki Önemi ve Demokratik Toplum Düzeninin Gerekleri Kavramı

33. Ifade Özgüritğü; kişinin haber ve bilgilere, başkalarının fikirlerine serbestçe ulaşabilmesi, dūşünce ve kanaatlerinden dolayı kınanmaması ve bunları tek başına veya başkalarryla birlikte ceşitli yollarla serbestçe ifade edebilmesi, anlatabilmesi, savunabilmesi,başkalarina aktarabilmesi ve yayabilmesi anlamına gelir. Çoğunluğa muhalif olanlar da dâhil olmak üzere düşüncelerin her türlü araçla açıklanması, açıklanan düşünceye paydaşsağlanması, düştnceyi gerçekleştirme ve gerçekleştirme konusunda başkalarını ikna etme çabaları, bu çabaların hoşgörüyle karşılanması çoğulcu demokratik düzenin gereklerindendir.Dolayısıyla toplumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin barışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine bağlıdır. Bu itibarla dūşünceyi açıklama ve yayma Özgürlüğüdemokrasinin işleyişi için yaşamsal õnemdedir (Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151,4/6/2015, §§ 33-35; Mehmet Åli Ayduın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 42, 43; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, §§ 35-38).

34. Ifade özgürlüğüne ve diğer temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamast ve orantılı olması gerekir (Bekir Coşkun, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydın, §§70-72; AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007). Mtdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması,başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Bekir Coşkun, § 51; Mehmet All Aydın, § 68;Tansel Çölaşan, § 51).

(b) Başkalarınım Mülkiyet Hakkının Korunması
35. Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fikrasına göre ifade Özgürlüğünün sınırlandırılma nedenlerinden ve bu bağlamda ifade özgüriüğünü kullananların uymasıgereken görev ve sorumluluklardan biri de başkalarının haklarının korunmasıdır. Anayasa'nın 35. maddesiyle güvenceye bağlanan mülkiyet hakk, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39,K.2015/62, 1/7/2015, § 20).

36. Kişilere ait fikri ve sınai haklar da mülkiyet hakkının kapsamına dåhildir ve Anayasa'nın 35, maddesinin korumasından faydalanır, Devlet, özel hukuk kişileri arasındaki uyuşmazlıklarda pozitif yükümlültk kapsamında mülkiyet hakkının korumımasına yönelik olarak etkili ve adil bir karar verilmesini temin edecek bir hukuksal sistem sağlamakla yükümitdär.

(c)İfade Özgürlüğü fle Mülkiyet Hakkıın Korunması Hakk Arasındaki Adil Denge 

37. Başvurucumun Anayasa'nin 26. maddesinde koruma altına almmış olan ifade Özgürlüğü ile bir başka kişinin Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alman mülkiyet 

hakkı arasında oiması gereken adil dengenin sağlamp sağlanmadığı değerlendirilmelidir.Kamu makamları, temel hak ve özgürlüklerin korunması çerçevesinde tarafların çatışan hakları arasında adil bir denge kurmalıdır. Bu dengenin kurulmasında kamu makamlarının belli ölçüde takdir yetkisine sahip olduğu kabul edilmekle birlikte her iki tarafın menfaatinin korunması konusunda devletin eşit özen gösterdiği ve taraflardan birine yüklenen külfetin kayda değer biçimde orantısız olmadığı ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulmalıdır.
38. Bir eser sahibinin düşünceyi ifade etme şeklini koruma altına alan telif hakkı,Anayasa'nın 35. maddesinde gösterilen mtilkiyet hakkı kapsamında ekonomik bir değer teşkil etmektedir. Telif hakkı, malikine mülkiyet hakkıın sağladığı yetkileri kullanma imkânının yantnda saldırılara karşı söz konusu hakkın korunmasını sağlama zorunluluğunu devlete yüklemektedir. Bu bağlamda mutlak bir hak olmayan ifade özgürlüğüı de başkalarının mülkiyet haklarının korunması amacıyla stnırlandırılabilecektir.

39. Çatişan haklar arasında bir dengeleme yapılırken siyasi meseleler gibi genel yarara ilişkin güncel bir tartışmaya katkı sağlayan ifadelere yönelik sınırlama sebepleri ve buna bağlı olarak devletin bu alandaki takdir yetkisi daha dar yorumlanacaktır (Mehmet Ozhaseki, B. No: 2015/4972, 8/5/2019, §§ 25-27; Yeni Gün Haber Ajansı Basıưm ve Yayıncılık A.Ş. ve diğerleri, B. No; 2014/4430, 25/9/2019, § 36). Buna karşılık genel yarara ilişkin bir tartışmaya katkı sağlamaktan uzaklaşarak daha ziyade ticari bir amaca yönelik ifadeler yönünden ise devletin takdir yetkisi genişleyecektedir (emsal bir karar için bkz. Natf Saşma,B. No: 2015/3782, 9/1/2019, §§ 29-33).

40. Bir kişinin mülkiyet hakkı ile ifade özgürlüğünün dengelenmesi arayışında devletin bir takdir payı bulunmaktadır. Bununla birlikte bu takdir payı, Anayasa Mahkemesinin denetimindedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi, bir kasulamanın ifade Özgürlüğü ile bağdaşıp bağdaşmadığı hususunda karar vermede yetki sahibi olan iç hukuktaki son mercidir (diğer çok sayıdaki karar arasından bkz, Hantfi Yaliçli [GK], B. No: 2014/5224,10/6/2021, § 110; Kemal Kıhçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, § 57; Ayşe Çelik, B.No: 2017/36722, 9/5/2019, § 39; Sinan Baran, B. No: 2015/11494, 11/6/2018, § 37).
41. Anayasa Mahkemesinin görevi, bu denetimi yerine getirirken derece mahkemelerinin yerini almak değildir fakat söz konusu yargı mercilerinin takdir yetkilerini kullanarak verdikleri kararların Anayasa'nın 26. maddesi açısından doğruluğunu denetlemektir. Anayasa Mabkemesi, başvuru konusu olan mtidahalenin gözetilen meşru amaçla orantılı olup olmadığım ve bunu hakh göstermek için ulusal makamlar tarafindan ortaya konan gerekçelerin ilgili ve yeterli görünüp görünmediğini tespit edebilmek amacıyla söz konusu müdahaleyi davanın bütünüine bakarak değerlendirecektir (Sinan Baran, § 38).
(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
42. Başvurucu Şirketin yayımcısı olduğu "Tam İlmihal Seádet-i Ebedtyye" adlıkitapta yer alan ve bir ðn sõz mahiyetinde olan takriz metninin çıkartılması talebiyle söz konusu metnin yazarının mirasçısı tarafindan dava açılmıştır. Mahkeme, Öncelikle davaya konu metnin 5846 sayılı Kanun kapsamında koruma altına alınmış bir eser niteliğinde olduğunu ve davacım murisi tarafından kaleme alındığını belirtmiş; ardından takrizin ilk defa kullanıldığı basımdan sonraki basımlarda takrize yer verilmeye devam edildiğini ve içeriği genişleyen kitap için mirasçılardan takrizin kullanımına ilişkin izin alınmadığınıaçıklayarak takrizin kitaptan çıkarılmasına karar vermiştir.


43. Somut olayda ifade özgürlüğü ile mülkiyet hakkı arasında adil bir dengenin kurulup kurulmadığının tespitinde belirlenmesi gereken hususlardan biri başvuruya konu ifadenin genel yarara ilişkin bir tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığıdır. Başvurucu tarafindan yayımlanan kitap dinî içerikli bir eserdir, takriz metni de bu kitabı ve müellifıni ōvme amacıyla kaleme altnmış bir takdim yazısıdır. Başvurucu Şirketin basımınıgerçekleştirip satışa sunduğu kitabın genel kamu yararına yönelik gūncel bir tartışmaya dair bir içeriği bulunmamaktadır, Dolayısryla sōz konusu kitabın ve takriz metninin siyasi meseleler gibi toplumun genel yararına yönelik güncel bir tartışmaya katkı sağladığısõylenemez 

44. Başvuruya konu olayda değerlendirilmesi gereken ikinci husus, çatışan haklar arasındaki dengeleme arayışıa yönelik yargılama sürecinde başvurucu Şirkete usule ilişkin güvencelerin sağlanıp sağlanmadığıdır. Başvurucu Şirket, kendisine karşı açılan davada davalı sıfatıyla yargılamada yer almış; cevap dilekçesinde itirazlarını ileri sürebilmiş, avukat ile kendisini temsil ettirebilmiş ve temyiz kanun yoluna gidebilmiştir, Mahkeme, davaya konu metnin davacıın murisine ait olup olmadığma ve 5846 sayılı Kanun kapsamında bir eser sayılıp sayılamayacağına dair bilirkişilerden raporlar almak suretiyle inceleme yapmış;bilirkişi raporundaki tespitlere neden katılmadığını açıklamış, dosya kapsamında muristen ve mirasçılarından eser niteliğindeki takrizin yayımlanması için izin alınmadığı sonucuna vararak takrizin kitaptan çıkarılmasına karar vermiştir. Yargıtay Dairesi usul ve yasaya uygun bulduğu kararı onamıştır. Dolayısıyla bir bütün olarak bakıldığında derece mahkemelerinin başvurucunun esasa ilişkin iddia ve itirazlarını gerekçeli bir şekilde karşıladıği, kararların bariz takdir hatast veya açık bir keyfilik içermediği değerlendirilmiştir.
45. İfade özgürlüğüne kamu makamlarmca yapılan müdahalenin orantılı olduğunun kabul edilmesi için takip edilen meşru amacın gerçekleştirilmesi amacıyla eldeki en hafif aracın kullanılması gerekmektedir. Somut olayda takriz metninin kitaptan çıkarılmasının Ötesinde kitabın tamamının yayımdan kaldırilmasına, dağitımının yasaklanmasına veya toplatılmasına dair bir tedbir kararı verilmemiştir. Öte yandan başvurucu Şirket hakkında herhangi bir cezai yaptırım uygulanmamış veya başvurucuŞirketin tazminat ödemesine yönelik bir hükütm kurulmamıştır. Başvurucu Şirketin de takriz metninin çıkarılmasıyla kitabın yayımlanması için bir neden kalmadığına, kitabın içeriğinin boşaltıldığına veya kitabın yayımlanmasının anlamsız hâle geldiğine dair bir iddiası bulummamaktadır. Ayrica takriz metninin çıkarılması sonrasında kitabın yayımıma devam edilmiştir.
46. Kamunun genel menfaatine ilişkin bir tartışmaya katkı sağlamaktan uzaklaşarak daha ziyade ticari bir amaca yönelik ifadeler bakımından devletin takdir yetkisi genişleyecektedir. Başvuruya konu olayda Mahkeme, telif hakkının korunması amacıyla itiraza konu takriz yazısmın kitaptan çıkarılmasına karar vermiştir. Bu hâliyle tarafların çatışan ifade Özgürlüğü ile mülkiyet haklanı arasında adil bir dengenin kurulmasında sahip olunan takdir yetkisinin sımırlarmın aşıldığı söylenemeyecektir. Sonuç olarak zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık gelmesi ve orantıhı olması nedeniyle demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilen müdahale için derece mahkemelerinin ileri sürdüığügerekçelerin ilgili ve yeterli olduğu kabul edilmiştir.

47. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alıman ifade Özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


VL HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 26. maddesinin birinci fikrasında güvence altına alınan ifade özgürlüğüntn IHLAL EDILMEDIĞINE,
C.Yargılama giderlerinin başvurucu izerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMEStNE 4/7/2022tarihinde OYBtRLIĞtYLE karar verildi.