Anayasa Mahkemesinin 23/7/2024 Tarihli ve E: 2024/108, K: 2024/144 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-12

12 Kasim 2024 SALl 
Resmî Gazete 
Sayı : 32720
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2024/108Karar Sayısı : 2024/144Karar Tarihi : 23/7/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çanakkale 1. İdare Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 33. maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayılı Kanun'un 41.maddesiyle değiştirilen ikinci fikrasının üçüncü cümlesinin “açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler" yönünden Anayasa'nın 2., 11., 13. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Açığa alınması nedeniyle rütbe terfi yapamayıp beraat etmesi üzerine emsal nasip tarihinden itibaren terfi ettirilen ancak maaş farkları tarafina ödenmeyen davacıtarafından açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 33. maddesi şöyledir:
“IV  Terfi zamanı:
Madde 33  (Mülga: 2/7/2018- KHK/703/127 md.)
(Ek: 21/7/2000- KHK- 607/2 md.; Değiştirilerek kabul: 10/5/2006-5497/2 md.; Değişik:22/1/2015- 6586/41 md.) Kıdem alanlar, kazaî veya idari kararlarla nasipları lehe düzeltilenler ile açığa alımaları, tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veya izin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kidemliliği onanmayanlardan, haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasının açılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firar veya izin tecavüzüsuçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına,beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleri terfi etmiş veya rütbe kidemliliği onanmışolmak şartıyla, yukarıdaki fikra hükmü uygulanmaz. Ancak, bu durumda olanların rütbe terfi ve rütbe kıdemlilikleri, hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıp emsalleri tarihine götürülür. Bu şekilde yapılan terfi ve rütbe kıdemliliklerinde maaş farkıödenmez.

(Ek fikra: 21/7/2000-KHK-607/2 md.; Aynen kabul: 10/5/2006-5497/2md.) Terfi sırasında olup da belirli oranda sicil mecburiyetini, sicil belgelerinin düzenlenmesinden sonra, 30 Ağustos tarihine kadar tamamlayacak olanlar (albaylar hariç) hakkında birinci fikra hükmü uygulanmaz.


II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Hasan Tahsin GÖKCAN,Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE,Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR'ın katılımlarıyla 30/5/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadiğından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

HII. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ahmet CANPOLAT tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam 
3. 926 sayılı Kanun Türk Silahlı Kuvvetlerine (TSK) mensup subaylar ve astsubayların yetiştirilmelerini, sınıflandırılmalarını, görev ve yükümlülüklerini, terfi ve taltifleri ile her türlü özlük haklarına ilişkin usul ve esasları düzenlemektedir.
4. Anılan Kanun'un 33. maddesinde subay ve astsubayların terfi zamanına ilişkin hususlara yer verilmiştir. Söz konusu maddenin ikinci fikrasının birinci ve ikinci cümlelerine göre kıdem alanlar, yargısal veya idari kararlarla nasıpları lehe düzeltilenler ile açığa ahınmaları, tutuklanmaları, kısa süreli kaçma ve izin süresini geçirme hariç firar veya izin tecavüzünde bulunmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kidemliliği onanmayanlardan,haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, kamu davasının açılmasının ertelenmesine veya düşmesine yahut ortadan kaldırılmasına, firar veya izin tecavüzü suçlarından verilecekler hariç olmak üzere hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, beraatine, kısa süreli hapis cezasının seçenek yaptırımlara çevrilmesine veya cezanın ertelenmesine karar verilenler hakkında, emsalleri terfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii ve kıdemłilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıp emsalleri tarihine götürülür. Anılan fikranın itiraz konusu üçüncü cümlesiyle ise bu şekilde yapılan rütbe terfii ve kıdemliliklerinde maaş farkı ödenmeyeceği öngörülmüştür. Kural, "açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kidemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler" yönünden incelenmiştir.

5. Açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlar Kanun'un 65. maddesinin birinci fikrasının (e) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinde sayılmıştır. Anılan alt bentlerde, açığa alınan ya da açığa alınma işlemleri kaldırılmış ołmakla beraber hakkında verilen hüküm henüz kesinleşmemiş bułunanların terfileri ve kademe ilerlemelerinin yapılamayacağı belirtilmiştir. Buna göre açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlar kavramına sadece hâlihazırda açıkta bulunanlar değil açığa alınmış olmakla birlikte daha sonra açığa alınma işlemleri kaldırılan ancak hakkında verilen hüküm henüz kesinleşmemiş bulunanlar da dâhildir. Dolayısıyla terfi edememe ve rütbe kıdemliliğinin onanmaması için ilgili hakkındaki hüküm kesinleşinceye kađar açığa alınmış olması yeterlidir.


6. Sonuç olarak açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler hakkında emsalleri terfi etmiş veya rütbe kıdemliliği onanmış olmak şartıyla rütbe terfii ve kıdemlilikleri hükmün veya kararın kesinleşme tarihinden geçerli olarak yapılıp emsalleri tarihine götürülecektir. Ancak bu şekilde rütbe terfii ve kıdemlilikleri yapılanlara itiraz konusu kural uyarınca maaş farkıödenmeyecektir.

B. İtirazın Gerekçesi 
7. Başvuru kararında özetle; açığa alınma nedeniyle görevinden uzak kalıp beraat etmesi üzerine görevini ifa etmeye devam eden askeri personelin terfi ve rütbe kıdemliliklerinden kaynaklı maaş farklarının taraflarına ödenmemesinin mülkiyet hakkınıihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 13. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

€. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
8. İtiraz konusu kuralda, açığa alınması nedeniyle terfi edemeyen subay ve astsubaylar hakkında beraat kararı verilmesi üzerine terfilerinin yapılacağı ancak bu işlem nedeniyle geçmişe yönelik olarak maaş farklarının ödenmeyeceği düzenlenmiştir.
9. Anayasa Mahkemesi 22/2/2024 tarihli ve E.2023/49, K.2024/54 sayılı kararında itiraz konusu kuralı "tutuklanmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler" yönünden incelemiş ve söz konusu kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru amacının olmadığı gerekçesiyle, kuralıAnayasa'nın 13. ve 35. maddelerine aykırı bularak iptal etmiştir.

10. Anılan kararda temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren kural Anayasa'nın 13.maddesi gereğince sınırlamanın kanunla yapılması ve Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun olması şartlarını taşıyıp taşımadığı hususlan yönünden değerlendirilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § 18).

11. Bu kapsamda ilk olarak, tutuklanma sebebiyle terfi edemeyen veya rütbe kıdemlilikleri onanmayanlardan yargılama sonunda beraat edenlerin, rütbe, terfi ve kıdemliliklerinin emsalleri tarihine götürülse de bundan dolayı maaş farkının ödenmeyeceğinin öngörüldüğü gözetildiğinde maaş farkının ödenmemesi sonucunu doğuracak nedenlerin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek biçimde açık ve net olarak düzenlendiği dolayısıyla kuralın belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu ve bu yönüyle kanunilik şartını taşıdığı belirtilmiştir (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, §21).

12. Öte yandan kararda kuralın meşru amaç taşıyıp taşımadığı değerlendirilmiştir.Kural uyarınca; terfi şartlarının tamamını taşıyan kişinin sadece bir gün dahi tutuklu kalmış,sonrasında tutukluluğunun haksız olduğu anlaşılmış ve tahliye edilmiş, görevine dönmüş ve yargılama süreci boyunca gõrevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraat etmiş olsa dahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfii yapılmasına karşın kendisine maaşfarkının ödenmeyeceğini öngören kuralın herhangi bir meşru amacının tespit 

edilemediği, dolayısıyla kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru bir amacının bulunmadıği sonucuna ulaşılmıştır (AYM, E.2023/49, K.2024/54, 22/2/2024, § § 24, 26).
13. İtiraz konusu kural bakımından da Anayasa Mahkemesinin anılan kararında belirtilen gerekçelerden ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Bu itibarla kuralın,terfi şartłarının tamamını taşıyan kişinin sadece bir gün dahi açığa alınmış, sonrasında açığa alınmanın haksız olduğu anlaşılmış ve görevine dönmüş, yargılama süreci boyunca görevinde çalışmış, yargılama sonucunda da beraat etmiş olsa dahi emsallerine uygun olarak geriye dönük biçimde terfii yapılmasına karşın kendisine maaş farkı ödenmemesini öngördüğüanlaşıldığından kuralla mülkiyet hakkına getirilen sınırlamanın meşru amacının bulunmadığısonucuna ulaşılmiştir.

14. Açıklanan nedenlerle kural “açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler" yönünden Anayasa'nın 13. ve 35.maddelerine aykırıdır. Iptali gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele ahnmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

IV. HÜKÜM 
27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 33.maddesinin 22/1/2015 tarihli ve 6586 sayıhı Kanun'un 41. maddesiyle değiştirilen ikinci fikrasının üçüncü cümlesinin “açığa alınmaları nedeniyle terfi edemeyen ve rütbe kıdemliliği onanmayanlardan beraatine karar verilenler" yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 23/7/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Kadir ÖZKAYA Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ

Üye İrfan FIDAN 
Üye Yılmaz AKÇİL 
Üye Kenan YAŞAR 
Üye Muhterem INCE 
Üye Ömer ÇINAR