Anayasa Mahkemesinin 23/3/2023 Tarihli ve 2016/5002 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-05-05

5 Mayıs 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 32181
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
MUHARREM ÇİMEN BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2016/5002Karar Tarihi : 23/3/2023
Başkan : Zühtü ARSLAN 
Başkanvekill : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekill : Kadir ÖZKAYA 
Üyeler : Engin YILDIRIM 
Muammer TOPAL 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ

Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Yıldız SEFERÍNOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ

Basri BAĞCI 
Îrfan FIDAN 
Kenn YAŞAR 
Muhterem INCE 
Raportör :Gülsüm Gizem GÜRSOY 
Başvurucu : Muharrem ÇiMEN 
Vekili : Av. Emine Cevahir ÇALIKUŞU YAZICI 

L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, sendika tarafindan alınan grev kararının Bakanlar Kurulu tarafindan ertelenmesine karşın başvurucumun iş yavaşlatma eylemine katılması nedeniyle iş akdinin feshedilmesinin sendika hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/3/2016 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasma karar verilmiştir.


5. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüştnü bildirmiştir.

6.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı stresinde beyanda bulunmuştur.
7. İkinci Bölüm, başvurumun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
III, OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucunun tiyesi olduğu sendika, 1947 yılında kurulan Ttrkiye Maden-lşSendikası ile 1963 yılında kurulan Otomobil-Iş Sendikasıın 1993 yılında birleşmesiyle oluşmuş ve Birleşik Metal İşçileri Sendikası (Sendika) adını almıştır. Sendika, Türkiye Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonuna bağlıdır.

10.Davalı işyeri, internet sitesinde yer alan bilgilere göre ocak ve tam boy firınların yanı sıra gaz sobalari, elektrikli su isitıcılar, radyatörler, katiı yakıtı sobalar, geleneksel kuzineler üretmektedir.

11. Davalı işyeri ile Sendika arasında toplu iş sõzleşmesi (TİS) görüşmelerinde anlaşma sağlanamamıştır. Bunun üzerine Sendika 2015 yılı Ocak ayında grev kararı almıştır (strecin arka planına ilişkin detayhı bilgi için bkz. Birleşik Metal İşçileri Sendikası, B. No:2015/14862, 9/5/2018, §§ 10-12).

12. Bakanlar Kurulu 30/1/2015 tarihli ve 29252 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 29/1/2015 tarihli ve 2015/7251 sayılı karan ile grevin ertelenmesine karar vermiştir. Karar şöyledir:
"Ekdi listede belirtilen işyerlerinde Btrleştk Metal Işçlleri Sendikası tarafindan uygulanmakta olan grevin, milli güvenliğı bozucu nitelikte olduğu görüldüğünden altmışgün süreyle ertelenmesi; 18/10/2012 tarihli ve 6356 saylı Kanwnun 63 üncu maddestne göre, Bakanlar Kurulu'nca 29/1/2015 tarīħinde kararlaştırılmıştır."
13. Erteleme kararı sonrası davalı işyerinde, başvurucunun da aralarında olduğu tüm işçiler 2/2/2015-12/2/2015 tarihleri arasında günde 20-25 dakika süren iş yavaşlatma eylemleri yapmıştır.

14. Davalı işyeri, 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu Is S8zleşmesi Kanunu'nun 70. maddesi uyarınca 16/2/2015 tarihinde başvurucu ile birlikte otuz işçinin iş akdini feshetmiştir. Fesih gerekçesi olarak, 2/2/2015-12/2/2015 tarihleri arasında başvurucunun işe geç başlamast, iş yavaşlatması ve kanumsuz grev eylemlerinde bulunmasınıgöstermiştir.

15. Başvurucu, yapılan feshin sendikal nedenle gerçekleştirilen haksız ve geçersiz fesih olduğunu ileri sürerek işe iade ve sendikal tazminat talepli dava açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde; işyerinde yasal sendikal faaliyetlerde bulunduklarıni, buna karşın işverenin kendisini ve diğer işçileri sendikanın gözünt korkutmak amacıyla tazminatsız bir şekilde işten çıkardığmı ifade etmiştir. Başvurucunun iddiasına göre davalı işveren hiçbir yasal şarta uymaksızın salt sendikal nedenlerie iş akdini sonlandīrmıştır.

16. Davali; ilk derece mabkemesine sunduğu cevap dilekçesinde, başvurucunun da aralarında olduğu işçilerin kanunsuz grev yaparak haksız bir biçimde iş yavaşlatma eylemi yaptıklarını, bu kapsamda işyerinin %30 ile %50 arasında değişen tretim kayıpları yaşadığınıileri sürmūştür. Davalıya göre iş akdi haklı nedenle feshediłmiştir.
17. Yargılamayı yapan Eskişehir 1. Iş Mahkemesi 15/10/2015 tarihli kararıyla davanın kısmen kabult ile başvurucumun işe iadesine, sendikal tazminat talebinin reddine karar vermiştir. 1Ik derece mahkemesi gerekçeli kararda; 2/2/2015-12/2/2015 tarihleri arasıda işyerinde çalışan işçiler tarafindan iş yavaşlatma eylemleri yapıldığıní, bu eylemlere tüm işçilerin katıldığım ancak eylemierin 20-25 dakika kadar sürdüğünüü ve bu bağlamda telafisi imkânsız zararlara yol açmadığını, işçilerin bu eylemlerinin toplu eylem hakkıkapsamında kaldığını, uluslararası sözleşmeler gözönüne almdığında demokratik nitelikte olduğunu değerlendirmiştir. Mahkeme; tüm isçilerin eyleme katılmasma karşın sadece otuz işçinin iş akdinin sonlandırıldığını, iş akdine son verilenler yönünden işveren tarafindan önceden, ilan edilmiş kriterlerin bulunmadığıı, bu kişilerin neye göre seçildiğinin anlaşılamadığını, bu anlamda işverenin eşit işlem borcuna aykırı hareket ettiğini belirtmiştir.Mahkemeye göre başvurucunun iş akdi geçerli ya da haklı nedenle feshedilmemiştir ancak işyerinde hala Sendikanın örgütiü olması ve tüm işçilerin sendikalı olması hususlarıgözetildiğinde sendikal fesih iddiaşı ispatlanamamıştır.

18. Davalı işverenin temyizi Üzerine Yargitay 22. Hukuk Dairesi (Yargıtay)23/12/2015 tarihli ilamıyla kararın bozularak ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Yargıtay kararında, Sendikanın aldığı grev kararının Bakanlar Kurulu tarafindan ertelenmesine karşın başvurucunun da aralarında olduğu işçilerin eylem yaptığı, bu eylemlerin kanun dışı olduğu, bu yönden iş akdinin feshi haklı nedene dayanmakta ise de işverenin aynı eylemi yapan başka işçiler hakkında eşitlik ilkesine uymaması (eşit işlem borcuna aykın davranmasi) nedeniyle iş akdinin feshinin geçerli nedenle fesih olarak nitelendiriImesi gerektiğibelirtilmiştir.

19.Nihai karar başvurucuya 15/2/2016 tarihinde tebliğ edilmiştir.
20.Başvurucu 14/3/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulummuştur.
IV, İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
1. Mevzuat 
21. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı Iş Kanumu'nun "Fesih bildtrimine itiraz ve usulü" kenar başlıklı 20. maddesinin ikinci fikrası şõyledir:
"Feshtn geçerli btr sebebe dayandığını ispat yükümlülüğu işverene aittir, İşçi, feshin başka btr sebebe dayandığım iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yūkümludūr."
22. 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu Is S8zleşmesi Kanunu'nun "Sendika özgürlüğünün güvencesi" kenar başlıklı 25. maddesi şöyledir:
"(I) İşçllerin işe alınmalar; belli btr sendlkaya girmelert veya gtrmemelert, belli bir sendikadakd tyeliği sürdürmeleri veya üyelikten çekilmeleri veya herhangi bir sendikaya üye olmaları veya olmamaları şartina bağiı tutulamaz.


(2) Işveren, btr sendikaya üye olan işçilerle sendika üyesi olmayan işçiler veya ayrısendikalara ūye olan ışçtler arasında, çalışma şartlar veya çalıştirmaya son verilmest bakumından herhangl btr ayrim yapamaz, Ücret, ikramiye, prim ve paraya ilişkin sosyal yardım konularında toplu iş sözleşmest hükümleri sakdıdır.

(3) Işçller, sendikaya dye olmalar veya olmamalari, iş saatlert dişında veya işverenin izni ile iş saatleri içtnde işçi kuruluşlarıın faaliyetlerine katılmaları veya sendikal faaliyerte bulunmalarından dolayn işten çıkarılamaz veyafarkı işleme tabi tuaulamaz.
(4) İşverenin (…) yukaridaki fikralara aykarı hareket etmesi hálinde işçintn bir yıllik ücret tutarından az olmamak üzere sendikal tazminata hükmedilir.

(5) Sendkal bir nedenle iş sözleşmesinin feshi hälinde lşçi, 4857 sayılı Kanumun (…).20 ve 21 tnci madde hükümlerine gøre dava açma hakkına sahtptir. I$ sözleşmestnin sendikal nedenle feshedtldiğintn tespts edilmesi hälinde, 4857 saylı Kamunun 21 inci maddestne göre lşçinin başvurusu, işverenin şe başlatması veya başlatmaması şartına bağlıolmaksızın sendikal tazmtnata karar verilir. Ancak işçinin işe başlatılmaması hálinde,ayrica 4857 saylı Kamunun 21 tnci maddesinin birinci fikrasında beltrtilen tozmtnata hükmedilmez. İşçinin 4857 saylı Kanunun yukarıdaki hükümlerine göre dava açmamasıayrica sendikal tazminat talebini engellemez.

(6) Iş sözleşmesinin sendikal nedenle feshedlldigı iddtası ile açılacak davada, feshin nedenini ispat yükümlüluğa işverene atttr. Feshin tşverenin leri sürdüğü nedene dayanmadığını iddia eden işçi, feshin sendikal nedene dayandığını ispatla yükümlüdür.
(7) Festh dışında işverenin sendikal ayrımcılık yaptığı iddiasım işçi ispat etmekde yükümlüdür. Ancak işçi sendikal ayrımcılık yapıdığıni güçla biçimde gösteren bir durumu ortaya koyduğunda, işveren davranışının nedentni ispat etmekle yūkümlū olur.
(8) Yukarıdaki hükümlere aykarı olan toplu lş sözleşmesi ve iş sōzleşmesi hükümleri geçersizdbr.

(9) Işçintn iş kanunları ve diğer kanunlara göre sahip olduğu hakları sakıdı."
23. 6356 sayılı Kamun'un “Grev ve lokavtın ertelenmesi" kenar başhklı 63. maddesi şöyledir:
"(l) Karar verlimiş veya başlanmış olan kamuni btr grev veya lokavt genel sağlığı veya mill güvenliğt bozucu nteltkte ise Bakanlar Kurulu bu uyuşmazlıkta grev ve lokavtı altmışgün süre ile erteleyebiltr. Erteleme süresi, kararın yayımı tarihinde başlar.
(2) Erteleme kararınım yürürlüğe girmest üzerine, 60 inci maddenin yedinci fikrasına göre belirlenen arabulucu, uyuşmazlığın çōzümü için erteleme sürestnce her türlü çabayıgösterir. Erteleme süresi içeristnde taraflar aralarında anlaşarak uyuşmazlığı ōzel hakeme de götüreblltr.

(3) Erteleme sürestnin somunda anlaşma sağlanamazsa, altı is günü içinde taraflardan btrinin başvurusu üzerine uyuşmazlık Yüksek Hakem Kurulunca çözülür. Aksi takdtrde işçi sendikasının yetkdsi düşer."
2.Yargıtay İçtihadı
24. Yargitay 9. Hukuk Dairesinin 25/1/2018 tarihli ve E.2017/19017, K.2018/1205sayıhı kararının ilgili kısmı şöyledir:

".….Grev hakda Anayasa'nın 54. maddesinde dizenlenmiştir. 7/5/2010 tarihli Anayasa değişiklikleri kapsamında 54. maddede bir takım değişikdider gerçekdeştirilmiştir. Bu kapsamda Anayasamızın 54/7. maddesinde yer alan 'Styasi amaçlı grev ve lokavt,dayanışma grev ve lokavti, genel grev ve lokavi, isyeri isgali, işi yavaşlatma, verimi düşürme ve diğer direnisler yapılamaz.' hikmü kaldırılmıştır. Anayasanın 54. maddesinin değişikdik gerekçesinde: 'Maddeyle, tarafi olduğumuz uluslararası sözleşmeler ile çağdaşdemokratik toplumlarda çalışma hayatvn düzenleyen ve genel kabul gören evrensel ilkelerle bağdaşmayan, grev ve lokavı hakkına gereksiz sınırlamalar getiren, 54, maddenin üçüncu ve yedinci fikraları yürürlükten kaldırılmaktadır. Soz komusu hükümlerin kaldırılmastyla,sendikal haklar tle grev ve lokavt hakkının kullanlabilmesi bakmından, ileri bir adım atilmış olmaktadır.' dentlmişttr. Anayasanın 54. maddesinde anılan yasaklar kaldırılmasına rağmen 2822 sayl Kanunda bu yönde btr değişikdik yapimamış, ancak 6356 sayılıKanunda ise bu yasakdara yer verilmemişttr.
Diğer taraftan Anayasanın 90. maddesi gereği usułüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlükdere iliskin uluslararası sözlesmeler ulusal hukukun üstündedtr. Kanunlar bu sözleşmelere aykırı olamaz.
Gentşletilmiş Avrupa Sosyal Şartı'nın 5. maddestne göre; 'Aktt Taraflar, çalışanların ve çalıştiranların ekonomik ve sosyal çikarların korumak için, yerel, ulusal ve uluslararasıörgütler kurma ve bu örgutlere iye olma özgürlüğünü sağlamak veya gellşttrmek amacryla ulusal mevzuaton bu ozgürluğu zedelemestni veya zedeleyici btçimde uygulanmasınıönlemeyl taahhüt ederler.'
Uluslararası Çalışma Orgütü'nün (ILO) 87 sayılı Sendika Ozgürlüğüne ve Örgütlerme Hakkının Korunmasına Ilişkin Sözleşme'nin 11. maddesinde de benzer düzenleme yapımışve örgütlenme hakkanın korunacağı belirtilmiştir. Yine 98 sayhı Orgütlenme ve Toplu Pazarlık Sozleşmesi'nin l, maddesine göre: İşçiler çalışma hususunda sendika hürriyetine halel getirmeye matuf her türla fark gözetici harekete karşı tam bir himayeden faydalanacaktr. Böyle bir himaye biihassa, bir isçinin çalıştırumasınu, bir sendikaya girmemesi veya bir sendikadan çıkması şartma tabi kalmak; bir sendikaya üye olması yahut çalışma saatleri dışında veya işverenin muvafakatı ile çalışma saatlerinde sendika faaliyetlerine iştirak etmestnden dolayr bir lsctyi iştnden çikarmak veya başka suretle onu izrar etmek; maksatları güden hareketlere mütaallik hususlarda uygulanacaktır'.
Anayasadakt yasakiarın kaldırılması ile bağlantılı olarak değerlendirilmesi gereken bir başka durum komuya ilişkin uluslararası düzenlemeler ve Anayasanın 90. maddest hükmüdür. Gerek ILO gerekse Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi ve Mahkeme kararları ve ytne Avrupa Sosyal Şartı kupsamında grevt de kapsayan toplu eylem hakka bir tnsan hakka olarak kabul edilmektedtr. Bu bağlamda toplu eylem haka bir ust kavram olarak benimsenmiş olup, buna grev yanında grev benzeri protesto eylemleri, kurallı çalişma, iși yavaşlatma gibi eylemler de dahil edilmişttr. ILO denetim organları çeşili tarthlerde verdikderi kararlarda styasi amaçli grev, genel grev ve sempati grevlerinin yasaldanmasım Tarkiye bakumından eleştirmiş ve sendika ayelerintn menfacalerini etkileyen konularda eylem yapma imkanının tanınması ve desteklenen grevin yasal olması kaydryla sempati eylemlerine izin verilmesi gerekdilliğini belirtmiştir. ILO'nun denetim organlarına göre; grev hakka yalnızca toplu iş sōzleşmesinin imzalanması ile çözülebilecek endüstriyel uyuşmazlıkdarla sınırlı değildir. Isçilerin grev hakkı vasttastyla korudukdarı mesleki ve ekonomik menfaatler sadece daha tyi çalışmo koşulları veya mesleki nitelikieki toplu taleplere ilişkin değildir. Ayrıca işçileri doğrudan ügilendiren ekonomik ve sosyal politika sorunları ve işletmenin karşılaştığı problemlere yönelik çözümlerı de içertr. Hükümetin ekonomik poltikasının sosyal ve istihdama ilişkin somuçlarını protesto eden ulusal grevin yasak olmadhğına ilişkin açıklama ve grevin yasaklanması, örgütlenme özgürluğünün ciddi ihlali ntteliğindedir.


ILO denetim organlarına göre dayanışma grevlerinin tümüyle yasakdanması kötüye kullanmalara sebebiyet verebtlecektir. Aynı değerlendirme sempati grevleri için de geçerli olup, bu tür eylemlerin meşruiyett grevin yasal olması şartina bağlidır. Aletlerin bırakalması, işi yavaşlatma, oturma, aşırı lurallı çalışma gibt eylemler barışçıl şekilde gerçekleşttrildiğı sürece korunmalıdır. Bu eylemler ancak barışçıl olma niteliğini kaybettiğıtakdirde kasulanabiltr.

Grev hakda bakamından önemli btr diğer düzenleme de Avrupa Sosyal Şartı ve denetim organı olan Avrupa Sosyal Hakdar Komitestnin yorumudur. Avrupa Sosyal Şartinın 6/4.maddesinde 'grev hakda dahil toplu eylem hakda' düzenlenmiştir. Avrupa Sosyal Haklar Komitesi maddeyi yorumunda: grev hakkanın sadece toplu iş søzleşmesi prosedürü strasında ve bu prosedürle bağlantiı olarak kullamlamayacağını kabul etmektedir, Komiteye göre:toplu iş søzleşmest prosedürü dişıda, işçilerin iş sözleşmelerintn feshinin btdtrildiğıdönemde bir grup işçintn bunu önleme veya tşten çıkarılanların geri alınması için yaptikdarıeylemler toplu eylem hakka kapsamında yer alr. Beltrtmek gerektr kd Turkiye, Ávrupa Sosyal Şartı'nın 5. ve 6. maddelerini onaylamamıştir. Bumunla btrlikae, Insan HaklarıAvrupa Mahkemesi Tarkiye'ye tlişkin kararlarında Şartın ilgili hükümlerini uygulamıştır.
AtHM, Turkiye aleyhinde verdiği kararda toplu iş sözleşmesi prosedūrü lle bağlantııolmayan I günlük genel grevin Hükümet tarafindan yasaklanmasının ve çalışanlara distplin cezası uygulanmasının AtHS ve Avrupa Sosyal Şartı ve ILO ile benimsenen kaurallara aykır olduğunu kabul etmiştir. Somuç olarak, uluslararası normlar uyarınca; işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını etkileyen veya işyertndekd uygulamalara yönellk olarak kasa süreli,demokratik btr hakkın kullanum niteliğindeki protesto eylemlert toplu eylem hakkana dahildir. Bu gibi eylemler salt politik nttelikte olmadıkça yasaklanamaz...
Nitekim 6356 saylt Sendikalar ve Toplu Iş Sözleşmesi Kanumunda yasağın kaldırıldığıdikkate alındığında, temelde işçilerin tşten çıkarılacağı yönündeki söylentilere karşı ve ekonomik sosyal durumlarim tyileştirmek bumu lşverene tletmek amacryla toplanmalarışekdindekd yaklaşık 10 saat süren somut uyuşmazlikaaki eylemin uluslararası normlar kapsamında toplu eylem hakka çerçevestnde korunan btr eylem olarak değerlendirilmesi gerekirken eylemin yasadışı grev olarak değerlendtrtlip davanın kabulüne karar verilmesi hatalidr."
25. Yukarıda yer verilen içtihat Yargitayın farkh dairelerince de benimsenmiştir (diğerleri arasından bkz, Yargitay 7. Hukuk Dairesinin 23/3/2016 tarihli ve E.2015/6191,K.2016/6856 sayılı kararı).

26. Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 15/5/2013 tarihli ve E.2012/22-1407,K.2013/708 sayılı kararımın ilgili kısmı şöyledir;
"…. Feshin işletme, işyeri ve iştn gerekleri nedenleri ile yapldığı ileri sürüldüğünde, …lşverenin bu kararı tutarlı şekilde uygulayıp uygulamadığı (tutarlılık denetimi), işverenin festhte keyfi davranıp davranmadığı (keyfillk denetimi) ve tşletmesel karar sonucu feshin kaçınımaz olup olmadığı (ölçülaluk denettmi-feshin son çare olması ilkesi) açudığa kavuşturulmalıdır.

…. İşveren işletme, işyeri ve iştn gerekleri nedeni ile aldığı fesih kararında, … feshin kaçıımazlığın kanulamak zorundadır. İş sözleşmesinin feshiyle takip edilen amaca uygun daha hafif somu beltrli tedbtrlerin mevcut olup olmodiığinun değerlendirilmesi, lşverentn tekelinde değlldtr. Btr bakıma feshin kaçınimaz olup olmadığı yömünde, işletmesel kararın gerekliligı de denetlenmelidtr. Feshin kaçmulmozlığı ekonomik açrdan değil, tekntk denetim 

kapsamında, bu kurarın hukuka uygun olup olmadığı ve tşçtntn çalışma olanağını ortadan kaldırıp kaldurmadığı yönünde, kasaca feshin son çare olmasi ilkesi çerçevesinde yapımalıdır"
B. Uluslararası Huknk 
27. Avrupa Insan Haklan Mahkemesine (AlHM) göre Avrupa Insan HaklarıSözleşmesi'nin (Sözleşme) 11. maddesi kapsamındaki sendiką özgürlüğüınün tęmel alanı iki yol gösterici ilke ile karakterize edilmektedir. AfHM, ilk olarak -takdir marjı dâhilinde- ilgili devlet tarafindan sendika özgürlüğünü korumak için alınan tedbirlerin bütüntinü dikkate alacağını belirtmiştir. AlHM ikinci olarak sendika özgürlüığünün temel unsurları üzerinde bu özgürlüğtn Özünden yoksun bırakılacağı kısıtlamaların kabul edilmeyeceğini vurgulamıştır (Demir ve Baykara/Türkiye [BD], B. No: 34503/97, 12/11/2008, § 144).
28. AlHM sendika özgürlüğüntın temel umsurlarını, geliştirilmeye açık bir liste hâlinde su şekilde sıralamıştır: sendika kurma ve sendikaya üye olma hakkı, kapalı işyeri anlaşmalarının yasaklanması, bir sendikanın üyeleri adına işveren tarafinın kendisini dinlemesini talep etme hakkı ve ilke olarak işveren tarafıyla toplu pazarlık hakkı (Demir ve Baykara/Turkiye § 145; Pastorul Cel Bun Sendikası/Romanya [BD], B. No: 2330/09,9ri/2013, § 135; Association of Civil Servants and Union for Collective Bargaining ve diğerlerl/Almanya, B. No: 815/18 vd., 5/7/2022, § 57). AiHM, toplu pazarlık hakkının temel ilkesi çerçevesinde, işveren tarafindan tarunmayan bir sendikanın üyelerinin çıkarları için gerekli olduğunu düştndüğü konularda işvereni toplu pazarlığa girmeye ikna etmek için gerekirse toplu eylem de dâhil olmak üizere adımlar atmasmın müımkün olması gerektiğinin altinı çizmiştir (Association of Civil Servants and Union for Collecttve Bargaining ve diğerleri/Almanya, § 58). AlHM, toplu eylem hakkı sendika õzgürlüğünün temel bir unsuru olarak görülmese de grev hakkının sendikal faaliyetin bir parçası olarak 11. madde tarafindan açıkça korumduğumu belirtmiştir. AfHM, sendika üyelerinin işverenine karşı grev eylemi de dahil olmak tizere toplu pazarlık ve toplu eylem sürecinin -sendika ve üyeleri tarafindan arzu edilen sonuca götürmese dahi- l1. madde haklarının kullamlmasının işlevsel olmadığıanlamma gelmeyeceğini belirtmiştir. AfHM'e göre Sözleşme'nin gerektirdiği şey ulusal hukuk kapsamıda, sendikaların I1. maddeye aykan olmayan koşullarda, üyelerinin çıkarlarınm korunması için çaba göstermelerinin sağlanmasıdır (The National Union of Rail,Maritime and Transport Workers/Birleşik Krallık, B. No: 31045/10, 8/9/2014, § 85).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
29. Anayaşa Mahkemesinin 23/3/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görfişü
30. Başvurucu; başvuruya konu olan barışçıl ve sendikal eylemlere tūm işçiler katılmasına rağren yalnızca bir kısım işçinin iş akdine son verildiğini, bu durumun işverenin eşit işlem borcuna aykırılık teşkil ettiğini, eylemlerin sosyal ve ekonomik haklarını etkileyen demokratik bir hak olan toplu eylem hakkı niteliğinde olduğunu ileri sührmüştür. Başvurucu;yaptığı işin niteliği gereği üretimin son safhasıda yer aldiğınu ve tretimi yavaşlatmasının teknik olarak mümkün olmadığını, nitekim işveren tarafindan tutturulan noter üretim tespit tutanaklarıda isminin bulunmadığını iddia etmiştir. Başvurucuya göre derece mahkemesinin kabul yönüinde verdiği karar Yargıtay tarafindan gerekçesiz bir şekilde ve feshin son çare 

olması ilkesi gözetilmeden bozulmuştur, Yargıtay daireleri arasında uygulama birliği de bulunmamaktadır. Başvurucu, Anayasa'mn 10., 11., 13., 36., 49., 51. ve 53. maddelerinde yer alan haklarmun ihlal edildiğinden yakınmıştır.

31. Bakanlık görüşünde; Bakanlar Kurulu tarafndan milli güvenlik gerekçesiyle grev erteleme kararı verildiği, bu yömtüyle hakkın sınırlandırılmasının anayasal gerekliliklere uygun olduğu, kanuni dayanağı olan ve meşru amaç taşıyan müdahalenin demokratik toplumda gereklilik ve ölçültltk koşullarını taşıyıp taşımadığıım değerlendirilmesinde bu hususların gözetilmesi gerektiği belirtilmiştir.

32. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru foπnunda ileri sürdtğüi hususları tekrarlamıştır.

B. Değerlendirme 
33. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucumum iddialarının öztmtn iş akdinin sendikal nedenlerle feshedildiğine ilişkin olduğu anlaşıldığından ihlal iddialarının bir bütün olarak sendika bakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir, Anayasa'nın “Sendika kurma hakka" kenar başlıklı51, maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkllerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikien serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya üye olmaya ya da úyellken ayrimaya zorlanamoz.
34. Anayasa'nın "Toplu iş sōzleşmesi ve toplu sōzleşme hakkı" kenar başlıklı 53.maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"İşçiler ve işverenler, karşııklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarımı dizenlemek amacryla toplu iş sōzleşmesi yapma hakdana sahiptirler."
35. Anayasa'nın "Grev hakka ve lokavı" kenar başlıklı 54. maddesinin (1), (2) ve (4) numarahı fikraları şöyledir:
“Topłu iş sözleşmesinin yapıması sırasında, uyuşmazlık çıkması haltnde işçtler grev hakkına sahiptirler, Bu hakkın kullanılmasının ve işverenin lokavta başvurmasıın usul ve şartiarı ile kapsam ve istisnaları kamunla düzenlenir.

Grev hakka ve lokavt tyı ntyet kaurallarına aykarı tarzda, toplum zararına ve milli serveti tahrip edecek şekilde kullanılamaz..

Grev ve lokavtın yasakdanabtleceğł veya ertelenebileceği haller ve işyerleri kamunla düzenlentr."
. Kabul Edflebilirlik Yönünden 
36. Eldeki başvuruda ilk derece mahkemesi kararının davalı tarafindan temyiz edilmesi tizerine Yargıtay, ilk derece mahkemesi kararının bozularak ortadan kaldırılmasına karar vererek yeniden bir hüküm kurmuş ve davanın reddine karar vermiştir. Bu karar üzerine başvurucu bireysel başvuruda bulunımuştur. Dolayısıyla açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı

anlaşılan sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
37. Somut olayda özel bir şirkette çalışan başvurucunun iş akdi sendika hakkıkapsamında görülebilecek iş yavaşlatma eylemine katıldığı gerekçe gösterilerek feshedilmiş,açilan davada verilen karar sonrası davalunın temyizi üzerine Yargıtay Dairesince sonuçolarak feshin geçerli nedene dayandığı kabul edilmiştir. Is sözleşmesinin feshi işveren ile başvurucu arasındaki bir uyuşmazlık olup bu duruma devletin herhangi bir müdahalesi söz konusu değildir. Dolayısıyla somut olaydaki başvurumun Anayasa'nın 51. maddesiyle devlete yüklenen pozitif yükümlülükler kapsamında incelenmesi gerekir (Abbas Ákçay ve diğerleri,B. No: 2015/2790, 23/5/2018, § 32).

a. Genel Îlkeler 
38. Anayasa'nım 5I. maddesinde yer alan “çalışanlar.. üyelerinin menfaatlerini korumak tçfn" ibaresi üyelerin mesleki menfaatlerini korumak için gerçekleştirecekleri sendikal faaliyetlerinin Anayasa tarafindan korunduğunu açıkça ortaya koymaktadır (Kristal-Iş Sendikasz [GK], B. No: 2014/12166, 2/7/2015, § 54). Dolayısıyla sendika hakkı,mensuplarınin menfaatlerini korumak üzere yapilan sendikal faaliyetlere izin verilmesini de gerektirmektedir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, § 31).
39. Anayasa'nın 51. maddesinde düzenlenen sendika hakkı, bu hakka yönelik kamu gücü tarafindan gerçekleştirilen müidahalelerin yanı sıra üyesi oldukları sendikalarca veya kimi durumlarda õzel hukuk kişilerince yapılan müdahalelere karşı da anayasal koruma sağlamaktadır. Dolayısıyla sendika hakkı devlete, müdahalede bulunmama biçimindeki negatif yükümlülüğün yanı sıra üçüncü kişilerden gelebilecek müdahalelere karşı ilgiliye koruma sağlama şeklindeki birtakım pozitif yükümlülükler de yüklemektedir (Anı Pınar ve Ömer Bilge, B. No: 2014/15627, 5/I0/2017, § 36; Ahmet Sefa Topuz ve diğerleri, B. No:2016/16056, 21/4/2021, § 52; Bar1$ Adigīzel, B. No: 2016/15802, 8/9/2021, § 29).
40.Sendika hakkının devlete yüklediği pozitif yükümltlükler, devletin koruyucu ve düzeltici önlemler almasını gerektirebilmektedir. Sendika hakkının korumması pozitif yükümiüluğü devlete, üçüncü kişilerin ve Özellikle işverenin çalışanların sendikaya üye olma ve sendikal faaliyette bulunma haklarını kullanmayı engelleyici davranışlarından kaçınmasına yönelik ve sưrf bu haklarından yararlandıkları gerekçesiyle yaptırıma tabi tutulmalarını, ayrımcılığa maruz kalmalarım õnleyici tedbirler alma ödevi yüklemektedir. Bu çerçevede almacak tedbirlerin üçüncü kişilerin ve özellikle işverenin çalışanların sendika hakkına müdahalede bulunmaları bakımından caydırıcı nitelik taşıması gerekir. Öte yandan Üçüncü kişiler tarafindan sendika hakkına müdahale edilmesi durumunda müdahaleye karşıitirazların öne strülebileceği ve müdahalenin somuçlarının giderilmesi açısından gerçek ve etkili koruma temin edecek hukuksal mekanizmaların oluşturulması gerekiyorsa tazminat ve benzeri giderimler için dava açma imkânımın getirilmesi devletin pozitif yūkümlüloklerindendir (Barış Adıgüzel, § 30; Anl Pmar ve Omer Bilge, § 37).
41. Bireylerin sendikal haklarım kullanırken iş sözleşmelerinin de güvencede olması ile sağlanabilir. Sendikaya üye olma, olmama veya sendikal faaliyetlerde bulunma nedenleriyle iş sözleşmelerinin feshedilmesi hälinde feshin sendikal nedenlerle yapıldığından bahsedilebilir (Ahmet Sefa Topuz ve diğerleri, § 55).


42. Mevzuatın gerektirdiği hususların ve ispat koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğini değerlendirmek öncelikle derece mahkemelerinin görevidir. Derece mahkemelerinin olayın koşullarmı değerlendirmek açısından daha avantajlı konumda bulunduğu tartışmasızdır. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kuralların yorumunun Anayasa'ya uygun olup olmadığını belirlemekle sınırlıdır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi,derece mahkemeleri tarafindan izlenen usulü denetlemek ve özellikle mahkemelerin Anayasa'nın 5I. maddesindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini belirlemekle yetinmektedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin yerini almamakta;kamusal makamların streç içindeki tutumlarıı sendika hakkı bağlamındaki usule ilişkin güvenceler açısından değerlendirmektedir (benzer değerlendirmeler için bkz. Türkiye Gıda ve Şeker Sanayi İşçileri Sendikasi, B. No: 2016/13328, 19/11/2020, § 40; Türkiye Petrol, Kimya ve Lastik Sanayi Işçlleri Sendikasi, B. No: 2016/13351, 15/12/2020, § 40; Ahmet Sefa Topuz ve diğerleri, §57).

b. Îlkelerin Olaya Uygulanması
4.Başvuruya konu olayda başvurucunun mensubu olduğu Sendika ile davalı işyeri arasındaki Tts görüşmelerinde uzlaşmaya varılamaması sonucunda Sendika, grev kararıalmıştır. Alınan grev kararı Bakanlar Kurulunca milli güvenlik nedeniyle ertelenmiştir.Başvurucu ve diğer işçiler grev erteleme kararı sonrasında iş yavaşlatma eylemi yapmış ve bunun sonucunda is akitleri feshedilmiştir. İlk derece mahkemesince anilan feshin haklınedene dayanmadığı ancak sendikal fesih kapsamında değerlendirilemeyeceği belirtilerek davanın kabulthme ve başvurucunum işe iadesine karar verilmiştir. Derece mahkemesinin hükmü, Yargıtay tarafindan başvurucunun "grev erteleme kararı bulunmasına karşın eylemlerde bulunduğu" gerekçesiyle bozularak ortadan kaldırılmış ve dava kesin olarak reddedilmiştir.

4. Sendikanın birden çok isyerinde aldığı grev kararımın Bakanlar Kurulu tarafindan milli güvenlik gerekçesiyle ertelenmesinin sendika hakkını ihlal ettiği iddiası daha Önce Anayasa Mahkemesi tarafindan incelenmiştir. Anayasa Mahkemesinin Kristal Is ve Birleşik Metal İşçileri Sendikası başvurularında Damıştay Onuncu Dairesinin 2003 yılında verdiği bir kararında milłı güvenlik sınırlama sebebine ilişkin olarak geliştirdiği ölçtitün benimsendiği ve benzer başvurularda bu ölçütün uygulanacağı ifade edilmiştir (Kristal-lşSendikası, § 79; Birleşik Metal İşçileri Sendikası, § 48). Anayasa Mahkemesinin Birleşik Metal İşçileri Sendikası başvurusunda yaptığı değerlendirmeler şöyledir:
"49. Somut olaya konu Bakanlar Kurulu kararinda yalnızca grevin ertelenme sebebi zikredilmis, bunun dışında bir açiklamaya yer verilmemiştir. Iik derece mahkemest olan Danıştay Onuncu Dairesi, uglli kamu kurumlarının başvuru komusu grevin milli güvenliğıbozucu etkisintn olduğu yōnünde "somut verilere dayalı görüş bildtrdiğini" ifade etmiş ise de zikri geçen tfadeden başka somua vertlerin neler olduğuna ve varsa bu somut verllerin milli güvenlik ile ilişkisine datr bir açıklama yapmamıştır. Oysa derece mahkemelerinin kararlarında grevin uygulandığı lşyerlerindekd üretimin bir süre durmasının milli güvenliği nasıl ve ne şekilde bozduğunun açikça ortaya konulması gerekir.

51….6356 saylı Kamun'un 63. maddesine göre yalnızca milli güvenlik ve genel sağlık sebepleriyle grev ertelemest kararı verllebilmesi mümkün olup .…. Amlan Kanun maddesinde yer alan tertmlerin anlamlarının ikna edici bir gerekçe olmaksızın çok geniş bir şekilde 

yorumlanmasi, ekonomtk bazı sonuçları olacak olan bütün grevlerin milli güvenliği bozabtleceği sonucuna ulaştirabllecek ve Anayasal haklara demokratik toplumda gereklt olmayan ve ölçusüz müdahalelere yol açabilecekttr.

52. Somut olayda önce Bakanlar Kurulumun grev erteleme kararında ve daha sonra da derece mahkemelerinin uyuşmazlığa llişkin kararlarında ülke ve devletin güvenliğine ilişkin özel tedbtrlerin alınmasım gerektiren ciddi tehlikelertn varliğinın ve bu tehlikenin somut grevin ertelemesi için demokratik soplumda zorlayicı btr toplumsal thatyaca karşilık geldiğinin gösterilmesi gerekir. Söz konusu gereklilik sendika hakkanın kullanımasına kamu makamlarmnın keyfi müdahalelerine karşı btreyin menfaatlerini korumak amacının bir sonucudur.

53. Grev hakkana getirilen yasal kasıtlamaların kasulamaya konu işyerlerini mümkün olduğunca açık, sınırlayicı ve tkna edici btr biçimde tanımlaması gerekaiğı açıkır. Somu olayda ise idare, MESS ile yürütülen toplu is sözleşmesi görüşmelerinde başvurucu Sendikanın temsil ettiği otuz sekiz işyerinin tamamı için grev erteleme kararı almış; söz komusu kararı için ikna edici bir açıklama getirmemişttr.

54. flave olarak sõz konusu grev erteleme kararı tam da toplu iş sözleşmesi sürecine llişkin yasal takvimin işlediği sırada alınmış ve başvurucu Sendikaya YHKya başvurmakaan başka seçenek bırakalmamıştır. Sōz konusu erteleme kararı ile anayasal btr hak olan grev ve toplu sözleşme hakkanın kullanulması filen anlamsız hále gelmiştir. Açrktv kt işçtler grev yaparak işverenleri daha avantaflı btr toplu iş sözleşmesi yapmaya zorlama firsatinıkullanamamışlardır. Işçilerin daha dezavantajlı btr konuma düşürülmesine ilişkin hakıgerekçeler derece mahkemelerinin kararlarında gösterilmemiştir.
55. Idare ve derece mahkemeleri bireylerin sendika hakka ile bir bütün olarak toplumun menfaatlert arasında bir çatişma bulunduğunu göstermemiş, bōyle btr çatişma varsa çatişan menfaatler arasında adll btr denge kurulmasına çalişmamıştir.

56. Dolayiszyla derece mahkemelerinin kararlarinda sendika hakkana yapılan müdahalenin "toplumsal bir thtiyaç baskasi"na tekabül ettiğinin ve bu sebeple de demokratik toplum düzentnin sürekliliği için gerekdi olduğunun ügili ve yeterli bir gerekçe lle gösterildiği sōylenemez. Soz konusu kararlarda, yalnız başına grevin milli güvenlik sebebiyle ertelenmesine karar vertldiğinin söylenmiş olması grev erteleme kararının zorlayrcı btr toplumsal ihriyaca dayandığının ve demokratik toplumda gerekdi olduğumun gösterildiği şekdinde değerlendirilemez."
45. Başvurucu ile birlikte işyerinde çalışan tüm işçiler Bakanlar Kurulunun -Anayasa Mahkemesi tarafindan sendika hakkının ihlali niteliği taşıdığı değerlendirilen- grev erteleme kararı sonrasında iş yavaşlatma eylemi yapmıştır. Bu eylemlerin odak noktasıSendika ile işyeri arasında Tts akdedilememiş olmasıdır. Tts, isci sendikası ile işveren sendikası veya sendika tüyesi olmayan işveren arasında akdedilen bir iş sözleşmesidir. TiS,sendikalar için tyelerinin hak ve çıkarlarını koruma ve geliştirmelerinde yadsınamaz bir Önem taşımaktadır. TİS akdetme yetkisi ile birlikte sendikalar örgütlü bir şekilde hareket etme ve taleplerini gūçlü bir şekilde dile getirme imkânına sahip olur. Dolayısıyla TiS ve sendikal faaliyet özgürlüğü sıkı sıkıya bağlı iki kavram olarak karşımıza çıkmaktadır (benzer değerlendirmeler için bkz. Türkiye Gıda ve Şeker Sanayı İşçileri Sendikası, § 35; Türkiye Petrol, Kimya ve Lastik Sanayi İşçilert Sendikası, § 35).

46. Anayasa'nm 54. maddesinin birinci fikrasına göre TtS görüşmeleri sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde işçiler grev hakkına sahiptir. Dolayısıyla grev hakkı, isçilerin ekonomik ve sosyal taleplerini dile getirmelerini sağiayan en gūçlü is mticadelesi araçlarından biridir. Bu bağlamda Anayaşa'mn 54. maddesinin dördüincü fikrasıda grevin 

ertelenebileceği hâller ve işyerlerinin kanunla düzenleneceği belirtilmiştir. Anayasal güvence altına alman grev hakkının taşıdığı Önem dikkate alındığmda -Anayasa Mahkemesinin Btrleşik Metal İşçilerı Sendikası kararında da vurguladığı üzere (bkz. § 44)- hakkı sınırlayıcızorlayıcı nedenin inandırıcı biçimde ve açıkhkla ortaya konması gerekmektedir, Aksi hâlde anayasal bir hak olan grev ve toplu sözleşme hakkının kullamiması fiilen anlamsız hâle gelmektedir.

47. Bu itibarla işçilerin ekonomik, sosyal ve çalışma koşullarını etkileyen uygulamalara yönelik kısa süreli, demokratik bir hakkın kullanımı niteliğindeki protesto eylemlerine tolerans gösterilmelidir. Incelenen başvuruda Yargitay, yalnızca grev erteleme kararının varlığı nedeniyle başvurucunun kanunsuz eylemde bulunduğumu ve iş akdinin geçerli nedenle feshedildiğini belirtmiş;daha ileri bir değerlendirmede bulunmamıştır.Anayasa Mahkemesinin başvuruya konu grev erteleme kararına ilişkin sendika hakkının ihlal edildiğisonucuna varması (Birleşik Metal İsçileri Sendikası, 8§ 55-57) ve başvurucumun katıldığı eylemin de TīS'e ilişkin uyuşmazlkların dile getirilmesi amacına yönelik, kısa streli ve barışçıl olduğu gözönünde bulundurulduğunda anlan eylem sendika hakkı kapsamında değerlendirilmelidir.

48. Bumun yanı sıra başvuru konusu eylemlere işverenin ne derecede katlanmasıgerektiği ele alımmalıdır. İlk derece mahkemesinin tespitine göre işyerindeki tihm işçiler on bir gün süreyle 20-25 dakika süren iş yavaşlatma eylemleri yapmış, sōz konusu eylemler telafisi imkânsız zararlara yol açmamıştır. İşveren tretim kaybı yaşadığı gerekçesiyle otuz isçinin işine son vermiştir. Ancak hem ilk derece mahkemesinin hem de Yargitayın vurguladığı tüzere işveren işten çıkardığı otuz işçiyi neye göre belirlediğine dair bir açıklamada bulunmamıştır. Dolayısryla işverenin keyfi davrandığına ilişkin itirazlar mahkemeler tarafindan karşıanmamiştır. Dahası başvurucumın işyerindeki görevi, işyavaşlatma eylemlerine katılmasmın nedeni, işverene külfeti, diğer işçiler üzerinde bir etkisinin olup olmadığı gibi hususlar da açıklığa kavuşturulmamıştır. Bu kapsamda başvurucunun eylemlerinin işverene yönelik demokratik hak arama amacının Ötesine geçtiği gösterilememiştir.

49. Somut olayda başvurucunun da aralarında bulumduğu işçilerin grev erteleme kararı sonrasında sendikal hak taleplerini dile getirmek adına gerçekleştirdikieri is yavaşlatma eyleminin -grev haklarının Anayasa'ya aykın olarak ellerinden alındığına Anayasa Mahkemesince karar verildiği de gözetildiğinde- ulusal hukuk kapsamında ve Anayasa'nın 51. maddesine aykırı olmayan koşullarda, sendikal haklarının korunması için gösterdikleri çabanın bir parçası olarak görülebileceği değerlendiriłmiştir. Bu sebeple Anayasa Mahkemesinin kanaatine göre başvurucunun anılan eylemine daha fazla tahammül gösteriImemesi için herhangi bir neden bulunmamaktadır.

50. Başvurucu, sendika hakkı çerçevesindegerçekleştirdiği eylemi nedeniyle oldukça ağır bir sonuçla karşılaşmış ve işini kaybetmiştir. Bu kapsamda Yargıtayın iş akdinin feshi davaları için geliştirdiği feshin son çare olması prensibinin bu tür davalarda uygulanmasının temel hak ve Özgürlüklerin korunması için hayati Önem taşıdığı açıktır.Ancak somut olayda başvurucunun iş akdinin sonlandırılmasında -Yargitayın geliştirdiği Blçütler çerçevesinde- feshin son çare olması prensibinin (bkz, § 26) değerlendirilmediği görülmektedir. Anayasa Mahkemesi -ilk derece mahkemesinin başvuruya konu eylemin işveren nezdinde telafisi imkânsız bir zarara yol açmadığı tespiti ile birlikte değerlendirildiğinde- başvurucunun ücretinde kesintiye gidilmesi, ek mesai yaptırıiması gibi daha hafif giderim yollanı izlenmeksizin doğrudan iş akdinin feshedilmesinin kaçmılmaz olduğumun gösterilemediğini değerlendirmiştir.


51. Tūm bu açıklamalar kapsamında somut başvuruda işveren tarafindan başvurucunun sendika hakkına yapılan müdahalenin onun ve başkalarmın sendika haklarınıkullanmaları üzerinde caydırieı bir etkiye neden olacağıi, buna karşın derece mahkemelerince söz konusu anayasal hakkın gerektirdiği etkili bir yargısal inceleme yapılmaması nedeniyle devletin pozitif yüktmltilüklerini yerine getiremediği kanaatine ulaşılmıştır. Açıklanan gerekçeyle Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
52. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yemiden yargilama ve tazminat talebinde bulunmuştur.

53. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasinda hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargilama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mabkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkmda Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya õzgü yeniden yargılama kurumunun Özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmer Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Ents Berberoğłu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
54. Öte yandan sendika hakkınım ihial edilmesi nedeniyle yalnızca yeniden yargılamaya karar verilmesiyle giderilenıeyecek olan manevi zarariarı karşılığında başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat Ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VL HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A Sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'mın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının 1HLAL EDİLDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin sendika hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacryla Yargıtay 22. Hukuk Dairesine (E.2015/33593 K.2015/35551) iletilmek üzere Eskişehir 1. I$ Mahkemesine (E.2015/323K.2015/527) GÖNDERİLMESİNE,
D.Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE,
E. 239,50 TL, harç ve 9.900 TL vekâlet cretinden oluşan toplam 10.139,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen stre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararm bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 23/3/2023tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.