Türkiye İçin Çevre ve İklim Eylemi Çok-Yıllı Eylem Programı Finansman Anlaşmasına 4 No’lu Değişikliğin İlişik Notalarla Birlikte Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 6911)
MİLLETLERARASI ANDLAŞMALAR | 2023-03-09

9 Mart 2023 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32127 (Mükerrer)
MİLLETLERARASI ANDLAŞMA 
C 
Karar Sayısı: 6911
Türkiye Cumhuriyeti adına 10 Kasım 2022 tarihinde Ankara'da imzalanan ekli “Türkiye İçin Çevre ve İklim Eylemi Çok-Yıllı Eylem Programı Finansman Anlaşmasına 4 No'lu Değişiklik"in ilişik Notalarla birlikte onaylanmasına, 244 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile 9 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2 nci ve 3 üncü maddeleri gereğince karar verilmiştir.

8 Mart 2023
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

TÜRKİYE İÇİN ÇEVRE VE İKLİM EYLEMİ ÇOK-YILLI EYLEM PROGRAMI FİNANSMAN  ANLAŞMASINA 4 NO'LU DEĞİŞİKLİK 
Avrupa Komisyonu ile Türkiye Cumhuriyeti Hükumeti arasında ilk olarak 26 Nisan 2016 tarihinde akdedildiği, 1 No'lu değişiklik ile 12 Aralık 2018 tarihinde, 2 No'lu değişiklik ile 2 Temmuz 2019tarihinde değiştirildiği, en son 25 Mart 2020 tarihinde değiştirildiği şekliyle bundan sonra "Finansman Anlaşması" olarak anılacaktır.

Bir tarafta,
bundan sonra "Birlik" olarak anılacak olan Avrupa Birliği adına hareket eden ve bundan sonra "Komisyon" olarak anılacak olan Avrupa Komisyonu ile 
Diğer tarafta,
Dışişleri Bakanlığı tarafindan temsil edilen, bundan sonra "IPA II Yararlanıcısı" olarak anılacak olan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti 

Bundan böyle müştereken “Taraflar" olarak anılacaktır,
Aşağıdaki gerekçelerle:
(1)Komisyon, 11/12/2014 tarihinde, Çevre ve İklim Eylemi konusunda Türkiye için Çok Yıll Eylem Programını oluşturan bir Komisyon Kararı olan C(2014)9575'yi kabul etmiştir. Kararda Değişiklikler, 6/12/2017 tarihli C(2017) 8211 sayılı Karar ile ve 29/11/2018 tarihli C(2018) 8202 sayılıKarar ve 20/11/2019 tarihli ve C(2019) 8469 sayılı Karar ile kabul edilmiştir. Bu Program, 25/03/2020tarihinde Komisyon ve IPA II yararlanıcısı arasında imzalanan bir Finansman Anlaşması vasıtasıyla uygulanmaktadır.

(2)IPA II yararlanıcısı Finansman Anlaşmasının değiştirilmesini 21/01/2022 tarihinde talep etmiştir;
(3)Mevcut değişiklik, COVID-19 ilintili yavaşlama nedeniyle, programın uygulanması için esneklik sağlamak için uygunluk süresini bir (1) yıl uzatmayı ve son ödeme talebi için ödeme tahminini uygun son tarihe dek uzatmayı amaçlamaktadır. Ayrıca, çok yıllı yaklaşımdaki değişiklikleri, bütçe azaltımını ve son dönemdeki COVID-19 etkilerini dikkate alarak, Kararın Ek'inde ve Finansman Anlaşması Ek 1.A Çevre Sektör Operasyonel Programında (ESOP) yer alan göstergeleri, bütçe rakamlarını ve ifadeleri revize ve güncellemeyi amaçlamaktadır.

(4) Türkiye için Çevre ve İklim Eylemi Çok Yıllı Eylem Programı, gerekli değişiklikleri yansıtacak şekilde değiştirilmiştir ve bu nedenle, Finansman Anlaşmasının değiştirilen Program ile uyumlu hale getirilmesi gerekmektedir.

AŞAĞIDAKİ HÜKÜMLER ÜZERİNDE ANLAŞMIŞLARDIR:

Madde 1
1. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 1(2) maddesi aşağıdakiyle değiştirilmiştir:
" Bu Programın toplam tahmini maliyeti 391 094 118 AVRO'dur ve bu Program için azami Birlik katkısı332 430 000 AVRO olarak belirlenmiştir.

Birlik katkısı Ek I uyarınca yıllık taahhütlere ayrılır. Bu Finansman Anlaşması'ndaki hiçbir şey Birlik'in AB bütçesinin kabul edilmesiyle onaylanmamış olan ödemelerle ilgili bir mali taahhüdünü ima edecek şekilde yorumlanamaz. Komisyon IPA Il yararlanıcisinı Ek I'de belirtilen yillik mali taahhüdün her birinin kabul edilmesi konusunda yazılı olarak bilgilendirir.

Bu Program hem IPA Il yararlanıcısının hem de Birlik'in mali katki yapmasını gerektirir. İlgili mali katkıların dökümü I. Ek'te belirtilmiştir."
2. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 2(2) maddesi aşağıdakiyle değiştirilmiştir:
"II. Ekin (Genel Koşullar) 13(1) maddesinde tanımlanan uygunluk süresi, bu Finansman Anlaşması'nın yürürlüğe girdiği tarihte başlar ve 31 Aralık 2026 tarihinde sona erer".

3. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 7. maddesine aşağıdaki paragraf eklenmiştir:
“7.3 Ödeme öngörüsü ile ilgili Ek II'den ayrılan hükümler 
Ek II'nin 5(2), 5(3), 6(3)(c) ve 6(4) Maddelerinden istisna olarak, ön finansman için nihai talebi destekleyen ödeme öngörüsü, talebin hesap kesim tarihinden itibaren Özel Koşullar Madde 2(2)'de ve Ek II’nin 13(1) Maddesinde tanımlanan uygunluk süresinin sonuna kadar olan dönem için olacaktır”.
4. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 6(1) (b) maddesi kapsamında, Ek I bu Değişiklik'e eklenen Ek I ile değiştirilmiştir.

5. Finansman Anlaşması'nın Özel Koşullarının 6(1)(c) maddesi kapsamında Finansman Anlaşmasına Ek IA: Sektör Operasyonel Programi, bu Değişiklik'e eklenen Ek IA ile değiştirilmiştir.

Madde 2
Finansman Anlaşmasının diğer tüm hüküm ve koşulları değişmeden kalır.
Madde 3
Bu Değişiklik, Komisyonun, IPA Il yararlanıcısından Değişiklik‘in yürürlüğe girmesi için gerekli olan iç usullerin IPA II yararlanıcısı tarafindan tamamlandığını onaylayan bir bildirim aldığı tarihte yürürlüğe girer. Komisyon, IPA Il yararlanıcısını bildirimi aldığı tarih ile ilgili bilgilendirir. Bu değişiklik,Finansman Anlaşması'nın ayrılmaz bir parçasıdır.


Finansman Anlaşması'nda yapılan 4 No'lu Değişiklik, biri Komisyona diğeri IPA II yararlanıcısına verilmek üzere Ingilizce dilinde iki nüsha halinde hazırlanmıştır.

IPA II yararlanıcısı adina:
Komisyon adına:
Sayın Büyükelçi Faruk Kaymakcı
Ulusal IPA Koordinatörü
Avrupa Birliği Başkanlığı
Dışişleri Bakan Yardımeısı
Dışişleri Bakanlığı

Türkiye Cumhuriyeti 

Ankara, 10/11/2022
Sayın Henrike Trautmann Direktör Vekili 
Komşuluk ve Genişleme Müzakereleri Genel Müdürlüğü
B- Güney Komşuluk ve Türkiye 
Brüksel, 29/09/2022

EK I 
Çok Yıll Çalışma Programı

Bu doküman, Mali Tüzük'ün (AB, Euratom 2018/1046 sayılı Tüzük) 110(2)
maddesi açısından çok yıllı çalışma programını tesis eder.

1 TANIMLAMA 
Yararlanicı: Temel tasarruf: Toplam maliyet AB Katkısı
Türkiye: Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA II) 391 094 118 AVRO 332 430 000 AVRO, bu tutardan:

Yararlanicı: CRIS/ABAC taahhüt referansları, AB Katkısı ve bütçe kalemleri 2016 2014/031-878
Türkiye: 2014/031-878 32.860.000 AVRO / 22.02 03 02 2015 2014/031-878 64.390.000 AVRO / 22.02 03 02

Türkiye: 84.640.000 AVRO / 22.[KART_NO]/031-878 84.640.000 AVRO / 22.02 03 02 2018 2014/031-878 49.000.000 AVRO / 22.02 03 02 2019 2014/031-878

Yararlanicı: Yönetim usulü/Yetki verilen kuruluşlar Sistemleriyle ilgili kısmı için Dünya Bankası
Türkiye: 16 900 000 AVRO/ 22.02 03 02 Türkiye ile dolaylı yönetim: Programın uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'dır (Ç$B). Yetki verilen kuruluş tarafından dolaylı yönetim: Eylem 3: Eylem 3'ün Sürdürülebilir Şehir Planlama ve Yönetim

Her bir bütçe taahhüdünün harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2015 yılı bütçe. taahhüdü, 31/12/2020 tarihine kadar harcanmalıdır.

Her bir bütçe taahhüdünün harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2016 yıh bütçe taahhüdü, 31/12/2021 tarihine kadar harcanmalıdır.

Her bir bütçe taahhüdünün harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2017 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2022 tarihine kadar harcanmalıdır.

Her bir bütçe taahhüdünün harcama tahsisine ilişkin zaman çizelgesi: 2018 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2023 harcanmalidır.

2014 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2019 tarihine kadar harcanmalıdır.: 2019 yılı bütçe taahhüdü, 31/12/2024 harcanmalıdır.
2 EYLEM PROGRAMININ AÇIKLAMASI 
2.1 BU EYLEM PROGRAMI ALTINDA SEÇİLEN SEKTÖRLER 
• Bu program altında belirli sektörlerin seçilmesinin ardındaki gerekçe:
Bu Sektör Operasyonel Programı (SOP), AB üyeliği yükümlülüklerini üstlenebilecek bir konuma gelmek için ulusal mevzuatını AB mevzuatıyla uyumlaştırma sürecine yoğun bir şekilde devam etmesi gereken Türkiye'nin sosyoekonomik durumunun ayrıntılı bir analizini temel almaktadır. Çevre ve İklim Değişikliği ile (Fasıl 27') ilgili alanlarda uyumlaştırma, çevre politikalarının tasarlanmasi, uygulanmasi ve izlenmesine yönelik önemli oranda yatırım yapılmasını ve kurumsal kapasite geliştirilmesini ve birkaçsektörde gerçekleştirilecek eylemler yoluyla düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin artırılmasinı gerektireceğinden, bu alanlarda özel çaba sarf edilmesine ihtiyaçduyulacaktır.

Bu bağlamda, daha temiz bir çevre elde etmek, iklim değişikliğiyle mücadele ve AB'nin yüksek standartlarını karşılamak záman alacaktır. Yaşanabilir bir çevre yaratma ve ülkenin sosyal ve ekonomik koşullarını dikkate almak amacıyla, AB çevre ve iklim müktesebatının uygulanması için kapsamlı çalışmalar yapılması gerekmektedir.
"Ulusal, Bölgesel ve Yerel Düzeyde Gerekli İdari Kapasitenin ve 27. Fasıl'daki Çevre Müktesebatı Açılış Kriterlerinin Uygulanması İçin Gerekli Mali Kaynakların Oluşturulmasına Yönelik Türkiye Cumhuriyeti Planı" başlıklı Strateji Belgesinde (Eylül 2009) yer alan maliyetler ve öngörülen finansman kaynaklari, AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UÇES) temel alınarak oluşturulmuştur. 2016 yılında güncellenmiş olan UÇES (2007  2023)'te en yüksek miktarda yatırım gerektiren AB Direktiflerinin su yönetimi ve atık yönetimiyle ilgili Direktifler olduğu belirtilmektedir: 2016 ile 2023 yılları arasındaki çevre yatırımlarının sektörel dağılımı, (atık su dâhil olmak üzere) su sektörü için 16.9milyar AVRO, atık sektörü için de 6.2 milyar AVRO olarak tahmin edilmektedir. En son verilere göre (2018), su ve atık alanlarıyla ilgili temel çevresel istatistikler aşağıdaki gibidir:
2018 yılında, belediye nüfusunun %99'una bir su tedarik sistemi ile hizmet verilmektedir. 629 belediyedeki içme suyu arıtma tesisleri, Türkiye'nin toplam belediye nüfusunun %60'ina hizmet vermektedir.

'Bir "Müzakere Tutum Belgesi" hazirlanarak onaylanmış ve fasıl 21 Aralık 2009 tarihinde katılım müzakerelerine açılmıştır.


2018 yılında, belediye nüfusunun %91 kanalizasyon sistemine bağlıydı ve %79'una atik su aritma tesisleri ile hizmet verilmekteydi. Toplamda, 1991 atık su aritma tesisleri, farkli aritma seviyelerinde faaliyet halindedir.
2018'de, belediye nüfusunun %99’u 159 düzenli depolama sahasi, 7 yakma sahasıve 8 kompostlama tesisi aracılığıyla atık yönetimi hizmetlerinden yararlanmaktaydi.Ayrıca, 40 ortak yakma tesisi ve2009 geri dönüşüm tesisi bulunmaktadır.
Bu öncelikli sektörler dışında, ülkeyi başka riskler de beklemektedir. Ekonomik büyüme büyük oranda (temel olarak ithal edilen) enerjiye ve doğal kaynakların tüketimine bağlıdır. Bu durum da sera gazı emisyonlarının artmasına ve çevrenin daha fazla bozulmasına neden olmaktadır. Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda, kırsal/yerel seviyedekiler dâhil olmak üzere, sera gazı emisyonunun azaltılmasına yönelik faaliyetler tanimlanmaktadır.

Seller, yangınlar ve toprak kaymaları gibi birçok doğal afet, iklim değişikliğinin bir sonucu olarak yaşanmakta; bu durum ise, hem ekonomik hem de sosyal sorunlara yol açmaktadır. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelinin İkinci Değerlendirme Raporu'nda, ekolojik, ekonomik ve toplumsal sorunlara yol açan iklim değişikliğine bağlıolası doğal afetlerin, yakın gelecekte karşılaşılacak en ciddi problemler olacağı da vurgulanmaktadir.

Çevreye salınan kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer maddeler de, tehditler ve tehlikeler olarak kendisini göstermektedir. Endüstriyel faaliyetlerin geliştirilmesi, bu maddelerin kazara salınımı riskini arttırmaktadır.

Önceki IPA döneminde, Çevre Operasyonel Programinda (ÇOP) tematik olarak su ve atik konularına yoğunlaşılmışken, bu program ayrıca iklim değişikliğine de odaklanacaktır.Ayrıca, mevzuat ve kapasitede önemli iyileştirilmeler gerektiren AB çevre ve iklim müktesebatının dinamik doğası dikkate alındığında, bu ihtiyaçlara hitap eden özel faaliyetler desteklenecektir.

IPA II fonlarının etkisini en üst düzeye çıkarmak amacıyla, coğrafi bölge bazında bir yoğunlaşma önerilmektedir: (kişi başı brüt katma değeri ulusal ortalamanın %75'nin altında olan) öncelikli beş öncelikli bölge, su alanındaki yatırımlara tahsis edilen bütçenin %10'unu alacaktir.

Revize edilen Türkiye Íçin 2014-2020 Dönemi Endikatif Strateji Belgesi'nde, 2018-2020IPA II dönemi için, çevre sektörüne desteğin azaltılacağı ve temel olarak, su, atık ve iklim değişikliği için müktesebat bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri ile AB ile işbirliğinin kısa bir süre önce yenilendiği bir alan olan afet ve risk yönetimi faaliyetlerine desteğe odaklanılacağı ifade edilmektedir. 2018'den itibaren finansman; çevre, biyolojik çeşitlilik, iklim değişikliği ile afet ve risk yönetimi faaliyetlerine (fiziksel yatırım gerektirmeyen projeler) destek için müktesebat bağlantılı Kurumsal Yapilanma faaliyetlerine odaklanırken, 2014-2017 desteğinin odak noktası olan su, atik su ve katı atik için altyapı desteği kademeli olarak durdurulacaktır.

• AB'nin, diğer donörlerin ve/veya IPA II yararlanıcısının ilgili sektörlerdeki geçmiş ve devam eden eylemlerine genel bakış:
Bu program, şu anda devam eden Çevre Operasyonel Programi'ni içeren 2007-2013dönemi IPA sektör yardımlarından alınan dersler doğrultusunda ve bu derslerin sonucunda tasarlanmıştır. Önceki ÇOP altında, 39 çevresel altyapı projesi hazırlanmiş ve 

Komisyona sunulmuştur. Uygulama döneminin sonuna kadar, 30 projenin tamamlanmasıplanlanmaktadır. Saptanan ihtiyaçlar dikkate alındığında, çevresel altyapı stratejisinin ana önceliği, yerel makamların kapasitelerini artırmak, ulusal çerçeveyi güçlendirmek ve ulusal seviyedeki yatırım gerekliliklerini finanse etmek olacaktır.
Kurumsal seviyede, 2007-2013 döneminde ÇOP'un IPA finansmanının yönetiminden sorumlu akredite yapı olan Bakanlık (ÇOB) bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü, IPA II dönemi için de Sözleşme Makamı (SM) olarak görev yapacak ve ihaleye çıkma, sözleşme yönetimi, mali yönetim ve diğer ilgili işlevlerden doğan görevleri yerine getirecektir. Bu bağlamda, söz konusu Genel Müdürlüğün, IPA H döneminin müktesebatla ilişkili kurumsal kapasite geliştirme faaliyetlerinin Sözleşme Makamı olmak dahil olmak üzere, artan bu yeni iş yükünü ele alabilmek için idari, teknik ve insan kaynakları kapasitesini artırma ihtiyacı duyacağı açıktır.
Çevre sektöründe 2002-2010 döneminde AB katılım öncesi yardımın performansınıdeğerlendirmek için gerçekleştirilen tematik değerlendirmenin² sonuçları Temmuz 2013'te sunulmuştur. Bu değerlendirmeden çıkarılan en önemli dersler aşağida özetlenmektedir.

IPA II kapsamında, uzun vadeli stratejik program yaklaşımına dikkat edilmesi gerekmektedir.

Önceliklerin daha spesifik ve odaklanmış olması ve tüm olası reform ihtiyaçlarının listelenmesi yaklaşımından uzaklaşarak, yalnızca önümüzdeki yıllarda gerçekleşmesi olası olan somut destek projelerinin dahil edilmesi için çaba gösterilmelidir.
Programlama sırasında (devlet kurumları ve diğer ulusal paydaşlar arasındaki) sektör işbirliğini güçlendirme ihtiyacı duyulmaktadır.

Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi yapılarının idari kapasitesi, programların başarısı için kilit öneme sahiptir. "Kurumsal hafizanın" kaybedilmesi, projelerin etkisini ve sürdürülebilirliğini engelleyebilir. Bu nedenle kurumsal bilginin kaydedilmesi ve güçlendirilmesi ihtiyaci mevcuttur.

Finansmanı yöneten ulusal ve yerel otoritelerde daha iyi tahmin yapma, satin alma planlama ve kurumsal kapasiteyi artirma yolları ile, ihale dosyası hazırlama ve sözleşme yapma süreçlerindeki gecikmeler en aza indirilmelidir.
Bu tavsiyelerin büyük bir kısmi, programın hazırlanması sırasında Türk makamlarıyla yapılan görüşmelerde dikkate alınmıştır. Ayrıca, IPA II mali desteği, daha uzun vadeli,uyumlu ve sürdürülebilir bir strateji sağlayan, sahipliğin artmasına olanak veren, donörler arasında işbirliğini kolaylaştıran, çabaların tekrarlanmasını engelleyen ve etkinlik ve verimliliğin artmasını sağlayan bir sektör yaklaşımı altında sağlanacaktır.
Çevre sektöründeki farkIı kuruluşlar, çok taraflı fonlarla (Küresel Çevre Fonu (GEF) gibi),iki taraflı fonlarla, Uluslararası Finansal Kuruluşlarla (UFK) (Dünya Bankasi, Avrupa Yatırım Bankası grubu (AYB), Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (AiKB), Alman Kalkınma Bankası (KfW) gibi) ve pek çok BM komiserlikleriyle faaliyetlerin uygulanmasında deneyimlidir.

Kredi programları uygulayan Uluslararası Finansal Kuruluşlar, ülkede faaliyet halindedir.İlbank A.Ş., belediye altyapı projelerinin finansmanında özel bir uzmanlığa sahip yerel bir yatırım ve kalkınma bankası olarak, UFK kredilerinin belediyelere kullandırılması
2 "Çevreye ilişkin Tematik Değerlendirme İçin Teknik Destek". Özel sözleşme ALTUN/TATEE/TR2010/0740.01-02/FWC/013

açısından bir aracı olarak görev yapmakta ve uygulama süreci esnasında koordinasyon ve izleme işlevlerini üstlenmektedir. Banka, Türkiye'deki yerel idarelerin sürdürülebilir şehir altyapısı yatırımlarını desteklemek amacıyla diğer UFK'lerle ortaklıklar oluşturarak faaliyetlerini genişletmeyi planlamaktadır. Öte yandan, devlet garantisi aramayan UFK'ler belediye mali sektöründe faaliyet göstermekte ve doğrudan belediyelere kredi vermektedir.

Seçilen Sektörlerde öngörülen Eylemlerin Listesi:
Sektör/Eylem: Yetki verilen kuruluş ile
Dołayhı yönetim: IPA II yararlanıcısı ile

Sektör/Eylem: Çevre ve İklim Eylemi

Sektör/Eylem: Eylem 1 - Su

Sektör/Eylem: Eylem 2 - Atik

Sektör/Eylem: Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi
Dołayhı yönetim: 25.000.000 AVRO

Sektör/Eylem: TOPLAM
Dołayhı yönetim: 25.000.000 AVRO
2.2 EYLEMLERİN AÇIKLAMASI VE UYGULANMASI 
Çevre ve İklim Eylemine ilişkin Türkiye Çok Yılh Aksiyon Programı'na yönelik öngörülen yardım, ABiHA'nın 215. maddesi uyarınca kabul edilen kısitlayıcı tedbirlerle öngörülen koşullar ve usulleri izlemesi gerekmektedir³.


(1) Eylemin açıklaması, hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergeleri 
• Eylem ve hedeflerin açıklaması
Bu eylem, Türkiye'deki yüzey suları, yeraltı suları, deniz, kıyı ve geçiş sularının korunması, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde kullanımına bütünleşik bir yaklaşım yoluyla, suların iyi duruma ulaşmasına ve bunun muhafaza edilmesine odaklanmaktadır. Eylem, Çevre ve İklim Değişikliği Faslının kapanış kriterlerini,"Müzakere Pozisyon Belgesini" ve ulusal strateji belgelerini hesaba katarak, hem müktesebatla ilişkili fiziksel yatırım gerektirmeyen faaliyetler hem de entegre su projeleri için yatırımlarla ilgili fiziksel yatırım gerektiren faaliyetler dahil olmak üzere, su kalitesi ve su kaynaklarının yönetimini ele alacaktır.

Eylemin hedefi: Entegre su yönetimi yoluyla suyla ilgili AB müktesebati, strateji ve politikalarıyla genel uyumu arttırmak ve Türkiye'deki sular için iyi su durumu elde etmek.
o Faaliyet 1.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
https://eeas.europa.eu/headquarters/headquarters-homepage/8442/consolidated-list-sanctions_en 

Çevre müktesebatıyla uyumlaştırmanın şu anki durumu dikkate alındığında, program tarafindan desteklenmesi gereken alanların nehir havzası yönetimi (Nehir Havza Yönetim Planlarının (NHYP) hazırlanmasi), taşkın ve kuraklık yönetimi ve iklim değişikliğine uyum planları ile sektörel su tahsisatı gibi endikatif temel müdahale alanları olduğu değerlendirilmektedir. Ayrıca, Su Çerçeve Direktifi (WFD) ve kardeş direktiflerinin uygulanması, direktiflerin uyumlaştırılması, planların uygun şekilde hazırlanması ve sorunsuz bir şekilde uygulanmasını sağlayabilecek deneyimli personel ve uzman kuruluşların sağlanması gerekecektir.

İklim değişikliğinin etkileri incelenecek ve ulusal ve havza seviyesinde uyum tedbirleri oluşturulacaktır. Kamusal farkındalık, eğitim girişimleri ve yukarıda sözü edilen noktalarla ilgili diğer iletişim araçları da bu faaliyet altında finanse edilebilir.
Faaliyet 1.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Bu eylem; ulusal ve AB standartlarına göre içme suyu sağlanmasına, su tasarrufu yapılmasına ve alıcı su kaynaklarında kirlilik yükünün azaltılmasına katkı yapacak eylemlerin teşvik edilmesine, su tedarik sistemlerinin olası kirlenmelerine karşıkorunmasına ve kaynak verimliliği ve iklime karşı esnekliğin geliştirilmesine yardım edilmesine odaklanacaktir.

İklime dayanıklı faaliyetler ve bunların yanında iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve uyum önlemlerine gerekli önem verilecektir.

IPA yardımi; mevcut içme suyu dağıtım sistemlerinin inşaati, rehabilitasyonu ve modernize edilmesi ve bunun yanında yeterli su aritma tesislerinin kurulmasınıdestekleyecektir. Ayrica kentsel atık su aritma tesislerinin rehabilitasyonu, kalitesinin yükseltilmesi ve inşası, kanalizasyon sistemlerinin rehabilitasyonu ve genişletilmesi ve yağmur suyu tesislerinin oluşturulmasi desteklenecektir.

Uygulanacak yatırımlar, önceden tanımlanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilecektir 

Beklenen sonuçlar:
O Mevzuatın geliştirilmesi ve Su Müktesebatının bileşenleri için kurumsal kapasitenin geliştirilmesi 

İçme suyu dağıtımı ve atık su arıtması için geliştirilmiş altyapı
Eylem 1 için kilit performans göstergeleri:
İyileştirilmiş su dağıtım tesislerinden faydalanan belediye nüfus 
Atık su aritma tesisi tarafindan hizmet verilen belediye nüfusu 
 Su sektöründe Avrupa müktesebatiyla uyumlaştirma derecesi 
 Komisyon/AB Delegasyonu tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayısı
İyileştirilmiş su tedarik sistemi tarafindan hizmet verilen belediyelerin sayısı
İnşa edilen atık su aritma tesislerinin sayısı
İyileştirilmiş atık su ağı hizmeti veren belediye sayısı
 AB Müktesebati uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen planlar ve politika belgelerinin sayısı

 Hazırlanan ve/veya güncellenen NHYP'lerin sayısı

O AB Müktesebati  uyarinca hazirlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı

(2) Varsayımlar ve koşullar 
o Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına yeterli seviyede entegrasyonu,
 İç ve dış istişareler, planlar ve politika dokümanları hazırlandıktan ve/veya güncellendikten sonra mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi,
Çevresel altyapının doğru bir şekilde işletilmesi için nihai yararlanıcıların gerekli kaynaklara sahip olması (ulusal bütçeden eş finansman mevcudiyeti),
O Faaliyetlerin tamamlanmasından sonra, faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkı yapabilecek (teknik ve yönetim seviyesindeki) personelin pozisyonlarında kalması,
o Mevcut ve gelecek yatirımlara etki edebilecek önemli fiyat artışlarının (örneğin enflasyon) veya ekonomik krizlerin olmaması,
 İlgili paydaşların faaliyetler bünyesindeki çalışmalara isteyerek aktif bir şekilde katılması,
o İhtiyaç duyulan verilere yeterli seviyede erişilebilmesi,
O Proje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri,
O Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkı yapabilecek kaliteli personelin atanması.

Yukarıda belirtilen gerekliliklere uyulmaması, bu program altındaki fonların geri alınmasına ve/veya daha sonraki fonların tekrar tahsis edilmesine neden olabilir.
(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolaylı yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasına ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye'nin dolaylı yönetimi altında uygulanacaktır.

Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanıcı ülke, özellikle, IPA II eylemlerinin hazırlanmasi, uygulanması, bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanmasında ortaya çıkan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasından sorumludur.
(4) Tedarik ve hibeler için coğrafi uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katılım için işletmelerin konumu açisından ve temel tasarrufta tesis edildiği ve ilgili sözleşme dokümanlarında belirtildiği şekilde satın alınan tedariklerin menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.
Komisyonun yetkilendirme görevlisi, acil durumlarda veya ilgili ülkelerin piyasalarında ürünler ve hizmetlerin bulunmaması durumunda veya uygunluk kurallarının bu eylemin 

gerçekleştirilmesini imkânsız hale getireceği veya aşırı derece zorlaştıracağı usulen kanıtlanmış olan durumlarda coğrafi uygunluğu genişletebilir.


(1) Eylemin açıklaması, hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergeleri 
Eylem ve hedeflerin açıklaması
Bu eylem, tespit edilen zayıf yönleri, başka bir ifadeyle, çok sayıda uygunsuz katı atık sahasinın faaliyet göstermesinin yanı sıra sınırlı düzeyde atık toplanmasına yol açan.yetersiz atık yönetimi uygulamalarını ele almaktadır. Eylem, Çevre Fashının kapanışkriterlerini, "Müzakere Pozisyon Belgesini" ve ulusal strateji belgelerini dikkate alarak,mevcut yasal çerçevede gerekli iyileştirmelerin yapılması ve finansal olarak sürdürülebilir ve iyi yönetilen organların tesis edilmesi suretiyle etkin ve gelişmiş bir entegre atik yönetim sisteminin teşvik edilmesine odaklanacaktır.

Hem kapasite geliştirme hem de yatırımlarla ilgili faaliyetler yürütülecektir.
Eylemin hedefi: Atıkla ilgili AB müktesebati, stratejileri ve politikalarıyla genel uyumu artirmak.

Faaliyet 2.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Çevre müktesebatının dinamik durumu dikkate alındığında, Atık Elektrik ve Elektronik Eşyalar (AEEE), yan ürünlerin yeniden kullanımı ve geri dönüşümü ile atık olma durumunun sonra ermesi gibi belirleyici temel müdahale alanlari, program tarafindan desteklenmesi gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, söz konusu faaliyetler, etkin ve daha kaliteli bir hizmet sunumu sağlanmasına odaklanacaktır.Merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artırılması sağlanacaktır.
• Faaliyet 2.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Bu eylem, bölgesel katı atık sahalarına ve katı atık sahalarında depolanacak atık miktarınıazaltmak için tüm yöntemlerin kullanılması suretiyle atık toplama sürecinin en iyi seviyeye getirilmesine odaklanacaktır. Uygun müdahaleler şu şekildedir:
 Mevcut katı atık sahalarının genişletilmesi ve iyileştirilmesi, geri dönüşümün artırılması ve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi 
Yeni sıhhi katı atık sahalarının inşa edilmesi;
 Uygun olduğu hallerde, gaz geri dönüşüm ve kullanım sistemleri dâhil olmak üzere eski çöplüklerin kapatılması.

İklime dayanıklı faaliyetlerin yanı sıra iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve uyum tedbirlerine gereken önem verilecektir.

 Sektör Operasyonel Programı altında uygulanacak yatirımlar, önceden tanımlanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilecektir.

Beklenen Sonuçlar:
o Atık yönetiminde yer alan kuruluşların kapasitelerinin artırılması

 Nüfusa, etkin, düşük maliyetli ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetlerinin sağlanması; atıkların ayrı toplanması ve kontrol edilmeyen katı atık sahalarında depolanan atık miktarının azaltılması dahil olmak üzere entegre atık yönetimi sistemlerinin iyileştirilmesi ve atık tesislerinin neden olduğu sera gazıemisyonlarının azaltılması

Eylem 2 için kilit performans göstergeleri:
Belediye atik hizmetleri tarafından hizmet verilen belediye nüfusu 
 İyileştirilmiş atık bertaraf ve geri dönüşüm tesislerinden faydalanan belediye nüfusu 

o Atık yönetimi sektöründe Avrupa müktesebatıyla uyum derecesi 
O Komisyon/AB Delegasyonu tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayisi 
o AEEE ile uyumlu şekilde tesis edilen belediye atik toplama sistemlerinin sayisı
İnşa edilen kontrollü katı atık sahalarının sayısı
 AB Müktesebatı ile uyumlu olarak hazırlanan ve/veya güncellenen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan planların ve politika belgelerinin sayısı
(2) Varsayımlar ve koşullar 
 Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektörel politikalara yeterli seviyede entegrasyonu;
İę ve dış istişareler yapıldıktan, planlar ve politika belgeleri hazırlandıktan ve/veya güncellendikten sonra mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi;
o Nihai yararlanıcıların çevresel altyapıyı doğru bir şekilde kullanmak için gereken kaynaklara sahip olması (ulusal bütçeden eş finansman mevcudiyeti);
o Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkıda bulunabilecek (teknik ve yönetici düzeyindeki) personelin,faaliyetlerin tamamlanmasından sonra da görevde kalmalari;
O Mevcut ve gelecek yatırımlara etki edebilecek büyük çaplı fiyat artışlarının (örneğin enflasyon) veya ekonomik krizlerin yaşanmamasi;
O İlgili paydaşların faaliyetler kapsamındaki çalışmalara istekli ve aktif bir şekilde katilmaları;
O İhtiyaç duyulan verilere yeterli düzeyde erişim sağlanması;
o Proje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri;
o Faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkıda bulunabilecek nitelikli personelin görevlendirilmesi.
Yukarida belirtilen gerekliliklerin yerine getirilememesi, bu program kapsamındaki fonların geri alınmasına ve/veya gelecekteki fonların yeniden tahsisine yol açabilir.
(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolaylı yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasına ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye'nin dolaylı yönetimi altında uygulanacaktır.


Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan Program Otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanıcı ülke, özellikle, IPA II faaliyetlerinin hazırlanmasi, uygulanması,bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanmasında ortaya çıkan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasından sorumludur.

(4) Tedarik ve hibeler için coğrafi uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katilım için işletmelerin konumu açısından ve temel tasarru fta tesis edildiği ve ilgili sözleşme belgelerinde belirtildiği şekilde satın alınan tedariklerin menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.

Aciliyet arz eden hallerde; ürün ve hizmetlerin ilgili ülkelerin piyasalarinda bulunmamasıdurumunda veya uygunluk kurallarının bu eylemin gerçekleştirilmesini imkânsız veya aşırı derece zor kıldığının usulen kanitlandiğı durumlarda, Komisyonun yetkilendirrme görevlisi coğrafi uygunluğu genişletebilir.

Eylem 3: Yönetimi Kalkınma İçin Çevre Sürdürülebilir

Eylem 3: 58.990.000 AVRO
(1) Eylemin açıklaması, hedefi, beklenen sonuçlar ve kilit performans göstergeleri 
• Eylem ve hedeflerin açiklamasi 
Eylem özellikle; endüstriyel kirlilik ve risk yönetimi, kaynak verimliliği, kimyasallar,hava kalitesi, gürültü, doğa ve toprak koruma ile yatay mevzuatın yanı sıra iklim müktesebatı (emisyon ticareti, izleme ve raporlama, florlu gazlara karşı ozon tabakasının korunmasi, yakıt kalitesi, düşük karbon teknolojileri ve AB Uyum Stratejisi dahil olmak üzere diğerleri) ve sivil savunma hakkında AB mevzuatı ve politikalarını (ilgili stratejiler dahil olmak üzere) ele almaktadır. Bu eylem, çevre ve iklim müktesebatının tüm alanlarının yanı sıra sivil savunma ve afet risk yönetimiyle ilgili çevresel konularıkapsayacaktır.

Eylemin hedefi: AB'nin çevre ve iklim değişikliği müktesebatıyla uyumu geliştirmek ve Türkiye'de kaynakların verimli kullanıldığı iklim ve afet dirençli bir yeşil ekonomi oluşturulması için ilgili kuruluşların uygulama kapasitelerini artırmak.
Faaliyet 3.1: Müktesebat Bağlantılı Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Eylem 3'ün kapsadığı sektörlerle ilgili olarak, yönetmeliklerin hazırlanmasi, kapasite geliştirme ve farkındalık arttırma faaliyetleri IPA 2007-2013 döneminde ele alınmıştır AB müktesebatının ulusal mevzuata aktarılması dışında şu anki temel ihtiyaç, bunların ulusal ve yerel seviyelerde yetkin insan kaynakları ve kurumsal kaynaklar ile sorunsuz bir şekilde uygulanmasıdır.


Eylem, diğerlerinin yanı sıra, aşağıdaki alt sektörleri kapsayacaktır: endüstriyel kirlilik,kimyasallar, hava ve gürültü kirliliği, yatay mevzuat, kaynak verimliliği, doğayı koruma ve ekosistem hizmetleri (entegre deniz çevresinin korunması dahil), toprak kirliliği.
İklim değişikliğine ilişkin olarak, AB iklim müktesebatına uyumun ötesinde, iklim değişikliğine adaptasyon kapasitesinin artırılması hayati önem taşımaktadır. Ulusal İklim Değişikliği Uyum Stratejisinin, AB stratejisine uygun olarak güncellenmesi gerekmekte olup stratejinin uygulanmasına yönelik olarak öncelikli yatırımların ve kapasite geliştirme faaliyetlerinin desteklenmesine ve alternatif finansman mekanizmalarınin belirlenmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Mevcut mevzuatın ve ulusal mekanizmaların, AB Emisyon Ticareti Direktifi ve AB iklim müktesebatının kalan kısmiyla uyumlaştırılmasıgerekmektedir.

Etkileri azaltma ve uyum faaliyetleri, politikaların tasarlanmasi, uygulanması ve izlenmesi ve Türkiye'de düşük karbon ekonomisine geçişin sağlanması amacıyla kentsel, yerel ve ulusal düzeyde kurumsal kapasitenin güçlendirilmesine odaklanacaktır. Özel sektörün katılımıyla birlikte eylem, zayıf ekonomik sektörlerin ve altyapıların iklim değişikliğine karşı direncini artırmayı amaçlayacaktır.

Afet yönetimi ve sivil koruma konusunda, faaliyetler, stratejik referans belgelerde (örn.Ulusal Afet Yönetimi Strateji Belgesi ve Ulusal Afet Müdahale Plani) belirtilen, ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların afet önleme, hazırlıkliılık, etkisini azaltma, müdahale ve toparlanma kapasitelerinin iyileştirilmesini amaçlamaktadır.

AB sivil savunma politikalarının kapsanması için Türkiye'nin AB ile işbirliğinin desteklenmesi açısından, afet ve risk yönetimi faaliyetleri büyük önem taşımaktadır.
Bu faaliyet altında, Sektör Operasyonel Programı ve ilgili eylemlerin uygulanmasi,izlenmesi ve değerlendirilmesi, güncellenmesi, ihale edilmesi ve görünürlüğü konusunda Sözleşme Makamı için kapasite geliştirme desteği finanse edilecektir.
Faaliyet 3.2: Altyapıyla ilgili faaliyetler 
Küçük ölçekli yatırımlar ve tedarikler gibi fiziksel altyapıların tesis edilmesini gerektiren faaliyetler kapsam altina alınacaktır. Kaynak verimliliği ve daha temiz üretim uygulamalarıın teşvik edilmesi; etiketleme gibi piyasa tabanlı araçların artırılması ve yerel ve taban örgütlerin iklim değişikliği ve doğanın korunmasına ilişkin faaliyetlerinin desteklenmesi için hibe programları tesis edilecektir.

Beklenen Sonuçlar:
o AB müktesebatı ile uyumlu olarak, çevrenin korunmasının artirılması ve politik ve stratejik çerçeveler ile AB müktesebatının uygulamaya konulmasına yönelik uygulama planlarının genişletilmesi,
O İklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliğiyle mücadele konusunda iklim eylemlerinin geliştirilmesi.

Eylem 3 için kilit performans göstergeleri:
 AB'nin Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatıyla uyum derecesi 
 AB Müktesebatı ile uyumlu olarak hazirlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı


o AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısı

O Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda tanımlanan ve uygulanmış olan tedbirlerin sayısı

o AB'nin çevre ve iklim müktesebatı ile politikalarının etkili bir şekilde uygulanmasıve kopyalanması için geliştirilen çevre açısından uygun, teknik, finansal ve yönetişim mekanizmalarının sayısı

o Afet yönetimi ve risk azaltmayla ilgili tanimlanan tedbirlerin sayısı
(2) Varsayımlar ve koşullar 
oÇevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına yeterli seviyede entegrasyonu,
 İę ve dış istişarelerin, hazırlanan ve/veya güncellenen planları ve politika dokümanları takiben mevzuatın sorunsuz bir şekilde kabul edilmesi,
 Çevre altyapısının doğru bir şekilde işletilmesi için nihai yararlanıcıların gerekli kaynaklara sahip olması (ülke bütçesinden eş finansman mevcudiyeti),
Faaliyetlerin tamamlanmasından sonra, faaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde süreç sonrası ilgili çalışmalara katkı yapabilecek (teknik ve yönetim seviyesindeki) personelin görevlerinde kalması,
 Mevcut ve gelecek yatirımlara etki edebilecek önemli fiyat artışlarının (örn.enflasyon) veya ekonomik krizlerin olmaması,
İlgili paydaşların, faaliyetler kapsamındaki çalışmalara isteyerek aktif bir şekilde katılmasi,
İhtiyaç duyulan verilere yeterli seviyede erişilebilmesi,
oProje yaşam döngülerine göre tolere edilebilir kabul ve onay süreleri,
oFaaliyetler sırasında elde ettikleri beceriler ve bilgiler sayesinde ilgili faaliyetlere katkı yapabilecek kaliteli personelin görevlendirilmesi.

Yukarıda belirtilen gerekliliklere uyulmamasi, bu program kapsamındaki fonların geri alınmasına ve/veya daha sonraki fonların tekrar tahsis edilmesine neden olabilir.
(3) Uygulama usulleri:
(3)(a) Dolaylı yönetim 
Bu eylem, eylemin uygulanmasına ilişkin tüm görevlerin yerine getirilmesinden sorumlu olan Türkiye tarafindan dolaylı yönetim kapsamında uygulanacaktır.
Eylemlerin uygulanmasından sorumlu olan program otoritesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığıdır.

Yararlanıcı ülke, özellikle, IPA II faaliyetlerinin sözleşmelerinin hazırlanması,uygulanması, bilgilendirme ve görünürlüğü, izlenmesi ve raporlanmasından ve güvenilir mali yönetim ilkesi uyarınca gerekli olduğu hallerde bunların değerlendirilmesinden ve programın uygulanması sirasında yapılan harcamaların mevzuata ve usule uygunluğunun sağlanmasindan sorumludur.


(3)(b)Yetki verilen kuruluş tarafından dolaylı yönetim 
Dünya Bankasının Sürdürülebilir Şehirler Programının ilk bileşeni "Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemlerinin" yönetilmesi için Faaliyet 3.1'in bir kısmı,Dünya Bankası ile birlikte dolaylı yönetim kapsamında uygulanacaktır.
Dünya Bankası, bu program konusunda Türk makamlarıyla ileri seviyede görüşmeler gerçekleştirdiği için seçilmiştir. Aslında Banka, Kapsamlı Entegre Büyükşehir Belediyesi Planları girişiminin, politika seviyesindeki muhatabı olarak rol üstlenmesi konusunda Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Mekansal Planlama Genel Müdürlüğü ile bir anlaşıa imzalamıştir ve İller Bankası ile katılan belediyeler de proje uygulama sürecine dâhil olacaktir.

Kentsel altyapı, ulaştırma, iklim değişikliği, yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği konularında program niteliğinde ve münferit projelerin desteklenmesi konusunda Dünya Bankası, İller Bankası ve Türkiye'deki diğer paydaşlarla çalışma anlamında, önemli bir deneyime ve operasyonel kapasiteye sahiptir.

Avrupa Komisyonu, Dünya Bankası ile İdari Sözleşme akdederek, Eylem 3'ün Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemleriyle ilgili kısmı için bütçe uygulama görevlerini Bankaya verecektir. IPA fonlari, Dünya Bankasının sorumluluğunda, "Alıcı Tarafindan Kullanılan Emanet Fonu"na aktarılacaktır. Dünya Bankası kendi sorumluluğunda, Sürdürülebilir Şehirler Planlama ve Yönetim Sistemleri için İller Bankası ile Hibe Anlaşması'nı imzalayacaktır.

İller Bankasi, hibe fonlarını almak için bir hesap oluşturacaktır. İller Bankası, katılımcışehirlerdeki hazırlıklar dâhil olmak üzere, uygulama planlama çalışmalarının maliyetini karşılamak için bu fonları sağlayacaktır.

Proje altında, katılan tüm belediyeler, ana Şartnameyi kapsam ve içerik açısından kendi özel teknik ihtiyaçlarına uyarlayacak ve ihale paketini İller Bankası'na gönderecek ve İller Bankası da bu paketi inceledikten sonra, incelemesi için Dünya Bankası'na gönderecektir.
İller Bankasi, Dünya Bankasının gözetimi ve sorumluğu altında, tüm teknik desteği Dünya Bankasından almak suretiyle faaliyetin tüm yönlerinin uygulanmasından sorumlu olacaktır. İlgili hizmetleri katılan şehirlere veren danışmanlarla sözleşmeler imzalayacak ve danışmanların hizmet sunumlari esasında ödeme taleplerini yerine getirecektir 
Dünya Bankası, danışmanların teknik çiktilarını inceleyerek faaliyeti denetleyecek ve şehirlere teknik destek verilmesi dâhil olmak üzere katiılan belediyelere kılavuzluk yapacak ve katılan belediyeler için ortak eğitimler düzenleyecek ve kapasite inşa edilmesini sağlayacaktir.

(4) Tedarik ve hibeler için coğrafī uygunluğun kapsamı
Tedarik ve hibe usullerine katilım için işletmelerin konumu açısından ve temel tasarrufta tesis edildiği ve ilgili sözleşme dokümanlarında belirtildiği şekilde satın alınan tedariklerin menşei açısından coğrafi uygunluk ilkesi uygulanır.
Komisyonun sorumlu yetkilendirme görevlisi, aciliyet durumlarında veya ilgili ülkelērin piyasalarında ürünler ve hizmetlerin bulunmaması durumunda veya uygunluk kürallarinın 

bu eylemin gerçekleştirilmesini imkânsız hale getireceği veya aşırı derece zorlaştıracağıusulünce kanıtlanmış durumlarda coğrafi uygunluğu genişletebilir.
2.3 TÜM EYLEMLER İÇİN GEÇERLİ HÜKÜMLER 
Dolaylı yönetim altında yetki verilen kuruluş (Türkiye) tarafından verilen belirli hibelerde hibe yararlanıcısı başına 60.000,00 AVRO'yu aşan hibeler için basitleştirilmiş maliyet seçenekleri kullanımının yetkilendirilmesi: a) Kapsama alınan hibe türleri ve maliyet kategorileri: Bu program altındaki eylemler için verilecek hibeler aşağıdaki türlerden birinde olabilir: (a) yararlanıcıların geçmiş verileri veya aşağıda belirtilen uygun maliyet kategorileri için olağan maliyet muhasebesi uygulamaları uyarınca hesaplanan birim maliyetler ve sabit oranlı finansman temelinde toplu tutar ve geri ödeme, (b) diğer tüm uygun maliyet kategorilerinde ortaya çıkan gerçek uygun maliyetlerin geri ödemesi.
Birim maliyet ve sabit oranlı finansman temelinde toplu tutar ve geri öderne uygulamalarının kapsayabileceği uygun maliyet kategorileri şu şekildedir: destek personeli maliyetleri, yerel ulaştırma, yerel ofislerin ihtiyacı olan sarf malzemeleri ve ikmal malzemeleri, iletişim faaliyetleri ve görünürlük etkinlikleri. Diğer uygun maliyet kategorilerinin geri ödemesi, gerçek uygun maliyet temelinde yapılır. Kullanılacak toplu tutar, birim maliyet ve sabit oranlı finansman miktarları, e bendinde öngörülen yöntem uyarınca hesaplanır. Yararlanıcıların beyan edeceği toplu tutar, birim maliyet ve sabit oranlı finansman miktarları, e bendinde öngörülen yöntem uyarınca hesaplanır.
b) Gerekçe: Desteklenen faaliyetlerin niteliği göz önüne alındığında ve bu program kapsamında beklenen hibelerin yönetimini basitleştirmek amacıyla bazı maliyetler, her bir hibenin eylem bütçesinde, birim fiyat, toplam fiyat veya diğer uygun doğrudan maliyetlerin yüzdesi olarak tanımlanabilir. Hibeler veya hibelerin bölümleri basitleştirilmiş maliyet seçenekleri temel alınarak oluşturulduğunda, bu tutarlar dolandırıcılık ve kâr elde etme durumu hariç tutulacak şekilde belirlenir. Sözleşmede gösterilen maliyetlere, harcama sonrası kontroller yoluyla, yani kapsadıkları gerçek maliyetlerle karşilaştırılarak itiraz edilmemelidir. Birim maliyetlerin, toplu tutarların veya sabit oranların belirlenmesinde yararlanıcının kullandığı formüllerin sözleşme koşullarına uygun olup olmadığını veya maliyete yol açan etkinliklerin gerçekten meydana gelip gelmediğini kontrol etmek için doğrulama/denetimler yapılabilir. Nihai yararlanıcılara yapılan usule uygun olmayan herhangi bir ödeme, sözleşme makamı tarafindan basitleştirilmiş maliyet seçeneklerinin miktarına kadar geri alınabilir.
c) Miktar belirleme ve güncelleme yöntemi: Tutarlar; istatistiksel verilere, fiili bilgilere veya benzer hedef araçlarına ve/veya her bir yararlanıcının geçmiş verilerine dayanılarak belirlenecektir. d) Kar amacı gütmeyen ve eş finansman ilkeleri ve çifte finansmanın olmaması: Hibe başvurusu yapanlar; birim maliyetlerin, toplu tutarların ve/veya sabit oranların miktarlarını, atıf yaptıkları maliyetleri hesaplamak için önerilen yöntemleri ve nihai uygun miktarın hesaplanması için kullanılan tüm formülleri açıklayacaktır.
3 BÜTÇE 

ENDİKATİF BÜTÇE TABLOSU - TÜRKİYE İÇİN ÇEVRE VE İKLİM EYLEMİ ÇOK-YILLI EYLEM PROGRAMI (2014-2020)
2014: IPA II Yararlani cisi eș finansm ani
2015: Toplam harcam a
2016: AB Katkı si
2017: IPA II Yararlan icisi eș finansm ani
2018: Topla m harca ma
2019: AB Katkı 51
Toplam Finansman Karan: IPA II Yararlanı cisi eș finansma ni

2014: 24.670.00 0
2015: 4.353.529
2016: 29.023.5 29
2017: 38.05 0.000
2018: 6.714.706
2019: 46.764. 706
Toplam Finansman Karan: 62.04 0.000

2014: 1.700.000
2015: 300.000
2016: 2.000.00 0
2017: 1.340. 000
2018: 236.471
2019: 1.576.4 72
Toplam Finansman Karan: 10.64 0.000

2014: 6,490.000
2015: 1.145.294
2016: 7.635.29 4
2017: 25.00 0.000
2018: 4,411.765
2019: 29.411. 765
Toplam Finansman Karan: 11.96 0.000

2014: 32.860.00 0
2015: 5.798.823
2016: 38.658.8 23
2017: 64.39 0.000
2018: 11.362.94 1
2019: 75.752. 941
Toplam Finansman Karan: 84.64 0.000
2014-2020: 332.430.000

2014-2020: 58.664.118

2014-2020: 391.094.118

4 PERFORMANS İZLEME DÜZENLEMELERİ
Performans ölçme çerçevesinin bir parçası olarak Komisyon; IPA II Tüzüğü'nde belirtilen özel hedeflerin gerçekleştirilmesinde kaydedilen ilerlemeyi, önceden tanımlanan, açık ve şeffaf bir şekilde ölçülebilir göstergeleri esas alarak izleyip değerlendirir. IPA II Tüzüğü'nün 4.maddesinde atif yapılan ilerleme raporlari, IPA II yardımı sonuçlarının değerlendirilmesinde teferans noktası olarak alınır.

Komisyon; bir araya getirilmek ve bu programın her bir eylemi için belirlenen hedefler ve kilometre taşları karşısında sağlanan ilerlemenin takibi ve Endikatif Strateji Belgesi açısından analiz edilmek üzere tüm kaynaklara ait performans verilerini (süreç, çıktı ve sonuçgöstergeleri) toplayacaktir.

IPA II yararlanıcıları tarafindán gerçekleştirilen dolaylı yönetim bağlamında, Ulusal IPA Koordinatörleri (NIPAC) eylemler ve programların performansına ilişkin bilgileri (süreç, çıkti ve sonuç göstergeleri) toplayacak ve ulusal kaynaklardan gelen göstergelerin toplanmasını ve üretilmesini koordine edecektir.

Tüm ilerleme süreci aşağıdaki araçlarla izlenecektir: a) Sonuç Odaklı İzleme sistemi (ROM);b) IPA II Yararlanıcılarının kendi izieme süreçleri; c) AB delegasyonları tarafından gerçekleştirilen öz-izleme süreçleri; d) mali yardımın uygülanma sürecinin uygunluğu, uyumu,verimliliği, etkinliği ve koordinasyonunun düzenli olarak izlendiği ve izleme sürecinin sektör seviyesinde yapılmasını sağlayacak Sektör İzleme komitelerince desteklenen IPA II İzleme komitesi marifeti ile Avrupa Komisyonu (DG NEAR) ve IPA II Yararlanıcıları tarafindan gerçekleştirilen ortak izleme süreci.

5 DEĞERLENDİRME 
Projenin önemini göz önünde tutarak, bu eylem veya bileşenleri için bağımsız danışmanlar aracılığiyla nihai veya harcama sonrası değerlendirmeler yapılacaktır.
IPA II Çerçevesinde Birlik Tarafindan Türkiye Cumhuriyeti'ne Yapılacak Mali Yardımın Uygulanmasına İlişkin Düzenlemeler Hakkında Çerçeve Anlaşma'nın 57. maddesi uyarınca,bütçe uygulama görevleri verilen bir IPA II yararlanıcısı, yönettiği programların değerlendirilmelerinin yapilmasından sorumludur. IPA II yararlanicisı ayrıca, uygulamanın farklı safhalarında yapmayı amaçladığı değerlendirme faaliyetlerini sunan bir değerlendirme planı hazırlar.

Eylem 3 - Teknik Yardım Eylemi kapsamında, Çerçeve Anlaşma'nın 57. maddesi uyarınca bir değerlendirme yapılacaktir.

Değerlendirmenin/değerlendirmelerin temel hedefi, müdahale mantığını göz önünde bulundurarak Sektörel Operasyonel Programın ne kadar iyi uygulandığını ve Program tarafindan tetiklenen faaliyetlerin ve çıktıların hedeflere ulaşma yolunda ilerleyip ilerlemediğinin değerlendirilmesini sağlayan mevcut kanıtları toplamak ve sağlamaktır.
Değerlendirme raporları, Komisyon ve diğer kilit paydaşlarla paylaşılır. IPA II yararlanıcısı ve Komisyon, değerlendirmelerin sonuçlarını ve değerlendirmelerde yer alan tavsiyeleri analiz 

eder ve uygun olduğunda, gerçekleştirilecek izleme eylemleri ve belirtilmişse, projenin yeniden yapılandırılması da dâhil olmak üzere gerekli düzeltmeler konusunda ortak karar verir.
Komisyon ayrı bir bütçe kapsamındaki kurallar ve usuller uyarınca ek değerlendirmeler yapabilir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
TÜRKİYE Sektör Operasyonel Program Çevre ve iklim Eylemi 
içindekiler 
1.Sektör Analizi 6
1.1Ulusal politika ve sosyoekonomik durum.. 6
1.2Sosyoekonomik analiz (GZFT analizi dåhil). 7
2.Sektör Yaklaşımına yönelik Kapsam ...9
2.1Ulusal sektör politikası/politikaları ve stratejisi/stratejileri .9
2.2Kurumsal yapı, liderlik ve kapasite . 11
2.3Sektör ve donör koordinasyonu .. 13
2.4Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri . 15
2.5Performans değerlendirme çerçevesi . 16
2.6Kamu mali yönetimi..17
2.7Makroekonomik çerçeve .17
2.8Genel değerlendirme . 18
3.IPA Il sektör desteğinin hedefi/hedefleri ..19
4.Programın operasyonel özellikleri .... 19
4.1Coğrafi ve tematik yoğunlaşma .. 19
4.2Programın diğer sektörlerdeki IPA Il programlanıyla etkileşimi...21
4.3Sektördeki IPA Il desteğinin diğer donörlerle tamamlayıcılığı..22
4.4Eşit firsatlar ve kadın erkek eşitliğinin anaakımlaştırılması.22
4.5İklim eylemi ve sürdürülebilir kalkınma .23
4.6Program stratejisi - Eylemler ve faaliyetler .. 24
4.6.1Eylem 1  Su... 25
4.6.1.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri.... 26
4.6.1.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programi, vb.)...28
4.6.1.3 Genel bakış tablosu ..30
4.6.2Eylem 2 - Atık...31
4.6.2.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapilanma faaliyetleri..32

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
4.6.2.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programi, vb.)...32
4.6.2.3 Genel bakış tablosu...35
4.6.3Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi .35
4.6.3.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri... 37
4.6.3.2 Diğer faaliyetler (yatirımlar, teknik destek, hibe programlari, vb.)..41
4.6.3.3 Genel bakış tablosu .41
5. Uygun olduğu hallerde eş-finansman oranları dahil olmak üzere eylem ve yıla göre mali 
tablolar...44
6.istişare sürecine genel bakış..59
7.Uygulama düzenlemeleri.. 9
7.1Programın yönetim ve kontrolüne ilişkin ilgili yapi ve otoritelerin açıklamasi . 59
7.2İzleme Düzenlemeleri .. 59
7.2.1Sektörel İzleme Komitesi .59
7.3Değerlendirme düzenlemeleri ..60
7.4İletişim ve görünürlük .... 61
8.Performans göstergeleri ....62
9.Ekler ..………………………………………………………………………………………………………………………………………………... 6

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Tablo Listesi 
Tablo 1 Çevreyle llgili Ana Ulusal Sektör Stratejileri ve Eylem Planiarıi.. 10
Tablo 2 Çevreyle İlgili Paydaşlar ve Görevieri..13
Tablo 3 2007-2023 Arasi Çevre Yatırımlarının Sektörlere Göre Dağilımi.. 15
Tablo 4 2007-2010 Dönemi Için Çevre Yatırımi Harcamalari, avro üzerinden*. 16
Tablo 5 Karşiılaştırmalı Tablo - Çevre Yatırımina Duyulan İhtiyaç, Yapılan Yatırımlar ve Yatırım Açığı
. 16
Tablo 6 Kişi başına düşen GSKD oranı Ülke Ortalamasının %75'nin Altında Olan NUTS Il Bölgeleri ve 
Coğrafi Yoğunlaşma Için Seçilen Öncelikli Bölgeler*20
Şekil Listesi 

Şekil 1 NUTS Il Bölgelerine göre kişi başına düşen GSKD oranı (ülke ortalamasının yüzdesi, ülke 
ortalamasi=100).21
Ekler 

Ek I:GZFT Analizi 

Ek II:Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri 

Ek III:Endikatif Proje Listesi - Su 

Ek IV:Endikatif Proje Listesi - Atik 

Ek V:Endikatif Proje Listesi  Sürdürülebilir Kalkınma için Çevre Yönetimi 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Kisaltmalar 
AFAD: KO
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Katılım Ortaklığı

AFAD: HKEP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Havza Koruma Eylem Plani

AFAD: CAFE
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Için Daha Temiz Hava

AFAD: KBRN
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer

AFAD: CEB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Kalkınma Bankası Konseyi

AFAD: CLP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Siniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama

AFAD: KBD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Kusur Bildirim Dönemi

AFAD: SBB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı - Strateji ve Bütçe Başkanlığı

AFAD: DSÍ
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Devlet Su İşleri Genei Müdürlüğü

AFAD: DSIP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Direktife Özgü Uygulama Plani

AFAD: AİKB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Imar ve Kalkınma Bankası

AFAD: AYB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Yatırım Bankası

AFAD: ELV
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ömrünü Tamamlamış Araç

AFAD: SKÇY
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi

AFAD: AB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Birliği

AFAD: ÇOP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Çevre Operasyonel Programi

AFAD: GEF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Küresel Çevre Fonu

AFAD: SG
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sera Gazi

AFAD: BKD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Brüt Katma Değer

AFAD: HKFL
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Hidrokloroflorokarbon

AFAD: IF1
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Uluslararasi Finans Kuruluşu

AFAD: ILO
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Uluslararası Çalışma Örgütü

AFAD: INSPIRE
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Avrupa Mekansal Bilgi Altyapisı

AFAD: IPA
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Katılım Öncesi Yardım Aracı

AFAD: IPC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Endüstriyel Kirlilik Kontrolü

AFAD: IPCC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli

AFAD: IPPC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol

AFAD: EKRY
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetimi

AFAD: JICA
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansı

AFAD: LULUCF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Arazi Kullanımı, Arazi Kullanımındaki Değişiklikler ve Ormancılik

AFAD: Ç$B
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

AFAD: TOB
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Tarım ve Orman Bakanliğı

AFAD: OVMP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Orta Vadeli Mali Plan

AFAD: MÜSÍAD
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Müstakil Sanayici ve İşadamları Derneği

AFAD: UÍDAP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı

AFAD: KP
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal Kalkınma Plani

AFAD: NEC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal Emisyon Tavanlari

AFAD: UÇF
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal Çevre Fonu

AFAD: STK
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Sivil Toplum Kuruluşu

AFAD: NIPAC
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı: Ulusal IPA Koordinatörü

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
NPAA: UBKS
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi

NPAA: ODS
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Ozon Tabakasini Incelten Maddeler

NPAA: os
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Program Otoritesi

NPAA: PCB
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Poliklorobifeniller

NPAA: PCT
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Polikloroterfeniller

NPAA: ERP
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Katilim Öncesi Ekonomik Reform Programi

NPAA: PEPA KMYK
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Katılım İçin Öncelikli Çevre Projeleri

Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Kamu Mali Yönetim ve Kontrolü

NPAA: PIC
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Ön Bildirimli Kabul

NPAA: POP
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Kalıcı Organik Kirleticiler

NPAA: KÖİ
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Kamu Özel İşbirliği

NPAA: ÖSK NHYP
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Özel Sektör Katılımı

Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Nehir Havzası Yönetim Plani

NPAA: REACH
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Kimyasalların Kaydi, Değerlendirilmesi, Izni ve Kısıtlanması

NPAA: DEA
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Düzenleyici Etki Analizi

NPAA: RoHS
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Belirli Zararli Maddelerin Kullaniminin Kisitlanmasi

NPAA: SÇD
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Stratejik Çevresel Değerlendirme

NPAA: SMC
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Sektörel Izleme Komitesi

NPAA: SOP
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Sektör Operasyonel Programı

NPAA: GZFT
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Güçlü Yanlar, Zayif Yanlar, Firsatlar, Tehditler

NPAA: TD
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Teknik Destek

NPAA: TL
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Türk Lirası

NPAA: TOBB
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği

NPAA: ToR
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Şartname

NPAA: TÜIK
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Türkiye İstatistik Kurumu

NPAA: TÜSIAD
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Türk Sanayicileri ve İş İnsanları Derneği

NPAA: UÇES
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi

NPAA: UNDP
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Birleşmiş Milletler Kalkınma Programi

NPAA: UNFCC
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Birleşmiş Milletler Iklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi

NPAA: voc
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Uçucu Organik Bileşikler

NPAA: WB
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Dünya Bankası

NPAA: WEEE
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlar

NPAA: ASAT
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Atık Su Arıtma Tesisi

NPAA: XPS
Müktesebatın Üstlenilmesine llişkin Ulusal Program: Ekstrüde Polistren

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
1.Sektör Analizi 
1.1 Ulusal politika ve sosyoekonomik durum 
Aralık 1999'da Türkiye'nin adaylığı AB üye devletleri tarafından kabul edildikten sonra, AB Konseyi ve Türkiye arasındaki müzakereler 2005'te başlamıştır.

Çevre ve İklim Değişikliği Faslıi'yla ilgili Tarama Raporu, Avrupa Komisyonu tarafından hazırlanmış ve son versiyonu 3 Ekim 2007 tarihli bir yazı ile Türk makamlarına iletilmiştir. Söz konusu rapor (iki) 2 açılış kriteri içermektedir:
Türkiye, ulusal, bölgesel ve yerel düzeyde gerekli idari kapasitenin oluşturulmasına yönelik planlar ve ihtiyaç duyulan finansman kaynakları dâhil olmak üzere, bu fasıldaki müktesebatın kademeli olarak ve iyi koordine edilmiş bir biçimde iç hukuka aktarılmasına, uygulanmasına ve yürürlüğe konulmasına yönelik kapsamlı bir stratejiyi, hedefler ve takvimle birlikte Komisyona sunar.

Türkiye, ilgili AT-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararları uyarınca ilgili çevre Müktesebatının uygulanmasina ilişkin yükümlülüklerini yerine getirir.

Birinci kriteri yerine getirmek amacıyla, "Strateji Belgesi" hazırlanmış ve Avrupa Komisyonuna sunulmuştur. İkinci kriteri yerine getirmek amacıyla, AB-Türkiye Ortaklık Konseyi Kararlarıuyarınca, ilgili Çevre Müktesebatinın uygulanmasina ilişkin "Notlar" hazırlanmış ve Avrupa Komisyonuna sunulmuştur. Sonuç olarak, Çevre Faslı 21 Aralik 2009 tarihinde Türkiye ile katılım müzakerelerine açılmıştır.

Avrupa Birliği Müktesebatının önemli bir bölümü, ulusal mevzuat ile uyumlu hale getirilmiştir ve kalan kisım için uyumlaştırma çalışmaları devam etmektedir. AB Müktesebatının dinamik yapısından dolayı, uyumlaştırma çalışmaları birçok yeni AB mevzuatı dikkate alınarak sürdürülmektedir. Çalışmalar; yukarıda sözü edilen belgeler, (farklı AB mevzuatları için uyumlaştırmayla ilgili hedefleri listeleyen ve en son 2008 yıli için hazırlanan) NPAA ve 2.1.Bölümde listelenen diğer strateji belgelerinde yer alan taahhütlerle uyumlu olarak devam edecektir.

Genel olarak, mevcut üye devletlerin katılım müzakereleri Türkiye'nin katilım müzakereleriyle karşılaştırıldığında, "Çevre ve İklim Değişikliği" Faslının sürecin sonraki aşamalarında müzakerelere açıldığı görülmektedir. Sonuç olarak, AB Çevre Müktesebatının iç hukuka aktarılması ve uygulanmasi, çevre tedbirlerinin çeşitli sektörlere entegrasyonu maliyetleri dåhil olmak üzere, çok sayıda sektör için birçok önemli yatırım (teknolojik, altyapı yatırımlari, işletme maliyetleri ve kurumsal yapıdaki idari değişikliklerden doğan maliyetler) ve dolayısıyla uzun süreler gerektirecektir. AB Iklim Müktesebatının iç hukuka aktarılmasi ve uygulanmasi ayrıca, bir dizi sektörde eylem aracılığıyla, iklim politikalarının tasarlanması, uygulanması ve izlenilmesi için kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesini ve düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin iyileştirilmesini gerektirecektir. Bu bağlamda, daha temiz bir çevre elde etmek, iklim değişikliğiyle mücadele ve AB'nin daha yüksek standartlarını karşılamak zaman alacaktır. Yaşanabilir bir çevre yaratmak ve ülkenin sosyal ve ekonomik koşullarını dikkate almak amacıyla, AB çevre ve iklim müktesebatının uygulanması için kapsamlı çalışmalar yapılması gerekmektedir.
Strateji Belgesinde yer alan maliyetler ve öngörülebilir mali kaynaklar, ilgili tüm tarafların katilımiyla hazırlanan AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UçES) temel alınarak belirlenmiştir.UçES mevzuat uyumu, kurumsal kapasite ve maliyet analizi, sekiz sektör için belirlenmiştir.
Uyumlaştırma sürecinde Türkiye için gerekli toplam çevre yatırımlarının belirlenmesi için 2007'den başlayarak yeni yatırımlar, yenilemeler, bakım ve onarım işlerinin maliyetleri dikkate alınmıştır.Endüstriyel, tarımsal ve kentsel altyapi dâhil olmak üzere toplam yatirım maliyetleri 58,5 milyar avrodur.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Bürokrasinin dinamik yapısı dikkate alınarak UçES, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının koordinasyonu altında ilgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinin katılımıyla 2014-2016 döneminde güncellenmiştir.

Çevre Sektörünün ihtiyacı olan toplam finansman 60,35 milyar avrodur. UçES'in yeni bir bileşeni olan İklim Değişikliği için gerekli olan finansman, hibe toplamının %10,86'sını oluştururken,Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetiminin payı ise UçES (2007) ile karşılaştırıldığında %47,80'e yükselmiştir.

IPA Il'nin ilk döneminde, ulusal planlama için en yeni doküman 2014-2018 dönemini kapsayan kismi mülga Kalkınma Bakanliğı tarafından düzenlenen, 2019-2023 dönemi Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanliği Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB) tarafından düzenlenen ve Temmuz 2019'da Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafindan kabul edilen 11. Kalkınma Planıydı (KP11). KP11'de, ülkenin kalkınma hedefleri tanımlanmakta ve IPA desteğiyle ilgili tüm alanlarda stratejik öncelikler belirlenmektedir. KP11, çevre ve iklim değişikliğini başlı başına bir öncelik ve yatay bir tedbir olarak tanimlamaktadır.

1.2 Sosyoekonomik analiz (GzFT analizi dâhil)
Türkiye, 851 milyar ABD doları Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYiH) ile en büyük orta-gelirli ülkelerden biridir. Türkiye, dünyanın en büyük 17. ekonomisidir. On yıldan kısa bir süre içinde kişi başı milli gelir, neredeyse üç katına çıkmış olup şu anda 10.000 ABD dolarını aşmışdurumdadır². Türkiye, son on yıl içinde rekabetçilikte Dünya Ekonomik Forumu Küresel Rekabet Endeksi'nde 53. sıraya yerleşmiştir³. Türkiye ekonomisi 2014 yılında %7.4 oranında büyümüştür4.
Türkiye 80,3 milyon nüfusa ve %1,5 büyüme hizına sahiptir. Türkiye 10. Kalkınma Planına göre,Türkiye'nin 2023 yılı için temel makro-ekonomik hedefleri, GSYlH'yı 2 trilyon dolara ve kişi başına düşen geliri 25.000 dolara çıkarmaktir.

Aşağıdaki analizler, Sektör Operasyonel Programına (SOP) ilişkin iç güçlükler ve zayıflıklar ile dışfirsatları ve tehditleri ele almaktadır. Dikkate alinmasi gereken önemli alanlar, (AB ve ulusal mevzuat olarak ayrılan) hukuki ve (insan kaynakları ve altyapı olarak ayrılan) kurumsaldır.
Analiz çalışmaları sirasında mevcut durum, çeşitli paydaşların istekleri ve çok sayıda anket ve rapordan elde edilen ilgili girdiler dikkate alınarak ayrıntılı biçimde değerlendirilmiştir. Güçlü ve zayıf yanlar ile firsatlar ve tehditlerin belirlenmesi için benzer bir etkin süreç uygulanmıştır.SOP'un güvenli ve gerçekçi bir şekilde yerleştirilebileceği iç ve dış çalişma ortamlarının doğru bir şekilde değerlendirmesini sağlamak amacıyla, tüm bu bulgular bir araya getirilmiştir. soP için özel olarak gerçekleştirilen bir çalıştay sırasında, GzFT analizi tartışılmış ve ilgili paydaşların görüşlerine göre revize edilmiştir.

GZFT ANALİZİNDE VURGULANAN HUSUSLAR 
(a) Güçlü Yanlar 
Türk çevre mevzuatının AB çevre mevzuatina yaklaştırılması için hâlihazırda önemli adımların atıldiğına dikkat çekmek önemlidir. Bu devam eden bir süreçtir ve yapılması gereken önemli miktarda çalışma olmasına rağmen, Türk ve AB mevzuatları arasındaki boşluk giderek kapanmaktadır. Bu hedefe biraz daha yaklaşılmasını sağlayacak birçok yeni/değiştirilmiş kanun hazırlanmiştır. Direktife Özgü Uygulama Planları (DSiP) ve Düzenleyici Etki Analizi (DEA)
1http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 2http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 3https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2017-20184http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
belgeleri gibi çeşitli çalışma belgeleri temel alınarak, AB Çevre müktesebatının iç hukuka daha fazla aktarılması ve uygulanmasi planlanmiştır.

Bir diğer önemli kilometre taşi da 2872 sayılı (1983) Çevre Kanunu'nu değiştiren 5491 (2006)sayılı ve 7153 (2018) sayıli Çevre Kanunu'nun (2006) onaylanmasidır. Bu kanun, ulusal çevre korumasinın iyileştirilmesine önemli bir katkı yapmış ve ayni zamanda uluslararasıgereksinimlerin karşılanmasına yönelik köklü bir değişiklik yapılmasını sağlamıştır. Yeni kanun aşağıdakiler için yasal esasları ortaya koymaktadır:
•çevre hizmetlerinin sunulmasina ilişkin belediyeler, yerleşim yerleri ve sanayi bölgelerinin sorumluluklari;
"üretici sorumluluğu" ve "kirleten öder" ilkeleri;
•çevrenin korunmasi, kirliliğin önlenmesi ve eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılması için ekonomik araçların kullanılmasi.

• Plastik çanta ve ambalaj kulianiminin azaltilmasi, depozito uygulaması
• sifir atık yönetimi sisteminin kurulması ve geri kazanım için katılım payi 
AB müktesebatına uyum için birçok yönetmelik ve eylem planı hazırlanmıştır. Birçok sektör için kanun taslakları hazır durumdadır. Çevre sektörünün bir diğer güçlü yanıysa iklim değişikliği, hava yönetimi ve su yönetimi için koordinasyon kurullarının oluşturulmasıdır. Birçok sektörün ilerlemesi hakkında detaylı bilgiler I. Ekte verilmektedir.

Ana belgelerden biri olan "AB Entegre Çevre Uyum Stratejisi (UçES)" son kurumsal ve yasal değişikliklere göre kisa bir süre önce güncellenmiştir.

Insan kaynaklari ve operasyoniar açısından, yararlanıcilarin kapasitesi IPA fonları kullanılarak arttırılmış ve önemli oranda deneyim kazanılmıştır. Büyükşehir Belediyesi Kanunu vasıtasıyla,belediyelerin teknik kapasiteleri arttırılmıştır. Ayrıca, SOP faaliyetlerinin eş-finansmanı için ulusal fonların mevcudiyeti sağlanmiştır.

(b) Zayif Yanlar 
Çeşitli çevresel alanlarda ve Türk idari yapısının tüm seviyelerinde, bir başka deyişle merkezi idare, merkezi kurumların merkezi olmayan daları (il müdürlükleri veya bölge müdürlükleri) ve belediyelerde kapasitenin güçlendirilmesi gerekmektedir. Çevresel politikaların uygulanmasi sürecine dâhil olan bazı merkezi ve yerel (belediye ve bölgesel) idari bölümierin; ölçme, izleme,planlama, gözetim, inceieme, raporlama ve proje geliştirme ve uygulama için gerekli olan idari,mali ve teknik kabiliyetlerinin güçlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
AB iklim müktesebatı ile uyumlaştırma çalışmaları hâla erken aşamalardadır ve daha iddialı ve koordine iklim politikalarının ulusal ve uluslararasi seviyede geliştirilmesi ve uygulanmasi gerekmektedir. Sera gazı emisyonlarınin izlenmesi ve raporlanmasına yönelik bir sistem kurmak ve iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılmasına ilişkin planlar ve eylemler tasarlamak ve uygulamak için idari kapasitenin ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi gerekmektedir. Ekonomik faaliyetler ve aityapılar, iklim değişikliğinin olumsuz etkilerine karşi hassas bir konumdadır. Bu nedenle uyum tedbirlerinin hazirlanması ve uygulanmasi gerekmektedir.
Türkiye'de son on yıl içinde önemli ekonomik ve sosyal değişiklikler başarılı bir şekilde uygulanmasına rağmen, sosyal ve ekonomik kalkınmanın teşvik edilmesi için önemli miktarda çaba ve kaynak harcanmasina ihtiyaç bulunmaktadır.

Görev ve sorumluluk çatışmalarının kurumlar arasında çözülmesi gereklidir, ancak koordinasyon kurulları ve sikı işbirlikleri gibi güçlü koordinasyon mekanizmalarının tesis edilmesiyle, bu durumun üstesinden gelmek için önemli oranda çaba harcanmaktadır.
Bir diğer önemli zayıflıksa çevre koruma amaçli, yüksek maliyetli altyapı yatırımlarına ve operasyonlarına ayrılan finansal kaynakların talebi karşiayamamasıdır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Bazı bölgelerdeki çevre kalitesi özellikle su, atık su ve katı atık altyapılarına yetersiz oranda uzun vadeli yatırım yapılması ve yetersiz çevre planlaması ve yönetim sistemleri nedeniyle AB standartlarından çok uzaktır.

Bu zayıf yanların azaltılması ve ortadan kaldırılmasi önemli bir zorluktur ve bu SoP'un bir parçasıolarak planlanan faaliyetlerin önemli bir bölümünü oluşturacaktır (Bkz. Bölüm 4.6).
(c) Firsatlar 
Şu anda, belediye bütçeleri, yüksek maliyetli çevre yatırım projelerine finansman sağlamak için yeterli değildir. Belediye vergi ve ücretleri düşüktür ve birçok durumda tarifeler, ulusal mevzuata ve AB gereksinimlerine yanıt vermek adına yatırımları hızlandırmak amacıyla ihtiyaç duyulan büyük hacimli fonları oluşturmak için yeterli değildir. Bu duruma karşılık SOP, Türkiye'de içme suyunun dağıtımı, atık su arıtma ve katı atık hizmetlerinin iyileştirilmesiyle sonuçlanacak çok önemli müdahaleler sunmaktadır. Bu firsat, ulaşım bağlantıları ve artan rekabetçilik gibi diğer girişimlerle birlikte, bölgesel kalkınmanın sağlanmasında ve nüfusun tüm kesimleri ve Türkiye'nin tamamında ekonomik kalkınma için yaşam standartlarının iyileştirilmesinde itici güç olacaktır.
Bununla birlikte, gerçekçi ve makul çevre tarifeleri, ücretleri ve idari para cezalarının belirlenmesi için yönetmelik ve kılavuzlar geliştirilmesi amacıyla ilgili makamlara önemli bir firsat da verilmektedir. Bu şekilde, uzun vadede operasyon, bakım ve tekrar yatirim imkânlari sağlanacaktır.

IPA fonlarina erişim, genel anlamda çevrenin korunması için uygulama programlarıni oluşturmaları açısından belediyelere önemli bir teşvik sunmaktadır. Ayrica (6360 sayılı Belediye Kanunu) bazı şehirlerde küçük belediyelerin büyükşehir belediyeleriyle ile birleşmesi, küçük belediyelerde kapasitelerin geliştirilmesi ve uygulamaların iyileştirilmesi sonucunu doğurabilir.
Bu firsatlar, hem merkezi hem de bölgesel seviyede Çevre ve Şehircilik Bakanlıiğı tarafından da desteklenecektir. SOP ile ilgili projelerin hazırlanmasi ve yönetilmesi amaciyla kapasite oluşturmak ve teknik destek sağlamak, çevre ve iklim bileşenlerinin IPA Programının Türkiye'deki tüm bileşenlerine entegre edilmesi firsatinı sağlayacaktır.

Özellikle, iyileştirilmiş çevre altyapısına ilişkin yüksek seviyede standartlar oluşturulması, nüfusun genel sağlığının iyileştirilmesine ve su kaynaklı sağlık harcamalarının azaltılmasına katkıda bulunacaktir.

(d) Tehditler 
Ana tehditler aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır:
küçük ve orta boyutlu belediyelerin kapasitelerinin uluslararası ölçekte eş-finansman sağlanan projeleri yönetmek ve çevre hizmetlerini sürdürmek için sınırlı olmasi,
hibelerin geri ödemesi olmadığı düşünüldüğünden, belediyelerin projelerin ilk safhalarinda aşirı taleplerinin olmasi ve bu nedenle sonraki aşamalarda projenin uygulanamaz duruma gelmesi 

Bu nedenle, belediyeler için iletişim araçlarının geliştirilmesi ve kapasite oluşturulmasina ağırlik verilecektir.

Genel olarak, tanımlanan risklere rağmen analizler, sektörde gelecekte yapilacak geliştirmelerin,yaşam standartlarının ve çevre kalitesinin geliştirilmesi üzerinde önemli bir etki yaratma konusunda gerçekçi bir potansiyele sahip olduklarını doğrulamaktadır. Amaç; orta vadede,gerçekçi erişilebilir hedeflere ulaşmak için proje uygulanabilirliğini birleştirmektir.
Detayli GZFT Analizi I. Ekte verilmiştir.
2.Sektör Yaklaşımına yönelik Kapsam 
2.1 Ulusal sektör politikası/politikaları ve stratejisi/stratejileri 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
2006 vılında, UÇES 2007-2023 adi verilen uyumlu bir sektör strateji raporu kabul edilmiştir. Bu strateji dokümanının temel amaci, Türkiye'nin ekonomik ve sosyal koşullarını göz önünde bulundurarak sağlıklı ve uygulanabilir bir çevre oluşturmak ve Türk ulusal çevre mevzuatıni AB çevre müktesebatı ile uyumlu hale getirerek uygulanmasinı ve bu uygulamanın izlenmesi ve kontrolünü sağlamaktır. Bu bağlamda ve UçES belgesinin genel amacına ulaşmak için su, atik su, katı atık, hava, sanayi, doğa ve kimyasallar gibi alanlara öncelik verilmektedir. Sektörel ve mali dalgalanmalar nedeniyle, (2007) UçES'in değiştirilmesi ihtiyacı doğmuştur. UçES 20162023 dönemi için son mali ihtiyaçlar ve sektörel gelişmeler dikkate alınarak 2014-2016 yıllarında güncellenmiştir.

AB Müktesebatının Üstlenilmesine Ilişkin Türkiye Ulusal Programi'nda (2008) yer alan bir diğer önemli çevresel strateji, Fasıl 27- Çevre için öncelikleri belirleyerek, Türkiye Cumhuriyeti Müzakere Pozisyon Belgesi'nde detayli olarak açiklanmaktadir. Bu beige; genel kurumsal çerçeveyle ilgili bilgilere ek olarak, yatay mevzuat, hava kalitesi, atık yönetimi, su kalitesi, doğanın korunması, sanayi kirliliğinin kontrolü ve risk yönetimi, kimyasalların yönetimi, iklim değişikliği ve gürültü gibi çeşitli müktesebat bölümlerine ilişkin Mevzuat Çerçevesi ve İdari Kapasite anlamında detaylı bilgiler içermektedir.

KP11'de beş ana hedef tanimlamaktadır. Bunlardan biri "Yaşanabilir Mekânlar, Sürdürülebilir Çevre" hedefidir.

Çevrenin korunması açısından KP11 açık bir politika sunmakta ve sürdürülebilir kentsel alanlar yaklaşımıyla uyumlu olarak, aşağıdakilerin uygulanmasi durumunda kentsel alanlarda çevresel farkındalık ve yaşam kalitesinin artacağını ifade etmektedir: atik ve emisyonun azaltılması, sıfır atık proie uvgulamalari, enerii, su ve kavnak verimliliği, geri kazanim, gürültü vönetimi esi ve cevre dostu malzemelerin kullanimi.

KP11'da çevrenin korunmasıyla ilgili ortaya koyulan bir diğer anlamlı çevre politikasi, imalat ve hizmet sektörlerinde yenilenebilir enerji ürünleri, verimlilik ve daha temiz üretim teknolojileri gibi çevre dostu uygulamaları desteklemeye odaklanmaktadır. Ayrıca, yeni çevre dostu ürünlerin geliştirilmesi ve markalandırılmasi da teşvik edilecektir.

Yukarıda söz edilen politik çerçeveyle ilgili olarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı su, atık ve iklim değişikliği alanlarında çevreyle ilgili ulusal stratejiler ve eylem planlarıhazirlamiş ve bunun ardından Tablo 1'de listelenen yönetim planları geliştirilmiştir.
Tablo 1 Çevreyle llgili Ana Ulusal Sektör Stratejileri ve Eylem Planları
Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 2. Tarım ve Orman Bakanliği Stratejik Plani (2019-2023) 3. Türkiye İklim Değişikliği Stratejisi (2010-2023)

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 4. Türkiye İklim Değişikliği Uyum Stratejisi ve Eylem Planı (2011-2023)

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 5. Ulusal Havza Yönetimi Stratejisi (2014-2023) 6. Ulusal Biyo-çeşitlilik Stratejisi ve Eylem Plani (2007)

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 7.

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 8.

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 9. 10.

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): Nehir Havzası Koruma Eylem Planları

Çevreyle lilgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlıği Stratejik Planı (2018-2022): 11. 12.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Çevreyle İlgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 13.

Çevreyle İlgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 14. 15.

Çevreyle İlgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 16.

Çevreyle İlgili Ana Stratejiler ve Eylem Planları: 17. 18.
2.2 Kurumsal yapı, liderlik ve kapasite 
Kesişen ve karmaşık yapısı nedeniyle, Tablo 2'de vurgulandığı gibi Çevre ve İklim Değişikliği sektörlerinde birçok paydaş bulunmaktadır. Bu kurumsal çeşitliliğin bir sonucu olarak, GZFT analizinin zayıflıklar kısmında vurgulandığı üzere koordinasyon zorlukları mevcuttur (bkz. Ek 1).
Çevre Şehircilik Bakanlığı (ÇşB) şu anda genel çevre ve iklim değişikliği sektörlerinin planlanmasi, uygulanmasi ve yönetiminden sorumlu olan lider kurumdur. AB müktesebatıyla uyum konusunda çşB, mevzuat hazırlanması ve politika oluşturulması usullerinde Çevre ve İklim Değişikliği Faslından sorumludur.

ÇşB, diğer ilgili Bakanlıklar ile sorumluluğu paylaşmaktadır. ÇşB lider kurum olarak, Sektör Programının ulusal strateji belgeleri ve AB stratejileri açısından tutarlılığını sağlayacaktır.Bakanlık organizasyonu, 81 il müdürlüğüyleil düzeyindekapsamlı bir teşkilat varlığı nitelendirir.
Sektör koordinasyonu açısından ÇşB; su yönetimi, doğanın korunmasi, afet yönetimi ve sivil koruma gibi alt sektörlere ilişkin ulusal politika yapımı sürecinde lider role sahip devlet kurumlarının aktif olarak görev aldıkları bir koordinasyon mekanizması oluşturmuştur. Söz konusu koordinasyon mekanizması 2.3 Bölümde açıklanan diğer sektör koordinasyon kurullarından yararlanarak GzFT analizinde söz edilen zayıflıkların üstesinden gelinmesi için sarf edilen çabalara da katkida bulunacaktır.

Çevre ve Iklim Değişikliği Sektör Operasyonel Programının yönetimi konusunda, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü (ABDiGM)Program Otoritesi (Os) olarak görev yapmaktadır. ABDiGM ana koordinatör olarak görev yaparken, kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili müktesebata ilişkin koordinasyonun Genel Müdürlüğün bir diğer ait bölümü tarafından yürütülmesi öngörülmüştür.
Su, atık, iklim değişikliği, sanayi kirliliği, hava kirliliği, kimyasallar ve doğanın korunması gibi alanların tüm temsilcileri arasında güçlü bir koordinasyon mekanizması oluşturulmuştur. Çalışma Grubu/Grupları oluşturulmuş ve Çevre ve İklim değişikliği Sektör Operasyonel Programinın hazırlanması için ilgili tüm organların sürece katılması sağlanmıştır. 2007-2013 döneminde IPA finansmanının yönetiminden sorumlu akredite organ olan Avrupa Birliği ve Diş İlişkiler Genel Müdürlüğü, IPA il dönemi için Sözleşme Makamı olarak da görev yapacak ve ihaleye çıkma,sözleşme yönetimi, mali yönetim ve diğer ilgili işlevlerden doğan görevleri yerine getirecektir.
Bu bağlamda, 2007-2013 döneminde faaliyetlerde bulunacak sekilde tasarlanan Genel Müdürlüğün, IPA Il döneminin çevresel altyapı faaliyetleri yanında müktesebatla ilişkili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetlerinin Sözleşme Makami olunması da dåhil olmak üzere, artan bu yeni iş yükünü ele alabilmek için idari, teknik ve insan kaynaklarını artırma ihtiyacı duyacağı açıktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (TOB;)) ile İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı(AFAD) kendi alanlarında programlama çerçevesinin tanimlanmasi, sektör stratejisine hizmet edecek özel hedeflerin belirlenmesi ve gösterge ve faaliyetlerin hazırlanması için sektöre özgühususlarla ilgili bilgi ve verileri Çevre ve Şehircilik Bakanlığına (ÇşB) sağlayacaktır. TOB doğanın korunması ve su yönetim alanlariyla ilgili sorumluluklara sahipken, AFAD'in sorumlulukları afet 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
yönetimi ve sivil koruma ile ilgilidir. ÇşB tüm bu faaliyetler için rehberlik ve denetim görevlerini yerine getirecek ve bu faaliyetlerin sektör stratejisi ve ilgili ulusal stratejiler ve AB stratejileri ile tutarlı olmasıni, paydaş katılımının uygunluğunu ve yatay hususlara saygılı olmasınısağlayacaktir 

Çevre ve iklim değişikliği gibi sektörler doğaları gereği çok yönlüdür. Bu nedenle, bu alanlarda politika yapma ve uygulama süreçleri, katılım ilkesi ve 4.5 Bölümde söz edilen ilkeler uyarınca ÇşB önderliğinde diğer birçok kurum ve sivil toplumun koordinasyonunu ve ortak çalışmasınıgerektirmektedir. Özellikle iklim eylemi, ulaştırma ve enerji gibi diğer sektörlere de uygulanmaktadır. Bu sektörlerdeki lider kurumlar sırasıyla, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıdır.

Bu sektördeki paydaşlar Tablo 2'de belirtildiği gibi çok çeşitlidir.
Ayrıca valilikler, büyükşehir belediyeleri ve belediyeler oluşan yerel yönetimler, su ve kanalizasyon idareleri ve diğer kurumlar, Türkiye'deki çevre mevzuatının gerekliliklerinin planlamasinda, uygulamasinda, izlemesinde, denetlemesinde ve icrasinda önemli bir rol oynamaktadır. Bu kurumların sorumluiukları şu şekildedir: Belediyeler ilçe ve il düzeyinde belediye hizmetlerinin sağlanmasına yönelik yetkili makamlardır. Sera Gazı sinırlandırma ve uyum politikalarının uygulanmasıyla ilgili, ulusal düzeydeki iklim değişikliği politikalarının yerel düzeye dağıtılmasını sağlarlar. Ayrıca kentsel kalkınma planlarınin hazırlanmasıyla ilgili yasal görevleri yanında yerel iklim değişikliği eylem planlarınin hazırlık sürecine katılan ana kuruluşlardır. Diğer sorumlukları; deniz kirliliğinin denetlenmesi yoluyla bölgesel çevre koruması,kazı toprağının ve inşaat atıklarının kontrolü, gürültü kontrolü, yanıcı ve patlayıcı kimyasalların kontrolü, kati atık toplanmasi vb.

Tarım ve Orman Bakanlığı Bölge Müdürlükleri temel olarak şunlardan sorumludur: biyo-çeşitliliğin ve doğanın korunması için gerekli tüm çalışmaları ve usulieri yapmak veya yaptırmak ve milli parklar, doğal parklar, doğa koruma alanları, tabiat anıtlari, vahşi yaşami koruma ve geliştirme alanlari, sulak alanlar ve avcilik faaliyetleriyle ilgili planlama, inceleme, envanter, proje tasarımi,uygulama, bakım ve kontrol çalışmalarını yapmak veya yaptırmak.

Devlet Su Işleri Genel Müdürlüğü su ve toprak kaynaklarının yönetimiyle ilgili önemli rollere sahip olan 26 bölge müdürlüğüne sahiptir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Tablo 2 Çevreyle İlgili Paydaşlar ve Görevleri 
Paydaşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Görevler: Mevzuat hazırlama ve politika yapma usullerinde Çevre Faslının tamamının planlanmasi, uygulanması ve yönetimi

Paydaşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı
Görevler: Doğanın korunması ve su yönetimi, tarım politikaları, kırsal kalkınma, gıda güvenliği

Paydaşlar: İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı
Görevler: Afet ve acil durum yönetimi, sivil koruma

Paydaşlar: Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı)
Görevler: Kalkınma planlamasi, kalkınma politikaları, uygulamanin gözlenmesi, koordinasyon, danışma, sürdürülebilir kalkınmanın ulusal koordinasyonu

Paydaşlar: Dışişleri Bakanlığı
Görevler: Dış politikalar, AB ile uyumlaştırma

Paydaşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı
Görevler: Ekonomi politikaları, finansal politikalar, diş kredi ve hibelerin uygulanması

Paydaşlar: Sağlık Bakanlığı
Görevler: Kamu sağlığı, önleyici ve tedavi edici sağlık politikaları

Paydaşlar: Milli Eğitim Bakanlığı
Görevler: Eğitim ve öğretim hizmetleri

Paydaşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Görevler: İş sağlığı ve güvenliği, sosyal güvenlik, istihdam, işsizlik, istihdamda cinsiyet eşitliği, çocuk işçiliğinin engellenmesi

Paydaşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığ
Görevler: Bilim, sanayi, teknoloji, yenilik, üretkenlik, ürün güvenliği ve organize sanayi bölgeleri ve KOBi politikaları

Paydaşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Görevler: Enerji planlamasi, yenilenebilir enerji politikaları, enerji kaynağı ve talebi, enerji piyasası, enerji verimliliği

Paydaşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı
Görevler: Kültürel mirasın korunmasi ve turizm

Paydaşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Görevler: Ulaştırma, denizcilik işleri ve haberleşme politikaları

Paydaşlar: Ticaret Bakanlığı
Görevler: Mal ve hizmetlerin dis ticareti ile yatırım teşvikleri ve yabanc doğrudan yatırımlar

Paydaşlar: TÜİK
Görevler: Ulusal istatistikler

Paydaşlar: Türkiye Belediyeler Birliği ve Yerel Yönetimler
Görevler: Kentsel planlama ve uygulama, altyapı yatırımları, doğa kaynakların korunması, istihdam, arazi kullanım kararları

Paydaşlar: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSi)
Görevler: Su kaynaklarının planlaması, yönetimi, geliştirilmesi ve operasyonu

Paydaşlar: llbank A.Ş
Görevler: Kentsel altyapı yatırım projeleri, yerel idareler için finansman

Paydaşlar: Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB)
Görevler: Özel sektörün gereksinimleri uyarınca siyasi güce görüş ve yorum sunmak ve taslak halinde veya yürürlükte olan kanun ve ikincil düzenlemelerle ilgili bakanlıklara ve meclis komisyonlarına görüş bildirmek

Paydaşlar: Kalkınma Ajansları; STK'lar; Uluslararası Kuruluşlar ve Türk Kızılayı
Görevler: Bölgesel planlama ve bölgesel kalkınma
2.3 Sektör ve donör koordinasyonu 
Yukarıda açıklandığı gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektörün ilgili tarafları arasında güçlü bir koordinasyon mekanizması tesis etmiştir. Su ve iklim değişikliği koordinasyon komitelerine ek olarak, karmaşık yapıları ve ilgili tarafların sayısı nedeniyle, diğer alt sektörlerinin etkin yönetimi için tematik çalışma grupları kurulmuştur.

Sektör koordinasyonu 
Çevre sektörüyle ilgili olarak, üç aktif sektör koordinasyon organı IPA Il süreci için ÇşB'ye rehberlik sağlayabilir. Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kurumların tekrar düzenlenmesine bağlı olarak, koordinasyon organlarının yeniden yapılandırılmasına devam edilmektedir.
2012/7 sayıl: Başbakanlık Genelgesi uyarınca Bir Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu kurulmuştur.Bu kurulun temel görevleri entegre nehir havzasi yönetimi çerçevesinde su kaynaklarının korunması için gerekli tedbirleri belirlemek ve sektörler arası koordinasyon, işbirliği ve etkin su yönetimi bağlamında su tedariki yatırımlarının hızlandırılmasını sağlamaktir. Tarım ve Orman 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Bakanlığının başkanlık ettiği bu Kurul; Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Dışişleri Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlık Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Sağlık Bakanlığı ve Devlet Su İşlerinden kıdemli katılımcılar içermektedir. UluslararasıFinans Kuruluşları (IFI) ve Uluslararası Örgütler bu kurulun üyesi değildir. Bu kurul IPA Il ve AB'ye katılımla ilgili tüm konuları değerlendirerek Çevre ve Şehircilik Bakanlığına önerilerde bulunacak ve gerekli olduğunda kurul kararlarını alacaktır. Kurul kararları tüm kurumların koordinasyonunu sağlayacak ve Türkiye'de su yönetimine ilişkin faaliyetlerle ilgili politikalara ve bu faaliyetlerin uygulanmasina destek verecektir. Kurul kararları bağlayıcı olabilir. Bu kurul Nehir HavzasıYönetim Planlarının (NHYP) uygulanması ve su kaynakları politikalarının korunması süreçlerini yönetecektir.

AB'ye yakınlaşmayı kolaylaştırmak amacıyla, 18.06.2013 tarihli ve 28681 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Havza Yönetim Heyetlerinin Teşekkülü, Görevleri, Çalişma Usul ve EsaslarıHakkında Tebliğ kapsamında, Havza Yönetimi Heyetleri kurulmuş ve karar alma süreçlerine kamusal katılım sağlanarak tanımlanan havzalar temelinde organizasyon sağianmıştır. Tebliğ'in amacı; Havza Koruma Eylem Planları (HKEP) ve Nehir Havzası Yönetim Planlarının (NHYP)uygulama süreçlerinin yeterli oranda izlenmesini sağlamak, bütünsel bir yaklaşımla su kaynaklarının korunmasını sağlamak ve IFl'ler ve Uluslararası Örgütlerle birebir işbirliği yapabilen belediyeler dåhil olmak üzere, ilgili kurumlar arasındaki koordinasyonu sürdürmektir.
28788 sayi ve 07.10.2013 tarihli Başbakanlık Genelgesi ile kurulan İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kuruluna Çevre ve Şehircilik Bakanlığı başkanlık etmektedir. Iklim değişikliği konularında en üst düzey ulusal otorite olan Kurul; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı,Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve AltyapıBakanlığ;, TÜIK, AFAD, TOBB, TÜSİAD ve MÜSİAD'dan kıdemli katılımcılar içermektedir. Ayrıca STK ve özel sektör temsilcileri ile üniversitelerden katılımcılar da toplantı ve çalişmalarda yer alabilir. Iklimle ilgili farklı konularda politika seçeneklerini beliriemek amacıyla bu Kurul altında birçok çalişma grubu tesis edilmiştir. Yalnızca Kurul üyeleri Koordinasyon Kurulu toplantılarına davet edilmektedir. Örneğin IFl'ler ve Ulusiararasi Örgütler bu toplantilara katilamaz.
Donör koordinasyonu 
Ulusal bir bakış açısından, ilgili sektör temsilcilerinin katkılarına dayanılarak Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan hazırlanan Türkiye kalkınma planları ve programları ile uyumlu olarak kamu kurumları tarafindan uygulanan çeşitli projeler için Uluslararasi Finans Kuruluşları (IFI'ler), fonlar,hükümetier, kalkınma bankaları ve özel bankalar gibi donör kuruluşlardan alınan krediler ve hibelere yönelik koordinasyonun belirlenmesinde Hazine ve Maliye Bakanlıği önemli bir rol oynamaktadir. Bu koordinasyon faaliyetleri ayrica, İFl'lerden alinan ulusal bütçe finansmanı için program kredilerinin finansmanini da kapsamaktadir.

Donör kuruluşların koordinasyonunun yasal zeminini, 4749 sayılı Kamu Finansmani ve BorçYönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanun, 25.12.2014 tarihli ve 29216 sayilı olan 4749 sayi Kanun Kapsamında Diş Finansman Sağlanmasına llişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik ve 09.02.2009 tarih ve 27136 sayılı Hazine ve Maliye Bakanlıği Teminatı Dişindaki Hibeler Dışında Kamu Kurumları İçin Dış Finansman Yönetmeliği oluşturmaktadır.
Diğer donörler ve Uluslararası Finans Kuruluşlarıyla (IFl'ler) işbirliği yapılmasi, yardımın etkililiğini arttırmak ve aday ülkelerde ve potansiyel adaylarda kapasite geliştirilmesini teşvik etmek açisindan kilit öneme sahiptir.

Uluslararasi Finans Kuruluşları Danışma Grubu (IFI AG), aday ülkeler ve potansiyel adaylarda,IFl'ler ve Avrupa Komisyonu arasındaki koordinasyonu iyileştiren mekanizmalardan biridir.Grubun hedefi, bölgenin ve yararlanıcı ülkelerin sürdürülebilir kalkınması için büyük bir önême sahip olan ve önemli yatirımlar gerektiren enerji, ulaştırma, çevre, insani gelişme, istihdam ve 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
sosyal koruma gibi kilit sektörlerde Güney Doğu Avrupa'daki bölgesel altyapının geliştirilmesini ve iyileştirilmesini kolaylaştırmaktır.

Türkiye'de özellikle, Küresel Çevre Fonu (GEF), Japon Uluslararası İşbirliği Teşkilatı (JICA) ve diğer ikili hükümet fonları gibi uluslararası fonlar sayesinde hibe alma konusunda seçenekier mevcuttur. Öte yandan, Dünya Bankasi grubu (Uluslararasi Finans Kurumu (IFC) ve Uluslararasi Imar ve Kalkınma Bankası (IBRD), Avrupa Yatırım Bankasi grubu (AYB ve AYF), Avrupa Imar ve Kalkınma Bankası (AiKB), İslami Kalkınma Bankası (İKB) ve Avrupa Kalkınma Bankası Konseyi (CEB) gibi Uluslararası Finans Kuruluşları (IFl) özellikle enerji, özel sektörün kalkınmasi,ulaştırma ve çevre gibi sektörlerdeki kredi programlarını oldukça aktif bir şekilde yürütmektedir.İkili kuruluşlar arasinda, Alman Kalkınma Bankası (KfW) ve Fransız Kalkınma Ajansınin (Agence Français Développement - AFD) yerel ofisleri vardır ve Türkiye'de faaliyet göstermektedir. Ayrica,Avrupa Konseyi, birçok BM kuruluşu (UNDP, UNIDO, UNICEF ve ILO) ve diğer ihtisaslaşmişUluslararasi Kuruluşlar (llOO) da Türkiye'de faaliyet göstermektedir. Bunlardan bazıları AB'den hibe alan kuruluşlardır ve ilgili uzmanlık alanlarında katılım öncesi desteğini uygulamaktadır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı donör koordinasyonundan sorumludur. Öte yandan, belediye altyapi projelerinin finansmanında özel bir uzmanlığa sahip yerel bir yatırım ve kalkınma bankası olarak Ilbank A.Ş., IFi kredilerinin belediyelere kullandırıiması açısından bir aracı olarak görev yapmakta ve uygulama sürecinde koordinasyon ve izleme işlevlerini üstlenmektedir.
2.4 Orta Vadeli Bütçe Perspektifleri 
UçES'e (2016-2023) göre, 2016 ve 2023 arasındaki çevre yatırımları envanteri yaklaşık 60.35milyar avroya ulaşmiştır.

UÇES'de belirtildiği gibi, 2016-2023 dönemi için sektör başına ihtiyaç dağılımı revize öngörüleri Tablo 3 verilmektedir. 2016-2023 döneminde Müktesebatın uygulanması için gerekli toplam sektör bütçesi aşağıdaki tematik alanlar çerçevesinde 60.35 milyar avrodur.
Tablo 3 2016-2023 Arası Çevre Yatırım İhtiyaçlarının Sektörlere Göre Dağılımı
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): (milyon avro)

SEKTÖRLER: Su kalitesi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 16,894

SEKTÖRLER: Atık Yönetimi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 6,160

SEKTÖRLER: Hava Kalitesi sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 628

SEKTÖRLER: Endüstriyel Kirlilik ve Risk Yönetimi Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 28.845

SEKTÖRLER: İklim Değişikliği Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 6,551

SEKTÖRLER: Gürültü Yönetimi
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 19,63

SEKTÖRLER: Kimyasallar Sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 1,193

SEKTÖRLER: Yatay Sektör
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 13,07

SEKTÖRLER: Doğanın korunması sektörü
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 42,8

SEKTÖRLER: Toplam
YATIRIM İHTİYAÇLARI (2017- 2023): 60,346.50
Kaynak: UÇES (2016-2023)
2007-2015 yılları için Türk kamu sektörünün çevre harcamalarına ilişkin mali veriler, Tablo 4verilmektedir (kaynak: UçES). Veriler; devlet kurumlari, özel il idareleri, belediyeler, mahalli idare birlikleri ve organize sanayi bölgelerine yönelik toplam çevre harcamalarını içermektedir. Verilere 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
göre, 21,2 milyar avroluk yatırıma sahip su kalitesi sektörü toplam yatırımın en büyük kısmınıoluşturmaktadır. En büyük ikinci sektör, 5,1 milyar avroluk yatırımla atık yönetimidir.
2007-2015 yılları arasında yapılan toplam çevre yatıriımları yaklaşık 27.6 milyar avroya ulaşmaktadır.

Tablo 4 2007-2015 Dönemi İçin Çevre Yatırımı Harcamaları, avro üzerinden*
Su Kalitesi Sektörü (€): 2643
Atık Yönetimi Sektörü (€): 293
Hava Kalitesi Sektörü (€): 105
Diğer Sektörler** (€): 24.46
TOPLAM (€): 3065.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 2476
Atık Yönetimi Sektörü (€): 407
Hava Kalitesi Sektörü (€): 88
Diğer Sektörler** (€): 10.54
TOPLAM (€): 2981.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 1821
Atık Yönetimi Sektörü (€): 410
Hava Kalitesi Sektörü (€): 99
Diğer Sektörler** (€): 1.65
TOPLAM (€): 2331.7

Su Kalitesi Sektörü (€): 1952
Atık Yönetimi Sektörü (€): 729
Hava Kalitesi Sektörü (€): 242
Diğer Sektörler** (€): 7.88
TOPLAM (€): 2930.9

Su Kalitesi Sektörü (€): 1636
Atık Yönetimi Sektörü (€): 526
Hava Kalitesi Sektörü (€): 128
Diğer Sektörler** (€): 17.07
TOPLAM (€): 2307.1

Su Kalitesi Sektörü (€): 2189
Atık Yönetimi Sektörü (€): 613
Hava Kalitesi Sektörü (€): 178
Diğer Sektörler** (€): 24.10
TOPLAM (€): 3004.1

Su Kalitesi Sektörü (€): 2597
Atık Yönetimi Sektörü (€): 601
Hava Kalitesi Sektörü (€): 129
Diğer Sektörler** (€): 52.49
TOPLAM (€): 3379.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 2711
Atık Yönetimi Sektörü (€): 589
Hava Kalitesi Sektörü (€): 15
Diğer Sektörler** (€): 107.87
TOPLAM (€): 3422.9

Su Kalitesi Sektörü (€): 3143
Atık Yönetimi Sektörü (€): 911
Hava Kalitesi Sektörü (€): 19
Diğer Sektörler** (€): 125.53
TOPLAM (€): 4198.5

Su Kalitesi Sektörü (€): 21,168
Atık Yönetimi Sektörü (€): 5,079
Hava Kalitesi Sektörü (€): 1,003
Diğer Sektörler** (€): 371.59
TOPLAM (€): 27,621.6
Kaynak: UÇES (2016-2023)
*Bu değer yalnızca kamu harcamalarını göstermekte, özel sektör yatırımlarını içermemektedir.** Tablo 3'te verildiği üzere.

Çevre yatırımına olan ihtiyaç, yapılan yatırımlar ve yatırım açığıyla ilgili karşılaştırmalı tablo, Tablo 5 sunulmaktadır. Sonuç olarak, 2016-2023 dönemi için 31 milyar avro yatirım yapılmasıgerekmektedir. 2016-2023 için bazi yatırımların planlanmasına rağmen, yatırım ihtiyacınıkarşılamak için håla finansal açıklar bulunmaktadır; bu nedenle de sektör, AB ve diğer donörlerden destek beklemektedir.

Tablo 5 Karşılaştırmalı Tablo - Çevre Yatırımına Duyulan İhtiyaç, Yapılan Yatırımlar ve Yatırım Açığı

Çevre Yatırimi ihtiyacı (milyar €): 2007-2023 dönemi
Yapılan Çevre Yatırımları (milyar €): 58.6
Çevre Yatırımları Açığı (milyar €): 2007-2015 dönemi
2.5 Performans değerlendirme çerçevesi 
Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanunu uyarinca, bir strateji plani ve performansa dayali bütçelendirme konsepti uygulamaya koyulmuştur. Bu bağlamda, birbirinden farkli idareler esas alinarak hazirlanan yillık performans programları ve faaliyet raporlari, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı gibi Bakanlıkiara,Sayıştay ve Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmaktadır. Bu programlar ve raporlar ayrıca,kamuoyunu ölçmek amaciyla kamuyla da paylaşılmaktadır.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Genel performans yönetimi izleme süreci, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlıği - Strateji ve Bütçe Başkanlığı (daha önce Kalkınma Bakanlığı) tarafından yürütülmektedir. Strateji ve Bütçe Başkanlıği, 2011'de kurulan Yatırım Programlama, Izleme ve Değerlendirme Genel Müdürlüğüaracılığıyla yatırim programlarının ve yıllık programların izlenmesi sürecini yürütmektedir.Sektördeki yatırım projeleri bu Genel Müdürlük aracılığıyla izlenmektedir.
IPA çatısı altında AB fonlarının izlenmesi için, aday ülkelerin Yapısal Araçlara benzer bir izleme ve değerlendirme mekanizması kurmalari gerekmektedir. Bu çerçevede Program Otoritesi altında izleme ve değerlendirme birimleri kurulmuştur.

2.6 Kamu mali yönetimi 
Türkiye'nin Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, bir orta vadeli mali planla birlikte üç yıllik bir dönem için orta vadeli bir programin yillık olarak hazirlanmasini gerektirmektedir. Orta vadeli program; makroekonomik politikalar, ilkeler ve ekonomik hedefler ile göstergeler temel alinarak oluşturulmaktadır. Orta vadeli mali plan, sonraki üç yıl için toplam gelir ve harcama projelerini içermektedir.

Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu uyarınca, kamu idare kurumlarınin; kalkınma planlari,programlar, kabul edilen ilgili mevzuat ve temel ilkeler çerçevesinde çok yıllt stratejik planlar hazırlaması ve stratejik ve ölçülebilir hedefier belirlemesi gerekmektedir.
2.7 Makroekonomik çerçeve 
2016 yılının ikinci yarısı itibariyle toparlanmakta olan küresel iktisadi faaliyet, özellikle ileri ekonomilerdeki daha güçlü büyüme görünümüyle, yükselme eğilimi göstermektedir. Küresel krizin ardından Türkiye en hızlı büyüyen ülkeler arasında üst sıralarda yer almaktadır. 2010-2015yıllarında Türkiye ekonomisi, başta yatırımlardan kaynaklı olmak üzere büyük büyüme oranlarıyakalamıştır. Öte yandan, 2016 yılı Türkiye ekonomisinin, son derece olumsuz iç ve dış koşullar karşısında direncini koruduğu bir dönem olmuştur. 2016 yılında cari işlem açığının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'ya (GsYiH) oranı %3.8 olarak kaydedilmiştir. Seyahat gelirindeki kayda değer düşüş, cari işlem açığının Gayri Safi Yurtiçi Hasıla'ya oranındaki iyileşmeyi menfi yönde etkilemiştir. 2016 yılındaki cari işlem açığının GSYiH'ye oranı, %3,8 olarak gerçekleşerek Orta Vadeli Program (2017-2019) ve Katilim Öncesi Ekonomik Program (2014-2016) tahmini olan %5.5 oranının altında gerçekleşmiştir.

Gelecek dönemdeki makroekonomik politikanin ana hedefleri bir taraftan kademeli olarak cari açığı düşürmek, diğer taraftansa, küresel belirsizliğin Türkiye ekonomisi üstündeki etkilerini en aza indirerek büyüme oranını arttırmaktır. 2019-2021 dönemi için yıllık ortalama GSYiH büyüme oranı %3.6 olarak öngörülmektedir. Bu dönem için, Türkiye ekonomisinin büyüme hedefine uygun olarak, enflasyonun ve cari hesap açığının makul seviyelere düşürülmesi amacıyla ekonomideki yeniden dengeleme sürecinin kontrollü bir şekilde devam ettirilmesi hedeflenmektedir (ERP 20192021).

İktisadi büyüme ve etkin yatırım için yüksek kalitede ve yaygınlaştırılmış bir altyapı gerekmektedir.Dünyada ön plana çıkan ulaştırma talepleri, son yıllarda ulaştırmadaki gelişimi hızlandırmıştır. Bu gelişme çerçevesinde, insan faktörüne odaklanan ve çevreye zararı en aza indirgeyen politikalar ortaya çıkmıştır. Buna uygun olarak ve ulaştırma piyasa düzenlemesinin yani sira ithalat bağımlılığı ve çevresel faktörleri de hesaba katarak, toplam yerli ve yenilenebilir enerji üretimi payının arttırılması ve tam rekabetçi enerji piyasasinın oluşturulmasi, Türkiye ekonomisinin önemli hedeflerindendir (ERP 2019-2021). 2020 yılından başlayarak düşüş eğilimi göstermesi beklenen işsizlik oranı 2021 yılı için %10.8 olarak öngörülmektedir (ERP 2019-2021). Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası (TCMB) fiyat istikrarı elde etme ana hedefi ile uyumlu olarak enflasyon hedeflemesi rejimine devam edecektir. Aralik 2018'de yillik tüketici enflasyon oranı%20.3'tür. Nihai hedefse finansal istikrar konuları göz önünde bulundurularak enflasyon oranının Maastricht kriterleriyle uyumlu seviyelere düşürülmesidir (Katılım Öncesi Ekonomik Program 2019-2021).


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Kamu maliyesindeki güçlü duruş orta vadede korunacak ve yerel tasarrufların artırılmasi ve ekonominin büyüme potansiyelinin yükseltilmesiyle cari açığı kontrol altında tutmak için mali politikalar ekonomi ve finansal istikrarın güçlendirilmesi hedeflerini destekleyecektir. Kamu kesimi borçlanma gereği makui seviyelerde tutularak kamu maliyesinin sürdürülebilirliği sağlanacak ve geçmişte kamu maliyesinde elde edilen başarılar devam ettirilecektir. 2018'de genel kamu açığı%2,4 olarak öngörülmektedir (Katilim Öncesi Ekonomik Program 2019-2021). Devam etmekte olan ekonomik program, mali disiplin ve etkin borçlanma stratejileriyle AB tanimlı genel yönetim borç stokunda kayda değer iyileştirmeler gözlenmiştir. 2001 yılı sonunda %76,1 olan AB tanımlıgenel yönetim borç stokunun Gayri Safi Yurtiçi Hasılaya oranı, 2018 yılı üçüncü çeyreği sonu itibariyle %32,6'ya düşmüştür (Katılım Öncesi Ekonomik Program 2019-2021).
Ayrıca, ithalata bağımlılığın azaltılması ve ekonominin yenilik kapasitesinin arttırılmasıyla mevcut üretim yapisinin değiştirilmesi hedeflenmektedir. Bu alanlarla ilgili yapisal politikalar orta vadede ekonomide rekabetin zenginleştirilmesi vasitasiyla, potansiyel büyümede oranınin artmasına ve tasarruf-yatırım açığının düşmesine katkı yapacaktır. Bu şekilde 11. Kalkınma Planının uzun vadeli kalkınma hedefi, yani Türkiye'nin küresel konumunu yukarılara taşımak ve insanların refah seviyesini artırmak hedeflerine ulaşmak için önemli bir ilerleme kaydedilecektir.
2.8 Genel değerlendirme 
Çevre ve iklim değişikliği sektörlerinin kesişen ve karmaşık yapısı nedeniyle, bu sektörlerde birçok paydaş bulunmaktadır. Bu kurumsal çeşitliliğin bir sonucu olarak, GZFT analizindeki zayıf yönlerde vurgulandığı gibi sektör, koordinasyon zorluklarıyla karşı karşıyadır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (ÇşB). çevre ve iklim değişikliği sektörlerindeki faaliyetlerin planlanmasi, uygulanmasi ve yönetiminden sorumlu olan lider kurumdur.
Konseyler, komisyonlar ve çaliışma grupları aracıliğıyla hem ulusal sektörel hem de alt-sektörel seviyelerde bir koordinasyon çerçevesi oluşturulmuştur. Çevre ve iklim değişikliği alanında IPA II fonları için kurulan koordinasyon mekanizmasi, 2.3 Bölümünde açıklanan diğer sektör koordinasyon kurullarından yararlanarak, GZFT analizinde değinilen zayıf yönlerin üstesinden gelinmesi için sarf edilen çabalara da katkida bulunacaktır.

UçES'e ilişkin olarak, AB müktesebatının uygulanmasına yönelik geriye kalan sektörel yatırım gerekliliklerini belirlemek amacıyla her sektör için 2007-2023 dönemi ihtiyaç değerlendirilmesi yapilmaktadir.

Performans değerlendirmesi açısindan gerekli tüm araçlar mevcuttur. Yukaridaki bölümlerde açıklandığı gibi, Türkiye bu sektör için iyi düzenlenmiş bir kamu mali yönetimi sistemine sahiptir.
Makroekonomik çerçeve kapsamında, aşağıdaki noktaların vurgulanması gerekmektedir:
Türkiye, makro politikalar için katı bir kamu mali yönetimi süreci takip etmektedir.
Türkiye, son on yıl için en yüksek büyüme oranlarından birine sahiptir.
Türkiye'de çevre sektörü; yasal, politik ve stratejik açıdan önemli gelişmeler göstermiş ve AB müktesebatına uyumlaştırma amacıyla çeşitli düzenlemeler kabul edilmiştir.
Türkiye'deki çevre sektörü; paydaşlar, sektör temsilcileri ve aktif sivil toplum kuruluşlarının katkılarıyla, lider kuruluş olan Çevre ve Şehircilik Bakanlıği tarafından belirlenen ve ülkenin ulusal politikalarıyla bağlantılı olan ulusal sektör politikalarını ve stratejilerini iyi tanımlamıştır. Yukarıda açıklandığı gibi Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, güçlü bir koordinasyon mekanizması oluşturmuştur ve ilgili tarafların tüm ihtiyaçlarını kapsayacak şekilde hareket etmektedir.
Çevre sektöründeki farklı kuruluşlar, çok taraflı (GEF gibi) ve iki taraflı (AFD gibi) fonlar ile Uluslararası Finans Kuruluşları (Dünya Bankasi, AYB, AlKB, KfW gibi) ve çeşitli BM kuruluşları(UNDP, UNıDO ve ILO gibi) ile birlikte faaliyetler yürütme konusunda tecrübe sahibidir. Çevre ve Şehircilik Bakaniıği, Çevre ve İklim Eylemi Sektörel Operasyonel Programının lideri ve 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
koordinatörü olarak, bu deneyimleri bir araya getirmek ve Türkiye'de yaşam kalitesini arttırmak ve düşük karbonlu kalkınmayi sağlamak amacıyla uyumlu ve koordineli bir şekilde hedeflere ulaşmaya çalışmak konusunda avantaja sahiptir.

Türkiye için Endikatif Strateji Belgesi 2014-2020'ye göre, çevre sektörü, sektör (çok yıllı) destek programı için IPA Il kapsamındaki ilgili kriterleri karşılamaktadır.

3.IPA Il sektör desteğinin hedefi/hedefleri 
Programın genel hedefi, iklim değişikliği sorununu daha iyi ele alarak ve AB'nin çevre ve iklim eylemiyle ilgili müktesebatıyla uyumu arttırarak çevrenin korunmasını ve vatandaşların hayat kalitesini artirmaktir.

Sektör Operasyonel Programının beklenen sonuçları şu şekildedir:
·Nüfus; içme suyu tedariki, atık su arıtma ve katı atık yönetimi altyapılarının AB standartlarıyla uyumlu bir şekilde geliştirilmesinden yararlanmiştır;
·Íklim eylemi, hava kalitesi, sivil koruma, deniz ortamı, yatay mevzuat ve doğanın korunmasıalanlarında yasal reformlar ve kapasite geliştirme süreçleri geliştirilmiştir;
· Azaltma politikalarını tasarlama, uygulama ve izleme kapasitesi güçlendirilmiş ve iklim değişikliğine karşı hassas ekonomi sektörlerinin ve altyapıların direnci artırılmıştır.
Programin dolaylı etkileri, bölgelerdeki ekonomik faaliyetierin harekete geçirilmesi ve geri dönüşüm, yenilikçi enerji üretimi, turizm ve rekreasyon gibi yeni istihdam fırsatlarının tesvik edilmesi olacaktır. Böylece azami öneme sahip çevre koruması ve iklim eylemi, daha sağlikli,güvenli, sürdürülebilir ve dirençli bir gelecek temin edecektir.

4.Programın operasyonel özellikleri 
4.1 Coğrafi ve tematik yoğunlaşma 
Coğrafi yoğunlaşma 
Tematik ve coğrafi yoğunlaşma, IPA Il fonlarının ekonomik, sosyal ve bölgesel kalkınma alanlarındaki etkisinin en üst seviyeye çıkarılması bakımından büyük bir önem taşımaktadır. Bu nedenle, Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programi fonların belli bir bölümünü öncelikli NUTS Il bölgelerine tahsis etmektedir.

Coğrafi yoğunlaşma ilkesi, Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programının yalnizca bazi özel eylemlerine/faaliyetlerine uygulanacaktiır. Sektör Operasyonel Programin içeriği, uygun müdahaleler, bölgesel ihtiyaçlari ve öncelikli bölgelerin proje üretme kapasiteleri dikkate aliındiğında, "su yatırımlarının" Çevre ve Iklim Eylemi Sektör Operasyonel Programı kapsamında uygun olduğuna karar verilmiştir. Coğrafi yoğunlaşma için tahsis edilen foniar aşağıdaki gibidir:
Eylem: 1. Su
Faaliyetler: 1.2 Diğer Faaliyetler (altyapıyla ilgili faaliyetler)
Tahsis Edilen Toplam Bütçe: 265.558 milyon EUR
Öncelikli NUTS Il Bölgeleri İçin Tahsis Edilen Fonların Endikatif Orani: %10
İlke olarak, coğrafi yoğunlaşma yaklaşımı, kişi başına düşen gayri safi katma değer (GsKD) oranıülke ortalamasının %75'nin aitında olan 12 NUTS Il bölgesini kapsayacaktır. Bölgesel planların ve Sektör Operasyonel Programların öncelikleri arasındaki uyum ve tamamlayıcılik ile bölgelerin hazmetme kapasiteleri de göz önünde bulundurularak, bu 12 bölge içinden aşağıdaki 5 bölgeye,2014-2020 dönemi fon tahsisleri açısından yoğunlaşma konusunda öncelik tanınmıştır:

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
TRA2 (Ağri, Kars, Iğdır, Ardahan) (%43)
TRB1 (Malatya, Elaziğ, Bingöl, Tunceli) (%63)
TRB2 (Van, Mus, Bitlis, Hakkari) (%40)
TRC2 (Şanliurfa, Diyarbakır) (%46)
TRC3 (Mardin, Batman, $irnak, Siirt) (%49)
Tablo 6 Kişi başına düşen GSKD oranı Ülke Ortalamasının %75'nin Altında Olan NUTS II Bölgeleri ve Coğrafi Yoğunlaşma İçin Seçilen Öncelikli Bölgeler*
NUTS II Bölgeleri: TR63
İller (NUTS 3): Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye (%64)

NUTS II Bölgeleri: TR72
İller (NUTS 3): Kayseri, Sivas, Yozgat (%73)

NUTS II Bölgeleri: TR82
İller (NUTS 3): Kastamonu, Çankıri, Sinop (%73)

NUTS II Bölgeleri: TR83
İller (NUTS 3): Samsun, Tokat, Çorum, Amasya (%72)

NUTS II Bölgeleri: TR90
İller (NUTS 3): Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane (%74)

NUTS II Bölgeleri: TRA1
İller (NUTS 3): Erzurum, Erzincan, Bayburt (%64)

NUTS II Bölgeleri: TRA2
İller (NUTS 3): Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan (%43)

NUTS II Bölgeleri: TRB1
İller (NUTS 3): Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli (%63)

NUTS II Bölgeleri: TRB2
İller (NUTS 3): Van, Muş, Bitlis, Hakkari (%40)

NUTS II Bölgeleri: TRC1
İller (NUTS 3): Gaziantep, Adiyaman, Kilis (%54)

NUTS II Bölgeleri: TRC2
İller (NUTS 3): Şanlıurfa, Diyarbakır (%46)

NUTS II Bölgeleri: TRC3
İller (NUTS 3): Mardin, Batman, Şirnak, Siirt (%49)
Kaynak: Ulusal Bölgesel Kalkınma Stratejisi - UBKS (Aralık 2014), Bölgesel Gayri Safi Katma Değer Sonuçları 2004-2011

* Kişi başına düşen GSKD oranı ülke ortalamasının %75'inin altında olan bölgeler (son üç yıl için)
Kişi haşı brüt katma dağer*>75<75<7s (Orceliki Bo geler)*alusal ortalama-100

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Şekil 1 NUTS Il Bölgelerine göre kişi başına düşen GSKD oranı (ülke ortalamasının yüzdesi,ülke ortalamasi=100)

Buna ek olarak kisi başına düşen GSKD oranı ülke ortalamasının %75'inin altında olan ancak fon tahsisi açısından coğrafi yoğunlaşma için öncelik tanınmayan diğer yedi bölge şunlardır:
TR 90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane)
TR72 (Kayseri, Sivas, Yozgat)
TR82 (Kastamonu, Çankırı, Sinop)
TR83 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya)
TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye)
TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt)
TRC1 (Gaziantep, Adıyaman, Kilis)
Bu bölgeler aşağidaki süreçlerle desteklenebilir:
a. Değerlendirme sürecinde ek puan verilmesi suretiyle bu böigelerde üretilen projeler için pozitif ayrımcılik 

b. Bu bölgelerdeki projeler için yüksek ortak finansman oranları:
"Rekabetçilik ve Yenilik" ile "İstihdam, Eğitim ve Sosyal Politikalar" Sektör Operasyonel Programlarında da 2014-2020 döneminde coğrafi yoğunlaşma ilkesi uygulanmaktadır. Söz konusu Programlar IPA Il fonlarıyla bütünleşik ve daha görünür bir etki oluşturmak için aynıöncelik bölgelerini hedef alacaktır. Böylece bu yaklaşım Programların farklı müdahaleleri arasında sinerji yaratacaktır.

Tematik yoğunlaşma 
Çevrenin korunması ve iklim değişikliği, hem ulusal hem de bölgesel olarak toplumsal ve ekonomik kalkınmanın ayrılmaz bir parçası olmalıdır. Zengin doğal kaynakların ve çevreye duyarlıalanların korunması, kamu sağlığının ve çevrenin durumunun iyileştirilmesi ve iklim değişikliği sorunuyla mücadele edilmesi amacıyla gelecek için sürdürülebilir kalkınmanın ve düşük karbonlu ve iklime dayanıkiı bir ekonominin elde edilmesine öncelik verilmelidir. UçES 2016-2023 işiğinda,endüstriyel, tarımsal ve kentsel altyapılar dâhil olmak üzere AB çevre ve iklim Müktesebatıyla uyum için gerekli olan yatırım maliyetleri ilk tahminlere göre 60,35 milyar avro düzeyindedir. 2007.2023 dönemi için sektör başına ihtiyaç dağılımı öngörüleri Tablo 3 verilmektedir.
4.2 Programın diğer sektörlerdeki IPA Il programlarıyla etkileşimi 
En üst seviyede etkiyi elde etmek, kaynaklarin en iyi şekilde kullanımını ve tüm yardım formlarıarasında genel uyumu sağlamak için bu program ve IPA tarafından kapsanan farkli sektörlerdeki programlar arasında güçlü bir işbirliği tesis edilecektir.

Bu süreç, farkli sektörlerdeki yatırım programiarı arasında etkili bir eşgüdüm gerektirecek ve hem (1) ulusal kurumlar (lbank, Ç$B tarafindan yönetilen ulusal çevre fonlari, DSl gibi) hem de (2)çevresel altyapıların inşasına katkı sağlayan Uluslararası Finans Kuruluşlarının müdahaleleriyle uygulanan programları içerecektir. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile yıllık yatırım programlarının eşgüdümünden ve tüm yatırım projelerinin onaylanmasından sorumlu olan Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Program Otoritesiyle yakın işbirliği içindedir.Program Otoritesi ayrıca, seçim süreci takviminin (AB'ye sunum) söz konusu kurumların idari usulleri ile uyumlu olmasini sağlayacaktır.

Diğer sektörlerle koordinasyon: Çevre ve Şehircilik Bakanlıği, çeşitli sektör politikalarının planlama ve uygulama süreçlerinde çevreyle ilgili endişeleri dikkate almak suretiyle, mümkün olduğu ölçüde, çevre ve iklim eylemlerinin Rekabetçilik ve Yenilik, Tarım ve Kırsal Kalkınma,

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Ulaştirma, Enerji ve cevresel hedeflere ulaşılmasinda etkisi olabilecek diğer sektörlerde yaygınlaştırılmasını temin edecektir. Özellikle iklim değişikliği ve afet yönetiminin yatay bir boyuta sahip olması ve yukarida sözü edilen sektörler dışinda eğitim ve kültür, sosyal politikalar ve istihdam, işletme ve sanayi politikasi, ortak güvenlik ve savunma politikası, adaiet, özgürlük ve güvenlik, bilgi toplumu ve medya ve sağlık dâhil olmak üzere ilgili diğer tüm ekonomik ve toplumsal sektörlere de uygulanmasi gerekmektedir.

Ayrıca Çevre ve İklim Değişikliği Sektör Operasyonel Programı kapsamında yürütülecek faaliyetlerin, başta istihdam yaratılmasıni teşvik etmek ve çevresel koşulları iyileştirmek suretiyle sosyoekonomik hedeflere ulaşilmasinda olumlu bir etkisi olacaktır.

Sektör Operasyonel Programının hazirlanmasına yönelik çalışma grubunda, farklı sektörlerden sorumlu icracı bakanlıklar temsil edilmişlerdir. Bu bakanliklar Sektörel Izleme Komitesinin de üyesi olacaklardir.

4.3 Sektördeki IPA Il desteğinin diğer donörlerle tamamlayıcılığı
Hazine ve Maliye Bakanlığının ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığının sektörel stratejileri uyarınca, İller Bankası, uluslararası fonların belediye altyapıyatırımlarında kullanımı için bir aracı olarak faaliyet göstermektedir. ller Bankasi alt-kredi anlaşmalarıyla bu fonları alt borçlu belediyelere/kuruluşlara transfer etmekte ve koordinasyon ve izleme işlevlerini sürdürmektedir. İller Bankasi, Türkiye'deki yerel yönetimlerin sürdürülebilir kentsel altyapi yatırimlarini desteklemek ve Sektör Operasyonel Programinin genel hedefine katkıda bulunmak amacıyla diğer Uluslararası Finans Kuruluşlarıyla ortaklıklar oluşturarak faaliyetlerini genişletmeyi planlamaktadır. Öte yandan, devlet garantisi aramayan AiKB ve AFD gibi Uluslararası Finans Kuruluşları belediye finansmanı sektöründe faaliyet göstermekte olup doğrudan belediyelere kredi vermektedir. Uluslararası Finans Kurulusları ile ortaklık kurmak suretiyle, İller bankası tarafından, başta su ve atık altyapısına ilişkin olanlar olmak üzere,gelecekte gerçekleştirilecek faaliyetler, uluslararası finansman anlaşmaları ve mevcut yasal çerçeve uyarinca Banka tarafindan seçilecektir. Seçim usullerinde, Sektör Operasyonel Programi ile tamamlayıcılik ve Programda listelenen faaliyetlerle çakişma olmasinın önlenmesi özellikle göz önünde bulundurulacaktir.

AB çevre ve iklim değişikliği Müktesebatının ve politikalarının iç hukuka aktarılması ve/veya uygulanmasi süreçlerini destekleyen ve güçlendiren ortak çıkar alanlarında sinerji oluşturulmasi ve donör koordinasyonun sağianmasi amaciyla Küresel Çevre Fonu (GEF) gibi küresel finansman mekanizmalarıyla işbirliği ve ortak finansman olanakları aranacaktır.
Gelecekte Türkiye Yatirim Programının (TYP) uygulamaya konulmasi durumunda, Sektör Operasyonel Programı kapsamında gerekli düzeniemeler ve bütçe tahsisatlari yapilabilir.
4.4 Eşit fırsatlar ve kadın erkek eşitliğinin anaakımlaştırılması
T.C. Anayasasi erkeklere ve kadinlara eşit muameleyi garanti altına almaktadır. Bu nedenle, bu Sektör Operasyonel Programi çerçevesinde finanse edilen faaliyetler her türlü ayrımcıliğın engelienmesi ve pozitif kadın erkek eşitliği hususlarının teşvik edilmesi ilkeleriyle uyumlu bir şekilde uygulanacaktir. Özellikle hem Proje hem de Program (Program Otoritesi ve Teknik Destek) düzeyinde istihdam için rekabette fırsat eşitliği sağlanacaktır. Bu haklar ilgili Kamu Hizmetleri Komisyonu tarafından düzenli olarak izlenmeye devam edecektir.
Fırsat eşitliği, dikkate alınan faaliyet türüne (araştırma, politika geliştirme, politika analizi, program teslimi veya teknik destek faaliyetleri) göre farklı şekillerde ortaya çıkmaktadır. Ayrıca söz konusu yaklaşım, ilgili özel konuya (altyapı yatırımiarı, hibeler, iklim değişikliği, doğanın korunması gibi)uyarlanabilir. Ancak kadın erkek eşitliği konusundaki başlica müdahale, her bir faaliyetin tasarım aşamasinda, cinsiyet farklilıklarinın ve eşitsizliklerin mevcut konuyla nasıl ve neden ilgili olabileceği sorusunun değerlendirilmesidir. Özel hedefierin ve cinsiyete duyarli göstergelerin 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
oluşturulması ve bunların şartnameler ile ilerlemenin ölçüldüğü ve faaliyetlerin raporlandığıfaaliyet belgelerine dåhil edilmesini sağlamak için bu müdahale gerçekleştirilmelidir 
"Avrupa Komisyonu Kalkınma İşbirliğinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştırılmasi Rehberi"s uyarınca kadın erkek eşitliğinin anaakımlaştırılmasina yönelik gelecekteki geliştirme alanlarının tanımlanması aşağıdakileri içerecektir:
Doğru raporlama için cinsiyete duyarli göstergelerin tanımlanması;
Uygulanabildiği hallerde, hedef grupların ve özel eylemlerin (karar alma sürecine katılım,geçim kaynağı oluşturma, güçlendirme gibi) doğru bir şekilde tanımlanması için kadın erkek cinsiyet rollerinin analiz edilmesi;
Faaliyet seviyesinde özellikle eşitlik ve cinsiyet konularına ilişkin toplumsal risklerin ve firsatların analiz edilmesi ve gerekirse, karşı tedbirler geliştirilmesi;
Uygulanabildiği hallerde, rutin raporlama döngüleri (başlangiç, ilerleme, nihai raporlama)içinde cinsiyetle ilgili tedbirlerin doğru raporlanması.

Özet olarak, faaliyetlerin tüm aşamalarında (proje hazırlıği, farkındalık artırma kampanyalarının tasarlanması ve uygulanması) kadın erkek eşitliği ile ilgili hususlara önem verilecektir. Bu durum programın verimliliğine katkıda bulunacak ve proje faaliyetleri üzerinde daha iyi bir etki sağlayacaktır.

4.5 İklim eylemi ve sürdürülebilir kalkınma 
Bu Sektör Operasyonel Programınin amaci, vatandaşlarin çevresel altyapılara erişiminin iyileştirilmesi, doğanın toplumun yararına olacak şekilde korunması, iklim değişikliğinin etkilerinin azaltılması ve iklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığın artırılmasi yoluyla vatandaşların hayat kalitesini iyileştirmek ve en nihayetinde ülkenin sürdürülebilir kalkınmasına katkıda bulunmaktır. Sürdürülebilirliğin tam anlamıyla entegrasyonunu sağlamak ve sektördeki AB finansmanının katma değerini en üst düzeye çıkarmak için çevresel ve toplumsal faydalar ve riskler, iklimle ilgili riskler ve her bir faaliyetle ilişkili ekonomik faydalar potansiyel kisa ve uzun vadeli etkileri açısından değerlendirilecektir. Bu risklerin en aza indirimesi ve söz konusu faydaların en üst düzeye çikarılmasına yönelik tedbirler faaliyet belgesine entegre edilecektir. Bu anaakımlaştırma çalışmasi proje döngüsünün ilk aşamalarından, yani her bir faaliyet için şartname hazırlanmasindan nihai raporlama ve sonlandırma aşamalarina kadar gerçekleştirilecektir. Belirsizliklerin yüksek olduğu konularda (örneğin iklim değişikliği) veya uygulanan yöntemlerin eksik kaldığı durumlarda (örneğin ekosistem hizmetlerinin değerlemesi)tedbirsellik ilkesi uygulanacaktır. Yenilikçi yöntemler, araçlar ve süreçler ile kaynak verimliliği gibi kavramlar uygulanabildiği hallerde teşvik edilecektir.

Faaliyetlerin sürdürülebilir kalkınmaya ve/veya iklim değişikliğiyle mücadeleye yönelik katkısının doğru bir şekilde izlenmesi ve rutin raporlama döngüleri (başlangiç, ilerleme, nihai raporlama)içinde raporlamanın yapılmasını sağlamak için sürdürülebilirliğe ve iklim değişikliğine ilişkin özel göstergeler mümkün ve uygun olduğu ölçüde faaliyet düzeyinde belirlenecektir.
5Avrupa Komisyonu Kalkınma İşbirliğinde Toplumsal Cinsiyet Eşitliğinin Anaakımlaştırılması Rehberi, Avrupa Komisyonu, 2004


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
4.6 Program stratejisi - Eylemler ve faaliyetler 
UÇES'e (2016-2023) göre 2016 ve 2023 arasındaki çevresel yatırımların sektörel dağilimi, su sektörü (atık su dâhil) için 16,89 milyar avro ve katı atık sektörü için 6,16 milyar avro olarak tahmin edilmektedir.

En son verilere göre, su ve atık alanlarıyla ilgili temel çevresel istatistikler aşağıdaki gibidir:
 2018 yilında, belediye nüfusunun %99'una su tedarik sistemi ile hizmet verilmektedir. 629belediyede yer alan içme suyu arıtma tesisleri, Türkiye'nin toplam belediye nüfusunun %60'ına hizmet vermektedir.

2018'de, belediye nüfusunun %91'i kanalizasyon sistemine bağliıydi ve %79'una atik su aritma tesisleri ile hizmet verilmekteydi. Atık su aritma tesisleri, hålihazırda farkli arıtma seviyelerinde toplam 991 belediyede faaliyet halindedir7.

2018'de, belediye nüfusunun %99'u 159 katı atık sahasi, 7 atik yakma tesisi ve 8 kompostlama tesisi aracılığıyla atık yönetimi hizmetlerinden yararlanmaktaydı. 40 ortak yakma tesisi ve 2009geri dönüşüm tesisi bulunmaktadır³.

Ekonomik büyüme büyük oranda (ağırlıklı olarak ithal edilen) enerjiye ve doğal kaynakların tüketimine bağlidır ve bu durum sera gazi emisyonlarinin artmasina ve çevrenin daha fazla bozulmasına neden olmaktadır. Yüksek enerji bağımlılıği, Türkiye ekonomisinin, benzindeki fiyat değişimlerine karşi daha hassas olacağı ve 2020 ve sonrasında daha maliyetli yatırımlar yapmasi gerekeceği aniamina gelmektedir. Bu durum, ayrica, gereğinden fazla enflasyon riski oluşturmak suretiyle Türkiye'nin büyüme ve refah öngörülerini olumsuz etkilemektedir. Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda, kırsal/yerel düzeydekiler dåhil olmak üzere sera gazıemisyonu azaltma faaliyetleri tanimlanmaktadir.

Doğal afetler ve iklim değişikliği birbiriyle bağlantılıdır. Bu nedenle seller, yangınlar ve toprak kaymaları gibi birçok doğal afet, iklim değişikliğinin bir sonucu olarak yaşanmakta ve hem ekonomik hem de sosyal sorunlara yol açmaktadır. Hükümetler Arası Iklim Değişikliği Panelinin İkinci Değerlendirme Raporu'nda, ekolojik, ekonomik ve toplumsal sorunlara yol açan iklim değişikliğine bağlı olası doğal afetlerin, yakın gelecekte karşılaşılacak en ciddi problemler olacağıda vurgulanmaktadir.

Günümüzde kasıtlı olarak veya kaza sonucu çevreye salınan kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer maddeler de tehditler ve tehlikeler oluşturmaktadır. Bugün KBRN (kimyasal, biyolojik,radyolojik ve nükleer) maddelerin ortaya koyduğu tehditler ve tehlikeler, tüm ülkelerin ele almasıgereken zorlu bir sorundur. Ayrıca, endüstriyel faaliyetlerin geliştirilmesi, bu maddelerin kazara salınimı riskini arttırmaktadır.

Çevre Operasyonel Programında (ÇOP) (2007-2013) esas olarak, özellikle içme suyu ve atik su sistemlerinin iyileştirilmesi ve etkin bir atık yönetimi sistemi ile altyapısının geliştirilmesi gibi çevresel hizmetler üzerine odaklanarak, yerel makamların kurumsal ve finansal kapasitelerinin güçlendirilmesi hedeflenmiştir. 2007-2013 ÇOP için, 39 çevresel altyapi projesi (32 su yönetimi,7 atik yönetimi) hazirlanmiş ve finansman karariı için Avrupa Komisyonuna sunulmustur. COP uygulama döneminin sonuna kadar, 30 projenin tamamlanmıştir. Saptanan ihtiyaçlar dikkate alındiğında, cevresel altyapi stratejisinin ana önceliği, yerel makamlarin kapasitelerini artırmak 
6 TÜiK, 2018 su için 7 TÜlK, 2018 atıksu için 8 TÜiK, 2018 atık için 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
ulusal çerçeveyi güçlendirmek ve yukarıda belirtilen alanlarda ulusal seviyedeki yatırım ihtiyaçlarıni finanse etmek olacaktir.

Yukarıda açıklandıği gibi önceki IPA döneminde, Çevre Operasyonel Programının tematik yoğunlaşması esas olarak su ve atık üzerine olmuştur. Yeni IPA Il döneminde, bu iki önceliğe ek olarak, iklim değişikliği, AB Müktesebatının iç hukuka aktarılması ve kapasite oluşturma faaliyetlerine özellikle odaklanılacaktır. Ayrıca, yasama ve kapasite açısindan önemli iyileştirilmeler gerektiren AB Çevre ve İklim Müktesebatının dinamik niteliği dikkate alındığında,Çevre ve İklim Değişikliği Faslıyla doğrudan ilişkili bu ihtiyaçlara yönelik özel faaliyetler desteklenecektir. Bunların tamami çevreyle ilgili olarak strateji belgelerinde belirlenen hedeflere ulaşılmasina katkı sağlayacaktır.

Bu bağlamda kapasite geliştirme süreci, alt seviyeden üst seviyeye doğru gerçekleştirilen çalışmalar ve su ve atık projelerinin hazirlanmasında Iller Bankasının desteklenmesi ve bu şekilde planlama dönemi boyunca İller Bankası Çevresel Kredi I programiarı kapsaminda AYB finansmanının ve AYB tarafindan uygulandiğı şekilde sonraki olası ilgili kredilerin harekete geçirilmesi için teknik destek kredisi gibi araçlar lehine AB finansman kaynaklarının tamamlayıcılığını en üst düzeye çıkaran mekanizmalara özel önem atfedilecektir. Şimdiki ve daha sonraki AYB imkanlarına ayrılan teknik destek bütçesi 3 milyon avro olarak öngörülmektedir.
Eylemin ana hedefi AYB'nin finansal, çevresel ve sosyal açıdan güçlü olan ve Türkiye'de temel su, sıhhi tesisat ve katı atık hizmetleri sağlayan öncelikli yatırımların finanse edilmesi için AYB tarafından nihai yararlanicılara kredi verilmesinin mümkün kılınmasıdır.
Ayrıca Eylem şunları hedefler: (i) yatırım projelerine bağli olarak artan finansal yük (borç) ve AB Su ve Atik Müktesebatina uvum konusunda artan mevzuat uyumluluk sorumluluğu göz önünde bulundurularak, faaliyetlerini sürdürebilmeleri ve iyileştirebilmelerine yönelik olarak Nihai Yararlanıcıların mali ve operasyonel yönetimlerini iyileştirmek. (ii) Yatırım Projesi özelinde kredi koşulluluğunu karşılayabilmeleri için Nihai Yararlanıcılara destek olmak.
JASPERS (Avrupa Bölgesindeki Projeleri Desteklemeye Yönelik Ortak Yardım) girişimi,mutabakata varildiktan sonra IPA Il döneminde yatırim faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla kullanılmıştır. JAsPERS uzmanları fizibilite raporlarının ve bazı su, atık su ve katı atık projelerinin fayda maliyet analizlerinin değerlendirmesini yaparak Çevre ve Şehircilik Bakanlığı uzmanlarına destek sağlamiştır. JAsPERS yardımlarının bütçesinin yaklaşık 2 milyon avro olduğu tahmin edilmektedir.

4.6.1Eylem 1 - Su 
AB mevzuatı: Su Çerçeve Direktifi, İçme Suyu Direktifi, Kentsel Atık Su Arıtma Direktifi, Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi, Taşkin Direktifi, Nitrat Direktifi, Yüzme Suyu Direktifi, Yeraltı SularıDirektifi, Su Mevzuatı için Çevresel Kalite Standartları Direktifi ve AB Su Müktesebatınin herhangi bir yeni parçasi.

Gerekçe: Bu eylem, içme suyunun etkin olmayan bir şekilde tedarik edilmesi ve atik sularin etkin olmayan bir şekilde toplanması ve aritilmasina neden oiacak şekilde, yatırimlarin su durumu üzerindeki etki değerlendirmesi, bu yatirımların derecelendirilmesi ve koordinasyonu ile su döngüsü yönetimi konusunda yetersiz ve eskimiş altyapı açısından su yönetiminde görülen entegrasyon eksikliğini yansıtan SwoT Analizinde tanımlanan zayıflıkları ele almaktadır.
Türkiye aday ülke olarak, AB Çevre Müktesebatının planlanması ve uygulanması açısından AB standartlarına ulaşmayı amaçlamaktadır. Çevre Faslının kapanış kriterlerini sağlamak için gerek kapasite oluşturma gerekse yatırıma ilişkin faaliyetler yürütülmelidir. Örneğin Kentsel Atık Su Arıtma Direktifi'nin tam olarak uygulanabilmesi için Direktifin gerektirdiği Ulusal Kentsel Atık Su Uygulama Planının hazırlanmasi gerekmektedir. Bu eylem, Türkiye'deki yüzey sulari, yeraltısulari, deniz, kıyı ve geçiş sularının korunmasi, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir bir şekilde kullanılmasına bütünleşik bir yaklaşım yoluyla, iyi su durumunun elde edilmesine ve 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
sürdürülmesine odaklanmaktadır. Bu eylem, su kalitesi ve su kaynaklarının yönetilmesini ele alacaktır.

Ayrıca, AB direktif gereksinimlerini karşılamak ve denizlere ilişkin konulardan sorumlu kurumiarıbir araya getirecek bir çerçeve yapı tesis etmek için entegre bir yaklaşimla deniz suyu kalitesini arttirmak önem arz etmektedir.

Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili detaylı bilgi 4.6.1.1. Bölümde verilmektedir.

4.6. Bölümde belirtildiği gibi Çevre Operasyonel Programi (2007-2013) kapsaminda Avrupa Komisyonuna sunulan 32 su yönetim altyapı projesinden 27'sinin uygulamasi program kapanişindan önce tamamlanmiştir.

Açıklama: AB Çevre Müktesebatının gerekliliklerini karşılamak amacıyla, kuruluşların kapasite oluşturması ve personelin uzmanlaşmasi, direktiflerin uyumlaştırılmasi, planların uygun şekilde yapılması ve sorunsuz bir şekilde uygulanması sağlanmalıdır. Su sektörüne ilişkin projeler, hem Müktesebatla ilgili fiziksel yatırim gerektirmeyen faaliyetleri hem de yatırıma ilişkin altyapi faaliyetlerini içermektedir.

Bu eylem, su ve atık su altyapı projeleri gerçekleştirecek ve yağmur suyu taşkınlarının neden olduğu kirliliğin azaltılmasina katkı yapacaktır.

Çevre ve İklim Değişikliği Faslının kapanış kriterleri ile "Müzakere Pozisyon Belgesi" ve ulusal strateji belgelerinin dikkate alınmasıyla, su kalitesi sektörü için öncelikli ihtiyaçlar belirlenmiş ve derecelendirilmiştir. Sektör Operasyonel Programi, ana müdahale alanlarini içeren ancak bunlarla sınirlı olmayan Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetlerini, nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları dâhil olmak üzere su kalitesine ilişkin teknik destek projeleri olarak öngörmektedir.

Yatırım faaliyetleri; su iletim hatiarı, su dağıtım aği, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su aritma tesisleri, yağmur suyu ağı inşasi, kuyuların rehabilitasyonu, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sistemlerinin temini,kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetiminden oluşan entegre su projelerini kapsamaktadır. İklim değişikliğinin etkilerine karşı dayanıklılığı arttırmak için tedbirlerin kabul edilmesi, tüm bu yatırım faaliyetlerinin tasarımi ve uygulanmasi için göz önünde bulundurulmasıgereken bir gereksinimdir.

4.6.1.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
Özel hedefler: Ulusal mevzuatın Çevre Müktesebatına uyumlaştırılmasına katkı yapmak ve Çevre Müktesebatının uygulanması için kurumların kapasitelerini ve çaliışanların uzmanlaşma düzeyini istenen seviyede geliştirmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok su yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir.Bu faaliyetler, şu alanlar üzerine temel çalişmaları içermektedir: Çevresel Kalite StandartlarıDirektifi'nin uygulanmasi (2008/105/AT, 2013/39/AB), taşkın tahmini ve taşkın kontrolü, Nitrat Direktifi'nin uygulanmasi, Su Çerçeve Direktifi'nin uygulanmasi, yeraltı suları yönetimi, deniz ekosistemlerinin rehabilitasyonu, Deniz Stratejisi Çerçeve Direktifi'yle ilgili kapasitenin geliştirilmesi.

Tarım ve Orman Bakanliği, 2009 ile 2010 yılları arasinda 11 havza için Havza Koruma Eylem Planları (HKAP) yürütmüştür. Kalan 14 havzanın HKAP'larıysa 2013 yılında hazırlanmıştır.HKAP'lar kisa, orta ve uzun vadeli dönemde, atık su aritma tesisleri ve katı atik sahalarini kapsamaktadır. Bu planlar, Nehir Havza Yönetim Planlarına (NHYP) dönüştürülecektir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Ayrica, Çevresel Kalite Standartları (ÇKS'ler) Direktifi'nin (2008/105/AT, 2013/39/AB)uygulanması için Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından çalışmalar yürütülmüştür. Bu çalışmalar kapsamında, ulusal spesifik kirleticiler listesi ve ilgili ÇKS'ler geliştirilmiştir.Halihazırda, söz konusu spesifik kirleticiler ve ÇKS'lerin Yüzey Suyu Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği'ne entegre etme çaliışmaları tamamlanmiş ve 2016 yılında revize edilmiştir.
Yukarida verilen listenin analizine göre ve dinamik Çevre Müktesebatinin mevcut durumu dikkate alındığında, nehir havzası yönetimi, taşkın ve kuraklık yönetimi ve iklim değişikliğine uyum planları ve sektörel su tahsisatı gibi endikatif temel müdahale alanlari, henüz uygulanmamiş ve/veya daha fazla üzerinde durulmasi gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, Müktesebatin ulusal stratejilerle tam olarak uyumlaştırılması ve merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artırılmasi sağlanacaktır.
Su Çerçeve Direktifi'ne göre su kalitesi yönetimi, doğada ortaya çıkan doğal coğrafi alanlar olarak tanımlanan nehir havzalarına odaklanmaktadır. Bu havzaların yönetimi yönetim planlarıvasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Bu açıdan, Nehir Havzasi Yönetim Planlarınin (NHYP)hazırlanmasi, AB Su Çerçeve Direktifi (2000/60/AT) ve ilgili alt direktiflerin uygulanmasına yönelik bir faaliyet olarak önerilmektedir. Bu faaliyet aracıliğıyla su kütlelerinin tanımlanması,su durumunun izlenmesi ve değerlendirilmesi, hedeflerin belirlenmesi ve tedbirlerin programlanmasi ve uygulanmasi çalişmaları yapılacaktır.

NHYP'ler konusunda, altı havza için Havza Koruma Eylem Planlarının Nehir Havzası Yönetim Planlarına Dönüştürülmesi projesi IPA Il programlamasina sunulmuştur ve Operasyon Tanımlama Belgesi hazırlanmasi/revize edilmesi ve ihale süreci tamamlanmişolup, proje 2021yılında başlamiştır.Bu projenin çıktilarınin 2022-2024 döneminde elde edilmesi öngörülmektedir. NHYP'lere ilişkin hazırlıklar artan bir hızla devam etmektedir. Nehir HavzasıYönetim Planlarınin hazirlanmasi, tedbirlerin programlanmasi, ekonomik analizler ve vatırım programlama süreçleri vasitasiyla Su Çerçeve Direktifi ve alt direktifleri uygulayabilecek deneyimli personelin ve uzman kuruluşların temin edilmesi gerekmektedir.
Mevcut durum, sel olaylarıyla ilgili mevcut yaklaşımın Taşkın Direktifi gereksinimlerini tam olarak karşılamadığını göstermektedir. Bu nedenle Türkiye, Taşkın Direktifini uygulamaya ve iç hukuka aktarmaya başlamalidır. Bunun yanında, diğer havzalar için taşkın tehlike haritaları,taşkın risk haritaları ve taşkın risk yönetimi planlarının hazırlık çalışmaları da hızlandırılmalıdır.Buna yönelik olarak, "Meriç-Ergene Nehir Havzası için Taşkın Riski Yönetim Planının (TRYP)Hazırlanması" projesi, bu sinır aşan nehir havzası için ortak ya da en azindan eşgüdümlüTRYP hazırlanması için IPA Il Programlamasina sunulmuştur. Projenin 2021 yılında başlamasi öngörülmektedir.

Kurak ve yarı kurak iklim bölgesinde yer alan Türkiye'de, yağışların zamansal ve konumsal dağılımları düzensizdir. İklim değişikliği ise yağışların düzensizliği ve azlığını daha da belirginleştirmektedir. Mevcut su kaynaklari nüfus ve sanayinin taleplerini karşılayamamaktadır. Kuraklığa karşı önlem almak için kuraklık koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesi ve bu koşullar için uygun parametrelerin saptanmasıgerekmektedir. Havza Kuraklik Yönetim Planlarının geliştirilmesi bu amaca hizmet edecektir.Bu planlara bağiı olarak, suyun en iyi şekilde kullanıminın yanında kuraklık öncesi ve sonrasıiçin alınan önlemlerin planlandığı şekilde uygulanması sağlanacaktır.
Ayrıca, Türkiye'nin gelecekte iklim değişikliklerinden olumsuz yönde etkilenmesi muhtemel görünmektedir. Bu nedenle, bu değişikliklerin etkileri incelenmeli ve ulusal ve havza seviyesinde iklim değişikliğine uyum tedbirleri oluşturulmalıdır. İklim değişikliğinin etkileri ve artan içme suyu talebi ile suyun endüstriyel ve tarımsal amaçlarla kullanım talebi konusunda,öncelikli havzalar ve kademeli olarak diğer havzalar için sektörel su tahsisatı planlarının hazirlanmasi gerekecektir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Kamusal farkındalık, eğitim girişimleri ve yukarıda sözü edilen hususlarla ilgili diğer iletişim araçları da bu faaliyetlere dâhil edilebilir.

Seçim kriterleri: Alandaki ihtiyaçlar çeşitlilik arz ettiğinden, faaliyetin olgunluğu ana kriterlerden biridir. Söz konusu durum şunları kapsar: gerçekçi hedeflerin belirlenmesi,sözleşmelerin sayısi, süresi ve derecelendirmesi (bu unsurların değerlendirilmesi için ihtiyaçları, faaliyetleri - bunların süreleri ve birbirlerine bağımlılıklarını-, ilgili riskleri ve IPA Il son başvuru tarihlerini göz önünde bulundurarak), sözleşme yapma ve uygulama süreçlerinde gecikme olasılığının düşük olması (bir bileşen üzerine sözleşme yapmak faaliyetin diğer bileşenlerine bağlı olmaz ve bileşenlerle ilgili sözleşme yapmak veya bunları uygulamak faaliyet dışındaki riskli çalışmalara bağlı olmaz), Sektör Operasyonel Programı kapsamındaki tahsilatlarla ilgili gerçekçi bütçe tahsisatı, faaliyet mantığının diğer unsurlarıyla uygunluk (örn.faaliyet boşluklara ve ihtiyaçlara dayanır ve neden-sonuç ilişkilerine göre tasarlanır - jlave gerekçelerle birlikte tutarlı bir şekilde tesis edilen bir matris aracılığıyla görülebilir-, vb.). Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatına ve "Müzakere Pozisyon Belgesiyle" uyumluluk ve ayrıca diğer ulusal önceliklerle uyumluluk da önem arz etmektedir (Müktesebatin Üstlenilmesine Ilişkin Ulusal Program, Ulusal Kalkinma Plani, sektörel stratejiler vb.). Bunlar, faaliyetin öncelikler alanı içinde yer aldiğını gösterecektir. Ayrica, Sektör Operasyonel Programıkapsaminda uygulanmaya daha uygun olan faaliyetlerin alternatif fonlara kiyasla daha yüksek bir önceliğe sahip olduğu düşünülmektedir. Bir faaliyetin sahip olmasi gereken diğer önemli özellikler; tekrarlamama ve önceki, mevcut veya öngörülen faaliyet ve çalışmalar ile sinerji ve uyumdur (faaliyet, söz konusu diğer çalişmalar dikkate alınarak tasarlanmalı ve Çevre ve Iklim Değişikliği sektörüne gerçek bir katkı sağlamalıdır). Aciliyet, önceliğin diğer bir boyutudur. Eğer bir hedefe ulaşmak için çok uzun bir süre gerekiyorsa, faaliyet öneriler listesinin en altında yer almaktadır. Öte yandan faaliyet, IPA süreci vasıtasıyla ulaşılabileceğinden daha acil olmamalıdır. Bu, (gerçekçilik açısından) projenin olgunluğuyla ilgili bir sorundur. Uygulama sürecinde ilerideki başariların değerlendirilmesi ve faaliyet sonuçlarının uygulama sürecinin ötesinde sürdürülebilir olması için ilgili önemli tarafların faaliyeti sahiplenmesi ve işbirliği kapasitesi de büyük önem arz etmektedir. Bunların bulunmadığı ve hatta karşı örneklerin (ilgili önemli taraflar arasinda ihtilaf veya taraflarin faaliyetten ihraci)mevcut olduğu durumlarda,faaliyetin fonların tahsisi için iyi bir seçenek olmadığı düşünülür.

Nihai Yararlanıcılar: Tarım ve Orman Bakanlıği, DSi, Çevre ve Şehircilik Bakanlıği, Sağlık Bakanliği, Yerel idareler, STK'lar.

4.6.1.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programi, vb.)
Özel hedefler:
Ulusal standartlar ve AB standartlarına uygun bir şekilde nüfusa içme suyu sağlamak 
Doğal kaynakların kullanıminı en iyi düzeye getirmek ve su dağıtim sisteminin verimliliğini ve iklime dayanıklılığını iyileştirmek 

Alıcı su kaynaklarının (yüzey ve yeraltı suları) kirlilik yükünü azaltılmak ve içme suyu sistemlerini kirlenmeye karşi korumak;
Atık su arıtma tesislerinin verimliliği ve iklime dayanıklılığını sağlamak ve işletme maliyetlerini düşürmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok su yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir.Çevre Operasyonel Programi kapsaminda, Avrupa Komisyonuna sunulan 32 su yönetim altyapi projesinden 27'sinin uygulaması tamamlanmiştır.

Su yönetim yatırımlarındaki boşluklara UçES (2016-2023) içinde yer verildiğinden (16,7 milyar avro), su iletim hatlari, su dağıtım aği, kanalizasyon aği ve ana toplayıcı hatlar, yeni atik su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşası, kapasite oluşturma uygulamalari ve inşaat işlerinin 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
denetiminden oluşan entegre su projeleri, ihtiyaçlara göre öncelik verilen ağır maliyetli yatırım faaliyetleri olarak değerlendirilmektedir. Bu yatırımlar, seçim kriterlerine ilişkin bölümde açıklanan seçim kriterlerine (bkz. aşağıda) göre önceliklendirilmektedir.
Dolayisıyla bu faaliyetler, ulusal ve AB standartlarına göre iyileştirilmiş içme suyu sağlanmasına, su tasarrufu yapılmasına ve alıcı su kaynaklarında kirlilik yükünün azaltılmasına katkı yapacak tüm eylemlerin teşvik edilmesine, su tedarik sistemlerinin olasıkirlenmelerine karşı korunmasına ve kaynak verimliliği ve iklime karşı esnekliğin geliştirilmesine yardım edilmesini sağlayacak ortak finansmanın teşvik edilmesine odaklanacaktır.

Su eylemi kapsamında, iklime dayanıklı faaliyetlere ve ayrıca iklim değişikliğini hafifletme ve uyum tedbirlerine gerekli önem verilecektir.

Açıklama ve uygun müdahaleler: Bu faaliyet, mevcut içme suyu dağitim sistemlerinin inşaati, rehabilitasyonu ve modernizasyonu ile yeterli su aritma tesislerinin kurulmasınıdestekleyecektir. Ayrica, kentsel atik su arıtma tesislerinin rehabilitasyonu, güncellenmesi ve inşasi, kanalizasyon sistemlerinin rehabilitasyonu ve genişletilmesi ve yağmur suyu tesislerinin oluşturulması desteklenecektir.

Finanse edilecek eylemler şu şekildedir:
Içme suyu ağlarınin inşasi ve rehabilitasyonu;
Mevcut su şebekeleri ve dağitim sistemierinin (borular, pompalama istasyonlari,rezervuarlar) yeniden yapilandırılmasi ve modernizasyonu;
İçme suyu arıtma tesislerinin rehabilitasyonu, geliştirilmesi, genişletilmesi ve inşasi;
Kanalizasyon ağlarının genişletilmesi;
Sızıntı ve/veya içine sizma sorunları yaşanan mevcut kanalizasyon ağlarının rehabilitasyonu;
Atık su arıtma tesislerinin rehabilitasyonu, geliştirilmesi, genişletilmesi ve inşası (uygun olduğu hallerde, ikinci ve üçüncü seviye atık su arıtma tesisleri için bağımsız olarak aşamalı bir yaklaşım uygulanacaktır);
Yağmur suyu kaynaklı taşkınlar, seller ve/veya atık su sistemlerinin etkin bir şekiide çalişmaması nedeniyle alıcı suların kirlenmesinin engellenmesi için yağmur suyu sistemlerinin rehabilitasyonu ve inşasi;
Su/atık su sistemlerinin sürdürülebilir kullanımi ve bakımı için örneğin ölçme, otomasyon,laboratuvar ekipmani, sizıntı tespiti ve kanalizasyon temizleme ekipmani gibi ekipman,donanım ve yazılımların tedariki;
Su/atik su sistemlerinin tasarımı ve/veya işletimiyle ve ayrica AB programlarıni, kamusal farkındalığı, eğitim girişimlerini ve diğer iletişim araçlarını uygulamak amacıyla herhangi bir gerekli alanla ilgili denetleme/denetleyici mühendislik, kurumsal yönetişimi geliştirme,son alıcılar için kapasite oluşturma;
Teknik hazırlık çalışmaları, fizibilite çaliışmalari, fayda-maliyet- analizi, ÇED, ayrıntılıtasarım, teknik şartnameler ve ihale dosyaları için Teknik Destek;
Su ve atık su alanlarında AB müktesebatına ilişkin konular için Teknik Destek;
AB müktesebatına uygun olarak kapasite oluşturma faaliyetleri için Teknik Destek.
IPA Il programınin (2014-2020) uygulama aşamasinda, AB tarafindan bazi bütçe kesintileri uygulandi,dolayisıyla proje bütçelerinde bazı revizyonlar yapılması gerekti. Bu nedenle, yararlanıcılar (belediyeler)ile yapılan istişarelerle, acil ihtiyaçiara göre bazı bileşenler proje kapsamlarından çıkarılmış veya azaltılmıştır. Içme suyu bileşenleri belediyeler tarafından büyük oranda çıkarıimış, bunun yerine atık su bileşenleri tutulmuştur.

Seçim kriterleri: 11-12 Mart 2014 tarihlerinde gerçekleştirilen Sektör Operasyonel Programi Önceliklendirme Çalıştayi bağlamında, IPA Il dönemi yatırımlarınin Önceliklendirilmesinde büyük bir öneme sahip olan PEPA Programi bünyesindeki bir puanlama yöntemi (kriterler, alt kriter ve karşılık 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
gelen ağırlıklar) güncellenmiştir. Finanse edilecek faaliyetlerin seçim kriterleri aşağıdaki ilkeler ile uyumlu olacaktır:
Çevre ve İklim Değişikliğiyle İlgili Kriterler: Çevresel öncelikler, yani kamu sağlığıyla ilgili iyileştirmeler, çevre açısından hassas alanların korunmasi, doğal kaynakların korunmasi,çevre planlarının ve sektör stratejilerinin uygulanmasıyla bağlantı, nüfusa büyük ölçekli olumlu etki, iklimle ilgili hedeflerle entegrasyon, risk azaltmayla bağlantılar, yönetim çalışmalarının iyileştirilmesi ve bir yatırımdaki afet risklerininº dikkate alınması;
Mali Kriterler: Yatırım ve operasyonların maliyet etkinliği;
Ekonomik Kriterler: Ücretlerin ve yatırımların karşılanabilirliği, en iyi düzeyde uzun vadeli bakım; diğer finansal kaynakların tamamlayıcıliği ve mevcudiyeti;
Teknik Kriterler: Projenin olgunluğu ve uygulamaya hazır olması;
Sosyal / Siyasi / Sivil Kriterler: Proje hazirlama sürecine katilim, kamusal destek/muhalefet;
Kurumsal Kriterler. Faaliyet bünyesindeki ilgili taraflar arasında sorumlulukların açık bir şekilde tanımlanmasi, faaliyet sahibinin kurumsal kapasitesi, mevcut yasal çerçevenin varliği ve uyguianmasi;
Projeye Özgü Kriterler: Finansal ve kurumsal kaynaklara ve danışmanlık hizmetlerine erişebilirlik ve faaliyet konseptinin entegre yaklaşımi.

Yukarıda belirtilen kriterlere ek olarak, IPA Il dönemi vatırimlarının önceliklendirilmesinde 4.1Bölümde belirtilen coğrafi yoğunlaşma ilkesine uyulmuştur.

Nihai Yararlanıcılar:
Seçilen* belediyeler;
Uygun olduğu hallerde, seçilen* yerel otoriteler.
*Bkz. Kisim 4.1 ve Ek III.
2014-2020 dönemi için toplam 279.088.235 avro (IPA katkısi: 237.225.000 avro) tutarındaki bir bütçenin, su yönetimi yatırım faaliyetlerine tahsis edilmesi planlanmaktadır. Su yatırım faaliyetlerinin endikatif listesi Ek Ill'te sunulmaktadır.

4.6.1.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef
Su: Entegre su yönetimi yoluyla suyla ilgili AB müktesebatı, stratejiler ve politikalarla genei uyumu arttırmak ve Türkiye'deki sular için iyi su durumunu elde etmek.

Eylem başlığı: Eylemin sonuçları
Su: Bu eylemin sonuçlari şunlardır: lyileştirilen mevzuat ve Su Müktesebatının bileşenleri için arttırılan kurumsal kapasite İcme suyu dağıtımı ve atık su arıtması için geliştirilmiş altyapı
9 Afet riskleri, doğal ve insan kaynakli/teknolojik felaketler nedeniyle toplum, insanlar, mülkler, araziler.çevre, vb. üzerinde meydana gelebilecek olasi tehlikeler ve/veya zararlardır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Faaliyetler: Uygulamaya ilişkin düzenlemeler
Faaliyet 1.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetieri; bunlarla sınırlı olmamak üzere nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları, su kalitesine ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarından oluşmaktadır Faaliyet 1.2 Yatırımla ilgili faaliyetler: Su iletim hatları, su dağıtım ağı, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşası, kuyuların iyileştirilmesi, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sistemlerinin temini, kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetimi.: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin yönetiminden sorumludur. Uygulama süreci, hizmet alımı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Doğrudan sözleşme gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda değerlendirilecektir.

Faaliyetler: Performans göstergeleri
Faaliyet 1.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetieri; bunlarla sınırlı olmamak üzere nehir havzası yönetim planları, kuraklık ve taşkın riski yönetimi ve iklim değişikliğine uyum ve sektörel su tahsisi planları, su kalitesine ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarından oluşmaktadır Faaliyet 1.2 Yatırımla ilgili faaliyetler: Su iletim hatları, su dağıtım ağı, kanalizasyon ağı ve ana toplayıcı hatlar, yeni atık su arıtma tesisleri, yağmur suyu ağı inşası, kuyuların iyileştirilmesi, depolama rezervuarlarının değiştirilmesi, ilgili ekipmanın ve entegre coğrafi bilgi sistemlerinin temini, kapasite oluşturma uygulamaları ve inşaat işlerinin denetimi.: 2020 yılı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: AB müktesebatına uygun olarak hazirlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısı Atık su aritma tesisi tarafindan hizmet verilen ek belediye nüfusu Avrupa müktesebatı uyumu için taslak/revize yasal dokümanlar Komisyon/EUD tarafindan onaylanan iPA proje başvurularınin sayrsi İvilestirilen Su tedarik sistemi belediye sayısi Insa edilen atık su arıtma tesisi savısi lyileştirilmiş atık su ağı hizmeti sağlayan belediye sayısı AB Müktesebatiı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayısi Hazırlanan ve/veya günceilenen Nehir Havzasi Yönetim Planlarının sayısı
4.6.2Eylem 2  Atık 
AB mevzuatı: Atık Çerçeve Direktifi, Arıtma Çamuru Direktifi, Piller ve Akümülatörlere Ilişkin Direktif,Ambalaj ve Ambalaj Atığı Direktifi, PCB/PCT Kontrolüne İlişkin Direktif, Ömrünü Tamamlamış Araçlar (ELV) Hakkında Direktif, Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlarda Bazi Tehlikeli Maddelerin Sınırlandırılmasına İlişkin Direktif, Atik Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlara İlişkin Direktif, Katı Atık Sahası Direktifi, Atıkların Nakliyesi Hakkında Direktif, Maden Atıkları Direktifi, Gemi Geri DönüşümüTüzüğü ve yeni çıkan herhangi bir AB Atık Müktesebatı ve politikasi.

Gerekçe: Bu eylem, GZFT analizinde tanımlanan bir diğer zayıf yani, yani sınırlı düzeyde atık toplanmasına ve çok sayıda uygun olmayan katı atik sahası işletilmesine neden olan yetersiz atık yönetimi uygulamalarını ele almaktadır. Ayrı toplama sadece birkaç pilot kentsel merkezde uygulandığından, az sayıda malzeme geri dönüştürülmekte ve atıkların büyük bir kısmı katı atık sahalarına gönderilmektedir.

Çevre Faslının kapanış kriterlerini sağlamak için hem kapasite oluşturma hem de yatırıma ilişkin faaliyetler yürütülmelidir. Bu eylem, finansal açıdan sürdürülebilir, iyi yönetilen organların tesis edilmesi ve mevcut yasal çerçevede yapılan gerekli iyileştirmeler vasıtasıyla etkili ve daha kaliteli hizmet sunumunun teşvik edilmesine odaklanacaktır.

Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleriyle ilgili detaylı bilgi Bölüm 4.6.2.1'de verilmektedir.

Çevre Operasyonel Programi (2007-2013) kapsamında Avrupa Komisyonuna sunulan 7 atik yönetim altyapı projesinden 4'ü uygulanmış olup 3'ü program kapanışından önce tamamlanmıştir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Açıklama: Bu eylem AB politika ve ilkeleriyle uyumlu olan entegre katı atık yönetim sistemlerini teşvik etmektedir. Planlama aşamasında ve ön çalışmalar ile fizibilite çaiişmaları kapsamında belediyeler/sektörler, organizasyon ve operasyonlar, bulgular, vb. konusunda derinlemesine analizler içerecek şekilde IPA Programı kapsamında bir yatırim projesi uygulama firsatını kullanmaya teşvik edilmektedir.

Çevre Faslının kapanış kriterleri, "Müzakere Pozisyon Belgesi" ve ulusal strateji belgeleri dikkate alınarak, atık sektörü için öncelikli ihtiyaçlar belirlenmiş ve sıraya koyulmuştur. IPA Il dönemi için Sektör Operasyonel Programi, sifir atik, döngüsel ekonomi ve atik olma durumundan çıkma (end-of-waste)konularına ilişkin teknik destek projeleri gibi ana müdahale alanlarını içeren ve bunlarla sinırlı olmamak üzere Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetlerini öngörmektedir.
Yatırım faaliyetleri; atıkların engellenmesi/azaltılmasi, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağıdakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerini içermektedir: (1) değerlendirme ve devamii izleme (verimlilik, geri kazanım oranı) ve atik ve konut özelliklerinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler, (3) azaltma eylemlerinin entegrasyonu, (4) atık tesislerinin iklime dayanıklı: hale getirilmesi, (5) kamu iletişimi ve farkındalik ve ilgili tesislerin inşası. Bu eylem ayrica güvenli nihai bertaraf süreçlerinin oluşturulması ve ayrıca eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılmasına yönelik ağır maliyetli yatırımların ortak finansmanı için finansal kaynak sağlayacaktır.

Tüm yararlanıcı kurumlara yatırımın faydalarını sürdürmek üzere kurumsal destek sağlanacaktır.Kurumsal güclendirme, karar verme organları olarak secilen görevlileri ve belediye/birlik idari personelini ve "belediye/birlik atık dairesinin" personelini hedef alacaktır. Ayrıca çevre il müdürlükleri ile llbank gibi ilgili kuruluşların bölge müdürlüklerinin personeli de hedef alınabilir. Bu eylem (inşaat işlerinin denetimini kapsayan ve uygun görüldüğü şekilde kamu alımı desteği ve tavsiye içerecek şekilde kapasite oluşturma hizmetleri sağlayan) hizmet sözleşmeleri vasıtasıyla sağlanacaktır. İklim değişikliğinin etkilerine karşi dayanıklılığı arttırmak için tedbirlerin kabul edilmesi, bu yatırım faaliyetlerinin tasarımı ve uygulanmasıiçin göz önünde bulundurulacak bir gereksinimdir.

4.6.2.1 Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapilanma faaliyetleri 
Özel hedefler: Çevre Müktesebatının uygulanması için kurumların kapasitelerini ve çalışanların uzmanlığını istenen seviyede geliştirmek.

Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok atık yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir Bu faaliyetler şu alanlarda temel çalışmaları içermektedir: atık yönetimi, endüstriyel tehlikeli atık yönetimi, ambalaj atığı, maden atıkları, özel atık ve biyobozunur atık yönetimi.
Yukarida verilen listenin analizine göre ve dinamik Çevre Müktesebatinin mevcut durumu dikkate alindiğında, döngüsel ekonomi, sifir atik, yan ürünlerin yeniden kullanimı ve geri dönüşümü ve atik olma durumundan çıkma (end-of-waste) gibi endikatif temel müdahale alanlari, henüz uygulanmamış ve/veya daha fazla üzerinde durulmasi gereken alanlar olarak değerlendirilmektedir. Bu nedenle, söz konusu faaliyetler finansalaçidan sürdürülebilir, iyi yönetilen organların tesis edilmesi vasitasıyla etkili ve daha kaliteli hizmet sunumunun teşvik edilmesine odaklanacaktır. Ayrica, merkezi ve yerel seviyede kurumların kapasitelerinin artirılmasi sağlanacaktir 

Seçim kriterleri: Bölüm 4.6.1.1 açıklanmıştır.
Nihai Yararlanıcılar: Çevre ve Şehircilik Bakanliği, Yerel idareler, STK'lar.
4.6.2.2 Diğer faaliyetler (yatırimlar, teknik destek, hibe programi, vb.)
Özel hedefler:
Nüfusa verimli, uygulanabilir ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetleri sağlamak;

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Ayrı toplamayı da içeren çevre dostu entegre atik yönetimi modelleri tesis etmek;
Atık tesislerinin sera gazı emisyonlarını azaltmak;
Kontrolsüz katı atık sahalarında bertaraf edilen atıkların miktarını azaltmak;
Eski çöplükleri rehabilite etmek/kapatmak;
Bertaraf edilen atıkların nihai miktarını azaltmak;
Atıklar için güvenli nihai bertaraf süreçleri tesis etmek.
Gerekçe: Türkiye, AB Katılım dönemi boyunca birçok atık yönetimi faaliyeti gerçekleştirmiştir.Çevre Operasyonel Programı kapsamında Avrupa Komisyonuna sunulan 7 atik yönetimi altyapi projesinden 3'ü tamamlanmiştır.

Atık yönetimi yatırımlarındaki boşluklara UçES (2016-2023) içinde yer verildiğinden (6,2milyar avro), (1) değerlendirme ve devamlı izleme (verimlilik, geri kazanim orani) ve atik ve konut özelliklerinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler ve (3) kamu iletişimi ve farkındalık ve ilgili tesislerin inşasi dahil olmak üzere, eski çöplüklerin rehabilitasyonu, belediye atıkları için atık yakma ve enerji tesislerinin kurulmasi,atıkların engellenmesi/azaltılmasi, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağıdakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerinden oluşan entegre atık yönetimi projeleri, ihtiyaçlara göre öncelik verilen ağır maliyetli yatırım faaliyetleri olarak değerlendirilmektedir. Bu yatırımlar seçim kriterlerine ilişkin Bölüm 4.6.1.2'de açıklanan seçim kriterlerine göre önceliklendirilmektedir.

Bu eylem, (katı atık sahalarına öncelik veren) ulusal strateji uyarınca bölgesel katı atık sahalarına ve katı atık sahalarında depolanacak atık miktarını azaltmak için tüm araçların kullanılmasıyla atık toplama sürecinin en iyi seviyeye getirilmesine odaklanacaktır.
Atık eylemi kapsamında, iklime dayanıklı faaliyetlere ve bunların yaninda iklim değişikliğini azaltma ve uyum önlemlerine gereken önem verilecektir.

Açıklama ve uygun müdahaleler:
1. Genişletme, rehabilitasyon, geri dönüşümün artırılması ve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi,
o Ayrı "yeşil" ve diğer organik atık toplama uygulamalarinın başlaması dâhil olmak üzere ayrı toplama uygulamalarının başlatılmasi veya iyileştirilmesi;
o Toplama hizmetlerinin iyileştirilmesi: toplama araçlarınin, konteynerlerin tedariki;
o Geri dönüşüm amacıyla evsel atık toplama merkezlerinin inşasi dåhil olmak üzere türlere ayırma tesisleri ve geri dönüşüm tesislerinin ile malzeme geri kazanım tesislerinin iyileştirilmesi (örneğin ambalaj atıklarının, pillerin ve yağların bertarafı);
O Biyolojik arıtma (kompostlama) dåhil olmak üzere, pilot aşamasından tam ölçekli çalışmaya kadar mevcut katı atık sahalarının rehabilitasyonu, gaz ve sızıntı suyu yönetim sistemlerinin inşası ve hafriyat atıkları için uygun tesisler;
o Transfer/transit (yığın) istasyonu inşasi gibi aktarım tesislerinin geliştirilmesi, araçtedariki;
O Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, sıkıştırıcılar, buldozerler, tekerlekli yükleyiciler, kamyonlar, kamyonetler, traktörler ve treylerler gibi katı atık sahasıekipmanlarinın tedariki;
O Tasarım aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşasıi yoluyla işletme koşullarının geliştirilmesi.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
2. Yeni inşaatlar ve aşağıdaki hususlar dâhil olmak üzere geri dönüşümün artırılmasıve toplama sistemleri ile ayırma yöntemlerinin geliştirilmesi,
o Ayrı "yeşil" ve diğer organik atık toplama uygulamalarının başlaması dâhil olmak üzere ayrı toplama uygulamalarınin başlatılmasi;
o Toplama hizmetlerinin iyileştirilmesi: toplama araçlarının, konteynerlerin tedariki;
o Geri dönüşüm amacıyla evsel atık toplama merkezlerinin inşasi dâhil olmak üzere türlere ayırma tesisleri ve geri dönüşüm tesislerinin ile malzeme geri kazanım tesislerinin inşası (örneğin ambalaj atıklarının, pillerin ve yağların bertarafi);
O Biyolojik arıtma (kompostlama) dâhil olmak üzere, iklime dayanıkli katı atık sahalarının inşasi, gaz ve sızıntı suyu yönetim sistemlerinin inşası ve hafriyat atıkları için yeterli tesisler;
o Tibbi atıkların toplanmasi ve aritilmasi;
o Katı atık sahalarında ortaya çıkan gazların yönetimi;
o Transfer/transit (yığın) istasyonu inşası gibi aktarım tesislerinin geliştirilmesi, araçtedariki;
o Tasarım aşamasindaki gerekçelere bağlı olarak, sıkıştırıcılar, buldozerler, tekerlekli yükleyiciler, kamyonlar, kamyonetler, traktörler ve treylerler gibi katı atık sahasi ekipmanlarınin tedariki;
O Tasarım asamasındaki gerekcelere bağli olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşasi yoluyla işletme koşullarının geliştirilmesi.

3.Uygun olduğu durumlarda, gaz geri dönüşüm ve kullanım sistemleri dâhil olmak üzere, eski cöplüklerin kapatılması:
O Eski cöplüklerin kapatılması dâhil olmak üzere, uygunsuz katı atık sahalarınır rehabilitasyonu;
O Tasarim aşamasındaki gerekçelere bağlı olarak, ofislerin, bakım atölyelerinin inşas yoluyla işletme koşullarının iyileştirilmesi.

4.Teknik destek aşağıdaki bileşenlerden oluşmaktadır:
O Uygun olduğu hallerde kamu alimi desteği ve tavsiyeleri dâhil olmak üzere, katı atik yönetim sistemlerinin tasarımı ve/veya işletimiyle ve ayrica AB programlarını, kamusal farkındalığı, eğitim girişimlerini ve diğer iletişim araçlarını uygulamak amacıyla herhangi bir gerekli alanla ilgili denetleme/denetleyici mühendislik, kurumsal yönetişimi geliştirme, son alıcılar için kapasite oluşturma;
O Teknik Destek: teknik hazırlık calışmaları, fizibilite çalışmalari, fayda-maliyet analizi,ÇED, ayrıntılı tasarim, teknik şartnameler ve ihale dosyalari.
Seçim kriterleri: Bölüm 4.6.1.2 açıklanmıştır 
Nihai Yararlanicilar:
Seçilen* belediyeler;
Uygun olduğu hallerde, seçilen* yerel otoriteler.
*Bkz. Kisim 4.1 ve Ek IV.
2014-2020 dönemi için toplam 42.600.879 avro (IPA katkisi: 36.215.000 avro) tutarindaki bir bütçenin, atık yönetimi yatırım faaliyetlerine tahsis edilmesi planlanmaktadır. Küçük ölçekli atık yatirim faaliyetlerinin ana endikatif listesi Ek IV'te sunulmaktadır.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
4.6.2.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef
Atik: Atıkla ilgili AB müktesebatı, stratejiler ve politikalarla genel uyumu artırmak.

Eylem başlığı: Eylemin sonuçları
Atik: Bu eylemin sonuçları şunlardır: Atık yönetiminde yer alan kuruluşların kapasitelerinin artması Nüfusa, etkin, düşük maliyetli ve sürdürülebilir atık yönetimi hizmetlerinin sağlanması; atıkların ayrı toplanması ve kontrol edilmeyen katı atık sahalarında depolanan atik miktarının azaltılması dahil olmak üzere entegre atık yönetimi sistemlerinin iyileştirilmesi ve atık tesislerinin neden olduğu sera gazi emisyonlarinın azaltılması

Eylem başlığı: Faaliyetler
Atik: Faaliyet 2.1 Müktesebatla ilgili kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bunlarla sınırlı olmamak üzere, ana müdahale alanları olarak Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatların toplanmasinı ve yan ürünlerin ve atık olma durumundan çıkan maddelerin yeniden kullanımını ve geri dönüşümüne ilişkin teknik destek projelerini içermektedir. Faaliyet 2.2 Yatırım faaliyetleri; atıkların engellenmesi/azaltılmasi, ayrı toplama, artan atık geri dönüşüm ve tekrar kullanım miktarı ve bunun yanında aşağıdakileri içeren çevre dostu nihai bertaraf süreçlerini içermektedir: (1) değerlendirme ve devamlıi izleme (verimlilik, geri kazanım oranı) ve atık ve konut özelliklerinin modellerindeki değişikliklere müdahale esnekliği, (2) çevreyle ilgili endişeler ve (3) kamu iletişimi ve farkındalık ve ilgili tesislerin inşası.

Eylem başlığı: Uygulamaya ilişkin düzenlemeler
Atik: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin yönetiminden sorumludur. Uygulama; hizmet alımı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir. Doğrudan sözleşme gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda değerlendirilecektir.

Eylem başlığı: Performans göstergeleri
Atik: 2020 yılı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: Belediye atik hizmetlerinin hizmet verdiği belediye nüfusu İyileştirilmiş Atık bertaraf ve geri dönüşüm tesislerinden faydalanan belediye nüfusu Müktesebat uyumu için taslak/revize yasal dokümanlar Komisyon/EUD tarafından onaylanan IPA proje başvurularınin sayisi WEEE ile uyumlu olarak kurulan belediye atık toplama sistemlerinin sayisi İnsa edilen kontrollü katı atık sahası sayısı AB müktesebatina uygun olarak hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayisı
4.6.3Eylem 3 - Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi 
AB mevzuatı: INSPIRE, Ortam Hava Kalitesi, Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Petrol Kaynaklı Uçucu Organik Bileşenler (VOC), Sıvi Yakıtlarda Kükürt İçeriği, Kalıcı Organik Kirleticiler (POP), Ön Bildirimli Kabul (PIC), Kimyasalların Kaydi, Değerlendirilmesi, Izni ve Kısıtlanması (REACH). Vahşi Kuşlar,Habitatlar, CiTES (Nesli Tehlike Altında Olan Yabani Hayvan ve Bitki Türlerinin Uluslararası Ticaretine İlişkin Sözleşme), Endüstriyel Emisyonlar Direktifi, EU-ETS Direktifi, Avrupa İçin Daha Temiz Hava (CAFE), Seveso, Solvent Kaynakli Uçucu Organik Bileşenler, Eko-etiket, EMAS (Eko-yönetim ve Denetim Programi), Civa, Siniflandirma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP), Asbest, ÇED, Stratejik Çevresel Değerlendirme, Çevresel Yükümlülük, Birlik'in İlgili Çevre Programlarına lişkin Raporlama ve Katılım, Çevresel Gürültü Yasaları ve bunların yanında AB Çevre ve Iklim Değişikliği Müktesebatı ve politikalarının diğer mevcut veya yeni bölümleri.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Gerekçe: Bu eylem, GZFT analizinde tanımlanan zayıflıkları, yani Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planının uygulanması ve iklim değişikliğiyle mücadelede yerel seviyede mali, teknik ve personel kapasitesi yetersizliği ile afet ve acil durum yönetimine ilişkin koordinasyon, entegre bilgi ve deneyim eksikliğini ele almaktadır. Bu eylem ayrıca koruma alanlarına ilişkin yetersiz izleme ve değerlendirme mekanizmalarına ve doğanın sürdürülebilir kalkınma bakış açısıyla korunması süreçlerinin iyileştirilmesine odaklanmaktadır.

GZFT Analizinde vurgulanan bu hususların dışında bu eylem, özellikle, ulusal ve yerel seviyede çeşitli paydaşları kapsayan ve çok boyutlu ve çok sektörlü bir bakış açısı gerektiren AB çevre, iklim ve sivil koruma politikaları ve Müktesebatıyla uyumlaştırma konusunda sosyal ve kurumsal dönüşümün sağlanması bakımından önemlidir.

Bu nedenle burada vurgulanan faaliyetlerin, bilimsel ilerlemeler ile küresel ve ulusal trendler ve önceliklere göre günden güne gelişen kapsayıcı AB çevre ve iklim Müktesebatinın öncelikli ve zaruri öğelerinin kapsanması amacıyla, mümkün olduğu kadar dinamik bir yaklaşım ve bütünleyici bir içeriğe sahip olması gerekmektedir.

Açıklama: Eylem özellikle; endüstriyel kirlenme ve risk yönetimi, kaynak verimliliği, kimyasallar, hava kalitesi, gürültü, doğa ve toprak koruma, yatay yasalar ve ayrıca iklim Müktesebatı (emisyon ticareti,izleme ve raporlama, florlu gazlara karşı ozon tabakasının korunmasi, yakıt kalitesi, düşük karbon teknolojileri ve AB Uyum Stratejisi dahil olmak üzere diğerleri) ve sivil koruma hakkında (ilgili stratejiler dahil olmak üzere) AB mevzuati ve politikalarıni ele almaktadır. Bu eylem, çevre ve iklim Müktesebatının tüm alanları ve ayrıca sivil koruma ve afet risk yönetimiyle ilgili çevresel konuları kapsayacaktır.
Bu eylemin uygulanmasi için teknik destek, eşleştirme ve gerekli olduğu durumlarda, hibeler,tedarikler ve inşaat işleri sözleşmelerinin kullanılması planlanmaktadır.
Bu eylemin uygulanmasıyla 2024'e kadar aşağıdaki sonuçlara ulaşılması beklenmektedir 
AB Müktesebati uyarinca artan çevre korumasi;
lyileştirilmiş kaynak verimliliği ve Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC) ile Endüstriyel Emisyonlar Direktifi uyarınca kimyasallar ve emisyonların uygun yönetimi yoluyla azaltılmış endüstriyel kirlilik;
llgili AB Tüzükleri (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, Izni ve Kisıtlanması (REACH),Kalıcı Organik Kirleticiler (PO) ve Ön Bildirimli Kabul (PIC) Tüzükleri) ve Ulusal Sözleşmelerinin (Stockholm ve Rotterdam Sözleşmeleri) uygulanmasıyla iyileştirilmişkimyasal yönetimi ve azaltılmış ve/veya ortadan kaldırılmış Kaliıcı Organik Kirleticiler ve Civa;
Avrupa Için Daha Temiz Hava (CAFÉ) ve Ulusal Emisyon Tavanları (NEC) Direktifleri ve hava kalitesiyle ilgili AB gereklilikleri bakış açısından kamusal farkındalık artışı yoluyla tamamlanan maliyet etkili stratejiler, politikalar ve önlemlere göre iyileştirilmiş hava kalitesi yönetim sistemi;
Hayat destek sistemleri olarak korunan doğal kaynak tabanı, biyo-çeşitlilik ve ekosistem hizmetleri;
Ekosistemlerin, toplumun, toplulukların, ekonomik sektörlerin ve yerleşimlerin afetler ve iklim değişikliği etkilerine karşı dayanıklılığının arttırılması;
İklim değişikliğine uyum ve azaltım konusunda iklim eylemlerinin iyileştirilmesi;
AB Müktesebatinın uygulamaya koyulması için politika ve strateji çerçeveleri ile uygulama planlarının iyileştirilmesi ve/veya çeşitli alternatifierin etkilerinin daha iyi anlaşılmasi 


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Sürdürülebilir Kalkınma Için Eğitim Stratejisi ve Türkiye Ulusal Eylem Planının geliştirilmesi, buna uygun olarak kurumsal kapasite artışı ve başarılı uygulama için eğitim sisteminde aktif olan kilit paydaşların farkındalığının artırılmasi.
4.6.3.1Müktesebatla ilgili Kurumsal Yapılanma faaliyetleri 
3. Eylem'in olası faaliyetlerine ilişkin yürütülen birçok çalışma ve proje mevcuttur. Genel olarak,ilk adımlar olarak yönetmeliklerin hazırlanması ve/veya kapasite oluşturma ve/veya farkındalik arttirma faaliyetleri IPA 2007-2013 dönemindeki eşleştirme veya teknik destek projeleri vasitasıyla ele alınmiştır. AB Müktesebatının ulusal mevzuata aktarılması dışında şu andaki temel ihtiyaç, AB çevre ve iklim Müktesebatının büyük bir kısminın ulusal ve yerel seviyelerdeki yetkin insan kaynakları ve kurumsal kaynaklar aracilığıyla sorunsuz ve doğru bir şekilde uygulanmasının sağlanmasıdır. Ayrica, AB çevre ve iklim AB Müktesebatı kapsamlıdır ve zamaninda ve tamamlayici bir şekilde ele alinmasi gereken bilimsel ilerlemeler ile küresel ve ulusal eğilimler ve önceliklere göre günden güne gelişmektedir.

Diğerlerinin yaninda, Seveso-II, Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC), Ulusal Emisyon Tavanları (NEC), Uçucu Organik Bileşikler (VOC) ve Çevresel Gürültü Direktiflerine, Kirletici Salim ve Taşima Kaydi (PRTR) Sistemi, REACH, Siniflandirma, Etiketieme ve Ambalajlama (CLP) ve Kalıcı Organik Kirleticiler (POP) Tüzüklerine ve büyükşehirlerde hava kalitesine ilişkin projeler, AB IPA veya Küresel Çevre Fonu gibi diğer uluslararası ve ulusal fonlarla desteklenmiştir. Bu projeler vasitasıyla, belirli bir farkındalık seviyesi oluşturulmuş ve yararlanıcılar arası kapasite geliştirilmiştir. Ancak sonuçları güçlendirmek, çıktıların diğer bölgelere yayilmasinı sağlamak ve sorunsuz uygulamanin sağlanması amacıyla, toplanan kapasitenin ilgili paydaşlara dağıtılması için iyileştirmeler yapılması gerekmektedir. Örneğin,bilgi tabanının genişletilmesi, paydaşların iç hukuka aktarılan AB Müktesebatının uygulanmasıiçin projeler yoluyla geliştirilen uygulama mekanizmalarını daha iyi anlamalarına yardımcıolacaktır (örneğin kimyasal üreticilerinin Siniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP) veya REACH gerekliliklerine uyması). Benzer şekilde, Seveso-Il Direktifi'nin iç hukuka aktarılmasıyla ilgili çalışmaların devam etmesine rağmen, örneğin acil durum planlarının hazırlanmasına ilişkin özel gerekliliklerle ilgili kapasitenin iyileştirilmesi için tamamlayıcı çabalara ihtiyaçduyulmaktadir.

Diğer taraftan, (tahsis edilen bütçe bu alanın geniş ve yatay yapısıyla karşılaştırıldığında) iklim değişikliği, doğa koruma, toprak kirliliği ve sivil koruma konuları günümüze kadar IPA fonlarıvasitasıyla görece daha az ele alınmiştır. Bu nedenle IPA Il döneminde bu alanlara daha güçlübir şekilde odaklanılması sağlanacaktır.

Yukarıda sözü edilen boşluklar işığında, kısa vadeli endikatif faaliyetlerin listesi aşağıda verilmektedir. Ancak bu liste, yerel, ulusal ve uluslararasi ihtiyaçların yani sira, AB çevre ve iklim değişikliği ve sivil koruma Müktesebatındaki gelişmeler ve değişikliklere yanıt vermek ve bunlarıele almak için gerçekleştirilecek ek faaliyetlerin desteklenmesi ihtimalini hariç bırakmamaktadır.
Çevre, insan sağlığı ve doğal kaynak tabanının korunması
Endüstriyel kirlilik konusunda güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: Seveso Direktifi, Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (iPCC) Direktifi'nin uygulanmasi, çevre yönetim ve denetim programının uygulanmasi, endüstriyel kaynak kategorileri açısından mevcut en iyi teknikler (BAT)/en iyi çevre uygulamaları (BEP) stratejileri, Büyük Yakma Tesisleri Direktifi, Kirletici Salım ve Taşıma Kaydı(PRTR) Sistemi ve Endüstriyel Uçucu Organik Bileşik (VOC) Emisyonlari.
2014-2020 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; bir eylem planıoluşturulması ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi'nin yeni gereklilikleri göz önünde bulundurularak ve gereklilikler emisyon açısindan yoğun sektörler için çevre izin süreçlerine entegre edilerek en iyi 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
uygulamaların uygulanmasıyla Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC) Direktifi'nin daha da iyi uygulanmasıni, bunlarla sinırlı olmamak üzere ana müdahale alanları olarak içerecektir.
Kimyasallar konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: REACH (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, Izni ve Kısıtlanması Tüzüğü) ve CLP (maddeler ve karışımların sıniflandırıłmasi, etiketlenmesi ve ambalajlanması hakkında Tüzük) Tüzükleri ve tehlikeli kimyasaiların ihracatı ve ithalatı hakkında POP (Kalıcı Organik Kirleticiler) Tüzüğü.

2014-2020 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; kimyasal güvenlik değerlendirmelerinin hazırlanması ve raporlanması dåhil olmak üzere yetkili kuruluşların ve ilgili aktörlerin REACH ve CLP tüzüklerinin uygulamasıyla ilgili olarak kapasitesinin iyileştirilmesini;Türkiye'deki Ön Bildirimli Kabul (PIC) usulünün AB PIC Tüzüğü ve Rotterdam Sözleşmesi uyarınca iyileştirilmesini; POP Tüzüğü ve Stockholm Sözleşmesi'nin uygulama kapasitesinin daha da iyileştirilmesini ve civa yönetimine ilişkin desteğin uygulanmasını, bunlarla sinırlı olmamak üzere ana müdahale alanlari olarak içerecektir.

REACH Tüzüğü'nün Türkiye'de uygulanması kapsamında, 6000 maddenin Türk şirketleri tarafından tescil ettirileceği tahmin edilmektedir. Yetkili Makam olan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı uygulama birimi olarak hareket etmekte sorumlu olacaktir ve uygulama döneminde Avrupa Kimyasallar Ajansinıin (ECHA) kimyasallar yönetimine ilişkin ilgili komitelerine katılacaktır. Diğer taraftan, Çevre ve Şehircilik Bakanlıği, politika geliştirme-planlama-düzenleme işlevlerini gerçekleştirecek ve ardından yapılmasıgerekli olan herhangi bir kimyasal güvenlik değerlendirmesi ve kimyasal güvenliği raporunun REACH Tüzüğü'nün I. Eki'ndeki gereksinimlere uyduğunu doğrulamak için her kaydı inceleyecektir.
Bu nedenle, özellikle "Mevcut kayıt sisteminin iyileştirilmesi ve teknik kapasitenin artırılmasıyla devletin ve endüstriyel kuruluşların, AB-REACH Tüzüğü kapsamında, Kimyasal Güvenliği Değerlendirmelerine ilişkin mevcut kapasitelerinin güçlendirilmesi" projesi geliştirilecektir. AB POP (Kalıcı Organik Kirleticiler)Tüzüğü'nün uygulanması için, özellikle Kalıcı Organik Kirleticilerin bulaştığı alanların tanımlanması ve islahı, kasıtsız Kalıcı Organik Kirletici salınımının en aza indirilmesi, gelecekteki Kalıcı Organik Kirletici envanterlerinin tanimlanmasi ve Tüzük'ün eklerine eklenecek mevcut ve gelecekteki Kalicı Organik Kirleticilerin sorunsuz yönetimi, Kalıcı Organik Kirletici salınimlarinın etkin bir şekilde izlenmesi ve raporlanmasi, Kalicı Organik Kirleticilerin sorunsuz yönetimi için kapasitenin artırılması ve KalicıOrganik Kirleticilerin ülkedeki iklim değişikliği üzerine etkilerinin belirlenmesi için teknik destek verilecektir.

Türkiye sadece gönüllü olarak Ön Bildirimli Kabul (PiC) bildirimlerini kabul etmektedir ve AB PIC Tüzüğü'nün uyumlaştırılması için teknik destek projesi uygulayacaktır. Yine de, Tüzük'ün ülkede etkin bir şekilde uygulanması için hala alınacak mesafe vardır. Bu nedenle Çevre ve Şehircilik Bakanlığı PiC Tüzüğü'nün etkin bir şekilde uygulanmasi, Türk Şirketlerin PiC Usulüne Entegrasyonu ve AB PIC Sisteminin Türkiye'de geliştirilmesine yönelik kapasite artırımı için teknik destek projesi gerçekleştirecektir.

Hava ve gürültü kirliliği üzerine temel çalışmalar güncel olarak aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir:hava kalitesi yönetimi, emisyon kontrolü, petroi depolama ve boyalardan kaynaklanan uçucu organik bileşikler (vOC), Çevresel Gürültü Direktifi, gürültü yönetimi.

2014-2020 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetieri; kamunun hava kalitesine ilişkin farkındalığının ve yerel uygulama kapasitesinin iyileştirilmesini, bunlarla sınırlı olmamak üzere, ana müdahale alanları olarak içerecektir.

Hava kalitesi konusunda, bölgesel izleme istasyonları kurulmasını desteklemek amacıyla teknik destek projeleri gerçekleştirilecektir. Hava kalitesine ilişkin teknik destek projeleri aşağıdan yukarıgerçekleştirilen bir yaklaşımla Türkiye'nin büyükşehirlerindeki hava kalitesi değerlerini belirleyen ulusai emisyon yönetim sistemini destekleyecektir. Sonuçlar; Özgün/Pilot Alanlardaki Hava Kirliliğine Maruz 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Kalma Seviyelerinin Değerlendirmesi, Tüm kirleticiler açısından ülkeye özgü emisyon azaltma fayda maliyeti ve emisyon tavanlarına ilişkin Ulusal program olacaktır.

Kaynak verimliliği konusunda, 2014-2020 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; daha temiz üretim ilkeleri teşvik edilerek, pilot uygulamalar vasitasıyla üretim süreçleri içinde ve en iyi uygulama rehberleri geliştirilerek sürdürülebilir üretim uygulamalarının küçük ve orta ölçekli işletmelere genişletilmesi ve icracı bakanlıkların kapasitelerinin ve tüketicilerinin farkındaliğının artırılmasıyla Eko-etiket ve EMAs (Eko-yönetim ve Denetim Programı) gibi piyasa tabanlıaraçların kullanımının iyileştirilmesini, bunlarla sinırlı olmamak üzere ana müdahale alanları olarak içerecektir.

Yatay mevzuat konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: kamunun çevreyle ilgili bilgilere erişimi, çevresel etki değerlendirmesi, stratejik çevre değerlendirmesi (SçD), veri yönetimi. Iç hukuka aktarım, sektör kılavuzlarının hazırlanması ve pilot projelerin uygulanması gibi kapasite oluşturma ve uyumlaştırma faaliyetleri öngörülmektedir.

INSPIRE Direktifi'nin uygulanmasına ilişkin teknik destek projeleri ve ÇED/SçD Direktiflerinin uygulanmasi, sektör kılavuzlarının hazırlanması ve pilot proje başvuruları konusunda yetkili makamların ve ilgili paydaşların kapasitelerinin artırılmasına yönelik destek faaliyetleri gerçekleştirilecektir.
Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması konusunda, güncel temel çalışmalar aşağıdaki alanlarda yürütülmektedir: ekolojik risk analizleri, tehdit altındaki türlerin ve deniz ekosisteminin korunmasi,biyolojik çeşitlilik, CiTES.

2014-2020 dönemi için Müktesebata ilişkin kurumsal kapasite oluşturma faaliyetleri; (deniz koruma alanlarınin iyileştirilmesi dahil olmak üzere) entegre deniz çevresi korumasının sağlanmasi ve ayrıca korunan alan sistemieri için güçlendirilmiş yönetim etkinliği ve izleme mekanizmaları vasıtasıyla biyolojik çeşitliliğin daha iyi korunması, doğal altyapı bileşenleri olarak ekosistemlerin değişen iklim koşullarındaki dayanıklılığının artırılmasıni, bunlarla sınırlı olmamak üzere ana müdahale alanları olarak içerecektir.Ayrıca, nesli tehlike altında olan ve istilacı türler üzerine özel olarak odaklanarak türler ve habitatların daha iyi korunmasi, (iyileştirilmiş kurtarma merkezleri, hayvanat bahçeleri, sürdürülebilir av yönetimi ve yasadışı avlanmaya karşı faaliyetler vb. vasıtasıyla) vahşi doğa yönetimi kapasitesinin iyileştirilmesiyle birlikte nesli tehlike altında olan türlerin yasadışı ticaretine ilişkin yönetim verimliliğinin ve kapasitenin iyileştirilmesi ve ayrıca doğal kaynakların daha çevreci bir ekonomi elde edilecek şekilde sürdürülebilir kullanımının sağlanması için de müdahaleler yapılabilir.

Hassas doğal alanların dayanıklilığıni arttırmak ve toprak kaybıni engellemek amacıyla, ekosistem sağlığı ve biyolojik çeşitlilik, koruma alanları (kurtarma merkezleri, doğa koruma merkezleri, sulak alan rehabilitasyonu (iyileştirmesi vb.) araştırma ve izleme merkezleri, yapay göller) ve Natura 2ooo alanlari için altyapı yatırımları alanlarında teknik destek projeleri başlatılacaktır. Türkiye AB'nin üyesi olduğunda Natura 200o alanları açıklanacaktır. O ana kadar, bu alanlar "potansiyel Natura 200o alanlari" olarak adlandirilmaktadir.

Dayanıklıliğın artırılması ve iklim eylemi 
İklim değişikliği konusunda, güncel çalışmalar temel olarak aşağıdaki alanlärda yürütülmektedir: iklim değişikliği politikaları, iklim değişikliği aksiyon planı hazırlığı, piyasanın hazır olmasının sağlanmasına ilişkin ortaklık, Ozon Tabakasini Incelten Maddeler (ODs), florlu sera gazlari, hidrokloroflorokarbonlar ve ekstrüde polistren köpükleri, iklim değişikliğine ilişkin ulusal iletişim ve iklim değişikliğine ilişkin kapasite oluşturma (politikalar, farkındalık artışi, Arazi Kullanımı, Arazi Kullanımındaki Değişiklikler ve Ormancilik (LULUCF), florlu sera gazlari).

AB iklim müktesebatına uyumun ötesinde, iklim değişikliğine uyum kapasitesinin artırılması hayati önem taşımaktadır. Bu bağlamda, Ulusal İklim Değişikliği Uyum Stratejisinin AB İklim DeğişikliğiUyum Stratejisine göre güncellenmesi gerekmekte olup, stratejinin uygulanmasına yönelik hibe programinın bir parçasi olarak, alternatif finansman mekanizmalarının belirlenmesi ve öncelikli yatırımlar ve kapasite 

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
geliştirme faaliyetierinin desteklenmesi gerekmektedir. Mevcut mevzuatın ve ulusal mekanizmalarin, AB Emisyon Ticareti Direktifi ve AB iklim müktesebatınin kalan kismiyla uyumlaştırılmasi gerekmektedir.Özellikle akademik ve mesleki açıdan Türkiye'de iklim değişikliği uzmanlığı eksikliği mevcuttur ve bu durum tarim, enerii, uiastirma ve doğa koruma gibi farklı sektörlerde politika oluşturma ve uygulama süreçlerine (uygulamaların veya faaliyetlerin planlanması) iklim değişikliğiyle ilgili endişelerin ve bilimsel gerçeklerin entegre ediimesini engellemektedir. Bu hususta, bilgi, uygulama ve yönetişim boşluğu ele alınmalı ve teknik destek ve yatırım vasitasıyla bir eğitim ve araştırma merkezi tesis ederek, bu alanda çalişan profesyoneller, eğitimciler ve devlet memurları için çok disiplinli sertifika ve yüksek lisans/doktora çalışmalarının artırılmasıyla bu boşluk kapatılmalıdır. Bu merkez ayrıca düşük karbon teknolojilerinin uygulanması dâhil olmak üzere iklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliği etkilerinin azaltılmasına ilişkin ulusal ve AB seviyesindeki politikalar ve mevzuata ilişkin araştırma, danışmanlık ve savunuculuk hizmetleri sağlayacaktir. Ayrica iklimle ilgili mevzuata uyum sağlamak amaciyla mevcut akademik,eğitim ve araştırma kuruluşlarıyla işbirliği yapmak da bir seçenek olabilir. 2015 yılında gerçekleştirilecek COP 21'de kabul edilecek olan yeni küresel iklim değişikliği anlaşmasının gereklilikleri, belirsiz ve bu nedenle öngörülemeyen iklim değişikliği konularına ilişkin teknik destek verilmesi yoluyla destek sağlanmasını gerektiren küresel anlaşmaya katkı yapmak için yeni tedbirler alınmasina ve yeni ulusal politikaların geliştirilmesine/güncellenmesine yol açacaktır. Teknik destek ayrıca iklim değişikliğiyle başa çıkmak için bilimsel ve yöntemsel ilerlemelere yanit verilmesi ve bunlarin ulusal sisteme entegre edilmesi için de gereklidir. Ayrica ulusal, yerel ve kentsel seviyede çevreci ekonomi ve düşük karbon gelişiminin iyileştirilmesi için değişen iklim koşullarından kaynaklanan riskler ve fırsatlara ilişkin sektörler arasi pilot çalişmalar ve kapasite oluşturma uygulamalari ve alanda araştirma ve yenilik çalişmalarınin geliştirilmesi konuları ele alınarak, kapasite oluşturma faaliyetleri yoluyla iklim değişikliğinin ekonomik ve sosyal sektörlerde ana akımlaştırılması sağlanacaktır.

Azaltma faaliyetleri ayrica, azaltma politikalarinin tasarlanmasi, uygulanmasi ve izlenmesi için kurumsal kapasitenin qüclendirilmesine ve Avrupa 2020 Stratejisi ve 2050 Yol Haritasi ve ayrica AB 2030 iklim ve enerji çerçevesi uyarınca Türkiye'de düşük karbon ekonomisine geçiş için kapasitenin iyileştirilmesine odaklanacaktir. Iklim değişikliğine uyum konusunda, faaliyetler kentsel, kirsal ve ulusal seviyede kurumsal kapasitenin olusturulmasına ve özel sektörün iklim değişikliği açısından hassas ekonomik sektörlerin ve altyapılarının dayanıklilığının geliştirilmesi projelerine müdahil edilmesine odaklanacaktır.
Afet yönetimi ve sivil koruma konusunda program, stratejik referans dokümanlarda (örneğin Ulusal Afet Yönetimi Stratejisi Dokümanı ve Ulusal Afet Müdahale Plani) tanımlanan, sivil toplum kuruluşlarıdâhil olmak üzere ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların afet önieme, hazırlik, azaltma, müdahale ve toparlanma kapasitelerinin iyileştirilmesini amaçlamaktadir. Bu amaca pilot uygulamalar, çalişma ziyaretleri ve ihtiyaç duyulduğunda teknik destek projeleri vasıtasıyia ulaşılacaktır. Küçük destekli yatırımlar ve risk azaitma tedbirlerine ilişkin ekipman tedariki de planlanmaktadır. Kimyasal, Biyolojik,Radyolojik ve Nükleer risk azaltma stratejine ilişkin teknik destek projeleri ve ajansların Kimyasal,Biyolojik, Radyolojik ve Nükleere karşı hazır olmasının sağlanması hayati öneme sahiptir.
Afet ve risk yönetimi faaliyetleri; AB sivil koruma politikalarının kapsanmasi amacıyla Türkiye'nin AB ile işbirliğinin desteklenmesi ve kurumsal ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesi için çevre müdahalelerinin önemli bir parçasi olacaktir.

• Program otoritesinin desteklenmesi 
Sektör Operasyonel Programi ve ilgili eylemierin uygulanmasi, izlenmesi, değerlendirilmesi,güncellenmesi, ihaleye çıkılması ve görünürlüğü konusunda Sözleşme Makamının teknik destek ve kapasite oluşturma ihtiyaçlari.

Genel bir kural olarak, faaliyetlerin seçilmesi sirasında öncelik UçES, Müktesebatın Üstlenilmesine İlişkin Ulusal Program ve Müzakere Tutum Belgesi ve Ilgili Idari Kapasitenin Ulusal, Bölgesel ve Yerel Seviyede Oluşturulmasi Planınin gerekliliklerinin ve çevre Müktesebatinin uygulanması için gerekli finansal kaynakların sağlanmasına verilecektir. Öte yandan ÅB çevre ve iklim Müktesebatınin değişen 

Türkiye Cumhuriyeti Sektőr Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
doğasi dikkate alındığında, (örneğin Endüstriyel Emisyonlar Direktifi, REACH ve POP Tüzükleri, Ulusal Emisyon Tavaniarı (NEC), Seveso III, INSPiRE, Habitat ve Kuş Direktifleri, Taşkın Direktifleri gibi)uygulamaların zamanında ve doğru bir şekilde yürütülmesi için Müktesebat bileşenlerine yönelik kapasitenin daha da güçlendirilmesi gerekmektedir. Uluslararası taahhütlerin ve Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin gerekliliklerinin yerine getirilmesiyle ilgili hususlara da öncelik verilecektir.Ayrıca, sorunun (kamu sağliğına etkileri, geri dönülemez çevresel hasarlar, vb.) aciliyeti ve faaliyet kavramının olgunluğu da seçim sırasında dikkate alınacaktır.

Genel olarak Bölüm 4.6.1.1 verilen kriterler bu bölüm için de geçerli olacaktır.
Müktesebatla ilgili bu Bölüm altında öngörülen tüm müdahalelerde ayrıca, uygun olduğu durumlarda ilgili AB politikaları (örneğin Avrupa 2020, iklim ve enerjiye ilişkin 2030 çerçevesi, 7. Çevresel Eylem Programı 2020 gibi politikalar içinde ilgili olanlar) ile spesifik bir faaliyetle ilgili ulusal politikalar (örneğin 11. Kalkınma Planı, 2023 hedefleri, İklim Değişikliği Stratejisi, Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı, Ulusal Uyum Stratejisi, Ulusal Biyolojik Çeşitlilik Stratejisi, vb. ve ayrıca kuruluşlarin stratejik planları içinde ilgili olanlar) arasında sinerji sağlanacak ve bu şekilde AB fonlarının sahiplenilmesi ve katma değeri en üst seviyede gerçekleştirilecektir.

4.6.3.2 Diğer faaliyetler (yatırımlar, teknik destek, hibe programları, vb.)
Müktesebat uyumlaştırma ve kapasite oluşturma faaliyetleri gerekli olduğunda pilot uygulamalarla tamamlanacaktır. Küçük ölçekli yatırımlar ve tedarikler gibi fiziksel altyapıların tesis edilmesini gerektiren faaliyetler kapsam altına alınacaktır. Kaynak verimliliği ve daha temiz üretim uygulamalarının teşvik edilmesi; etiketleme gibi piyasa tabanlı araçların artırılması ve yerel ve taban örgütlerin iklim değişikliği ve doğanın korunmasına ilişkin faaliyetlerinin desteklenmesi için hibe programları tesis edilecektir.
4.6.3.3 Genel bakış tablosu 
Eylem başlığı: Özel Hedef
Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi: Bu eylemin özel hedefleri AB'nin çevre ve iklim değişikliği müktesebatına uyumunu geliştirmek ve Türkiye'de kaynakların verimli kullanıldığı iklim ve afet dirençli bir yeşil ekonomi oluşturulması için ilgili kuruluşların uygulama kapasitelerini artırmaktır.

Eylem başlığı: Eylemin sonuçları
Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi: Bu eylemin sonuçları şunlardır: AB müktesebatı ile uyumlu olarak çevrenin korunmasınin artırılmasi, politik, stratejik çerçevelerin ve AB müktesebatının uygulamaya konulmasına yönelik uygulama planlarının iyileştirilmesi, İklim değişikliğine uyum ve mücadele konusunda iklim eyleminin iyileştirilmesi.

Eylem başlığı: Faaliyetler
Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevre Yönetimi: Faaliyet 3.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek Çevrenin, insan sağlığının ve doğal kaynak tabanının korunması (endüstriyel kirlilik, kimyasallar, hava ve gürültü kiriliği, piyasa temelli araçlar (Eko-Etiket, Eko-yönetim ve Denetim Programı (EMAS)), entegre kirlilik kontrolü, kaynak verimliliği ve sürdürülebilir tüketim, üretim ve yatay mevzuat): > Kimyasalların ve endüstriyel kirlenmeye ilişkin Müktesebatın daha iyi uygulanması (örneğin REACH, Sıniflandırma, Etiketleme ve Ambalajlama (CLP) Tüzükleri ve Endüstriyel Emisyonlar Direktifi doğrultusunda Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC) Direktifi) > Entegre çevre izin sisteminin iyileştirilmesi > UNDP'yle girilecek doğrudan hibe işbirliği aracılığıyla Kalıcı Organik Kirleticilerle (POP) kirlenmiş sahaların islahı vasıtasıyla POP Tüzüğü'nün uygulama kapasitesinin iyileştirilmesi 9 Hava kalitesi izleme sisteminin genişletilmesi > KOBl'lerde daha temiz üretim süreçlerinin ve etiketieme uygulamalarının teşvik edilmesi

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
> >: > > > iyileştirilmesi > > Dayanıklılığın artırılması ve iklim değişikliği (iklim değişikliğine uyumu ve iklim değişikliği ile mücadele, düşük karbonlu teknolojiler ve uygulamalar, sürdürülebilir kentsel kalkınma, afet riski azaltma ve sivil koruma) >
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Deniz koruma alanlarının iyileştirilmesi dahil olmak üzere entegre deniz çevresi korumasının sağlanması Değişen iklim koşulları karşısında, doğal altyapı bileşenleri olarak ekosistemlerin dayanıklılığının artırılması, Korunan alan sistemlerinde yönetim etkinliği ve izleme mekanizmalarının güçlendirilmesi vasıtasıyla biyolojik çeşitliliğin daha iyi korunması Nesli tehlike altında olan ve istilacı türler üzerine özel olarak odaklanarak türler ve habitatların daha iyi korunması Tehlike altındaki türlerin yasa dışı ticaretine ilişkin yönetim etkinliğinin ve kapasitenin lyileştirilmiş kurtarma merkezleri, hayvanat bahçeleri, sürdürülebilir av yönetimi ve yasa dışı avlanmaya karşı faaliyetler gibi müdahaleler vasıtasıyla vahşi doğa yönetimi kapasitesinin iyileştirilmesi Doğal kaynakların daha yeşil bir ekonomi elde edilecek şekilde sürdürülebilir kullanıminın artıriması

> >: > > >
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Ulusal İklim Değişikliği Uyum Stratejisi'nin günceilenmesi ve öncelikli ve mevcut tedbirlerin test edilmesi > Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı ile doğrudan hibe üzerinden kurulacak işbirliği ile Türkiye'de uyum eyleminin geliştirilmesi y AB Emisyon Ticareti Sistemi (ETS) Direktifi'nin iç hukuka aktarılması Yerel iklim eylem planlarınin geliştirilmesi vasıtasıyla kamu farkındalığının ve yerel otoritelerin kapasitesinin artırilması Iklim değişikliği konusunda yönetişim, araştırma ve yenilik ve eğitim kapasitesinin artirilmasi

> >: >
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Dünya Bankası tarafından finanse edilecek Sürdürülebilir Şehirler Projesi

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): çerçevesinde, "Sürdürülebilir Şehir Planlama ve Yönetim Sistemleri" başlıklı A

> >: lyileştirilmesi
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Bileşeninin desteklenmesi için 25 milyon avroluk hibe finansmanı Kurumsal Kapasitenin Güçlendirimesi ve Afet ve Acil Durum Yönetim Sisteminin

> >: y ihtiyaçlar)
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): İklim değişikliğinin etkileri nedeniyle artan afet risklerinin tanimlanması ve ilgili tedbirlerin geliştirilmesi Sivil toplum kuruluşları dåhil oimak üzere ilgili ulusal ve uluslararası kuruluşların afete

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): hazırlık ve afet etkilerini azaltma, müdahale ve kurtarma kapasitelerinin artırılmasi Program Otoritesine destek (teknik destek, kapasite geliştirme ve öngörülemeyen

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Faaliyet 3.2: Küçük ölçekli yatırımlar, tedarikler, kaynak verimliliğinin teşvik edilmesine yönelik

> >: Uygulama
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): hibe programları, daha temiz üretim uygulamaları ve hava kalitesinin izlenmesi, sivil koruma amacıyla erken uyarı sistemleri gibi pilot uygulamalar

> >: düzenlemeleri
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Çevre ve Şehircilik Bakanlığı sektördeki ilgili kurumlar arasındaki koordinasyon ve işbirliğinin

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): yönetiminden sorumludur.

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Uygulama süreci, hizmet alimı ve eşleştirme usulleri ve ayrıca hibe, tedarik, inşaat işi

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): sözleşmeleri vasıtasıyla gerçekleştirilecektir.

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): Doğrudan sözleşme ve ortak uygulama gibi diğer uygulama usulleri, gerekli olduğunda,

ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): dikkate alınacaktır.

> >: Performans göstergeleri
ÇED ve SÇD uygulamalarına ilişkin kapasitenin artırılması Doğa ve ekosistem hizmetlerinin korunması (doğanın ve biyo-çeşitliliğin korunmasi, ekosistemlerin dayanıklılığının güçlendirilmesi): 2020 yılı ve sonrası için N+5 kuralı göz önünde bulundurularak: Avrupa Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatına uyum derecesi

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
AB müktesebatına uygun olarak hazırlanıp/veya revize edilerek Cumhurbaşkanlığına sunulan mevzuat sayisi 
AB Müktesebatı uyarınca hazırlanan ve/veya güncellenen plan ve politika belgelerinin sayisi 
Ulusal İklim Değişikliği Eylem Planı'nda tanımlanan uygulanmış olan tedbirlerin sayısıAB'nin çevre ve iklim müktesebatı ile politikalarının etkili bir şekilde uygulanması ve kopyalanması için geliştirilen, çevresel açısından uygun, teknik, finansal ve yönetişimsel mekanizmalarin sayisi 
Afet yönetimi ve risk azaltımıyla ilgili tanımlanan tedbirlerin sayısı

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
5.Uygun olduğu hallerde eş-finansman oranları dahil olmak üzere eylem ve yıla göre mali tablolar 
YIL 2014: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2014: (x+y) $ir}$ (x+y+z)* x y x(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam maliyet (avro): (x+y+z)*
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y)
AB IPA (avro): x
cc Ulusal Kamu (avro): y
Özel (endikatif) (avro): $ir}$

YIL 2014: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, .….)
Toplam maliyet (avro): 29.023.529
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.023.529
AB IPA (avro): 24.670.000
cc Ulusal Kamu (avro): 4.353.529
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2014: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)*
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2014: Faaliyet 1.2: Altyapifaaliyetleri (proje hazirlamada muhtemel teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 29.023.529
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.023.529
AB IPA (avro): 24.670.000
cc Ulusal Kamu (avro): 4.353.529
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2014: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 2.000.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 2.000.000
AB IPA (avro): 1.700.000
cc Ulusal Kamu (avro): 300.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2014: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2014: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri
Toplam maliyet (avro): 2.000.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 2.000.000
AB IPA (avro): 1.700.000
cc Ulusal Kamu (avro): 300.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2014: IFL / TIP** (avro)

YIL 2014: (proje hazırlama için muhtemel teknik destek)

YIL 2014: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 7.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.635.294
AB IPA (avro): 6.490.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.145.294
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2014: Faaliyet 3.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 7.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.635.294
AB IPA (avro): 6.490.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.145.294
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2014: Faaliyet 3.2: Altyapi faaliyetleri (proje hazırlamada muhtemel teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
* Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) başlatılması durumunda gerekli düzenleme ve bütçe tahsisatları Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir. .

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2015: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2015: (x+y+z)* (x+y) x y z* x(x+y) veya x(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: z*
Bilgi için: x(x+y) veya x(x+y+z)

YIL 2015: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 44.764.706
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 44.764.706
AB IPA (avro): 38.050.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.714.706
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2015: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2015: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 44.764.706
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 44.764.706
AB IPA (avro): 38.050.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.714.706
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2015: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 1.576.471
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1.576.471
AB IPA (avro): 1.340.000
cc Ulusal Kamu (avro): 236.471
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2015: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2015: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 1.576.471
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1.576.471
AB IPA (avro): 1.340.000
cc Ulusal Kamu (avro): 236.471
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
YIL 2015: IFL / TIP** (avro)

YIL 2015: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 29.411.765
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.411.765
AB IPA (avro): 25.000.000
cc Ulusal Kamu (avro): 4.411.765
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2015: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 29.411.765
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 29.411.765
AB IPA (avro): 25.000.000
cc Ulusal Kamu (avro): 4.411.765
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2015: Faaliyet 3.2 Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
YIL 2016: IFL / TIP** (avro)

YIL 2016: (x+y+z)* (x+y) $ir}$ x y x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): y
Özel (endikatif) (avro): $ir}$
IPA eș- finansman oranı: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2016: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 72.988.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 72.988.235
AB IPA (avro): 62.040.000
cc Ulusal Kamu (avro): 10.948.235
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Bilgi için: o

YIL 2016: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85

YIL 2016: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 72.988.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 72.988.235
AB IPA (avro): 62.040.000
cc Ulusal Kamu (avro): 10.948.235
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85

YIL 2016: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 12.517.647
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 12.517.647
AB IPA (avro): 10.640.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.877.647
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Bilgi için: o

YIL 2016: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2016: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2016: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 14.070.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 14.070.588
AB IPA (avro): 11.960.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.110.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2016: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 14.070.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 14.070.588
AB IPA (avro): 11.960.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.110.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2016: Faaliyet 3.2 Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Yalnızca İnsan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2017: IFL / TIP** (avro)

YIL 2017: (x+y+z)* (x+y) i x y x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: i
Bilgi için: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2017: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 75.541.176
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 75.541.176
AB IPA (avro): 64.210.000
cc Ulusal Kamu (avro): 11.331.176
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2017: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (bir olasılikla proje hazırtamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 75.541.176
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 75.541.176
AB IPA (avro): 64.210.000
cc Ulusal Kamu (avro): 11.331.176
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

IPA eș- finansman orani: o
Bilgi için: %85

YIL 2017: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 11.635.294
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 11.635.294
AB IPA (avro): 9.890.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.745.294
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2017: IFL / TIP** (avro)

YIL 2017: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 12.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 12.400.000
AB IPA (avro): 10.540.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.860.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2017: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 5.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 5.400.000
AB IPA (avro): 4.590.000
cc Ulusal Kamu (avro): 810.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2017: Faaliyet 3.2 Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 7.000.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 7.000.000
AB IPA (avro): 5.950.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.050.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
* Yalnizca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonei Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2018: IFL / TIP** (avro)

YIL 2018: (x+y+z)* (x+y) x y z* x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: z*
Bilgi için: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2018: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 43.270.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 43.270.588
AB IPA (avro): 36.780.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.490.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2018: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2018: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 43.270.588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 43.270.588
AB IPA (avro): 36.780.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.490.588
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

IPA eș- finansman orani: o
Bilgi için: %85

YIL 2018: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2018: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 8.494.118
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 8.494.118
AB IPA (avro): 7.220.000
cc Ulusal Kamu (avro): 1.274.118
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2018: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2018: $\mathsf{E y l e m3(=t o p l a3.1,3.2,\ldots)}$
Toplam maliyet (avro): 1588
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 1588
AB IPA (avro): 000'000'0
cc Ulusal Kamu (avro): 858888
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: 0

YIL 2018: R at   Destek
Toplam maliyet (avro): 2.223.529
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 2.223.529
AB IPA (avro): 1.890.000
cc Ulusal Kamu (avro): 333.529
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: 98%
Bilgi için: 0

YIL 2018: Faaliyet 3.2 Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): 3.658.824
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 3.658.824
AB IPA (avro): 3.110.000
cc Ulusal Kamu (avro): 548.824
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
Yalnizca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2019: IFL / TIP** (avro)

YIL 2019: (x+y+z)* (x+y) ir$ x y x(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): y
Özel (endikatif) (avro): ir$
IPA eș- finansman orani: x(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2019: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 13.500.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 13.500.000
AB IPA (avro): 11.475.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.025.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2019: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): 13.500.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 13.500.000
AB IPA (avro): 11.475.000
cc Ulusal Kamu (avro): 2.025.000
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2019: Faaliyet 1.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2019: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 6.382.353
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 6.382.353
AB IPA (avro): 5.425.000
cc Ulusal Kamu (avro): 957.353
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2019: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): 6.382.353
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 6.382.353
AB IPA (avro): 5.425.000
cc Ulusal Kamu (avro): 957.353
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
* Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programınin amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
YIL 2019: (avro)

YIL 2019: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
YIL 2019: IFL/ TIP** (avro)

YIL 2019: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Bilgi için: o

YIL 2019: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Bilgi için: o

YIL 2019: Faaliyet 3.2 Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Toplam maliyet (avro): o
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): o
AB IPA (avro): o
cc Ulusal Kamu (avro): o
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman oranı: %85
Bilgi için: o
*Yalnızca Insan Kaynaklari Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
YIL 2020: IFL / TIP** (avro)

YIL 2020: (x+y+z)* (x+y) x y z x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: z
Bilgi için: x/(x+y) veya x/(x+y+z)

YIL 2020: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ...)
Toplam maliyet (avro): -
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): -
AB IPA (avro): *
cc Ulusal Kamu (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2020: Faaliyet 1.1: (örneğin Müktesebata ilişkin Teknik Destek)
Toplam maliyet (avro): -
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): -
cc Ulusal Kamu (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2020: Faaliyet 1.2: Altyapi faaliyetleri (muhtemelen proje hazırlamada teknik destek)
AB IPA (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2020: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
AB IPA (avro): -
cc Ulusal Kamu (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2020: Faaliyet 2.1: Müktesebata ilişkin Teknik Destek
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

YIL 2020: Faaliyet 2.2: Altyapı faaliyetleri (muhtemelen proje hazirlamada teknik destek)
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
YIL 2020: (avro) $1\mathsf{F I}/\mathsf{T I P}^{\star\star}$

YIL 2020: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: 0

YIL 2020: Faaliyet 3.1 Müktesebata ilişkin Teknik Destek
cc Ulusal Kamu (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

YIL 2020: Faaliyet 3.2 Altyapi faaliyetleri hazırlamada (muhtemelen proje teknik destek)
cc Ulusal Kamu (avro): -
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
* Yalnızca İnsan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
TOPLAM: IFL / TIP** (avro)

TOPLAM: (x+y+z)* (x+y) y i x x/(x+y) veya x/(x+y+z)
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): (x+y+z)*
AB IPA (avro): (x+y)
cc Ulusal Kamu (avro): x
Özel (endikatif) (avro): y
IPA eș- finansman orani: i

TOPLAM: Eylem 1 (= topla 1.1, 1.2, ..)
Toplam maliyet (avro): 279.088.235
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 279.088.235
AB IPA (avro): 237.225.000
cc Ulusal Kamu (avro): 41.863.235
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

TOPLAM: Eylem 2 (= topla 2.1, 2.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 42.605.882
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 42.605.882
AB IPA (avro): 36.215.000
cc Ulusal Kamu (avro): 6.390.882
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

TOPLAM: Eylem 3 (= topla 3.1, 3.2, ...)
Toplam maliyet (avro): 69.400.000
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 69.400.000
AB IPA (avro): 58.990.000
cc Ulusal Kamu (avro): 10.410.000
Özel (endikatif) (avro): 0
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o

TOPLAM: TOPLAM
Toplam maliyet (avro): 391.094.118
Toplam Kamu Uygun Maliyeti (avro): 391.094.118
AB IPA (avro): 332.430.000
cc Ulusal Kamu (avro): 58.664.118
Özel (endikatif) (avro): o
IPA eș- finansman orani: %85
Bilgi için: o
* Yalnızca Insan Kaynakları Geliştirme programının amaçları doğrultusunda 
** Gelecekte Türkiye Yatiırım Programının (TYP) uygulamaya koyulması durumunda, gerekli düzenlemeler ve bütçe tahsisleri Sektör Operasyonel Programı altında sağlanabilir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
6.İstişare sürecine genel bakış
Projelerin kapsamlı bir listesi Çevre Operasyonel Programi 2007-2013'ün hazırlanmasi sirasinda oluşturulmasına rağmen, projelerin bazıları bütçe ve zaman sınırlamaları nedeniyle uygulanmamıştır. Kalan projeler, yeni proje fikirleriyle birlikte geniş bir proje havuzu içinde birleştirilmiştir. Proje havuzunun bütçe gerekliliği Sektör Operasyonel Programı bütçesinin üzerinde olduğundan, fiziksel yatırım gerektirmeyen projeler için bir dizi seçim kriterinin belirlenmesine ek olarak, daha da önemlisi yatırım projeleri için önceliklendirme kriterleri; çeşitli bakanlıklar, belediye birlikleri, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteleri içeren ilgili paydaşların yer aldığı yuvarlak masa istişarelerinde detaylandırılmıştır.

Kurumlar, sivil toplum kuruluşları ve üniversiteler dahil olmak üzere ilgili tüm tarafların katılımıyla 11-12 Mart 2014 tarihlerinde bir çalıştay düzenlenmiştir. GZFT analizleri ve önceliklendirme kriterleri bu çalıştayın çıktılarıdır.

7.Uygulama düzenlemeleri 
Coğrafi yoğunlaşma açısından öncelikli NUTs il bölgelerinde yer alan kalkınma ajansları, Çevre ve İklim Eylemi Sektör Operasyonel Programı bağlamında özel roller üstlenecektir.
Öncelikle, öncelikli NUTs Il bölgelerinde uygulanacak operasyonlar/projelerle ilgili olarak, ilgili kalkınma ajansı olgun projelerin geliştirilmesinde Program Otoritesini destekleyecektir. Kalkınma ajansları projeleri tanımlayıp önceliklendirecek ve Bakanlik ile müzakere edecektir.Proje/operasyon kalkınma ajanslarıyla istişare halinde Bakanlık tarafından seçildiğinde, kalkınma ajansları yararlanicılara olgun proje/operasyonların geliştirilmesi için destek verecektir. Kalkınma ajanslari uygulama sürecinde uygulamalar ve izleme faaliyetieri konusunda Program Otoritelerini destekleyecektir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından kalkınma ajanslarına verilecek ayrıntılı görevler ve işlevler, ilgili Kalkınma Ajansı ile Bakanlık arasında yapılacak işbirliği (yetkilendirme)sözleşmesiyle kararlaştırılacak ve tanımlanacaktır.

7.1 Programın yönetim ve kontrolüne ilişkin ilgili yapı ve otoritelerin açıklaması
Organlar ve otoriteler 
Yararlanıcı ülkenin hükümeti, IPA yönetimi ve uygulamasına ilişkin roller için belirli organlarıatamak üzere kendi mevzuatıni kabul edecektir.

Bu Tüzük'ün yönetim ve kontrol hükümleri kapsamında aşağıdaki bireyler/organlar atanacak/tesis edilecektir:
Ulusal IPA Koordinatörü, Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı
-Ulusal Yetkilendirme Görevlisi, Hazine ve Maliye Bakanliği 
−Ulusal Fon, Hazine ve Maliye Bakanlıği 
Denetim Otoritesi, Hazine Müsteşarlıği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın Iç Denetim Birimi 
Program Otoriteleri, Çevre ve Şehircilik Bakanliği 
Yukarıda atıf yapılan organlar bütünlük adına listelenmiştir; Çerçeve Anlaşma'nın ilgili hükümleri açısindan gereksiz olacaği için, genel olarak, bu organların işlevlerinin programda ele alınmasına gerek yoktur.

7.2 İzleme Düzenlemeleri 
7.2.1Sektörel İzleme Komitesi 
Çevre Program Otoritesinin Başkanı, IPA Il Tüzüğü'nün uygulanmasina ilişkin Özel kurallar hakkında Komisyon Uygulama Tüzüğü'nün 19. maddesindeki hükümlere göre, programla ilgili ilk 

Türkiye Cumhuriyeti 
Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
finansman anlaşmasının yürürlüğe girmesinden sonra altı ay içinde, bir Sektörel Izleme Komitesi (SMC) kuracaktır.

Sektör Operasyonel Programında Program Otoritesi Başkanı olarak görev yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Avrupa Birliği ve Dış İlişkiler Genel Müdürlüğü ve bir Komisyon temsilcisi Sektörel Izleme Komitesine eş başkanlık edecektir. Üyeler aşağıdakileri içerecektir:
−Ulusal IPA Koordinatörü veya temsilcisi;
=Bir Komisyon temsilcisi 
Programa ilişkin Program Otoritesinin her bir organinin temsilcileri (Program Otoritesi Başkanı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesindeki Avrupa Birliği ve Diş llişkiler Genel Müdürü, Avrupa Birliği ve Dış llişkiler Genel Müdürlüğü altındaki ilgili birimler ve Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın diğer ilgili birimlerinin temsilcileri, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlıği, Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı,Ulaştırma ve Altyapı Bakanlıği, TÜIK, AFAD, DSi, Iller Bankası A.Ş. ve diğer Program Otoritelerinin temsilcileri)

Programin etkin uygulanmasında payı olan ve buna katkı yapma kapasitesine sahip olan,sivil toplum ve sosyoekonomik ortakların ve bölgesel veya ulusal örgütlerin temsilcileri.Bunlar: TMMOB, Belediyeler Birliği, TOBB, diğer ilgili büyük çaplı ulusal ve uluslararası sivil toplum kuruluşları.

Ulusal Yetkilendirme Görevlisi;
−Ulusal Fonun bir temsilcisi;
Ilgili sivil toplum kuruluşları ve paydaşlar.
Sektörel Izleme Komitesinin (SMC) oluşumu yeterli temsilin ve üyeliğin sağlanabilmesi için Program Otoritesi Başkanı tarafindan Komisyonla mutabakat içinde gözden geçirilebilir ve genişletilebilir.

Sektörel İzleme Komitesine, komite tarafindan görüşülecek belgelerin hazirlanması veya yazılıusulle ilerlenmesi konularında Program Otoritesinin temin edeceği daimi bir sekretarya tarafindan destek sağlanacaktır.

7.3 Değerlendirme düzenlemeleri 
Program Otoritesi Başkani operasyonel program için yeterli değerlendirmelerin yapılmasıni sağlamaktan sorumludur. Değerlendirmeler yönetim ve kontrol sisteminden işlevsel açıdan bağımsız olan iç veya dış uzmanlar veya organlar tarafından yürütülecektir.
Diş değerlendirme için, Avrupa Komisyonu Genişleme Genel Müdürlüğü (EC DG ELARG),Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve Hazine ve Maliye Bakanlığı sorumlu kurumlardır.

İç değerlendirmeden, Avrupa Birliği ve Diş İlişkiler Genel Müdürlüğü bünyesindeki İzleme ve Değerlendirme Birimi sorumlu olacaktir.

Değerlendirme faaliyetleri ve zamanlama 
a) Ön değerlendirme 
Avrupa Komisyonunun sorumluluğu altında bir ön değerlendirme yapılabilir.
Ön değeriendirmenin ana amaçları şunlardır:
genel itibarıyla programın Türkiye'nin karşı karşıya olduğu sorunları ele almak için uygun bir araç olup olmadığini değerlendirmek;

Türkiye Cumhuriyeti 
Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
 programın, Türkiye'nin ihtiyaçları açısından iyi bir şekilde tanımlanmış stratejik eksenlerinin, önceliklerinin ve hedeflerinin olup olmadiğinı ve programın gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceğini kontrol etmek;
hedeflerin ölçülmesi ve hem izleme hem de gelecekteki değerlendirme çalişmaları için bir temel oluşturulmasıyla ilgili tavsiyede bulunmak;
uygulamanın ve izleme düzenlemelerinin yeterliliğini gözden geçirmek ve proje seçim usulleri ve kriterlerinin tasarlanmasina yardımcı olmak.

b) Ara değerlendirme 
Ara değerlendirmeler Sektör Operasyonel Programinın uygulanmasi sirasinda yürütülecektir. Bir ara dönem değerlendirmesi diğer Operasyonel Programlar için gerçekleştirilen benzer değerlendirmelerle yakın koordinasyon içinde yürütülecektir. Bu değerlendirmeler, özellikle program izleme süreci ilk amaçlardan önemli bir şekilde sapıldığını ortaya çıkardığında, tek bir öncelik alanındaki veya tek bir müdahale alanındaki uygulama veya yönetim sorunlarını ele alacaktır. Her halükarda değerlendirmeler,Operasyonel Programlarda mutabik kalinan göstergelere ilişkin izleme sistemi vasitasiyla elde edilemeyecek verileri sağlayacak şekilde planlanmalidır. Sektör Operasyonel Programı için, sonuçlar geçici değerlendirme komitesine, Sektör Izleme Komitesine ve Avrupa Komisyonuna gönderilecektir. Bütçe tahsisatları halihazırda teknik destek faaliyeti kapsamında yapılmiştır.

c) Nihai değerlendirme 
Nihai değerlendirme Avrupa Komisyonunun sorumluluğunda yürütülecektir. Bazı "stratejik değerlendirmeler" de gerçekleştirilebilir.

Nihai değerlendirme bağımsız uzmanlar tarafından gerçekleştirilecek ve program döneminin sona ermesinden sonraki üç yıl içinde tamamlanacaktır. Değerlendirmelerin sonuçları dokümanlara erişim hakkındaki ilgili kurallara göre yayımlanacaktır.
d Değerlendirme komitesi 
Sektör İzleme Komitesi değerlendirme faaliyetlerinde Program Otoritesine yardimci olacak bir geçici komite oluşturmalıdir. Komite üyeleri değerlendirme konusunda uzman olmalıdır.llgili paydaşlar bu komiteye katkı yapabilmelidir.

7.4İletişim ve görünürlük 
Eylemin uygulanması sirasında iletişim ve görünürlük ilkelerine önem verilecektir.
lletişim faaliyetlerinin uygulanmasindan yararlanıcı sorumlu olacak ve bu faaliyetler Eyleme tahsis edilen tutarlardan finanse edilecektir.

AB Diş Aksiyonlar İçin lletişim ve Görünürlük Rehberi uyarınca, Eylemin AB'den finansman aldığıni kamuya açıklamak için gerekli tüm tedbirler alınacaktır.

Görünürlük ve iletişim eylemleri müdahalenin, üzerinde mutabakata varılan program hedeflerine ve katılim sürecine nasıl katkı yaptığını gösterir. Eylemler genel kamu farkındalığınin güçlendirilmesini ve finanse edilen müdahaleler ve belirlenen hedeflerin desteklenmesini amaçlar. Eylemler, ilgili hedef kitlelere AB müdahalelerinin sağladığı katma değeri ve bunların etkisini vurgulamayı amaçlar.Görünürlük eylemleri aynı zamanda fonların kullanımına ilişkin şeffaflık ve hesap verebilirliği teşvik etmelidir.

AB Delegasyonunun, belirli görünürlük ve iletişim faaliyetlerinin planlanma ve uygulama süreçleri hakkında tam olarak bilgilendirilmesinden yararlanici sorumludur.

Yararlanicı IPA izleme komitesine ve sektörel izleme komitelerine sunduğu raporda görünürlük ve iletişim aksiyonları hakkinda rapor verir.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
8.Performans göstergeleri 
Gösterge: Aksiyon 1

Gösterge: Sonuç göstergesi 2: lyileştirilmiş su dağıtım tesislerinden faydalanan belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 60.664.687
Mevcut son değer (2018): 62.649.551
Hedef 2026**: +(636.494)
Bilgi kaynağı: Türkiye istatistik Kurumu (TÜİK), ÇB, Nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Sonuç göstergesi 3: Atıksu aritma sisteminin hizmet verdiği belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 38.050.717
Mevcut son değer (2018): 76.888.607
Hedef 2026**: +(1.731.296)
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Ç$B, Nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Sonuç göstergesi 4: Su sektöründe Avrupa Müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi
Açıklama: Oluşturulan yada güncellenen yasa, tüzük, tebliğ. genelge
Bilgi kaynağı: ÇŞB, nihai faydalanıcı, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 1: Komisyon/EUD tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayısı
Mevcut son değer (2018): 7 (Altyapi)
Hedef 2026**: 18 (Altyapi) 3 (Kapasite Geliştirme)
Bilgi kaynağı: Finansman Anlaşması Operasyon Tanimlama Belgeleri Yıllik raporlar

Gösterge: Çıktı göstergesi 3: İyileştirilmiş su tedarik ağı tarafindan hizmet verilen belediyelerin sayısı
Açıklama: Tüm su iletim hatları, ana hatlar, dağıtım boruları, şebeke borulari, cebri şebeke vb.
Mevcut son değer (2018): -
Hedef 2026**: + (4)
Bilgi kaynağı: ÇB, nihai faydalanıcı, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 4: Atik su aritma tesislerinin sayısı
Başlangıç 2010: 326
Mevcut son değer (2018): 991
Hedef 2026**: +(16)
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİ) ÇB, nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 5: İyileştirilmiş atık su toplama sistemleri sunan belediye sayisi
Açıklama: Tüm atık su toplama borularıni, ana ve yan toplayıcıları,
Hedef 2026**: +(14)
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ÇB, nihai faydalanici, proje/program raporları

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Açıklama: pompalama hatlarını vb. içerir

Gösterge: Çıktı göstergesi 6: AB Müktesebati uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen planların ve politika belgelerinin sayısı
Açıklama: Her türlü eylem ve strateji planları hazırlanir veya revize edilir.
Hedef 2026**: En az 1
Bilgi kaynağı: Ç$B, nihai faydalanıcı, proje/program raporlari

Gösterge: Çıktı göstergesi 7: Hazırlanan ve/veya güncellenen Nehir Havzası Yönetim Planlarinin sayisi
Açıklama: Nehir Havzası Yönetim Planları için temel oluşturacak 25 (11+14) Havza Eylem Koruma Plani hazırlanmıştır.
Başlangıç 2010: o
Mevcut son değer (2018): 5 ***
Hedef 2026**: +(6)
Bilgi kaynağı: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü / Tarım ve Orman Bakanlığı

Gösterge: Çıktı göstergesi 8: AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya revize edilen ve Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı
Hedef 2026**: En az 1

Gösterge: Aksiyon 2

Gösterge: Sonuç göstergesi 1: Belediye atık hizmetlerinin hizmet verdiği belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 60.946.131
Mevcut son değer (2018): 75,952,539
Hedef 2026**: +(871.910)
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) Ç$B, nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Sonuç göstergesi 2: Atık bertaraf geri ve dönüşüm tesislerinden favdalanan belediye nüfusu
Başlangıç 2010: 34.649.804
Mevcut son değer (2018): 40.838.787
Hedef 2026**: +(489.312)
Bilgi kaynağı: Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİ) Ç$B, nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Sonuç göstergesi 3:
Bilgi kaynağı: ÇB, nhai faydalanıcı, proje/program raporları

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Gösterge: Atık yönetimi sektöründe Avrupa müktesebatıyla uyumlaştırma derecesi

Gösterge: Çıktı göstergesi 1: Komisyon/EUD tarafindan onaylanan IPA proje başvurularının sayısı
Mevcut son değer (2018): )
Hedef 2026**: 3 (Altyapi) (Kapasite 1 Geliştirme)
Bilgi kaynağı: Finansman Anlaşması Operasyon Tanimlama Belgeleri Yillik raporlar

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: Atık Elektrikli ve Elektronik Teçhizatlara uygun şekilde kurulan belediye atık toplama sistemlerinin sayısı
Başlangıç 2010: 13
Mevcut son değer (2018): 25
Hedef 2026**: +(6)
Bilgi kaynağı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 3: Kontrollü katı atık sahalarının sayisı
Başlangıç 2010: 52
Mevcut son değer (2018): 159
Hedef 2026**: +(2)
Bilgi kaynağı: Türkiye Istatistik Kurumu (TÜiK) ÇŞB, nihai faydalanici, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 4: AB Müktesebati uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen ve Cumhurbaşkanhığıa sunulan planlarin ve politika dokümanlarının sayısı
Açıklama: Her türlü eylem ve strateji planları hazırlanir veya revize edilir.
Hedef 2026**: En az 1
Bilgi kaynağı: ÇB, nihai faydalanıcı, proje/program raporları

Gösterge: Aksiyon 3

Gösterge: Sonuç göstergesi I: Avrupa Çevre ve İklim Değişikliği Müktesebatıyla uyumlastirma derecesi
Bilgi kaynağı: ÇB, nihai faydalanıcı, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi I: AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya revize edilen ve
Hedef 2026**: En az 1

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Gösterge: Cumhurbaşkanlığına sunulan yasaların sayısı

Gösterge: Çıktı göstergesi 2: AB Müktesebatı uyarinca hazırlanan ve/veya güncellenen planların ve politika belgelerinin sayısı
Açıklama: Her türlü eylem ve strateji planları hazırlanir veya revize edilir.
Hedef 2026**: En az 1
Bilgi kaynağı: ÇB, nihai faydalanıcı, proje/program raporları

Gösterge: Çıktı göstergesi 3: Ulusal İklim Değişikliği Aksiyon Planinda tanimlanan uygulama tedbirlerinin sayısı
Başlangıç 2010: o
Mevcut son değer (2018): o
Hedef 2026**: En az 1
Bilgi kaynağı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü

Gösterge: Çıktı göstergesi 4: AB çevre ve iklim müktesebat ve politikalarının etkili bir şekilde uygulanması ve çoğaltılması için geliştirilen çevresel açıdan uygun, teknik, finansal ve yönetişim mekanizmalarinin sayisi
Hedef 2026**: En az 1

Gösterge: Çıktı göstergesi 5: risk Afet yönetimi ve azaltmayla ilgili tanimlanan tedbirlerin sayisı
Açıklama: Afet yönetimiyle ilgili hazirlanan planların sayısı
Başlangıç 2010: 2 (2013)
Mevcut son değer (2018): 4 (2017)
Hedef 2026**: +(2)
Bilgi kaynağı: AFAD Stratejik Plami
*Kaynak: Türkiye İstatistik Kurumu (TUiK, 2018)

**"(+) IPA Il projelerinin toplama katkısıni göstermektedir.

***Kaynak: https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Sayfalar/Detay.aspx?Sayfald=49


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
9.Ekler 
EK I: GZFT Analizi - Türk Çevre Sektörü

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
|eses: AB Entegre Çevre Uyum Stratejisiº (2007-2023) (UÇES) Yüksek Planlama kurulu

|eses: Çevreye ilişkin birçok Direktife Özgü Uygulama Planı (DSıP) gibi çalışma dokümanları hazırlanmıştır. Bunlar, diğerlerinin yanı sıra, su, atık su ve atık sektörleri için ağır maliyetli çevre yatırım projelerinin yatırımlarının ilgili Avrupa Komisyonu Direktifleri uyarınca

|eses: planlanmasını detaylandıran Direktife Özgü dokümanlardır. Düzenleyici Etki Değerlendirmesi Dokümanları hazırlanmiştır

|eses: Türkiye, Sivil Koruma Mekanizmasının ilgili faaliyetlerine ve eğitim çalışmalarına 2011

|eses: yılından itibaren katılmaya başlamış ve bugüne kadar bunu sürdürmüştür.
UÇES 
güncellenmesi 2016’da tamamlanmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
dennn 
5491 sayılı Çevre Kanunu aşağıdakiler için yasal zemini öngörmektedir:
- Belediyelerin, yerleşim yerlerinin ve sanayi bölgelerinin çevresel hizmetlerin sunulmasına ilişkin sorumlulukları;
. "üretici sorumluluğu" ve "kirleten öder" ilkeleri;
- çevrenin korunmasi, kirliliğin önlenmesi ve eski çöplüklerin rehabilitasyonu ve kapatılmasıiçin çevresel gelirlerin (ücretler, cezalar) kullanılmasi;
- Temsili yerel otorite birlik organlarının oluşturulması için teşvik 
2014-2018 için 10. Kalkınma Planı onaylanmıştır 
Bir UÇES belgesi 2006'da hazırianmiş ve güncellenmiştir.
Su Çerçeve Direktifi'yle uyumlaştırma için kabul edilen Yasalar/Yönetmelikler 
Su Yönetim Koordinasyon Kurulu kurulmuş ve Su Çerçevesi Direktifi ile Nehir Havzasi Yönetim Planlarının uygulanması için Havza Yönetim Heyetlerinin Teşekkülü, Görevleri,Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ kabul edilmiştir.

AB Müktesebatının uyumlaştıriılmasi bağlamında hazırlanan/yayımlanan ulusal mevzuat.
Sektörel Strateji Eylem Pianları hazırlanmıştır.
4982 sayılı Bilgi Edinme Kanunu 
Teknolojik Afetler Aksiyon Planı hazırlık aşamasındadır.
Ulusal Afet Yönetimi Stratejisi Dokümani ve Ulusal Afet Müdahale Planı ilgili otoritelerce kullanılmaktadır.

Yasa tasiakları hazirdır (CAFE. Ulusal Emisyon Tavanlari (NEC). Entegre Kirlilik Önleme ve Kontrol (IPPC). Uçucu Organik Bileşikler (VOC), Stratejik Çevresel Değerlendirme,INSPIRE, maden atıkları).

İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu kurulmuştur.
SU 
Su Kanunu hazirlanmaktadır ve neredeyse tamamlanmiştır.
İçme suyu ve yüzme suyuyla ilgili mevzuat hazırdır ve yürürlüktedir (Sağlık Bakanlığıbünyesinde).

Su Kirliliği Kontrol Yönetmeliği yürürlüktedir.
Spesifik kirleticiler ve ilgili Çevresel Kalite Standartları belirienmiştir ve Yüzeysel Su Kalitesi Yönetimi Yönetmeliği'ne entegre edilecektir.

Kurumlar arasinda çözülmesi gereken bazı görev ve sorumluluk çatişmaları mevcut.

Yetersiz inceleme, izleme ve icra ve güvenilir veri yetersizliği (örneğin servis sağlayıcılarının izleme performansına ilişkin)
Belediye Kanunu'nun bir sonucu olarak yeniden örgütlenme 
Mevzuatin uygulanmasinda sorunlar mevcut.
Mevzuatın bazı kısımları için düzenleyici etki değerlendirmesi mevcut değil.

Yönetmeliklerin sektörün hazir olup olmadiği degerlendirilmeden veya herhangi bir altyapi yatırımi yapılmadan yürürlüğe konulmasi. Uygulanabilirlik kırsal kesimlerde sorun teşkil ediyor.

Mevzuat hazırlama sürecinde paydaş analizi yetersiz.
(AB ile uyumlu) Kimyasal. Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer Aksiyon Planının mevcut olmayışi.

Paydaşların süreçlere katılamamasi sorunu.
Su çıkarma, atık su tahliyesi ve tehlikeli olmayan atıklar dåhil olmak üzere çevresel alanlar için tam bir bildirim sistemi hala mevcut değil.

SU 
Su izlemesiyle ilgili sorumluluk ve yetkinliklerin farklıkurumlara dağılmiş olmasi.


Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: esed
Alt alanlar: enna
Güçlü Yanlar: ATIK AB Müktesebatının %99'u kabul edilmiştir (Uyum Tabloları ve IQ tablolarında gösterilmektedir). AB'nin yeni Atık Çerçeve Direktifi uyarınca atık yönetimi politikasının temel ilkelerini içerecek Atık Yönetimi Yönetmeliği hazırlık aşamasındadır. Tehlikeli Atık Beyan Sistemi kullanılmaktadır. Sifır atık yönetim sistemi 2018'de başlatıldı. SÜRDÜRÜLEBİLİR KALKINMA İÇİN ÇEVRE YÖNETİMİ İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ Yasal olarak (yasalar ve faaliyet açısından) afet yönetimi ve iklim değişikliği arasında bir ilişki mevcut. İklim değişikliği aksiyon planı hazırdır ve izlenmektedir. AFET YÖNETİMİ Afet ve acil durum yönetimine ilişkin yeni kurumsal yasal çerçeve oluşturulmuştur. AFAD, afet ve acil durum yönetimi alanında genişletilmiş düzenleyici ve koordinasyon görev ve sorumluluklarına sahip bir kurumdur. Kriz yönetiminden risk yönetimi yaklaşımına geçiş yapılmıştır. YATAY Sınır ötesi sorunlar dişında ÇED Direktifi'yle tam olarak uyumlu hale getirilen ÇED Yönetmeliği uzun bir süredir yürürlüktedir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve İklim Eylemi 
Temel Alan: jenmnany
Alt alanlar: ed ce
Güçlü Yanlar: Toplumun tüm kesimlerinde, özellikle gençler arasinda çevreyle ilgili farkindalık ve hassasiyet artmaktadır. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın yüksek nitelikli ve dinamik personel çaliıştırmaya ilişkin açık politikasi. Projelerin hazırlanması/denetim ve kapasite oluşturma faaliyetlerinin yürütülmesine yönelik ek teknik destek mevcut. Yararlanıcıların IPA fonları kullanımıyla artan kapasitesi. Sektördeki kurumların nitelikli ve deneyimli personelinin sayisinin artmasi. Doğanın korunması alanında çalışan yeterli sayıda niteiikli bilim adamı ve teknik personel. Büyükşehir Belediyesi Kanunu vasıtasıyla, belediyelerin teknik kapasitelerinin artmasi. Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü kuruimuştur. Su Yönetimi Genel Müdürlüğü kurulmuştur. Kurumların iç eğitimleri. Eğitimler IPA dışındaki finansman kaynaklarıyla gerçekleştirilebilir. Afet ve acil durum yönetiminin önerine ilişkin
Zayif Yanlar: Merkezi ve yerel (belediye ve bölgesel) idarelerin, çevre politikalarının uygulanmasi sürecine dahil olan bazi bölümlerinin; ölçme, izleme, planlama, gözetim, inceleme, raporlama ve proje geliştirme ve uygulama icin gerekli olan idari, mali ve teknik kabiliyetlerinin güçlendirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Büyüksehir belediyeleri dışında, sınırlı sayıda belediye çevresel hizmetlerin yönetimi için nitelikli personel içeren (yarı) bağımsız organlar kurmuştur. İdari kapasitenin güclendirilmesi gerekiyor. Kimyasalların yönetimi konusunda çalışan yeterli sayıda nitelikli bilim adami ve teknik personel olmamasi. Yerel personel içinde bilişim sistemleri ve coğrafi bilgi sistemleri konusunda bilgi yetersizliği. Sivil toplum kuruluşlarının ve üniversitelerin yeterli katkıyı yapmaması. Kapasite oluşturma faaliyetleri kurumsallaştırılmamıştır. Kırsal bölgelerde uzman eksikliği. Personel görev tanımlarınin eksikliği Personel değişim oranı ve toplanan teknik bilgi birikiminin (know-how) kaybi.

Alt alanlar: senk eeet Adal
Güçlü Yanlar: farkındaliğın ve hassasiyetin artmasi. SOP faaliyetlerinin eş-finansmani için ulusaf fonlar. Yasal gereksinimler hälihazırda yürürlükte.
Zayif Yanlar: Çevre koruma amaçli, yüksek maliyetli altyapı yatirımlarına ve operasyonlarına ayrılan finansal kaynakların talebi karşılamaması. Ulusal ortalamanın altında GsYiH'ye sahip belediyeler altyapı projelerindeki yatırımlarının sürdürülebilirliği konusunda zorluklarla karşılaşıyor. Atık yönetimi, atik su yönetimi ve hava kalitesinin izlenmesi için görece zayıf altyapı. AB fonlarının etkisinin ve verimliliğinin en üst seviyeye çıkarılması amacıyla donörlerin katkılarına ilişkin usullerin ve rehberlerin eksikliği (kaldıraç etkisi).

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: Kurumsal
Alt alanlar: Altyapi
Güçlü Yanlar: cooarda
Zayıf Yanlar: Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu kurulmuş ve işler hale getirilmiştir. Su Yönetimi nehir havzası yaklaşımina dayanmaktadır. Gerekli sermaye çalışmalarını üstlenebilecek, gelişmiş bir inşaat sanayii mevcut. Modern teknoloji ve uluslararası standartlar, pek çok mevcut içme suyu, atik su arıtma ve atık bertaraf tesislerinde uygulanmaktadır. Su, atık su ve atık bertarafı için kullanılan tesisler büyükşehir belediyelerinde büyük oranda tamamlanmıştır, bu yüzden "çıkarılan dersler' uygulanabilir. IPA I dönemi uygulamasindan edinilen önemli deneyimler. Doğa koruma konularını ele alan merkezi ve yerel kuruluşların varlığı. Çevre Kanunu, belediyelerin nüfusuna ve tesislerin yeterliliğine göre Atik Su Arıtma Tesislerinin inşaatına temel oluşturmaktadır. e a t e d e e aa n n u n aadn c Ra  t d    Iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla kamu kuruluşları ve özel sektör tarafından yürütülen pek çok proje bulunmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: Kurumsal
Alt alanlar: Altyapı
Güçlü Yanlar: Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer müdahale uzmanlığında yetersiz kapasite. Doğayı Koruma Korunan alanlar için yetersiz izleme ve değerlendirme mekanizmasi.
Zayif Yanlar: İklim Değişikliği Araştırma, teknoloji ve eğitim merkezi eksikliği. Kamu kurumları, özel sektör ve sivil toplum kuruluşları tarafından yürütülen iklim değişikliğiyle ilgili pek çok proje olması ve Türkiye'de projeleri kaydedip envanterini tutan herhangi bir koordinasyon kuruluşu veya merkezi olmaması nedeniyle aynı projelerin tekrarlanması riski Araştırma ve eğitim için yetersiz altyapi İklim değişikliğiyle mücadele için yetersiz finansal kaynak. Ulusal İklim Değişikliği Aksiyon Planının uygulanması ve iklim değişikliğiyle   d   e  rse Aeand nan re aee aa e ae a aa a ae na e c e  mi c ae c a a e  cnen  m p aa na sorumluluklarının çeşitliliği. Sistematik yaklaşımlar ve entegre yönetim sürecinin eksikliği.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: es
Alt alanlar: A
Firsatlar: AB finansal ve teknik desteğinin mevcudiyeti. Bir dizi etki değerlendirme çalışması dähil olmak üzere Müktesebatın iç hukuka aktarılmasina ve uygulanmasına yönelik devam eden çalışmalar. Konumsal veri paylaşımına ilişkin standartların belirlenmesine başlanmasi. Çevresel bilgi hakkının varlığı. AB tesviklerinin varliği.
Tehditler: Mevzuatin yetersiz uygulanmasi. Projenin ömrüyle karşılaştırıldığında uzun uyum dönemi. Direktiflerin uygulanabilirliğinin yüksek maliyeti. Revize edilen direktifler ve eşikler nedeniyle stratejilerin değiştirilmesi ve benimsenmesi ihtiyaci. Ülkenin geniş coğrafi kapsamına bağlı olarak uzun uygulama süresi (örneğin Türkiye'de Nehir Havzası Yönetim Planlarının hazırlanacaği 25 nehir havzasi bulunmaktadır.)

Temel Alan: mnn
Alt alanlar: Çevrenin korunmasına ilişkin karar alma ve yasaların uygulanması süreçlerine, sivil toplum kuruluşları dahil olmak üzere, daha fazla çevre örgütünün katılması. Kamu Özel Sektör Ortaklıkları veya Özel Sektör Katılımlarının çevre yatırımları ve modern çevre yönetimi ilkelerine uygun operasyonlara katilması için sağlanan teşvikler. Mali hibeler Çevre yatırımlarının AB mevzuatıyla uyumlu olarak başlatılması imkānı. Önceki AB deneyimlerinden faydalanma imkâni. Yasal uyum zorunluluğu. Büyükşehir Belediyelerinin kurulmasıyla, kamuya uygun projelerin hazırlanmasına yönelik fırsatlar artmıştır. Sürdürülebilir kalkınma, iklim değişikliği ve afet yönetimine ilişkin artan farkındalik. Yakın zamanda geliştirilen Ulusal Afet Yönetim Stratejisi Belgesi ve Ulusal Afet Müdahale Plani gibi afet yönetimi referans belgeleri ve politika belgelerinin mevcut olmasi.
Firsatlar: Çevresel gerekliliklerin tarım, enerji, turizm, ulaştırma gibi sektör politikalarına görece düşük seviyede entegrasyonu. AB tüzüklerinin (tekrar kabul edilmeyi gerektirecek şekilde) gözden geçirilmesi. Türkiye'nin farklı türlerdeki afetlere karşı açık oluşu. Türkiye'nin iklim değişikliğinin etkilerine karşı açık oluşu. Insan kaynaklı afetlerinin artan sayısi.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Temel Alan: ms
Alt alanlar: ed e hazir olmasi.
Firsatlar: Kapasite geliştirme ve eşleştirme projelerine yönelik AB desteği. Ulusal bilim ve araştırma kurumlar bu sektörde uzmanlıklarını geliştirme firsatini yakalayabilir. Tüm icracı Bakanlıklar çevreyle ilgili hususları planlama süreçlierine öncelik olarak dahil etmeye ve yatay hususlara müdahil olmaya açıktır (örneğin ÇED değerlendirme sürecine katılım, çevreyle ilgili çeşitli programların planlanması ve çevreyle ilgili hususlara sivil toplumun katılımıni sağlama). Çevresel altyapinın geliştirilmesiyle toplumun tüm kesimlerinin kamu sağlığı faydasi ve ekonomik faydalardan yararlanması beklenmektedir. T'ye ilişkin hususlarda farkındalığın artmasi. Kırsal alanlardaki personelin iT eğitimlerine katılabilmesi (uzaktan erişim). AB mevzuatına uyum sürecinde, kurumsal kapasite çalışmaları hızlandırıimiştır. Kurumlardaki iç denetim mekanizmaları geliştirilmektedir. İklim değişikliği ve afet yönetimi alanlarında teknik bilgi birikimi (know-how) ve teknik destek (AB ve diğer donörler) aktarımı için kurumların (merkezi seviyede)
Tehditler: Özel sektördeki istihdam firsatiarı, kilit personelin kamu hizmetlerinden uzaklaşmasina neden olabilir. Kırsal alandan kentlere doğru göç oranında artiş altyapida planlanandan daha fazla ek yatırım gerektirebilir. Anlık kurumsai yapı ve yönetim değişiklikleri. Kurumlardaki yapılanma çalışmalarının sonucu olarak projeler sahipsiz kalmaktadır.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Alt alanlar: Altyapı
Firsatlar: Sermaye Yatirımı
Tehditler: Çevresel yatırımlar ve yenilikçi çözümler için AB desteği Altyapıda uzun vadeli planlama, operasyonlar, bakım ve yatırımlar özellikle Direktife Özgü Uygulama Planlarına (DSiP) olanak sağlayan gerçekçi çevre tarifelerini, vergileri ve harçları geliştirme firsati. Altyapi yatırımlarının diş donörler (Uluslararası Finans Kuruluşları - IFI) için çekici olmasi. Yasalar, çevre sektöründe ek finansal kaynaklara izin vermektedir. İş sektörünün çevre koruma çabalarına daha fazla katılma dassuenod c ac c a S eemt wate  an cn cm d c  cn Ulusal Bildirim Sisteminin Hazırlığı İçin Faaliyetlere Olanak Sağlama projesi ve Dünya Bankası tarafından finanse edilen Piyasa Hazırliığı Programı gibi çeşitli küresel fonlara/projelere Türkiye'nin katilımı sayesinde ortaya çıkan çevrenin korunmasına ilişkin alternatif finansmanlar sayesinde çevre projeleri için finansal kapasitenin artması. Hızlanan ekonomik büyüme ve özellikle kamu hizmetleri altyapisı alanında çevre sektöründeki yatırımlar için ulusal finansal kaynakların artmasi. Kamu Ozel Sektör Ortakiıkları fırsatlarının yeterli derecede gelişmesi sayesinde kamu hizmeti projelerinin bir seviyeye kadar kendi kendini finanse etme potansiyeli. Doğa koruma projeleri, ulusal ve ulusiararasi platformlarda birçok donör tarafindan desteklenmekte ve finanse edilmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
Firsatlar: uydu sistemleri. cooaede girişimlerin çeşitliliği.
Tehditler: Proje alanları için ülkede mevcut olan gelişmiş elektronik bilgi ve Türkiye'de güçlü iletişim ve tanıtım ve bilgi yayma kanaliarının var olmasi (gazete, radyo ve televizyon). Çevre sektörüyle ilgili olarak diğer AB ülkelerinde uygulanan etkin ve modern tekniklerin uygulamaya sokulması (örneğin Mevcut En lyi Tekniklerin sanayide uygulanması). Ülkede yüksek miktarda bozulmamış doğal kaynak ve biyo- çeşitliliğin mevcut olmasi: Bu alanlar genel olarak devlete aittir ve kamulaştırmaya tabi değildir. Arsa sahiplerini ikna etme ihtiyacı olmaması ve insan etkisinin daha az olması nedeniyle, bozulmamış alanların beyan ve işletim maliyetleri baskı altında olanlarla karşılaştırıldığında görece çok düşüktür. Belediyelerin çevresel sorunlar hakkındaki bilgisi ve farkındalığı artmakta ve belediyeler altyapılarinın güncellenme ve geliştirmeye ihtiyacı olduğunun farkına varmaktadır. Geri dönüşüm endüstrisinin Sw yönetimi açısından geliştirilmesi (öncekinden çok daha fazla geri dönüşüm firması mevcut fakat toplam geri-dönüşüm oranı hāla düşük) (6360 sayılı Belediye Kanunu ile) Baz: şehirlerde küçük belediyelerin büyükşehir belediyeleriyle birleşmesi, küçük belediyelerde kapasite oluşturma ve Atik Su Arıitma Tesislerinin isletilmesinde iyileștirme ile sonuçlanabilir. İklim değişikliği ve afet yönetimi alanlarında teknik bilgi birikimi (know-how) ve teknik destek (AB ve diğer donörler) aktarımı için kurumların (merkezi seviyede) hazir olmasi. İklim değişikliği ve afet yönetimi alanında kamu kurumları tarafindan sunulan proje fikirlerinin ve devam eden proje

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
EK II ORTA VADELi BÜTÇE PERSPEKTiFLERi 
ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Yerel Yönetimler Toplam (a+b)

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: a - Belediye

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: b - Su ve Kanalizasyon Yönetimi

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 2 - Iller Bankasi

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 3 - Kamu Yatırımi

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: 4 - Fonlar ve Dis Kredi

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Genel Toplam (1+2+3+4)

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: Çevre Yat. İÇIN GSYİH ORANI

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: GSYIH (Cari fiyat)

ye 224.400 G: Geçici T: Tahmin P: Program: GSYiH (Getiri orani) (Sabit fiyat %) -4,7 7,4 -7,5 7,9 5,8 8,9 5,0 5,0
KABULLER 
1. Belediyeler için toplam yatırımların %77'sini içeren fonksiyonel dağılıma karşılık gelen örnek belediye yatırımlarının %100'ü için geliştirifmiştir.
2. 112 kodlu çevrenin korunması ve temizlik, 166 kodlu tarım ve 119 kodlu su-kanalizasyon sistemi yatırımları çevresel yatırımlar olarak dikkate alınmaktadır.
3. Kaldırılan Kırsal İşler Genel Müdürlüğünün görevleri 2005'ten itibaren KÖYDES'e devredilmiştir.



Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Tablo 6.2.4 Mali kaynakların sektörlere göre dağılımı (milyon TL)
Toplam: 1Merkezi Idare
2007: 14.378
2008: 556
2009: 584
2010: 613
2011: 644
2012: 676
2013: 710
2014: 746
2015: 783
2016: 822
2017: 863
2018: 906
2019: 296
2020: 666
2021: 60
2022: 10002
2023: 1122

Toplam: ns
2007: 7.908
2008: 306
2009: 321
2010: 337
2011: 354
2012: 372
2013: 391
2014: 410
2015: 431
2016: 452
2017: 475
2018: 498
2019: 523
2020: 550
2021: 577
2022: 606
2023: 636

Toplam: Kanalizasyon + Aritma
2007: 4.191
2008: 163
2009: 169
2010: 176
2011: 188
2012: 197
2013: 207
2014: 218
2015: 227
2016: 239
2017: 251
2018: 264
2019: 277
2020: 291
2021: 307
2022: 322
2023: 339

Toplam: Atik
2007: 2.096
2008: 81
2009: 85
2010: 88
2011: 94
2012: 99
2013: 104
2014: 109
2015: 114
2016: 120
2017: 126
2018: 132
2019: 138
2020: 145
2021: 153
2022: 161
2023: 169

Toplam: Hava
2007: 50
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 3
2013: 2
2014: 2
2015: 4
2016: 4
2017: 4
2018: 4
2019: 4
2020: 4
2021: 4
2022: 4
2023: 2

Toplam: Doğa
2007: 132
2008: 4
2009: 7
2010: 9
2011: 5
2012: 6
2013: 7
2014: 7
2015: 7
2016: 7
2017: 8
2018: 8
2019: 9
2020: 10
2021: 8
2022: 9
2023: 10

Toplam: Belediye Kaynakları
2007: 24.196
2008: 1.195
2009: 1.454
2010: 1.794
2011: 2.075
2012: 1.377
2013: 1.435
2014: 1.424
2015: 1.537
2016: 1.757
2017: 1.784
2018: 1.742
2019: 1.606
2020: 1.553
2021: 1.354
2022: 853
2023: 791

Toplam: Su
2007: 9.120
2008: 495
2009: 534
2010: 605
2011: 666
2012: 539
2013: 527
2014: 532
2015: 516
2016: 534
2017: 658
2018: 687
2019: 667
2020: 637
2021: 600
2022: 386
2023: 318

Toplam: Kanalizasyon + Arıtma
2007: 9.712
2008: 660
2009: 714
2010: 803
2011: 849
2012: 504
2013: 499
2014: 469
2015: 542
2016: 745
2017: 669
2018: 289
2019: 22
2020: 089
2021: t6t
2022: 688
2023: 988

Toplam: Atik
2007: 5.364
2008: 40
2009: 206
2010: 387
2011: 561
2012: 334
2013: 409
2014: 423
2015: 478
2016: 478
2017: 428
2018: 373
2019: 312
2020: 336
2021: 260
2022: 178
2023: 89

Toplam: Hava
2007: o
2008: o
2009: o
2010: o
2011: o
2012: o
2013: o
2014: o
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o
2021: o
2022: o
2023: o

Toplam: Ilbank
2007: 12.970
2008: 550
2009: 579
2010: 581
2011: 600
2012: 638
2013: 650
2014: 680
2015: 701
2016: 734
2017: 768
2018: 804
2019: 842
2020: 882
2021: 923
2022: 966
2023: 1.012

Toplam: Su
2007: 3.165
2008: 165
2009: 174
2010: 174
2011: 180
2012: 192
2013: 195
2014: 204
2015: 210
2016: 220
2017: 154
2018: 161
2019: 168
2020: 176
2021: 185
2022: 193
2023: 202

Toplam: Kanalizasyon + Aritma
2007: 7.210
2008: 275
2009: 289
2010: 290
2011: 300
2012: 319
2013: 325
2014: 340
2015: 350
2016: 367
2017: 461
2018: 483
2019: 505
2020: 529
2021: 554
2022: 580
2023: 607

Toplam: Atık
2007: 2.594
2008: 110
2009: 116
2010: 116
2011: 120
2012: 128
2013: 130
2014: 136
2015: 140
2016: 147
2017: 154
2018: 161
2019: 168
2020: 176
2021: 185
2022: 193
2023: 202

Toplam: Dış Krediler
2007: 1.846
2008: 258
2009: 216
2010: 215
2011: 154
2012: 131
2013: 113
2014: 98
2015: 87
2016: 78
2017: 71
2018: 66
2019: 62
2020: 60
2021: 59
2022: 59
2023: 60

Toplam: Su
2007: 185
2008: 26
2009: 22
2010: 21
2011: 15
2012: 13
2013: 11
2014: 10
2015: 9
2016: 8
2017: 7
2018: 7
2019: 6
2020: 6
2021: 6
2022: 6
2023: 6

Toplam: Kanalizasyon + Aritma
2007: 923
2008: 129
2009: 108
2010: 107
2011: 77
2012: 66
2013: 56
2014: 49
2015: 43
2016: 39
2017: 35
2018: 33
2019: 31
2020: 30
2021: 29
2022: 29
2023: 30

Toplam: Atik
2007: 739
2008: 103
2009: 86
2010: 86
2011: 61
2012: 52
2013: 45
2014: 39
2015: 35
2016: 31
2017: 28
2018: 26
2019: 25
2020: 24
2021: 24
2022: 24
2023: 24

Toplam: KÖI
2007: 1.518
2008: o
2009: 42
2010: 55
2011: 56
2012: 63
2013: 70
2014: 77
2015: 84
2016: 91
2017: 98
2018: 105
2019: 112
2020: 119
2021: 132
2022: 133
2023: 140

Toplam: 3Özel Sektör
2007: 28.126
2008: 206
2009: 390
2010: 1.079
2011: 1.137
2012: 1.204
2013: 1.282
2014: 1.343
2015: 1.433
2016: 1.525
2017: 1.418
2018: 2.124
2019: 2.217
2020: 2.326
2021: 2.432
2022: 2.547
2023: 2.668

Toplam: 2.205
2007: 59
2008: 63
2009: 71
2010: 85
2011: 106
2012: 115
2013: 123
2014: 128
2015: 134
2016: 137
2017: 145
2018: 152
2019: 160
2020: 169

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Toplam: 23.611
2007: 131
2008: 138
2009: 148
2010: 190
2011: 943
2012: 1.037
2013: 1.140
2014: 1.251
2015: 1.375
2016: 1.512
2017: 1.663
2018: 1.829
2019: 2.011
2020: 2.207
2021: 2.427
2022: 2.671
2023: 2.938

Toplam: 4.703
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 185
2012: 203
2013: 223
2014: 246
2015: 271
2016: 298
2017: 327
2018: 360
2019: 396
2020: 436
2021: 480
2022: 528
2023: 581

Toplam: 11.561
2007: 50
2008: 52
2009: 54
2010: 69
2011: 462
2012: 508
2013: 559
2014: 615
2015: 676
2016: 744
2017: 819
2018: 901
2019: 991
2020: 1.091
2021: 1.200
2022: 1.320
2023: 1.452

Toplam: 6.971
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2016: 446
2017: 491
2018: 540
2019: 594
2020: 655
2021: 720
2022: 792
2023: 871

Toplam: 19
2007: 3
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2
2013: 2
2014: o
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o
2021: o
2022: o
2023: o

Toplam: 358
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Toplam: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Toplam: 26.599
2007: 1.029
2008: 1.132
2009: 1.234
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1.457
2014: 1.496
2015: 1.576
2016: 1.689
2017: 1.786
2018: 1.838
2019: 1.884
2020: 1.936
2021: 1.804
2022: 1.830
2023: 1.826

Toplam: 33.598
2007: 1.276
2008: 1.332
2009: 1.431
2010: 1.483
2011: 1.548
2012: 1.596
2013: 1.635
2014: 1.778
2015: 2.066
2016: 2.191
2017: 2.280
2018: 2.341
2019: 2.421
2020: 2.475
2021: 2.421
2022: 2.681
2023: 2.644

Toplam: 17.762
2007: 372
2008: 531
2009: 717
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2016: 1.182
2017: 1.184
2018: 1.184
2019: 1.276
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276
2023: 1.358

Toplam: 2.274
2007: 65
2008: 69
2009: 76
2010: 91
2011: 111
2012: 119
2013: 126
2014: 132
2015: 137
2016: 141
2017: 149
2018: 156
2019: 164
2020: 173
2021: 180
2022: 188
2023: 197

Toplam: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32
2017: 33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45

Toplam: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6.003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7.555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
Tablo 6.2.6 Sektörel Yatırımların Mali kaynaklara göre dağılımı(milyon TL)
Toplam: İçme Suyu
2007: 26.599
2008: 1.029
2009: 1.132
2010: 1.234
2011: 1.323
2012: 1.364
2013: 1.397
2014: 1.457
2015: 1.496
2016: 1.576
2017: 1.689
2018: 1.786
2019: 1.838
2020: 1.884
2021: 1.936
2022: 1.804

Toplam: Merkezi Idare
2007: 7.908 9.120
2008: 306
2009: 321
2010: 337
2011: 354
2012: 372
2013: 391
2014: 410
2015: 431
2016: 452
2017: 475
2018: 498
2019: 523
2020: 550
2021: 577
2022: 606

Toplam: Belediye Kaynakları
2007: 495
2008: 534
2009: 605
2010: 666
2011: 539
2012: 527
2013: 532
2014: [TELEFON]: 534
2016: 658
2017: 687
2018: 667
2019: 637
2020: 600 185
2021: 386
2022: 318

Toplam: İlbank
2007: 3.165
2008: 165
2009: 174
2010: 174
2011: 180
2012: 192
2013: 195
2014: 204
2015: 220
2016: 154
2017: 161
2018: 168
2019: 176
2020: 193
2021: 202

Toplam: Dış krediler
2007: 185
2008: 26
2009: 22
2010: 21
2011: 15
2012: 13
2013: 11
2014: 10
2015: 9
2016: 8
2017: 7
2018: 7
2019: 6
2020: 6
2021: 6
2022: 6

Toplam: KÖI
2007: 1.518
2008: o
2009: 42
2010: 55
2011: 56
2012: 63
2013: 70
2014: 77
2015: 84
2016: 91
2017: 98
2018: 105
2019: 112
2020: 119
2021: 132
2022: 133

Toplam: Fonlar (AB + Diğer hibeler)
2007: 4.703
2008: 37
2009: 39
2010: 41
2011: 52
2012: 185
2013: 203
2014: 223
2015: 246
2016: 271
2017: 298
2018: 327
2019: 360
2020: 396
2021: 436
2022: 480

Toplam: Atık Su
2007: 33.598
2008: 1.276
2009: 1.332
2010: 1.431
2011: 1.483
2012: 1.548
2013: 1.596
2014: 1.635
2015: 1.778
2016: 2.066
2017: 2.191
2018: 2.280
2019: 2.341
2020: 2.421
2021: 2.475
2022: 2.421

Toplam: Merkezi Idare
2007: 4.191
2008: 163
2009: 169
2010: 176
2011: 188
2012: 197
2013: 207
2014: 218
2015: 227
2016: 239
2017: 251
2018: 264
2019: 277
2020: 291
2021: 307
2022: 322

Toplam: Belediye Kaynaklar
2007: 9.712
2008: 660
2009: 714
2010: 803
2011: 849
2012: 504
2013: 499
2014: 469
2015: 542
2016: 745
2017: 699
2018: 682
2019: 627
2020: 580
2021: 494
2022: 289

Toplam: lbank
2007: 7.210
2008: 275
2009: 289
2010: 290
2011: 300
2012: 319
2013: 325
2014: 340
2015: 350
2016: 367
2017: 461
2018: 483
2019: 505
2020: 529
2021: 554
2022: 580

Toplam: ier 7
2007: 11.561
2008: 50
2009: 52
2010: 54
2011: 69
2012: 462
2013: 508
2014: 559
2015: 615
2016: 676
2017: 744
2018: 819
2019: 901
2020: 991
2021: 1.091 1.276
2022: 1.200

Toplam: Katı atık
2007: 17.762
2008: 372
2009: 531
2010: 717
2011: 888
2012: 890
2013: 992
2014: 1.042
2015: 1.135
2016: 1.182
2017: 1.182
2018: 1.184
2019: 1.184
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.358

Toplam: Merkezi idare
2007: 2.096
2008: 81
2009: 85
2010: 88
2011: 94
2012: 99
2013: 104
2014: 109
2015: 114
2016: 120
2017: 126
2018: 132 373
2019: 138
2020: 145
2021: 153
2022: 161

Toplam: Belediye Kaynakları
2007: 5.364
2008: 40
2009: 206
2010: 387
2011: 561
2012: 334
2013: 409
2014: 423
2015: 478
2016: 478
2017: 428
2018: 312
2019: 336
2020: 260
2021: 178
2022: 89

Toplam: llbank
2007: 2.594
2008: 110
2009: 116
2010: 116
2011: 120
2012: 128
2013: 130
2014: 136
2015: 140
2016: 147
2017: 154
2018: 161
2019: 168
2020: 176
2021: 185
2022: 193

Toplam: Dış krediler
2007: 739
2008: 103
2009: 86
2010: 86
2011: 61
2012: 52
2013: 45
2014: 39
2015: 35
2016: 31
2017: 28
2018: 26
2019: 25
2020: 24
2021: 24
2022: 24

Toplam: Fonlar (AB + Diğer hibeler)
2007: 6.971
2008: 37
2009: 39
2010: 41
2011: 52
2012: 277
2013: 305
2014: 335 126
2015: 369
2016: 406
2017: 446 141
2018: 491
2019: 540
2020: 594
2021: 655 173
2022: 720

Toplam: Hava
2007: 2.274
2008: 65
2009: 69
2010: 76
2011: 91
2012: 111
2013: 119
2014: 132
2015: 137
2016: 149
2017: 156
2018: 164
2019: 180

Toplam: Merkezi İdare
2007: 50
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 3
2013: 2
2014: 2
2015: 4
2016: 4
2017: 4
2018: 4
2019: 4
2020: 4
2021: 4
2022: 4

Toplam: 2.205
2007: 59
2008: 63
2009: 71
2010: 85
2011: 106
2012: 115
2013: 123
2014: 128
2015: 134
2016: 137
2017: 145
2018: 152
2019: 160
2020: 169
2021: 177
2022: 186

Toplam: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 22
2011: 26
2012: 28
2013: 30
2014: 30
2015: 32
2016: 33
2017: 37
2018: 39
2019: 35
2020: 41

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
Toplam: 132
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 5
2011: 6
2012: 7
2013: 7
2014: 7
2015: 7
2016: 8
2017: 8
2018: 6
2019: 0
2020: 8
2021: 6
2022: 01

Toplam: 898
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Toplam: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Toplam: 28.126
2007: 206
2008: 390
2009: 1.079
2010: 1.137
2011: 1.204
2012: 1.282
2013: 1.343
2014: 1.433
2015: 1.525
2016: 1.418
2017: 2.124
2018: 2.217
2019: 2.326
2020: 2.432
2021: 2.547
2022: 2.668
2023: 2.794

Toplam: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6.003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7.555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programi: Çevre ve Iklim Eylemi 
EK III: Endikatif Proje Listesi - Su 
Sayi: 1
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Çarşamba Atık Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Çarşamba/Samsun Büyükşehir Belediyesi

Sayi: 2
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Sorgun Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Sorgun/Yozgat Belediyesi

Sayi: 3
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Yüksekova Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Yüksekova/Hakkåri Belediyesi

Sayi: 4
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Bismil Atık Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Bismil/Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi

Sayi: 5
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Şırnak Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Şırnak Belediyesi

Sayi: 6
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Kastamonu Atık Su Arıtma Tesisi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Kastamonu Belediyesi

Sayi: 7
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Elbistan Atık Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Elbistan/Kahramanmaraş Büyükşehir Belediyesi

Sayi: 8
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Giresun Atik Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Giresun Belediyesi

Sayi: 9
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Niksar Entegre Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Niksar/Tokat Belediyesi

Sayi: 10
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Trabzon Su Tedariki Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Trabzon Büyükşehir Belediyesi

Sayi: 11
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Bandırma Su ve Atik Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Bandırma/Balıkesir Büyükşehir Belediyesi

Sayi: 12
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Iğdır Atık Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Iğdır Belediyesi

Sayi: 13
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Rize Atık Su Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Rize Belediyesi

Sayi: 14
Faaliyet: 1.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Sivas Atık Su Kolektörü Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Sivas Belediyesi

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
15: 16
1.2: 1.2
Çankirı Entegre Su Projesi: Doğubayazıt Atık Su Projesi
Çankırı Belediyesi: Doğubayazıt/Ağrı Belediyesi

15: 17
1.2: 1.2
Çankirı Entegre Su Projesi: Suluova Entegre Su Projesi
Çankırı Belediyesi: Suluova Belediyesi

15: 18
1.2: 1.2
Çankirı Entegre Su Projesi: Aksaray Entegre Su Projesi
Çankırı Belediyesi: Aksaray Belediyesi

15: 19
1.2: 1.1
Çankirı Entegre Su Projesi: Meriç-Ergene Nehir Havzalarında Taşkın Riski Yönetimi Planı Hazırlanmasına Teknik Destek
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü

15: 20
1.2: 1.1
Çankirı Entegre Su Projesi: Tarımsal Kirlenmeye Karşı Nitrat Aksiyon Planınin Izleme ve Raporlama Methodolojisi ile Sularin Korunmasi
Çankırı Belediyesi: Tarimsal Çevre ve Doğal Kaynakları Koruma Daire Başkanlığı - TOB

15: 21
1.2: 1.1
Çankirı Entegre Su Projesi: 6 Havza için Nehir Havzası Yönetim Planlarının Hazırlanmasi
Çankırı Belediyesi: Su Yönetimi Genel Müdürlüğü - TOB

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve Iklim Eylemi 
EK IV: Endikatif Proje Listesi - Atık 
Sayı: 1
Faaliyet: 2.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Hakkâri Katı Atık Yönetimi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Hakkâri Belediyeleri ve Il Özel Idaresi Katı Atık Yönetim Birliği

Sayı: 2
Faaliyet: 2.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: KASMIB Katı Atık Yönetimi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Kastamonu Mahalli Idareler Birliği (KASMİB)

Sayı: 3
Faaliyet: 2.1
Yatırım Faaliyetinin Adı: Atık Yönetimi Alanında Kapasite Geliştirme
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü  ÇŞB

Sayı: 4
Faaliyet: 2.2
Yatırım Faaliyetinin Adı: Tunceli Katı Atık Yönetimi Projesi
il/Belediye veya Nihai Faydalanıcı: Tunceli-Pülümür-Nazimiye- Ovacık-Mazgirt Belediyesi Katı Atık Yönetim Birliği (DER-KAB Katı Atık Yönetimi Birliği)

Türkiye Cumhuriyeti Sektör Operasyonel Programı: Çevre ve İklim Eylemi 
EK V: Endikatif Proje Listesi  Sürdürülebilir Kalkınma İçin Çevresel Yönetim 
Sayi: 1
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Kentlerde Hava Kalitesinin Artırılmasi ve Toplumsal Farkındaliğın Geliştirilmesi (CAFÉ Yönetmeliğine uygun olarak) CITYAIR
Nihai Faydalanıcı: Hava Yönetimi Dairesi Başkanlığı - Ç$B

Sayi: 2
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Avrupa Birliği ve Diş lişkiler Genel Müdürlüğü Ikinci Uygulama Dönemi için Yönetim Kapasitesinin Geliştirilmesi ve Nihai Favdalanicilar icin Kapasite Oluşturulmasina Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıcı: Avrupa Birliği ve Diş İlişkiler Genel Müdürlüğü - ÇB

Sayi: 3
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: REACH Tüzüğü Kapsamında Kimyasal Güvenlik Ölçümlerinin Yapılmasina Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıcı: Kimyasallar Yönetimi Dairesi Başkanlığı  Ç$B

Sayi: 4
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de İklim Değişikliği Nedeniyle Ortaya Çıkan Afet Riskinin Azaltılması ve Uyum Konusunda AFAD'in Kapasitesinin Geliştirilmesine Yönelik Teknik Destek
Nihai Faydalanıcı: Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD)

Sayi: 5
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Stratejik Çevresel Değerlendirme Yönetmeliğinin Uygulamasının Desteklenmesi
Nihai Faydalanıcı: Çevresel Etki Değerlendirmesi, Izin ve Denetim Genel Müdürlüğü - Ç$B

Sayi: 6
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Karasal Alanlarda ve İç Sularında Istilacı Egzotik Tür Tehdidinin Ele Alinmasi
Nihai Faydalanıcı: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü  TOB

Sayi: 7
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Uyum Eyleminin Geliştirilmesi
Nihai Faydalanıcı: İklim Değişikliği ve Uyum Dairesi Başkanlığı  Ç$B

Sayi: 8
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Kalıcı Organik Kirleticiler (POP) ile Kirletilmiş Alanların Tespiti ve lyileştirilmesi
Nihai Faydalanıcı: Kimyasallar Yönetimi Dairesi Başkanlığı  ÇB

Sayi: 9
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Entegre Kirliliğin Önlenmesi ve Kontrolüne Uygun Olarak Türkiye'nin Endüstriyel Salınım Stratejisinin Belirlenmesi
Nihai Faydalanıcı: Hava Yönetimi Dairesi Başkanlığı - ÇŞB

Sayi: 10
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: Türkiye'de Tehlike Altındaki Türler için Yeni Bir Metodoloji Kavramı altında Tür Eylem Plani (SAP) Metodolojisinin Hazırlanması
Nihai Faydalanıcı: Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü  TOB

Sayi: 11
Faaliyet: 3.1
Faaliyetin adı: İklim Değişikliğine Uyuma Yönelik Kurumsal Kapasite Gelişimi için Eğitim
Nihai Faydalanıcı: İklim Değişikliği ve Uyum Dairesi Başkanlığı  ÇB

ADDENDUM No. 4 TO THE FINANCING AGREEMENT  for  MULTI-ANNUAL ACTION PROGRAMME FOR  TURKEY ON ENVIRONMENT AND CLIMATE  ACTION 
As originally concluded between the European Commission and the Republic of Turkey on 26/04/2016, and as modified on 12/12/2018 through an Addendum no.1 and as further modified.on 02/07/2019 through an Addendum no. 2 and as further modified on 25/03/2020through Addendum 3, hereinafter referred to as “the Financing Agreement".
The European Commission, hereinafter referred to as "the Commission", acting on behalf of the European Union, hereinafter referred to as "the Union",
of the one part, and 
The Government of the Republic of Turkey, hereinafter referred to as "IPA II beneficiary",represented by the Ministry of Foreign Affairs,
of the other part,
jointly hereinafter referred to as “the Parties",
Whereas,
(1)The Commission adopted on 11/12/2014 a Commission Implementing Decision C(2014)9575, establishing the Multi-annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action. Amendments to the Decision were adopted on 06/12/2017 by Decision C(2017)8211 final and on 29/11/2018 by Decision C(2018)8202 final and on 20/11/2019 by Decision C(2019) 8469 final. This Programme is implemented by means of a Financing Agreement concluded between the IPA II beneficiary and the Commission on 25/03/2020;
(2)On 21/01/2022, the IPA II beneficiary requested that the Financing Agreement be amended;
(3)The present amendment aims to extend the eligibility period by one (1) year and prolong the disbursement forecast for the last payment request until the end of the eligibility period in order to provide flexibility for the implementation of the programme due to COVID-19 related slowdown. In addition, it aims to revise and update the indicators, budget figures and wordings in the Annex of the Decision and in 

the Environment Sectoral Operational Programme (ESOP) Annex 1.A of the Financing Agreement;
(4)The Multi-annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action has been modified in order to reflect the required changes and it is therefore necessary to bring the Financing Agreement in line with the amended Programme.
HAVE AGREED ON THE FOLLOWING:
Article 1
1. Article 1 (2) of the Special Conditions of the Financing Agreement is replaced by the following:
“The total estimated cost of this Programme is EUR 391 094 118 and the maximum Union contribution is set at EUR 332 430 000.

The Union contribution shall be split in yearly commitments in accordance with Annex I. Nothing in this Financing Agreement can be interpreted as implying a financial commitment of the Union in relation to credits which have not yet been approved by adoption of the EU budget. The Commission shall inform in writing the IPA II beneficiary about the adoption of each yearly financial commitment indicated in Annex I.

This Programme requires financial contributions from both the IPA II beneficiary and the Union. The breakdown of the respective financial contributions is set out in Annex l”.

2. Article 2 (2) of the Special Conditions of the Financing Agreement is replaced by the following:
"The eligibility period, as defined in Article 13(1) of Annex II (General Conditions)shall commence on the date of the entry into force of this Financing Agreement and end on 31st of December 2026".

3. Article 7 of the Special Conditions of the Financing Agreement is supplemented by the following paragraph:
"7.3 Provisions derogating from Annex II concerning the forecast of disbursement 
By derogation from Articles 5(2), 5(3), 6(3)(c) and 6(4) of Annex II, the forecast of disbursement supporting the final request for pre-financing shall be for the period from the cut-off date of the request until the end of the eligibility period defined in Article 2(2) of the Special Conditions and Article 13(1) of Annex II”.
4. Under article 6 (1) (b) of the Special Conditions of the Financing Agreement, Annex I is replaced by the Annex I attached to the present Amendment.
^

5. Under article 6 (1) (c) of the Special Conditions of the Financing Agreement, Annex IA: Sector Operational Programme is replaced by the Annex IA attached to the present Amendment.

Article 2
All other terms and conditions of the Financing Agreement remain unchanged.
Article 3
This Addendum shall enter into force on the date on which the Comimission receives a notification from the IPA II beneficiary confirming the completion of the internal procedures of the IPA II beneficiary necessary for its entry into force. The Commission shall inform the IPA II beneficiary of the date of the receipt of this notification. The present Addendum shall form an integral part of the Financing Agreement.

Addendum No. 4 to the Financing Agreement is drawn up in duplicate in the English language, one being handed to the Commission and one to the IPA II beneficiary.
For the IPA II beneficiary 
Aa Ankara,10/11/2022.
H.E. Ambassador Faruk KaymakcıNational IPA Coordinator Director for EU Affairs and Deputy Minister of Foreign Affairs Ministry of Foreign Affairs Republic of Turkey 
For the Commission:
Brussels,

Ms Henrike Trautmann Acting Director 
B - Neighbourhood South & Turkey European Commission Directorate-General for Neighbourhood and Enlargement Negotiations 


ANNEX I 
Multi-annual Work Programme This document constitutes the multi-annual work programme in the sense of Article 110(2) of the Financial Regulation (Regulation (EU, Euratom) 2018/1046)
1 IDENTIFICATION 
Beneficiary: Basic act: Total cost EU contribution
Turkey: Instrument for Pre-accession Assistance (IPA II) EUR 391 094 118 EUR 332 430 000 of which:

Beneficiary: CRIS/ABAC commitment references, EU Contribution and budget lines
Turkey: 2014 2014/031-878 EUR 32 860 000 on 22.02 03 02 2015 2014/031-878 EUR 64 390 000 on 22.02 03 02 2016 2014/031-878 EUR 84 640 000 on 22.[KART_NO]/031-878 EUR 84 640 000 on 22.02 03 02 2018 2014/031-878 EUR 49 000 000 on 22.02 03 02 2019 2014/031-878

Beneficiary: Management mode / Entrusted entities
Turkey: EUR 16 900 000 on 22.02 03 02 Indirect management with Turkey: The Operating Structure responsible for the execution of the programme is the Ministry of Environment and Urbanisation (MoEU) Indirect management by the Entrusted entity: Action 3: World Bank for the part of action 3 related to the

Beneficiary: Timetable for spending allocation of each budgetary commitment
Turkey: Sustainable Cities Planning and Management Systems. Budgetary commitment 2014 must be spent by 31/12/2019 Budgetary commitment 2015 must be spent by 31/12/2020 Budgetary commitment 2016 must be spent by 31/12/2021

Budgetary commitment 2017 must be spent by 31/12/2022: Budgetary commitment 2018 must be spent by 31/12/2023 Budgetary commitment 2019 must be spent by 31/12/2024
2DESCRIPTION OF THE ACTION PROGRAMME 
2.1 SECTORS SELECTED UNDER THIS ACTION PROGRAMME 
•Rationale for the selection of the specific sectors under this programme:
This Sector Operational Programme (SOP) is based on a thorough analysis of the socioeconomic situation of Turkey, which needs to continue the intensive process of aligning its national legislation with that of the EU, to bring it into a position where it could take on the obligations of EU membership. Particular efforts will be needed in areas relating to Environment and Climate Change (chapter 27'), as alignment in these areas will require substantial investments and institutional capacity building to design, implement and monitor climate policies, and improving capacity for transition to low carbon economy through action across a number of sectors.

In this context, achieving a cleaner environment, fighting climate change and meeting the higher standards of the EU will take time. With the aim of creating a liveable environment and taking into account the social and economic conditions of the country,comprehensive studies are needed for implementation of the EU environment and climate acquis.

Costs and foreseen financing sources in the Strategy Document “Republic of Turkey Plan for Setting up Necessary Administrative Capacities at National, Regional and Local Level and Required Financial Resources for Implementing the Environmental Acquis Opening Benchmarks in Chapter 27" (September 2009) were determined on the basis of the EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UÇES). The UÇES (2007-2023), which was revised in 2016, indicates that the EU Directives requiring the highest amount of investments are those relating to water management and waste management: the sectoral distribution of environmental investments between 2016 and 2023 is estimated to be EUR 16.9 billion for the water sector (including wastewater) and EUR 6.2 billion for the waste sector. According to the most recent data (2018), basic environmental statistics related to water and waste fields are as follows:
-In 2018, 99% of municipal population is served by a water supply system.Number of Drinking water treatment plants is 629, serving 60% of Turkey's total municipal population.

In 2018, 91% of the municipal population was connected to a sewerage system and 79% was served by wastewater treatment facilities. In total, 1991 wastewater treatment plants are currently in operation with different treatment levels.
In 2018, 99% of the municipal population benefits from waste management services through 159 sanitary landfills, 7 incineration plants and 8 composting plants. There are 40 co-incineration plants and 2009 waste recovery facilities.
Apart from these priority sectors, other risks loom over the country. Economic growth has been highly dependent on (mainly imported) energy and the consumption of natural resources, leading to growing greenhouse gas (GHG) emissions and environmental.
'A "Negotiating Position Paper" was prepared and approved, and the chapter opened to accession negotiations on December 21, 2009


degradation. The National Climate Change Action Plan identifies greenhouse gas emission reduction activities, including those at the urban/local level.
Many natural disasters such as floods, fires and landslides are experienced as a result of climate change, which can lead to both economic and social problems. In the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), it is also emphasized that potential natural disasters depending on climate change, and resulting ecological, economic and social problems should be the severest problems to be experienced in the near future.

Threats and dangers are represented also by chemical, biological, radiological and nuclear substances (CBRN) released to the environment. Developing industrial activities increase the risk of accidental release of those substances.

While in the previous IPA period thematic concentration of the Environment Operational Programme (EOP) was mainly on water and waste, this programme will, in addition, focus on climate action. Moreover, considering the dynamic nature of the EU environment and climate acquis which requires substantive improvements in legislation and capacity, ad-hoc activities addressing these needs will be supported.
In order to maximize the impact of the IPA II funds, a geographic concentration has been established: 5 priority regions (having Gross Value Added (GVA) per capita below 75% of the national average) will receive 10% from the budget allocated to the investments in the water field.

The revised Indicative Strategy Paper for Turkey 2014-2020 states that for the next IPA II period 2018-2020, support in the environment sector will be reduced and will focus mainly on acquis-related Institution Building activities for water, waste and climate change, as well as support to disaster and risk management activities, an area of recently renewed cooperation with the EU. Funding from 2018 onwards will focus on acquisrelated Institution Building activities for environment, biodiversity climate change and support to disaster and risk management activities (soft projects) whereas infrastructure support for water, wastewater and solid waste, which has been the focus of the 20142017 support to be progressively discontinued.

• Overview of past and on-going EU, other donors' and/or IPA II beneficiary's actions in the relevant sectors:
This programme has been drafted in continuity with and following the lessons learned of the IPA assistance to the sector in the period 2007-2013, whose EOP has been closed.Under that EOP, 39 environmental infrastructure projects were prepared and submitted to the Commission. Up to the end of the implementation period, 30 projects have been completed. Taking into consideration the perceived needs, the main priority of the environmental infrastructure strategy will be to increase the capacities of local authorities, to strengthen the national framework and to fund the investment requirements at a national level.

At institutional level, the General Directorate of European Union and Foreign Relations within the Ministry (GDoEUFR) is the already accredited body responsible from the management of IPA funds of the EOP in the 2007-2013 period, will also serve as the Contracting Authority (CA) for IPA II period, fulfilling the duties arising from tendering, contract management, financial management and other relevant functions. In this respect, it is clear that GDoEUFR will need to increase its administrative, technical 

and human resources capacities to deal with this newly enlarged workload, including being the CA of acquis related institutional building activities of the IPA II period.
The conclusions of a thematic evaluation², contracted to assess the performance of EU pre-accession assistance in the 2002-2010 period in the environment sector, were presented in July 2013. The main lessons learned of this evaluation are summarised below.

Attention should be paid to the long term strategic programme approach under IPA II.

An effort should be made to make priorities more specific and focused, and to only include areas where concrete support projects are likely to materialise in the coming years, moving away from an approach of listing all potential reform needs.
There is a need to strengthen sector coordination (of government institutions and other national stakeholders) during programming.

Administrative capacity of Decentralised Implementation System (DIS) structures is key for the success of the programmes. Loss of "institutional memory" can hamper the impact and sustainability of projects and there is a need to save and strengthen institutional knowledge.

Delays in tender dossier preparation and contracting need to be minimised, through better forecasting, procurement planning and institutional capacity increased in the national and local authorities managing the funds.

Most of these recommendations have been taken into account during the discussions with the Turkish authorities for the elaboration of the programme. Moreover, IPA II financial assistance will be provided under a sector approach, which shall ensure a more long-term, coherent and sustainable strategy, allow for increased ownership, facilitate cooperation among donors, eliminate duplication of efforts and bring greater efficiency and effectiveness.

Different institutions in the environment sector are experienced in implementing activities with multi-lateral (such as Global Environment Facility (GEF)) and bilateral funds and International Financial Institutions IFIs (such as World Bank (WB), European Investment Bank (EIB), European Bank for Reconstruction and Development (EBRD),Kreditanstalt für Wiederaufbau (KfW)), as well as with several UN agencies.
The IFIs are active in the country with loan programmes. Ilbank A.Ş., as a local investment and development bank that has specific expertise on the finance of municipal infrastructure projects, acts as an intermediary for the use of IFI loans to municipalities and undertakes coordination and monitoring functions during the implementation period.The Bank plans to expand its operations by establishing partnerships with the other IFIs to support sustainable urban infrastructure investments of Turkish local administrations.On the other hand, IFIs which do not seek sovereign guarantees are active in the municipal finance sector lending directly to the municipalities.
List of Actions foreseen under the selected Sectors:

2 "Technical Assistance for Thematic Evaluation on Environment". Specific contract ALTUN/TATEE/TR2010/0740.01-02/FWC/013

With IPA II beneficiary: EUR 237 225 000

With IPA II beneficiary: EUR 36 215000

With entrusted entity: EUR 25 000 000
With IPA II beneficiary: EUR 33 990 000

With entrusted entity: EUR 25 000 000
With IPA II beneficiary: EUR 307 430 000
2.2DESCRIPTION AND IMPLEMENTATION OF THE ACTIONS 
The envisaged assistance to Multi-annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action is deemed to follow the conditions and procedures set out by the restrictive measures adopted pursuant to Article 215 TFEU³.
Action 1: Water

Action 1: EUR 237 225 000
(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

Description of the action and objectives 
This action focuses on achieving and maintaining a good status of waters via an integrated approach to the protection, improvement and sustainable use of surface waters, groundwater, marine, coastal and transitional waters within Turkey. It will address management of water quality and water resources, including both soft activities also related with acquis - taking into account the closing benchmarks of Environment and Climate Change Chapter, “Negotiation Position Paper", and national strategy papers - and hard activities on investments for integrated water projects.
Objective of the action: To increase the overall compliance with EU acquis, strategies and policies related to water and to achieve good water status for waters in Turkey by integrated water management.

o Activity 1.1.: Acquis-related Institution Building activities 
Considering the current status of the alignment with environmental acquis, indicative main intervention areas such as river basin management (preparation of River Basin Management Plans (RBMPs)), flood and drought management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water allocation are assessed as fields that need to be supported by the programme. Additionally, ensuring of experienced staff and specialised institutions capable of implementing Water Framework Directive (WFD) and daughter directives, harmonisation of directives, appropriate planning and smooth implementation of plans will be ensured.

3https://eeas.europa,eu/headquarters/headquarters-homepage/8442/consolidated-list-sanctions_en 

The effects of climate change will be studied and measures for adaptation will be elaborated at national and basin levels. Public awareness, education initiatives and other communication tools in relation to the points mentioned above can also be financed under this activity.

 Activity 1.2.: Infrastructure related activities 
This activity will focus on ensuring supply of drinking water according to national and EU standards, achieving water savings and promoting actions that will contribute to reducing the pollution load in receiving bodies, preserve drinking water supply systems from potential contamination and help enhance resource efficiency and climateresilience.

Due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

IPA assistance will support the construction, rehabilitation or modernisation of the existing drinking water distribution system as well as establishing adequate water treatment plants. It will also support rehabilitation, upgrading and construction of urban wastewater treatment facilities, rehabilitation and extension of the sewerage systems as well as storm water facilities.

The investments to be implemented will be prioritised according to the pre-defined selection criteria.

Expected results:
 Improved legislation and increased institutional capacity for components of Water Acquis 

 Improved infrastructure for delivery of drinking water and wastewater treatment 
Key performance indicators for action 1:
o 
o Municipal population benefiting from improved water distribution facilities 
o Municipal population served by waste water treatment plants 
o Degree of alignment on European acquis in the water sector 
o Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD 
Number of municipalities served by improved water supply system 
 Number of waste water treatment plants constructed 
o Number of municipalities served by improved waste water network 
o Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis 

 Number of prepared and/or updated RBMPs 
 Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency 

(2) Assumptions and conditions 

o Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
o Smooth adoption of the legislation after internal and external consultations, plans and policy documents prepared and/or updated;
O The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure propcrly (Co-financing from the national budget available);
o Staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities who are able to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
o No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders to the studies within the activities;
o Satisfactory level of access to required data;
o Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
Quality staff assigned who are able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities.
Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this programme and/or the re-allocation of future funding.
(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsible for carrying out all the tasks relating to the implementation of the action.
The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting,implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the programme.

(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply.
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.



(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

Description of the action and objectives 
The action addresses the identified weaknesses, i.e. the inadequate waste management practices leading to limited collection of waste as well as the operation of a large number of non-compliant landfills. It will focus on promoting an efficient and improved integrated waste management system through the establishment of well-managed bodies which are financially sustainable, along with the necessary improvements in the current legislative framcwork, taking into account the closing benchmarks of the Environment Chapter, “Negotiation Position Paper", and national strategy papers.
Activities related both with capacity building and investment will be conducted.
Objective of the action: To increase the overall compliance with EU Acquis, strategies and policies related to waste.

.S t ca r-t cet 
C nt a  t  a  t a t d r se  d  t-terre r cor-te t e n re  ct r o St  t e te pd e a p te sa te p  Je Mt p p we d too da  d ta        t  a  t 
Activity 2.2.: Infrastructure related activities 
This action will focus on regional landfills and optimisation of the collection of waste by using all means for reducing the quantity of waste to be landfilled. Eligible interventions will be:
o Extension and rehabilitation of existing landfills, increasing recycling and improving collection systems and separation methods;
 New constructions of sanitary landfills;
o Closure of old dumpsites, including gas recovery and utilisation systems, where appropriate.

o Due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

 The investments to be implemented under the SOP will be prioritised according to the pre-defined selection criteria.

Expected results:
o Increased the capacity of the institutions involved in the waste management 
o Efficient, affordable and sustainable waste management services provided to the population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills,reduced greenhouse gas emissions from waste facilities 

Key performance indicators for action 2:
 Municipal population served by municipal waste services 
O Municipal population benefiting from improved waste disposal and recovery facilities 

o Degree of alignment on European acquis in the waste management sector 
o Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD 
o Number of municipal waste collection systems established in line with WEEE 
o Number of controlled landfill sites constructed 
o Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency 
(2) Assumptions and conditions 
o Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
o Smooth adoption of the legislation following internal and external consultations,plans and policy documents prepared and/or updated;
O The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure properly (co-financing from the national budget available);
o Staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities who are able to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
o No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders to the studies within the activities;
o Satisfactory level of access to required data;
o Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
o Quality staff assigned who are able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities.
Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this programme and/or the re-allocation of future funding.
(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsible for carrying out all the tasks relating to the implementation of the action.
The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting,implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,

and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the programme.

(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply.
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.


(1) Description of the action, objective, expected results and key performance indicators 

Description of the action and objectives 
The action particularly addresses EU legislation and policies (including relevant strategies) on industrial pollution and risk management, resource efficiency, chemicals,air quality, noise, nature and soil protection, horizontal legislation as well as climate acquis (emission trading, monitoring and reporting, ozone layer protection fluorinated gases, fuel quality, low carbon technologies, and others including EU Adaptation Strategy) and civil protection. Under this action, all fields of environmental and climate acquis as well as the environmental issues related to civil protection and disaster risk management will be covered.

Objective of the action: To develop alignment with the EU's environment and climate change acquis and further enhance the implementation capacity of related institutions towards a resource efficient, climate and disaster resilient green economy in Turkey.
Activity 3.1.: Acquis-related Institution Building activities 
Concerning the sectors covered by action 3, drafting of by-laws, capacity building and awareness raising activities were addressed during IPA 2007-2013 period. The main current need, apart from transposition of EU acquis into national legislation is to ensure their smooth implementation with competent human and institutional resources at national and local levels.

The activity will cover, among others, the following sub-sectors: industrial pollution,chemicals, air and noise pollution, horizontal legislation, resource efficiency, nature protection and conservation and ecosystem services (including integrated marine environment protection), soil pollution.


On climate change, besides aligning to EU climate acquis, enhancing the capacity to adaptation to climate change is crucial. The National Climate Change Adaptation Strategy needs to be updated according to the EU strategy; alternative financing mechanisms need to be determined and priority investments and capacity building activities need to be supported in order to implement the strategy. The existing legislation and national mechanisms need to be harmonised with the EU Emission Trading Directive and the rest of EU climate acquis.

Mitigation and adaptation activities will focus on strengthening institutional capacity at the urban, local and national level to design, implement and monitor policies, and for a transition to a low carbon economy in Turkey. With the engagement of the private sector, the action will aim at enhancing the resilience of vulnerable economic sectors and infrastructures to climate change.

On disaster management and civil protection the activities aim at enhancing the capacity of relevant national and international institutions on disaster prevention,preparedness as well as mitigation, response and recovery capacity, which are specified by the strategic reference documents (e.g. National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan).

Disaster and risk management activities will be essential to support Turkey's cooperation with the EU in order to cover EU civil protection policies.

Under this activity the capacity building support to the CA on implementing, monitoring and evaluating, updating, tendering and the visibility of the SOP and associated actions will be financed.

Activity 3.2.: Infrastructure related activities 
Activities which necessitate establishment of physical infrastructure, such as small scale investments and supplies, will be covered. Grant programmes will be established for promoting resource efficiency and cleaner production practices; to extend market-based instruments such as labelling, and for supporting activities of local and grassroots organisations on climate action and nature protection.

Expected results:
 Increased environmental protection in line with EU Acquis, and enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans for putting EU Acquis into practice 

o Enhanced climate action on climate change adaptation and mitigation 
Key performance indicators for action 3:
o Degree of alignment on European Environment and Climate Change Acquis 
o Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency 

o Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis 

o Number of implemented measures identified by the National Climate Change Action Plan 


o Number of environmentally sound technical, financial and governance mechanisms developed for effective implementation and replication of the EU environment and climate Acquis and policies 
 Number of measures identified on disaster management and risk reduction 
(2) Assumptions and conditions 
o Sufficient level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation;
o Smooth adoption of the legislation following internal and external consultations,plans and policy documents prepared and/or updated;
o The possession of necessary resources by the final beneficiaries in order to operate the environmental infrastructure properly (Co-financing from the national budget available);
o Staff (technical and management level) remaining at their posts following the termination of activities who are able to contribute to the relevant subsequent work through the skills and information obtained during the activities;
o No substantial price escalations (e.g.: inflation) or economic crises impacting upon present and future investments;
o The willingness and active participation of related stakeholders to the studies within the activities;
o Satisfactory level of access to required data;
o Tolerable periods of adoption and approvals compared to project life cycles;
 Quality staff assigned who are able to contribute to the relevant activities through the skills and information obtained during the activities.
Failure to comply with the requirements set out above may lead to a recovery of funds under this programme and/or the re-allocation of future funding.
(3) Implementation modalities:
(3)(a) Indirect management 
This action will be implemented under indirect management by Turkey, which shall be responsible for carrying out all the tasks relating to the implementation of the action.
The Operating Structure responsible for the execution of the actions is the Ministry of Environment and Urbanisation.

In particular, the beneficiary country shall be responsible for the contracting,implementation, information and visibility, monitoring and reporting of IPA II activities,and the evaluation thereof whenever relevant, in accordance with the principle of sound financial management, and for ensuring the legality and regularity of the expenditure incurred in the implementation of the programme.

(3)(b) Indirect management with an entrusted entity 
Part of the activity 3.1 will be implemented in indirect management with the World Bank (WB), to manage the first component of the Sustainable Cities Programme of the WB “Sustainable Cities Planning and Management Systems”.


The WB has been chosen because of the advanced status of its discussions with the Turkish authorities on this programme. In fact, the Bank already reached an agreement with the MoEU Directorate General for Spatial Planning (DGSP) on its role as the policy level counterpart for the Comprehensive Integrated Metropolitan Municipality Plans (CIMMP) initiative, and Iler Bank and participating municipalities will be the project implementation counterparts.

The WB has considerable experience and operational capacity working with Iller Bank and other stakeholders in Turkey for supporting programmatic and stand-alone projects on urban infrastructure, transport, climate change, renewable energy and energy efficiency.

The European Commission shall conclude with the World Bank the Administration Agreement, entrusting budget implementation tasks for the part of Action 3 related to the Sustainable Cities Planning and Management Systems. Under the responsibility of the World Bank, the IPA funds will be transferred to a "Recipient-executed Trust Fund."The World Bank will, under its responsibility, sign a Grant Agreement with Iller Bank for the Sustainable Cities Planning and Management Systems.
The Iller Bank will establish an account to receive the grant funds. The Iller Bank would provide these funds to cover the cost of implementing planning work including preparation in each of the participating cities.

Under the project design, all participating municipalities will adapt the master Terms of Reference (ToR) to their specific technical needs in scope and content, and send the bidding package to Iler Bank, who will review and submit to the World Bank for its review.

The Iller Bank, under the supervision and responsibility of the WB would be in charge of implementing all aspects of the activity with all technical support from the World Bank. It will sign the contracts with the consultants providing the relevant services to the participating cities and will honour payment requests based on the consultant deliveries.
The World Bank will supervise the activity by reviewing technical outputs of consultants and provide guidance to participating municipalities, including technical support missions to individual cities, and joint training sessions and capacity building for participating municipalities.

(4) Scope of geographical eligibility for procurement and grants 
The geographical eligibility in terms of place of establishment for participating in procurement and grant award procedures and in terms of origin of supplies purchased as established in the basic act and set out in the relevant contractual documents shall apply 
The Commission's authorising officer responsible may extend the geographical eligibility on the basis of urgency or of unavailability of products and services in the markets of the countries concerned, or in other duly substantiated cases where the eligibility rules would make the realisation of this action impossible or exceedingly difficult.

2.3PROVISIONS APPLICABLE TO ALL ACTIONS:
Authorisation for the use of simplified cost options for grants exceeding EUR 60.000,00per grant beneficiary for specific grants to be awarded by the entrusted entity (Turkey)under indirect management:

a) Forms of grant and categories of costs covered: The grants for the actions under this programme shall take either of the following forms: (a) lump sums and reimbursement on the basis of unit costs and flat-rate financing calculated in accordance with the beneficiaries' historical data or usual cost accounting practices for the categories of eligible costs specified below; (b) the reimbursement of eligible costs actually incurred for the all other categories of eligible costs. The categories of eligible costs that may be covered by the lump sum, reimbursement on the basis of unit costs and flat-rate financing are the following: support staff costs, local transportation, local office consumables and supplies, communication activities and visibility events. Other categories of eligible costs shall be reimbursed on the basis of eligible costs actually incurred. The amounts of the lump sums, unit costs and flat rate financing to be used shall be calculated in accordance with the method set out in point c. The amounts of the lump sums, unit costs and flat rate financing to be declared by the beneficiaries shall be calculated in accordance with the method set out in point c.

b) Justification: Given the nature of the supported activities, and in order to simplify the management of the grants expected under this programme, some costs may be identified in each grant's action budget per unit, global price or as a percentage of other eligible direct costs. When grants or parts of grants are based on simplified cost options, these amounts shall be established in such a way as to exclude fraud and profit a priori, The costs shown in the contract should not be challenged by ex post controls, i.e. through comparison with the actual costs they cover. Verifications/audits may be performed to check whether the formulas used by the beneficiary to determine unit costs, lump sums or flat-rates are compliant with the contractual conditions or the generating events have occurred at all. Any undue payment made to the final beneficiaries, may be recovered by the contracting authority up to the amount of the simplified cost options.
c) Method to determine and update the amounts: Amounts will be determined by reference to statistical data, factual information or similar objective means, and/or to the historical data of each beneficiary.

d) No-profit and co-financing principles and absence of double financing: Grant applicants will need to explain the methods proposed to calculate the amounts of unit costs, lump sums and/or flat-rates, to which costs they refer, and clearly explain all formulas for calculation of the final eligible amount.

3BUDGET 

(nDicative BuDGet TaBLe- MUltI-ANNuaL ACtion PrOgramme fOR TURKeY oN ENvironmEnt aNd CLimaTe ACtion (2014 —2019)
2014: IPA II Beneficia ty co- financing
2015: Total expenditu re
2015: EU Contributi on
2017: IPAII Beneficia ry co- financing
2018: Total expenditu re
2019: EU Contributi on
Total EU Contribution: IPA II Beneficia financing ry co-

2014: 24.670.00 o
2015: 4.353.52 9
2015: 29.023.52 9
2017: 38.050.00 0
2018: 6.714.70 6
2019: 44.764.70 6
Total EU Contribution: 62.040.00 o

2014: 1.700.000
2015: 300.000
2015: 2.000.000
2017: 1.340.000
2018: 236.471
2019: 1.576.471
Total EU Contribution: 10.640.00 0

2014: 6.490.000
2015: 1.145.29 4
2015: 7.635.294
2017: 25.000.00 0
2018: 4.411.76 5
2019: 29.411.76 5
Total EU Contribution: 11.960.00 0

2014: 32.860.00 o
2015: 5.798.82 3
2015: 38.658.82 3
2017: 64.390.00 0
2018: 11.362.9 41
2019: 75.752.94 1
Total EU Contribution: 84.640.00 0
2014-2019: 332.430.000

2014-2019: 58.664.118

2014-2019: 391.094.118

4PERFORMANCE MONITORING ARRANGEMENTS 
As part of its performance measurement framework, the Commission shall monitor and assess progress towards achievement of the specific objectives set out in the IPA II Regulation on the basis of pre-defined, clear, transparent measurable indicators. The progress reports referred to in Article 4 of the IPA II Regulation shall be taken as a point of reference in the assessment of the results of IPA II assistance.

The Commission will collect performance data (process, output and outcome indicators) from all sources, which will be aggregated and analysed in terms of tracking the progress versus the targets and milestones established for each of the actions of this programme, as well as the Indicative Strategy Paper.

In the specific context of indirect management by IPA II beneficiaries, National IPA Coordinators (NIPACs) will collect information on the performance of the actions and programmes (process, output and outcome indicators) and coordinate the collection and production of indicators coming from national sources.

The overall progress will be monitored through the following means: a) Result Orientated Monitoring (ROM) system; b) IPA II Beneficiaries' own monitoring; c) self-monitoring performed by the EU Delegations; d) joint monitoring by the European Commission (DG NEAR) and the IPA II Beneficiaries, whereby the compliance, coherence, effectiveness,efficiency and coordination in implementation of financial assistance will be regularly monitored by an IPA II Monitoring committee, supported by Sectoral Monitoring committees,which will ensure a monitoring process at sector level.

5 EVALUATION 
Having regard to the importance of the action, a final or ex-post evaluations will be carried out for this action or its components via independent consultants.

In accordance with Article 57 of the Framework Agreement (FWA) between Turkey and the European Commission on the arrangements for implementation of Union financial assistance to Turkey under IPA II, an IPA II beneficiary which has been entrusted budget implementation tasks shall be responsible for conducting evaluations of the programmes it manages. The IPA II beneficiary shall also draw up an evaluation plan presenting the evaluation activities which it intends to carry out in the different phases of implementation.
Under the Action 3 - Technical Assistance Action, an evaluation will be carried in accordance with Article 57 of the FWA.

The main objective of the evaluation(s) is to collect and provide available evidences that enable as assessment of how well the Sectoral Operational Programme is implemented,considering the intervention logic, and whether the activities and outputs triggered by the Programme are on course to achieve its objectives.

The evaluation reports shall be shared with the Commission and other key stakeholders. The IPA II beneficiary and the Commission shall analyse the conclusions and recommendations of 

the evaluations and, where appropriate, jointly decide on the follow-up actions to be taken and any adjustments necessary, including, if indicated, the reorientation of the project.
The Commission might also undertake evaluations in accordance with its rules and procedures under a separate budget envelope.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TURKEY Sector Operational Programme Environment and Climate Action 
Table of Contents 
1.Sector analysis...6
1.1National policy and socio-economic context...6
1.2Socio-economic analysis (including SwOT analysis)..7
2.Scope for a Sector Approach ...10
2.1National sector policy (ies) /strategy (ies)...10
2.2institutional setting, leadership and capacity ..11
2.3Sector and donor coordination...1344
2.4Mid-term budgetary perspectives ...15
2.5Performance assessment framework ..17
2.6Public finance management...8
2.7Macro-economic framework...18
2.8Overall assessment.... 19
3.Objective(s) of IPA Il sector support...20
4.Operational features of the programme....20
4.1Geographic and thematic concentration ..20
4.2Interaction of the programme with IPA Il programmes in other sectors...22
4.3Complementarity of IPA Il assistance in the sector with other donors ..23
4.4Equal opportunities and gender mainstreaming...23
4.5Climate action and sustainable development ..24
4.6Programme strategy - Actions and activities...24
4.6.1Action 1  Water ..26
4.6.1.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building ....27
4.6.1.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc.).....29
4.6.1.3 Overview table...31
4.6.2Action 2  Waste..32
4.6.2.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building ...33

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
4.6.2.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc)..33
4.6.2.3 Overview table...3635
4.6.3Action 3 - Environmental Management for Sustainable Development .....36
4.6.3.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building ...….37
4.6.3.2 Other activities (investments, TA, grant schemes, etc.)...41
4.6.3.3 Overview Table..4241
5.Financial tables by action and year including co-financing rates if applicable ....44
6.Overview of the consultation process ..52
7.Implementation arrangements....52
7.1Description of relevant structures and authorities for the management and control of the 
..52
programme 

7.2Monitoring arrangements ..52
7.2.1Sectoral Monitoring Committee...52
7.3Evaluation arrangements...53
7.4Communication and visibility....54
..55
9.Annexes..………………………………………………


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
List of Tables 
Table 1 Main Environment Related National Sector Strategies and Action Plans ..10
Table 2 Stakeholders and Their Duties Regarding Environment ....13
Table 3 Sectoral Distribution of Environmental Investment Needs between 2016-2023...16
Table 4 Environmental Investment Expenditures for 2007-2015, in Million Euros*.....17
Table 5 Comparative Table - Environmental Investment Need, Made and Gap...17
Table 6 NUTS Il Regions having GVA per capita below 75% of National Average and Priority Regions 
Selected for Geographical Concentration*..21
List of Figures 

Figure 1 GVA per capita, by NUTS II Regions (% of national average, national average=100)....21
Annexes 
Annex I:SWOT Analysis 

Annex II:Mid-Term Budgetary Perspectives 

Annex III:Indicative List of Projects - Water 

Annex IV:Indicative List of Projects -Waste 

Annex V:Indicative List of Projects -Environmental Management for Sustainable Development 


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Abbreviations 
AFAD: AP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Accession Partnership

AFAD: BPAPs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Basin Protection Action Plans

AFAD: CAFE
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Cleaner Air for Europe

AFAD: CBRN
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Chemical, Biological, Radiological and Nuclear

AFAD: CEB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Council of Europe Development Bank

AFAD: CLP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Classification, Labeling and Packaging

AFAD: DNP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Detect Notification Period

AFAD: DoSB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget

AFAD: DSI
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: General Directorate of State Hydraulic Works

AFAD: DSIP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Directive Specific Implementation Plán

AFAD: EBRD
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Bank for Reconstruction and Development

AFAD: EIB
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Investment Bank

AFAD: ELV
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: End-of Life Vehicles

AFAD: EMSD
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Environmental Management for Sustainable Development

AFAD: EU
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: European Union

AFAD: EOP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Environment Operational Programme

AFAD: GEF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Global Environment Facility

AFAD: GHG
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Greenhouse Gas

AFAD: GVA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Gross Value Added

AFAD: HCFCs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Hydro chloro fluoro carbons

AFAD: IFIs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: International Financial Institutions

AFAD: ILO
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: International Labour Organisation

AFAD: INSPIRE
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Infrastructure for Spatial Information in Europe

AFAD: IPA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Instrument for Pre-accession Assistance

AFAD: IPC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Industrial Pollution Control

AFAD: IPCC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Intergovernmental Panel on Climate Change

AFAD: IPPC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Integrated Pollution Prevention and Control

AFAD: IPRM
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Industrial Pollution and Risk Management

AFAD: JICA
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Japan International Cooperation Agency

AFAD: LULUCF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Land Use, Land-Use Change and Forestry

AFAD: MoEU
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Ministry of Environment and Urbanization

AFAD: MoAF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Ministry of Agriculture and Forestry

AFAD: MTEP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Medium Term Fiscal Plan

AFAD: MUSIAD
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Independent Industry & Business Association

AFAD: NCCAP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Climate Change Action Plan

AFAD: NDP
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Development Plan

AFAD: NEC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Emission Ceilings

AFAD: NEF
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National Environmental Funds

AFAD: NGOs
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: Non-Governmental Organisations

AFAD: NIPAC
Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority: National IPA Coordinator

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
NPAA: NSRD
National Programme for the Approximation of the Acquis: National Strategy for Regional Development

NPAA: ODS
National Programme for the Approximation of the Acquis: Ozone Depleting Substances

NPAA: os
National Programme for the Approximation of the Acquis: Operating Structure

NPAA: PCB
National Programme for the Approximation of the Acquis: Polychlorinated Biphenyls

NPAA: PCT
National Programme for the Approximation of the Acquis: Polychlorinated Terphenyls

NPAA: ERP
National Programme for the Approximation of the Acquis: Pre-Accession Economic Reform Program

NPAA: PEPA
National Programme for the Approximation of the Acquis: Priority Environmental Projects for Accession

NPAA: PFMC
National Programme for the Approximation of the Acquis: Public Financial Management and Control

NPAA: PIC
National Programme for the Approximation of the Acquis: Prior Informed Consent

NPAA: POPs
National Programme for the Approximation of the Acquis: Persistent Organic Pollutants

NPAA: PPP
National Programme for the Approximation of the Acquis: Private Public Partnership

NPAA: PSP
National Programme for the Approximation of the Acquis: Private Sector Participation

NPAA: RBMPs
National Programme for the Approximation of the Acquis: River Basin Management Plans

NPAA: REACH
National Programme for the Approximation of the Acquis: Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals

NPAA: RIA
National Programme for the Approximation of the Acquis: Regulatory Impact Assessment

NPAA: RoHS
National Programme for the Approximation of the Acquis: Restriction of use of certain Hazardous Substances

NPAA: SEA
National Programme for the Approximation of the Acquis: Strategic Environmental Assessment

NPAA: SMC
National Programme for the Approximation of the Acquis: Sectoral Monitoring Committee

NPAA: SOP
National Programme for the Approximation of the Acquis: Sector Operational Programme

NPAA: SWOT
National Programme for the Approximation of the Acquis: Strengths, Weaknesses, Opportunities, Threats

NPAA: TA
National Programme for the Approximation of the Acquis: Technical Assistance

NPAA: TL
National Programme for the Approximation of the Acquis: Turkish Lira

NPAA: TOBB
National Programme for the Approximation of the Acquis: Union of Chambers and Commodity Exchanges of Turkey

NPAA: ToR
National Programme for the Approximation of the Acquis: Terms of Reference

NPAA: TurkStat
National Programme for the Approximation of the Acquis: Turkish Statistical Institute

NPAA: TUSIAD
National Programme for the Approximation of the Acquis: Turkish Industry & Business Association

NPAA: UÇES
National Programme for the Approximation of the Acquis: EU Integrated Environmental Approximation Strategy for Turkey

NPAA: UNDP
National Programme for the Approximation of the Acquis: United Nations Development Programme

NPAA: UNFCC
National Programme for the Approximation of the Acquis: United Nations Framework Convention on Climate Change

NPAA: voc
National Programme for the Approximation of the Acquis: Volatile Organic Compounds

NPAA: WB
National Programme for the Approximation of the Acquis: The World Bank

NPAA: WEEE
National Programme for the Approximation of the Acquis: Waste Electrical and Electronic Equipment

NPAA: WWTP
National Programme for the Approximation of the Acquis: Wastewater Treatment Plant

NPAA: XPS
National Programme for the Approximation of the Acquis: Extruded Polystyrene

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
1.Sector analysis 
1.1 National policy and socio-economic context 
After Turkey's candidacy was accepted in December 1999 by the EU Member States,negotiations started between the EU Council and Turkey in 2005.

Regarding Chapter Environment and Climate Change, a Screening Report was prepared by the European Commission and the final version was submitted to the Turkish authorities with a letter dated 3rd October 2007. It included (two) 2 opening benchmarks:
Turkey presents to the Commission its comprehensive strategy for the gradual wellcoordinated transposition, implementation and enforcement of the Acquis in this chapter,including plans for building up the necessary administrative capacity at national, regional and local level and required financial resources, with an indication of milestones and timetables.

Turkey fulfils its obligations as regards the implementation of applicable environment Acquis in line with the relevant EC-Turkey Association Council Decisions.
In order to meet the first benchmark, "Strategy Document" was prepared and submitted to the European Commission. With the aim of meeting the second benchmark, in accordance with the EU-Turkey Association Council Decisions, "Notes" regarding the implementation of relevant Environmental Acquis have been prepared and submitted to the European Commission.Consequently, the Chapter Environment was opened to accession negotiations with Turkey on December 21, 2009.

An important part of the European Union Acguis has been harmonised with national legislation and the harmonisation studies for the remaining part are on-going. Due to the dynamic character of the EU Acquis, harmonisation studies are carried on by taking into consideration several new EU legislations. Studies will continue in line with the commitments mentioned in the aforementioned documents, as well as NPAA (lastly prepared for the year 2008, listing the harmonisation-related targets for different EU legislation) and the other strategy documents listed in Section 2.1.

In general, comparing with the accession negotiations of current Member States that for Turkey,the Chapter "Environment and Climate Change" was opened to negotiations in later stages of the process. As a result, transposition and implementation of the EU Environmental Acquis would still require many important investments (technological, infrastructure investments,operating costs and costs arising from administrative changes in the institutional structures) for many sectors -including costs of integration of the environmental measures to various sectorsand accordingly, long periods. Also, transposition and implementation of the EU Climate Acquis would require strengthening the institutional capacity to design, implement and monitor climate policies, and improving capacity for transition to low carbon economy through action across a number of sectors. In this context, achieving a cleaner environment, fighting climate change and meeting the higher standards of EU will take time. With the aim of creating a livable environment and taking into account the social and economic conditions of the country, comprehensive studies are needed for implementation of the EU environment and climate Acguis.
Costs and foreseen financing sources in the Strategy Document were determined on the basis of the EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UçES) which was prepared with the participation of all the parties concerned. UçEs Legislative compliance, institutional capacity and cost analysis have been determined for eight sectors.

For the determination of the total necessary environment investments of Turkey in the approximation process, costs for new investments, renewals, maintenance and repair works starting from 2oo7 were taken into account. The total cost of investments, including industrial,agricultural and urban infrastructure amounts to EUR 58.5 billion.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Taking into consideration the dynamic structure of bureaucracy, UçES has been updated during 2014-2016 with the participants from relevant institutions and organizations under the coordination of Ministry of Environment and Urbanization.

Total financing need for Environment Sector is 60.35 billion Euros. Financing need for climate Change, a new addition to UÇES, takes up 10.86 % of the grant total, whereas, Industrial Pollution and Risk Management (IPRM)'s share has risen to 47.80 % with comparison to UÇES (2007).

During the first phase of the IPA Il, the most recent document for national planning was the 10th NDP covering the period 2014-2018, issued by the former Ministry of Development, which was updated to the11th NDP covering the period 2019-2023, issued by the Republic of Turkey's Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget (DoSB) and adopted by the Turkish Grand National Assembly in July 2019. The NDP identifies the country's development objectives and defines strategic priorities in all areas that are relevant for IPA support. The NDP clearly identifies the environment and climate change as a priority in its own right, and as a horizontal measure.

1.2 Socio-economic analysis (including SwoT analysis)
Turkey is one of the largest middle-income countries with a Gross Domestic Product (GDP) of $851 billion; Turkey is the 17th largest economy in the world'. In less than a decade, per capita income in the country has nearly tripled and now exceeds $10,000².Turkey has made considerable advances in competitiveness over the past decade, moving to number 53 in the Worid Economic Forum's Global Competitiveness Index³.The Turkish economy grew by 7.4% in 20174.

Turkey has à population of 80.3 million and growth rate of 1.5%. According to the 10th Development Pian of Turkey, the main macro-economic objectives of Turkey for the year 2023are, increasing the GDP to $2 trillion and increasing the per capita income to $25.000.
The following analysis addresses the internal strengths and weaknesses, as well as the external opportunities and threats (SwOT Analysis) for the Sector Operational Programme (SOP). The key areas for consideration are legal (subdivided into EU and national legislation) and institutional (sub-divided into human resources and infrastructure).

During the analysis exercises, the current situation was assessed in detail, taking into account the aspirations of the various stakeholders, as well as relevant inputs from numerous surveys and reports. A similar robust process was applied in determining strengths and weaknesses as well as opportunities and threats. All these findings were brought together to form an accurate assessment of both internal and external operating environments in which the SoP could safely and realistically be set. During a dedicated SOP workshop, the SwOT analysis was discussed and revised accordingly with the relevant stakeholders.

ISSUES HIGHLIGHTED IN THE SWOT ANALYSIS 
(a) Strengths 
1http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 2http://www.worldbank.org/en/country/turkey/overview 3https://www.weforum.org/reports/the-global-competitiveness-report-2017-20184http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.KD.ZG 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
It is important to note that significant steps have already been taken to approximate the Turkish environmental legislation to that of the EU. This is an on-going process and, although there is still considerable work to be carried out, the gap between Turkish and EU legislations is being bridged progressively. Several new/modified laws have been drafted which will further fulfill this objective. Further transposition and implementation of the EU Environmental Acquis is planned based on severai working documents such as environmental DsiPs and RiA documents.
Another important milestone is the ratification of the Environmental Law No.7153 (2018) and No.5491 (2006) amending the Environmental Law No. 2872 (1983). This law made a major contribution to improving national environmental protection as well as a change in depth towards meeting international requirements. It lays down the legal basis for:
the responsibility of the municipalities, settlements and industrial zones for the delivery of environmental services;
the principles of 'producer liability' and 'the polluter pays';
•use of economic tools for environmental protection, prevention of pollution and rehabilitation and closure of old dumpsites.

minimization of the usage of plastic bags and packages, deposit execution.
•establishing zero waste management system, participation share for recovery 
Several By-Laws and action plans have been prepared for EU Acquis harmonisation. Draft laws for several sectors are ready. Another important strength of environment sector is the establishment of coordination boards for climate change, air management and water management. The detailed information on the progress of several sectors is given in Annex I.
One of the main documents "EU Integrated Environmental Approximation Strategy (UçES)" has been newly updated due to the iatest institutional and legislative amendments.
In terms of human resources and operations, capacity of beneficiaries by using iPA funds has been increased and substantial experience was gained. Through the Law on metropolitan municipality, technical capacity of the municipalities increased. Besides, availability of national funds for co-financing of SOP activities was ensured.

(b) Weaknesses 
The need to strengthen capacity is required in various environmental areas and at all levels of the Turkish administration namely the central administration, decentralised branches of the central institutions (provincial directorates or regional offices) as well as in the municipalities.Certain divisions of the central and local (municipal and regional) administration involved in the process of implementing environmental policies need strengthening in administrative, financial and technical capabilities required for the measurement, monitoring, planning, supervision,inspection, reporting as well as project development and implementation.
Alignment with EU climate acquis is still at an early stage and more ambitious and coordinated climate policies still need to be established and implemented, both domestically and internationally. Strengthening of the administrative capacity and inter-institutional coordination are needed in order to establish a system for the monitoring and reporting of greenhouse gas emissions and to design and implement climate change mitigation plans and actions. Economic activities and infrastructures are vulnerable to the adverse impacts of climate change, therefore adaptation measures need to be prepared and implemented.

Although Turkey has successfully experienced important economic and social changes over the last decade, significant efforts and resources are still needed in order to promote social and economic development.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Duty and responsibility conflicts remain to be settled between the institutions, but there are substantial efforts to overcome this situation via the establishment of strong coordination mechanisms such as coordination boards and close cooperation 
Another important weakness is that financial resources dedicated to infrastructure investments and operations aimed at environmental protection which are heavy-cost investments do not meet the demand.

The environmental quality in some regions is far below EU standards, mainly due to long-term under-investment in water, wastewater and solid waste infrastructure and also due to inadequate environmental pianning and management systems.

Mitigation and elimination of these weaknesses is a challenge and wil form a major part of the activities planned as part of this SOP (see Section 4.64.6)

(c) Opportunities 
Currently, the municipal budgets are not sufficient to finance environmental heavy-cost investment projects. Municipal taxes and fees are low and in most cases, tariffs are not sufficient to buid up the large scale funds needed to accelerate the investments in response to national legislation and EU requirements. Against this background, the SOP represents an extremely important intervention that will result in improving the delivery of drinking water,wastewater treatment and solid waste services throughout Turkey. This opportunity, coupled with other initiatives such as transport links and increased competitiveness will be a driving force in generating regional development, improving living standards for all sectors of the population and for economic development in Turkey as a whole.

Coupled with this, an important opportunity is being afforded to the relevant authorities to develop the by-laws and guidelines for setting realistic and affordable envionmental tarif, fees and administrative fines. This will enable operations, maintenance and re-investment possibilites in the longer-term 

The access to IPA funds also represents a strong incentive for municipalities to develop their cwn implementation programmes for general environmental protection. Besides, convergence of smaller municipalities with metropolitan municipalities in some cities (with Municipality Law No 6360) may result in capacity building in smaller municipalities and improve operations.
These opportunities will also be supported by the MoEU at both central and provincial level.Capacity building and TA for the preparation and management of the SOP related projects will offer the opportunity to integrate environmental and climate aspects into all components of the |PA Programme in Turkey.

Above al the high level of standards for improved environmental infrastructure wil contribute to improvement of the general health of the population and a reduction in water-related health expenses.

(d) Threats 
The main threats are identified as:
limited capacity of small and medium size municipalities to manage internationally cofinanced projects, and to sustain their environmental services,
the excess demand of municipalities in the initial stages of projects since they think the grant is without payback, and thus the project becoming infeasible in the progressive stages 

Emphasis will thus be given to developing communication tools as well as capacity building for the municipalíties.

Formatted: Font: (Default) Arial, 10 pt, English (United States)


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Overall, despite the recognised risks, the analyses confirm that future developments in the sector have the realistic potential of making a significant impact on improving living standards and the quality of environment. The aim is to combine project practicality in achieving realistic achievable goals in the medium term 

Detailed SWOT Analysis is presented in Annex 1.
2.Scope for a Sector Approach 
2.1 National sector policy (ies) /strategy (ies)
In 2006, a coherent sector strategy report named UÇES 2007 - 2023 was adopted. The fundamental purpose of this strategy document is to establish a healthy and viabie environment by taking into consideration the economic and social conditions of Turkey and to provide the implementation of Turkish national environmental legislation by harmonising it with the EU Environmental Acguis and monitoring and controlling of its implementation. In this context, and in order to accomplish the general purpose of UçES, priorities are given to fields such as water,wastewater, waste, air, industry, nature and chemicals. Following the sectoral and financial fluctuation, a modification needed for UÇES (2007). UÇES has been updated during 2014-2016taking into consideration the latest financial needs and sectoral developments for 2016-2023.
Another imporlant environmental strategy covered in the National Programme of Turkey for the Adoption of the EU Acquis (2) is explained in detail in the Negotiating Position Paper of the Republic of Turkey, by setting out priorities for Chapter 27: Environment. This document contains information on the overall institutional framework as well as detailed information on the Legislative Framework and Administrative Capacity regarding various pieces of Acquis in the filds of horizontal legislation, air quality, waste management, water quality, nature protection,industrial polution control and risk management, chemicals management, climate change and noise.

The 11th NDP identifies five main objectives, one of them being "Liveable Places, Sustainable Environment",
In terms of protection of the environment, the 11th NDP presents a very clear policy and indicates that, in accordance with a sustainable urban areas approach, environmental awareness and quality of life will increase in urban areas via implementation of the following:waste and emission reduction, zero waste project applications, energy, water and resource efficiency, recovery, noise management and usage of environmentally friendly materials.
Another meaningful environmental policy indicated in the 11th NDP, regarding environmental protection, focuses on support to environmentally-friendly applications such as renewable energy productions, efficiency in manufacturing and services, and cleaner production technologies. Additionally, improvement and branding of new environmentally-friendly products will be promoted.

With respect to the above-mentioned political framework, MoEU and MoAF have prepared national environment related strategies and action plans in the fields of water, waste and climate change followed up by the development of management plans, as listed in Table 1Table-1.
Formatted: Font: (Default) Arial 
Table 1 Main Environment Related National Sector Strategies and Action Plans 
Main Environment Related Strategies and Action Plans: 1. Strategic Plan of Ministry of Environment and Urbanization (2018-2022)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 2. Stra  (

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 3. Turkey Climate Change Strategy (2010-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 4. Turkey Climate Change Adaptation Strategy and Action Plan (2011-2023)

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Main Environment Related Strategies and Action Plans: 5. National Basin Management Strategy (2014-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 6. National Biodiversity Strategy and Action Plan (2007)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 7. Natura 2000 Implementation Strategy of Turkey (2011)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 8. National Climate Change Action Plan (2011-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 9. National Waste Management and Action Plan 2023

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 10. River Basin Protection Action Plans

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 11. Wastewater Treatment Action Plan (2017-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 12. National Waste Management and Action Plan (2016-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 13. National Drought Management Strategy and Action Plan (2017-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 14. Environmental Noise Action Plan (2009-2020)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 15. Integrated Urban Development Strategy and Action Plan (2010-2023)

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 16. National Earthquake strategy and Action Plan 2012-2023

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 17. 2 Turkish Export Strategy and Action Plan

Main Environment Related Strategies and Action Plans: 18. National Disaster Response Plan
2.2 Institutional setting, leadership and capacity 
Because of its cross-cutting and complex nature, there are many stakeholders in the Environment and Climate Change sectors, as highlightedin Table 2Table-2. As a result of this institutional diversity, there are coordination difficulties, as highlighted in the weaknesses of the SWOT analysis (see Annex I).

The Ministry of Environment and Urbanization (MoEU) is already the lead institution responsible for the planning, implementation and management of the overall environment and climate change sectors. Regarding the alignment with EU acquis, MoEU is responsible for Environment and Climate Change Chapter in legislative drafting and policy making procedures.

MoEU shares the responsibility with other related Ministries. As the lead institution MoEU wil ensure consistency of the Sector Programme with national strategy documents and EU strategies. The organisation of the Ministry is characterised by an extensive presence at Organisation at provincial level; i.e. 81 Provincial Directorates.

In terms of sector coordination, MoEU established a coordination mechanism, in which the governmental institutions who have the leading role in national policy making on subsectors such as water management, nature protection, disaster management and civil protection take part actively. This coordination mechanism by making use of other sector coordination boards explained in Section 2.3 will also contribute to the efforts for overcoming weaknesses mentioned in the SWOT Analysis.

Regarding the management of the Environment and Climate Action SOP, the MoEU's General Directorate of European Union and Foreign Relations (GDoEUFR) is the Operating Structure (OS). While GDoEUFR is the main coordinator and the coordination regarding Acquis related instittionl buiding activties is foreseento be provided b te othr su division of the same Department as well.

A strong coordination mechanism is established among al the representatives of the fields such as water, waste, climate change, industrial pollution, air pollution, chemicals, nature protection etc. Working group(s) are formed and the involvement of all related bodies is ensured for the 
Formatted: Font: (Default) Arial 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
preparation of the Environment and Climate Action SOP. GDoEUFR, the already accredited body responsible from the management of IPA funds in the 2007-2013 period, will also serve as the Contracting Authority for IPA Il period fulfilling the duties arising from tendering, contract management, financial management and other relevant functions.

In this respect, it is clear that GDoEUFR, which has been designed to perform activities in the 2007-2013 period, will need to increase its administrative, technical and human resources capacities to deal with this newly enlarged workioad including being the contracting authority of Acquis related institutional building activities besides environmental infrastructure activities of the IPA Il period.

The Ministry of Agriculture and Forestry (MoAF) and Ministry of Interior Disaster and Emergency Management Authority (AFAD) provide MoEU with relevant information and data on sector specific issues, to define the programming framework of their fields; to set the specific targets that will serve the sector strategy; to set the activities and related indicators. MoAF has responsibilities for the nature protection and water management fields, whereas AFAD has responsibilities for the disaster management and civil protection fields. MoEU will guide and supervise all these activities and ensure that these are consistent with the sector strategy and respective national and EU strategies as well as compliance of stakeholder participation and respect of horizontal issues.

Sectors such as environment and climate change are multi-dimensional by their nature.Therefore the policy making and implementation in these fields require the coordination and common work of many institutions as well as the civil society by the MoEU in line with the principle of participation and the principles mentioned in Section 4.54.2. In particular, climate action applies to other sectors such as transport and energy. The lead institutions in these sectors are respectively, the Ministry of Transport and Infrastructure, the Ministry of Energy and Natural Resources.

Stakeholders in this sector are very diverse as given in Table 2.
Additionally, local administrations as governorates, metropolitan municipalities, municipalities,water and sewerage administrations and others play a crucial role in planning, implementation,monitoring, inspection and enforcement of the requirements of environmental legislation in Turkey. Their responsibilities can be aligned as following: Municipalities are the authorised bodies for providing municipal services at district and province levels. Regarding implementation of the GHG limitation and adaptation policies, they provide the dissemination of the national level climate change policies to the local level. Furthermore, they are the main institutions involved in preparing local climate change action plans beside their legal mandate on preparing urban development plans. Other responsibilities include regional environmental protection via audit of marine pollution, control of excavation soil and construction waste, noise control, control of flammable and combustible chemicals, solid waste collection etc.
MoAF District Administrations are mainly responsible for the foilowing: to make or have made all works and procedures necessary for ensuring protection of biodiversity and nature and to make or have made planning, survey, inventory, project design, implementation, maintenance and 'control studies related to national parks, natural parks, nature protection areas, natural monuments, wild life conservation and development areas, wetlands and hunting activities.
General Directorate of State Hydraulic Works has 26 regional directorates that have important roles regarding management of water and soil sources.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 2Stakehoiders and Their Duties Regarding Environment 
Stakeholders: Ministry of Environment and Urbanization
Duties: Planning, implementation and management of the overall Environment Chapter in legislative drafting and policy making procedures

Stakeholders: Ministry of Agriculture and Forestry
Duties: Nature protection and water management, agricultural policies, rural development, food security

Stakeholders: Ministry of Interior- Disaster And Emergency Management Authority
Duties: Disaster and emergency management, civil protection

Stakeholders: Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget
Duties: Development Planning, developing policies, observation of the implementation, coordination, consultancy, national coordination of sustainable development

Stakeholders: Ministry of Foreign Affairs
Duties: Foreign policies, approximation to the EU

Stakeholders: Ministry of Treasury and Finance
Duties: Economy policies, finance policies, external loan and grant implementations

Stakeholders: Ministry of Health
Duties: Public health, preventing and treating health policies;

Stakeholders: Ministry of National Education
Duties: Education and learning services

Stakeholders: Ministry of Family, Labor, and Social Services
Duties: Labor health and security, social security, employment, unemployment, gender equality in employment, preventing child labor

Stakeholders: Ministry of Industry and Technology
Duties: Policies on science, industry, technology, innovation, productivity, product safety and organized industrial sites and SMEs

Stakeholders: Ministry of Energy and Natural Resources
Duties: Energy planning, renewable energy policies, energy supply and demand, energy market, energy efficiency

Stakeholders: Ministry of Culture and Tourism
Duties: Protecting the cultural heritage and tourism

Stakeholders: Ministry of Transport and Infrastructure
Duties: Transportation, maritime affairs, communication policies

Stakeholders: Ministry of Trade
Duties: Foreign trade of goods and services, and investment incentives and foreign indirect investments

Stakeholders: TurkStat
Duties: National statistics

Stakeholders: Union of Municipalities and local administrations
Duties: Urban planning and implementation, infrastructure investments, protecting natural resources, employment, land using decisions

Stakeholders: General Directorate of State Hydraulic Works (DSi)
Duties: Planning, management, improvement and operation of water resources

Stakeholders: Ilbank A.Ş
Duties: Urban infrastructure investment projects, finance to local administrations

Stakeholders: Union of Chambers and Commodity Exchanges of Turkey (TOBB)
Duties: To submit opinions and comments to the political power in line with the requirements of the private sector, to submit opinions to concerned ministries and parliamentary commissions regarding laws and regulations in draft form or in force

Stakeholders: Development Agencies; NGOs; International Organisations and Turkish Red Crescent
Duties: Regional planning, regional development
2.3 Sector and donor coordination 
As explained above, MoEU has established a strong coordination mechanism among relevant parties of the sector. Besides coordination committees for water and climate change, because of their complex nature and number of relevant parties, thematic working groups are established for effective management of other sub-sectors.

Sector Coordination 
Regarding the environment sector, three active sector coordination bodies can provide guidance to the MoEU for the IPA Il period. Depending the latest institutional redevelopment via Presidencial Decree, reorganization of coordination bodies continue.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
A Water Management Coordination Committee was established in accordance with Prime Ministry notice numbered 2012/7. The main tasks of this committee are to determine the measures necessary to conserve water resources within the framework of integrated river basin management, and to ensure inter-sectoral coordination, collaboration and speeding up investment in water provision within the context of effective water management. This Committee is chaired by the MoAF and consists of senior participants from, the Ministry of Energy and Natural Resources, the Ministry of Environment and Urbanization, the Ministry of Interior, the Ministry of Culture and Tourism, Ministry of Industry and Technology, the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Agriculture and Forestry, Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, the Ministry of Health, and State Hydraulic Works. IFls and the International Organisations are not participants of this committee. This committee will provide suggestions to MoEU by evaluating all subjects relevant to IPA Il and EU Accession and if necessary taking relevant board decisions. This committee decisions will ensure coordination of all institutions and support to policies and implementation of activities related to water management in Turkey. The committee decisions can be binding. This committee will manage implementation of River Basin Management Plans (RBMPs) and protection of water resources policies.

To facilitate EU approximation, in the scope of Communique about Formation, Tasks,Procedures and Principles of Basin Management Committee numbered 28681 and dated 18.06.2013, for all basins in our country, Basin Management Committees have been formed and organisation on the basis of defined basins has been ensured by involving public participation in decision-making processes. The aim of the Communique is to ensure adequate monitoring of the implementation of Basin Protection Action Plans (BPAPs) and RBMPs, to ensure protection of water resources via a holistic approach and to maintain coordination between the related institutions, including municipalities who can cooperate with IFis and the International Organisations individually.

The Coordination Board on Climate Change and Air Management was established by the Prime Ministerial Circular numbered 28788 on 07.10.2013 and is chaired by the Ministry of Environment and Urbanization. The board is the national ultimate authority of decision-making on the climate change issues which includes senior participants from the Ministry of Industry and Technology, the Ministry of Foreign Affairs, the Ministry of Treasury and Finance, the Ministry of Energy and Natural Resources, the Ministry of Agriculture and Forestry, the Ministry of Interior, the Ministry of the National Education, the Ministry of Health, the Ministry of Transport and Infrastructure, TurkStat, AFAD, TOBB, TUSIAD and MUSIAD. Additional NGO and private sector representatives, as well as participants from universities, may also be involved in the meetings and studies. Several working groups are established under this board in order to formulate policy options in different climate related themes. Only the members of the board are invited in the meetings of the Coordination Board, i.e. not IFis and International Organisations.

Donor Coordination 
From a national perspective, the Ministry of Treasury and Finance plays the key role for defining the coordination arrangements for the loans and grants from donor institutions such as International Financing Institutions (IFIs), funds, governments, development banks and private banks for various projects implemented by public institutions in compliance with the development plans and programmes of Turkey prepared on the basis of the contributions of the relevant sector representatives by the DoSB. These coordination activities also cover financing of programme loans for the national budget financing from the IFls.

The legal ground for the coordination of the donor institutions is set in the Law No. 4749 on the Public Financing and Regulation of the Loan Management; Regulation of the Rules and Procedures for External Financing under the Law No. 4749 numbered 29216 and dated 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
25.12.2014, and Regulation on External Financing except Grants without the Guarantee of the Ministry of Treasury and Finance for the Public Institutions numbered 27136 and dated 09.02.2009.

Coordination with other donors and international financial institutions (lFis) is key to boost aid effectiveness and foster capacity building in the candidate countries and potential candidates.
The International Financial Institutions Advisory Group (IFis AG) is one of the mechanisms to improve the coordination between the IFis and the European Commission in the candidate countries and potential candidates. The objective of the Group is to facilitate the development and upgrading of regional infrastructure in South East Europe in key sectors such as energy,transport, environment, human development, employment and social protection which require large investments and are essential for the sustainable development of the region and the beneficiary countries.

In Turkey there are few possibilities of grants through intemational funds, mainly thanks to the Global Environment Facility (GEF), Japan International Cooperation Agency (JICA) and other bilateral governmental funds. On the other hand, International Financial Institutions (IFls)namely the World Bank group (IFC and IBRD), the European Investment Bank group (EIB and EIF), the European Bank for Reconstruction and Development (EBRD), the Islamic Development Bank (IDB) and the Council of Europe Development Bank (CEB) are very active with loan programmes, in particular in sectors such as energy, private sector development,transport and environment. Among bilateral institutions, German Development Bank KfW and Agence Français Développement (AFD) have local offices and have been active in the country.Also, the Council of Europe, several UN agencies (UNDP, UNIDO, UNICEF, and ILO) and other specialized international Organisations (llOO) are active in Turkey. Some of them are also EU grantees implementing pre-accession assistance in the feld of thir respective exprts 
The Ministry of Treasury and Finance is responsible for donor coordination.On the other hand Ilbank A.$., as a local investment and development bank that has specific expertise on the finance of municipal infrastructure projects, acts as an intermediary for use of IFl loans to municipalities and undertakes coordination and monitoring functions during the implementation period.

2.4 Mid-term budgetary perspectives 
According to UÇES (2016-2023), the environment investments inventory between 2016 and 2023, reached approximately EUR 60.35 billion.

As stated in UÇES, revised projections for distribution of the needs per sector for the period 2016 to 2023 are given in Table 3Fable-3. The total sectoral budget required for Acquis implementation for the period 2016-2023 is EUR 60.35 billion within the below thematic areas.
Formatted: Font: (Default) Arial 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 3 Sectoral Distribution of Environmental Investment Needs between 2016-2023
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): (MillionEUR)

SECTORS: Water quality sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 16,894

SECTORS: Waste Management sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 6,160

SECTORS: Air Quality sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 628

SECTORS: IPRM Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 28,845

SECTORS: Climate Change Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 6,551

SECTORS: Noise Management
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 19,63

SECTORS: Chemicals Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 1,193

SECTORS: Horizontal Sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 13,07

SECTORS: Nature protection sector
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 42,8

SECTORS: Total
INVESTMENT NEEDS (2016-2023): 60,346.50
Source:UÇES(2016-2023)
Fiscal data for Turkey's public sector environmental expenditure between 2007 and 2015 is presented in Table 4Table-4 (source UÇES).The data includes total environmental expenditure for governmental organisations, special provincial administrations, municipalities, local administration unions and organized industrial zones. The data demonstrates that, with investments of EUR 21.2 billion, water quality sector attracted the largest proportion of total investment. The second largest sector is waste management, with investments of EUR 5.1billion.

Foat 
Total environmental investments made between 2007 and 2015 amount to approximately EUR 27.6 billion.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 4 Environmental Investment Expenditures for 2007-2015, in Million Euros*
Water quality sector (€): 2643
Waste Management sector(€): 293
Air Quality sector (€): 105
Other sectors* (€): 24.46
TOTAL (€): 3065.5

Water quality sector (€): 2476
Waste Management sector(€): 407
Air Quality sector (€): 88
Other sectors* (€): 10.54
TOTAL (€): 2981.5

Water quality sector (€): 1821
Waste Management sector(€): 410
Air Quality sector (€): 99
Other sectors* (€): 1.65
TOTAL (€): 2331.7

Water quality sector (€): 1952
Waste Management sector(€): 729
Air Quality sector (€): 242
Other sectors* (€): 7.88
TOTAL (€): 2930.9

Water quality sector (€): 1636
Waste Management sector(€): 526
Air Quality sector (€): 128
Other sectors* (€): 17.07
TOTAL (€): 2307.1

Water quality sector (€): 2189
Waste Management sector(€): 613
Air Quality sector (€): 178
Other sectors* (€): 24.10
TOTAL (€): 3004.1

Water quality sector (€): 2597
Waste Management sector(€): 601
Air Quality sector (€): 129
Other sectors* (€): 52.49
TOTAL (€): 3379.5

Water quality sector (€): 2711
Waste Management sector(€): 589
Air Quality sector (€): 15
Other sectors* (€): 107.87
TOTAL (€): 3422.9

Water quality sector (€): 3143
Waste Management sector(€): 911
Air Quality sector (€): 19
Other sectors* (€): 125.53
TOTAL (€): 4198.5

Water quality sector (€): 21,168
Waste Management sector(€): 5,079
Air Quality sector (€): 1,003
Other sectors* (€): 371.59
TOTAL (€): 27,621.6
Source:UÇES (2016-2023)

This value reresents ony pulic expenditure and it doesn't involve private secor investments.
 as given in Table 3


A comparative table presenting environmental investment need, already made investment and investment gap is given in Table 5Fable-5. Consequently, there remains an investment requirement of EUR 31 billion for the period 2016 to 2023. Even though some investments are planned  herasnncal gast fufil tiestmet need trfor sector anticipates support from EU and other donors.

FtF(e 
Table 5Comparative Table -Environmental Investment Need, Made and Gap 
Environmental Environmental Investment Environmental Investment Investment Need Already Made Gap (illion €)(Billion €)(Billion€)2007-2023Period of 58.62007-2015Period of 27.62016-2023Period of 31.0
2.5 Performance assessment framework 
In accordance with the Public Finance Management and Control Law, a strategic plan and performance-based budgeting concept has been put into practice. Within this scope, annual performance programmes and activity reports prepared on the basis of different administrations are presented to the related Ministries, e.g.: Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ministry of Treasure and Finance, Turkish Court of Accounts and the Grand National Assembly of Turkey. They are also shared in the public domain in order to gauge public opinion.

The overall performance management monitoring is conducted by the Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget (DoSB). DoSB conducts monitoring of investment programme and annual programme through the General Directorate for Investments 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Programming, Monitoring and Evaluation (DG IPME) established in 2011. The investment projects under the sector are monitored through this DG.

In terms of monitoring of EU funds, under the IPA structure, candidate countries are required to establish a monitoring and evaluation mechanism similar to Structural Instruments. In this framework, monitoring and evaluation units were established under Os.
2.6 Public finance management 
Turkey's PFMC Law requires the annual preparation of a medium-term programme with a threeyear perspective with a Medium Term Fiscal Plan (MTFP) linked to it. The medium-term programme is based on macroeconomic policies, principles and economic targets and indicators. The MTFP includes total revenue and expenditure projects for the next three years.
In line with the PFMC Law, public administration institutions are required to prepare multi-annual strategic plans within the framework of development plans, programmes, relevant legislation and basic principles adopted, as well as a determination of strategic goals and measurable objectives.

2.7 Macro-economic framework 
Global economic activity, which has been recovering since the second half of 2016, is on an upward trend especially with the stronger growth outlook in advanced economies. Turkey ranks high among the fastest growing countries after the global crisis. During 2010-2015 Turkish economy achieved high growth rates, especially stemming from investments. However, the year 2016 was a period in which the Turkish economy maintained its resilience in the face of extremely unfavorable internal and external conditions. Current account deficit to GDP ratio was 3.8% in 2016. The significant decline in travel revenues adversely affected the improvement in the current account deficit to GDP ratio. With 3.8%, the current account deficit to GDP ratio in 2016 realised lower than the Medium-term Programme (2017-2019) and the Pre-Accession Economic Programme (2014-2016) estimate which was 5.5%.

The main objectives of the macroeconomic policy in the forthcoming period are on the one hand to reduce current account deficit gradually, and on the other hand to increase the growth rate through minimizing the effects of global uncertainty on Turkish economy. Average annual GDP growth rate for the period of 2019-2021 is expected to realize as 3.6 percent. For this period, it is targeted that the rebalancing process in the economy continue in a controlled manner to decrease inflation and current account deficit to reasonable levels in compatible with the sustainable growth goal in Turkish economy (ERP 2019-2021).

A high-quality and widespread infrastructure is required for economic growth and efficient investment. The new transportation demands that have come to the fore in the world have accelerated the development of transportation in recent years. Within the framework of this development, the necessity to implement policies that focus the human factor and minimize the harm to the environment has emerged. Accordingly, Turkey's economy, considering the transportation market regulation as well as the import dependency and environmental factors,increasing the share of total production of indigenous and renewable energy and creation of a fully competitive energy market are as important targets (ERP 2019-2021). It is estimated that the unemployment rate, which is expected to be in a decline process starting from 2020, will be 10.8 percent in 2021 (ERP 2019-2021). The Central Bank of Republic of Turkey (CBRT) wil continue the inflation targeting regime in compliance with the main objective of achieving price stability. Annual consumer inflation rate was 20.3 percent in December 2018. The ultimate target is to decrease inflation rate to levels complying with the Maastricht criteria, while taking into account financial stability issues into consideration ERP (2019-2021).
The strong stance in public finance will be maintained in the medium term, fiscal policies will be.supportive for the goals of strengthening economic and financial stability, for keeping current 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
account deficit under control through increasing domestic savings and raising growth potential of the economy. Sustainability of public finances will be pursued by keeping public sector borrowing requirement at reasonable levels, and achievements in public finances in the past will be continued as well. General government deficit is expected to be 2.4 percent in 2018(ERP2019-2021). As a result of the ongoing economic program, fiscal discipline and efficient borrowing strategies, considerable improvements were observed in the EU defined general government debt stock. The ratio of EU defined general government debt stock to GDP, which was 76.1 percent at the end of 2001, declined to 32.6 percent by the end of third quarter in 2018(ERP 2019-2021).

Moreover, transformation of the existing production structure is targeted via reducing import dependency and increasing innovation capacity of the economy. The structural policies towards these areas will contribute to increase in potential growth rate and reduction in the savinginvestment gap through enhancing competitiveness of the economy in the medium term.Thereby, important progress will be ensured towards achieving the long-term development goal of the Eleventh Development Plan that is to upgrade the global position of Turkey and enhance welfare of people.

2.8 Overall assessment 
Because of the cross-cutting and complex nature of the environment and climate change sectors, many stakeholders are involved in these sectors. As a result of this institutional diversity, the sector is confronted to coordination difficulties as highlighted in the weaknesses of the SwOT analysis.

The MoEU is the lead institution responsible for the planning, implementation and management of activities in the environment and climate change sector.
A coordination framework is set both at national sectoral and sub-sectoral levels through councils, commissions and working groups. The coordination mechanism set up for IPA Il funds in the field of environment and climate change, by making use of other sector coordination boards explained in Section 2.3 will also contribute to the efforts for overcoming weaknesses mentioned in the SwoT Analysis.

Regarding UçES, a need assessment per sector is carried out for the period 2007-2023, which will determine theremaining sectoral investment requirements for EU Acquis implementation.
In terms of performance assessment, all needed tools are in place. As explained in the above chapters, Turkey has a well-organised Public Financial Management system for the sector.
In terms of Macro Economic framework, the following points need to be highlighted.
Turkey is following a strict Public Financial Management for macro policies;
Turkey has one of the highest growth rates for the last decade.
In Turkey, the environment sector has achieved significant developments on the legal, policy and strategic side and a variety of regulations have been adopted with the aim of harmonizing with the EU Acquis.

The environment sector in Turkey has well defined national sector policies and strategies which are linked to the national policies of the country and established by the MoEU as the lead institution in the sector with the contributions of the stakeholders, sector representatives and active Civil Society Organizations. As explained above MoEU established a strong coordination mechanism and acts in such a way as o include all the needs of relevant parties.
Different institutions in Environment sector are experienced in implementing activities with multilateral (such as GEF) and bilateral (such as AFD)funds and IFls (such as WB, EIB, EBRD, KfW)as well as with several UN agencies (such as UNDP, UNIDO and ILO).The MoEU, as leader and coordinator of the Environment and Climate Action SOP, has an advantage to merge these 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
experiences and try to achieve the targets in a coherent and coordinated manner to increase the quality of life and ensure low carbon development in Turkey.

According to the Indicative Strategy Paper 2014-2020 for Turkey document, the environment sector meets the relevant criteria under IPA Il for a sector (multi-annual) support programme.
3.Objective(s) of IPA Il sector support 
The general objective of the programme is to improve environmental protection and the quality of life of citizens by better addressing the challenge of climate change and advancing alignment with the EU's environment and climate action related Acquis.

The expected results of the SoP are:
· Population profits from improved infrastructure for delivery of drinking water, wastewater treatment and solid waste management in line with EU standards;
• Legislative reform and capacity building advanced in the areas of climate action, air quality,civil protection, marine environment, horizontal legislation and nature protection;
· Strengthened capacity to design, implement and monitor mitigation policies, and enhanced resilience of vuinerable economic sectors and infrastructures to climate change.
Indirect effects of the programme will be the stimulation of economic activities in the regions and the promotion of new employment opportunities such as recycling, innovative energy production, tourism and recreation. In this way, crucial environmental protection and climate action will promote a healthier, safer and more sustainable and resilient future.
4.Operational features of the programme 
4.1 Geographic and thematic concentration 
Geographic Concentration 
In order to maximize the impact of the IPA Il funds in the area of economic, social, territorial development, a thematic and geographic concentration is of paramount importance. Therefore,Environment and Climate Action SOP allocates a certain part of funds to the priority NUTs Il regions.

Geographical concentration principle will be applied to only some specific actions/activities of Environment and Climate Action SOP. Considering the content of the SOP, eligible interventions, regional needs and project-generation capacities of priority regions;"water investments" are determined eligible under Environment and Climate Action SOP. Funds allocated for geographical concentration are as follows:
Action: 1. Water
Activities: 1.2 Other activities (Infrastructure related activities)
Total Budget Allocated: EUR 265,588 Million
Indicative Rate of Funds Allocated for Priority NUTs Ii Regions: 10%
In principle, geographical concentration approach will cover 12 NUTs Il regions having Gross Value Added (GVA) per capita below 75% of the national average. Among these 12 regions, by taking into account coherence and complementarity among the priorities of regional plans and the SoPs, and absorption capacity of the regions, the following 5 regions have been prioritized for the concentration in terms of fund allocation in the period of 2014-2020:

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TRA2 (Ağri, Kars, Iğdır, Ardahan) (43%)
TRB1 (Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli) (63%)
TRB2 (Van, Muş, Bitlis, Hakkari) (40%)
TRC2 (Sanliurfa, Diyarbakır) (46%)
TRC3 (Mardin, Batman, Şirnak, Siirt) (49%)
Table 6 NUTS II Regions having GVA per capita below 75% of National Average and Priority Regions Selected for Geographical Concentration*
NUTS II Regions: TR63
Provinces (GVA value): Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye (64%)

NUTS II Regions: TR72
Provinces (GVA value): Kayseri, Sivas, Yozgat (73%)

NUTS II Regions: TR82
Provinces (GVA value): Kastamonu, Çankıri, Sinop (73%)

NUTS II Regions: TR83
Provinces (GVA value): Samsun, Tokat, Çorum, Amasya (72%)

NUTS II Regions: TR90
Provinces (GVA value): Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane (774%)

NUTS II Regions: TRA1
Provinces (GVA value): Erzurum, Erzincan, Bayburt (64%)

NUTS II Regions: TRA2
Provinces (GVA value): Ağri, Kars, Iğdır, Ardahan (43%)

NUTS II Regions: TRB1
Provinces (GVA value): Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli (63%)

NUTS II Regions: TRB2
Provinces (GVA value): Van, Muş, Bitlis, Hakkari (40%)

NUTS II Regions: TRC1
Provinces (GVA value): Gaziantep, Adiyaman, Kilis (54%)

NUTS II Regions: TRC2
Provinces (GVA value): Şanlıurfa, Diyarbakır (46%)

NUTS II Regions: TRC3
Provinces (GVA value): Mardin, Batman, Şirnak, Siirt (49%)
Source: National Strategy for Regional Development - NSRD (December 2014), Gross Value Added Regional Results 2004-2011

*Regions having GVA per capita below 75% of the national average (last three years)
tus 

m 

o 1aet 

2

TR70

TASI 

105

GVA per capita*

-75
<75
(75 (Pran) Repom)
"rasonat average=100

Figure 1 GVA per capita, by NUTS Il Regions (% of national average, national average=100)

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
In addition, remaining seven regions having GVA per capita below 75% of the national average buno proritizedorthgaphical cocetration in ter o focaton fol 
TR90 (Trabzon, Ordu, Giresun, Rize, Artvin, Gümüşhane)
TR72 (Kayseri, Sivas, Yozgat)
TR82 (Kastamonu, Çankin, Sinop)
TR3 (Samsun, Tokat, Çorum, Amasya)
TR63 (Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye)
TRA1 (Erzurum, Erzincan, Bayburt)
TRC1 (Gaziantep, Adiyaman, Kilis)
These regions may be supported by following:
aPositive discrimination for projects generated in these regions by granting additional scores during evaluation process 

b. Higher co-financing rates for their projects 
SOPs of "competitiveness and innovation' and "employment, education and social policies" aiso apply geographical concentration principle in 2014-2020 period. These SOPs wil target the same priority regions in order to generate a combined and more visible impact of IPA Il funds Thereby, this approach will create synergy among various interventions of SOPs.
Thematic Concentration 
Environmental protection and climate action should be an integral part of national and regional social and economic development. In order to protect the rich natural resources and environmentally sensitive areas, improve public health and the state of the environment and fight the climate change challenge, the priority must clearly focus on achieving sustainable development and low carbon and climate-resilient economy for the future. According to the UÇES, 2016-2023, the preliminary estimate for investment costs in order to comply with the EU environmental and climate Acquis including industrial, agricultural and urban infrastructure is in the order of EUR 60.35 billion. The projections for distribution of the needs per sector for the period 2016 to 2023 are given in Table 3Fable-3.

4.2 Interaction of the programme with IPA Il programmes in other sectors 
Strong co-ordination between this programme and the programmes in the different sectors covered by IPA wll be established in order to achieve the maximum impact, ensure optimal use of resources as well as overall coherence between all forms of assistance.
This will require effective co-ordination between the investment programmes under different sectors, and wil involve both programmes implemented by (1) national institutions (such as libank, NEF managed by the MoEU, DSI), and (2) IFI interventions contributing to the construction of environmental infrastructures. The Ministry of Treasure and Finance, as well as the Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, which has the responsibility for coordinating the annual investment programmes and for approving all investment projects, are in close co-operation with the OS. The OS will also ensure that the selection process timetable (EU submission) is aligned with their administrative procedures.
Coordination with other sectors: Mainstreaming of environment and climate action into the relevant sectors, such as Competitiveness and Innovation, Agriculture and Rural Development,Transport, Energy and any others which could have an effect on achieving environmental targets, will be ensured by MoEU as much as possible through taking environmental concerns into account during planning and implementation period of various sector policies. Particularly,climate change and disaster management should have a horizontal dimension and apply to all 
Formatted: Font: (Default) Arial 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
other relevant economic and social sectors, in addition to the aforementioned sectors, including education and culture, social policies and employment, enterprise and industrial policy, common security and defense policy, justice, freedom and security, information society and media,health.

Furthermore, activities to be carried out within the scope of the Environment and Climate Action SOP will have a positive effect in achieving socio-economic targets, mainly by stimulating job creation and improving environmental conditions.

Line ministries responsible for the different sectors were represented in the working team for preparation of the SOP. They will also be members of the SMC.

4.3 Complerentarity of IPA Il assistance in the sector with other donors 
In line with the sectoral strategies of Ministry of Treasury and Finance and the Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ilbank has been operating as an intermediary for the use of international funds in municipal infrastructure investments. Ilbank transfers these funds to the sub-borrower municipalities/utilities by sub-loan agreements and covers the coordination and monitoring functions. The Bank plans to expand its operations by establishing partnerships with the other IFis to support sustainable urban infrastructure investments of Turkish local administrations and contribute to the overall objective of SOP. On the other hand, IFIs such as EBRD and AFD, which do not seek sovereign guarantees, are active in the municipal finance sector lending directly to the municipalities. The future activities,principally in water and waste infrastructure, to be implemented by llbank in partnership with IFIs will be selected by the Bank in line with the related international finance agreements and current legal framework. Complementarity to SOP and avoiding overlaps with listed activities in the Operational Programme shall be particularly considered during the selection procedures.
Cooperation and co-financing possibilities with global finance mechanisms such as Global Environment Facility (GEF) will be sought in order to build synergy and donor coordination on common interest areas which supports and fortifies transposition and/or implementation of EU environment and climate change Acguis and its policies.

In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.
4.4 Equal opportunities and gender mainstreaming 
The Turkish Constitution guarantees equal treatment of men and women. Activities financed under this SOP will thus be implemented by complying with the principles of preventing all forms of discrimination, and promoting positive gender issues. In particular, equal opportunities will be given in competition for employment at both Project and Programme level (OS and TA). These rights will continue to be monitored on a regular basis by the relevant Public Services Commission.

Equal opportunities are faced in different ways according to the type of activity taken into consideration (research, policy development, policy analysis, programme delivery, or technical assistance activities). In addition, the approach shall be adapted to the particular subject under discussion (e.g. infrastructure investments, grants, climate change, nature conservation etc.).But the primary intervention to address gender equality is elaborating the issue in the design phase of each activity which will seek how and why gender differences and inequalities are relevant to the subject under discussion. This should be done in order to allow formulation of 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
specific targets and gender sensitive indicators and integration these into the terms of references and activity documents for measuring progress and activity reporting.
Identification of future improvement areas for gender mainstreaming in line with the "Toolkit on Mainstreaming Gender Equality in EC Development Cooperation"5 will include:
Defining gender sensitive indicators for ensuring accurate reporting;
Analyzing gender roles to properly identify target groups and specific actions (participation to decision-making, livelihood creation, empowerment etc.) where applicable;
Analyzing social risks and opportunities particularly on equality and gender issues at activity level and development of counter-measures if necessary;
Proper reporting of gender related measures within routine reporting cycles (inception,progress, final reporting) if applicable;
In summary, emphasis will be placed on gender related issues at all stages of the activities (project preparation, design and implementation of public awareness campaigns). This will add to the effectiveness of the programme and will ensure a better impact upon project activities.
4.5 Climate action and sustainable development 
The goal of the SOP is to improve the quality of life of citizens through enhancing the access of citizens to environmental infrastructure, protection of nature for the benefit of the society,mitigation of climate change and increased resilience to the impact of climate change, which ultimately contribute to the sustainable development of the country. In order to ensure full integration of sustainability and to maximize the added value of EU funding in the sector,environmental and social benefits and risks, climate risks, along with economic benefits associated with each activity, will be elaborated for potential short- and long-term impacts.Measures to eliminate these risks and maximize those benefits will be integrated to the activity document. This mainstreaming exercise will take place starting from the earliest stages of the project cycle, namely during the drafting of the terms of references of each activity until the final reporting and termination stages. The precautionary principle will be applied where uncertainties are high (e.g. in climate change) or where applicable methods are lacking (e.g. valuation of ecosystem services). Innovative methods, tools and processes, as well as concepts such as resource efficiency, will be promoted where applicable.

Specific indicators on sustainability and climate change will be formulated at activity level as much as possible and appropriate, in order to properly monitor contribution of activities to sustainable development and/or combatting climate change as well as to allow reporting within routine reporting cycles (inception, progress, final reporting).

4.6 Programme strategy - Actions and activities 
According to UÇEs (2016-2023), the sectoral distribution of environmental investments between 2016 and 2023 is estimated to be EUR 16.89 billion for the water sector (including wastewater)and EUR 6.16 billion for the waste sector.

According to the most recent data, basic environmental statistics related to water and waste fields are as follows:
Toolkit on Mainstreaming Gender Equality in EC Development Cooperation, European Commission, 2004

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
In 2018, 99% of municipal population is served by a water supply system. Number of Drinking water treatment plants is 629, serving 60% of Turkey's total municipal population®.
In 2018, 91% of the municipal population was connected to a sewerage system and 79% was served by wastewater treatment facilities. In total, 991 wastewater treatment plants are currently in operation with different treatment levels?.

In 2018, 99% of the municipal population benefits from waste management services through 159 sanitary landfills, 7 incineration plants and 8 composting plants. There are 40 coincineration plants and 2009 waste recovery facilities®.

Economic growth has been highly dependent on - mainly imported - energy and the consumption of natural resources, leading to growing greenhouse gas (GHG) emissions and environmental degradation. High energy dependence means that Turkey's economy would become more vulnerable to oil price shocks, and would have to undertake more costly investments by 2020 and beyond. It is also creating unnecessary inflationary risks undermining Turkey's prospects for growth and prosperity. The National Climate Change Action Plan identifies greenhouse gas emission reduction activities, including those at the urban/local level.

Natural disasters and climate change are interlinked and many disasters such as floods, fires and landslides are experienced as a result of climate change, which can lead to both economic and social problems. In the Second Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), it is also emphasized that potential natural disasters to be experienced depending on climate change, and resulting ecological, economic and social problems should be the severest problems to be experienced in the near future.

Nowadays, threats and dangers are represented also by CBRN (chemical, biological,radiological, nuclear) substances that can be deliberately or accidently released to the environment. Nowadays threats and dangers that CBRN materials pose are a challenging issue to be handled by all the countries. Moreover, developing industrial activities increase the risk of accidental release of those substances.

The EOP (2007-2013) mainly targeted the strengthening of institutional and financial capacity of local authorities, with particular focus on environmental services, such as improving drinking water and wastewater systems and developing effective waste management and infrastructure.For the EOP 2007-2013, 39 environmental infrastructure projects (32 water management, 7waste management) have been prepared and submitted to the European Commission for a financing decision. At the end of the EOP implementation period, 30 projects have been completed. Taking into consideration the perceived needs, the main priority of the environmental infrastructure strategy will be to increase the capacities of local authorities, to strengthen the national framework and to fund the investment requirements in the abovementioned fields at a national level.

In the previous IPA period as explained above, thematic concentration of the Environment OP was mainly on water and waste. In the new IPA Il period, in addition to these two priorities, there will be a special focus on climate action, EU Acquis transposition and capacity building activities. Moreover, considering the dynamic nature of EU Environment and Climate Acquis which requires substantive improvements in legislation and capacity, ad-hoc activities 
6TurkStat 2018 for water 7TurkStat 2018 for wastewater 8TurkStat 2018 for waste 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
addressing these needs directly related to Environment and Climate Change Chapter will be supported. These will all contribute to the achievement of the targets established in the strategic documents in relation to the environment.

In this context, special attention will be given to mechanisms maximising the complementarity of EU funding sources in favour of instruments such as a TA facility to support llbank in capacity building, upstream work and preparation of water and waste projects, triggering EiB financing under the programmes llbank Environmental Loan I and possible relevant subsequent facilities as implemented by EiB over the planning period. The TA budget for the current and subsequent EIB facilities is estimated at EUR 3 million.

The main objective of the Action is to enable the EiB to extend loans to Final Beneficiaries for the financing of priority investments which are economically, environmentally and socially sound and will providing essential water, sanitation and solid waste management services throughout Turkey.

Furthermore, the Action aims (i) to improve the financial and operational management of the Final Beneficiaries so that they can adequately improve and sustain their operations given the increased financial (debt) burden that they will take-on board associated with the Investment Projects, and increased regulatory compliance burden associated with compliance with the EC Water and Waste Acquis and (ii) to assist the Final Beneficiaries to comply with Investment Project-specific loan conditionality.

The JASPERS initiative has been utilised in the IPA Il period for supporting the investment activities after consensus was reached. JASPERS' experts assisted the MoEU by evaluating the feasibility reports and CBAs of some water, wastewater, and solid waste projects. The budget of JASPERS' assistance is estimated at up to EUR 2 million.

4.6.1 Action 1 Water 
EU legislation: Water Framework Directive, Drinking Water Directive, Urban Wastewater Treatment Directive, Marine Strategy Framework Directive, Floods Directive, Nitrates Directive,Bathing Water Directive, Groundwater Directive, Directive on Environmental Quality Standards for Water Legislation, as well as any new piece of EU Water Acquis.
Rationale: This action addresses weaknesses identified in the SwOT Analysis which reflected the lack of integration in water management in terms of assessment of impacts of investments on water status, and sequencing and coordination of them as well as the insufficient and outdated infrastructure for water cycle management, resulting in ineffective potable water supply and ineffective collection and treatment of wastewater.

As a candidate country, Turkey aims to achieve EU standards in terms of planning and implementation of EU environment Acquis. In order to meet the closing benchmarks of the Environment Chapter, activities related with both capacity building and investment shouid be conducted. For example, to satisfy full implementation of the Urban Wastewater Treatment Directive, Turkey needs to prepare a National Urban Wastewater Implementation Plan as required by the Directive. This action focuses upon achieving and maintaining a good status of waters via an integrated approach to the protection, improvement and sustainable use of surface waters, groundwater, marine, coastal and transitional waters within Turkey. It will address management of water quality and water resources.

Also it is important to improve marine waters quality with an integrated approach to meet the EU directive requirements and establish a framework structure that will bring together the institutions related with marine issues.

Detailed information on Acquis related institutional building activities is given in Section 4.6.1.1.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
As mentioned in Section 4.6, within the EOP (2007-2013), out of 32 water management infrastructure projects submitted to the EC, 27 of them have been implemented and completed till the closure of the programme.

Description: In order to meet the requirements of EU Environment Acquis, capacity building of institutions and specialization of staff, harmonisation of directives, appropriate planning and smooth implementation of plans should be ensured. The projects concerning- water sector include both soft activities related with Acquis and infrastructure activities on investments.
This action will provide water and wastewater infrastructure as well as reducing pollution caused by storm water overflows.

Taking into account the closing benchmarks of Environment and Climate Change Chapter,"Negotiation Position Paper", and national strategy papers, necessities with priority for the water quality sector have been determined and sequenced. The SOP foresees Acquis related institutional building activities comprising of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on water quality including river basin management plans, drought and flood risk management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water allocation.

Investment activities include integrated water projects consisting of construction of water transmission lines, water distribution network, sewerage network and main collector lines, new WwtP, storm water network, rehabilitation of wells, replacement of storage reservoirs,provision of related equipment and integrated GiS systems, implementation of capacity building and supervision of construction works. The adoption of measures to enhance their resilience to the impacts of climate change will be a requirement to be considered for the design and implementation of all these investment activities.

4.6.1.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
Specific objectives: To contribute to the harmonisation of the national legislation to the environment Acquis and to develop capacity of institutions and specialization of staff at desired level for implementation of environment Acquis.

Rationale: Turkey has been carrying out several water management activities during the EU Accession period. These activities include basic studies on following fields: implementation of Environmental Quality Standards Directive (2008/105/EC, 2013/39/EU), flo0d forecasting and flood control, implementation of Nitrates Directive, implementation of WFD, groundwater management, rehabilitation the sea ecosystems, capacity building on Marine Strategy Framework Directive.

Basin Protection Action Plans (BPAPs) for 11 basins were conducted between 2009 and 2010 by MoAF. The preparation of BPAPs for remaining 14 basins was completed in 2013.BPAPs include wastewater treatment plants and landfills with the short-, medium- and longterm prioritization. These plans will be converted to River Basin Management Plans (RBMPs).

Moreover, studies have been conducted by MoAF in order to implement the Environmental Quality Standards (EQSs) Directive (2008/105/EC, 2013/39/EU). In scope of these studies,national specific pollutants list and related EQSs have been developed. Currently, studies on integrating these specific pollutants and EQSs into the By-law on Surface Water Quality Management has been completed and regulation was revised in 2016.
As it can be analyzed from the list above, also considering the current status of the dynamic Environmental Acguis, indicative main intervention areas as river basin management, flood and drought management and plans for adaptation to the climate change and sectoral water 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
allocation are assessed as fields that have not been practiced before and/or need to be elaborated further. Additionally, completion of harmonisation of Acguis together with national strategies, and increasing capacity of institutions both central and local level should be ensured.

According to WFD, water quality management is centered on river basins, which are natural geographical areas that occur in the landscape. Management of these basins will be achieved through management plans. In this regard, preparation of River Basin Management Plans (RBMPs) is proposed as an activity in order to implement the EU Water Framework Directive (2000/60/EC) and the related daughter directives. By means of this activity,identification of water bodies, the monitoring and the assessment of water status, the setting of objectives, and the programming of measures and their implementation will be studied.
Regarding RBMPs, Conversion of Basin Protection Action Plans into River Basin Management Plans for six basins has been submitted for the IPA Il programming, the OIS preparation/revision and tendering stages have been completed and the project was started in 2021. The outcomes of this project may be acquired in 2022-2024 period. The preparations of RBMPs have been ongoing increasingly. Ensuring of experienced staff and specialized institutions capable of implementing WFD and daughter directives via preparation of River Basin Management Plans, programming of measures, economic analysis and investment programming are needed.

The existing situation points out that the current approach related with flood phenomenon does not fully meet the requirements of the Flood Directive. Therefore, Turkey has to start to implement and transpose the Flood Directive in Turkey, works for preparation of flood hazard maps, flood risk maps and flood risk management plans for other basins should be accelerated. For this, Technical Assistance Project on "Preparation of Flood Risk Management Plan (FRMP) for Meriç- Ergene River Basin" was submitted to IPA Il Program with the aim of preparation joint FRMP or at least coordinated FRMPs for this transboundary river basin, in line with Floods Directive. The project is expected to start in 2021.
In Turkey, which is in the arid and semi-arid climatic zone, the temporal and spatial distributions of the precipitations are irregular; whereas climate change accentuates the irregularity and scarcity of precipitation. The existing water resources are not able to meet the demands of the population and industry. In order to make provision against drought,determination of whether drought conditions occur or not and specifying appropriate parameters for these conditions is necessary. Developing Basin Drought Management Plans will serve to this goal and due to these plans; the most optimum use of water as well as the planned applications of the precautions taken for before and after drought will be provided.
Moreover, Turkey will likely be adversely affected by climate change in the future. Therefore,the effects of those changes should be studied and measure for adaptation to climate change should be elaborated at national and basin levels. Regarding climate change impacts and increasing water demand for potable water, industrial and agricultural uses,sectoral water allocation pians will also be needed for priority basins and other basins progressively.

Public awareness, education initiatives and other communication tools in relation to above can be included in the activities.

Selection criteria: As the needs in the field are vast, the maturity of the activity is one major criteria. This term comprises of several issues, such as; having realistic targets, number of contracts, duration and sequencing (taking into account needs, activities -their durations and interdependence-, relevant risks and IPA Il deadlines for the evaluation of these items), low possibility of delays in contracting and implementation (contracting of a component shall not be dependent upôrt other components of the activity, and contracting or implementation of 
s .3$ 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
components shall not be dependent upon risky studies outside the activity), realistic budget allocation with respect to the aliocations under SOP, harmony with other items of the activity logic (e.g. activity shall be based on gaps and needs and is designed according to cause effect relationships -which can be seen by a matrix established in a coherent way along with additional justifications-, etc..).Relevance with Environment and Climate Change Acquis and "Negotiating Position Paper" are important as well as harmony with other national priorities (NPAA, NDP, sectoral strategies etc.). These will demonstrate that the activity lies within the area of priorities. Besides, the activities which are more adequate to be implemented under sOP rather than via alternative funds are believed to have higher priority. Non-duplicating nature, synergy and harmony with previous, current or foreseen activities and studies are also remarkable properties that a activity shall have (the activity must be designed by taking into account these other studies and must demonstrate a real contribution to the Environment and Climate Change sector). Urgency is another dimension of priority. If the time span for achieving a target is too far away, the activity is at the bottom of the list of proposals. On the other hand, the activity must also not be more urgent than can be achievable through the IPA process, which is an issue within maturity (in terms of being realistic). In order for evaluation of the future success in implementation and the sustainability of activity results beyond implementation, the ownership and cooperation capacity of the major related parties are also of utmost importance. Without demonstration of these and in the case of even counter examples (dispute between or exclusion of the major related parties), the activity is not believed to be a good option for allocation of the funds.
Final Beneficiaries: MoAF, DSI, MoEU, MoH, Local administrations, NGOs.
4.6.1.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc.)
Specific objectives:
To provide drinking water to the population according to national and EU standards 
To optimize the use of natural resources and to improve the efficiency and climateresilience of the water distribution system 

To reduce the pollution load in receiving water bodies (surface and groundwater) and to protect drinking water systems from contamination;
To secure efficiency and climate-resilience of wastewater treatment plants and to reduce operating costs.

Rationale: Turkey has been carrying out several water management investment activities during the EU Accession period. Under EOP, out of 32 water management infrastructure projects submitted to the EC, 27 of them have been completed.

As the gap on water management investments is indicated in UÇES (2016-2023) (EUR 16.7billion), integrated water projects consisting of construction of water transmission lines, water distribution network, sewerage network and main collector lines, construction of wwTP,storm water network, implementation of capacity building and supervision of construction works are assessed as heavy cost investment activities that are prioritized according to the needs. These investments are prioritized according to the selection criteria explained in the selection criteria section (see below).

Hence, these activities will focus on promoting co-financing that will ensure enhanced supply of drinking water according to national and EU standards, achieving water savings and promoting in all actions that will contribute to reducing the pollution load in receiving bodies,preserve drinking water supply systems from potential contamination and help achieve/enhance resource efficiency and climate-resilience.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Under water action, due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

Description and eligible interventions: This activity will support the construction,rehabilitation or modernization of the existing drinking water distribution system as well as establishing adequate water treatment plants. It will also support rehabilitation, upgrading and construction of urban wastewater treatment facilities, rehabilitation and extension of the sewerage systems as well as storm water facilities.

Actions which will be funded are:
Construction and rehabilitation of drinking water networks;
Restructuring and modernizing of existing water mains and distribution systems (pipes,pumping stations, reservoirs);
Rehabilitation, upgrading, extension and construction of drinking water treatment facilities;
Extension of sewerage networks;
Rehabilitation of existing sewerage networks suffering from leakages and/or infiltration;
Rehabilitation, upgrading, extension and construction of wastewater treatment plants (where appropriate, a phased approach for secondary and tertiary wastewater treatment facilities to be implemented independently);
Rehabilitation and construction of storm water systems for preventing pollution of receiving waters due to storm water overflows, flooding and/or effective functioning of the wastewater systems;
Supply of equipment, hardware and software for sustainable operation and maintenance of the water/wastewater systems such as: metering, automation,laboratory equipment, leakage detection, sewer cleaning equipment;
Supervision/supervisory engineering, institutional governance improvement, capacity building for end recipients on design and/or operation of water/wastewater systems as well as on any necessary field to implement the EU programmes, public awareness,education initiatives and other communication tools;
TA for technical preparatory studies, feasibility studies, CBA, EIA, detailed design,technical specifications and tender dossiers.

TA for EU acquis related issues in water and wastewater subjects.
TA for capacity buiiding activities in line with EU acquis.
· During the implementation phase of the 1PA Il programme (2014-2020) some revision to the indicative budget included in the Indicative Strategy Paper for Turkey (2014-2020) were implemented by the EU which necessitated in turn revisions in the projects' budgets envisaged in the programming pipeline. For that reason, with the consultation with beneficiaries (municipalities) some components were extracted or reduced from the project scopes according to their urgent needs. Drinking water components were eliminated mostly by the municipalities and wastewater components were kept instead.
Selection criteria: Within the context of the SOP Prioritization Workshop, held on 11-12March 2014, a scoring methodology in the PEPA Programme (Criteria, sub-criteria and corresponding weights) has been updated, being of high importance for determination of the prioritization of the investments for the IPA Il period. The criteria for selecting activities to be financed will comply with the following principles:

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Environmental and Climate Change Related Criteria: Environmental priorities, namely improvements to public health, protection of environmentally sensitive areas, protection of natural resources, linkage to implementation of environmental plans and sectoral strategies, major positive impact on the population, integration with climate related objectives, links to risk reduction, improvement of management studies and consideration of disaster risksº in an investment;
Financial Criteria: Cost-effectiveness of investment and operation;
Economic Criteria: Affordability of charges and investment, long-term optimal maintenance; complementarity and availability of other financial resources;
Technical Criteria: Project maturity and readiness for implementation;
Social/Political/Civil Criteria: Participation in project preparation, public support/opposition;
Institutional Criteria: Clear definition of responsibilities among relevant parties within the activity, institutional capacity of the activity owner, existence and enforcement of legal framework in place;
Project Specific Criteria: Accessibility to financial and institutional resources and consultancy services, integrated approach of the activity concept.
In addition to the above-mentioned criteria, the geographical concentration principle mentioned in Section 4.1 was respected in the prioritization of the investments for the IPA 1l period.

Final Beneficiaries:
Selected* municipalities;
Selected* local authorities, where appropriate.
*please refer to Section 4.1 and Annex III.
For the period 2014-2020, a total budget of EUR 279.088.235 (IPA contribution: EUR 237.225.000) is planned to be allocated to water management investment activities. An indicative list of water investment activities are presented in Annex III.
4.6.1.3 Overview table 
Action title Specific: objective Action
Water: To increase the overall compliance with EU Acguis, strategies and policies related to water and to achieve good water status for waters in Turkey by integrated water management

Action title Specific: The results of this action are: results
Water: Improved legislation and increased institutional capacity for components of Water Acquis Improved infrastructure for delivery of drinking water and wastewater treatment
Disaster risks are the poteņtial hazards and/or harms on the society, people, property, land, environment etc.borfe by natural and mnmade/technological disasters.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Activities: Implementati on arrangements

Activities: Performance indicators
Avttt cm intervention areas as tecica assistance rjecs on water qualt includin riverban management plans, drought and flood risk management plans, adaptation to the climate change impacts and sectoral water allocation accordingly. Avasturactctuctwatasswa distribution nework, sewerage network and main collector lines, new W, storm water o ws and integrated GiS systems, implementation of capacity building and supervision of construction works. MoEU is responsible for the manegement of coordination and cooperation between related institutions in the sector. Implementation wil be realized through services and twinning modalities as well as grant, supplies, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract, will be considered, if deemed necessary.: From 2020 onwards, considering the N+5 jule Municipal population benefiting from improved water distribution facilities Municipal population served by waste water treatment plants Degree of alignment on European acquis in the water sector Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD Number of municipalities served by improved water suppiy system Number of waste water treatment plants constructed Number of municipalities served by improved waste water network Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis Number of prepared and/or updated RBMPs Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
4.6.2 Action 2- Waste 
EU legislation: Waste Framework Directive, Sewage Sludge Directive, Directive on Batteries and Accumulators, Packaging and Packaging Waste Directive, Directive on Disposal of PCB/PCT,Directive on ELVs, RoHS Directive, WEEE, Landfili Directive, Regulation on Shipment of Waste,Mining Waste Directive, Regulation on Ship Recycling Legislation, as well as any new piece of EU Waste: Acquis and policy.

Rationale: This action addresses another weakness identified in the SWOT Analysis which reflected inadequate waste management practices leading to limited collection of waste as weli as the operation of a large number of non-compliant landfills. Since separate collection is only implemented in a few pilot urban centres, a small proportion of materials are recycled and most of the wastes are landfilled.
In order to meet the closing benchmarks of the Environment Chapter, activities related both with capacity building and investment should be conducted. This action will focus upon promoting an efficient and improved quality of service delivery through the establishment of well-managed bodies which are financially sustainable, along with the necessary improvements in the current legislative framework.

Detailed information on Acquis related institutional building activities is given in Section 4.6.2.1.
Within the EOP (2007-2013) out of 7 waste management infrastructure projects submitted to the EC, 4of them have been implemented and 3 of them have been completed tillthe closure of the programme.
Description: This action promotes integrated waste management systems consistent with the EU policy and principles. At the planning stage and within the scope of preliminary and feasibility studies,

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
municipalities/industries are encouraged to take the opportunity of implementing an investment project under the iPA Programme to include in depth analyses on Organization and operations, diagnostics,etc.

Taking into account the closing benchmarks of Environment Chapter, "Negotiation Position Paper",and national strategy papers, necessities with priority for the waste sector have been determined and sequenced. For the period of IPA II, the SOP foresees Acquis related institutional building activities comprising of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on zero waste, Circular Economy and end-of-waste.

Investment activities include integrated waste management activities consisting of prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and flexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics environmental concems,integration of mitigation actions,climate proofing of waste facilities and, (5) public communication and awareness and construction of related facilities.This action will also provide financial resources to co-finance heavy-cost investments for establishing safe final disposal as well as for the rehabilitation and the closure of old dumpsites.
Al beneficiary institutions will be provided with institutional support designed to sustain the benefit of the investment. Institutional strengthening will target elected officials as decision-makers as well as municipal/union administrative staff and staff of the 'municipal/union waste department. It can also target staff from environmental provincial directorates as well as from regional directorates of relevant institutions such as Ilbank. This action will be provided through service contracts (covering the supervision of the works as well as provicing capacity building services, including public procurement assistance and advice as appropriate).The adoption of measures to enhance their resilience to the impacts of climate change wil be a requirement to be considered for the design and implementation of all investment activities.

4.6.2.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
Specific objectives: To develop capacity of institutions and specialization of staff at desired level for implementation of environment Acquis.

Rationale: Turkey has been carrying out several waste management activities during the EU Accession period. These activities include basic studies on following fields: waste management, industrial hazardous waste management, packaging waste, mining waste,special waste and biodegradable waste management.

As it can be analyzed from the list above, also considering the current status of the dynamic Environmental Acquis, indicative main intervention areas as Circular Economy, zero waste,reuse and recovery of waste by-product and end-of-waste are assessed as activities that have not been practiced before and/or need to be elaborated further. Hence, these activities will focus upon promoting an efficient and improved quality of service delivery through the establishment of well-managed bodies which are financially sustainable. Additionally,increasing capacity of institutions both central and local level should be ensured.
Selection criteria: As explained in Section 4.6.1.14.6.1.4.
Final Beneficiaries: MoEU, Local administrations, NGOs.
4.6.2.2 Other activities (investments, TA, grant scheme, etc)
Specific objectives:
To provide efficient, affordable and sustainable waste management services to the population 

F(States)


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
To establish environmentally friendly integrated waste management models, including separate collection;
To reduce greenhouse gas emissions from waste facilities;
To reduce amount of waste disposed in uncontrolled landfills;
To rehabilitate/close old dumpsites 
To reduce the final quantities of waste disposed;
To establish safe final disposal for waste.
Rationale: Turkey has been carrying out several waste management investment activities during the EU Accession period. Under EOP, out of 7 waste management infrastructure projects submitted to EC, 3 of them have been completed.

As the gap on waste management investments is indicated in UÇES (2016-2023) (EUR 6.2billion), integrated waste management projects consisting of rehabilitation of waste dump sites, establishment of waste incineration and power plants for municipal wastes,prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and flexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics, (2) environmental concerns, and, (3) public communication and awareness and construction of related facilities are assessed as heavy cost investment activities that are prioritized according to the needs. These investments are prioritized according to the selection criteria explained in the selection criteria Section 4.6.1.2.

This action will focus upon regional landfills in line with the national strategy (which gives priority to landfills), and optimization of the collection of waste by using all means for reducing the quantity of waste to be landfilled.

Under waste action, due consideration will be given to climate-proofing activities as well as climate change mitigation and adaptation measures.

Description and eligible interventions:
1. Extension, rehabilitation, increasing recycling and improving collection systems and separation methods including:
o Introduction or development of separate collection including introduction of separate 'green' and other organic waste collection;
o Development of the collection services: provision of collection vehicles, containers;
o Improvement of sorting and recycling facilities including construction of civic amenity centres (e.g., disposal of packaging waste, batteries, oils) and material recovery facilities;
o Rehabilitation of existing landfilis, including biological treatment (composting), from pilot to full scale, construction of gas and leachate management systems, adequate facilities for construction debris;
o Development of transfer facilities such as the construction of transfer/transit (bulk)station, provision of vehicles;
o Subject to justification at the design stage, provision of equipment for landfills such as compactors, bulldozers, wheel loaders, trucks, pickups, tractors and trailers;
o Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
2.New constructions and increasing recycling and improving collection systems and separation methods including:
Introduction of separated collections including introduction of separated 'green' and other organic waste collection;
Development of the collection services: provision of collection vehicles, containers;
Establishment of sorting and recycling facilities including construction of civic amenity centres (e.g., disposal of packaging waste, batteries, oils) and material recovery facilities;
0Construction of climate-resilient sanitary landfils, including biological treatment (composting), from pilot to full scale, construction of gas and leachate management systems, adequate facilites for construction debris;
Collection and treatment of medical waste;
Management of landfil gas;
Development of transfer facilities such as the construction of transferitransit (bulk)statiooisnve 

Subject to justification at the design stage, provision of equipment for landfills such as compactors, bulldozers, wheel loaders, trucks, pickups, tractors and trailer;
Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;
3Closure of old dumpsites, including gas recovery and utilisation systems, where appropriate:
Rehabilitation of non-compliant landfilis including the closure of old dumpsites;
Subject to justification at the design stage, improving operating conditions through the construction of offices, maintenance workshops;
TA as follows:
oSupervision/supervisory engineering, institutional governance improvement, capacity building for end recipients on design and/or operation of solid waste management systems as well as on any necessary field to implement the EU programmes, public awareness, education initiatives and other communication tools, including public procurement assistance and advice as appropriate;
oTA: technical preparatory studies, feasibility studies, CBA, EIA, detailed design,technical specifications and tender dossiers.

Selection criteria: As explained in Section 4.6.1.24.6.1.2.
Final Beneficiaries:
Selected* municipalities;
Selected* local authorities, where appropriate.
*please refer to Section 4.1 and Annex IV.
For the period 2014-2020, a total budget of EUR 42,600,879 (IPA contribution: 36,215,000EUR) is planned to be allocated to waste management investment activities. An indicative main list of minor waste investment activities are presented in Annex IV.
F States)


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
4.6.2.3 Overview table 
Action title: Specific objective
Waste: To increase the overali compliance with EU Acguis, strategies and policies related to waste

Action title: Action results
Waste: The results of this action are: Increased the capacity of the institutions involved in the waste management Efficient, affordable and sustainable waste management services provided to the population, improved integrated waste management systems, including separate collection and reduced amount of waste disposed in uncontrolled landfills, reduced greenhouse gas emissions from waste facilities

Action title: Activities
Waste: Activity 2.1 Acquis related institutional building activities comprise of, but not limited to, main intervention areas as technical assistance projects on circular economy, zero waste and reuse and recovery of waste by-product and end-of-waste Activity 2.2 Investment activities include integrated waste management activities consisting of prevention/reduction of waste, separate collection, increased quantity of waste recovery and recycling as well as environmentally friendly final disposal including (1) evaluation and continuous monitoring (efficiency, reclaim rate) and flexibility for responding to changes in patterns of waste and housing characteristics, (2) environmental concerns, and, (3) public communication and awareness and construction of related facilities

Action title: Implementation arrangements
Waste: MoEU is responsible for the management of coordination and cooperation with related institutions in the sector. Implementation will be realized through services and twinning modalities as well as grants, supplies, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract, will be considered, if deemed necessary.

Action title: Performance indicators
Waste: From 2020 onwards, considering the N+5 rule: • Municipal population served by municipal waste services Municipal population benefiting from improved waste disposal and recovery facilities Degree of alignment on European acquis in the waste management sector Number of IPA project applications approved by the Commission/EUD Number of municipal waste collection systems established in line with WEEE . Number of controlled landfill sites constructed Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
4.6.3 Action 3- Environmental Management for Sustainable Development 
EU legislation: INSPIRE, Ambient Air Quality, NEC, VOCs Petrol, Sulphur Content in Liquid Fuels,POPs, PIC, REACH, Wild Birds, Habitats, CITES, Industrial Emissions Directive, EU-ETS Directive,CAFE, Seveso, VOCs from Solvents, Eco-label, EMAS, Mercury, CLP, Asbestos, EIA, SEA,Environmental Liability, Reporting and Participation to Relevant Environmental Programs of the Union,Environmental Noise Legislation, as well as any other existing or new piece of EU Environmental and Climate Change Acquis and policies.

Rationale: This action addresses weaknesses identified in the SwoT Analysis which reflected lack of sufficient financial, technical and personnel capacity in local level to implement the NcCAP and to combat with climate change as well as lack of coordination, integrated knowledge and experience on the disaster and emergency management. This action also focuses on insufficient monitoring and 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
evaluation mechanism for protected areas and the improvement of overall nature conservation from a sustainable development perspective.

Besides these points underlined in the SwoT Analysis, this action is important in order to ensure societal and institutional transformation particularly on aligning with environment, climate and civil protection policies and Acquis of EU which covers diverse stakeholders at national and local levels and necessitates a multi-dimensional and multi-sectoral perspective.

Therefore the activities highlighted here needs a dynamic approach and holistic context, as much as possible, in order to cover all the essential and priority elements of the environment and climate Acquis of EU which is comprehensive and in the same time evolving day by day based on the scientific advancements and global and national trends and priorities.

Description: The action particularly addresses EU legislation and policies (including relevant strategies) on industrial pollution and risk management, resource efficiency, chemicals, air quality,noise, nature and soil protection, horizontal legislation as well as climate Acquis (emission trading,monitoring and reporting, ozone layer protection fluorinated gases, fuel quality, low carbon technologies, and others including EU Adaptation Strategy) and civil protection. Under this action, al fields of environmental and climate Acquis as well as an environmental related subset of civil protection and disaster risk management will be covered.

It is planned to use TA, twinning and, if necessary, grants, supplies and works contract for the implementation of this action.

By implementing the action, the following results are expected until 2024:
Increased environmentai protection in line with the EU Acquis.
Enhanced resource efficiency and reduced industrial pollution through proper management of chemicals and emissions in line with IPPC and IED.
Enhanced chemicals management by implementing the relevant EU Regulations (REACH, POPs and PIC Regulations) and International Conventions (Stockholm and Rotterdam Conventions) and reduced and/or eliminated POPs and Mercury.
Enhanced air quality management system according to the CAFÉ and the NEC Directives and establishment of cost-effective strategies, policies and measures which are complemented by public awareness-raising within the perspective of EU requirements on air quality.

Protected natural resource base, biodiversity and ecosystem services as life support systems.

Enhanced resilience of ecosystems, society, communities, economic sectors and settlements to disasters and impacts of climate change.

Enhanced climate actions on climate change adaptation and mitigation.
Enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans and/or better understanding of impacts of various alternatives for putting EU Acquis in practice.
Education for Sustainable Development Strategy and National Action Plan of Turkey to be developed, accordingly institutional capacity increase and raise of awareness of key stakeholders active in the education system for the successful implementation.
4.6.3.1 Activities concerning the Acquis-related Institution Building 
There are several studies and projects conducted in relation to the possible activities of Action-3. In general, drafting of by-laws and/or capacity building and/or awareness raising 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
activities as the first steps were addressed through twinning or technical assistance projects during IPA 2007-2013 period. The main need apart from transposition of EU Acquis into national legislation is to ensure their smooth and proper implementation with competent human and institutional resources at national and local levels for most of the EU environment and climate Acquis. Moreover, the environment and climate Acquis of EU is comprehensive and in the same time evolving day by day based on the scientific advancements as well as globai and national trends and priorities which need to be addressed in a timely and complementary manner.

Among others, projects related to Seveso-II, IPPC, NEC, VOC, Environmental Noise Directives, PRTR system, REACH, CLP and POPs Regulations, air quality in metropolitan cities were supported by EU IPA or other international and national funds such as Global Environment Facility. Through these projects, a certain level of awareness was raised and capacity among beneficiaries was improved. But there is still room for improvements to fortify the results, to extend the outcomes to other regions as well as to disseminate the capacity accumulated to related stakeholders for smooth implementation. For instance, extending the knowiedge base will also help stakeholders better understand the implementation mechanisms developed through projects in order to implement the transposed EU Acquis e.g.producers of chemicals in complying with CLP or REACH requirements. Likewise, even though studies to transpose Seveso-li Directive is ongoing, there are still complementary efforts needed to enhance capacity e.g. about specific requirements of preparation of emergency plans.

On the other hand, climate change (when allocated budget is compared to the breadth and horizontal nature of this field), nature conservation, soil pollution and civil protection have been relatively less addressed through IPA funds until today. Therefore a stronger focus to these areas will be given in the IPA Il period.

In light of the above gaps, below is a list of indicative short-term activities, which do not exclude the possibility to support additional activities to respond and address the developments and changes in EU environment and climate change and civil protection Acquis as well as emerging local, national and international needs.

 Protecting the environment, human health and natural resource base 
On industrial pollution, up to date basic studies are carried out in the following fields: Seveso Directive, implementation of IPpC Directive, implementation of environmental management and audit scheme, BAT/BEP strategies in terms of industrial source categories, Large Combustion Plants Directive, PRTR and Industrial VOC Emissions.

Acquis related institutional building activities for 2014-2020 period will include, but not be limited to,main intervention areas as further enhancing the implementation of iPPC Directive requirements by creating an action plan and implementing best practices by considering new requirements of the Industrial Emissions Directive, and integrating the requirements to environmental permit processes for emission intensive sectors 

On chemicals, up to date basic studies are carried out in the following fields: REACH (Regulation on Registration, Evaluation, Authorisation and Restriction of Chemicals) and CLP (Regulation on classification, labelling and packaging of substances and mixtures) Regulations, POPs (Persistent Organic Pollutants) Regulation on export and import of dangerous chemicals.
Acquis related institutional building activities for 2014-2020 period will include, but not be limited to,main intervention areas as enhancing the capacity of authorised institutions and related actors regarding implementation of REACH and CLP regulations, including preparation of chemical safety assessments and reporting; enhancing the PIC procedure in Turkey in line with the EU PIC Regulation 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
and Rotterdam Convention; further enhancing the implementation capacity of POPs Regulation and Stockholm Convention: implementing support on management of mercury.
Within the implementation of REACH in Turkey, it is estimated that about 6000 substances will be registered by Turkish companies. MoEU as Competent Authority will be responsible to act as implementing body and will participate on ECHA's relevant committees on chemicals management within the implementation. On the other side MoEU will perform the policy development-planningregulating functions and consequently examine any registration in order to verify that any required chemical safety assessment and chemical safety report comply with the requirements of REACH Annex I.

Thus, projects especially on "Strengthening the existing capacity of the governmental and industrial institutions on Chemical Safety Assessments under the scope of EU-REACH Regulation by improving the existing registration system and increasing the technical capacity" will be developed. For implementation of EU POPs Regulation, TA will be realised especially for identification and remediation of contaminated sites with POPs, minimization of releases of unintentional POPs,identification of future POPs inventories and sound management of existing and future POPs that will be added to annexes of the regulation, effective monitoring and reporting of POPs releases,increasing capacity for sound management of POPs and identification of impacts of POPs on climate change in the country.

Turkey is only voluntarily accepting PIC notifications and will execute a TA for harmonisation of EU PIC Regulation. However, there is still a spacious room for effective implementation of the regulation in the country. For this reason, MoEU will realise TA for increasing capacity on effective implementation of PiC Regulation, Integration of Turkish Companies into PIC Procedure and development of EU PiC System in Turkey.

On air and noise pollution, basic studies are carried out in the following fields up to date: air quality management, emission control, voCs from petrol storage and paints, Environmental Noise Directive,noise management.

Acquis related institutional building activities for 2014-2020 period will include, but not be limited to,main intervention areas as enhancing the air quality public awareness and local implementation capacity.

On air quality, TA projects will be realised to support the setting up of regional monitoring stations.The TA for air quality will support the national emission management system which determines air quality values with bottom up approach in metropolitan cities of Turkey. The results will be the Evaluation of Exposure Levels of Air Pollution within the Specific/Pilot Areas, Country- specific emission reduction benefit cost of all pollutants and National programme regarding emission ceilings.On resource efficiency, Acquis related institutional building activities for 2014-2020 period will include, but not be limited to, main intervention areas as extending sustainable production practices among small and medium sized enterprises by promoting cleaner production principles, within production processes through pilot implementations and by developing best practices guides;enhancing the use of market based instruments as Eco-Label, EMAS etc. through increasing the capacity of line ministry and consumers awareness.

On horizontal legislation, up to date basic studies are carried out in the following fields: public access to environmental information, environmental impact assessment, strategic environmental assessment, data management. Capacity building and alignment activities are foreseen, such as transposition, preparation of sector guidelines and application of pilot projects.
TA projects for implementation of the INSPIRE Directive and support activities to increase the capacity of the competent authorities and related stakeholders on the implementation of EiA/SEA Directives as well as preparation of sector guidelines and application of pilot projects will be realised.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
On protection of nature and ecosystem services, up to date basic studies are carried out in the following fields: ecological risk analysis, threatened species and marine ecosystem conservation biological diversity, CiTES.

Acquis related institutional building activities for 2014-2020 period will include, but not be limited to,main intervention areas as ensuring integrated marine environment protection (including enhancing the marine protected areas) as well as enhancing biodiversity conservation through strengthened management effectiveness and monitoring mechanisms for protected area systems, enhancing the resilience of ecosystems as natural infrastructure elements under changing climatic conditions.Interventions may also be towards enhancing species and habitats conservation with specific focus on endangered and invasive species, improving the management effectiveness and capacity for illegal trade of endangered species coupled with the improvement of capacity for wildlife management (via improved rescue centres, zoos, sustainable game management and activities against illegal hunting etc.) and also towards enhancing the sustainable use of natural resources towards a greener economy.

TA will be initiated in the fields of ecosystem health and biodiversity, infrastructure investments for protected areas (rescue centres, nature protection centres, wetland rehabilitation (treatment etc.)research and monitoring centres, artificial lakes) and Natura 2ooo sites, to increase the resilience of vulnerable natural sites, and to reduce land degradation. Natura 2ooo sites will be declared when Turkey becomes a member of the EU. Until then, those areas are called as "potential Natura 2000areas".

• Enhancing resilience and climate action 
On climate change, up to date basic studies are carried out mainly in the following fields: climate change policies, climate change action plan preparation, partnership for market readiness, ODs, Fgases, HCFCs and XPS foams, national communication on climate change, and capacity building on climate change (policies, awareness raising, LULUCF, F-gases).

Besides aligning to EU climate Acguis, enhancing the capacity to adaptation to climate change is crucial. In this context, the National Climate Change Adaptation Strategy needs to be updated according to the EU Climate Change Adaptation Strategy, alternative financing mechanisms needs to be determined and priority investments and capacity building activities needs to be supported as part of a grants programme in order to implement the strategy. The existing legislation and national mechanisms needs to be harmonised with the EU Emission Trading Directive and the rest of EU climate acquis. There is a lack of expertise on climate change particularly in academic and professional fields in Turkey which hinders the integration of climate change concerns and scientific facts into policy making and implementations (planning practices or activities) in different sectors as agriculture, energy, transport and nature conservation etc. This knowledge, practice and governance gap needs to be addressed and closed by enhancing the certificate and post-graduate studies in a multi-disciplinary manner for professionals, graduates and civil servants working in this field by establishing a training and research center through technical assistance and investment. This center will also provide research, consultancy and advocacy services related to national and EU level policies and legislation on climate change adaptation and mitigation including application of low carbon technologies. Moreover, working with the existing academic, training and research institutions, for a climate-related curricula integration, could be an option. The requirements of the new global climate change agreement to be adopted at COP-21 in 2015 will lead to taking new measures or developing/updating new national policies to contribute to the global deal which necessitates support through technical assistance to yet uncertain and hence unforeseen climate change related issues.Technical assistance is also necessary to respond and integrate the advancements on scientific and methodologies to the national system for coping with climate change. Moreover, in order to enhance green economy and low carbon development at national, local and urban levels, pilot cross-sectoral studies and capacity building on risks and opportunities arising from changing climatic conditions,

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
enhancing research and innovation in the field will be addressed through, in order to ensure mainstreaming climate change to economic and social sectors by capacity building activities.
Also mitigation activities will focus on strengthening institutional capacity to design, implement and monitor mitigation policies, and improving capacity for transition to a low carbon economy in Turkey in line with the Europe 2020 Strategy and 2050 Roadmap, as well as the EU 2030 framework for climate and energy. Regarding adaptation to climate change, activities will focus on building the institution capacities at the urban, local and national level and engaging the private sector to enhance resilience of vulnerable economic sectors and infrastructures to climate change.

On disaster management and civil protection the programme aims at enhancing the capacity of relevant national and international institutions including NGOs on disaster preparedness as well as mitigation, response and recovery capacity, which are specified by the strategic reference documents (e.g. National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan). This will be done through pilot implementations, study visits and technical assistance if needed. Small scale investments and supply of equipment for risk reduction measures are planned. Technical assistance on CBRN risk mitigation strategy and improving inter-agency CBRN preparedness is essential.
Disaster and risk management activities will be an essential part of the environmental interventions to strengthen the institutional and response capacity and to support Turkey's cooperation with the EU in order to cover EU civil protection policies.

• Support to the operating structure 
TA and capacity building needs of the CA on implementing, monitoring and evaluating, updating,tendering and visibility of the SOP and associated actions.

As a general rule, priority in the selection of activities will be given to fulfilment of the requirements of UÇEs, National Plan for the Adoption of the Acquis and Negotiating Position Paper and Plan for Setting up Necessary Administrative Capacities at National, Regional and Local Level and required financial resources for implementing the environmental Acquis. On the other hand, considering the evolving nature of the EU environmental and climate Acquis, further strengthening of capacity for Acquis elements (such as Industrial Emissions Directive, REACH and POPs Regulations, NEC,Seveso III, INsPiRE, Habitats and Birds Directives, Flood Directives etc.) is necessary to ensure timely and proper implementation. Issues related to fulfiling international commitments and requirements of international agreements to which the country is a party will also have a priority.Moreover, the urgency of the issue (public health impacts, irreversible environmental damages etc.) as well as the maturity of the activity concept will also be considered during the selection.
In general, the criteria given in Section 4.6.1.1 will be valid also for this section.
In all Acquis-related interventions under this Section, further; synergy between the relevant EU policies (e.g. the relevant ones among Europe 2020, 2030 framework for climate and energy, 7th Environmental Action Programme to 2o2o etc.) and national policies relevant to the specific activity (e.g. possibly among 11th Development Plan, 2023 targets, Climate Change Strategy. NCCAP,National Adaptation Strategy. National Biodiversity Strategy etc. as well as strategic plans of institutions) will be sought wherever appropriate, in order to maximize the ownership and added value of EU funds.

4.6.3.2 Other activities (investments, TA, grant schemes, etc.)
Acquis alignment and capacity building activities will be complemented with pilot implementations if required. Activities which necessitate establishment of physical infrastructure, such as, small scale investments and supplies will be covered. Grant programmes will be established for promoting resource efficiency and cleaner production practices; to extend market-based instruments such as labelling, and for supporting activities of local and grassroots Organisations on climate action and nature protection.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
4.6.3.3 Overview Table 
Action title: Specific objective
Environmental Management for Sustainable Development: The specific objectives of this action are to develop alignment with the EU's environment and climate change Acquis and further enhance the implementation capacity of related institutions towards a resource efficient, climate and disaster resilient green economy in Turkey.

Action title: Action results
Environmental Management for Sustainable Development: The results of this action are: Increased environmental protection in line with EU Acquis, and enhanced policy and strategy frameworks and implementation plans for putting EU Acquis into practice Enhanced climate action on climate change adaptation and mitigation

Action title: Activities
Environmental Management for Sustainable Development: Activity 3.1:Acquis-related technical assistance Protecting the environment, human health and natural resource base (industrial pollution, chemicals, air and noise pollution, market based instruments (Eco-Label, EMAS.), integrated pollution control, resource efficiency and sustainable consumption, production and horizontal legislation): Enhancing the implementation of chemicals and industrial pollution related Acquis (e.g. REACH, CLP regulations and IPPC Directive with reference to Industrial Emissions Directive) > Enhancing integrated environmental permit system > Enhancing the implementation capacity of POPs Regulation through remediation of sites contaminated with POPs through a direct grant cooperation with UNDP > Extension of air quality monitoring system > Promoting cleaner production in SMEs and labelling practices > Enhancing the capacity for EIA and SEA applications Protecting nature and ecosystem services (conservation of nature and biodiversity, building resilience of ecosystems) > Ensuring integrated marine environment protection including enhancing the marine protected areas. > Enhancing the resilience of ecosystems as natural infrastructure elements under changing climatic conditions, > Enhancing biodiversity conservation through strengthened management effectiveness and monitoring mechanisms for protected area systems Enhancing species and habitats conservation with specific focus on endangered and invasive species. > Improving the management effectiveness and capacity for illegal trade of endangered species. > Improving the capacity for wildlife management, through interventions such as improved rescue centres, zoos, sustainable game management and activities against illegal hunting. > Enhancing the sustainable use of natural resources towards a greener economy. Enhancing resilience and climate action (climate change adaptation and mitigation, low carbon technologies and applications, sustainable urban development, disaster risk reduction and civil protection) > Updating the National Climate Change Adaptation Strategy and piloting priority and immediate measures y Enhancing adaptation action in Turkey through a direct grant cooperation with UNDP > Transposition of EU ETS Directive > Enhancing public awareness, and capacity of local authorities through developing of local climate action plans Enhancing governance, research and innovation, training capacity on climate change Within the framework of Sustainable Cities Project which would be financed by The World Bank, EUR 25 million grant financing to support Component A "Sustainable City Planning & Management Systems"

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Strengthening the Institutional Capacity and Improving the Disaster and Emergency Management System Identification of increased disaster risks due to the impacts of climate change and developing measures > Enhancing the capacity of relevant national and international institutions including NGOs on disaster preparedness and mitigation, response and recovery capacity Support to the Operating Structure (TA, training, capacity building and unforeseen needs) Activity 3.2: Small scale investments, supplies, grant programmes for promoting resource efficiency, cleaner production practices and monitoring air quality, pilot implementations such as early warning systems for civil protection purposes: MoEU is responsible for the management of coordination and cooperation with related institutions in the sector. Implementation will be realised through service and twinning modalities as well as grant, supply, works contracts. Other implementation modalities, such as direct contract and joint implementation, will be considered, if deemed necessary.

Strengthening the Institutional Capacity and Improving the Disaster and Emergency Management System Identification of increased disaster risks due to the impacts of climate change and developing measures > Enhancing the capacity of relevant national and international institutions including NGOs on disaster preparedness and mitigation, response and recovery capacity Support to the Operating Structure (TA, training, capacity building and unforeseen needs) Activity 3.2: Small scale investments, supplies, grant programmes for promoting resource efficiency, cleaner production practices and monitoring air quality, pilot implementations such as early warning systems for civil protection purposes: From 2020 onwards, considering the N+5 rule: Degree of alignment on European Environment and Climate Change Acquis Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis Number of implemented measures identified by the National Climate Change Action Plan Number of environmentally sound technical, financial and govemance mechanisms developed for effective implementation and replication of the EU environment and climate Acquis and policies Number of measures identified on disaster management and risk reduction

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
5.Financial tables by action and year including co-financing rates if applicable 
YEAR 2014: IFL/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2014: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): 29.023.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.023.529
EU IPA (EUR): 24.670.000
cc National Public (EUR): 4.353.529
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2014: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)*
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Activity 1.2; Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 29.023.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.023.529
EU IPA (EUR): 24.670.000
cc National Public (EUR): 4.353.529
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 2.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 2.000.000
EU IPA (EUR): 1.700.000
cc National Public (EUR): 300.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2014: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 2.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 2.000.000
EU IPA (EUR): 1.700.000
cc National Public (EUR): 300.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 7.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 7.635.294
EU IPA (EUR): 6.490.000
cc National Public (EUR): 1.145.294
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2014: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 7.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 7.635.294
EU IPA (EUR): 6.490.000
cc National Public (EUR): 1.145.294
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2014: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2015: IFL / TIP** (EUR)
Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): ×
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): ,z
IPA co-financing rate: (z+h+x)x jo (λ+x)x

YEAR 2015: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): L44L40
Total Public Eligible Cost (EUR): 4000
EU IPA (EUR): 00000080
cc National Public (EUR): 2409
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 44.764.706
Total Public Eligible Cost (EUR): 44.764.706
EU IPA (EUR): 38.050.000
cc National Public (EUR): 6.714.706
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 1.576.471
Total Public Eligible Cost (EUR): 1.576.471
EU IPA (EUR): 1.340.000
cc National Public (EUR): 236.471
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 1.576.471
Total Public Eligible Cost (EUR): 1.576.471
EU IPA (EUR): 1.340.000
cc National Public (EUR): 236.471
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 29.411.765
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.411.765
EU IPA (EUR): 25.000.000
cc National Public (EUR): 4.411.765
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2015: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 29.411.765
Total Public Eligible Cost (EUR): 29.411.765
EU IPA (EUR): 25.000.000
cc National Public (EUR): 4.411.765
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2015: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2016: IFL/ TIP.** (EUR)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y+z)
EU IPA (EUR): (x+y)
cc NationalPublic (EUR): x
Private (indicative) (EUR): y
IPA co-financing rate: z*
For information: x(x+y) or x(x+y+z)

YEAR 2016: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ..)
Total Cost (EUR): 72.988.235
Total Public Eligible Cost (EUR): 72.988.235
EU IPA (EUR): 62.040.000
cc NationalPublic (EUR): 10.948.235
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2016: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): o
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): o
cc NationalPublic (EUR): o
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 72.988.235
Total Public Eligible Cost (EUR): 72.988.235
EU IPA (EUR): 62.040.000
cc NationalPublic (EUR): 10.948.235
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 12.517.647
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.517.647
EU IPA (EUR): 10.640.000
cc NationalPublic (EUR): 1.877.647
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2016: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): o
Total Public Eligible Cost (EUR): o
EU IPA (EUR): o
cc NationalPublic (EUR): o
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 12.517.647
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.517.647
EU IPA (EUR): 10.640.000
cc NationalPublic (EUR): 1.877.647
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 14.070.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 14.070.588
EU IPA (EUR): 11.960.000
cc NationalPublic (EUR): 2.110.588
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2016: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 14.070.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 14.070.588
EU IPA (EUR): 11.960.000
cc NationalPublic (EUR): 2.110.588
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2016: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): o
Total Public Eligible Cost (EUR): o
EU IPA (EUR): o
cc NationalPublic (EUR): o
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
* In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2017: IFL/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2017: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): 75.541.176
Total Public Eligible Cost (EUR): 75.541.176
EU IPA (EUR): 64.210.000
cc National Public (EUR): 11.331.176
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Acquis-related Activity 1.1: (e.g. Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 1.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 75.541.176
Total Public Eligible Cost (EUR): 75.541.176
EU IPA (EUR): 64.210.000
cc National Public (EUR): 11.331.176
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 11.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 11.635.294
EU IPA (EUR): 9.890.000
cc National Public (EUR): 1.745.294
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 11.635.294
Total Public Eligible Cost (EUR): 11.635.294
EU IPA (EUR): 9.890.000
cc National Public (EUR): 1.745.294
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 12.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 12.400.000
EU IPA (EUR): 10.540.000
cc National Public (EUR): 1.860.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2017: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 5.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 5.400.000
EU IPA (EUR): 4.590.000
cc National Public (EUR): 810.000
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2017: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 7.000.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 7.000.000
EU IPA (EUR): 5.950.000
cc National Public (EUR): 1.050.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2018: IFL/ TIP** (EUR)

YEAR 2018: (x+y+z) (x+y) x y z* x)(x+y) or x/(x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y+z)
EU IPA (EUR): (x+y)
cc National Public (EUR): x
Private (indicative) (EUR): y
IPA co-financing rate: z*
For information: x)(x+y) or x/(x+y+z)

YEAR 2018: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): 43.270.588
Total Public Eligible Cost (EUR): 43.270.588
EU IPA (EUR): 36.780.000
cc National Public (EUR): 6.490.588
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %S8

YEAR 2018: l (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 83203
Total Public Eligible Cost (EUR): 43.270.588
EU IPA (EUR): 36.780.000
cc National Public (EUR): 6.490.588
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Action 2 (= sum 2.1, 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 8.494.118
Total Public Eligible Cost (EUR): 8.494.118
EU IPA (EUR): 7.220.000
cc National Public (EUR): 1.274.118
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 8.494.118
Total Public Eligible Cost (EUR): 8.494.118
EU IPA (EUR): 7.220.000
cc National Public (EUR): 1.274.118
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2018: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 5.882.353
Total Public Eligible Cost (EUR): 5.882.353
EU IPA (EUR): 5.000.000
cc National Public (EUR): 882.353
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 2.223.529
Total Public Eligible Cost (EUR): 2.223.529
EU IPA (EUR): 1.890.000
cc National Public (EUR): 333.529
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2018: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 3.658.824
Total Public Eligible Cost (EUR): 3.658.824
EU IPA (EUR): 3.110.000
cc National Public (EUR): 548.824
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2019: IFL/ TIP** (EUR)

YEAR 2019: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x(x+y+z)

YEAR 2019: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related Technical Assistance)
Total Cost (EUR): 13.500.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 13.500.000
EU IPA (EUR): 11.475.000
cc National Public (EUR): 2.025.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: taa o c co Pr
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %8

YEAR 2019: ( s
Total Cost (EUR): E∃8∃
Total Public Eligible Cost (EUR): 6.382.353
EU IPA (EUR): 5.425.000
cc National Public (EUR): 957.353
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2019: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 6.382.353
Total Public Eligible Cost (EUR): 6.382.353
EU IPA (EUR): 5.425.000
cc National Public (EUR): 957.353
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2019: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ...)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): o
cc National Public (EUR): lo
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2019: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2019: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): 0
Total Public Eligible Cost (EUR): 0
EU IPA (EUR): 0
cc National Public (EUR): 0
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: 0
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
YEAR 2020 .: IFL/ TIP** (EUR)

Total Cost (EUR): (x+y+z)
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y)
EU IPA (EUR): x
cc National Public (EUR): y
Private (indicative) (EUR): z*
IPA co-financing rate: x/(x+y) or x(x+y+z)

YEAR 2020 .: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ..)
Total Cost (EUR): -
EU IPA (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2020 .: Activity 1.1: (e.g. Acquis-related a
Total Cost (EUR): -
Total Public Eligible Cost (EUR): −
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %8

YEAR 2020 .: ta oo c co eo
Total Cost (EUR): -
Total Public Eligible Cost (EUR): -
EU IPA (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: %8

YEAR 2020 .: ( 1
Total Cost (EUR): -
EU IPA (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2020 .: Activity 2.1: Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): -
Total Public Eligible Cost (EUR): -
EU IPA (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2020 .: Activity 2.2: Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): 0
IPA co-financing rate: 85%

YEAR 2020 .: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): -
Total Public Eligible Cost (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2020 .: Activity 3.1 Acquis-related Technical Assistance
Total Cost (EUR): -
Total Public Eligible Cost (EUR): -
EU IPA (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

YEAR 2020 .: Activity 3.2 Infrastructure activities (possibly TA for project preparation)
Total Cost (EUR): -
cc National Public (EUR): -
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85% f-
For information: o
For the purposes of the HR Development programme only 
** In the case Turkey Investment Programme (TiP) will be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.

Republic&f Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
TOTAL / AGGREGATE: IFI / TIP** (EUR)
Total Cost (EUR): (x+y+z) (x+y) y z* x/(x+y) or x/(x+y+z) x
Total Public Eligible Cost (EUR): (x+y+z)
EU IPA (EUR): (x+y)
cc National Public (EUR): x
Private (indicative) (EUR): y
IPA co-financing rate: z*

TOTAL / AGGREGATE: Action 1 (= sum 1.1, 1.2, ...)
Total Cost (EUR): 279.088.235
Total Public Eligible Cost (EUR): 279.088.235
EU IPA (EUR): 237.225.000
cc National Public (EUR): 41.863,235
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

TOTAL / AGGREGATE: Action 2 (= sum 2.1. 2.2, ...)
Total Cost (EUR): 42.605.882
Total Public Eligible Cost (EUR): 42.605.882
EU IPA (EUR): 36.215.000
cc National Public (EUR): 6.390.882
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

TOTAL / AGGREGATE: Action 3 (= sum 3.1, 3.2, ..)
Total Cost (EUR): 69.400.000
Total Public Eligible Cost (EUR): 69.400.000
EU IPA (EUR): 58.990.000
cc National Public (EUR): 10.410.000
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o

TOTAL / AGGREGATE: TOTAL
Total Cost (EUR): 391.094.118
Total Public Eligible Cost (EUR): 391.094.118
EU IPA (EUR): 332.430.000
cc National Public (EUR): 58.664.118
Private (indicative) (EUR): o
IPA co-financing rate: 85%
For information: o
** In the case Turkey investment Programme (TiP) wil be launched in the future, necessary arrangements and budget allocations could be ensured under SOP.For the purposes of the HR Development programme only 



Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
6.Overview of the consultation process 
Although an extensive list of projects has been created during the preparation of EOP 20072013, some of the projects have not been implemented due to budgetary and time limitations.The remaining projects, together with new project ideas, have been consolidated into a wide project pipeline. Since the budget requirement of the project pipeline is above the SOP budget,in addition to establishing a set of selection criteria for soft projects, more importantly,prioritization criteria for investment projects were elaborated in round-table consultations with relevant stakeholders including various ministries, union of municipalities, NGOs and universities.

A workshop was held on 11-12 March 2014 with the participation of ali relevant parties including institutions, NGOs and universities. The outcomes of the workshop are SwoT analyses and prioritization criteria.

7.Implementation arrangements 
Development agencies (DA) located in priority NUTs Il regions for the geographical concentration will undertake specific roles in the context of Environment and Climate Action SOP.

Principally, with regard to operation/project to be implemented in priority NUTs Il regions, the respective DA will support the Operating Structure (OS) in developing mature projects. DAs wil identify and prioritize projects and negotiate with the Ministry. Once project/operation is selected by the Ministry in consultation with DAs, DAs will provide assistance to the beneficiary to develop mature project/operation. DAs will support the OSs in implementation and monitoring activities in the implementation process.

Detailed tasks and functions to be delegated to the DAs by the Ministry of Environment and Urbanization will be agreed and specified by a cooperation (delegation) agreement between the respective DA and the Ministry.

7.1 Description of relevant structures and authorities for the management and control of the programme 

Bodies and authorities 
The Government of the beneficiary country will adopt its own legislation, which will designate specific bodies for the roles of IPA management and implementation.
Under the management and control provisions of this Regulation, the following individuals /bodies will be designated / established:
National IPA Coordinator, Ministry of Foreign Affairs-Directorate for European Union 
-National Authorizing Officer, Ministry of Treasury and Finance 
National Fund, Ministry of Treasury and Finance 
Audit Authority, Undersecretary of Treasury, Internal Audit Unit of MoEU 
Operating Structures, MoEU.
The above-referenced bodies are listed for the sake of completeness; in general, their functions do not need to be addressed in the programme, since this would be redundant to relevant provisions of the Framework agreement.

7.2 Monitoring arrangements 
7.2.1 Sectoral Monitoring Committee 

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
The Head of the Operating Structure for Environment will establish a Sectoral Monitoring Committee (SMC) no later than six months after the entry into force of the first financing agreement related to the programme, according to the provisions of Article 19 of the Commission Implementing Regulation on the specific rules for implementing the IPA Il Regulation.

The SMC will be co-chaired by MoEU General Directorate of European Union and Foreign Relations as Head of the Operating Structure for SOP and a representative of the Commission.its member will include:
-The National IPA Coordinator or his/her representative;
−A representative of the Commission;
Representatives of each body of the operating structure for the programme(Head of Operating Structure, Head of General Directorate of European Union and Foreign Relations within MoEU, relevant units under General Directorate of European Union and Foreign Relations, and representatives of other relevant units of the MoEU, Ministry of Agriculture and Forestry, Presidency of Republic of Turkey- Directorate of Strategy and Budget, Ministry of Foreign Affairs, Ministry of Treasury and Finance, Ministry of Health,Ministry of Family, Labor, and Social Services, Ministry of Industry and Technology,Ministry of Energy and Natural Resources, Ministry of Culture and Tourism, Ministry of Transport and Infrastructure, TurkStat, AFAD, DSi, libank A.$ and representatives from other OSs)

Representatives from civil society and socio-economic partners, regional or national Organisations with an interest in and with capacity to contribute to the effective implementation of the programme. These are: TMMOB, Union of Municipalities, TOBB,other related major national and international Civil Society Organizations.
The National Authorizing Officer;
-A representative of the National Fund,
-Relevant NGOs and stakeholders.
The composition of the SMC can be reviewed and extended by the Head of the Operating Structure in agreement with the Commission in order to guarantee sufficient representation and membership.

The SMC will be assisted by a permanent secretariat provided by the Operating Structure for the preparation of papers for discussion by the committee or for clearance by written procedure.
7.3 Evaluation arrangements 
The Head of the Operating Structure is responsible for ensuring that adequate evaluations of the operational programme are carried out. The evaluations will be carried out by experts or bodies, internal or external, functionally independent from the management and control system.
For external evaluation, EC DG ELARG, Ministry of Foreign Affairs-Directorate for European Union, DoSB and Ministry of Treasury and Finance are the responsible institutions.
For internal evaluation, the Monitoring and Evaluation Unit within the General Directorate of European Union and Foreign Relations will be responsible.

Evaluation activities and timing 
a) Ex-ante evaluation 
An ex-ante evaluation maybe carried out under the responsibility of the EC.
The main purposes of the ex-ante evaluation are:

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
 to assess whether the overall programme is an appropriate means for addressing the issues confronting Turkey:
to check whether the programme has well-defined strategic axes, priorities and objectives that are relevant to Turkey's needs and is achievable;
to advise on the quantification of objectives and the establishment of a basis for both monitoring and future evaluation work;
to review the adequacy of the implementation and monitoring arrangements and help with the design of project selection procedures and criteria.

Interim evaluation 
Interim evaluations will be carried out during the implementation of the EOP. A mid-term evaluation will also be carried out in close co-ordination with similar evaluations for the other OPs. These will address implementation or management issues of ‘an individual priority area or a key area of intervention, especially when the monitoring of the programme reveals a significant departure from the initial goals. At any rate, evaluations should be planned to provide data on indicators agreed upon in the OPs that cannot be obtained through the monitoring system. For the SoP, the results will be sent to the adhoc committee on evaluations, to the SMC and to the EC. Budget allocations have already been made under the TA activity.

c)Ex-post evaluation 
Ex-post evaluations will be the responsibility of the EC. Some 'strategic evaluations' may also be carried out.

The ex-post evaluation will be carried out by independent experts and will be completed no later than three years after the end of the programming period. The resuits of the evaluations will be published according to the applicable rules on access to documents.
d) Evaluation committee 
The SMC should design an ad-hoc committee to assist the OS in its evaluation activities.The committee members should be experts in evaluation. Relevant stakeholders should be able to contribute.

7.4Communication and visibility 
Communication and visibility will be given high importance during the implementation of the Action.
The implementation of the communication activities shall be the responsibility of the beneficiary, and shall be funded from the amounts allocated to the Action.

All necessary measures will be taken to publicise the fact that the Action has received funding from the EU in line with the Communication and Visibility Manual for EU External Actions.
Visibility and communication actions shall demonstrate how the intervention contributes to the agreed programme objectives and the accession process. Actions shall be aimed at strengthening general public awareness and support of interventions financed and the objectives pursued. The actions shall aim at highlighting to the relevant target audiences the added value and impact of the EU's interventions. Visibility actions should also promote transparency and accountability on the use of funds.

It is the responsibility of the beneficiary to keep the EU Delegation fully informed of the planning and implementation of the specific visibility and communication activities.

The beneficiary shall report on its visibility and communication actions in the report submitted to the IPA monitoring committee and the sectoral monitoring committees.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
8.Performance indicators 
Indicator: Action 1

Indicator: Outcome indicator 2: Municipal population benefiting from improved water distribution facilities
Baseline (2010): 60,664,687
Last available (2018)*: 62,649,551
Target 2026**: +(636.494)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Outcome indicator 3: Municipal population served by waste water treatment plants
Baseline (2010): 38,050,717
Last available (2018)*: 76,888,607
Target 2026**: +(1.731.296)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Outcome indicator 4: Degree of alignment on European acquis in the water sector
Description: Drafted or updated laws, regulations, communiques, circular etc.
Source of information: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator I: Number of IPA project applications approved by EC/EUD
Last available (2018)*: 7 (Infrastructure)
Target 2026**: 18 (Infrastructure) 3 (Capacity Building
Source of information: Financing Agreement OIS Documents Yearly reports

Indicator: Output indicator 3: Number of municipalities served by improved water supply system
Description: Includes all the water transmission lines, main lines, distribution pipes, network pipes, forced mains etc.
Target 2026**: +(4)
Source of information: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 4: Number of waste water treatment plants constructed
Baseline (2010): 326
Last available (2018)*: 991
Target 2026**: +(16)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 5: Number of municipalities served by improved waste
Description: Includes all the wastewater collection pipes, main and lateral
Target 2026**: +(14)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat) MoEU, final beneficiary,
6

Commented [DE2]: Revised as agreed by the EUD letter for revisions 


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator water network: collectors, pumping lines etc.
Target 2026**: project/programme reports

Indicator water network: Output indicator 6: Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis
Description: All type of action and strategy plans prepared or revised.
Target 2026**: At least 1
Source of information: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator water network: Qutput indicator 7: Number of prepared and/or updated RBMPs
Description: 25 (11+14) Basin Protection Action Plans (BPAPs) that will be baseline for RBMPs were prepared.
Baseline (2010): 0
Last available (2018)*: 5***
Target 2026**: +(6)
Source of information: General Directorate for Water Management/ Ministry of Agriculture and Forestry

Indicator water network: Output indicator 8: Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Target 2026**: At least I

Indicator water network: Outcome indicator 1: Municipal population served by municipal waste services
Baseline (2010): 60,946,131
Last available (2018)*: 75,952,539
Target 2026**: +(871.910)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator water network: Outcome indicator 2: Municipal population benefiting from improved waste disposal and recovery facilities
Baseline (2010): 34,649,804
Last available (2018)*: 40,838,787
Target 2026**: +(489.312)
Source of information: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator water network: Outcome indicator 3: Degree of alignment on European acquis in the waste management sector
Source of information: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator water network: Output indicator 1: Number of IPA project
Last available (2018)*: -
Target 2026**: 3 (Infrastructure)
Source of information: Financing Agreement OIS Documents

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator: applications approved by EC/EUD
Target 2026**: I (Capacity Building)

Indicator: Output indicator 2: Number of municipal waste collection systems established in line with WEEE
Baseline (2010): 13
Last available (2018)*: 25
Target 2026**: +(6)
Source of information Yearly reports: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 3: Number of controlled landfill sites constructed
Baseline (2010): 52
Last available (2018)*: 159
Target 2026**: +(2)
Source of information Yearly reports: Turkish Statistical Institute (TurkStat), MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 4: Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Description: All type of action and strategy plans prepared or revised.
Target 2026**: At least 1
Source of information Yearly reports: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Action 3

Indicator: Outcome indicator 1: Degree of alignment on European Environment and Climate Change Acquis
Source of information Yearly reports: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 1: Number of legislation prepared, and/or revised in line with EU Acquis, and submitted to the Presidency
Target 2026**: At least 1

Indicator: Output indicator 2: Number of plans and policy documents prepared and/or updated in line with EU Acquis
Description: All type of action and strategy plans prepared or revised.
Target 2026**: At least 1
Source of information Yearly reports: MoEU, final beneficiary, project/programme reports

Indicator: Output indicator 3: Number of implemented
Baseline (2010): o
Last available (2018)*: o
Target 2026**: At least 1
Source of information Yearly reports: MoEU, General Directorate of

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Indicator: measures identified by the National Climate Change Action Plan
Source of information: Environmental Management

Indicator: Output indicator 4: Number of environmentally sound technical, financial and governance mechanisms developed for effective implementation and replication of the EU environment and climate Acquis and policies
Target 2026**: At least 1

Indicator: Output indicator 5: Number of measures identified on disaster management and risk reduction
Description: Number of prepared plans on disaster management
Baseline (2010): 2 (2013)
Last available (2018)*: 4 (2017)
Target 2026**: +(2)
Source of information: AFAD Strategic Plan
*Source: Turkish Statistical Institute (TUiK, 2018)
**"(+) number" means additional contributions as a result of IPA Il projects in overall.***Source: https://www.tarimorman.gov.tr/SYGM/Sayfalar/Detay.aspx?Sayfald=49

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
9.Annexes 
ANNEx I: SwoT Analysis - Turkish Environmental Sector 
Key Area: ete
Sub-areas: E
Strengths: On-going transposition and compliance with EU Acguis. EU Integrated Environmental Approximation Strategyº (2007-2023) (Turkish UçES) has been approved by the High Planning Council and updated for 2016- 2023 period. Working documents, such as several environmental DsiPs have been prepared. These are Directive-Specific documents detailing the investment planning for environmental heavy-cost investment projects for, amongst others, the water. wastewater and waste sectors in compliance with relevant EC Directives. RIA (Regulatory Impact Assessment) Documents were prepared Turkey's participation in the relevant activities and training of Civil Protection Mechanism was initiated in 201 1 and has continued so far.
Weaknesses: Many laws still to be approximated, however the 'gap' is closing. High cost for approximating EU environmental legislation
10 Update of UÇESwas completed in 2016.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
The Environmental Law (No: 5491) lays down the legal basis for:
- the responsibility of the municipalities, settlements and industrial zones for the delivery of environmental services;
- the principles of 'producer liability' and 'the polluter pays';
- use of environmental revenues (fees, fines) for environmental protection,prevention of pollution and rehabilitation and closure of old dumpsites;
- Incentive for creation of representative local authority union bodies.
10th NDP for 2014-2018 has been approved.
An UÇES document was prepared in 2006 and updated in 2016.
Legislations/By-Laws adopted for harmonisation with the Water Framework Directive (WFD).

Water Management Coordination Board is established and Communigue on Establishment, Duties and Working Procedures and Principles of Basin Management Committees is adopted in order to implement WFD and RBMPs.
Prepared/published national legislation within the context of EU Acquis harmonisation.

Sectoral Strategy Action Plans were prepared.
Turkish Law on the Right to Information, Law No:4982
Technological Disasters Action Plan is under preparation.
National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan are being used by relevant authorities.

Draft legislations are ready (CAFE, NEC, IPPC, VOC, SEA, INSPIRE, mining wastes).

Climate Change and Air Management Coordination Board was established.WATER 

Water Law is being prepared and is aimost complete.
The legislations related with drinking water and bathing water are ready and in force (in Ministry of Health).

Regulation on Water Pollution Control is in force.
Specific pollutants and related EQSs have been determined and they will be integrated into the By-law on Surface Water Quality Management.
Some duty and responsibility conflicts remain to be settled between the institutions,
Insufficient monitoring, inspection and enforcement and lack of reliable data (e.g. for monitoring performance of service providers).

Re-Organisation as a result of Municipality Law 
There are problems in implementation of the legislation.
There is no regulatory impact assessment for some of the legislations.

The regulations being put in force without evaluating the readiness of the sector or without making any infrastructure investments. The applicability in rural areas is a problem.
Stakeholder analysis in legislation preparation is insufficient.
Lack of CBRN (Chemical, Biological, Radiological and Nuclear) Action Plan (in accordance with the EU).
The problem of stakeholders not being able to get involved in the processes.

A complete declaration system for environmental domains including water abstraction, wastewater discharge and nonhazardous waste is still not available.

WATER 
Fragmented responsibilities and competencies of different institutions regarding water monitoring.


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: tebet
Sub- areas: WASTE CLIMATE CHANGE Not HORIZONTAL in force for a long time.
Strengths: EU Acquis is 99% adopted (as it is indicated ToC and IQ tables). By-law on Waste Management which will involve key principles of waste management policy in accordance with EU's new Waste Framework Directive, is in preparation. Hazardous Waste Declaration System is in use. Zero waste management system has been initiated in 2018. ENVIRONMENTAL MANAGEMENT FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT Legally, there is relation between disaster management and climate change (by legal and activity means). Climate change action pian is ready and is being monitored. DISASTER MANAGEMENT New institutional legal framework on the disaster and emergency management has been established. AFAD, is an institution having an extended regulatory and coordination roles and responsibilities in the area of disaster and emergency management. Shift from crisis management to risk management approach has been issued. By-law on EIA which is fully harmonized with EIA Directive except transboundary issues is
Weaknesses: WASTE There is not enough recycling. ENVIRONMENTAL MANAGEMENT FOR SUSTAINABLE DEVELOPMENT CLIMATE CHANGE Need of increase public awareness to promotion of climate-friendly consumption patterns to combat with climate change. NATURE PROTECTION Insufficient capacity on the implementation of management plans. The regulation for protected areas is not under a single authority's responsibility, thus it causes lack of coordination.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: eou
Sub-areas: woesesmems
Strengths: Awareness and sensitivity is increasing regarding the environment in all segments of society, especially among the youth. Open policy of MoEU to employ highly-qualified and dynamic personnel. Additional TA already in place for preparation of projects/supervision and conducting capacity building activities. Increased capacity of beneficiaries by using iPA funds. Increasing number of qualified and experienced staff of institutions in the sector Sufficient number of gualified scientists and technical personnel working on nature protection By means of Law on metropolitan municipality; technical capacity of the municipality increased. General Directorate of GiS was established. General Directorate of Water Management was established. Internal trainings of the institutions. Trainings can be obtained from financing sources other than IPA. Increasing awareness and sensitivity regarding the importance of disaster and emergency management.
Weaknesses: Certain divisions of the central and local (municipal and regional) administration involved in the process of implementing environmental polices need strengthening in administrative, financial and technical capabilities required for the measurement, monitoring. planning, supervision, inspection, reporting as well as project development and implementation. Apart from metropolitan municipalities, a limited number of municipalities have established (semi) independent bodies for the management of environmental services, staffed with suitably qualified personnel. Administrative capacity needs strengthening. Insufficient number of qualified scientists and technical personnel working on chemicals management Lack of knowledge In terms of IT systems and GiS in local personnel (GiS and information technologies) Not enough contribution from NGOs and the universities. The capacity building activities are not institutionalized. Lack of experts in the rural areas. Lack of personnel job descriptions Staff turnover and loss of accumulated know-how

Republic of Turkey Šector Operational Programme: Environment and Climate Action 


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: [euonu
Sub- areas: Infrastructure Operations
Strengths: Water Management Coordination Committee has been established and made functional. Water Management is based on the river basin approach. There is an existing well-developed construction industry capable of undertaking the required capital works. Modern technology and international standards have already been applied in several existing potable water, wastewater treatment and waste disposal facilities. Facilities used for the management of water, wastewater and waste disposal have been substantially completed in the metropolitan municipalities so "lessons learnt" can be applied. Substantial experience from IPA I period implementation. Existence of central and local institutions dealing with nature protection issues. t c on t s t  d c d dn rn ase aee te sae pe daes Establishment of GD of WM to coordinate water management in Turkey based on the river basin approach in an integrated manner. Local Basin Management Committees were established in every river basin. There are many projects to combat with climate change which are conducted by public institutions and private sector.
Weaknesses: Need for improverent of tools (inventories& databases) for the ease of accession, transparency and monitoring environmental quality. Need for improvement of systems for special type of wastes (eg, WEEE&ELV collection) Long tendering processes. Water Water management is not fully integrated in terms of assessment of impacts of investrments on water status, and sequencing and coordination of them at basin level. Insufficient and outdated infrastructure for water cycle management, resulting in ineffective potable water supply and ineffective collection and treatment of wastewater. Cor ta p a d tae d sae re daa to  drdme pd roe pe  no d on ae l o c c d saee am c  eaass Waste Systems for waste collection including separate waste collection, waste transportation and environmental-friendly waste treatment facilities need further improvement. Measures for waste minimization, re-use, recycling and recovery need further improvement. Secondary markets for re-cycled products, especially from composting, are still incomplete and need further improvement. Studies on waste collection at source are still incomplete and need further improvement. Rehabilitation of dumpsites is still incomplete and need further improvement.

Kéy Area: The possibility of duplication of projects since there are many projects related to climate change that are conducted by public institutions, private sector and NGOs and there isn't any coordinator institution or center in Turkey that

Kéy Area: works to register and make an inventory of projects. Insufficient infrastructure for research and education.

Kéy Area: Insufficient financial resources to combat climate change

Kéy Area: Lack of sufficient financial, technical and personnel capacity in local level to implementing the NCCAP and to combat with climate change.

Kéy Area: Disaster Management Not well coordinated and integrated knowledge and experience on the management process of the disaster types (natural and man-

Kéy Area: made/technological) Variety of roles and responsibilities of the public institutions working on the disaster and emergency management Lack of systematic approaches and integrated management process Insufficient capacity in CBRN response expertise Nature Protection Insufficient monitoring and evaiuation mechanism for protected areas.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Key Area: ete
Sub-areas: E
Opportunities: Availabifity of EU financial and technical support. Ongoing studies to transpose and implement the Acguis, including a number of impact assessment studies. Initiation of setting the standards for spatial data sharing. The presence of environmental information right. The presence of EU encouragements.
Threats: Insufficient implementation of legislation Long adoption period compared to project life cycles High cost of applicability of the directives. The necessity for changing and adoption of strategies due to revised directives and thresholds, Long implementation period of legislations due to large geographical coverage of the country (e.g. There are 25 river basins in Turkey for which River Basin Management Plans will be prepared.)

Key Area: Nenonet
Sub-areas: More environmental Organisations, including NGOs, are becoming involved in decision-making and legal enforcement in environmental protection. Incentive to encourage Private Public Partnership (Ppp) or Private Sector Participation (PsP) in environmental investment as well as in operations according to modern environmental management principles. Financial grants The environmental investments had the chance to initiate in compliance with the EU legislations. Making use of the previous EU experiences. The obligation of legal adaptation. With the establishment of Metropolitan Municipalities, the opportunity of preparation of projects which are suitable for the public, increased. Increased awareness on sustainable development, climate change and disaster management Recently developed disaster management reference documents and policy papers such as National Disaster Management Strategy Document and National Disaster Response Plan
Opportunities: Comparatively low level of integration of environmental requirements into sectoral policies e.g. agriculture, energy, tourism, transportation Revisions of the EU regulations (require re-adaptation). Turkey's vulnerability to disasters on different types Turkey's vulnerability to climate change Increasing numbers of human-made disasters

Republic of Tuřkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
90b-areas: Sooosedmetts
Opportunities: EU supports for capacity building and Twinning projects. National scientific and research institutes may have the opportunity to develop their expertise in this sector. All line Ministries are open to include environmental issues as a priority within their planning process, as well as being involved with horizontal issues (e.g. participation in ElA evaluation process, planning various environmentally related programmes and providing civil society participation in relation to By improving environmental infrastructure, public health benefit and economic benefit are expected for all segments of society The increase of awareness in IT related issues. The availability of the personnel in the rural areas to the IT trainings (remote
Threats: Employment opportunities in the private sector may attract key staff away from Government services. An increase in the rate of migration from rural areas to the cities may necessitate additional investments in infrastructure to a grcater level than planned. Rapid institutional structure and management changes. As a result of the institutional structuring works, the projects are unattended.

Key Area: [onu
90b-areas: environment related issues). access) accelerated. disaster management
Opportunities: During the EU adoption period, the institutional capacity works were The internal auditing mechanisms in the institutions are developing. Readiness of the institutions (at the central level) for the transfer of know-how and technical support (EU and other donors) in the area of climate change and

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Sub-areas: Infrastructure
Opportunities: EU support for environmental investments and innovative solutions. Opportunity to develop realistic environmental tariffs, taxes and fees enabling long term planning. operations, maintenance, investment in infrastructure, especially DSiPs. Infrastructure investments are attractive to external donors (IFIs). Law allows for additional financial resources in the environmental sector. Potential for greater inclusion of the business community in atoa con-ons tce s aar t  p trda c a t t ane te a  c t c ccaaam ted financed by UK Embassy, Enabling Activities for the Preparation of Turkey's Second National Communication co-financed by GEF, Partnership for Market Readiness Programme financed by the World Bank. Realization of accelerated economic growth and increase of national financial resources for investments in the environmental sector especially in the utilities infrastructure field. Potential for a certain degree of self-financing for utilities projects through adequate development of Ppp opportunities. Projects on nature protection are supported and funded by many donors at national and international platforms.
Threats: Risk of price escalations (e.g. inflation) impacting upon present and future investments. Financing institutions may not adequately service environmental issues due to unexpected economic crises. The banking sector and other financial intermediaries need to be persuaded to treat environmental infrastructure as an investment. Delayed project preparation and implementation of projects may lead to loss of IPA funds The excess demand of Municipalities in the initial stages of projects since T ce o  p e d   d t see et e  aetaes

,
Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Opportunities: Well-developed electronic information and satellite systems in the country for the project areas. Presence of existing strong communication and publicity and information dissemination channels (newspapers, radio, Tv) in Introduction of effective and contemporary techniques applied in other EU countries (e.g. implementation of Best Available Techniques to the industry) in relation to the environment sector. Existence of huge amount of unspoiled natural resources and biodiversity in the country: These areas are generally owned by state and not subject to expropriation. Since there will be no need to persuade land owners and due to fewer human influences, the declaration and operation costs of unspoiled areas are relatively too low comparing to areas which are under pressure. Municipalities are acquiring more information and becoming more aware of environmental issues and the need for up-dating and improving their infrastructure. Developing recycling industry for Sw management (much more recycling firms than before, but still a low total ratio of recycling.) Convergence of smaller municipalities with metropolitan municipalities in some cities (with Municipality Law No 6360) may result in capacity building in smaller municipalities and improve operation of WwTPs. Readiness of the institutions (at the central level) for the transfer of know-how and technical support (EU and other donors) in the area of climate change and disaster management. Variety of project ideas and on-going initiatives by public institutions in the area of climate change and disaster management.
Threats: Water and coastal zone pollution from many sources (e.g. the Danube - the Black Sea, Sea of Marmara and Mediterranean) are outside the control of the Turkish authorities. Difficulties regarding operation of infrastructure by metropolitan municipalities. During the operational stage of some projects, the Municipality not having resources to operate the facility and discharging polluters to the environment not efficiently using the facility. Regarding climate change and disaster management, lessons learned not heavily understood and integrated into the current policies and practices.

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX II MID-TERM BUDGETARY PERSPECTIVES 
TABLE 6.2.1 THE ENVIRONMENT INVESTMENTS INVENTORY BETWEEN 1999 - 2006 (thOUSand TL)
T:Temporary E: Estimation P: Programme 
1999: 291.329
2000: 493.764
2001: 1.255.452
2002: 2.105.618
2003(T): 1.403.073
2004(E): 1.432.560
2005(P): 2.350.378
2006(P): 2.786.555

1999: 136.101
2000: 224.460
2001: 315.519
2002: 405.992
2003(T): [TELEFON](E): [TELEFON](P): 832.531
2006(P): 921.121

1999: 155.228
2000: 269.304
2001: [TELEFON]: 787.125
2003(T): 804.723
2004(E): 880.723
2005(P): 1.[TELEFON](P): 1.865.434

1999: 119.713
2000: 266.324
2001: 350.251
2002: 311.855
2003(T): 422.839
2004(E): 385.751
2005(P): 420.600
2006(P): 546.000

1999: 143.632
2000: 139.429
2001: 218.992
2002: 319.584
2003(T): 486.674
2004(E): 396.113
2005(P): 676.360
2006(P): 529.923

1999: 568
2000: 583
2001: 3.391
2002: 31.224
2003(T): 18.008
2004(E): 23.831
2005(P): 8.250
2006(P): 15.765

1999: [TELEFON]: 900.100
2001: 1.828.086
2002: 2.768.281
2003(T): 2.330.594
2004(E): 2.238.255
2005(P): 3.455.588
2006(P): 3.878.243

1999: 0.007
2000: 0.007
2001: 0,010
2002: 0,010
2003(T): 0,006
2004(E): 0,005
2005(P): 0,007
2006(P): 0,007

1999: 77,415.272
2000: 124.[TELEFON]: 178.412.438
2002: 277.[TELEFON](T): 359.762.926
2004(E): 430.[TELEFON](P): 483.481.386
2006(P): 538.136.629

1999: -4,7
2000: 7,4
2001: -7,5
2002: 7,9
2003(T): 5,8
2004(E): 8,9
2005(P): 5,0
2006(P): 5,0
ACCEPTANCES 
1. The sample corresponding to the functional distribution containing 77% of the total investments for municipalities is developed for 100% of municipality investments.
2. The investments as the112 coded protection of environment and pureness, the 116 coded agriculture and the 119 coded water-sewer system are considered as 
environmental investments.

3. The duties of The General Directorate of Abolished Rural Affairs are transferred to KÖYDES starting from 2005


Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table 6.2.4 Sectoral Distribution of Financial resources (Million TL)
177: 2.326
169: 2.217
160: 2.124
152: 1.418
145: 1.525
137: 1.433
134: 1.343
128: 1.282
123: 1.204
115: 1.137
106: 1.079
85: 390
71: 206
63: 28.126
59: Private sector 3.
2.205: 2.668
enterprises economic Public 4.: 2.547
186: 2.432

177: 119
169: 98
160: 91
152: 84
145: 77
137: 70
134: 56
128: 55
123: 42
115: 0
106: 1.518
85: KÖl (PPP)
71: 141
63: 140
59: 133
2.205: 132
enterprises economic Public 4.: 112
186: 105

177: 24
169: 25
160: 28
152: 31
145: 35
137: 39
134: 45
128: 61
123: 86
115: 86
106: 103
85: 739
71: Waste
63: 24
59: 24
2.205: 24
enterprises economic Public 4.: 26
186: 52

177: 30
169: 31
160: 33
152: 35
145: 43
137: 49
134: 56
128: 66
123: 77
115: 107
106: 108
85: 129
71: 923
63: Sewerage+Treatment
59: 31
2.205: 30
enterprises economic Public 4.: 29
186: 29

177: 6
169: 6
160: 7
152: 8
145: 11
137: 13
134: 15
128: 21
123: 22
115: 26
106: 185
85: Water
71: 6
63: 6
59: 6
2.205: 6
enterprises economic Public 4.: 7
186: 9

177: 60
169: 62
160: 71
152: 78
145: 98
137: 113
134: 131
128: 154
123: 215
115: 216
106: 258
85: 1.846
71: External Credits
63: 61
59: 09
2.205: 59
enterprises economic Public 4.: 59
186: 66

177: 891
169: 191
160: t1t
152: 1
145: 000
137: 136
134: 130
128: 128
123: 120
115: 116
106: 116
85: 110
71: 2.594
63: Waste
59: 212
2.205: 202
enterprises economic Public 4.: 193
186: 981

177: 529
169: 505
160: 367
152: 350
145: 340
137: 325
134: 319
128: 300
123: 290
115: 289
106: 275
85: 7.210
71: Sewerage+Treatment
63: 636
59: 607
2.205: 580
enterprises economic Public 4.: 554
186: 483

177: 176
169: 168
160: 161
152: 154
145: 220
137: 204
134: 195
128: 192
123: 180
115: 174
106: 174
85: 165
71: 3.165
63: Water
59: 212
2.205: 202
enterprises economic Public 4.: 193
186: 185

177: 882
169: 842
160: 768
152: 734
145: 701
137: 680
134: 650
128: 638
123: 600
115: 581
106: 579
85: 550
71: 12.970
63: llbank
59: 1.059
2.205: 1.012
enterprises economic Public 4.: 966
186: 923

177: o
169: 0
160: 0
152: 0
145: o
137: o
134: 0
128: o
123: o
115: 336
106: 312
85: 373
71: 428
63: 478
59: 478
2.205: 409
enterprises economic Public 4.: 334
186: 561

177: 73
169: 89
160: 178
152: 260
145: 423
137: 627
134: 682
128: 699
123: 745
115: 542
106: 499
85: 504
71: 849
63: 803
59: 714
2.205: 660
enterprises economic Public 4.: 9.712
186: Sewerage+Treatment

177: 170
169: 385
160: 289
152: 494
145: 580
137: 469

177: 318
169: 386
160: 600
152: 637
145: 667
137: 687
134: 658
128: 534
123: 516
115: 532
106: 527
85: 539
71: 666
63: 605
59: 534
2.205: 495
enterprises economic Public 4.: 9.120
186: Water

177: 461
169: 791
145: 2. Local Administrations
71: 6
63: L
59: L
2.205: 9
enterprises economic Public 4.: 7
186: 4

177: 11
169: 10
160: 9
152: 8
145: 10
137: 8
134: 8
128: 2
123: 2
115: 9
106: 5
85: 4
71: e
63: 2
59: 3
2.205: 3
enterprises economic Public 4.: 50
186: Air

177: 2
169: 2
160: 4
152: 4
145: 4
137: e
134: •
128: 4
123: 2
115: 3
106: 3
85: 3

177: 169
169: 161
160: 153
152: 145
145: 888
137: 100
134: t1l
128: 109
123: 104
115: 99
106: 94
85: 88
71: 85
63: 81
59: 2.096
2.205: Waste
enterprises economic Public 4.: 178
186: 11

177: 291
169: 277
160: 264
152: 227
145: 218
137: 207
134: 197
128: 188
123: 176
115: 169
106: 163
85: 4.191
71: Sewerage+Treatment
63: 356
59: 339
2.205: 322
enterprises economic Public 4.: 307
186: 251

177: 606
169: 577
160: 550
152: 523
145: 498
137: 452
134: 431
128: 410
123: 391
115: 372
106: 354
85: 337
71: 321
63: 306
59: 7.908
2.205: Water
enterprises economic Public 4.: 668
186: 636

177: 1.102
169: 1.049
160: 999
152: 952
145: 906
137: 863
134: 822
128: 783
123: 746
115: 710
106: 676
85: 644
71: 613
63: 584
59: 556
2.205: 14.378
enterprises economic Public 4.: Central Administration
186: 1.

177: 2023
169: 2022
160: 2021
152: 2020
145: 2018

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Total: 23.611
2007: 131
2008: 138
2009: 148
2010: 190
2011: 943
2012: 1.037
2013: 1.140.
2014: 1.251
2015: 1.375
2016: 1.512
2017: 1.663
2018: 1.829
2019: 2.011
2020: 2.207
2021: 2.427
2022: 2.671
2023: 2.938

Total: 4.703
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 185
2012: 203
2013: 223
2014: 246
2015: 271
2016: 298
2017: 327
2018: 360
2019: 396
2020: 436
2021: 480
2022: 528
2023: 581

Total: 11.561
2007: 50
2008: 52
2009: 54
2010: 69
2011: 462
2012: 508
2013: 559
2014: 615
2015: 676
2016: 744
2017: 819
2018: 901
2019: 991
2020: 1.091
2021: 1.200
2022: 1.320
2023: 1.452

Total: 6.971
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2016: 446
2017: 491
2018: 540
2019: 594
2020: 655
2021: 720
2022: 792
2023: 871

Total: 19
2007: 3
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2
2013: 2
2014: o
2015: o
2016: o
2017: o
2018: o
2019: o
2020: o
2021: o
2022: o
2023: o

Total: 358
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Total: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Total: 26.599
2007: 1.029
2008: 1.132
2009: 1.234
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1.457
2014: 1.496
2015: 1.576
2016: 1.689
2017: 1.786
2018: 1.838
2019: 1.884
2020: 1.936
2021: 1.804
2022: 1.830
2023: 1.826

Total: 33.598
2007: 1.276
2008: 1.332
2009: 1,431
2010: 1.483
2011: 1.548
2012: 1.596
2013: 1.635
2014: 1.778
2015: 2.066
2016: 2.191
2017: 2.280
2018: 2.341
2019: 2.421
2020: 2.475
2021: 2.421
2022: 2.681
2023: 2.644

Total: 17.762
2007: 372
2008: 531
2009: 717
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2016: 1.182
2017: 1.184
2018: 1.184
2019: 1.276
2020: 1.276
2021: 1.276
2022: 1.276
2023: 1.358

Total: 2.274
2007: 65
2008: 69
2009: 76
2010: 91
2011: 111
2012: 119
2013: 126
2014: 132
2015: 137
2016: 141
2017: 149
2018: 156
2019: 164
2020: 173
2021: 180
2022: 188
2023: 197

Total: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32
2017: 33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45

Total: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6.003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7,555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865
u$ 
AUVA .

Républic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Table : 6.2.6 Distribution of Sectoral Investments according to the Financial Resources 
Total: 26.599
2007: 1.029
2008: 1.132
2009: 1.234
2010: 1.323
2011: 1.364
2012: 1.397
2013: 1.457
2014: 1.496
2015: 1.576
2017: 1.689
2018: 1.786
2021: 1.838

Total: Central Administration
2007: 7.908
2008: 306
2009: 321
2010: 337
2011: 354
2012: 372
2013: 391
2014: 410
2015: 431
2017: 452
2018: 475
2021: 498

Total: Municipal Resources
2007: 9.120
2008: 495
2009: 534
2010: 605
2011: 666
2012: 539
2013: 527
2014: 532
2015: 516
2017: 534
2018: 658
2021: 687

Total: !lbank
2007: 3.165
2008: 165
2009: 174
2010: 174
2011: 180
2012: 192
2013: 195
2014: 204
2015: 210
2017: 220
2018: 154
2021: 161

Total: External credit
2007: 185
2008: 26
2009: 22
2010: 21
2011: 15
2012: 13
2013: 11
2014: 10
2015: 9
2017: 8
2018: 7
2021: 7

Total: KÖi
2007: 1.518
2008: o
2009: 42
2010: 55
2011: 56
2012: 63
2013: 70
2014: 77
2015: 84
2017: 91
2018: 98
2021: 105

Total: Funds (EU+Other grants)
2007: 4.703
2008: 37
2009: 39
2010: 41
2011: 52
2012: 185
2013: 203
2014: 223
2015: 246
2017: 271
2018: 298
2021: 327

Total: Wastewater
2007: 33.598
2008: 1.276
2009: 1.332
2010: 1.431
2011: 1.483
2012: 1.548
2013: 1.596
2014: 1.635
2015: 1.778
2017: 2.066
2018: 2.191
2021: 2.280

Total: Central Administration
2007: 4.191
2008: 163
2009: 169
2010: 176
2011: 188
2012: 197
2013: 207
2014: 218
2015: 227
2017: 239
2018: 251
2021: 264

Total: Municipal Resources
2007: 9.712
2008: 660
2009: 714
2010: 803
2011: 849
2012: 504
2013: 499
2014: 469
2015: 542
2017: 745
2018: 699
2021: 682

Total: llbank
2007: 7.210
2008: 289
2009: 290
2010: 300
2011: 319
2012: 325
2013: 340
2014: 350
2015: 367
2017: 461
2018: 483
2021: 505

Total: External credit
2007: 129
2008: 108
2009: 107
2010: 77
2011: 66
2012: 56
2013: 49
2014: 43
2015: 39
2017: 35
2018: 33
2021: 31

Total: Funds (EU + Other grants)
2007: 11.561
2008: 50
2009: 52
2010: 54
2011: 69
2012: 462
2013: 508
2014: 559
2015: 615
2017: 676
2018: 744
2021: 819

Total: Solid waste
2007: 372
2008: 531
2009: 717
2010: 888
2011: 890
2012: 992
2013: 1.042
2014: 1.135
2015: 1.182
2017: 1.182
2018: 1.184
2021: 1.184

Total: Central Administration
2007: 2.096
2008: 81
2009: 85
2010: 88
2011: 94
2012: 99
2013: 104
2014: 109
2015: 114
2017: 120
2018: 126
2021: 132

Total: Municipal Resources
2007: 5.364
2008: 40
2009: 206
2010: 387
2011: 561
2012: 334
2013: 409
2014: 423
2015: 478
2017: 478
2018: 428
2021: 373

Total: !lbank
2007: 2.594
2008: 110
2009: 116
2010: 116
2011: 120
2012: 128
2013: 130
2014: 136
2015: 140
2017: 147
2018: 154
2021: 161

Total: External credit
2007: 103
2008: 86
2009: 86
2010: 61
2011: 52
2012: 45
2013: 39
2014: 35
2015: 31
2017: 28
2018: 26
2021: 25

Total: 6.971
2007: 37
2008: 39
2009: 41
2010: 52
2011: 277
2012: 305
2013: 335
2014: 369
2015: 406
2017: 446
2018: 491
2021: 540

Total: Air
2007: 2.274
2008: 65
2009: 69
2010: 76
2011: 91
2012: 111
2013: 119
2014: 126
2015: 132
2017: 137
2018: 141
2021: 149

Total: 50
2007: 3
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 2
2013: 2
2014: 4
2015: 4
2017: 4
2018: 4
2021: 4

Total: Public economic enterprises
2007: 2.205
2008: 134
2009: 137
2010: 145
2011: 152
2012: 160
2013: 169
2014: 177
2015: 186
2017: 59
2018: 63
2021: 71

Total: Funds (EU + Other grants)
2007: 19
2008: 3
2009: 3
2010: 3
2011: 3
2012: 3
2013: 2
2014: 2
2015: o
2017: o
2018: o
2021: o

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
Total: 491
2007: 7
2008: 13
2009: 19
2010: 20
2011: 22
2012: 26
2013: 28
2014: 30
2015: 30
2016: 32
2017: .33
2018: 37
2019: 39
2020: 33
2021: 35
2022: 41
2023: 45

Total: 132
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 5
2011: 6
2012: 7
2013: 7
2014: 7
2015: 7
2016: 8
2017: 8
2018: 9
2019: 10
2020: 8
2021: 9
2022: 10
2023: 11

Total: 358
2007: 4
2008: 7
2009: 9
2010: 15
2011: 17
2012: 20
2013: 21
2014: 22
2015: 22
2016: 24
2017: 25
2018: 28
2019: 29
2020: 25
2021: 26
2022: 31
2023: 33

Total: 80.725
2007: 2.750
2008: 3.077
2009: 3.476
2010: 3.805
2011: 3.935
2012: 4.130
2013: 4.288
2014: 4.571
2015: 4.991
2016: 5.234
2017: 5.431
2018: 5.555
2019: 5.784
2020: 5.894
2021: 5.717
2022: 6.016
2023: 6.070

Total: 28.126
2007: 206
2008: 390
2009: 1.079
2010: 1.137
2011: 1.204
2012: 1.282
2013: 1.343
2014: 1.433
2015: 1.525
2016: 1.418
2017: 2.124
2018: 2.217
2019: 2.326
2020: 2.432
2021: 2.547
2022: 2.668
2023: 2.794

Total: 108.851
2007: 2.956
2008: 3.467
2009: 4.556
2010: 4.942
2011: 5.139
2012: 5.412
2013: 5.632
2014: 6.003
2015: 6.516
2016: 6.652
2017: 7.555
2018: 7.772
2019: 8.110
2020: 8.326
2021: 8.264
2022: 8.684
2023: 8.865

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX IlI: Indicative List of Projects - Water 
No: 1
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Çarşamba Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Çarşamba/Samsun Metropolitan Municipality

No: 2
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Sorgun WWTP Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Sorgun/ Yozgat Municipality

No: 3
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Yüksekova WWTP Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Yüksekova/Hakkari Municipality

No: 4
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Bismil Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Bismil/Diyarbakır Metropolitan Municipality

No: 5
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Şırnak WWTP Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Şırnak Municipality

No: 6
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Kastamonu WWTP Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Kastamonu Municipality

No: 7
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Elbistan Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Elbistan/Kahramanmaraş Metropolitan Municipality

No: 8
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Giresun Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Giresun Municipality

No: 9
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Niksar Integrated Water Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Niksar/TokatMunicipality

No: 10
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Trabzon Water Supply Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Trabzon Metropolitan Municipality

No: 11
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Bandirma Water and Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Bandirma/Balikesir Metropolitan Municipality

No: 12
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Iğdır Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Iğdır Municipality

No: 13
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Rize Wastewater Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Rize Municipality

No: 14
Activity: 1.2
Name of the Investment Activity: Sivas Wastewater Collector Project
Province/Municipality or End Beneficiary: Sivas Municipality

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
15: 16
1.2: 1.2
Çankırı Integrated Water Project: Doğubayazıt Wastewater Project
Çankırı Municipality: Doğubayazıt/Ağrı Municipality

15: 17
1.2: 1.2
Çankırı Integrated Water Project: Suluova Integrated Water Project
Çankırı Municipality: Suluova Municipality

15: 18
1.2: 1.2
Çankırı Integrated Water Project: Aksaray Integrated Water Project
Çankırı Municipality: Aksaray Municipality

15: 19
1.2: 1.1
Çankırı Integrated Water Project: Technical Assistance to Prepare Flood Risk Management Plan in Meriç-Ergene River Basins
Çankırı Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management

15: 20
1.2: 1.1
Çankırı Integrated Water Project: Protection of Waters against Agricultural Pollution through Establishment of Monitoring and Reporting Methodology of Nitrate Action Plans
Çankırı Municipality: MoAF, Department of Agricultural Environment and Conservation of Natural Resources

15: 21
1.2: 1.1
Çankırı Integrated Water Project: Preparation of River Basin Management Plans for 6 Basin
Çankırı Municipality: MoAF, General Directorate of Water Management

Republic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEX IV: Indicative List of Projects - Waste 
No: 1
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: Hakkari SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Hakkari Municipalities and Special Provincial Administration Solid Waste Management Union

No: 2
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: KASMIB SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Union of Kastamonu Local Administrations (KASMiB)

No: 3
Activity: 2.1
Name of the Investment Activity: Capacity Building In The Field of Waste Management
Province/Municipality or End Beneficiary: MoEU-General Directorate Of Environmental Management

No: 4
Activity: 2.2
Name of the Investment Activity: Tunceli SWMP
Province/Municipality or End Beneficiary: Tunceli-Pülümür-Nazimiye- Ovacik-Mazgirt Belediyesi Katr AtikYönetim Birliği (DER-KAB SWM Union)

RePublic of Turkey Sector Operational Programme: Environment and Climate Action 
ANNEx V: Indicative List of Projects - Environmental Management for Sustainable Development 
No L :: 1
Activity: 3.1
Name of the Activity: Improving Air Quality and Raising Public Awareness in Cities in Turkey (in line with CAFÉ Directive) CITYAIR
End-Recipient: MoEU-Department of Air Management

No L :: 2
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance for Strengthening the Management Capacity of the DoEUFA for the Second Implementation Period and Capacity Building for the End-Recipients
End-Recipient: MoEU - General Directorate of EU and Foreign Relations (GDoEUFR)

No L :: 3
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance to Conduct Chemical Safety Assessments Under the Scope of REACH Regulation
End-Recipient: MoEU-Department of Chemicals Management

No L :: 4
Activity: 3.1
Name of the Activity: Technical Assistance to Enhance the Capacity of AFAD in the Adaptation and Reduction of Disaster Risks resulting from the Climate Change in Turkey (Disaster Adapt)
End-Recipient: Disaster and Emergency Management Presidency (AFAD)

No L :: 5
Activity: 3.1
Name of the Activity: Supporting the Implementation of By-law on Strategic Environmental Assessment (SEA)
End-Recipient: MoEU - General Directorate of Environmental Impact Assessment, Permit and Inspection

No L :: 6
Activity: 3.1
Name of the Activity: Addressing of Invasive Alien Species Threats in Terrestrial Areas and Inland Waters in Turkey
End-Recipient: MoAF-General Directorate of Nature Conservation & National Parks

No L :: 7
Activity: 3.1
Name of the Activity: Enhancing Adaptation Action in Turkey
End-Recipient: MoEU-Department of Climate Change

No L :: 8
Activity: 3.1
Name of the Activity: Identification and Remediation of Contaminated Sites with Persistent Organic Pollutants (POPs)
End-Recipient: MoEU-Department of Chemicals Management

No L :: 9
Activity: 3.1
Name of the Activity: Determination of Industrial Emissions Strategy of Turkey in Accordance with Integrated Pollution Prevention and Control
End-Recipient: MoEU-Department of Air Management

No L :: 10
Activity: 3.1
Name of the Activity: Preparation of methodology on Species Action Plans (SAPs) for endangered species in Turkey within the concept of a new methodology.
End-Recipient: MoAF, General Directorate of Nature Conservation & National Parks

No L :: 11
Activity: 3.1
Name of the Activity: Training for the Institutional Capacity Building on Climate Change Adaptation
End-Recipient: MoEU-Department of Climate Change

Z-2022/77371317-ABGY/35232605İVEDİ
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı Avrupa Birliği Delegasyonu'na saygılarını sunar ve imzalanmış olan "Türkiye için Çevre ve İklim Eylemi Çok-yıllı Eylem Programına ait Finansman Anlaşmasına yapılan 4 No'lu Değişikliği"ekte sunmaktan şeref duyar.

Bakanlık, Türkiye’nin 27. Fasıl Müzakere Pozisyonunda belirtildiği üzere, Türkiye Cumhuriyeti'nin sözkonusu Anlaşma'dan kaynaklanan yükümlülüklerini yerine getirmesinin taraf olmadığı antlaşmalara ilişkin Türkiye Cumhuriyeti'nin pozisyonunu değiştirdiği şeklinde yorumlanamayacağını not eder.

Finansman Anlaşmasının imzacıları yukarıda kayıtlı açıklamanın Finansman Anlaşmasıyorumlanırken dikkate alınacağı konusunda mutabıktırlar.

Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığı, Avrupa Birliği Delegasyonu'na en derin saygılarını bu vesileyle bir kez daha ifade etmekten şeref duyar.
Ankara, 22 Kasım 2022
Ek: belirtildiği gibi.
Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Ankara 


Z-2022/77371317-ABGY/35232605URGENT 
The Ministry of Foreign Affairs Directorate for EU Affairs of the Republic of Türkiye presents its compliments to the Delegation of the European Union and has the honour to enclose herewith the signed “Addendum No:4 to the Financing Agreement for Multi-Annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action".
The Ministry notes that the implementation by the Republic of Türkiye of its obligations arising from this Agreement shall not be construed as altering the Republic of Türkiye's position vis-à-vis the treaties that it is not a party to, as referred to in Türkiye's negotiating position on Chapter 27.

The signatories of the Financing Agreement agree that the above-mentioned statements will be taken into consideration in the interpretation of the Financing Agreement.
The Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Türkiye avails itself of this opportunity to renew to the Delegation of the European Union the assurances of its highest consideration,
Encl.: as stated 
Delegation of the European Union to Türkiye Ankara 

Ankara, 22 November 2022

Avrupa Birliği Türkiye Delegasyonu Büyükelçi, Delegasyon Başkanı
Ankara, 30 Kasim 2022ARES (2022) 8281948
NOTA 
Avrupa Birliği Delegasyonu Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığına saygılarını sunar.
Avrupa Birliği Delegasyonu, imzalanmış IPA II “Türkiye için Çevre ve İklim Eylemi Çokyıllı Eylem Programına ait Finansman Anlaşmasına yapılan 4 No'lu Değişikliğin"imzalandığını bildiren Bakanlıklarının 2022/77371317-ABGY/35232605 sayılı 22 Kasım 2022tarihli Nota'sını aldiğını bildirmekten şeref duyar. Delegasyon Nota'da bulunan ilave ifadeleri kaydeder ve bu bağlamda geçerliliklerini onaylar. Buna ilave olarak, Komisyon, Finansman Anlaşmasına yapılan Değişikliğin onay sürecinin kendi tarafında tamamlandığını teyit eder.
Avrupa Birliği Delegasyonu Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı Avrupa Birliği Başkanlığına teşekkür eder ve bu vesileyle en derin saygılarını yineler.
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri BakanlığıANKARA 

↓

>


Ambassador, Head of Delegation 
Ankara, 30November 2022ARES (2022)8281948
NOTE VERBALE 
The Delegation of the European Union presents its compliments to the Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Türkiye.

The Delegation of the European Union has the honour to acknowledge receipt of the Ministry's Note Verbale N° 2022/77371317-ABGY/35232605 dated 22 November 2022informing about the signature of signed IPA Il "Addendum No:4 to the Financing Agreement for Multi-Annual Action Programme for Turkey on Environment and Climate Action". The Delegation has taken note of the additional statements made in the Note Verbaie and confirms their validity in this context. Furthermore, the Commission confirms that the approval process for the Addendum has been completed on its side.
The Delegation of the European Union thanks the Ministry of Foreign Affairs, Directorate for EU Affairs of the Republic of Türkiye, and avails itself of this opportunity to renew the assurances of its highest consideration 

Ministry of Foreign Affairs of the Republic of Türkiye ANKARA 

DELEGATION OF THE EUROPEAN UNION TO TÜRKİYE 
Address: Uğur Mumcu Cad. 88, 4th Floor, Gaziosmanpaşa, 06700 Ankara/Türkiye Tel: (+90.312) 459 87 00 Fax : (+90.312) 446 67 37E-mail: [EMAIL] - Website: www.avrupa.info.tr