Anayasa Mahkemesinin 26/5/2021 Tarihli ve 2018/9004 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-08-10

10 Ağustos 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31564
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
KUTBETTİN TURAN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/9004Karar Tarihi : 26/5/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAK YEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Mahmut ALTIN Başvurucular : 1. Kutbettin TURAN 2. Zafer ALBAYRAK 3. Mehmet KAYA 4, Orhan YALÇINKAYA 5. Servet KANDÖRE 6. Yıłmaz YALÇINKAYA Başvurucular Vekili: Av. Tamer KAHYAOğLU 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, kara yolunda oluşan çökme sonucu binanın kullanılamaz duruma gelmesinde idarenin kusuru bulunmasına rağmen uğranılan zararın karşılanmaması nedeniyle müilkiyet hakkmın iblal edijdiği iddiasma ilişkindir.

IL. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 21/3/2018, 23/3/2018, 26/3/2018 ve 25/7/2018 tarihlerinde yapılmıştır.

3. 2018/9004 numaralıbireysel başvuru ile 2018/8882, 2018/9043, 2018/9023,2018/9021, 2018/11230, 2018/11243, 2018/22473, 2018/23278, 2018/10970 ve 2018/23286numarah bireysel başvuruların konu yönünden hukuki irtibatlaruın bulunması nedeniyle 2018/9004 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine, incelemenin bu dosya üzerinden yürütülmeşine karar verilmiştir.

4.Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapilan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


5. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafindan başvurularm kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yaptImasına karar verilmiştir.

7.Başvuru belgelerinin bír örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
IIL OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar Özetle şöyledir:
A. Uyuşmazlığm Arka Planı
. Başvurucular, Bitlis'in Merkez ilçesinin Atatlürk Mahallesi Seferbey mevkiinde 313 ada 5 parsel sayılı taşmmazda bulunan daire ve dūkkânlarıı malikleridir.
10. 2011 yıh Nisan ayında yağmur sularıın birikmesi sonucunda kara yolunda meydana gelen çökme nedeniyle başvuru konusu taşınmaz hasar görmtış ve Bitlis Belediyesi (Belediye) tarafindan mühtürlenerek tüm bina sakinleri tahliye edilmiştir.
11. 2016 yılı Ocak ayında söz konusu taşınmaz kamulaştırılarak yapı bedełleri başvuruculara ödenmiştir.

12. Başvurucular, söz konusu çökme nedeniyle on dairę ve üç dtkkândan oluşan binanın oturulmaz båle gelmesinde kusurlu olanların tespitiyle oluşan zararın hesaplammasıiçin Bitlis Asliye HukukMahkemesinden delil tespiti talebinde bulunmuştur. Mahkemece yapılan keşif sonucu dttzenlenen 21/3/2016 tarihli inşaat ve müik bilirkişi raporunda, Nisan 2011-Ocak 2016 arası 4 yıl 8 ayltk stre esas alınarak dükkân ve dairelerin yıllık kira bedelleri üzerinden geriye doğru enflasyon miktarı düştlerek yapılan hesaplamada her bir daire için 29.740 TL ve her bir dūkkân için 77.160 TL ecrimisil/kira bedeli hesaplanmıştır. Raporda aynica binanın zemininin sağlam ołmamasına rağmen bina yapilmasına izin veren Belediyenin kusurlu olduğu açıklanmıştır. Öte yandan bina çevresindeki yamaçlardan gelen suyun uzaklaştırtlması için yapılan menfez kesitlerinin yeterli olmaması nedeniyle Karayolları Genel Müdürlüğünüın (İdare) kusurlu olduğu ifade edilmiştir.
B. Başvuru Konusu Tam Yargı Davası Süreci 
13.Başvurucular, delil tespiti dosyasında alıman bilirkişi raporu esas alınarak oluşan zararın tazmini talebiyle 13/4/2016 tarihinde İdareye başvuru yapmış olmasına karşın Idarece cevap verilmemiştir.

14. Bunun Ozerine başvuruçular taşınmazları için ayrı ayrı olmak Üzere İdarenin hizmet kuşurundan dolayı hasar gören taşınmazlarından binanıa mühürlenmiş olmasınedeniyle Nisan 2011-Ocak 2016 döneminde faydalanamadıklarım ve kira kayıplarınım olduğunu belirterek bilirkişi raporuyla tespit edilen 29.740 TL zararın olay tarihinden itibaren faiziyle 8denmesi talebiyle 21/11/2016tatrihinde Van 2, Ídare Mahkemesinde (Mahkeme)İdare aleyhine tam yargı davasi açmıştır.


15. Mahkemece muhtelif tarihlerde davaların reddine karar verilmiştir. Mahkeme gerekçesinde, İdarenin eyleminden doğan zararı ödemekle yükümlü tutulabilmesi için idari eylem ile zarar arasında kabul edilebilir bir nedensellik bağınm varlığından başka zatarın somut olarak gerçekleşmiş olması gerektiği vurgulanmıştır. Öte yandan henūz gerçekleşmemiş; ileride gerçekleşmesi muhtemel zararlara dayanılarak maddi tazminata hükmedilebilmesinin olanąk dışı olduğu belirtilmiştir. Buna göre taşınmazların kiraya verilememesi nedeniyle yoksun kalındığı iddia oluman zararın gerçekleşmesi muhtemel bir zarar olduğu ve başvurucuların söz konusu taşınmazların anılan dönemde kesin olarak kiraya verebileceğine ilişkin kesin bir delil sunmadıkları açıklanmıştır. Sonuçolarak İdarenin eyleminden kaynaklanan gerçekleşmiş somut bir kira zararmdan söz edilemeyeceği ifade edilmiştir.

16. Başvurucuların istinaf kanun yoluna başvurulan, Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 2. Idari Dava Dairesince (Daire) muhtelif tarihlerde kesin olarak reddedilmiştir.
17.Nihai kararlar başvurucular vekiline muhtelif tarihlerde tebliğ edilmiştir.
18. Başvurucular 21/3/2018, 23/3/2018, 26/3/2018 ve 25/7/2018 tarihlerinde süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
19. 6/I/1982 tarihli ve 2577 sayılı 1dari Yargılama Usulo Kanunu'nun 13.maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle ōğrendikleri tarihten itibaren btr yıl ve her halde eylem tarihinden ttibaren beş yil içinde uglli idareye başvurarak hakdarının yerine gettrilmestni istemelert gereklidir. Bu Isteklertn kasmen veya tamamen reddi halinde, bu komudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkanda altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."
B. Uluslararası Hukuk 
20. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) Nurmiyeva/Rusya (B. No: 57273/13,27/l1/2018) kararımda, kamu görevlilerinin zarara yol açtığı otoparkın başvurucunun mūlkiyet hakkı kapsamında olduğunu kabul etmiş ve tazminat õdenmesi yönündeki meşru beklentiye rağmen başvurucunun zararının giderilmemesinin mülkiyet hakkıa ölçüsüz bir mūdahale olduğu sonucuma varmıştır (Nurmiyeva/Rusya, §§ 3141).
21. AfHM her ne kadar Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (S8zleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün I. maddesinde açık olarak usule ilişkin güvencelerden sõz edilmese de bu maddenin keyfi müdahalelerden korunmak amacıyla mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerin keyfi ya da makul olmayan, kanun dışı şekilde uygulandığına ilişkin savunma ve itirazların sorumlu makamlar Önünde etkin bir biçimde ortaya koyulabilme olanağının tanınmasıgüvencesini kapsadığını belirtmektedir, Bu değerlendirme ise uygulanan sürecin bütününe 

bakılarak yapıimalıdır (AGOSI/Birleşik Krallık, B. No: 9118/80, 24/10/1986, § 55;Jokela/Finlandiya, B. No: 28856/95, 21/5/2002, § 45).

22. AlHMe göre ayrıca usule ilişkin güvencelerin özel kişiler arasında ihtilaf oluşturan mülkiyet hakkı ile ilgilimeseleler yanında taraflardan birinin devlet olmasıdurumunda bu ilke daha kuvvetli uygulanma alanı bulur (Plechanow/Polonya, B. No:22279/04, 7/7/2009, § 100). Bu bağlamda mülkiyet hakkmın korunmasına dair usule ilişkin güvenceler kapsamında mahkeme kararlarının ilgili ve yeterli bir gerekçeye sahip olmasıgerektiğine değinilmiştir. AfHM bu zorunluluk davacının ber iddiasına ayrıntilı cevap verilmesi anlamına gelmemekle birlikte en azından mülk sahibinin esasa ilişkin temel iddia ve itirazlarının yargılama makamlarınca yapılacak dikkatli ve özenli bir inceleme sonucunda karşılanması gerektiğinivurgulamıştır (Gereksar ve diğerleri/Türkiye, B. No: 34764/05,34786/05, 34800/05, 34811/05, 1/2/2011, § 54).

23. Gereksar ve diğerleri/Turkiye kararına konu olayda Idare tarafindan sulama kanalına hasar verilmesi nedeniyle başvurucuların tarlalarının zarar görmesi sõz konusudur.AfHM, derece mahkemelerinin kararlatınım başvurucuların davanın sonucuna etkili olabilecek mahiyetteki iddia ve itirazlarına cevap verecek nitelikte, yeterli bir gerekçe içermediği tespitine yer vermiştir. AlHM, bu sebeple Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ūn birinci maddesinde öngörälen usul güvencelerinin yerine getirilmediğini belirterek müilkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varmıştır (Gereksar ve diğerleri/Türkiye, §§ 55-64).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
24. Mahkemenin 26/5/2021tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşüntüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
25. Başvurucular, daire ve dükkan sahibi oldukları binanın İdarenin hizmet kusurundan dolayı hasar görmesiyle binadan tahliye edildiklerini ve binanın mühürlendiğini belirterek tahliye edildikleri 2011 yılı Nisan ayından kamulaştırmanın yapıdığı 2016 yılıOcak ayına kadar müilklerinden faydalanamadıklarından yakınmaktadır. Başvurucular ayrıca anılan dönemde kullanmadıkları taşmmazları nedeniyle kira kayıplarmın olduğunu açıklayarak zarara uğradıklarını öne sürmüştür, Başvurucular belirtilen gerekçelerle müikiyet haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
. Kabnl Edllebflirilk Yönänden 
26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkınn ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Mälkün Varlığı
27. Mälkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakkmın var olduğunu kanıtlamak zorundedır. Bu nedenle öncelikle başvurucuların 

Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca korummayı gerektiren mülkiyete ilişkin bir menfaate sahip olup olmadığı noktastndaki hukuki durumunun değerlendirilmesi gerekir (Cemile Ünlū, B.No: 2013/382, 16/4/2013, § 26; Ihsan Vurucuoğlu, B. No: 2013/539, 16/5/2013, § 31).
28. Somut olayda başvuruya konu taşmnmazların kamulaştırma tarihine kadar başvurucular adına tapuda kayıthı olduğu anlaşıldığından Anayasa'nın 35. maddesi anlamında mülküın varlığında tereddfit bulunmamaktadır.

b. Mfdahalenfn Varhğ veTürī
29. Anayasa'nun 35. maddesinde bir temel hak olarak güvence altına alınmış olan mülkiyet hakkı kişiye -başkasıun hakkına zarar vermemek ve kanunłarın koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu şeyi dilediği gibi kullanma ve ondan tasarruf etme, omun ürünlerinden yararlanma olanağı verir (Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No:2013/817, I9/12/2013, § 32). Dolayısıyla malikin mülkünü kullanma, mülkūnūn semerelerinden yararlanma ve mülkü üzerinde tasarruf etme yetkilerinden herhangi birinin sıurlanması mälkiyet hakkıa müdahale teşkil eder (Recep Tarhant ve Afife Tarhan, B. No:2014/1546, 2/2/2017, § 53).

30. Anayasa'nın 35, maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'mın mülkiyet hakkına mūdahaleyłe ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesin mūlkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barzşçı yararlaruma hakkna yer verilmiş; ikinci fikrasıda da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir, Maddenin ikinci fikrasında, genel olarak müikiyet hakkının hangì koşullarda sımrlanabileceği belirlenerek aynı zamanda millkten yoksun btrakmann şartlarmnın genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise müilkiyet hakkınm kullanımının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nı diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan müfkiyetn kontrolüne imkn tanyan özel hükümlere yer verilmiştir.Aynca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin dützenlenmesi, mülkiyet hakkına müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, §§ 55-58)
31. Derece mahkemelerince başvurucuların taşınmazının kara yohundaki çökme nedeniyle hasara uğradığı ve bina sakinlerinin tahliye edilerek apartmanın mtühtırlendiği tespit edildiğinden tahliye ve mühürleme işleminin mülkiyet hakkına müdahale teşkit ettiği açıktır.

32. Bununla birlikte başvuru konusu olayda başvurucuların mülklerinden yoksun bırakılması söz konusu değildir. Başvurucuların taşınmazlarınm oturulamaz derecede hasar görmesi nedeniyle tahliye edilmeleri ve binann mthürlenmesi ve bu şekilde yapılan müdahalenin yaklaşık beş yı sürmesinin mülkiyetin kamu yararına kullanımının kontrolüumacı taşıdığı dikkate almdığıda mülkiyetin kamu yararına kullanumınin düzenlenmesinc ilişkin üçünctt kural çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.

c.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadıği 
33. Anayasa'nun "Temel hak ve hürriyetlerin smtrlanması" kenar başlıklı 13.maddesi şōyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağl olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınurlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum dizeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülalük ilkestne aykarı olamaz."
34. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörüimüştür. Mülkiyet hakkıa müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahale kanuna dayanmali, kamu yararıamacı taşımali, ayrica ölçülülak ilkesi gözetilerek yapıimalıdır. (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62).

i.Kanunilik 
35. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt kanuna dayalı olma ölçütüdür. Bu öłçütüın sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçüītler bakımından inceleme yaptlmaksızın mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktır, Müdahalenin kanuna dayalı olması mūdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir, belirli ve öngörülebilir kanun hükümlerinin bulunmasım gerektirmektedir (Türkiye Is Bankası A.Ş. [GK], B. No:2014/6192, 12/11/2014, § 44; Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, § 49;Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55).
36. Derece mahkemelerince başvurucuların mülkiyet hakkına müdahale edildiği kabul ediltekle birlikte müdahale neticesinde somut bir zararın oluştuğunun kesin delillerle ispat edilmediği de kabul edilmiştir. Bu durumda somut zararın olmadığı tespitine yönelik derece mahkemelerinin bu yaklaşımının kanumilik ðlçltü yönünden de sorunlu olabileceği değerlendirilmekle birlikte somut olay bağlamında derece mahkemelerinin söz konusu yaklaşımları, müdahalenin ölçülülugo bağlamında değerlendirme yapılarak sonuca varılmasını gerektirmektedir.

ii. Meşru Amaç
37. Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararıamacıyla sıırlandırılabilmektedir. Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumlarda sımırlandırılması imkânı vermekle bir smırlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağıı öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır.Kamu yararı kavramı devlet organlarmın takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanıma elverişli olmayan bu ölçtitün her somut olay temelinde ayrica değerlendirilmesi gerekir (Nusrat Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, §§ 53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, §§ 28, 29).

38. Somut olayda başvurucuların mal ve can güvenliğinin korunması için ağır hasarlı binadan tahliye edihmesinde ve oturmalarının engellenmesine yõnelik olarak binanın mühürlenmesinde kamu yararının olduğu ve müdahalenin bu nedenle meşru bir amaç taşidığıanlaşılmıştır.


iLÖlçälaläk 
(1)Genel Îlkeler 
39. Anayasa'nı "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şðyledir;
"Devletin temel amaç ve görevleri, .. Cumhuriyeti ve demokrastyi korumak, kişilertn ve toplumun refah, huzur ve mululuğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerinl,sosyal hukuk devleti ve adalet tikeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevî varliığının gelişmesi için gerekli şartları hazurlamaya çalışmaktir."
40. Anayasa'tın 35, maddesinde bir temel hak olarak güvence altina alinmış olan mülkiyet hakkının gerçekten ve etkili bir şekilde korunabilmesi yalntzca devletin müdahaleden kaçtnmasına bağlı değildir. Anayasa'nın 5. ve 35. maddeleri uyarınca devletin mülkiyet hakkının korunmasına ilişkin pozitif yükümltitikleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yūkümlültıkler kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak üzere mülkiyet hakkının korunması için belirli tedbirlerin alınmasımı gerektirmektedir (Eyyüp Boynukara, B. No: 2013/7842, 17/2/2016, §§ 3941; Osmanoğlu Inşaat Eğitim Guda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limltet Şirketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, §44).

41. Ancak hemen belirtmek gerekir ki bazı durumlarda devletin pozitif ve negatif yükümlültiklerinin birbirinden ayrılması da mümkün olamamaktadı. Üstęlik devletin ister pozitif isterse de negatif yükümlüitikleri sōz konusu olsun uygułanacak ilkeler de çoğunlukla Önemli ölçüde benzeşmektedir (Hesna Funda Baltalı ve Baltalı Gida Hayvancılık San, ve Tic.Lid. $ti. [GK], B. No: 2014/17196, 2$/10/2018, § 70).

42. Müilkiyet hakkına Üçüncü kişiler tarafindan müdahalede bulunulmasıdurumunda bu müdahalenin malik üzerinde doğurduğu olumsuz sonuçların mümkünse eski hale döndtrülmesini, mümkün değilse malikin zarar ve kayıplarının telafi edilmesini sağlayan idari veya yargısal bir takım hukuki mekanizmaların oluşturulması devletin pozitif yüktmlültiklerinin bir gereğidir. Bu bağlamda hak ihlalinin sonuçlarının giderilmesi bakmından ne tür hukuki mekanizmaların öngörüleceğihususu devletin takdirindedir. Bu husus kural olarak Anayasa Mahkemesinin ilgi alanı dişındadır, Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin tercih edilen idari veya yargısal mekanizmanın malik üzerinde doğurduğu olumsuz etkilerin düzeltilmesi bakımından yeterlive elverişli olup olmadığı hususundaki denetim yetkisi saklıdır. Bu bağlamda dūzeltici bir mekanizmanın hiç oluşturulmaması veya oluşturulan mekanizmanın mūdahaleden önceki durumu tesis edici veya oluşan kayıplarıgiderici bir nitelik arz etmemesi durumunda mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yüktmlültikler ihlal edilmiş olur (Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Urünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirkeri, § 48).

4. Mülkiyet hakkıun usule ilişkin güvenceleri hem özel kişiler arasındaki mülkiyet uyuşmazlıklarında hem de taraflardan birinin kamu güctı olduğu durumlarda geçerlidir. Bu bağlamda mülkiyet hakkının korunmasının söz konusu olduğu durumlarda usule ilişkin güvencelerin somut olayda sağlandığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin kararlarında konu ile ilgili ve yeterli gerekçe bulunmalıdır. Ayrca belirtmek gerekir ki bu zorunluluk davacımn bütün iddialarina cevap verilmesi anlamına gelmemekle birlikte 

mülkiyet hakkını ilgilendiren davanın sonucuna etkili esasa ilişkin temel iddia ve itirazlarım yargılama makamlarınca özenli bir şekilde değerlendirilerek karşılanması gerekmektedir (Kamil Darbaz ve Gmo Yapı Grup End. San. Tic. Lid. Ştt., B. No: 2015/12563, 24/5/2018, §53).

4. Anayasa Mahkemesi; bitişiğinde inşa edilen kõprülo kavşak dolayısıyla taşınmazın değer kaybetmesi nedeniyle müılkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin Nazife Başkan B. No: 2016/69236, 3/7/2019, kararında, derece mahkemelerince başvurucunun zararının diğer işyeri ve daire sahiplerinden farkli, özel ve olağan dışı bir nitelikte olmadığı belirtilmiş ise de aymı binanın başka bağımsız bölümlerinde yapılan keşif sonrası alınan bilirkişi raporlarında görüntü ve gürüitü kirliliğinin artmasından dolayıtaşınmazların %l0 oranında değer kaybıa uğrayacağı tespit edildiğini, buna göre de başvurucunun kavşak yakınında taşınmazı bulunmayan ve yalnızca kavşağı kullanan kişiler ile eşit şekilde külfet altıma sokulduğundan bahsetmenin mümkün olmadığını ifade etmiştir.Ayrıca başvurucunun diğer taşınmaz maliklerine oranla daha ağır bir külfet altma sokulduğunun gözöntınde tutulmaşıgerektiğine vurgu yapmış ve derece mahkemelerinin oluşan zarara bütünüyle başvurucunun katlanması gerektiğine yönelik yorumlarının başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediği belirterek başvurucunun zararının karşılanmaması nedeniyle mülkiyet hakkının devlete yüklediği pozitif yüktimlūftiklerinsomut olay bağlamında yerine getirilmediğisonucuna varmıştır (Nazife Başkan, §§ 42, 43).

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
45.Başvurucular, Idarenin hizmet kusuruyla yağmur sularımın birikmesi sonucunda kara yolunda meydana gelen çökme nedeniyle kara yolunun bitişiğindeki binanın oturulmaz derecede ağır hasar aldığımı ve neticede taşınmazlarının kamulaştırılarak yapı bedellerinin Ödendiğini belirtmiştir.Bununla birlikte başvurucular, binadan tahliye edildikleri tarihten kamulaştırma tarihine kadar geçen süre içerisinde mülkiyet baklarmı kullanamamalarınedeniyle oluşan zararlarının giderilmediğini ileri sürmüştür (bkz.§§ 10, 11).
46. Başvurucular bu kapsamda binanın hasar görmesinde kusurlu olanların ve taşınmazlardan faydalanamadıkları dönemdeki zararlarmın tespiti amacıyla delil tespiti talebinde bulunmuştur. Delil tespiti dosyasında alınan bilirkişi raporunda Belediyenin ve Idarenin kusurlu olduğu noktalar belirtildikten sonra her bir bağimsız bölüm ve dükkân sahibinin taşımazlarımı kullanamaması nedeniyle oluşan zarar miktarı tespit edilmiştir (bkz.§ 12).

47. Bilirkişi raporunda tespit edilen bu zararın tazmini talebiyle İdareye yapılan başvurulara cevap verilmemesi üzerine başvuru konusu davalar açılmıştır. Mahkemece delil tespiti dosyasında alınan bilirkişi raporundaki tespitler hakkında bir değerlendirme yapılmaksızın ileride gerçekleşmesimuhtemel zararlara dayanılarak maddi tazminata hükmedilebilmesinin olanak dışı olduğu ve başvurucuların da anılan dönemde taşınmazlarıolarak kiraya verebileceklerine dair kesin delil sunmadıkları gerekçesiyle davaların reddine karar verilmiştir (bkz. § 15).

48. Derece mahkemelerince, ağar hasarlı binanın mühürlenerek bina sakinlerinin tahliye edildiği olgusu kabul edilmiş ancak anılan bilirkişi raporundaki kusur durumu ve zarar miktarına ilişkin tespitler değerlendirilmediği gibi bu hususlara ilişkin olarak Idarenin talebine rağmen yeni bir bilirkişi raporu da alnmamıştır.


49. BaşvurucularIdareninhizmetkusuru neticesindetaşınmazlarınıkullanamadsklarinı ve kiraya veremediklerini iddia etmis, bunu tahliye ve mühtırłeme işlemlerine dayandırarak temellendirmiştir. Taşınmazların kiraya verilemeyecek hâlde olduğu tartışmasızken derece mahkemelerince taşımazlanın kesin olarak kiraya verilebileceğine ilişkin delil sunulmadığı gerekçesiyle zararın ispatlanmadığı değerlendirmesinde bulunulmuştur. Hâlbuki tahliye sonrası 4 yıl 8 ay boyunca mühtirlü kalması dolayısıyla taşımaziar kullanılamadığı gibi kiraya verilme imkânın da olmaması nedeniyle artık muhtemel zararın Ötesinde gerçekleşmiş somut bir zararın varhğı ortadadır. Ançak derece mahkemelerince mülkiyet hakkının kullanılmasına yönelikmüdahale nedeniyle delil tespiti dosyasında alman bilirkişi raporundaki tespitler temelinde Idarenin başvurucular tarafindan iddia edilen hizmet kusurunun olup olmadığıile zarar miktarına ilişkin değerlendirmede bulonulmamıştır.

50. Bu durumda somut olayda derece mahkemelerinin kararlarinın başvurucuların davanın sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan ve Asliye Hukuk Mahkemesince de delil tespiti yoluyla ortaya konulan iddia ve itirazlarına cevap verecek nitelikte yeterli ve ilgili bir gerekçe içermediği anlaşılmıştır. Nihayetinde başvuruya konu davalarda başvurucular,taşmmazlarımı kullanamamaları nedeniyle uğradıkları zarar miktarını ve İdarenin hizmet kusuru olduğunu bilirkişi raporuyla tevsik ederek ileri sürmekle iddialarını somut bir bilirkişi raporuna dayandırmıştır, Buna mukabil mahkeme kararında anılan raporda yer verilen hususların aksini ortaya koyan herhangi bir somut delile yer verilmediği gibi başvurucuların iddia ve itirazlarının dayandığı olgular da karşılanmamıştır.

51. Buna göre idari ve yargısal sürecin bütününe bakıldığında mülkiyet hakkının korunmasında usule ilişkin güvencelerin yerine getirilmediği, başvurucuların bu güvencelerden yararlandırılmadiğı sonucuna varilmıştir. Bu sebeple başvurucuların mülkiyet hakkı ile müdahalenin dayandığı kamu yararı arasında olması gereken adil denge başvurucular aleyhine bozulmuş olup müilkiyet hakkına yapılan müdahale ölçüsüzdür.
52. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alman mülkiyet hakkınm ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3.6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir.

"(1) Esas tnceleme somunda, başvurucunun hakkanın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar veriltr. Ihlal kararı verilmesi hälinde ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılması için yapıması gerekenlere hükmedillr...

(2) Tespit edilen thlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ülgili mahkemeye gönderilir.Yentden yargılama yapumasında hukuki yarar bulunmayan hallerde başvurucu lehine tazmtnata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakda yükümlū mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar vertr."
54.Başvurucular, ihlalin tespit edilmesi ve yeniden yargrlanmeyla hükmedilmesiyle birlikte maddi ve manevi tazminat talep etmiştir.


55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarna da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Allgül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
56. Bireysel başvuru kapsamıda bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarmın ortadan kaldrıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise Öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihiale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararlann giderilmesi, ayriıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmer Doğan, §§5557).

57. Ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğö'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıimak üzere kararın bir ömeğinin ilgili mahkemeye gönderilmesme hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkhı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacryla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama karan verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgilimahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığs mahkemenin yasal yükümiüiüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama karart vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Allgül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 5759, 66, 67).

58. Incelenen başvuruda mülkiyet hakkının ihlal edildiği şonuçuna ulaşılmiştır.thlalin derece mahkemeleri kararlarının başvurucuların davamn sonucuna etkili olabilecek mahiyette olan iddja ve itirazlarına cevap verecek nitelikte yeterli ve uygun bir gerekçe içermemesinden kaynaklandığı değerlendirilmiştir. Dolayısıyla somut başvurudaihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır.

59. Bu durumda mtilkiyet hakkmın ihlalínin sonuçlarınım ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yapıhmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yaptlacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya Özgü düizenleme içeren 6216 sayılı Kanün'un 50. maddesinin (2)numtaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir, Bu kapsamda yapimast gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak Üzere Van 2. Idare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
60.fhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırtiması için yeniden yargılama yapılmasımın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.


61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 1.473,5 TL harç bedelinin başvurucu Kutbettin Turan'a, 589,40 TL harç bedefinin başvurucu Zafer Albayrak'a, 294,70 TL harçbedelinin diğer başvuruculara ayrı ayri, 3.600 TL vekâlet ücretinin başvuruculara müiştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VL HÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDlLEBlLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına almnan mülkiyet hakkının IHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir Örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldıriması için yeniden yargılama yapıimak tizere Van 2. Idare Mahkemesine (E.2017/49,K.2017/1756; E.2016/1781, K.2017/1228; E.2016/1930, K.2017/1227; E.2017/48,K.2017/2056; E.2016/1652, K.2017/1230; E.2016/1650, K.2017/1252; E.2017/278,K.2017/1752; E.2017/62, K.2017/1753; E.2016/1653, K.2017/1226; E.2017/50,K.2017/1754; E.2016/1651, K.2017/1229) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDiNE,
E. 1.473,50 TL harç bedelinin başvurucu Kutbettin Turan'a, 589,40 TL harçbedelinin başvurucu Zafer Albayrak'a, 294,70 TL harç bedelinin diğer başvuruculara AYRI AYRI ÖDENMESİNE, 3.600 TL vekälet Ücretinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararm tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dðrt ay içinde yaptimasmna, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESfNE 26/5/2021tarihinde ÖYBİRLIĞiYLE karar verildi.

Hasan Tahsin GÖKCAN Başkan Hicabi DURŞUN Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Oye 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Öye Irfan FIDAN