Yargıtay 3. Hukuk Dairesine Ait Karar
YARGITAY KARARI | 2023-01-18

18 Ocak 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32077
YARGITAY KARARI 
Yargıtay 3. Hukuk Dairesinden:
ESAS NO : 2022/6567
KARAR NO : 2022/8531

TÜRK MİLLETİADINA  YARGITAY İLAMI 
İNCELENEN KARARIN 
MAHKEMESİ: BURSA 5. TÜKETİCİ MAHKEMESİ
TARİHİ: 22/02/2022
NUMARASI : 2021/310-2022/73DAVACI : STUDYZONE ULUSLARARASI EĞİTİM LTD. ŞTİ
VEK. AV. MUSTAFA UTKUSEVEN DAVALI : AHMET CAN ASLAN VEK. AV. İLKER YILMAZ 
Taraflar arasındaki hakem heyeti kararına itiraz davasının mahkemece yapılan yargılaması neticesinde davanın kabulüne dair kesin olarak verilen hükmün Adalet Bakanlığınca kanun yararına bozulması istenilmekle; temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten sonra, dosya içerisindeki kağıtlar okunup gereği düşünüldü:
YARGITAYKARARI 
Davacı, yurtdışı eğitim danışmanlığı hizmeti verdiğini, work and travel programıkatılımcılarına işin bulunması, resmi çalışma izinlerinin çıkarılması, güvenli ve ekonomik konaklama ayarlanması, vize işlemleri ve uçuş organizasyonları gibi hizmetler sağladığını,davalının Work and Travel Programı Aracılık Hizmeti Sözleşmesinin tüm maddelerini okuyup anladığını belirterek sözleşmeyi imzaladığıni, davalının hizmet bedeli olan 1.800USD ve SEVIS bedeli olan 35 USD'yi ödediğini, pandemi nedeniyle programin iptal olmasi üzerine 750 USD kesinti yapılarak 1.050 USD'nin davalıya iade edildiğini, programın pandemi nedeniyle iptal edilmesi neticesinde iptal tarihine kadar sunulan hizmetlere karşın sözleşme uyarınca kesinti yapılmasının hakkaniyete ve sözleşmeye uygun olduğunu, davalıya işe yerleştirilmesi, cankurtaranlık sertifikası alınması ve çalışma izni çıkartılmasıhizmetlerinin sunulduğunu, borçlanılan tüm edimlerin yerine getirildiğini, davalının bedel iadesi talebinin mümkün olmadığını belirterek Osmangazi İlçe Tüketici Hakem Heyetinin 26.05.2021 tarih ve 089120210001238 sayılı kararınin iptaline, karar verilmesini talep etmiştir.

Davali, Makine Mühendisliği Bölümü öğrencisi olduğunu, Studyzone UluslararasıEğitim Limited Şirketine Work and Travel programı için kayit yaptırdığını, şirkete 07/11/2019, 22/01/2020 ve 24/02/2020 tarihlerinde olmak üzere toplam 1.835 USD ödeme yaptığını, Covid-19 nedeniyle Work and Travel hizmeti ile ABD'ye gidemediğini ve parasının iadesini talep ettiğini, ilgili şirket tarafindan 17/02/2021 tarihinde 1.050 USD'nin iade edildiğini ancak 785 Doların eksik iadesi üzerine hakem heyetine başvurduğunu, hakem heyeti tarafindan eksik ödenen kismın iadesine karar verildiğini, ABD'ye gidemediğini ve hizmetten yararlanamadığını, sözleşme maddelerinin haksız şart olduğunu, sözleşmenin tüketiciye dayatılan tek tip sözleşme olduğunu, tüketicinin alamadığı bir hizmete dair bedel 

ödemesini içeren her türlü maddenin batıl olduğunu, somut olayda şirkete ödediği 1.835doların neredeyse yarısına davacı tarafça el konulduğunu, ilgili vize başvurularının tamamınıkendisinin yaptığıni, hakem heyeti kararının tamamı ile hukuka uygun olduğunu savunarak davanin reddini dilemiştir.

Mahkemece, katılımcı öğrencinin ABD'ye varışından itibaren 72 saat (3 gün)içerisinde SEVIS denilen kayıt işlemini yaptırmak zorunda olduğu, SEVIS kaydının Work and Travel katılımcıları için çok önem taşımakta olup bu kayıt yapılmazsa öğrenci Sosyal Güvenlik Numarası alamayacağı ve dolayısıyla hiçbir işte yasal olarak çalışamayacağı,program kaydının sponsor tarafindan iptal edileceği ve programdan doğan tüm haklarıelinden alınacağı, somut olayda davacı şirket tarafindan davalı öğrenci adına SEVIS kaydının yaptırıldığı, SEVIS ücretinin davacı şirket tarafindan davalı adına ABD ilgili makamlarına ödendiğinin tespit edildiği ve zorunlu masraf niteliğinde olduğundan davalının 35 USD Sevis ücretini davacı şirketten talep edemeyeceği, yapılan kesintinin haksız şart sayılamayacağı,davacı şirketin mücbir sebep ile veremediği hizmet bedelini iade ettiği, zorunlu masraf nedeniyle yapılan kesintinin yasa, yönetmelik ve hakkaniyete uygun olduğu gerekçesiyle davanin kabulüne, karar verilmiştir.

Adalet Bakanlığının 15/09/2022 tarihli yazısında; davalının hukuki dinlenilme hakkını ihlal edecek şekilde usulüne uygun dava dilekçesi tebliğ edilip cevap dilekçesi sunmasına imkan verilmeden dosyanın bilirkişiye tevdi edilmesinin doğru olmadığı gibi sözleşmede aracılık hizmeti sunan davacı için yükümlülük doğuran ve cezai şart niteliğinde olan herhangi bir madde bulunmadığı ve bu haliyle sözleşmedeki iadeye ilişkin maddelerin davacı tarafından tek taraflı sözleşmeye konulmuş, dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan haksız şart niteliğinde maddeler olduğu, bu maddelerin davalıyla müzakere edildiğine dair bir ispatta da bulunulmadığı dikkate alınarak sözleşmenin 7.4 üncü maddesinin geçersiz olduğu kabul edilip, davacının ancak davalı lehine sözleşmenin yerine getirileceği inancıyla yapmış olduğu ve ispat edebildiği masrafların kesintisini yapabileceği gözetilerek (Nitekim Yargitay 3. Hukuk Dairesinin 22.11.2021 tarih ve Esas: 2021/6774, Karar: 2021/11815 sayılı ilamı da aynı doğrultudadır) bu cihette yapılacak inceleme ve değerlendirmenin sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılışekilde davanın kabulüne karar verilmesinin usul ve yasaya aykırı bulunduğu ileri sürülerek;kararın, 6100 sayılı HMK'nın 363 üncü maddesinin birinci fikrası uyarınca kanun yararına bozulmasi talep edilmiştir.

Dava, taraflar arasında imzalanan work and travel hizmet sözleşmesinden pandemi nedeniyle dönülmesi nedeniyle bakiye kalan ücretin iadesine dair verilen tüketici hakem heyeti kararının iptali istemine ilişkindir. Taraflar arasındaki uyuşmazlık dava dilekçesi tebliğedilip cevap dilekçesi sunulmasına imkan verilmeden bilirkişi incelemesi yaptırılıp yaptırılmayacağı ve sözleşmeden dönülmesiyle davacı şirketçe sözleşme gereğince kesinti yapılıp yapılmayacağı noktasında toplanmaktadır.

1-Dava dilekçesinin davaliya tebliğ edilip cevap dilekçesi sunulmasına imkan verilmeden bilirkişiye başvurulup başvurulmayacağının incelenmesinde;
Yargılamanın hukuka uygun ve sağlıklı bir biçimde sürdürülebilmesi, iddia ve savunmanın özgürce ileri sürülebilmesi ve delillerin eksiksiz olarak toplanıp tartışılabilmesi,öncelikle tarafların yargılamadan haberdar edilmeleri ile olanaklıdır. Hasımsız davalar hariçolmak üzere, dava dilekçesi ile duruşma gün ve saati karşı tarafa tebliğ edilmeden ve taraf teşkili sağlanmadan davaya bakılamaz ve yargılama yapılamaz.


Hukuki dinlenilme hakkı Anayasanın 36. maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanılmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur ve aynı zamanda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 6. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının da en önemli unsurudur.

Bu hak ayrıca 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 27. maddesinde "Davanın taraflari, müdahiller ve yargılamanın diğer ilgilileri, kendi hakları ile bağlantılıolarak hukuki dinlenilme hakkına sahiptirler. Bu hak, yargılama ile ilgili olarak bilgi sahibi olunmasını, açıklama ve ispat hakkını, mahkemenin açıklamaları dikkate alarak değerlendirmesini ve kararların somut ve açık olarak gerekçelendirilmesini içerir." şeklinde düzenlenmekle birlikte bu ifadeleri de kapsayan çok daha geniş bir anlama sahiptir.
Kamu düzeni ile ilgili olan hukuki dinlenilme hakkı çerçevesinde, tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemlcr konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Davanın tarafları ile vekillerinin davaya ilişkin işlemleri öğrenebilmesi için,tebligatın davanın taraflarına usulüne uygun olarak yapılmasi, duruşma gün ve saatinin kendilerine bildirilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde tarafların hukuki dinlenilme ve bu kapsamda adil yargılanma hakları ihlal edilmiş olacaktır.

Somut olayda davacı davasını açtiktan sonra mahkemece 18/06/2021 tarihinde tensip tutanağı başlıklı tutanakla tensip yapılmış olup davalıya dava dilekçesi tebliğ edilip cevap dilekçesi sunma imkanı verilmeden 27.07.2021 tarihinde dosya bilirkişiye tevdi edilerek bilirkişi incelemesi yapılmıştır.

Mahkemece, hukuki dinlenilme hakkının ihlaline neden olacak şekilde davalıya dava dilekçesi tebliğ edilip cevap dilekçesi sunma imkanı tanınmadan dosyanın bilirkişi incelemesine gönderilmesi için dosya üzerinden karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup,Adalet Bakanlığının bu yöne ilişen kanun yararına temyiz talebinin kabulü gerekir.
2-Davacı şirketin sözleşme gereğince davalının ödediği bedelden kesinti yapıp yapmayacağınin incelenmesinde;
Öncelikle taraflar arasında 12.05.2019 tarihinde akdedilen sözleşmenin niteliğinin belirlenmesi gerekir. Söz konusu sözleşmenin davacı ile davalı arasında, yurt dışında eğitim ve çalışma imkanı sağlanması için hizmet verilmesi konusunda olduğu anlaşılmaktadır.Taraflar arasındaki ilişkinin tüketici işlemi olduğu ve mücbir sebebe dayalı olarak sözleşmeden dönülüp dönülemeyeceği, pandeminin mücbir sebep sayılıp sayılamayacağımahkemece gerekçede tartışılarak usule uygun karar verilmiştir.

Dava tarihi itibariyle yürürlükte olan 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesi ile sözleşmelerdeki haksız şart düzenlenmiş olup, anılan kanun maddesinde; "Haksız şart; tüketiciyle müzakere edilmeden sözleşmeye dâhil edilen ve tarafların sözleşmeden doğan hak ve yükümlülüklerinde dürüstlük kuralına aykırı düşecek biçimde tüketici aleyhine dengesizliğe neden olan sözleşme şartlarıdır. Tüketiciyle akdedilen sözleşmelerde yer alan haksız şartlar kesin olarak hükümsüzdür. Sözleşmenin haksız şartlar dışındaki hükümleri geçerliliğini korur. Bu durumda sözleşmeyi düzenleyen, kesin olarak hükümsüz sayılan şartlar olmasaydı diğer hükümlerlc sözleşmcyi yapmayacak olduğunu ilcri süremez. Bir sözleşme şartı önceden hazırlanmış ve standart sözleşmede yer alması nedeniyle tüketici içeriğine etki edememişse, o sözleşme şartının tüketiciyle müzakere edilmediği kabul edilir. Sözleşmeyi düzenleyen, bir standart şartın münferiden müzakere edildiğini iddia ediyorsa bunu ispatla yükümlüdür" denilmiştir.


Somut olayda mahkemece, taraflar arasındaki sözleşmenin 7.4. maddesinin haksız şart sayılmayacağının değerlendirildiği, ancak yukarıda yer alan yasal düzenlemeler işığında sözleşmenin 7.4. maddesinde yer alan "Politik, jeopolitik veya tüm dünyayı etkileyen savaş,bulaşıcı ve/veya salgın hastalık gibi toplumu genel olarak etkileyen olağan üstü nedenlerden dolayi, ABD ve/veya Türkiye resmi makamlarının ülkelere giriş ve/veya çıkışları durdurmasi,programa katılıma engel teşkil edecek şekilde yavaşlatılması veya kısıtlanması ya da ABD resmi makamlarının programı veya ilgili vizeyi durdurması gibi sebeplerle katilımcının programa katılması imkansız hale gelmesi durumunda iadeler aşağıdaki şekilde yapılacaktır:7.4.1 Kayit sürecinde olan katılımciya masraflar için yapılan 150 USD kesintiden sonra geri kalan bakiye Aralik 2020 sonuna kadar iade edilecektir.

7.4.2 İşe yerleştirme sürecinde olan katılımcıya masraflar için yapılan 750 USD kesintiden sonra geri kalan bakiye Aralik 2020 Sonuna kadar iade edilecektir.
7.4.3 Vize başvurusu sonrası sürecinde olan katılımcıya, masraflar için yapılan 1.000 USD kesintiden sonra geri kalan bakiye Aralık 2020 sonuna kadar iade edilecektir." şeklindeki düzenlemenin tüketici ile müzakere edilmeden ve tüketici aleyhinc dengesizliğe neden olacak nitelikte olduğu ve yasada tanımı yapılan haksız şart olduğu anlaşılmaktadır.
O halde mahkemece, sözleşmenin 7.4. maddesinin haksız şart niteliğinde olduğu gözetilerek mücbir sebep nedeniyle sözleşmenin ifa edilemediği ve davacının davalı adına yaptığı ve ispat edebildiği zaruri giderleri talep edebileceği dikkate alınarak sonucuna göre bir karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya uygun aykırıolduğundan Adalet Bakanlığı'nın bu yöne ilişen kanun yararına bozma talebinin kabulügerekmiştir.

SONUÇ: Yukarıda 1. ve 2. Bentte açıklanan nedenlerle Adalet Bakanlığı'nın kanun yararına bozma talebinin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere KANUN YARARINA BOZULMASINA, aynı maddenin üçüncü fikrası uyarınca gereği yapılmak üzere bozma kararının bir örneğinin ve dava dosyasının Adalet Bakanlığına gönderilmesine, 07.11.2022 tarihinde oy birliği ile karar verildi.