Anayasa Mahkemesinin 21/5/2020 Tarihli ve E: 2017/81 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2020/6 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-06-29

29 Haziran 2020 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 31170
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2017/81 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2020/6

Karar Tarihi: 21/5/2020


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkıma Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.

II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katılımlarıyla 4/1/2018tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncü fikrasımın ikinci cümlesinde iller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların,merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynıKanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkamlari, karura bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarınn onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacaği, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağłanmıştır.
3. Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin teşkilatlandığıyetmiş ile ait 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.
4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.


5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun’un 69. maddesinin birinci fikrasında bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası vcrileceği hüküm altına alınmıştır.Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturułmamasi, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayıh Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

9. Öte yandan Parti, Genel Merkez Kesin Hesap Cetveli'ni 15/8/2017 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla Kanun'un 74. maddesinin “...Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.

10. Kanun’un 111. maddesinin birinci fikrasmın (b) bendinde siyasi partilerin 74.madde hükümłerine aykırı hareket eden sorumluları bakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği öngörülmektedir.

11. Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden Parti sorumlularıhakkında Kanun’un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir 
12. Bu itibarla Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2015 yılı kesin hesabinun incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması dolayısiyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
- Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsaveılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
13. Toplumsal Uztaşma Reform ve Kalkmma Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ife dayanağını oluşturan belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafindan hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete sunulan csas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayıłı Kanun'un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüłdü:
14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan belgelerde Partinin 2015 yılı gelirler toplamının 9.110 TL, önceki yildan devreden nakit toplamının 36.137,53 TL; giderler toplamının 45.187,66 TL, gelecek yıla devreden borç toplamınin ise 59,87 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarımın yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanuna uygun olduğu sonucuna varılmıştır 

16. Partinin 2015 yılı kesin hesabının ilk incelemesi 4/1/2018 tarihinde yapılmış ve Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gelir ve giderlerin kaydedildiği defterlerin gönderilmesi için Partiye tebliğden itibaren 30 gün süre verilmiştir. İlk inceleme kararı Partiye 6/2/2018 tarihinde tebliğ edilmesine rağmen Parti, söz konusu defterleri verilen süre içinde göndermemiştir.

17. Sayıştay Başkanlığı tarafından Partiye gönderilen 26/12/2019 tarihli yazı ile Genel Merkezin gelir ve giderlerinin kaydedildiği defterler tekrar istenmiş ve gönderilmesi için beş gün süre verilmiştir.


18. Parti 6/1/2020 tarihli yazısında işletme defterinin daha önce teslim edildiğini belirtmiş ve ayrıca 2015 yılı işletme defterini ek olarak sunmuştur.

19. Sayıştay Başkanlığı, yapmış olduğu değerlendirmede Parti tarafından daha önce gönderilen belgelerin dökümünü paylaşarak bu belgeler arasında işletme defterinin bulunmadığıni, ayriıca Parti tarafindan gönderilen işletme defterinde ilgili seçim kurulu mührüve tasdikinin olmadığı gibi 2015 yılına ait herhangi bir gider kaydının da yer almadığınıbelirtmiştir.

20. Parti tarafindan Genel Merkezin gelir ve giderlerinin işlendiği defterlerin Anayasa Mahkemesine sunulmaması nedeniyle söz konusu defterlerin bulunmadığı kabul edilmiştir.

21. 2820 sayılı Kanun'un 60. maddesinin birinci fikrasında “Her kademedeki parti organları üye kayıt defteri, karar defteri, gelen ve giden evrak kayıt defteri, gelir ve gider defteri ile demirbaş eşya defteri tutmak zorundadırlar"; beşinci fikrasında “Parti adına elde edilen gelirlerin alındığı ve yapılan giderlerin ne gibi işlere ve yerlere harcandığı ilgili defterlere sira ile ve belgeleri de belirtilerek geçirilir"; altıncı fikrasında “Bütün defterlerin sayfaları ve kaç sayfadan iburet oldukları teşkilatın bulunduğu ilgili seçim kurulu başkanıtarafindan mühürlenir ve tasdik edilir" denilmiş ve aynı Kanun'un 113. maddesinde “Bu Kanunun 60 incı maddesinde yazılı defter ve kayıtları tutmayanlar, alti aydan bir yila, bu defter ve kayitları tahrif veya yok edenler veya gizleyenler, bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılırlar" hükmü yer almıştır.

22. Bu itibarla Parti Genel Merkezinin gelir ve giderlerinin kaydedildiği ve yetkili kurul tarafindan mühürlenmiş, tasdik edilmiş defteri/defterleri ibraz etmeyen Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasınıtemin için suç duyurusunda bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır.
A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
23. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 5.600 TL olup bunun tamamı bağışgelirlerinden oluşmaktadır.

24. Parti Genel Merkezinin gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak sağłandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri 
25. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin gelirleri 3.510 TL olup bunun tamami bağış gelirlerinden oluşmaktadır 

26. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.


B. Giderlerin Íncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
27. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 41.647,66 TL olup bunun 2.500 TL'si personel giderlerinden, 1.137,90 TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 4.720 TL'si kira giderlerinden ve 33.289,76 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.

28. Parti Genel Merkezinin gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.
2. il Örgütleri Giderleri 
29. Partinin 2015 yılında il örgütlerine ilişkin giderler toplamı 3.540 TL olup bunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.

30. Parti il örgütlerinin 2015 yılı kesin hesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun’a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştir.

C. Parti Mallarmin İncelenmesi 
31. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Toplumsal Uzlaşma Reform ve Kalkınma Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Partinin 2015 yh kesin hesabında gösterilen 9.110 TL gelir ve 36.137,53 TL önceki yıldan devreden nakit toplamı ile 45.187,66 TL gider ve 59,87 TL gelecek yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna,
B. Parti Genel Merkezinin defterini/defterlerini ibraz etmeyen Parti sorumlulari hakkında 2820 sayılı Kanun'un 60. ve 113. maddeleri uyarınca gerekli işlemlerin yapılımasınıtemin için de Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
21/5/2020 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 

Üye: Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye: Burhan ÜSTÜN
Üye: Engin YILDIRIM

Üye: Üye

Üye: Üye Hicabi DURSUN
Üye: Celal Mümtaz AKINCI
Üye: Üye Muammer TOPAL

Üye: Üye M. Emin KUZ
Üye: Üye Rıdvan GÜLEÇ
Üye: Üye Recai AKYEL

Üye: Üye
Üye: Üye

Üye: Yusuf Şevki HAKYEMEZ
Üye: Yıldız SEFERİNOĞLU
Üye: Üye

Üye: Selahaddin MENTEŞ