Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu Kararı (E: 2021/3, K: 2024/1)
DANIŞTAY KARARI | 2024-10-24

24 Ekim 2024 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32702
DANIŞTAY KARARI 
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulundan:
ESAS NO : 2021/3KARAR NO : 2024/1
ÖzÜ:Dava dosyasinin temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi yönünde içtihadın birleştirilmesi hakkında.
İÇTİHATLARI BİRLEŞTİRME KURULU KARARI 
Dava dosyasinın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, bazı daireler ve Vergi Dava Daireleri Kurulunca feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi, diğer daireler ve Idari Dava Daireleri Kurulunca temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere bozulması yönündeki Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasındaki aykırılığın içtihatların birleştirilmesi yoluyla giderilmesinin Danıştay Başkanı tarafından istenilmesi üzerine, konuyla ilgili kararlar ile yasal düzenlemeler incelendikten ve Raportör Üye Fatih Mehmet Alkış'ın açıklamaları ile Danıştay Başsavcısı Nevzat Özgür'ün düşüncesi dinlenildikten sonra gereği görüşüldü:
I. KONU İLE İLGİLİ KARARLAR 
A. FERAGAT HUSUSUNDA "EK KARAR" VERİLMEK ÜZERE DOSYANIN HÜKMÜ VEREN MAHKEMEYE GÖNDERİLMESİ YÖNÜNDE VERİLEN KARARLAR 
Danıştay İkinci Dairesince verilen 05/04/2022 tarih ve E:2021/11908,K:2022/1628 sayılı karar:
Temyiz incelemesi aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 310. maddesinin üçüncü fikrasına göre, ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir. Söz konusu kararda;2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle atıfta bulunulan 6100 sayılıKanun'un 310. maddesine, 28/07/2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun'un 29. maddesiyle birinci fikradan sonra gelmek üzere iki yeni fikra eklendiği; bu düzenlemeyle mevcut hükümden kaynaklanan ve feragat veya kabulün hükmün verilmesinden sonra gerçekleşmesi hâlinde yapılan farklı uygulamaların ve usul ekonomisine aykırılığın önüne geçilmesinin amaçlandığı belirtilerek, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi karşisinda, temyiz incelemesi yapılmaksızın feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesi gerektiği belirtilmiştir.

(Danıştay Ikinci Dairesinin 22/06/2021 tarih ve E:2021/11699, K:2021/2245 sayıli;10/02/2022 tarih ve E:2021/16537 K:2022/383 sayili; 08/03/2023 tarih ve E:2021/14023,K:2023/1046 sayılı kararları da aynı yöndedir.)


Danıştay Üçüncü Dairesince verilen 25/10/2021 tarih ve E:2021/528,K:2021/4663 sayılı karar:
Temyiz incelemesi aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrasına göre ek karar verilmek üzere dosyanın istinaf mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

(Danıştay Üçüncü Dairesinin 14/06/2021 tarih ve E:2020/2073, K:2021/3095 sayılı;10/11/2022 tarih ve E:2022/3557, K:2022/4432 sayılı kararları da aynı yöndedir.)
Danıştay Altıncı Dairesince verilen 10/05/2022 tarih ve E:2020/5365,K:2022/5429 sayılı karar:
Temyiz incelemesi aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrası uyarınca dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılan davadan feragat beyanı hakkında ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
(Danıştay Altıncı Dairesinin 10/06/2021 tarih ve E:2018/5290, K:2021/8055 sayıli;12/01/2022 tarih ve E:2021/8716, K:2022/280 sayıli; 10/04/2023 tarih ve E:2022/8723,K:2023/3571 sayılı kararları da aynı yöndedir.)

Danıştay Sekizinci Dairesince verilen 09/02/2022 tarih ve E:2018/5339,K:2022/646 sayıli karar:
Temyiz incelemesi asamasinda davadan feragat edilmesi üzerine, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrası uyarınca dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılan davadan feragat beyanı hakkında ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
(Danıştay Sekizinci Dairesinin 07/07/2021 tarih ve E:2020/7093, K:2021/3619 sayıli;21/12/2021 tarih ve E:2021/3585, K:2021/6540 sayili; 21/02/2022 tarih ve E:2022/196,K:2022/166 sayılı; 09/03/2023 tarih ve E:2019/105 sayılı kararları da aynı yöndedir.)
Danıştay Dokuzuncu Dairesince verilen 07/12/2021 tarih ve E:2021/1744,K:2021/6129 sayılı karar:
Temyiz incelemesi aşamasinda davadan feragat edilmesi üzerine, davadan feragat dilekçesine ilişkin olarak 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrasına göre gerekli değerlendirme yapıldıktan sonra ek karar verilmek üzere dosyanın istinaf dairesine gönderilmesine karar verilmiştir.

(Danıştay Dokuzuncu Dairesinin 23/12/2020 tarih ve E:2020/5959, K:2020/6184sayıli; 23/11/2021 tarih ve E:2020/6262, K:2021/5734 sayıli; 31/03/2022 tarih ve E:2020/5897, K:2022/1136 sayılı kararları da aynı yöndedir.)

Danıştay Onüçüncü Dairesince verilen 14/03/2022 tarih ve E:2022/1192,K:2022/965 sayılı karar:
Temyiz incelemesi asamasında davadan feragat edilmesi üzerine, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrası uyarınca feragat hususunda gerekli değerlendirme yapilmak suretiyle "ek karar" verilmek üzere dosyanın hükmü veren 

mahkemeye gönderilmesine karar verilmiştir.
(Danıştay Onüçüncü Dairesinin 23/11/2020 tarih ve E:2020/2773, K:2020/3287sayıli; 02/12/2021 tarih ve E:2021/4415, K:2021/4154 sayıli; 20/03/2023 tarih ve E:2023/544, K:2023/1248 sayılı kararları da aynı yöndedir.)

Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunca verilen 20/09/2023 tarih ve E:2023/1197, K:2023/1022 sayılı karar:
Dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi nedeniyle, davadan feragate ilişkin dilekçe uyarınca 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrasına göre ek karar verilmek üzere dosyanın istinaf mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.

(Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 20/09/2023 tarih ve E:2023/1198,K:2023/1023 sayıli; 20/09/2023 tarih ve E:2023/1199, K: 2023/1024 sayılı kararları da aynıyöndedir.)

B. TEMYİZE KONU KARARIN MAHKEMECE FERAGAT HUSUSUNDA KARAR VERİLMEK ÜZERE "BOZULMASI" YÖNÜNDE VERİLEN KARARLAR 
Danıştay Dördüncü Dairesince verilen 01/07/2021 tarih ve E:2019/9468,K:2021/3777 sayılı karar:
Temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, feragat konusunda bir karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulmasına karar verilmiştir.

(Danıştay Dördüncü Dairesinin 30/06/2021 tarih ve E:2020/3521, K:2021/3731 sayılıkararı da aynı yöndedir.)

Danıştay Dördüncü Dairesinin 19/07/2023 tarih ve K:2023/32 sayılı Başkanlık Kurulu kararı ile idari dava dairesine dönüştürülmesinden sonraki süreçte konu ile ilgili kararlarının temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine ek karar verilmek üzere dosyanın mahkemesine gönderilmesine şeklinde yön değiştirdiği görülmektedir. Danıştay DördüncüDairesinin 10/10/2023 tarih ve E:2023/6207, K:2023/5347 sayıli; 27/02/2024 tarih ve E:2023/5808, K:2024/1242 sayılı kararları bu yöndedir.

Danıştay Beşinci Dairesince verilen 30/03/2022 tarih ve E:2021/11054,K:2022/1644 sayılı karar:
Temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, hüküm kesinleşmeden feragat edilmesi nedeniyle temyize konu kararın bozulmasına karar verilmiştir.
(Danıştay Beşinci Dairesinin 09/09/2020 tarih ve E:2019/2856, K:2020/3555 sayıli;03/12/2020 tarih ve E:2020/2594, K:2020/5561 sayılı kararları da aynı yöndedir)
Danıştay Yedinci Dairesince verilen 18/05/2021 tarih ve E:2021/391,K:2021/2294 sayılı karar:
Temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, taraflar arasındaki uyuşmazlığı sonra erdiren feragat dikkate alınarak yeniden karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulmasına karar verilmiştir.


(Danıştay Yedinci Dairesinin 29/09/2021 tarih ve E:2019/2543, K:2021/3640 sayıli;02/11/2022 tarih ve E:2022/51, K:2022/4205 sayılı kararları da aynı yöndedir.)
Danıştay Onuncu Dairesince verilen 20/12/2021 tarih ve E:2019/8101,K:2021/6547 sayıli karar:
Karar düzeltme aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, dava hakkında feragat nedeniyle yeniden bir karar verilmek üzere kararın bozulmasına karar verilmiştir.
(Danıştay Onuncu Dairesinin 05/07/2021 tarih ve E:2017/751, K:2021/3801 sayıli;17/01/2022 tarih ve E:2020/1598, K:2022/133 sayıli; 28/02/2023 tarih ve E:2021/3235,K:2023/800 sayılı kararları da aynı yöndedir.)

Danıştay Onikinci Dairesince verilen 14/09/2021 tarih ve E:2021/2248,K:2021/4446 sayıli karar:
Temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine, feragat istemi hakkında karar verilmek üzere temyize konu kararın bozulmasına karar verilmistir.

(Danıştay Onikinci Dairesinin 16/02/2021 tarih ve E:2021/2450, K:2021/732 sayılı;17/03/2021 tarih ve E:2018/9304, K:2021/1434 sayıli; 20/02/2023 tarih ve E:2022/5740,K:2023/700 sayılı kararları da aynı yöndedir.)

Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunca verilen 11/10/2021 tarih ve E:2021/1317,K:2021/1712 sayıli karar:
Temyiz aşamasında davadan feragat edilmesi üzerine; 6100 sayılı Kanun'un 310.maddesine, 7251 sayılı Kanun'un 29. maddesiyle eklenen üçüncü fikrada düzenlenen "ek karar müessesesi"nin idari yargılama hukukunda yer almadığı, bu kurumun adlî yargıda mevcut olan bir kısım sorunları ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenmiş olduğu, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrasının idari yargılama hukukunda uygulanma imkânının bulunmadığı belirtilerek, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi nedeniyle bozma kararı verilmistir.

Söz konusu kararda; 6100 sayılı Kanun hükümlerinin asıl olarak taraflarca hazırlama ilkesine göre düzenlenmis olmasına karşın, idari yargıda re'sen araştırma ilkesinin uygulandıği, iptal davalarının objektif niteliğinin bulunduğu, bu temel farklılıkların tezahürünün ise en çok 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanun'un 31. maddesiyle 6100sayılı Kanun'a atıf yapılan konularda gündeme geldiği, yerleşik Danıştay içtihatları ile,"davanın ihbarı ile davaya katılma", "ehliyet", "feragat ve kabul" gibi konularda idari yargılamanın kendine özgü niteliği dikkate alınarak karar verildiği; 2577 sayılı Kanun'un 31.maddesinde, belirli konularda 6100 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanacağı kurala bağlanmış ise de bu hükmün, idari davaların nitelikleri dikkate alınarak ve idari dava türleriyle bağdaştığı ölçüde uygulanabileceğinin kabulü gerektiği; davacının davadan feragat etmesi üzerine ne sekilde hareket edileceğinin, bu ilke ve tespitler çerçevesinde değerlendirildiği; 6100 sayılı Kanun'da yapılan değişikliklerin idari yargılamada uygulanabilirliğini tespit ve tayin bakımından, yeni düzenlemelerde yer alan ek karar müessesesi üzerinde durulmasının önem arz ettiği; feragatin temyiz aşamasında gündeme 

gelmesinden sonra temyiz merciinin gönderme kararı vererek dosyayı mahkemeye göndereceği ve mahkeme tarafından feragat hakkında bir ek karar verileceği; oysa idari yargilama usulünde ek karar müessesesinin düzenlenmediği; bunun doğal sonucu olarak,feragat hakkında verilecek ek kararın hangi usul ile alınacağı, kanun yollarına tabi olup olmayacağı, tabi olacaksa bunun süresi gibi pek çok konuda ek karar müessesesi ile 2577sayılı Kanun'un çelişmesi sonucu çeşitli sorunların gündeme geleceği;Medeni Usul Hukuku açısından da gecerli olan bu sorunların, adlî yargıda 6100 sayılıKanun düzenlemeleri çerçevesinde hükmün tamamlanması kurumu için öngörülen usul uygulanarak çözümlenebileceği; ancak gerek 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde gerekse feragate ilişkin düzenlemelerde hükmün tamamlanması müessesesine atif yapılmadığından,idari yargı mercilerinin 6100 sayılı Kanun'un 305/A maddesinde yer alan hükmün tamamlanması müessesesini ve bu düzenlemenin uygulanma usulünü gösteren 306.maddesini uygulama imkânının bulunmadığı;
Ídari yargılamada hâkimin adli esaslardan ilham alabileceği genel olarak kabul edilebilir ise de, Danıştayın E:1952/154, K:1954/33 sayılı içtihadı birleştirme kararında,Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun idari yargıda uygulanabilecek olan hükümlerinin hasren tayin ve tahdit edilmis" bulunduğu görüşünden hareketle. Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu'nun atıf yapılmayan hükümlerinin idari yargıda uygulanamayacağının içtihat edildiği ve bu anlayışın 2577 sayılı Kanun döneminde de Danıştay içtihatlarıüzerindeki etkisini sürdürdüğü, nitekim benzer bir yaklaşımla, Anayasa Mahkemesinin E:2004/103, K:2008/121 sayılı kararında da 2577 sayıli Kanun'un 31. maddesinde sayılan hususların sınırlı olarak belirlendiğinin vurgulandığı;
Kaldı ki, 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine 7251 sayılı Kanun ile eklenen üçüncüfikraya ilişkin gerekçede: "Düzenlemeyle, mevcut hükümden kaynaklanan ve feragat veya kabulün hükmün verilmesinden sonra gerçekleşmesi hâlinde yapılan farklı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır." denilerek, hükmün getiriliş amacının, özel hukuk yargılamasında mevcut olan farklı uygulamalara ilişkin sorunları çözmek olduğunun açıkça ifade edildiği, idari yargılama hukuku bakımından böyle bir sorunun da söz konusu olmadığıbelirtilen bu durumlar karşısında, idari yargılama hukukunda ek karar müessesesinin yer almaması ve bu kurumun adlî yargıda mevcut olan bir kisım sorunları ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenmiş olduğu dikkate alındığında, 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinin üçüncü fıkrasının idari yargılama hukukunda uygulanma imkânının bulunmadığı sonuç ve kanaatine varıldıği belirtilmiştir.
(Danıştay Ídari Dava Daireleri Kurulunun 14/10/2020 tarih ve E:2020/1094,K:2020/1856 sayıli; 03/06/2021 tarih ve E:2021/35, K:2021/1174 sayıli; 29/12/2022 tarih ve E:2022/734, K:2022/4070 sayılı kararları da aynı yöndedir.)


II. DANIŞTAY BAŞSAVCISININ DÜŞÜNCESİ
Dosyanin temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda "ek karar" verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye mi gönderilmesi, yoksa temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere "bozulmasi" mı gerektiğine ilişkin içtihatların birleştirilmesi hakkında Başsavcıdüşüncesinin alınması için Danıştay Başkanlığınca gönderilen dosya incelendi:
USUL YÖNÜNDEN 
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 39. maddesinde, "İctihatları Birleştirme Kurulu,dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrıverdikleri kararlar arasında aykırılık veva uyusmazlık görüldüğü veyahut birlestirilmis ictihatların değistirilmesi gerekli görüldüğü takdirde, Danıstay Başkanının havalesi üzerine,Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir." kuralı yer almaktadır.
Bu kanuni düzenleme uyarınca, içtihadın birleştirilmesi kararı verilebilmesi için aykırıkararların verilmiş olmasının yanında, içtihadın birleştirilmesinin lüzumlu görülmesi gerekmektedir.

Danıştay İkinci, Üçüncü, Altınci, Sekizinci, Dokuzuncu ve Onüçüncü Daireleri tarafindan, dosyanın temyiz/karar düzeltme incelemesine gönderilmesinden sonra yapilan davadan feragat beyanı üzerine, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 310.maddesine 7251 sayılı Kanun ile eklenen üçüncü fikranın uygulanması suretiyle "ek karar"verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verildiği;
Danıştay Dördüncü, Beşinci, Yedinci, Onuncu ve Onikinci Daireleri ile Idari Dava Daireleri Kurulu tarafindan ise, 7251 sayılı Kanun'la getirilen düzenlemenin idari yargıda uygulanamayacağından bahisle, davadan feragat nedeniyle temyiz aşamasında bozma,karar düzeltme aşamasında ise temyiz kararı kaldırılıp bozma kararları verildiği;
Söz konusu aykırı kararların devamlılık arz ettiği görülmektedir.
Bu nedenle, temyiz ve karar düzeltme başvuruları nedeniyle dosyanın Danıştayda bulunduğu aşamada davadan feragat edilmesi hâlinde, dosyanın feragat hakkında "ek karar" verilmek üzere kararı veren mahkemeye mi gönderilmesi, yoksa "bozma kararı" mi verilmesi gerektiği hususunda, Danıştay dava daireleri ile Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararları arasında mevcut olan ve idari yargılamayı doğrudan etkileyen kanuni düzenlemenin uygulanabilirliğine ilişkin bulunan aykırılığın, içtihatların birleştirilmesi suretiyle giderilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

ESAS YÖNÜNDEN 
KONU İLE İLGİLI KAVRAM, KURUM VE HUKUKİ DÜZENLEMELER ÇERÇEVESİNDE İÇTİHATLARIN BİRLEŞTİRİLMESİ İSTEMİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ
A. HUKUKİ DÜZENLEMELER 
30/12/1938 tarihinde yayımlanarak yürürlüğe giren ve 521 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılan 3546 sayılı Devlet Şůrâsı Kanunu'nun 44. maddesinde: "Tebligat işleri 

ile hâkimin davaya bakmaktan memnûiyeti ve reddi, ehli vukuf tedkikati, keşif ve muayene,üçüncü şahısların davaya müdahalesi, adlî müzaheret hâllerinde ve duruşmanın icrasısırasında tarafların sükûnu ve inzibatı bozacak hareketlerine karşı yapılacak muamelelerde,Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun umumî hükümleri tatbik olunur." kuralına yer verilmişti.
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu ile yürürlükten kaldırılan 521 sayılıDanıştay Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun Tatbik Edileceği Hâller"başlıklı 88. maddesinde: "Bu kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; håkimin davaya bakmaktan memnüiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahsın davaya müdahalesi, tarafların vekilleri, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, keşif ve delillerin tespiti, adlîmüzaheret hâllerinde ve duruşmanın icrası sırasında tarafların sükûnu ve inzibatı bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemlerde Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun umumîhükümleri uygulanır." kurali bulunmakta idi.
2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fikrasında ise: "1. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hâkimin davaya bakmaktan memnûiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncüşahısların davaya katılmasi, davanın ihbarı, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava, bilirkişi, kesif, delillerin tespiti,yargılama giderleri, adlî yardım hâllerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sükûnunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşı yapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, davanın ihbarı Danıştay, mahkeme veya hâkim tarafından re'sen yapılır. Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır." kuralı yer almaktadır.
2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile atifta bulunulan 1086 sayılı Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanunu, 6100 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış; anılan Kanun'un 447.maddesinin ikinci fıkrasında mevzuatta, yürürlükten kaldırılan 1086 sayılı Kanun'a yapılan atifların, 6100 sayılı Kanun'un bu hükümlerin karşılığını oluşturan maddelerine yapılmışsayılacağı kurala bağlanmıştır.
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Feragat ve kabulün zamani" başlıkli 310. maddesinde:
"(1) Feragat ve kabul, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir.
(2) Feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir.
(3) Feragat veya kabul, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir." kuralına yer verilmiştir.

3546 sayılı Devlet Sûrâsı Kanunu'nun 44. maddesi, 521 sayılı Kanun'un 88. maddesi ve hâlen yürürlükte olan 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fikrasında, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun (hâlen yürürlükte bulunan Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun) ilgili hükümlerinin uygulanacağı hususlar sayma suretiyle gösterilmiştir. 2577sayılı Kanun'un 31. maddesi, "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda" kaydı ile, atif yapılan konularda, “...Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır." hükmünüâmir bulunmaktadır. Bu atiflar, konular itibarıyla yapılmış olup; belirli madde hükümleri ile sınırlı değildir. Feragatle ilgili hükümler, 6100 sayılı Kanun'un 307 ilå 312. maddelerinde yer almaktadır. 2577 sayılı Kanun'da feragatle ilgili başka bir düzenleme bulunmamaktadır.B. HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU'NUN İDARİ YARGILAMA USULÜNDE UYGULANMASI 
3546 sayılı Devlet Şûrâsı Kanunu'nun yürürlükte olduğu dönemde Danıştayca verilen E:1952/154, K:1954/33 sayılı tevhîdi içtihat kararında; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun Devlet Şürâsında görülmekte olan davalar dolayısıyla ve mevzularda tatbik kabiliyeti olduğu, atıf yapılan hususların 3546 sayılı Kanun'un 44. maddesinde "hasren tayin ve tâdât edilmiş” bulunduğu belirtilmistir.
521 sayılı Kanun'a ilişkin Tasarı'nın madde gerekçesinde; Danıştayın yargılama usullerinin Tasarıda yer aldığı, ancak bu konuda idari kazanın özelliğinin gerektirdiği kuralların tespit edildiği. bunların disinda kalan hususlarda Hukuk Usulü Muhakemeler Kanunu'ndan yararlanılması mümkün olduğundan bunların tekrarlanmasının fuzûlîolacağının düşünüldüğü ve adı geçen Kanun'a atıfta bulunulmakla yetinildiği, ancak hâlen yürürlükte olan Danıştay Kanunu'nda yapılan atıf ihtiyacı tamamen karşılamadığından,Tasarının bu maddesinde daha geniş bir atıf yapılması yoluna gidildiği ifade edilmiştir.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun E:1971/1, K:1979/1 sayılı kararında; Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na atıf vapılan dava ve taraf ehliyetine kamu hukuku yönünden daha geniş bir açıdan bakmak gerektiği, bu atfın idare hukukunun özellikleri ve gereksinimlerinin olmadığı ve uygulamada bunun gözetilmeyeceği anlamına gelmediği vurgulanmiştir.
2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'na yapılan atıfla ilgili olarak Anayasa Mahkemesine yapılan itiraz başvurusu üzerine verilen kararda;idari yargılama usulünün, diğer usul kanunları gibi, ilgili olduğu yargı yerinin özelliği ve gelişen yargılama şartlarına göre belirlenen bir sistem olduğu gözetildiğinde, adlî ve idari yargi sisteminde davacı ve davalı durumunda bulunanların aynı durumda olmadıkları ve bu nedenle aynı kanun kurallarına tâbi tutulmalarının gerekmediği belirtilmiştir. (E:2004/103,K:2008/121 sayıli karar).
İdari yargılama usulüne ilişkin kanunların birbirini takip eden atıf maddeleri, 521 sayılıKanun'a ilişkin tasarı gerekçesi, içtihatları birleştirme kararları ve Anayasa Mahkemesi kararıarasında bir tutarlılık bulunmaktadır. Buna göre, idari yargılamaya özgü kuralların Idari Yargılama Usulü Kanunu'nda düzenlendiği; aynı hususların farklı usul kanunlarında 

tekrarlanması fuzûlî olacağından, sayma suretiyle belirlenen hususlarda ise 6100 sayılıKanun'a atıf yapılması yönteminin benimsendiği; böylelikle atıf yapılan hususu doğrudan ya da dolaylı olarak ilgilendiren tüm hükümlerin idari yargilamada uygulanmasının mümkün hâle geldiği; idari yargılama usulünde kural bulunmaması kaydıyla, atıf yapılan 6100 sayılıKanun hükümlerinin, temas ettiği bütün meselelerde uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.
C. DAVADAN FERAGAT VE KABUL 
1. Medeni Yargılama Usulünde 
Davaya son veren taraf işlemlerinden olan feragat, kabul ve sulh, 6100 sayılıKanun'un 307 ilâ 315. maddelerinde düzenlenmiştir. Tasarruf ilkesinin (6100 sayılı Kanun m. 24) bir sonucu olarak, davaya son veren taraf işlemleri, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir. Bir başka ifadeyle, taraflar, davayı kabul ederek ya da davadan feragat ederek veya sulh sözleşmesi yaparak yargılamanın her aşamasında davayı sona erdirebilirler.

Feragat, 6100 sayılı Kanun'un 307. maddesinde, davacinın talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesi olarak tanımlanmış; 310. maddesinde feragatin hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabileceği, 311. maddesinde ise, feragatin kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğuracağı belirtilmiştir. Başka bir anlatımla, davadan feragat ile dava konusu uyuşmazlik esastan sona ermiş olur. Bu nedenle, mahkeme henüz feragat nedeniyle bir karar vermemiş olsa bile davacı feragatten dönemez; feragati ile bağlıdır.Feragat, islah yolu ile de hükümsüz kılınamaz (Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun E:2021/2-668, K:2023/191 ve E:2017/1-1232, K:2021/792 sayıli kararları).
Feragat, yalnız dava hakkından değil, esas haktan da vazgeçmeyi içerir (BiLGE Necip/ÖNEN Ergun, Medenî Yargılama Hukuku Dersleri, 1978, s. 350). Davadan feragat bir usul işlemi ise de, içeriği bakımından bir maddî hukuk işlemidir. Davadan feragatin içeriği olan maddî hukuk islemi (haktan vazgecme) ile, taraflar arasındaki dava konusu yapılan uyuşmazlık son bulur (KURU Baki/ARSLAN Ramazan/YILMAZ Ejder, Medenî Usul Hukuku Ders Kitabi, 2003, s. 623). Feragat, dava konusu haktan da feragat sayılir. Bu nedenle,davadan feragat eden davacı, dava konusu ettiği talebini artık dava edemez. Davayı geri alan davacı ise, bu hakkından feragat etmis olmamaktadır. (PEKCANITEZ Hakan/ATALAY Oğuz/ÖZEKES, Muhammed; Hukuk Muhakemeleri Kanununa Göre Medenî Usul Hukuku,2012, s. 694).

Mahkeme, sadece feragatin usul hukuku kurallarına uygun olup olmadığını inceler.Davadan feragat edebilecek yetkili kisi olarak; davayı acan kişi olan "davacının" gerçek kişvekili, kanuni temsilcisi, özel hukuk tüzel kişisi, kamu tüzel kişisi ve Hazine vekili olması gibi hususlar inceleme sirasinda ele alinır (KURU/Baki, Hukuk Muhakemeleri Usulü C.IV, 2001,s. 3550-3562).

Feragat, kural olarak her tür davada mümkündür; tasarruf ilkesinin tam uygulanmadığı davalarda da davacı davadan feragat edebilir. Ancak, hâkimin fili sebebiyle Devlete karşı açılan tazminat davalarında feragat davayı sona erdirmeyeceği 

(PEKCANITEZ/ATALAY/ÖZEKES, s. 696) gibi, sosyal güvenlik hakkından ve bu sonucu doğuran davadan feragat edilememesi, tapuda isim düzeltilmesi davasından feragatin mümkün olmamasi, iflas kararı verildikten sonra davadan feragat edilememesi, çift taraflıdavadan (paydaşliğın giderilmesi davası gibi) davalinın da davacı durumunda olmasi nedeniyle feragatin hüküm ifade etmeyeceği, evliliğin butlanı ve sahtecilik davalarında feragatin kendiliğinden hüküm ve sonuç doğurmaması gibi kamu düzenine ilişkin davalardan feragatin geçerli olmadiğının örnekleri mevcuttur. (YILMAZ, Ejder: Hukuk Muhakemeleri Kanunu $erhi, 2012, s.1326-1328)

2- Idari Yargilama Usulünde 
3546 sayılı Kanun'un 44. maddesi, 521 sayılı Kanun'un 88. maddesi ve hâlen yürürlükte bulunan 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin birinci fikrası ile Hukuk (Usulü)Muhakemeleri Kanunu'na yapılan atiflarla; medeni usulden yararlanılması kanun koyucu tarafından uygun bulunan hususlara ilişkin kuralların idari yargılamada uygulanmasısağlanmıştır. 2577 sayılı Kanun'la hukuk usulüne atif yapılan hususlar arasında davadan feragat ve kabul de bulunmaktadir.

Davadan feragat, davacının tek taraflı irade beyanı ile yapildığından, feragatin geçerliliği için davalı tarafından kabul edilmesine gerek yoktur. Feragat, taraflar arasındaki uyuşmazlığı sona erdirmektedir. Uyuşmazlığın feragat nedeniyle son bulduğunu tespit etme görevi ise mahkemeye ait bulunmaktadır. Mahkeme, bu görevi davacının beyanının gerçekten feragat olup olmadığını ve kanunun öngördüğü şekilde yapılıp yapılmadığınıaraştırmak suretiyle yerine getirmekle yükümlüdür. Mahkemenin, davacının beyanının gerçekten feragat olduğunu ve kanunun öngördüğü şekilde yapıldığını tespit etmesi durumunda, davadan feragat nedeniyle uyuşmazliğın son bulduğuna karar vermesi gerekmektedir. (Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun E:2003/332, K:2003/401 sayılıkarari).

Temyiz ve karar düzeltme aşamalarında hem bu istemlerden hem de davadan feragat mümkündür. Kanun yollarına yapılan başvurulardan feragat dolayısıyla bu istemleri inceleme imkânı kalmadığından, bu istemler hakkında karar verilmesine yer olmadığına;davadan feragat hâlinde ise, 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinde yapılan değişiklikten önceki dönemde, feragat talebi hakkında karar verilmek üzere kararın bozulmasına karar verilirken; dava hakkında verilmiş olan karar kanun yolu aşamasında bulunduğundan,davacının "davadan feragat" iradesinin hükmü veren mahkemece ele alinması suretiyle karar verilmesi gerektiği bu kararlarda belirtilmekteydi. (Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun E:1997/156, K:1997/316: E:1999/1201, K:2000/552; E:2001/26, K:2001/309 ve E:2000/648, K:2001/740 sayıli kararları)

Idari yargılama usulünün kendine özgü niteliği, iptal davalarından feragatte ortaya çıkmaktadır. Iptal davalarının, kişinin menfaatinin korunması ve idarenin hukuka uygunluğunun sağlanması şeklinde iki yönü bulunmaktadır. Bu bakımdan, kimi idare hukukçularına göre, iptal davalarından feragat hususunda bu iki yön dikkate alınarak bir 

sonuca varılması gerekir. Sadece davacıiların kişisel menfaatlerini etkileyen, kamuyu ilgilendirmeyen işlemlere karşı açılan davalarda feragatin mümkün olmasi, ancak kamuyu ilgilendiren işlemlere karşı açılan davalardan feragat edilmesinin mümkün olmamasıgerekmektedir. (ODYAKMAZ Zehra, Idari Yargı İle İlgili Öneriler, Danıştay Sempozyumu,11-12 Mayis 2001, s.143)
İdari yargıda iptal davası, kural olarak ilgililerin menfaatlerini korumanın yanında,idarenin hukuka uygun davranmasını gerçekleştirmeye yöneliktir. Bu özelliği dolayısıyla iptal davalarının objektif ve soyut nitelikte bir dava türü olduğu teoride genel olarak ifade edilmekle birlikte, istisnaî olarak, iptal davalarının subjektif ve somut nitelikte örneklerinin de bulunduğu uygulamada gözlenmektedir. Davacının kişisel çıkarını ihlâl eden somut ve subjektif nitelikteki işlemlerin iptali istemiyle açılan davalarda, ilk derece mahkemesince hüküm verildikten sonra, kanun yolu incelemesi sonuçlanmadan yapılan davadan feragatin kabul edilmesi gerekir. Kişisel yararın söz konusu olduğu durumda, ihlâl edilen kamunun hakları olmayıp kişinin menfaatidir. Kendi hak ve menfaatleri üzerinde mutlak tasarruf yetkisine sahip olan kişinin davasından feragatinde de herhangi bir kısıtlama düşünülemez.Feragate ilişkin uyuşmazlık konusu olaylarda, kamu yararı ve kişisel yarar ölçütünün belirlenmesinden sonra, feragat hakkında karar vermek yerinde olacaktır. Her uyuşmazlıkta davacının davayla ilişkisini irdelemek gerekir. Davacı sıfatıyla gerçek kişiler veya kurum ve kuruluşlar tarafından belde veya semt sâkini sıfatıyla açılmış objektif nitelikteki bir iptal davasında kamu yararı ölçütü mutlak olduğundan, ilk derece mahkemesince verilen ve hukuka aykırılığı belirleyen bir karardan sonra, davacının davasından feragat etmesi kabul edilemez. (Danıştay Altınci Dairesinin E:2011/1894, K:2014/5660 ve E:2015/7570,K:2018/2365 sayıli kararlari).
Köy tüzel kişiliği tarafından taşınmazın satışına ilişkin olarak yapılan ihalenin iptali istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin iptaline karar verilmesi talebiyle açılan bir davada, feragatin mahiyetinden hareketle, dava konusu edilen işlemin salt kişisel yarar yerine kamu yararını ilgilendirmesi ve bu anlamda objektif nitelikte olmasi, davanın sadece kişisel yarar amacıyla açılmamış olması ve dava konusu ihalenin iptali istemiyle yapılan başvurunun reddine dair işlemin hukuka aykırı olduğunun tespit edilmiş olması nedeniyle,köy muhtar ve azaları olan davacıların feragat istemi kabul edilmemiştir. (Danıştay Onüçüncü Dairesinin 2016/1448, K:2020/1576 sayılı kararı).
Davadan feragat iradesi, yargilama hangi aşamada bulunuyorsa onu inceleyecek olan yargı merciine iletilir. Ilk derece mahkemesinde yargilama devam ederken davadan feragat edilirse, buna ilişkin dilekçenin ilk derece mahkemesine verilmesi gerekir. İstinaf aşamasında davadan feragat edilirse, feragat beyanı bölge idare mahkemesinin ilgili dairesine sunulur. Mahkemenin verdiği karar temyiz edilmiş ise, feragat iradesi Danıştaya yöneltilecek dilekçe ile yapılır.
Davadan feragat talebi mahkemece usul yönünden incelenir. Davadan feragat edenin yetkili kişi olup olmadığı, feragatin şart içerip içermediği, davanın kamu düzeniyle 

ilgili bir nitelik taşıyıp taşımadığı, iptal davalarında kamu yararı ölçütüne göre hukuka aykırılığı belirleyen bir karardan sonra yapılmış feragat beyanının söz konusu olup olmadığı,başka bir ifadeyle feragat edilebilir bir dava mahiyetinde bulunup bulunmadığı bu incelemenin kapsamini olusturur.

Ç. MEDENİ USUL HUKUKUNDA "EK KARAR”
1. Davadan Feragat ve Kabule llişkin Ek Karar 
03/04/2012 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'nin 57. maddesinde, "Hükmün kesinleşmesinden önce davadan feragat, davayıkabul veya sulh hâlinde, hâkim dosya üzerinden bu konuda ek karar verir. Taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi sırf bu nedenlerle dosya istinaf veya temyiz incelemesine gönderilmez." hükmüne yer verilmiştir.

06/08/2015 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren ve 262.maddesiyle Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği'ni yürürlükten kaldıran Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları İdari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik'in 215. maddesinde de, "Hükmün kesinleşmesinden önce davadan feragat, davayı kabul veya sulh hâlinde, hâkim dosya üzerinden bu konuda ek karar verir. Taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi sırf bu nedenlerle dosya istinaf veya temyiz incelemesine gönderilmez." kuralına yer verilmiştir.
Hüküm verildikten sonra feragat beyanında bulunulması üzerine bu Yönetmelik kurallarına dayalı olarak adlî yargıda ek kararlar verilmeye başlanmış; ancak, "ek kararın"yönetmelikle düzenlenmesinin kanuni dayanaktan yoksun olduğu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda açık hüküm bulunmayan bir konuda, Yönetmelik hükümlerine dayalı olarak,hükümden sonra davanın ele alınması suretiyle ek karar tesisinde hukuka uygunluk bulunmadığı gerekçesiyle Yargıtayın bozma kararları vermeye devam ettiği (23. Hukuk Dairesinin E:2015/9088. K:2016/1326 savili: 10. Hukuk Dairesinin E:2016/8209.K:2017/2432 sayılı kararı) ve doktrinde de aynı yönde değerlendirmeler yapıldığıgözetilerek, 28/07/2020 tarihinde yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine eklenen ikinci ve üçüncü fikralarla davadan feragat ve kabul hususunda uygulanmak üzere "ek karar" usulü ihdas edilmiştir.

6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine 7251 sayılı Kanun'la eklenen ikinci ve ücüncüfikralarda;
"(2) Feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir.

() Feragat veya kabul, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmişsa, Yargitay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir." kuralına yer verilmiştir.
Bu Kanun'a ilişkin teklifin gerekçesinde;

6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine eklenen ikinci fikrada, feragat veya kabulün, ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince hükmün verilmesinden, bir başka ifadeyle anılan mahkemelerin dosyadan el çekmelerinden sonra yapilması hâlinin düzenlendiği; bu durumda hüküm aleyhine taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi,hükmü veren ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek bir karar verileceği ve dosyanın kanun yolu incelemesi için ilgili mercie gönderilmeyeceğinin kurala bağlandığı;
Maddeye eklenen üçüncü fikrada ise; feragat veya kabulün dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapilması hâlinde, Yargitay'ın temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye göndermesi gerektiği kuralının getirildiği; bu düzenlemeyle, mevcut hükümden kaynaklanan ve feragat veya kabulün hükmün verilmesinden sonra gerçekleşmesi hâlinde yapılan farklı uygulamaların önüne geçilmesinin amaçlandığı; ayrıca, Yargıtay'ın, davaya son veren taraf işlemleri olan feragat ve kabulün kanun yolu süresi içinde yapılması hâlinde,hükmü veren mahkemenin davadan el çekmiş olması sebebiyle dava hakkında bir karar veremeyeceği, dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtaya gönderilmesi gerektiği şeklindeki ictihadı ile feragat veya kabulün dosya Yargıtayda iken yapılması hâlinde kararın bozularak gerekli kararın verilmesi için dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi yönündeki içtihadından kaynaklanan usul ekonomisine aykırılığın da önüne geçilmesinin hedeflendiği belirtilmiştir.
Kanun teklifinin hazırlanmasında görev üstlenen Bilim Komisyonu tarafindan, teklif hakkında yapılan değerlendirmelere iliskin makalede;
Feragat ve kabule ilişkin ek karar müessesesinin, hükmün verilmesinden sonra feragat ve kabule ilişkin olarak uygulamada ortaya çıkan tereddüdü gidermesi bakımından yararlı olduğu; "Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın" şeklindeki ibareden anlaşılmasıgerekenin, feragat ve kabul beyanında bulunan taraflar açısından Yargitayın feragat veya kabul hususunda ek karar vermesi için dosyayı hükmü tesis eden mahkemeye göndermesi olduğu; Yargıtayın, bugüne kadarki uygulamasının aksine, bozma kararı veremeyeceği; bu şekilde usul ekonomisi açısından da uygun olan pratik bir yöntemin tercih edildiği belirtilmiştir. (ÖZTEK Selçuk/TAŞPINAR AYVAZ Sema/KALE Serdar, Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında 20 Mart 2020 Tarihli Kanun Teklifine İlişkin Bazı Açıklamalar ve Kanun Teklifinin Değerlendirilmesi, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2020, Sayı 149, s. 85-139)
Bu Kanun değişikliğinden itibaren dosya temyiz aşamasında iken davadan feragat dolayısıyla bozma kararı verilmesinin söz konusu olmayacağı, Kanun'un açık hükmügözetilerek temyiz incelemesi yapılmaksızın dosyanın ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesi gerektiği yönünde Yargıtayca kararlar verilmiştir. (Dokuzuncu Hukuk Dairesinin E:2023/14247, K:2023/16145 sayılı ve Hukuk Genel Kurulunun E:2023/1-389, K:2023/559 sayılı karari)


2. Hukuk Usulünde “Hükmün Tamamlanmasi" ve Ek Karar 
Hâkim, kararını verdikten sonra bu kararını değiştiremez. Bu kural, ilk derece mahkemeleri için geçerli olduğu gibi, üst derece mahkemeleri için de geçerlidir. Ancak bazi hâllerde mahkeme, yargılamada taraflarca ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen bazı hususlar hakkında yanlışlıkla kısmen veya tamamen karar vermemiş olabilir. Taraflarca ileri sürüldüğü hâlde tamamen veya kısmen mahkemece karara bağlanmamış asıl veya fer'î talepler ile yargılama giderleri, hükmün tamamlanmasının konusunu teşkil eder. Bu durumda taraflar, belirtilen hususlar hakkında mahkemeden ek karar verilmesini isteyebilir. Buna "hükmün tamamlanmasi" denir. Hükmün tamamlanması kurumunun amaci, etkin hukuki korumanın sağlanmasıdır. Çünkü tarafların talepleri tam olarak hükme bağlanmadıkça, etkin hukuki korumanın sağlandığı kabul edilemez. Hükmün tamamlanmasi, bir kanun yolu değildir. (PEKCANITEZ Hakan/ATALAY,Oğuz/ÖZEKES Muhammed, Medenî Usul Hukuku Ders Kitabi, 2020 s. 435. 436).Hükmün tamamlanmasında, mahkeme kararının haksız veya hatalı olduğundan dolayı düzeltilmesi değil, talepler hakkında tamamen veya kısmen karar verilmemiş olmasınedeniyle bu boşluğun ortadan kaldırılması amacı öne çıkmaktadır. Hükmün tamamlanmasının amaci, ilk verilen nihai kararı değiştirmek değil, ilk kararda unutulan hususlarda karar verilmesini sağlamaktır. Mahkemenin bilinçli olarak karar vermediği hâllerde hükmün tamamlanması yoluna başvurulamayacağı gibi, bu yolla karardaki hukuki hataların düzeltilmesi de söz konusu olamaz. (AKKAYA Tolga, Medenî Usul Hukukunda Hükmün (Nihaî Kararların) Tamamlanmasi, Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.XXV, 2021, Sa.1, s. 35-36).
Anayasa Mahkemesinin E:2020/70, K:2023/106 sayılı kararıyla; 6100 sayılıKanun'un "Hükmün tamamlanması" başlıklı 30/A maddesinin birinci fikrasının birinci cümlesinde yer alan "Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde,yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen, hakkında tamamen veya kısmen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir." kuralının iptali istemiyle yapılan itiraz başvurusu; kanun koyucunun mahkeme kararındaki eksikliklerin giderilmesi için olağan kanun yolu dışında taraflara ek karar verilmesi talebinde bulunma imkânı tanıdığı, bu amaçla yeni bir hukuk yolu ihdas ederek şartlarını belirlediği, hükmün tamamlanması yargılamasının işleyişiyle ilgili olarak, âdil yargılanma hakkı yönünden kanunda yeterli güvencelerin öngörüldüğü, hükmün tamamlanması kapsamında verilen ek kararla ilgili düzenlemelerin, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesi ile âdil yargılanma hakkıyla bağlantılı olan kesin hükme saygı ilkesinin gözetilmesi bakımından gerekli ve yeterli güvenceleri bünyesinde barındırdığı, bu nedenle anılan Kanun hükmünde Anayasaya aykırılık bulunmadığı belirtilerek reddedilmiş olup;Anayasa Mahkemesinin bu kararında; "Hükmün tamamlanması üzerine verilen ek karar, ilk karar gibi bağımsız bir nihai karardır. Kararda bulunması gerekli olan unsurlar, kanun yolları, kararın icrası gibi mahkeme hükmü için Kanun'da öngörülen düzenlemeler, ek karar 

için de uygulanır. Hükmün tamamlanmasına ilişkin ek karara karşı, ilk karardan bağımsız olarak kanun yoluna başvurulabilmesi mümkündür. Tarafların, mahkemenin ilk kararına karşı kanun yoluna ve hükmün tamamlanması yoluna başvurmaları ya da ilk ve ek karara karşı kanun yoluna başvurmaları hâlinde yapılacak inceleme yöntemiyle ilgili olarak Kanun'da özel bir düzenleme yapılmamıştır. Ancak, Kanun'un genel hükümleri ve yerleşik yargısal uygulamalarla, ilk ve ek karara konu kanun yolu ve derece mahkemesindeki yargılama süreçleri arasında ilgi kurularak çelişkili kararların önüne geçilmesinin söz konusu olduğu hâllerde, anayasal açıdan bu hususta kanunda özel bir düzenleme yapılması zorunlu değildir. Dolayısıyla hükmün tamamlanması kapsamında düzenleme yapılmaması bu hususta Kanun'un genel hükümleri çerçevesinde değerlendirme yapilmasina engel bir durum oluşturmaz. Mahkemenin ilk kararına karşı hükmün tamamlanması ve kanun yoluna başvurulması hâlinde, kanun yolu mahkemesi tarafından hükmün tamamlanmasıyargılamasının bekletici mesele yapılması ya da ek kararın kesinleşmesi hâlinde kanun yolu merciinin bu kararı dikkate alarak değerlendirme yapmasına engel bir durum bulunmamaktadır. İlk ve ek kararın bağımsız olarak icra takibine konu edilmeleri mümkündür. Ancak, bu konuda ortaya çıkabilecek sorunların giderilmesinde icra ve iflas hukuku genel hükümleri ve yargısal uygulamaların gözetilmesi gerekir. Her iki karar birlikte infaz edilerek bu konuda ortaya çıkması muhtemel sorunların önüne geçilmesi mümkündür"gerekçesine yer verilmiştir.
2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde, hükmün tamamlanması ile ilgili olarak medeni usule atifta bulunulmamış olup, mahkemece hükmedilmeyen vekâlet ücretinin ek karar verilmek suretiyle "hükmün tamamlanması" istemli temyiz başvurusu hükmün tamamlanmasımüessesesinin idari yargıda uygulama alanının bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.(Danıştay Sekizinci Dairesinin E:2021/7396, K:2022/1188 sayılı kararı.)
2577 sayılı Kanun'un 20/B maddesinin birinci fikrasının (h) bendi uyarınca kesin olarak karar verilmesi üzerine, davacı tarafından temyiz aşamasında yapılan yargılama giderleri yönünden hükmün tamamlanması hususunda ek karar verilmesi talebine ilişkin olarak Danıştay Onikinci Dairesince, 2577 sayılı Kanun'da hükmün tamamlanması hususu düzenlenmediğinden ve aynı Kanun'un 31. maddesi ile de atif yapılmadığından, 6100 sayılıKanun'un uygulanabileceği konulardan olmayan hükmün tamamlanması talebinin incelenmesinin hukuken mümkün olmadığına karar verilmistir.(14/03/2023 tarihli,E:2022/4957 sayılı karar). Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da benzer kararlarıhükmedilmeyen vekâlet ücretine ilişkin olarak vermiştir (E:2021/3130, K:2021/2035 ve sayılı;E:2021/2574, K:2021/1927 sayılı kararlar).
Nihai kararın verilmesi ile hâkim kural olarak dosyadan elini çekmekle birlikte, bu kuralın çeşitli istisnaları bulunmaktadır. Örneğin, ilk derece mahkemesi, istinaf dilekçesinin reddine (6100 sayılı Kanun m. 346); idari yargilama usulünde de ilk derece/istinaf mahkemesi, istinaf/temyiz dilekçesi üzerine (2577 sayılı Kanun m. 48/6) dosyadan el çekmişolduğu hâlde karar verebilir. Keza başka bir örnek olarak, hükmün verilmesinden sonra 

davadan feragat veya kabul söz konusu ise, ilk derece mahkemesi veya istinaf mahkemesinin, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa bile bu konuda ek karar vermesi gösterilebilir (6100 sayılı Kanun m. 310/2). Hükmün tamamlanması da hâkimin dosyadan el çekmesinin istisnalarından biridir. Hükmün tamamlanmasi, ek karar niteliğinde olmakla beraber, hukukumuzda ek kararın tek görünüm biçimi değildir. (BELGiN GÜNEŞ Derya,Medenî Usul Hukukunda Hükmün (Nihaî Kararların) Tamamlanması, Inönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi- C.XII, 2021, Sa.1, s.317. 324).

Nihai kararın verilmesi ile hâkimin dosyadan el çekmesinin istisnası olarak "ek karar",bir yandan nihai kararda unutulan hususlarda karar verilmesini sağlamayı amaçlayan "hükmün tamamlanmasi" şeklinde uygulama alanı bulmakta; diğer yandan, nihai kararın verilmesinden sonraki aşamada davadan feragat edilmesi ya da davanın kabulü hâlinde verilecek "ek karar" olarak kendini göstermektedir. 2577 sayilı Kanun'un 31. maddesinin feragat hususunda hukuk usulüne yaptığı atıf kapsamında yer alan ek kararın idari yargilama usulünde uygulanabilmesi için gerekli ve yeterli kanuni dayanak mevcut olduğundan, 310. maddenin ikinci ve üçüncü fikralarında özel olarak düzenlenmiş olan feragat talebi hakkında ek karar verilebilmesi için "hükmün tamamlanması"na atıfta bulunulmasına gerek olmadığı kuşkusuzdur.

D. İDARİ YARGILAMA USULÜNDE DAVADAN FERAGAT VE KABUL İLE SINIRLI OLARAK "EK KARAR"IN UYGULANABİLİRLİĞİ VE MAHİYETİ

1. Davadan Feragat Beyanı Üzerine Verilecek Karar 
Davadan feragat edilmesi hâlinde ne yönde karar verileceği konusunda gerek Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nda gerekse Ídari Yargılama Usulü Kanunu'nda özel bir düzenleme yapılmamıştır. Medeni hukuk alanında, davacının davasından feragat etmesi üzerine, bu feragatin geçerli olduğu ve bununla dava konusu uyuşmazliğın son bulduğu kanısına varan mahkeme, davanın feragat nedeniyle reddine karar verir. Mahkeme, feragat nedeniyle davanın reddine ilişkin bu kararı ile davadan elini çeker (KURU, s. 3618). Feragat nedeniyle davanın reddine değil, karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiği yolunda görüşler de vardır (YILMAZ, s.1343, 1348).

6100 sayılı Kanun'da "Yargılamaya Hâkim Olan İlkeler"e İkinci Bölümde yer verilmişolup 24. maddesinde, dava açıldıktan sonra da tasarruf yetkisinin devam etmesini içeren "tasarruf ilkesi"; 25. maddesinde düzenlenen "taraflarca getirilme ilkesi" uyarınca, kanunla belirtilen durumlar dişında hâkimin kendiliğinden delil toplayamaması; 26. maddesinde yer alan "taleple bağlılık ilkesi" ve 30. maddesindeki "usul ekonomisi ilkesi", yargılamaya hâkim olan ilkeler arasında bulunmaktadır. Medeni usul hukukunda yargılamaya hâkim olan bu ilkeler uyarınca, adlî yargılama, dosyanın taraflarca hazırlanması esası üzerine kurulduğundan; yargılama sürecinin başlatılmasında, konusunun belirlenmesinde,yargilamanın yürütülmesinde ve sona erdirilmesinde taraf iradesi belirleyicidir. Yargılama sürecinde, bazı istisnaî durumlar hariç, tarafların yargılamanın sona erdirilmesi konusundaki tasarruf yetkileri devam eder. Hâkim, tarafların talepleri ile bağlıdır; talepten fazlasına veya 

başka bir şeye karar veremez. Davadan feragat, davacının açmış olduğu davadaki talep sonucundan kismen veya tamamen vazgeçmesidir. Feragatin konusu, davacının ileri sürdüğü talep sonucudur. Feragat beyanı üzerine dava koşulları ve feragat edenin ehliyeti mevcutsa, dava esastan incelenmeden ve bir hüküm verilmeksizin karar verilir (PEKCANITEZ Hakan/ATALAY Oğuz/ÖZEKES Muhammet, Medenî Usul Hukuku Ders Kitabi, s. 437).

Ídari yargılama usulünde ise tarafların davada tasarruf yetkisi sınırlıdır. Idari dava,idare hukukuna tâbi işlemler üzerinde bir denetim aracı ve idari işlemlerin bir ölçüde yeniden incelemeye tâbi tutulması olduğundan, idari mahkemeler, adlî yargidan farklı olarak,yargıladiğı işlemler üzerinde kamu yararı açısından da denetleme yapmakla görevlidirler.Böyle bir denetleme, davanın taraflarının hak ve menfaatlerini aşan bir durumu ortaya koyar.Idari yargida taraf beyan ve istemlerini aşan re'sen araştırma ve inceleme yönteminin en önemli nedeni de budur. Ancak, bu özellik, idari dava açıp açmama konusunda iradelerini serbestçe kullanabilen kişilerin, bu davalardan vazgeçme konusunda da yetkili olduğunu kabule engel değildir. (ÇIRAKMAN Erol, Hukuk Yargılama Usulünün İdari Yargıda Uygulanmasi, Idari Yargıda Son Gelişmeler Sempozyumu, 10-11-12 Haziran 1982 ).
Feragat hâlinde mahkemece esas hakkında karar verilmesine gerek yoktur, çünküdavacının talebi kalmamıştır. Feragat beyanı üzerine, idari işlemin esasının incelenmediğini göstermek için, karar verilmesine yer olmadığı yönünde karar verilir. Adlî yargı yeri gibi davanın reddine karar verilirse, idari işlemin hukuka uygunluğu algısı oluşabilir (ODYAKMAZ, s.142-143)

Davacının, feragat talebini usulüne uygun şekilde yaptığı idari yargı mercii tarafından tespit edilince, adlî yargı merciinden farklı olarak ret kararı değil, feragat nedeniyle konusu kalmayan "dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına" karar verilir. (Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulunun E:2000/280, K:2000/656 sayılı kararı)

2- Feragat Hususunda Hukuk Usulüne Yapılan Atif ve Ek Karar 
2577 sayılı Kanun'un feragat hususunda atifta bulunduğu 6100 sayılı Kanun'un davadan feragate ilişkin hükümlerinde 7251 sayılı Kanun'la değişiklik yapılarak, nihai karar verildikten sonra vaki olan feragat talebi hakkında hükmü veren mahkemece ek karar verilmesi usulü düzenlenmiştir. Keza es zamanlı değişiklikle, "hükmün tamamlanması" için ek karar verilmesi usulü de ihdas edilmistir. Bu itibarla, ek karar, hem hükmün tamamlanması hem de feragat hususunda uygulama alani bulmaktadır.
İlk derece mahkemesi, nihai kararı vermekle davadan elini çekmektedir. Davayı sona erdiren taraf işlemlerinden olan davadan feragat iradesi, nihai karar verildikten sonra kanun yollarına başvuru süresi içerisinde ya da kanun yoluna başvurulmasından sonra mahkemeye intikal edebilir. Bu durumlara iliskin olarak Kanunun 310. maddesinin ikinci fıkrası mahkemeye istisnaî bir yetki tanımakta_ ve kanun yoluna başvurulması hâlinde dahi,dosyanın kanun yolu incelemesini yapacak mercie gönderilmemesini öngörerek nihai kararın kanun yolu mercileri tarafından kaldırılmasına veya bozulmasına gerek kalmadan 

feragat hususunda ek karar verilmesi gerektiğini kurala bağlamaktadır.
Buna göre, feragat beyanı üzerine mahkeme, davanın feragat edilebilir bir dava olduğunu ve başvuranın yetkili bulunduğunu tespit etmesi hålinde, davayı sona erdiren ve kesin hüküm gibi sonuç doğuran ek karar verebilecektir.
6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinde yapılan değişiklikle birlikte, 2577 sayılıKanun'un 31, maddesi ile feragat ve kabule ilişkin olarak hukuk usulüne yapılan atfin kapsamına, "ek karar" verme usulü de girmiştir.
Dosyanin temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra, davadan feragat edilmesi hâlinde, temyiz mercii tarafindan yapılacak işlemler 310. maddeye eklenen üçüncü fikrada gösterilmiş olup, bu fıkrayla, maddenin ikinci fikrasındaki kuralı tamamlar şekilde, temyiz mercii tarafindan, temyiz incelemesi yapilmaksızın, "ek karar" verilmek üzere dosyanın mahkemeye gönderilmesi kanuni zorunluluk hâline getirilmiştir.
Bu itibarla, ek kararın idari yargıda işlerlik taşımadığını ve uygulanabilir olmadığınıkabul etmek, kanuni düzenlemenin yok sayılması ve kanunun âmir hükmünün uygulanmamasi sonucunu doğurur.
Nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde hukuk muhakemesinde karşılaşılan sorunlar idari yargılama açısından da mevcut olup; bu sorunların çözümüamacıyla yapılan kanuni düzenleme uyarınca feragat veya kabul beyanı üzerine verilecek olan ek karar, feragat ve kabulle ilqili atfın kapsamı içerisinde kalmaktadır.
2577 sayılı Kanun'un 31. maddesiyle, hukuk usulüne atif yapılan hususlarda, idari yargılama usulünün hukuk usulünden ayrışan yönleriyle ilgili düzenlemeler ayrıca yapılmışolup, atif yapılan konular arasında yer aldığı hâlde, davanın ihbarı ve bilirkişi seçimi konusunda aynı maddede idari yargılama usulüne özgü düzenlemelere yer verilmiştir.Ehliyet, hâkimin davaya bakmaktan memnûiyeti ve reddi ile delillerin tespiti, 2577 sayılıKanun'un diğer maddelerinde ayrıca düzenlenmiştir. Feragat ve kabul hususunda ise 2577sayılı Kanun'un ne 31. maddesinde, ne de diğer maddelerinde bir kural bulunmamaktadır.
6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine 7251 sayılı Kanun'la iki fikra eklenmeden önceki dönemde, mahkemece karar verildikten sonra davadan feragat edilmesi hâlinde,dosyadan el çekilmis olduğu icin dosya kanun yolu incelemesini yapacak mercie gönderilmekte, ilgili merci tarafindan feragat nedeniyle bozma kararı verilerek dosya mahkemeye iade edilmekte ve mahkemece davacının feragat beyanı hakkında karar verilmekte idi. Bu durum zaman kaybına, yargılamanın uzamasına ve yargılama giderlerinin artmasına sebebiyet vererek usul ekonomisi ilkesine aykırılık teşkil ettiğinden, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesine eklenen ikinci fikra ile, yargılama merciine dosyadan el çekmişolmasına rağmen, dosyayı kanun yolu incelemesini yapacak mercie göndermeksizin feragat talebi hakkında ek karar verme imkânının tanınması, usul ekonomisine aykırılığı bertaraf edecek bir hukuki care olarak düzenlenmistir.
Aynı maddenin üçüncü fikrası uyarınca feragat veya kabulün dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapilması hâlinde temyiz incelemesi yapılmaksizın 

feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi Kanun'un emredici hükmü gereği olup; feragat dolayısıyla bozma kararıverilmesi, bu âmir hükme açıkça aykırı olmanın yanında, anılan kuralın amacının aksine usul ekonomisine aykırı uygulamaların devam etmesine ve yargilamanın uzamasına yol açacaktir.
Feragat beyanı üzerine ek karar verecek olan mahkemenin, bakılan davanın feragat edilebilecek bir dava olup olmadığı hususunda değerlendirme yapabileceği açık olup, yeni düzenleme bu değerlendirmeyi engelleyici mahiyette olmadiğından, feragatin mümkün olmadığı davalarda feragat nedeniyle karar verilmesine yer olmadığı yönünde ek karar verilmesi söz konusu olamaz.
Nitekim, idare mahkemesince iptal karari verilmesinden sonra davadan feragat edilmesi durumunda, gerek ilk derece mahkemesi gerekse Daniştay tarafindan,uyuşmazlığın kişisel yarar ve kamu yararı ölçütü yönünden değerlendirildiği ve ulaşılan sonuca göre feragat talebi hakkında ek karar verildiği görülmekte olup, Danıştay OnüçüncüDairesinin E:2021/5214, K:2022/1165 sayılı kararında, " .. idari işlemin hukuka aykırılığının yargı kararıyla tespit edilmesinden sonraki bir aşamada, iptal davalarından feragatin hüküm ve sonuç doğurmayacağının kabulü için, dava konusu işlemin salt kişisel yararı değil, kamu yararını ilgilendirmesi ve aynı zamanda davanın kişisel yarar amacıyla açılmamış olması,başka bir anlatımla, kamu menfaati gözetilerek, dava konusu işlem ile menfaat bağıkurulmuş olması gerekmektedir. ...
Davacının, dava dilekçesinde, ihalenin pazarlık usulü ile ilansız bir şekilde gerçekleştirilmesi sebebiyle idarece yapılan ihaleden haberdar olamadıği, ihale dokümanısatın almak üzere davet edilmemiş olması sebebiyle doküman dahi satın alamadığı ve ihale sürecine ilişkin herhangi bir bilgisinin bulunmadığı iddialarına yer vermek suretiyle kurmuşolduğu menfaat alâkasını; kamu menfaatinden ziyade kâr amacıyla kurulmuş olan ticaret şirketi tüzel kişiliği altında kişisel menfaatinin korunmasına dayandırdığı anlaşılmaktadır.
..kişisel menfaatin korunması amacıyla açılan iptal davalarında hüküm kesinleşinceye kadar davacının, davasını sürdürme veya davasından feragat etme hususunda yetkili olması sebebiyle, davacı vekili tarafindan usulüne uygun olarak yapılan feragat beyanı doğrultusunda karar verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
Bu itibarla, dava konusu islemin iptaline karar verilmesinin ardından, davacı vekili tarafindan davadan feragat beyanında bulunulmasina rağmen, Mahkemece "feragat talebinin reddine" yönelik olarak verilen ek kararda hukukî isabet görülmediği ...11gerekçesiyle Idare Mahkemesinin 08/11/2022 tarihli iptal kararının ve 25/11/2021 tarihli ek kararının bozulmasına karar verildiği belirtilmiştir.
3. Hukuk Usulüne Atıf Yapılmadığı Hâlde İdari Yargılamada Uygulanan Kurallar 2577 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'a atıfta bulunulmayan bazı hususlarda ortaya çıkan boşluğun doldurulması için idari yargılamanın mahiyetine uygun bulunan medeni usul hükümlerinin idari davalarda kıyasen uygulanmasına ilişkin örneklere uygulamada 

rastlanmaktadir.
Derdestlik ve kesin hükme ilişkin olarak 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde 6100sayılı Kanun'a atıfta bulunulmadığı hâlde bu hususlara ilişkin 6100 sayılı Kanun hükümleri idari yargılamada usul hukukunun genel ilkeleri olarak değerlendirilmek suretiyle kıyasen uygulanmakta olup, Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun E:2010/2045, K:2011/1639sayılı kararında, derdestlik konusunda hukuk usulüne herhangi bir atıf olmamasına rağmen,tarafları, konusu ve sebebi aynı olan bir dava görülmekte iken, ikinci davanın esasının derdestlik nedeniyle incelenemeyeceğinin usul hukukunun genel ilkelerinden olduğu, bu itibarla derdestlik nedeniyle davanın reddine karar verilmesi gerektiği belirtilmiş; Danıştay Beşinci Dairesinin E:2022/9036, K:2022/6811 sayılı kararında ise, 6100 sayılı Kanun'un kesin hükmün şartları ve hukuki sonuçlarına yönelik düzenlemelerinin, kıyas yoluyla da olsa idari yargı mercilerince kabul edilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
Başka bir usul dalında mevcut bir kaide, açıklık bulunmayan hâllerde ceza usulüne intikal ettirilebilir. Bu sebeple, ceza usulünde hüküm bulunmayan bir konuda 1086 sayılıKanun'un bir hükmünü kıyas yoluyla tatbik etmek mümkündür. Zira, her ikisi de genel usul hukukunun iki ayrı dalı olduğundan, usul hukukunun çeşitli dalları arasında kıyaslama mümkündür. Bu itibarla, usulde kıyasın mümkün oluşundan hareketle aksi istikamette de kıyas, yani ceza usulü kaidelerini, açıklık bulunmayan hâllerde hukuk usulü veya idari davalar usulünde de tatbik etmek mümkün olacaktır. Ancak, ilgili usulün mahiyetine aykırıhükümlerin otomatik surette intikali mahzurlu olduğundan, o usulün mahiyetine uygun surette kiyaslama suretiyle boşluklar doldurulabilir. (EREM Faruk, Ceza Usulü Hukuku 1978,s.71-74)
Idari yargının muhakeme usulünün metin bakımından yetersiz veya kısa olması,onun adalet dağıtımı konusunda kısıtlı olduğunun kabulünü gerektirmez. İdari yargı, kendi kanununda bulunan usul kurallarıyla ve atıf olan yerlerde 1086 sayılı Kanun hükümleriyle ve bunların boş bıraktığı (temas etmediği) hâllerde ve yerlerde usul kuralları tesis ederek hakkıteslim etme, adaleti temin ve tevzi görevini yerine getirir. Hukuk mantığının hakkın kime ait olduğunu tayinde asla güçlük çekmeyeceği bir hususta, madde metninde açıklık aramadan adaleti temin edecek esaslar içtihaden tesis edilmelidir." (Danıstay Ictihatları Birleştirme Kurulunun E.1952/154, K:1954/33 sayılı kararına muhalefet şerhi).
4. Nihai Kararın Tekliği, Hukuki Belirlilik ve Kesinlik İlkeleri Feragat nedeniyle "ek karar" verilmesinin uygulamada sorunlara yol açabileceği;dava hakkında daha önce verilmiş olan mahkeme kararı kaldırılmadığı için nihai kararın tekliği ilkesinin zedeleneceği, ortada birbiriyle çelişkili iki ayrı kararın mevcut olmasının hukuki belirlilik ilkesine uygun düşmeyeceği, bu durumun yargılama tekniği ve usule aykırılık teşkil edeceği yönünde karariar bulunduğundan, bu hususların açıklığa kavuşturulmasıgerekmektedir.
Nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde verilecek ek karar davanın reddi ile aynı hukuki sonucu doğuracağından ve bu karar üzerine ilk kararın uygulanma 

kabiliyeti feragatin hukuki mahiyeti gereği sona ereceğinden, davanın açılmasından önceki hukuki durum geçerli hâle gelecektir.
Hukuk mahkemelerince hükmün tamamlanmasına karar verilmesi hâlinde ilk kararın infaz kabiliyeti devam ettiği ve ilk kararla ek kararın birlikte uygulanması söz konusu olduğu hâlde, davadan feragat edilmesi durumunda uygulanma kabiliyeti ortadan kalkan ilk kararın icaplarına göre idarenin 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesi uyarınca işlem tesis etme veya eylemde bulunma mecburiyeti bulunmadiğından, uyuşmazliğın feragat nedeniyle son bulduğunun tespitine dair "ek karar" üzerine ilk kararın uygulanması söz konusu olmayacaktir.
Öte yandan, nihai karardan sonra vaki olan feragat veya kabul beyanı üzerine ek karar verme usulü 7251 sayılı Kanun'la ihdas edilmeden önceki kanun hükümleri esas alınarak öğretide ifade edilen "nihai kararın tekliği" ilkesi, yeni düzenleme bakımından geçerliliğini yitirmiştir.
Bu itibarla, feragat nedeniyle verilecek ek karar üzerine, yürütmenin durdurulmasıkararının ve esas hakkındaki kararın uygulanma kabiliyetinin ortadan kalkacak olmasınedeniyle, birbiriyle çelişen iki ayrı karar bulunduğundan veya nihai kararın tekliği ilkesinin zedelendiğinden söz edilemeyeceği gibi, yargılamada bir belirsizliğe de yol açılmayacaktır.
Hükmün tamamlanması müessesesine ilişkin ek kararlar daha karmaşık usuli sorunlara yol açabilecek nitelikte olduğu hâlde. Anayasa Mahkemesi, hükmün tamamlanmasına ilişkin 6100 sayılı Kanun'un 305/A maddesinin iptali istemini reddederken,usul sorunlarının çözümlenmesi konusunda kanunda yeterli mekanizmaların bulunduğunu,gerek olağan gerekse olağanüstü kanun yollarıyla hükmün tamamlanmasına ilişkin ek kararla ilgili olarak ortaya çıkabilecek sorunların çözümlenebileceğini kararında belirtmiştir.(E.2020/70, K.2023/106 sayıli karar)
5. Feragat Dolayısıyla Ek Karar Verme Usulü ve Kanun Yolları
Nihai kararın verilmesinden sonra vaki olan feragat veya kabul üzerine ek karar verme usulünün 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile 6100 sayılı Kanun'a yapılan atif nedeniyle idari yargilamada uygulanması zorunlu olup, idari mahkemelerin ek kararın idari yargının bünyesine uymadığından bahisle bu usulü uygulamama yetkileri bulunmamaktadır.
2577 sayılı Kanun'un 49. maddesinin ikinci fikrasında, "Temyiz incelemesi sonunda Danıştay; a) Görev ve yetki dısında bir işe bakılmış olmasi, b) Hukuka aykırı karar verilmesi c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar." kuralina yer verilmiş olup, bu madde hükmüne göre davadan feragat edilmiş olması "bozma" sebepleri arasinda yer almadığı hâlde, davayı sona erdiren bu taraf isleminin nihai kararın verilmesinden sonra vaki olması üzerine, feragat talebi hakkında mahkemece karar verilmesini temin icin baskaca bir hukuki çarenin mevcut olmaması sebebiyle ortaya çıkan zorunluluktan dolayı bozma kararlari verilmekte idi.


7251 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle, nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde dosya kanun yolu incelemesini yapacak mercie gönderilmeden mahkemece "ek karar" verilmesi ve feragatin dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapilması durumunda temyiz incelemesi yapilmaksızın feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi gerektiği açıklığa kavuşturulduğundan, temyiz aşamasında vaki olan feragat nedeniyle bozma kararı verilmesi yeni düzenleme karşısında artık imkânsız hâle gelmiştir.Davadan feragat üzerine Kanun'un bu emredici hükümlerine göre mahkemece yapılacak işlem; feragat edilebilir bir dava olup olmadığı ve taraf nitelikleri bakımından bir değerlendirme yaparak "ek karar" vermektir.
Feragat nedeniyle verilen "ek karar", davanın konusu ve kararı veren mercie göre istinaf veya temyiz kanun yolunun genel hükümlerine tâbidir.
Danıştay Altıncı Dairesinin E:2022/7543, K:2022/9685 sayılı kararıyla; dava konusu işlemin iptali yolundaki kararın onanması üzerine karar düzeltme aşamasında davadan feragat edilmesi nedeniyle "ek karar" verilmek üzere dosyanın mahkemeye gönderilmesinden sonra karar verilmesine yer olmadığına ilişkin olarak mahkemece verilen ek karara karşı yapılan temyiz başvurusu sonucunda karar onanmıştır.
Danıştay Üçüncü Dairesinin E:2021/617, K:2021/1895 sayılı kararında; karar düzeltme aşamasında davacının borçlarını yapılandırması üzerine davadan vazgeçtiğinin bildirilmesi üzerine, mahkemece feragat nedeniyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına dair ek kararın verildiği; ancak, davalı idare tarafından, davacıya yapılandırma talebinin uygun görülmediği bildirildiği için davacı 7256 sayılı Kanun'dan yararlanamayacağından, feragat nedeniyle dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına ilişkin "ek karar"ın hukuka uygun bulunmadığı gerekçesine yer verilmiştir.
E. GENEL DEĞERLENDİRME 
Hukuk usulünün idari yargılamanın mahiyetine uygun olan bazı hükümlerinin 2577sayılı Kanun'da tekraren düzenlenmesinin fuzulî olacağı gerekçesiyle bu hükümlerin idari yargilamada da uygulanması 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile kabul edilerek, hukuk usulüne konular itibarıyla atıf yapılmıştır. Anılan madde, "Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda" kaydı ile “...Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır." hükmünüâmir bulunduğundan, atıf yapılan hususlardan biri olan feragate ilişkin olarak 6100 sayılıKanun'da yer alan bütün hükümlerin idari davalarda uygulanması gerekmektedir.
Başka bir anlatımla, feragate ilişkin 6100 sayılı Kanun hükümlerinin bir kısmının uygulanıp bir kismının idari yargının bünyesine uymadığından bahisle uygulanmamasıhukuken mümkün değildir. Zira, feragat ve kabul beyanı üzerine verilecek ek karar, feragat ve kabul hususunda 6100 sayılı Kanun'a yapılan atfin kapsamı içerisinde yer almakta olup,bu atfın idari yargılamanın işleyiş ve özelliğine aykırı olup olmadığı hususu, Anayasa'nın 87.maddesi uyarınca kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmakla görevli ve yetkili olan Türkiye Büyük Millet Meclisince yasama faaliyeti sırasında gözetilebileceğinden, idari yargı

mercilerinin idari yargının bünyesine uymadığından bahisle Kanun hükmünü uygulamama yetkisi bulunmamaktadır.
6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine 7251 sayılı Kanun'la eklenen üçüncü fıkranın amaci, usul ekonomisi gözetilerek temyiz mercii tarafından bozma kararı verilmesinin önlenmesi suretiyle yargılama sürecinin hızlandırılması ve ikinci fikra ile uyumlu olarak ek karar usulünde yeknesaklığın sağlanmasıdır. Feragatin dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılması hâlinde, Danıştayın, temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye göndermesi,7251 sayılı Kanun'la yapılan değişikliğin zorunlu bir sonucudur.
Feragat beyanı üzerine ek karar verecek olan mahkemenin, feragat edilebilecek bir dava olup olmadiğı hususunda değerlendirme yapabileceği açık olup, yeni düzenleme bu değerlendirmeyi engelleyici bir nitelik taşımamaktadır.
Ek karara karşı, ilk karardan bağımsız olarak veya hem ilk karara hem de ek karara karşı birlikte kanun yoluna başvurulması mümkündür. Bu hususta kanun yoluna ilişkin genel hükümlere göre uygulama yapılmasına bir engel bulunmamaktadır.
Nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde verilecek ek karar üzerine ilk kararın uygulanma kabiliyeti, feragatin hukuki anlam ve mahiyeti gereği sona ereceğinden ve davanın açılmasından önceki hukuki durum geçerli hâle geleceğinden, karar gereklerinin yerine getirilmesi hususunda bir belirsizliğe yol açılmayacaktır.
Öte yandan, hukuk muhakemesinde uygulama alanı bulunan hükmün tamamlanmasıdurumunda, ilk kararın infaz kabiliyeti devam ettiği ve ilk kararla ek karar birlikte uygulanacağı hâlde, davadan feragat üzerine ilk kararın uygulanma kabiliyeti ortadan kalkacağından, birbiriyle çelişen iki ayrı kararın bulunduğundan söz edilemeyecektir.
6100 sayılı Kanun'da 7251 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle, nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde dosya kanun yolu incelemesini yapacak mercie gönderilmeden mahkemece "ek karar" verilmesi ve feragat dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa temyiz incelemesi yapılmaksızın feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi usulü benimsenmişolup; bu düzenlemeye rağmen temyiz merciince bozma kararı verilmesi hâlinde "temyiz incelemesi yapma yasaği" ihlâl edilmis olacaktır. Başka bir anlatımla, temyiz incelemesi yapmadan bozma kararı verilemeyeceğinden, Kanun'un yasakladığı temyiz incelemesi yapılarak verilen bozma kararı Kanun'un emredici hükmüne aykırı olacaktır.
Temyiz aşamasında vaki olan feragat ve kabul beyanı üzerine mahkeme kararının bozulacağına dair kanuni bir düzenleme mevcut olmadığı hâlde evvelce verilmiş olan bozma kararları, feragat talebi hakkında mahkemece karar verilmesini temin için başkaca bir hukuki çarenin mevcut olmaması ve bu hususta kanunda hüküm bulunmamasının bir sonucu olup,6100 sayılı Kanun'da 7251 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikten sonra temyiz merciinin ek karar verilmek üzere dosyayı hükmü veren mahkemeye göndermesi ve mahkemenin de feragat hakkında ek karar vermesinden başka bir hukuki seçenek bulunmamaktadır.

SONUÇ :
Açıklanan nedenlerle, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye mi gönderilmesi, yoksa temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere bozulması mı gerektiğine ilişkin içtihat aykırılığının;"dosyanin temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesihâlinde feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi" yönünde birleştirilmesine karar verilmesi gerektiği düşünülmektedir.
III. KONU İLE İLGİLİ HUKUKİ DÜZENLEMELER:
A. 2575 SAYILI DANIŞTAY KANUNU 2575 sayılı Kanun'un "İçtihatları birleştirme kurulunun görevleri" başlıklı 39.maddesinde,
"İçtihatları Birleştirme Kurulu, dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık görüldüğü veyahut birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerekli görüldüğütakdirde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir.";
"İçtihatların birleştirilmesini istemeye yetkili olanlar" başlıklı 40. maddesinde,
"1. İçtihatların birleştirilmesi veya birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi, Danıştay Başkanı, konu ile ilgili daireler, idari ve vergi dava daireleri kurulları veya Başsavcıtarafindan istenebilir.
2. Aykırı kararlarla ilgili kişiler, içtihatların birleştirilmesi için Danıştay Başkanlığına başvurabilirler.
3.Kurulun, içtihatların birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkındaki kararları,gönderildikleri tarihten itibaren bir ay içerisinde Resmi Gazete'de yayımlanır.
4. Bu kararlara, Danıstay daire ve kurulları ile idari mahkemeler ve idare uymak zorundadir." düzenlemelerine yer verilmiştir.
B. 2577 SAYILIİDARİ YARGILAMA USULÜ KANUNU 2577 sayılı Kanun'un "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağı hâller" başlıklı 31. maddesinde,
"1. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hâkimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katılması, davanın ihbari, tarafların vekilleri, dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava,bilirkişi, keşif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardım hâllerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sükünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşyapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır. Ancak, davanın ihbarı(.)Danıştay, mahkeme veya hâkim tarafından re'sen yapılır. Bilirkişiler, bilirkişilik bölge 

kurulları tarafından hazırlanan listelerden seçilir ve bilirkişiler hakkında Bilirkişilik Kanunu ve 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.
2. Bu Kanun ve yukarıdaki fikra uyarınca Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa atifta bulunulan hâller saklı kalmak üzere, vergi uyuşmazlıklarının çözümünde Vergi Usul Kanununun ilgili hükümleri uygulanır.",
"Temyiz incelemesi üzerine verilecek kararlar" başlıklı 49. maddesinde,
"1. Temyiz incelemesi sonunda Danıştay;
a) Kararı hukuka uygun bulursa onar. Kararın sonucu hukuka uygun olmakla birlikte gösterilen gerekçeyi doğru bulmaz veya eksik bulursa, kararı, gerekçesini değiştirerek onar.
b) Kararda yeniden yargılama yapılmasına ihtiyaç duyulmayan maddi hatalar ile düzeltilmesi mümkün eksiklik veya yanlışlıklar varsa kararı düzelterek onar.
2. Temyiz incelemesi sonunda Danistay;
a) Görev ve yetki dışında bir işe bakılmış olması,
b) Hukuka aykırı karar verilmesi,
c) Usul hükümlerinin uygulanmasında kararı etkileyebilecek nitelikte hata veya eksikliklerin bulunması,
sebeplerinden dolayı incelenen kararı bozar.
3. Kararların kısmen onanması ve kısmen bozulması hâllerinde kesinleşen kisim Danıştay kararında belirtilir.

4. Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davaların temyizen incelenmesinde bu madde ile israr hariç 50'nci madde hükümleri kıyasen uygulanır.
5. Temyize konu edilen kararı veren ya da karara katılan hâkim aynı davanın temyiz incelemesinde görev alamaz." hükümlerine yer verilmiştir.

C. 6100 SAYILI HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU 
6100 sayılı Kanun'un "Hükmün tamamlanması" başlıklı 305/A maddesinde,
"(1) Taraflardan her biri, nihaî kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme geçirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kismen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini isteyebilir. Bu karara karşı kanun yoluna başvurulabilir.";
"Davadan feragat " başlıklı 307. maddesinde,
"(1) Feragat, davacının, talep sonucundan kismen veya tamamen vazgeçmesidir.";
"Davayı kabul" başlıklı 308. maddesinde,
"(1) Kabul, davacının talep sonucuna, davalinın kismen veya tamamen muvafakat etmesidir.

(2) Kabul, ancak tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebilecekleri davalarda hüküm doğurur.";
"Feragat ve kabulün şekli" başlıklı 309. maddesinde,
"(1) Feragat ve kabul, dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır.

(2) Feragat ve kabulün hüküm ifade etmesi, karşi tarafın ve mahkemenin muvafakatine bağli değildir.

(3) Kismen feragat veya kabulde, feragat edilen veya kabul edilen kismın, dilekçede yahut tutanakta açıkça gösterilmesi gerekir.

(4) Feragat ve kabul, kayıtsız ve şartsız olmalıdır.";
"Feragat ve kabulün zamanı" başlıklı 310. maddesinde,
"(1) Feragat ve kabul, hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabilir.
(2) (Ek:22/7/2020-7251/29 md.) Feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmez ve ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir.

(3) (Ek:22/7/2020-7251/29 md.) Feragat veya kabul, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargitay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayıferagat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir.";
"Feragat ve kabulün sonuçları" başlıklı 311. maddesinde,
"(1) Feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. İrade bozukluğu hâllerinde, feragat ve kabulün iptali istenebilir.";
"Feragat ve kabul hâlinde yargılama giderleri" başlıklı 312. maddesinde,
"(1) Feragat veya kabul beyanında bulunan taraf, davada aleyhine hüküm verilmişgibi yargilama giderlerini ödemeye mahkûm edilir. Feragat ve kabul, talep sonucunun sadece bir kısmına ilişkin ise yargılama giderlerine mahkümiyet, ona göre belirlenir.
(2) Davali, davanın açılmasına kendi hâl ve davranışıyla sebebiyet vermemiş ve yargilamanın ilk duruşmasında da davacının talep sonucunu kabul etmiş ise yargilama giderlerini ödemeye mahkûm edilmez." hükümlerine yer verilmiştir.
Ç. HUKUK MUHAKEMELERİ KANUNU YÖNETMELİĞİ (MÜLGA)
Yönetmeliğin, "Karar verilmiş dosyalara ilişkin işlemler" başlıklı 57.maddesinde,
"1) Hükmün kesinleşmesinden önce davadan feragat, davayı kabul veya sulh hâlinde, hâkim dosya üzerinden bu konuda ek karar verir. Taraflarca kanun yoluna başvurulmus olsa dahi sırf bu nedenlerle dosya istinaf veya temyiz incelemesine gönderilmez." düzenlemesi yer almıştır.

(Anılan Yönetmelik 03/04/2012 tarih ve 28253 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmış,06/08/2015 tarih ve 29437 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Bölge Adliye ve Adlî Yargi llk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları Idari ve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik ile yürürlükten kaldırılmıştır.)


D. BÖLGE ADLİYE VE ADLÎ YARGI İLK DERECE MAHKEMELERİ İLE CUMHURİYET BAŞSAVCILIKLARI İDARİ VE YAZI İŞLERİ HİZMETLERİNİN YÜRÜTÜLMESİNE DAİR YÖNETMELİK 

Yönetmeliğin, "Karar verilmiş dosyalara ilişkin işlemler" başlıklı 215.maddesinde,
"(1) Hükmün kesinleşmesinden önce davadan feragat, davayı kabul veya sulh hâlinde, hâkim dosya üzerinden bu konuda ek karar verir. Taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi sırf bu nedenlerle dosya istinaf veya temyiz incelemesine gönderilmez.";
"Yürürlükten kaldırılan yönetmelikler" başlıklı 262. maddesinde,
"1) 3/4/2012 tarihli ve 28253 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği ve 6/8/2013 tarihli ve 28730 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhuriyet Başsavcılıkları ile Adlî Yargı İlk Derece Ceza Mahkemeleri Yazi İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır." düzenlemesine yer verilmiştir.

IV. KONUNUN İÇTİHADIN BİRLEŞTİRİLMESİNE GEREK OLUP OLMADIĞI YÖNÜNDEN İNCELENMESİ:
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Feragat ve kabulün zamanı" başlıklı310. maddesinde değişiklik yapan 7251 sayılı Kanun'un yürürlüğe girdiği 28/07/2020tarihinden bu yana, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde istikrarlı bir şekilde Danıştay İkinci, Üçüncü, Altıncı, Sekizinci, Dokuzuncu ve Onüçüncü Daireleri ile Vergi Dava Daireleri Kurulu tarafından "Ek Karar Verilmek Üzere Gönderme Karari"; Danıştay Dördüncü, Beşinci, Yedinci, Onuncu ve Onikinci Daireleri ile İdari Dava Daireleri Kurulu tarafından ise "Bozma Kararı" verildiği; bu hâliyle konuya iliskin olarak Danıştay dava daireleri ile kurulları tarafından verilen kararlar arasında süregelen aykırılık bulunduğu görülmektedir.

6100 sayılı Kanun'un "Feragat ve kabulün sonuçları" başlıklı 311. maddesinde yer alan; "Feragat ve kabul, kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur..." hükmü uyarınca "feragat nedeniyle karar verilmesine yer olmadığına" şeklinde verilecek kararın kesin hüküm teşkil edecek olması ve feragatin yargı merciinin dosyadan elini çekmesi sonucunu doğuracak nitelikte olması nedeniyle söz konusu kararlar ictihatları birleştirmenin konusu olabilir.
Yargı kararları arasındaki aykırılıkların bir an önce giderilmesi, usule ilişkin olan bir konuda uygulama birliğinin sağlanması, hukuki istikrar ve eşitlik ilkelerinin ihlal edilmemesi açısından önem arz etmektedir.

Bu nedenle; dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye mi gönderilmesi, yoksa temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere bozulması mı gerektiği konusunda; Danıştay dava daireleri ve kurullarıkararları arasında var olduğu görülen aykırılığın, 2575 sayılı Kanun'un 39. maddesi uyarınca 

içtihatların birleştirilmesi suretiyle giderilmesine oyçokluğuyla karar verilerek esasın incelenmesine geçildi.

V. KONUNUN ESAS YÖNÜNDEN İNCELENMESİ
A. 2577 SAYILI KANUN'DA 6100 SAYILI KANUN'A YAPILAN ATFIN DEĞERLENDİRİLMESİ

07/12/1925 tarihinde yürürlüğe giren 669 sayılı Şurayı Devlet Kanunu'nun değişik maddelerinde usule ilişkin belirli konularda "Usulü Muhakemei Hukukiye Kanunu"hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiş; 30/12/1938 tarihinde yürürlüğe giren 3546 sayılıDevlet Şurası Kanunu'nun 44. maddesinde HUMK'na yapılan atiflar sayılmış; 31/12/1964tarihinde yürürlüğe giren 521 sayılı Danıstay Kanunu'nun 88. maddesinde de atif yapılan hususlar sayma suretiyle düzenlenmiştir 

20/01/1982 tarihinde yürürlüğe giren 2577 sayılı Kanun'da da aynı uygulama sürdürürülerek "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu ile Vergi Usul Kanununun uygulanacağıhâller" başlıklı 31. maddesinin birinci fikrasında; feragat ve kabule ilişkin olarak 2577 sayıli Kanun'da hüküm bulunmayan hususlarda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin uygulanacağı kuralı yer almıştır.

521 sayılı Kanun'da Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun umumi hükümlerinin uygulanacağı belirtildiği hâlde, 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde de "bu kanunda hüküm bulunmayan hususlarda...Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanır" şeklinde kesin bir ifade kullanılmak suretiyle atif yapılan hükümlerin uygulanması zorunlu hâle getirilmiştir.

Belirtilen İdari yargılama usulüne ilişkin birbirini takip eden kanunların atif maddelerinden görüldüğü üzere, sayma suretiyle belirlenen hususlarda Hukuk Muhakemeleri Usulü Kanununa atıf yapılması yönteminin benimsendiği; böylelikle atıf yapılan hususu doğrudan ya da dolaylı olarak ilgilendiren tüm hükümlerin idari yargılamada uygulanmasının mümkün hâle geldiği; 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde atıf yapılan feragat ve kabule ilişkin olarak 6100 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanması gerektiği anlaşılmaktadır.

B. 6100 SAYILI KANUN'UN 310. MADDESİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKTEN ÖNCEKİ UYGULAMA 

22/07/2020 tarih ve 7251 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik öncesinde kanun yolu incelemesi așamasında davadan feragat edilmesi durumunda ne sekilde karar verileceğine özgü olarak yasal düzenleme bulunmamaktaydı.

Bu dönemde Danıştayın yerleşik uygulaması, feragat nedeniyle kararın bozularak,yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi şeklindeydi.

Konuya ilişkin Yargıtayın yerleşik uygulaması da, feragat nedeniyle kararın bozularak, yeniden bir karar verilmek üzere dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesi şeklindeyken; 03/04/2012 tarihinde yürürlüğe giren Hukuk Muhakemeleri Kanunu 

Yönetmeliği'nin 57. maddesiyle; "(1) Hükmün kesinleşmesinden önce davadan feragat,davayı kabul veya sulh hâlinde, hâkim dosya üzerinden bu konuda ek karar verir. Taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi sırf bu nedenlerle dosya istinaf veya temyiz incelemesine gönderilmez" düzenlemesi yapılmış, ancak bu düzenlemenin yürürlüğe girmesinden sonra da Yargıtay "kararın bozulmasi" şeklindeki önceki içtihadınısürdürmüştür.

06/08/2015 tarihinde Hukuk Muhakemeleri Kanunu Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmış olmakla birlikte 57. maddede yer alan düzenlemenin aynısı, aynı tarihte yürürlüğe giren Bölge Adliye ve Adlî Yargı İlk Derece Mahkemeleri ile Cumhuriyet Başsavcılıkları Idarîve Yazı İşleri Hizmetlerinin Yürütülmesine Dair Yönetmelik'in "Karar verilmiş dosyalara ilişkin işlemler" başlıklı 215. maddesinde yer almiştır. Ancak Yargıtay tarafindan, ". Feragat sebebiyle bir ek karar oluşturması mümkün değildir... feragat sebebiyle bir karar verilmek üzere mahkeme kararının bozulması gerekmiştir..." şeklinde kararlar verilmek suretiyle eski içtihat sürdürülmüştür.

C. 6100 SAYILI KANUN'UN 310. MADDESİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKTEN SONRAKİ UYGULAMA 

22/07/2020 tarih ve 7251 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinde yapılan değişiklik ile hukuk muhakemeleri usulüne "ek karar" kavramı girmiş ve usul ekonomisi açısından da uygun olan pratik bir usul geliştirilmiştir.

6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinde yapılan değişiklikten sonra;
Adli yargıda; ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince, feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmeyerek ek karar verilmekte; Yargitay tarafindan ise; feragat veya kabul dosya temyize gönderildikten sonra yapılmışsa dosyanın ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesine kararı verilmektedir.

Idari yargida ise; idare mahkemesi veya bölge idare mahkemesince, feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapilmişsa, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmeyerek ek karar verilmekte; Danıştayda ise uygulama birliği bulunmayıp, "2577sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesiyle atifta bulunulan 6100 sayılıKanun'un, feragatin hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabileceğini kurala bağlayan 310. maddesine, 28/07/2020 tarih ve 31199 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun'un 29. maddesiyle birinci fikradan sonra gelmek üzere iki yeni fıkra eklendiği; üçüncü fikrada, feragat dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa, Yargitayın temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye göndereceği kuralına yer verildiği; bu kanuni düzenleme uyarinca, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, temyiz incelemesi yapılmaksızın dosyanın feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesi gerektiği" gerekçesiyle dosyanın ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar 

verilmekte olduğu gibi "idari davaların nitelikleri de dikkate alındiğında, ek karar müessesesinin görülmekte olan uyuşmazlık kapsamında uygulama imkânı bulunmadığı;idari yargilama usulünde ek karar müessesesinin düzenlenmediği; bunun doğal sonucu olarak, feragat hakkında verilecek ek kararın hangi usul ile alınacağı, kanun yollarına tabi olup olmayacağı, tabi olacaksa bunun süresi gibi pek çok konuda, ek karar müessesesi ile 2577 sayılı Kanun'un çelişmesi sonucu çeşitli sorunlar gündeme gelebileceği; bununla birlikte ne 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde ne de feragate ilişkin düzenlemelerde hükmün tamamlanması müessesesine atif yapılmadığından idari yargi mercilerinin 6100sayılı Kanun'un 305/A maddesinde yer alan hükmün tamamlanması müessesesini ve bu düzenlemenin uygulanma usulünü gösteren 306. maddesini uygulama imkânı bulunmadığı;bu itibarla, idari yargılama hukukunda ek karar müessesesinin yer almaması ve bu kurumun adli yargida mevcut olan bir kısım sorunu ortadan kaldırmak amacıyla düzenlenmiş olduğu dikkate alındığında, 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrasının, idari yargılama hukukunda uygulanma imkânının bulunmadığı" gerekçesiyle bozma kararı da verilmektedir.Ç. İDARİ YARGILAMA USULÜNDE DAVADAN FERAGAT VE KABUL 2577 sayılı Kanun'da feragat ve kabule ilişkin düzenleme bulunmayıp, 31. maddede hukuk usulüne atif yapilan hususlar arasında davadan feragat ve kabul de bulunmaktadır.6100 sayılı Kanun'un 307 ilâ 315. maddelerinde feragat, kabul ve sulh düzenlenmişolup, feragat, 6100 sayılı Kanun'un 307. maddesinde, davacının talep sonucundan kismen veya tamamen vazgeçmesi olarak tanımlanmış; 310. maddesinde feragatin hüküm kesinleşinceye kadar her zaman yapılabileceği, 311. maddesinde ise, feragatin kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğuracağı belirtilmiştir.
Feragat, kural olarak her tür davada mümkündür. Kişisel yararın söz konusu olduğu durumda, davadan feragatte herhangi bir kısitlama söz konusu olmamakla birlikte, hem idari yargıda hem de adli yargıda kamu düzenine ilişkin bazı davalardan feragatin geçerl olmayacağı içtihaden kabul edilmektedir.
Davadan feragat, davacının tek taraflı irade beyanı ile yapildiğından, feragatin geçerliliği için davalı tarafından kabul edilmesine gerek yoktur. Feragat, taraflar arasındaki uyuşmazlığı sona erdirmektedir. Uyuşmazlığın feragat nedeniyle son bulduğunu tespit etme görevi ise mahkemeye ait bulunmaktadır. Davadan feragat talebi mahkemece, davadan feragat edenin yetkili kişi olup olmadığı, feragatin şart içerip içermediği, davanın kamu düzeniyle ilgili bir nitelik taşıyıp taşımadığı hususlarında usulî açıdan incelenir.
D. DAVADAN FERAGAT VE KABULE İLİŞKİN EK KARAR 28/07/2020 tarihinde yürürlüğe giren 7251 sayılı Kanun ile 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine eklenen ikinci ve üçüncü fikralarla davadan feragat ve kabul hususunda uygulanmak üzere "ek karar" usulü ihdas edilmiştir.
Bu Kanun'a ilişkin teklifin gerekçesinde; "ikinci fikrada, feragat veya kabulün, ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince hükmün verilmesinden, bir başka ifadeyle anılan mahkemelerin dosyadan el çekmelerinden sonra yapilması hâlinin 

düzenlendiği; bu durumda hüküm aleyhine taraflarca kanun yoluna başvurulmuş olsa dahi,hükmü veren ilk derece mahkemesi veya bölge adliye mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek bir karar verileceği ve dosyanın kanun yolu incelemesi için ilgili mercie gönderilmeyeceğinin kurala bağlandığı; üçüncü fıkrada ise; feragat veya kabulün dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapilması hâlinde, Yargıtay'in temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye göndermesi gerektiği kuralının getirildiği; bu düzenlemeyle,mevcut hükümden kaynaklanan ve feragat veya kabulün hükmün verilmesinden sonra gerçekleşmesi hâlinde yapılan farklı uygulamaların önüne geçilmesinin amaçlandığı; ayrıca,Yargıtay'ın, davaya son veren taraf işlemleri olan feragat ve kabulün kanun yolu süresi içinde yapilması hâlinde, hükmü veren mahkemenin davadan el çekmiş olması sebebiyle dava hakkında bir karar veremeyeceği, dosyanın temyiz incelemesi için Yargıtaya gönderilmesi gerektiği şeklindeki içtihadı ile feragat veya kabulün dosya Yargıtayda iken yapılması hâlinde kararın bozularak gerekli kararın verilmesi için dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi yönündeki içtihadından kaynaklanan usul ekonomisine aykırılığın da önüne geçilmesinin hedeflendiği" belirtilmiştir.
T TA K R A R NAENR 
a udnen n aae aad  n d dr  dn a w a   r   la a ea   d  ea aa    c d   ea   rea  tm an  me a  d t mahkemesince feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilir."; üçüncü fikra olarak ise "Feragat veya kabul, dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapilmışsa,Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksızın dosyayı feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderir." düzenlemesi eklenmiştir.
6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinde yapılan değişiklikle birlikte, 2577 sayılıKanun'un 31. maddesi ile feragat ve kabule ilişkin olarak hukuk usulüne yapılan atfın kapsamına, “ek karar" verme usulü de girmiştir.
6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine eklenen ikinci ve üçüncü fikralar uyarınca,feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmeyerek feragat veya kabul doğrultusunda ek karar verilmesi; feragat veya kabulün dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılması hâlinde ise temyiz mercii tarafından, temyiz incelemesi yapılmaksızın, "ek karar" verilmek üzere dosyanın mahkemeye gönderilmesi kanuni zorunluluk hâline gelmiştir.
Davadan feragat üzerine Kanun'un bu emredici hükümlerine göre mahkemece yapılacak işlem; feragat edilebilir bir dava olup olmadığı ve taraf nitelikleri bakımından bir 

değerlendirme yaparak "ek karar" vermektir.
Feragatin temyiz aşamasında gerçekleştiği durumlarda, mahkemece feragat konusunda karar verilmesi için verilen bozma kararlarının gerekçelerinde; "ek karar"müessesesinin idari davaların niteliği gereği, idari yargıda uygulanma imkânı bulunmadığı,feragat hakkında verilecek ek kararın hangi usul ile alınacaği, kanun yollarına tabi olup olmayacaği, tabi olacaksa bunun süresi gibi pek cok konuda, "ek karar" müessesesi ile 2577sayılı Kanun'un çelişmesi sonucu çeşitli sorunların gündeme gelebileceği hususları yer almaktadır. Oysa ki;
Feragate ilişkin 6100 sayılı Kanun hükümlerinin bir kısmının uygulanıp bir kismının idari yargının bünyesine uymadığından bahisle uygulanmaması hukuken mümkün değildir.
Bu itibarla, ek kararın idari yargıda işlerlik taşımadığını ve uygulanabilir olmadığınıkabul ederek bozma kararı verilmesi kanuni düzenlemenin yok sayılması ve kanunun âmir hükmünün uygulanmaması sonucunu doğuracağı gibi usul ekonomisine aykırıuygulamaların devam etmesine ve yargilamanın uzamasına yol açacaktır.
Yapılan değişiklikle, feragat dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra yapılmışsa temyiz incelemesi yapılmaksızın feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi usulü düzenlenmiş olup, temyiz incelemesi yapmadan bozma kararı verilemeyeceği dikkate alındığında bu düzenlemeye rağmen temyiz merciince bozma kararı verilmesi Kanun'un emredici hükmüne aykırılık oluşturacaktır.
Ayrıca, değişiklik öncesinde 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinin feragate ilişkin atfi nedeniyle 6100 sayılı Kanun'un feragate ilişkin hükümlerinin uygulandığı hususu göz önüne alındığında, hukuki bir engel olmadıkça değişiklikle gelen yeni düzenlemenin uygulanamayacağını ileri sürmek hukuki açıdan çelişki ve tutarsızlık oluşturacaktır.
Feragat beyanı üzerine ek karar verecek olan mahkemenin; genel yargılama usulünüuygulayacağı, feragatin usul hukuku kurallarına uygun olup olmadıği, feragat edilebilecek bir dava olup olmadığı hususunda değerlendirme yapabileceği açık olup, yeni düzenleme bu hususları engelleyici bir nitelik taşımamaktadır.
İlk karardan bağımsız olarak ek karara karşıkanun yoluna başvurulmasi mümkündür. Bu hususta kanun yoluna ilişkin genel hükümlere göre uygulama yapılmasına bir engel bulunmamaktadır.
Nihai karardan sonra davadan feragat edilmesi hâlinde verilecek ek karar üzerine ilk kararın uygulanma kabiliyeti, feragatin hukuki anlam ve mahiyeti gereği sona ereceği ve davanın açılmasından önceki hukuki duruma dönüleceği için, karar gereklerinin yerine getirilmesi hususunda bir belirsizliğe yol açılmayacak, birbiriyle çelişen iki ayrı kararın varlığısöz konusu olmayacaktır.
Kaldı ki, "ek karar" müessesesinin düzenlenmesinden bu yana geçen yaklaşık dört yıllık süreçte, Danıştayın bir çok dava dairesi ve Vergi Dava Daireleri Kurulu tarafından 6100sayılı Kanun'un 310. maddesinin üçüncü fikrası uyarınca temyiz incelemesi yapılmaksızın 

dosya feragat veya kabul hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderilmiş; gönderme kararı üzerine de Bölge İdare Mahkemeleri ve Idare Mahkemeleri tarafindan "ek karar" verilmiştir.

Feragat veya kabul, hükmün verilmesinden sonra yapılmışsa, Bölge Idare Mahkemeleri ve Idare Mahkemeleri tarafından 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesinin ikinci fikrası uyarınca, dosya kanun yolu incelemesine gönderilmeksizin "ek karar" verilmektedir.
Dolayısıyla bozma kararı verilmesi gerektiği görüşünün gerekçesini oluşturan hususların uygulamada karşılandığı ve herhangi bir sorun oluşmadığı görülmektedir.
Bu nedenlerle, dava dosyasinın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde; bazı daireler ve Vergi Dava Daireleri Kurulunca feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesi, diğer daireler ve Idari Dava Daireleri Kurulunca temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere bozulması yönündeki Danıştay dava daireleri ve kurullarıkararları arasındaki aykırılığın "dosyanın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi" yönünde içtihatların birleştirilmesi suretiyle giderilmesi gerektiği sonucuna varılmiştır.

VI. SONUÇ
Açıklanan nedenlerle, dava dosyasının temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi yönünde içtihadın birleştirilmesine oyçokluğuyla 28/06/2024 tarihinde karar verildi.


ESAS NO : 2021/3KARAR NO : 2024/1
(X) USULE İLİŞKİN KARŞI OY 
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun "İçtihatları birleştirme kurulunun görevleri" başlıklı39. maddesinde, "içtihatları Birleştirme Kurulu, dava dairelerinin veya idari ve vergi dava daireleri kurullarının kendi kararları veya ayrı ayrı verdikleri kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlık görüldüğü veyahut birleştirilmiş içtihatların değiştirilmesi gerekli görüldüğütakdirde, Danıştay Başkanının havalesi üzerine, Başsavcının düşüncesi alındıktan sonra işi inceler ve lüzumlu görürse, içtihadın birleştirilmesi veya değiştirilmesi hakkında karar verir."hükmüne yer verilmiş olup, bu hüküm uyarınca, içtihatların birleştirilmesi yoluna gidilebilmesi için birden fazla yargısal kararın olması, bu kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlığın bulunması ve içtihadın birleştirilmesinin lüzumlu görülmesi gerekmektedir.
İçtihatları birleştirmeye konu kararlar incelendiğinde, "birden fazla yargısal kararın" ve kararlar arasında aykırılık veya uyuşmazlığın" bulunduğu görülmekle birlikte "lüzum"şartınin da irdelenmesi gerekmektedir.

İçtihatların birleştirilmesi, kararlar arasında oluşan aykırılık veya uyuşmazlığın giderilmesi suretiyle hukuki istikrar ve eşitliğin sağlanması bakımından etkin bir yoldur.Ancak, içtihatların birleştirilmesi kararıyla, soyut ve genel bir kural belirlenmekte, belirlenen bu kurala da 2575 sayılı Kanun'un 40. maddesi gereğince Danıştay daire ve kurulları ile idari mahkemeleri ve idare uymak zorunda bulunmaktadır. Bu zorunluluk ise hukuku kalıplaştırıcı,dondurucu etki doğurmakta ve mahkemelerin takdir yetkisini kısıtlamaktadır 
Öte yandan, içtihatları birleştirmeye konu kararların tarafların hak ve menfaatlerini doğrudan etkilemediği hususu da göz önüne alındığında kararlar arasındaki aykırılığın giderilmesine lüzumbulunmamaktadir.

Bu çerçevede, dava dosyasinin temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat hususunda ek karar verilmek üzere dosyanın hükmü veren mahkemeye mi gönderilmesi, yoksa temyize konu kararın mahkemece feragat hususunda karar verilmek üzere bozulması mı gerektiği konusunda Danıştay dava daireleri ve kurulları kararları arasında aykırlık olduğu görülmekle birlikte, var olan aykırılıkların yargılamanın genel seyrinde belirli bir yol izlenmek suretiyle giderilebileceği ve istikrar sağlanacağından, içtihatların birleştirilmesine lüzum bulunmadıği, istemin esasa girilmeksizin usul yönünden reddi gerektiği oyu ile işin esasının incelenmesine geçilmesine ilişkin karara katılmıyoruz.


ESAS NO : 2021/3KARAR NO : 2024/1
(XX) ESASA İLİŞKİN KARŞI OY 
2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 31. maddesindeki atıf nedeniyle idari yargıda feragat konusunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanarak temyiz veya karar düzeltme aşamasında davadan feragat edilmesi durumunda, Danıştayın yerleşik uygulamasi, temyize veya kararın düzeltilmesi istemine konu kararın feragat sebebiyle bozularak, feragat dikkate alinmak suretiyle yeniden bir karar verilmek üzere dosyanin mahkemesine gönderilmesi vönündedir 
7251 sayılı "Hukuk Muhakemeleri Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik YapılmasıHakkında Kanun" ile 6100 sayılı Kanun'da bir kısım değişiklik yapılmış, bu kapsamda Kanun'un Beşinci Kısmının İkinci Bölümünün başlığı "Hükmün tashihi, tavzihi ve tamamlanmasi" seklinde değistirilmis."Hükmün tamamlanmasi" baslikli 305/A maddesi ihdas edilmiş ve "Feragat ve kabulün zamanı" başlıklı 310. maddeye ikinci ve üçüncü fıkralar eklenmiştir.

Anılan değişikliklere göre, dava dosyasının temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, Yargıtay temyiz incelemesi yapmaksizin dosyayi feragat hususunda ek karar verilmek üzere hükmü veren mahkemeye gönderecektir.
İdari yargının varlık sebebi, "kamu gücüne ve idarenin tek yanlı iradesine" dayanan işlem ve eylemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklara uygulanacak kuralların, işlem ve eylemlerin anılan niteliği dolayısıyla hem hukuki ve hem de teknik bir mahiyet arz etmesidir.İdari uyuşmazlıkların bu niteliği, İdari Yargılama Usulünde uygulanacak temel ilkeleri, Hukuk Yargılaması Usulünden farklılaştırmaktadır.

Kamu gücüne ve idarenin tek yanlı iradesine dayanan işlem ve eylemlerin hukuki denetiminin yapılması, hukuk devleti ilkesinin tesisi bakımından da özel bir önem arz ettiğinden bu farklilasma kuvvetlenmektedir.

Bu durumun en belirgin sonucu, Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümlerinin asıl olarak taraflarca hazırlama ilkesine göre düzenlenmiş olmasına karşin, idari yargida resen araştırma ilkesinin uygulanmasının kabul görmesidir. Bu temel farklılıkların tezahürü ise en çok 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile 6100 sayılı Kanun'a atif yapilan konularda gündeme gelmektedir. Anılan maddede de görüldüğü üzere 6100 sayılı Kanun'a yapılan gönderme sınırsız ve mutlak değildir. Gönderme, yalnızca fikrada yazılı yargılama usulümüesseselerine yapılmış olup bu müesseselerle sinırlıdır. Dolayısıyla bu müesseseler dışında kalan müesseselerin idari yargıda uygulanmasına imkan bulunmamaktadır. Zira işlevleri farklı olan iki farklı yargılamanın kurallarının aynı olması beklenemez. Bu farklılık nedeniyle 6100 sayılı Kanun'un, 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesi ile göndermede bulunulan müesseseleri ile ilgili hükümlerinin aynen uygulanması doğru olmayacağından yerleşik Danıştay içtihatları ile "davanın ihbarı ve davaya katılma", "ehliyet" "feragat ve kabul" gibi konularda idari yargılamanın kendine özgü niteliği dikkate alınarak karar verilmektedir.


6100 sayılı Kanun'da yapılan değişikliklerin idari yargılamada uygulanabilirliğini tespit ve tayin bakimından yeni düzenlemelerde yer alan "ek karar müessesesi" üzerinde durulması önem arz etmektedir. Zira anılan hükümlere göre, feragatin temyiz aşamasında gündeme gelmesinden sonra temyiz mercii gönderme karari vererek dosyayi mahkemesine gönderecek ve mahkeme tarafindan feragat hakkında bir ek karar verilecektir. 6100 sayılıKanun'un 305/A maddesi ile, nihai kararın tebliğinden itibaren bir ay içinde, yargılamada ileri sürülmesine veya kendiliğinden hükme gecirilmesi gerekli olmasına rağmen hakkında tamamen veya kismen karar verilmeyen hususlarda, ek karar verilmesini tarafların isteyebilmesine imkan sağlamak üzere getirildiği hususu göz önüne alındığında, kanun koyucu tarafından bu hüküm uyarınca 2577 sayılı Kanun'da ek karar müessesesinin düzenlenmediği gibi anılan Kanun'un 31. maddesinde ek karar müessesesine atifla ilgili bir değişiklik de yapılmamıştır. Bunun doğal sonucu olarak, feragat hakkında verilecek ek kararın hangi usul ile alınacağı, kanun yollarına tabi olup olmayacağı, tabi olacaksa bunun süresi,ek karara konu daha önce verilen mahkeme kararı kaldırılmadığı için ortada birbiri ile çelişkili iki ayrı kararın bulunması gibi pek cok konuda, ek karar müessesesi ile 2577 sayılıKanun'un çelişmesi sonucu çeşitli sorunlar gündeme gelebilecektir.Bu itibarla, gerek 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde gerekse 6100 sayılıKanun'un feragate ilişkin hükümlerinde doğrudan hükmün tamamlanması müessesesine atıf yapilmadiğindan idari yargı mercilerinin 6100 sayıli Kanun'un 305/A maddesinde yer alan hükmün tamamlanması müessesesini ve bu düzenlemenin uygulanma usulünü gösteren 306. maddesini uygulama imkânı bulunmamaktadır. Idari yargilamada hâkimin adli esaslardan ilham alabileceği genel olarak kabul edilebilir ise de, Danıstayın 05/02/1954 tarih ve E:1952/154 K:1954/33 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararında, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun idari yargida uygulanabilecek olan hükümlerinin "hasren tayin ve tahdit edilmiş"bulunduğu görüşünden hareketle Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun yollama yapılmayan hükümlerinin idari yargıda uygulanamayacağı yolunda içtihada varılmış ve bu anlayış 2577 sayılı Kanun döneminde de Danıştay içtihatları üzerindeki etkisini sürdürmüştür. Nitekim benzer bir yaklaşımla, Anayasa Mahkemesinin 12/06/2008 tarih ve E:2004/103, K:2008/121 sayılı kararında da 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde sayılan hususların sınırlı olarak belirlendiği vurgulanmıştır.
Yine 6100 sayılı Kanun'un 310. maddesine eklenen üçüncü fıkraya ilişkin gerekçede,"Düzenlemeyle, mevcut hükümden kaynaklanan ve feragat veya kabulün hükmün verilmesinden sonra gerçekleşmesi hâlinde yapılan farklı uygulamaların önüne geçilmesi amaçlanmaktadır." denilerek hükmün getiriliş amacının özel hukuk yargılamasında mevcut olan farklı uygulamalara ilişkin sorunları çözmek olduğu açıkça ifade edilmiştir. Idari yargılama hukuku bakımından ise böyle bir sorun söz konusu değildir.
Bu duruma göre, 2577 sayılı Kanun'un 31. maddesinde sayma yoluyla belirtilen konularla sınırlı olarak Hukuk Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygulanacak olup, idari yargilama usulünde hükmün tamamlanması ve bu kapsamda ek karar müessesesinin yer 

almamasi, bu müessesenin adli yargida mevcut olan bir kisim sorunu ortadan kaldirmak amacıyla düzenlenmesi, idari davaların ve bu davalarda verilecek kararların nitelikleri dikkate alındiğında ceşitli sorunlara sebebiyet verebilecek olması karşısında, 6100 sayılıKanun'un 310. maddesinin üçüncü fıkrasının, idari yargılama hukukunda uygulanma imkânıbulunmamaktadir.

Açıklanan nedenlerle, içtihadın, dava dosyasinın temyiz incelemesine gönderilmesinden sonra davadan feragat edilmesi hâlinde, feragat nedeniyle mahkemece yeniden bir karar verilmek üzere kararın bozulmasına karar verilmesi doğrultusunda birleştirilmesi gerektiği oyu ile karara katılmıyoruz.