Yaya Yolları ve Kaldırımların Tasarım Kuralları Hakkında Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2023-11-07

7 Kasım 2023 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 32362
YÖNETMELİK
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığından:
YAYA YOLLARI VE KALDIRIMLARIN TASARIM
KURALLARI HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, yayaların; yaya
yollarında, kaldırımlarda ve yeşil alanlardaki yürüme yollarında
hareketlerini erişilebilirlik gereklerine uygun olarak kesintisiz
sürdürebilmeleri ve bağımsız, rahat, güvenli ulaşımlarının sağlanması için
gerekli düzenlemelerin planlanması, projelendirilmesi ve yapımına ilişkin
usul ve esasları belirlemektir.
(2) Bu Yönetmelik uygulama imar planı bulunan
yerlerde; yeni yapılacak ve bu Yönetmelikte verilen ölçülerin
sağlanabilmesi halinde yenilenecek yaya yolları ve kaldırımları kapsar.
(3) Özel kanunlar kapsamında korunan alanlarda
ilgili mevzuatı uyarınca işlem tesis edilir. Bu özel kanunlara istinaden
çıkarılan yönetmeliklerde aksine bir hüküm bulunmuyorsa bu Yönetmelik
hükümleri uygulanır.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı
İmar Kanununun 44 üncü maddesinin birinci fıkrasının (i) bendi ve ek 6 ncı
maddesi ile 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 97 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği
Bakanlığını,
b) Bordür takibi: Kaldırım parçaları arasından
bütünsel bir takibin sağlandığı durumlarda hissedilebilir yürüme yüzeyi
işaretlerine alternatif olarak kullanılabilen uygulamaları,
c) Boyuna eğim: Yaya yolları veya kaldırımların
ekseni boyunca verilen eğimi,
ç) Enine eğim: Yaya yolları veya kaldırımların
eksenine yatayda dik, iki tarafa veya tek tarafa doğru verilen eğimi,
d) Hissedilebilir yürüme yüzeyi işaretleri (HYYİ):
TS ISO 23599 “Görme Özürlü veya Az Görenler İçin Yardımcı
Mamuller-Hissedilebilir Yürüme Yüzeyi İşaretleri” standardında belirtilen,
görme engelli veya az gören kişilere bilgi vermek için kullanılan kılavuz
ve/veya uyarıcı yüzeylerden müteşekkil standart yürüme yüzeyini,
e) İlgili idare: 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı
Büyükşehir Belediyesi Kanununun uygulandığı illerde yapım, bakım ve onarımı
büyükşehir belediyesinin sorumluluğunda olan yerlerde büyükşehir
belediyesini, büyükşehir ilçe belediyesinin sorumluluğunda olan yerlerde
büyükşehir ilçe belediyesini; diğer illerde belediye ve mücavir alan sınırları
içerisinde ilgili belediyesini, dışında ise il özel idaresini,
f) Kaldırım: Karayolunun, taşıt yolu kenarı ile
gerçek veya tüzel kişilere ait mülkler arasında kalan ve yalnız yayaların
kullanımına ayrılmış olan kısmı,
g) Kaldırım net yürüme alanı: Bitki ve kentsel
donatı elemanlarının yer almadığı, tüm engellerden arınmış açık alanı,
ğ) Kaldırım parçası: Yaya kaldırımını kesen her bir
taşıt yolu (diğer cadde, sokaklar veya otopark girişleri gibi) ile oluşan
kaldırım parçalarını,
h) Kaldırım rampası: Kaldırım sınırları içerisinde,
taşıt yoluna taşmayacak şekilde iniş ve çıkışlarda seviye farklarının
giderilmesi amacıyla yapılan rampaları,
ı) Kentsel donatı elemanları: İlgili idarece kamu
alanlarına yerleştirilmiş, kalıcı ya da geçici kullanılan; otobüs
durakları, çöp atık kutuları, bayrak ve elektrik direkleri, ilan ve reklâm
panoları ve tabelalar, aydınlatma elemanları, merdivenler, büfeler, telefon
kulübeleri, işaret levhaları, banklar, koruyucu engeller, ATM’ler, sokak
isimlendirme/bilgilendirme levhaları, çiçeklikler, saksılar, su elemanları,
yer döşemeleri gibi yaya hareketliliğinden farklı amaçlarla kullanılan,
tamamlayıcı, tanımlayıcı, belirleyici, yönlendirici ve bilgilendirici
elemanları,
i) Koruyucu engel: Kaldırım ve yaya yolu üzerine
araçların park etmesine mani olmak ve yollarda meydana gelebilecek kaza
anlarında olası tehlikeleri azaltmak için bordür taşı tarafına yapılan
müstakil dikmeleri,
j) Mülkiyet etki şeridi: Kaldırım net yürüme alanı
ile mülkiyet sınırı arasında kalan ve yayaların mülkiyet giriş ve
çıkışından etkilenmemesi amacıyla bırakılan alanı,
k) Yağmur bahçesi: Yağmur sularının herhangi bir
işleme tabi tutulmadan doğrudan yönlendirildiği ve üzerinde bitkilerin
yetiştirilebildiği yeterli derinlikteki çukur alanlarda oluşturulan
bahçeleri,
l) Yaya: Araçlarda bulunmayan, karayolunda
hareketsiz veya hareket halinde bulunan insanı,
m) Yaya emniyet şeridi: Kaldırım net yürüme alanı
ile taşıt yolu arasında kalan, bitki ve kentsel donatı elemanlarının
bulunabileceği alanı,
n) Yaya hareket alanı: Yayaların kullanımına
ayrılmış alanı,
o) Yaya koridoru: Kaldırım net yürüme alanı ve yaya
yollarında bu Yönetmelikte belirtilen yatay ve düşey asgari ölçülerde
hiçbir engele maruz kalmadan yayaların rahatlıkla hareket edebileceği
koridoru,
ö) Yaya yoğunluğu: Belirli bir alanda metre kare
başına düşen ortalama yaya sayısını,
p) Yaya yolları ve kaldırımları projesi (proje):
Mimar, peyzaj mimarı, harita mühendisi, şehir plancısı veya inşaat
mühendisi tarafından hazırlanan ve uygulanmak üzere ilgili idarece
onaylanan; yaya yolları ve kaldırımların bu Yönetmelikte yer verilen
kurallar ve standartlara uygun olarak tasarlandığı projeyi,
r) Yaya yolu: Yayaların kullanımına ayrılmış, taşıt
trafiğine tamamen kapatılmış veya gerektiğinde belli taşıtların girmesine
izin verilen yolu,
s) Yeşil alan: Toplumun yararlanması için ayrılan
millet bahçesi, oyun bahçesi, çocuk bahçesi, dinlenme, gezinti, piknik ve
eğlence alanlarını,
ş) Yeşil yaya koridoru: Şehirde trafik gürültüsünü
azaltmak ve/veya mikroklimatik etki sağlamak amacıyla kaldırım veya yaya
yolu boyunca yaya geçişleri hariç kesintisiz olarak ağaçlarla tesis
edilecek kaldırımı veya yaya yolunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Yaya Hareket Alanları
Genel
esaslar
MADDE 4- (1) İlgili idaresince yaya hareket alanlarının
yapım, bakım ve onarımları ile ilgili hususlarda; imar planı, bu
Yönetmelik, ilgili standartlar ile fen ve sanat kurallarına uyulması
mecburidir.
(2) Yaya hareket alanlarında ani daralmalardan
kaçınılır.
(3) Yüzey kaplamaları, iklim koşulları ve kullanım
yoğunluğuna göre uygun malzemeden seçilir. Yüzey kaplama malzemeleri; TS
13882 “Yaya Yürüme Yüzeylerinin Sınıflandırma Kuralları-Temel Gereklilikler
ve Değerlendirme Yöntemleri” standardına uygun, kaymaz nitelikte, düz,
sabit, dış etkilere dayanıklı ve hareketi zorlaştırmayacak, mümkün mertebe
ışığı yansıtmayacak vasıfta olur.
(4) Zamanla kaldırım ve yaya yolu zemininin çökme
yaparak yüzey farkı oluşturmaması için yüzey kaplama malzemeleri seçilirken
kaplanacağı zeminin durumu da göz önünde bulundurulur.
(5) Yaya hareket alanlarında engel oluşturacak
herhangi bir unsur tesis edilemez.
(6) Yaya hareket alanlarının taşıtlar tarafından
işgal edilmemesi için ilgili idarece TS 12716 “Şehir İçi Yollar-Yaya
Kaldırımlarındaki Koruyucu Engeller İçin Tasarım Kuralları” standardı
uyarınca gerekli önlemler alınır.
(7) Kaldırımlara yerleştirilen elektrik direkleri,
kentsel donatı elemanları, levha ve tabelalar yaya emniyet şeridinde yer
alır.
(8) Altyapı planlaması yapılırken altyapı
öğelerinin; kaldırımlar için yaya emniyet şeridinde, diğerleri için alanın
kolay müdahale edilebilecek kısımlarında kalacak şekilde planlanması ve
projelendirilmesi esastır. Yaya hareket alanlarında altyapıya ait kapaklar
yapılmasının zaruri olduğu hallerde kapaklar yüzeyle aynı kotta olur ve ani
seviye değişikliği olmaz. Ayağın takılmaması, tekerleği olan araç
gereçlerin tekerlek hareketinin sürdürülmesi için yüzey kaplamaları
arasında en fazla 6 mm kot farkı olur.
(9) Yaya hareket alanlarında yapılması zaruri olan
altyapıya ait kapakların düzenli olarak kontrolü sağlanarak, kırılan, çöken
ve/veya kalkan kapaklar ve kapak yerleri ile ilgili gerekli güvenlik
önlemleri alınarak uyarı işaretlemeleri yapılır, tehlike arz eden kapaklar
açıkta bırakılmaz ve ilgili idaresince ivedilikle bakım yapılır.
(10) Yaya hareket alanlarında engellilerin
kesintisiz hareketliliği sağlanır. HYYİ ve sesli sinyallerden oluşan
yardımcı mamuller, TS ISO 23599, TS 13536 “TS ISO 23599’un Uygulamasına
Yönelik Tamamlayıcı Standart” ve TS ISO 23600 “Görme Engelliler ile Görme
ve İşitme Engelliler İçin Yardımcı Mamuller-Yaya Trafik Işıkları İçin Sesli
ve Hissedilebilir Sinyaller” standartlarına uygun olarak tasarlanır. Ayrıca
açık alanda uygulanan HYYİ’nin tabanı çevre yüzeylerin tabanı ile eşit
seviyede olur ve sadece yüzey profilleri çıkıntı oluşturur.
(11) HYYİ’nin düzenli olarak kontrolü sağlanarak,
zarar gören, yıpranan, kalkan ve benzeri kaplamaların ilgili idaresince
gerekli bakımı yapılır.
(12) Yaya hareket alanları için proje hazırlanması
ve bunun ilgili idaresince onaylanması zorunludur. Hazırlanacak projelerde;
yaya yolları ve kaldırımların yakın çevresi, bitki ve kentsel donatı
elemanları, yaya geçidi bağlantıları, taşıt yolları, kaldırım rampaları
HYYİ’den ve sesli sinyallerden oluşan yardımcı donanım gösterilir.
Hazırlanacak projelerde yeknesaklık söz konusu ise belli bir yol kesimi tip
olarak projelendirilip işin tamamını haiz kullanılabilir.
(13) Hazırlanacak projelerde; plan 1/100 veya 1/200
ölçeğinde, belli bir yol kesimi tip olarak projelendirilip işin tamamını
haiz kullanılacaksa bu plan 1/50 ölçeğinde, enkesitler 1/50 ölçeğinde,
boykesitler 1/500 ölçeğinde ve detay paftaları projenin kapsamına göre
1/20, 1/10 veya 1/5 ölçeğinde olur. Kentsel donatı elemanlarının konumlandırılacağı
yerler için ayrıca proje ve kent mobilyası detay albümü hazırlanabilir.
(14) Yaya emniyet şeridi genişliğinin 50 cm’nin
üzerinde olduğu durumlarda bu şeridin asgari olarak genişliğinin yarısı
kadar kısmının bitkilendirilmesi şarttır.
(15) Yaya hareket alanlarında; aydınlatma ve
elektrik direkleri gibi kentsel donatı elemanlarına ait elektrik kabloları
açıkta bırakılmaz.
(16) Yaya hareket alanlarına, yaya koridorunu
daraltmayacak ve yayalar ile sürücülerin görüş açısını engellemeyecek
şekilde bitkilendirme ile ses perdesi ve hava kirliliğine karşı bariyer
oluşturulabilir.
(17) Taşıt yolları ve kaldırımlar gibi geçirimsiz
yüzeylerdeki yağmur suyu akışını yakalayarak tekrar toprakla buluşturulması
amacıyla kaldırımların emniyet şeridinde, yaya yolu kenarlarının uygun olan
kısımlarında yağmur bahçeleri yapılabilir. Yağmur bahçelerinde uygulandığı
yere özgü floraya uygun bitki kullanımı zorunludur.
(18) Kaldırım ve yaya yolları etrafındaki yeşil
alanların sulanması amacıyla; 23/6/2017 tarihli ve 30105 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Yağmursuyu Toplama, Depolama ve Deşarj Sistemleri
Hakkında Yönetmelik hükümleri kapsamında toplanan yağmursuyu ya da
yağmursuyu şebekesinden ayrı olarak belli aralıklarla yer altında konumlandırılan
toplama tanklarında biriktirilecek şekilde tesis edilecek yağmursuyu
toplama sisteminde toplanan su kullanılabilir. Yağmursuyu şebekesinden ayrı
toplama sistemi kurulması halinde toplama tankının hacmi; yapının bulunduğu
ilin aylık m²’ye düşen ortalama yağış miktarlarından en büyüğü ile kaldırım
alanı esas alınarak hesaplanır.
(19) Kaldırımlar için verilen rampalara ilişkin
kurallar, yaya yolları ve yeşil alanlardaki yürüme yolları için de
geçerlidir.
Kaldırımlar
MADDE 5- (1) Kaldırımlar Ek-1’in Şekil-1’inde gösterildiği
üzere mülkiyet etki şeridi, kaldırım net yürüme alanı ve yaya emniyet
şeridi olacak şekilde tasarlanır.
(2) Yol türüne, bölgenin uygulama imar planındaki
kullanım amacına ve plandaki yol genişliğine göre; mülkiyet etki şeridi,
kaldırım net yürüme alanı ve yaya emniyet şeridi genişlikleri asgari
Ek-2’nin Tablo-1’ine uygun olarak tasarlanır. Ancak kaldırım net yürüme
alanı genişliği TS 12174 “Şehir İçi Yollar-Yaya Yolu ve Yaya Bölgeleri Tasarım
Kuralları” standardı uyarınca yaya yoğunluğunun belirlenebildiği alanlarda
Ek-2’nin Tablo-2’sinde gösterilen yaya yoğunluğuna göre belirlenen
genişlikten az olamaz.
(3) Yapılması planlanan kaldırım genişliğine göre
Ek-2’nin Tablo-1’inin ilgili satırında yer alan asgari genişliklerin
altında kalmayacak şekilde tasarımcı tarafından kaldırım net yürüme alanı
ile yaya emniyet şeridi genişlikleri arttırılabilir.
(4) Mevcut uygulama imar planlarında yol
genişliğinin 8 metrenin altında gösterilmiş olduğu yerlerde, yolun bir tarafındaki
kaldırımın bu Yönetmelikteki şartları taşıması kaydıyla diğer taraftaki
kaldırım genişliği; net yürüme alanı genişliği 1 metreden, emniyet şeridi
0,25 metreden az olmamak üzere 1,25 metreye kadar daraltılabilir.
(5) Kaldırım üzerine yerleştirilecek üstü örtülü
toplu taşıma durağı ve kaldırım kenarına cep yapılmak suretiyle
yerleştirilecek çöp konteynerleri asgari kaldırım net yürüme alanını
daraltamaz.
(6) Kaldırım yüksekliklerinin 3 cm ile 15 cm
arasında olması esastır (Ek-1, Şekil-1).
(7) Kaldırımların taşıt yolu ile hemzemin olması
durumunda taşıtların kaldırım ihlallerini önlemek amacıyla asgari TS 12716
standardı şartlarını sağlayacak şekilde tedbirler alınır.
(8) Mevcut kaldırımlarda yapılacak bakım ve
onarımlar ile taşıt yolunda yapılacak kaplama tamiri veya yenilemelerinde
kaldırım yüksekliği değerlerine uyulması esastır.
(9) Kaldırımların boyuna eğimi azami %5 olur.
Kaçınılmaz olarak eğimi %5’in üzerinde olan kaldırımlarda, kesintisiz yüzey
uzunluğunun 10 m’den fazla olması durumunda kaldırım sahanlıklarla bölünür.
Kaldırımın sahanlıkta yön değiştirmesi halinde manevra alanı bırakılır.
Sahanlık ve manevra alanı boyutları kaldırım genişliğinden az olamaz. Eğimi
%8’in üzerinde olan kaldırımların merdiven şeklinde düzenlenmesi halinde
kaldırım net yürüme alanının 1/3’ü merdiven, 2/3’ü yol kenarında olmak
üzere kaldırım olarak tasarlanır.
(10) Kaldırım kesitinin enine eğimi %1 ila %2 olur
(Ek-1, Şekil-1).
(11) Bordür taşları düzgün, iyi pahlanmış ve
pahlarının eğimleri aynı olur.
(12) Kaldırımların drenajı; kaldırım yüzeyine enine
yönde eğimler verilip, kaldırım ve yol birleşimine yüzeysel suların içinde
göllenme yapmayacak şekilde yeterli eğimde yapılacak veya yerleştirilecek
su oluğu ve rögarlarla sağlanır. Su oluğu yapılması halinde yaya geçitlerinin
bulunduğu kesimlerde, oluk yağmursuyu ızgarasına bağlanarak yaya geçidinin
olduğu kesim düz geçilir.
(13) HYYİ, Ek-2’nin Tablo-2’sinde yer alan yaya
yoğunluğu 0,0-0,59 yaya/m² olan alanlarda uygulanmayabilir.
(14) HYYİ yaya yoğunluğundan bağımsız olarak, yapı
alanındaki tanımlı bölgelerde, sürdürülebilirliği sağlanarak bordür takibi
yapılabilen kaldırımlarda uygulanmayabilir.
(15) Kaldırımlarda kılavuz yüzey uygulanması
halinde, kılavuz yüzeyin her iki yanında ve yön değiştirmelerde
(dönüşlerde) uyarıcı yüzeyin etrafında yatayda asgari 60’ar cm’lik
genişlikte, düşeyde asgari 220 cm yükseklikte baş kurtarma mesafesine sahip
engelsiz yürüme alanı düzenlenir.
(16) Yaya kaldırımında, kavşak veya yolun yaya
geçitlerine rastlayan bölümlerinde araç yoluna doğru rampa yapılır.
(17) Her bir kaldırım parçasının trafik kotuna
indiği ve çıktığı noktalarda ve kaldırımın kesintiye uğradığı her yerde
kaldırım rampası yapılması zorunludur.
(18) Kaldırım rampaları yürüme güzergahında taşıt
yolundan en kısa şekilde geçecek güzergahta olmalı ve karşılıklı
kaldırımlardaki rampalar hareket sürekliliğini sağlamak için birbirlerini
karşılamalıdır.
(19) Kaldırımlarda öncelikle üç yöne eğimli rampa
yapılır. Üç yöne eğimli rampalar kanatlar hariç genişliği asgari 90 cm, eğimi
azami %8 ve kanat eğimi azami %10 olacak şekilde tasarlanır. Kaldırımda
rampanın bittiği yerde asgari 90 cm sahanlık bulunması gerekir. Bu alanın
90 cm-122 cm arasında kalması durumunda rampanın kanat eğimi %8 olarak
düzenlenir (Ek-1, Şekil-2).
(20) Üç yöne eğimli rampa yapılamaması halinde tek
yöne eğimli kaldırım rampaları yapılabilir. Tek yöne eğimli kaldırım
rampaları, genişliği asgari 90 cm, eğimi azami %8 olacak şekilde
tasarlanır. Tek yöne eğimli rampaların çevresinde, yayaların rampaya dik
olarak yaklaşmasını sağlamak amacıyla yürünmez alanlar sağlanması zorunludur
(Ek-1, Şekil-3).
(21) Kaldırımın üç yöne veya tek yöne eğimli rampa
yapılamayacak kadar dar olması durumunda Ek-1’in Şekil-4’ünde gösterildiği
gibi yola paralel kaldırım rampaları tasarlanır.
(22) Kılavuz yüzey uygulanmayan kaldırımlar dahil
tüm kaldırımlardaki kaldırım rampalarında, taşıt yoluna çıkmadan 30 cm
öncesinde, 60 cm derinliğinde ve rampa genişliğince uyarıcı yüzey
uygulanır.
(23) Kaldırımların tanziminde 12/12/2019 tarihli ve
30976 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bisiklet Yolları Yönetmeliği ve
14/4/2021 tarihli ve 31454 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Elektrikli
Skuter Yönetmeliği hükümleri saklıdır.
Yaya
yolları
MADDE 6- (1) Yaya yolu genişliği, 3 metreden az olmamak
şartıyla yaya yoğunluğuna göre belirlenir. Ayrıca yaya yolu genişliğinin
tasarımında; yolun eğimi, yüzey kaplaması, yola katılan yan yolların sayısı
gibi hususlar da dikkate alınır.
(2) Eğimi %5’in üzerinde olan yaya yollarında 10
m’den fazla uzunluklar sahanlıklarla bölünmelidir. Sahanlık ve manevra
alanı boyutları yaya yolu genişliğinden az olamaz. Eğimi %8’in üzerinde
olan yaya yollarında uygun kenarında yaya yolu genişliğinin 1/3’ü merdiven
olarak tasarlanır.
(3) Yaya bölgelerinde taşıt geçişi olan kısımlar
farklı renk ve şekildeki malzemeler ile yaya yolundan ayrılır.
(4) Yaya yollarında yüzey sularını toplayan drenaj
oluğu yolun genişliğine bağlı olarak yolun ortasında veya iki kenarında
yapılır. Drenajın yolun ortasında çözümleneceği durumlarda yağmursuyu
ızgarası ile drenaj oluğunun üzeri kapatılır.
(5) Drenaj oluğu yayaların hareketini
kısıtlamayacak şekilde ve oluğa gelen yüzeyler asgari %2 eğime sahip olur.
(6) Millet bahçesi, oyun bahçesi, çocuk bahçesi,
park, rekreasyon ve rekreaktif alanlarda yapılacak yaya yollarında
genişliğin 120 cm’den az olmaması esastır.
(7) Boyuna eğimi %10’un üzerinde olan yaya yolları
için alternatif güzergah ile erişim sağlanmasına yönelik çözümler
tasarlanır. Ancak bunun yanında boyuna eğimi %10’un üzerinde olan yaya
yollarında doğal eğimin sürekliliğinin sağlandığı yürüme alanının yanında,
erişilebilirlik standartlarına uygun merdiven yapılabilir. Mevcut yaya
yollarında ise kısa mesafelerde büyük kot farkı oluşması halinde
erişilebilirlik standartlarına uygun asansör veya kaldırma iletme platformu
uygulanabilir.
Merdivenler
MADDE 7- (1) Boyuna eğimi %8’in üzerinde olan yaya yolu ile
yaya kaldırımları ile ilgili kurallar şunlardır:
a) Merdivenlerin her bir basamağının ucunda 2,5 cm
eninde koruyucu kaymaz bir şerit bulunur. Koruyucu malzeme; takılıp düşmeyi
önleyecek, taşma yapmayacak, basamak yüzeyi ile düz olacak şekilde monte
edilir.
b) Merdiveninin her sahanlığının basamaklarının
başladığı ve bittiği yerlerinde, merdiven genişliğince TS ISO 23599 ve TS
13536 standardına uygun şekilde kabartmalı beton plak, seramik, doğal taş,
yerinde dökme beton gibi malzemelerden yapılmış HYYİ bulunur.
c) Yaya yolu üzerinde boyuna güzergâhta 15 cm ve
üzerinde kot farkı bulunması halinde erişilebilir rampa ve erişilebilir
merdiven düzenlenir.
(2) Yaya yolu veya kaldırım olarak kullanılacak
merdivenlerin boyutları ile ilgili kurallar şunlardır:
a) Merdiven genişlikleri kaldırımlar ve yaya
yolları için verilen asgari genişliklerin altında olamaz. Sahanlık ve
manevra alanı boyutları mevcut merdiven genişliğinden az olamaz.
b) İnsan ergonomisine uygun olacak şekilde basamak
genişliği asgari 30 cm, basamak yüksekliği azami 15 cm olmalıdır.
c) Merdivende yer alan basamak gruplarında,
basamaklar arasında yükseklik farkı olmaz, bütün basamaklar eşit
yükseklikte olur. Basamaklarda damlalık yapılmaz.
(3) Yaya yolları ve kaldırımlarda kullanılacak
merdivenlerin güvenliği ile ilgili kurallar şunlardır:
a) Merdivenler yeterli güvenlikte olur. Her iki
tarafına ara geçişlere engel olmayacak şekilde korkuluk veya küpeşte
yapılması zorunludur.
b) Korkuluklar ve küpeşteler, TS 9111 “Engelliler
ve Hareket Kısıtlılığı Bulunan Kişiler İçin Binalarda Erişilebilirlik
Gerekleri” standardındaki esaslara göre yerden 90 cm yükseklikte yapılır.
Korkuluklar düşme, kayma, yuvarlanma gibi sebeplerle insanların can
güvenliğini tehlikeye atacak boşluklar içermeyecek şekilde düzenlenir. Boşluklarda,
yük altındaki deformasyonlar da dâhil, azami 10 cm çapında geçişe izin
verilir.
c) 300 cm’den daha geniş olan merdivenlerin
ortasında ilave korkuluk yapılır. Küpeşte sirkülasyon alanında kalıyor ve
takılma, çarpma gibi tehlike oluşturuyorsa veya sedye geçişi gerektiren
sağlık yapıları ve acil toplu tahliye gerektiren okul gibi yapılarla
bağlantılı alanlarda risk oluşturuyorsa yapılmayabilir.
Yeşil
yaya koridoru
MADDE 8- (1) Yaya yolu asgari genişliğini korumak, olası
araç giriş-çıkış ve geçişlerini sağlamak, varsa yaya yolu kenarına bitişik
yapılanmaya zarar vermemek kaydıyla yeri ilgili idaresince belirlenecek ve
projelendirilecek yeşil yaya koridoru oluşturulabilir.
(2) Yeşil yaya koridorları; kaldırım net yürüme
alanının taşıt yolu tarafında, tekerlekli sandalye kullanımını
engellemeyecek nitelikte, asgari 100 cm genişliğinde toprak alan ayrılarak
bu alanın ağaçlandırılması suretiyle oluşturulur. Kaldırım genişliğinin yeterli
olması halinde uygulama mülkiyet tarafında da yapılabilir (Ek-1, Şekil-5).
(3) Yeşil yaya koridorunda yer alan ağaçların
seçiminde iklim özellikleri, arazinin jeolojik özellikleri ve topografyası
göz önünde bulundurulur ve TS 8146 “Şehiriçi Yol ve Meydan Ağaçlandırma
Kuralları” standardı uyarınca uygun aralıklarla ağaçlandırma yapılır.
(4) Yeşil yaya koridorlarına çöp atık kovası,
oturma bankı gibi kentsel donatı elemanları yerleştirilecekse bu
elemanların ağaç miktarını ve sürekliliğini etkilememesi esastır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Bitki ve Kentsel Donatı Elemanları
Genel özellikler
MADDE 9- (1) Bitki ve kentsel donatı elemanları,
yürüme alanlarına engel olmayacak şekilde yerleştirilir. Yaya koridorunun
düşeydeki tüm engellerden arındırılmış net yüksekliği asgari 220 cm olur
(Ek-1, Şekil-6).
(2) Bitki ve kentsel donatı elemanlarının, ilgili idarece
kentsel tasarım projesi ile belirlenmesi halinde bu projede belirtilen yer
ve elemanlara göre uygulama yapılması zorunludur.
Bitki
kullanımı
MADDE 10-
(1) Aydınlatma ve altyapı
donatılarıyla ilgili tasarımlar tamamlandıktan sonra ağaçlandırma çalışmaları
TS 8146’ya uygun olacak şekilde yapılır.
(2) Ağaçlandırma yapılabilmesi için toprak
yüzeyinin asgari 100 cm x 100 cm olması gerekir.
(3) Seçilecek ağaç ve ağaççıklar; yerden asgari 220
cm yükseklikte, dikey yönde yan dallara sahip, yaprak dökme süresi kısa,
bakım isteği (su, gübre) az olan, sık dal ve kabuk dökmeyen özellikte olur.
(4) Seçilecek ağaç türleri yöre florasına uygun,
ilerde ulaşacakları yükseklik ve taç genişlikleri; yolun ve kaldırımın
genişliklerine, trafik yolunun sınıf ve niteliklerine, civardaki yapıların
durumuna ve trafiğin yoğunluğuna uygun olur, kuvvetli yan ve saçak kökler
geliştirerek yol ve kaldırım kaplamalarını tahrip edebilecek veya drenaj
kanallarını tıkayabilecek kök sistemlerine sahip olamaz.
(5) Bitkilendirmelerde, kaldırım veya yaya yolu
yüzeyini kaygan veya yapışkan hale getiren salgı bırakmayan ve meyvesi
dökülmeyen bitkiler seçilir.
(6) Ağaçların yayalar tarafından fark edilebilmesi,
toprak kaybının ve çamurlanmanın önlenebilmesi için; ağaçlandırma alanı
etrafının kaldırımla aynı seviyede olacak şekilde ağaç diplerine kaldırım
yüzey kaplamasından ayırt edilebilir renklere sahip ızgaralar
yerleştirilebilir veya boyanmış çakıl dökülebilir.
Aydınlatma
MADDE 11-
(1) Yaya hareket alanları
yayaların konforu ve güvenliği dikkate alınarak aydınlatılır. Güzergâh
boyunca aydınlatılmayan alan kalmaz.
(2) Aydınlatma öğeleri kullanıldıkları mekân ve
iklim koşullarına uyumlu olacak şekilde seçilir.
(3) Ağaçlar ve kentsel donatı elemanları
aydınlatmaya engel olmaz.
(4) Aydınlatma elemanları kaldırımlarda; öncelikle
yaya emniyet şeridi üzerinde konumlandırılacak şekilde tasarlanır, mümkün
olmadığı hallerde askılı sistem olarak bahçe veya bina duvarlarına
yerleştirilir.
(5) Yaya hareket alanlarında aydınlatma sınıfı, TSE
CEN/TR 13201-1 “Yol Aydınlatması-Bölüm 1:Aydınlatma Sınıflarının Seçimiyle
İlgili Kılavuz Bilgiler” standardına uygun olarak belirlenir.
(6) TS 7768 “Şehir İçi Yollar-Pelikan Yaya
Geçitleri-Yapım ve İşleyiş Kuralları”, TS 11937 “Şehir İçi Yollar-Işık
Kontrollü (Sinyalize) Hemzemin Kavşak Tasarım Esasları” ve TS ISO 23600
standartlarına uygun olacak şekilde aydınlatma ve sinyalizasyona ilişkin
akıllı geçiş sistemlerinin yapılması esastır.
Oturma
birimleri
MADDE 12-
(1) İş yerlerinin geçici
donanımları ile oturma yerleri, kaldırım net yürüme alanını daraltmayacak
ve yayaların hareketine engel teşkil etmeyecek şekilde konumlandırılır.
(2) Dinlenme alanlarında oturma bankları sabitlenir
ve yanında tekerlekli sandalyenin yanaşabileceği şekilde asgari 90 cm
genişliğinde boşluk bırakılır.
Çöp atık
kutuları
MADDE 13-
(1) Çöp atık kutuları;
yaralanmalara neden olmayacak malzemeden seçilir, farklı renkli ve kapaksız
ya da oynar kapaklı, sensörlü kullanılabilecek şekilde kapaklı olur, 90 cm
ve 120 cm arasında erişilebilir bir yükseklikte olur ve yaya emniyet
şeridinde konumlandırılır.
Duraklar
MADDE 14-
(1) Duraklar, yayaların kolay,
engelsiz ve bağımsız olarak erişebilecekleri şekilde tasarlanır, yerleri
kolay anlaşılabilir ve belirli bir uzaklıktan görülebilir olur.
(2) Durakların, yaya hareket alanlarının asgari
genişliğini daraltmayacak şekilde konumlandırılması esastır.
(3) Durakların yer seçiminde; emniyet şartları ve
trafik akışı sağlanır.
(4) Otobüs duraklarının cam gibi şeffaf ve
algılaması zor olan yüzeylerinde zeminden 130 cm-140 cm yükseklikte birinci
düzey, 90 cm-100 cm yükseklikte ikinci düzey, 10 cm-30 cm yükseklikte de
üçüncü düzey olacak şekilde hem iç ve hem de dış yüzeyde 7,5 cm
genişliğinde uyarıcı zıt renkli bantlarla işaretleme yapılır.
(5) Durak levhalarının yerden yüksekliği asgari 220
cm olmalıdır.
(6) Otobüs durağı platformu taşıt yolundan 20 cm
yükseklikte olacak şekilde konumlandırılır. Kaldırımdan platforma %5 eğim
ile ulaşılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Güvenlik, İşaret ve İşaretlemeler
Güvenlik
MADDE 15-
(1) Kaldırımın kenarında 50 cm ve
üzeri kot farkı bulunması durumunda bu kenarlara asgari 90 cm yükseklikte
korkuluk yapılır.
(2) Kaldırımlara taşıt parklarının engellenmesi
için sağlık ve eğitim tesislerinin olduğu yerlerde yaya geçitleri hariç
olmak üzere kaldırıma cephesi olan parsel sınırları boyunca, bordür taşı
tarafında, yaya hareketlerine engel olmayacak şekilde TS 12716 standardına
uygun olarak asgari 70 cm, azami 90 cm yüksekliğinde koruyucu engeller
konulur.
(3) Kaldırımlarda kullanılacak koruyucu engeller;
yaya emniyet şeridi içine, bebek arabalarının veya tekerlekli
sandalyelilerin geçebileceği şekilde ve yaya kaldırımı üzerindeki bitki ve
kentsel donatı elemanlarının yerleşimi dikkate alınacak şekilde
yerleştirilir.
(4) Yaya hareket alanları üzerine üst geçit veya
farklı amaçlarla kullanılan merdiven kolunun inmesi halinde, 220 cm ve daha
alçak olan merdiven altları kapatılır.
Yaya
hareket alanlarında yapılacak inşaat ve tamirat işlerinde alınacak emniyet
tedbirleri
MADDE 16-
(1) Yaya hareket alanlarında
gerçekleştirilen bakım, onarım ve inşaat çalışmalarında, yayaların gidiş ve
gelişi zorlaştırılmaz ve TS 12254 “Şehir İçi Yollar-Yolda ve Yol Kenarında
Yapılan İnşaat ve Tamirat İşlerinde Alınacak Emniyet Tedbirleri”
standardına uygun emniyet tedbirleri alınır.
(2) Çalışma yapılan alanın yaya yolu ile temas
ettiği kısımlarda her türlü tehlikeyi önleyecek şekilde çalışma alanının
çevresi uygun malzeme ile kapatılır ve çalışma alanı geceleri aydınlatılır.
(3) Net yürüme alanı genişliğinin 150 cm’nin altına
düştüğü tadilatlarda alternatif güzergah sağlanır.
(4) Yaya hareket alanlarını etkileyen inşaat,
yıkım, onarım ve tamirat çalışmalarında; yapı sahibi veya müteahhidi, gelip
geçenleri tehlikeye atmayacak ve yaya hareket alanlarına zarar vermeyecek
şekilde 3194 sayılı Kanunun 34 üncü maddesindeki tedbirleri alır.
(5) Yapıdaki inşai faaliyetin yaya hareket alanına
göre yüksekliğinin 250 cm’den fazla olması ve uzaklığının 150 cm’den az
olması halinde, yayaların korunması bakımından kaldırım üzerine korumalı
geçit kurulması zorunludur. Korumalı geçit; bina cephesi boyunca, yaya
koridoru yüksekliği sağlanmak şartıyla, 150 cm’den az olmayacak şekilde
ilgili idarece belirlenecek genişlikte, üst kısmı ve inşaata bakan yüzeyi
uygun vasıfta malzeme ile kapatılarak oluşturulur. Korumalı geçit, kaldırım
genişliğinin 150 cm’den az olması halinde mevcut genişlik kadar yapılır.
Korumalı geçitler yeterli derecede aydınlatılır. Korumalı geçitten bina
girişlerine erişim de benzer şekilde sağlanır. İdarece ilave tedbirler
alınması istenebilir.
(6) 13/10/2021 tarihli ve 31627 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Binaların Yıkılması Hakkında Yönetmelik hükümleri
uyarınca alınacak önlemler saklıdır.
İşaret ve
işaretlemeler
MADDE 17-
(1) Yaya hareket alanlarında
oluşturulacak işaretler; bilgilendirme, yönlendirme ve uyarma amaçlı olarak
kaldırım, yaya geçidi, rampa, merdivenler ve duraklar gibi yerlerde yatay
veya düşey olarak düzenlenir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Hüküm
bulunmayan haller
MADDE 18-
(1) Bu Yönetmelikte hüküm
bulunmayan hallerde ilgili Türk standartları ve mevzuat hükümleri
uygulanır. Türk standartlarında düzenlenmeyen hususlarda, uluslararası
geçerliliği kabul edilen standartlar da kullanılabilir.
Yürürlük
MADDE 19-
(1) Bu Yönetmelik 1/7/2024
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.