Anayasa Mahkemesinin 26/1/2023 Tarihli ve 2019/33281 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-05-05

5 Mayıs 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 32181
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İBRAHİM ER VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/33281Karar Tarihi : 26/1/2023
Başkan :Zühü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ
Basri BAĞCI 
Irfan FIDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem INCE Raportör : Ömer MENCİK Başvurucular : 1. Ibrahim ER 
2. Ismail ÖZCAN 
3. Mehmet Sena ARAT 
4. Nazif KAHRAMAN 
5. Nihat KURTARAN Başvurucular Vekili : Av. Mustafa KOCAMANBAŞ

L BAŞVURUNUN KONUSU 
. Başvuru, Anayasa Mahkemesinin kararlarına dayanılarak yapılan yargılamanın yenilenmesi talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkmın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

I. BAŞVÜRU SÜRECI 
2. Başvurular 1/10/2019 ve 19/11/2019 tarihinde yapılmıştır.

3. Başvurular, başvuru formları ve eklerinin idari yönden yapılan ōn incelemesinden sonra Komisyona sumulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemelerinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. 2019/37777 numaralı bireysel başvuru dosyaşının konu yöntnden hukuki irtibat nedeniyle 2019/33281 numaralı bireysel başvuru dosyası ile birleştirilmesine karar verilmesi gerekir.

.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
7. Birinci Bölüm başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

IIL OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formlarında ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar Özetle şöyledir:
A Başvurucn Nazif Kahraman Yönünden 
9.1975 doğumlu olan başvurucu, İstanbul'da ikamet etmektedir.
10. Adana Cumhuriyet Başsaveılığımın 26/8/2009 tarihli iddianamesiyle başvurucu hakkında pek çok ülkede faaliyet gösteren Hizb-ut Tahrir isimli örgütün tyesi olma suçundan cezalandırılması talebiyle kamu davası açılmıştır.

11. (Kapatiılan) Adana 6. Ağr Ceza Mahkemesinin (CMK 250. madde ile görevli)24/8/2010 tarīhli kararıyla başvurucunuım terör Örgütüne tiye olma suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına hükmedilmiştir. Yargıtay 9. Ceza Daireşinin 11/6/2013 tarihli kararı ile başvurucu hakkındaki ceza hükmüı onanmıştır.

1.Adana 6. Ağır Ceza Mahkemesinin kapatılması sonrasında dosya Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesine devredilmiştir. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin Yumaz Çelik ([GK],B. No: 2014/13117, 19/7/2018) kararını gerekçe göstererek 16/8/2019 tarihinde yarglamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.

I3. Başvurucunun talebi Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 29/8/2019 tarihli kararryla reddedilmiştir. Başvurucu, amlan karara karşı itiraz talebinde bulunmuş;başvurucunun bu talebi Adana 8. Ağır Ceza Mahkemesince 11/9/2019 tarihinde reddedilmiştir.

14. Başvurucu 20/9/2019 tarihinde karardan haberdar olduğunu belirtmiş,1/10/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulummuştur.

15. Bireysel başvuru sonrasinda başvurucu 22/10/2019 tarihinde Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesine yeniden yargilamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Bu kez Mahkeme başvurucumun yargılanmamn yenilenmesi talebinin kabulüne karar vermiştir.

16. Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesi yeniden yargılama talebinin kabulü sonrasında yaptığı yargılamada 25/2/2020 tarihli kararı ile başvurucunun beraatine karar vermiştir, Sõz konusu karar temyize veya istinafa başvurulmaksızın kesinleşmiştir.
B. Diğer Başvarucular Yönfinden 
17. Başvurucular Ismail Özcan, Nihat Kurtaran, Mehmet Sena Arat ve İbrahim Er sirasryla 1967, 1965, 1976 ve 1971 doğumlu olup Bursa'da ikamet etmektedir.
18. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının 7/7/2010 tarihli iddianamesi ile başvurucular hakkında da Hizb-ut Tahrir isimli örgütün tiyesi olma suçundan cezalandırılmaları talebiyle kamu davası açılmıştır.

19. (Kapatılan) Istanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin 6/12/2013 tarihli kararıyla başvurucuların terör õrgütüne ttye olma suçundn 6 yıl 3 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına hükmedilmiştir. Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 14/11/2017 tarihli kararıile başvurucular hakkındaki ceza hükmü onanmıştır.

20. Îstanbul 14. Ağır Ceza Mahkemesinin kapatılması sonrasında dosya Bursa 2.Ağır Ceza Mahkemesine devredilmiştir. Başvurucular, Anayasa Mahkemesinin Yılmaz Çelik kararını da gerekçe göstererek 10/10/2019 tarihinde yargulamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.

21. Başvurucuların talebi Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 17/I0/2019 tarihli kararyla daha Önce aym talebin mahkemece incelendiği gerekçesiyle reddedilmiştir Başvurucular anılan karara karşı itiraz talebinde bulunmuş, bu talep ise Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesince 7/11/2019 tarihinde reddedilmiştir.

22. Başvurucular 16/11/2019 tarihinde karardan haberdar olduğunu belirtmiş,19/1 1/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulummuştur.

C.Anayasa Mahkemesi Yumaz Çelik Kararı Sonrasmda Yaşanan Gelişmeler 
23. Anayasa Mahkemesinin Yılmaz Çelik karanı sonrasında Hizb-ut Tahrire tye oldukları gerekçesiyle cezalandırılan birçok başvurucu, farklı yerlerdeki ilk derece mahkemelerinden yargılanmanın yenilenmesi taleplerinde bulunmuştur.
24. Bazı ilk derece mahkemelerinin yapılan bu başvurular sonrasında yeniden yargılama taleplerinin kabulüne karar verdiği ve kişiler hakkımda yeniden bir değerlendirme yaptığı anlaşılmıştır. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 2/2/2021 tarihli bir kararı(2021/16 D. Îş), Adana 7. Ağır Ceza Mahkemesinin 3/9/2020 ve 16/9/2021 tarihli iki ayrıkararı (E.2009/89, K.2010/79 sayılı iyi ayrı ek karar), Erzurum 2. Ağır Ceza Mahkemesinin 21/2/2019 tarihli bir ek kararı (E.2009/239, K.2012/300), Diyarbakır 7. Ağīr Ceza Mahkemesinin 25/3/2019 tarihli bir kararı (2019/237 D. Iş) bu kararlardan bazılarıdır.
IV. İLGİLİ HUKUK 
25. İlgili hukuk için bkz, Kadri Enis Berberoğlu (3) [GKJ, B. No: 2020/32949,21/1/2021, §§ 43-53.


V. İNCELEME VE GEREKÇE 
26.Anayasa Mahkemesinin 26/1/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düişünüldti:
A. Başvurucularm İddiaları
27. Başvurucular; Hizb-ut Tahrire tye oldukları gerekçesiyle cezalandırıldıklarını,anılan oluşumun şiddet yanlısı bir örgüt olmadığı için terör örgütü sayılamayacağını,Anayasa Mahkemesinin Yılmaz Çellk kararıyla söz konusu iddialarının açığa çıktığıbelirtmiştir. Bu açıklama sonrasında başvurucular, Anayasa Mahkemesinin bu nitelikteki ihlal kararları sonrasmda yargilamanın yenilenmesi talebiyle derece mahkemelerine başvurduklarinı ancak taleplerinin gerekçesiz ve hukuka aykırı bir şekilde reddedildiğini belirtmiş ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme 
l. Başvurucu Nazif Kahraman Yönünden 
28. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'um "Bireysel başvuru hakkana sahtp olanlar" kenar başlıklı 46.maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmıştır. Anılan maddenin (1)numaralı fikrasına göre bir kişinin Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için üç temel ön şartın birlikte bulunması gerekmektedir. Bu ðn şartlar başvurucunun kamu gücünün eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı güncel btr hakkınn ihlal edildiği iddiasında bulunması, iddia edilen ihlalden kişinin kişisel olarak ve doğrudan etkilenmişolması ve bunların sonucunda başvurucunun mağdur olduğunu iddia etmesidir (Fetih Ahmet Özer, B. No; 2013/6179, 20/3/2014, § 24).

29. Bir başvurumun kabul edilebilir olduğuna karar verilebilmesi için başvurucunun mağdur olduğunu ileri sürmesi yeterli olmayıp iddia edilen ihlalden doğrudan etkilendiğini,bir başka ifadeyle mağduriyetini kanıtlaması gerekir. Bu itibarla mağdur olduğu zannı veya şüphesi mağdurluk statüsünün kabulü için yeterli değildir (Ayşe Hülya Potur, B. No:2013/8479, 6/2/2014, § 24). Öte yandan bir şüpheli hakkında yürütülen ceza soruşturmasımn kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla sonuçlanması veya açılan davanın ertelenmesi,düişürülmesi ya da sanığın beraatine hükmedilmesi hâlinde -makul strede yargılanma hakkına ilişkin iddialara halel gelmemek şartıyla- bu kişilerin adil yargılanma bakkının ihlali nedeniyle mağdur olduklarının kabulū mümkün değildir, Ancak bu durum, soruşturma veya kovuşturmaların yukarıda belirtilen sonuçlarmım adil yargılanma hakkı dışındaki haklara etkisinin incelenmesine engel teşkil etmez (Mustafa Kamil Uzuner ve Mustafa Kadir Gül, B.No: 2013/3371, 9/3/2016, § 52; Mehmet Hasan Altan (3), B. No: 2018/2620, 9/1/2020, § 33).
30. Başvuru konusu olayda, başvurucu hakkında açılan kamu davası beraat kararıyla sonuçlandığından başvurucunun adil yargılanma hakkı bağlamındaki iddialarıyönünden mağdur sıfatı bulunmamaktadır.

31. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının kişt bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Diger Başvurucular Yönünden 
32.Somut olayda başvurucuların temel şikâyeti yargılamanın yenilenmesi talebinin derece mahkemelerince kabul edilmemesidir. Bu nedenle somut olayda asıl yargilamaya yönelik bir şikâyetin söz konusu olmadığı, başvurucuların iddialarıı yargılamanın yenilenmesi talebinin kabul edilmemesine ilişkin olduğu sonucuna varilmış ve bu kapsamda bir inceleme yapılmıştir.

33. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasua ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yarglanma hakkına sahiptir."
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucuların yargılamanın yenilenmesi taleplerinin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına rağmen kabul edilmemesine yönelen iddialarmın adil yargılamma hakkı kapsamında olan gerekçeli karar hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
Kabul Edflebiltrlik Yönünden 
35. Anayasa Mahkemesi H.Ç. (B. No: 2015/6867, 18/4/2018, §§ 24-27) kararında ve diğer hirçok başvuruda yargılamanın yenilenmesine karar verilmeden önceki aşamalara ilişkin yargısal süreçleri de Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında görmūş ve adil yargılanma hakkını güvencelerinin söz konusu süreçlere de uygulanacağımı kabul etmiştir. Ancak Anayasa Mahkemesi Nihat Akbulak ([GK], B. No: 2015/10131, 7/6/2018) kararıyla birlikte yargılamanın yenilenmesi talepleriyle ilgiliyargısal süreçlerin adil yargılanma hakkıkapsamında olduğuna ilişkin içtihadında değişikliğe gitmiştir. Anılan kararla yargılamanın yenilenmesine karar verilmeden õnçeki aşamalarda başvurucuların suç isnadı altında olmadığı, dolayısıyla hu aşamalarda verilen kararların adil yargılanma hakkı kapsamında incelenemeyeceği sonucuna varmıştır (Nihat Akbulak, §§ 30-39).

36. Öte yandan amlan kararda, Anayasa Mahkemesi ile Avrupa Insan HaklarıMahkemesinin (AfHM) iblal kararlarımn ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına dönük yeniden yargılama taleplerine ilişkin iddiaların adil yargılanma hakkının kapsamında kaldığıaçıkça vurgulanmıştır (Nihat Akbulak, § 39).

37. Başvurucuların yeniden yargılama talepleri Anayasa Mahkemesinin bir ihlal kararına dayanmaktadır. Bu çerçevede yapılan incelemede ise başvurucuların Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına dönük yeniden yargılama taleplerinin başvurunun esasına ilişkin bir değerlendirmeyi gerektirdiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla somut olayın koşulları altında kabul edilebilirlik incelenıesinin başvurunun esasryla birlikte değerlendirilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Hasan Tahsin GÖKCAN ve Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.
b. Esas Yõnünden 
38. Anayaşa'mn 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 45.maddesinin (1) numaralı fikrasıa göre herkes, Anayasa'da güvence altına alımmış temel hak ve Özgürlüiklerinden Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) ve huna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafindan ihlal edildiği 

iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Anayasa'nın 148. maddesinin birinci fikrasmda Anayasa Mahkemesine bu başvuruları karara bağlama yetki ve görevi verilmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Aligül Alkaya ve diğerlert (2), B. No:2016/12506, 7/11/2019, § 49).

39. Anılan yetki ve görev kapsamında Anayasa Mahkemesi, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanında bulunan temel hak ve özgürltiklerin ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvuruları incelemek ve karara bağlamak durumundadır. Anayasa Mahkemesi bireysel başvurulara ilişkin incelemelerinde 6216 sayıh Kanun'un 49. maddesinin (6) numaralı fikrası uyarınca "btr temel hakkan ihlal edilip edilmediğine" ve "bu ihlalin nasıl ortadan kaldīrılacağına" karar verınektedir (Allgül Alkaya ve diğerleri (2), § 50).
40. Anayasa'nın 153. maddesinin altıncı fikrasında; Anayasa Mahkemesi kararlarımın yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarımí, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı hüküm altına alınmıştır. 6216 sayılı Kamun'un 66. maddesinin (I) numaralıfikrasında da aynı hükme yer verilmiştir. Anılan hüktimlerde, Anayasa'nın 138. maddesinden farklı olarak Anayasa Mahkemesi kararlarının yargı organları yönünden de bağlayıcı olduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla bireysel başvuruya ilişkin olanlar da dâhil olmak tzere Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığına dair bir tereddüit bulunmamaktadır (Şahin Alpay (2)[GK], B. No; 2018/3007, 15/3/2018, § 63; Kadri Enis Berberoğlu (3) § 110).
41. Anayasa Mahkemesince bir temel hak ve özgürlüğün ihlal edildiğine karar verildikten sonra bu kararın gereğinin yerine getirilmesi Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruları karara bağlama yetki ve görevi verilmesinin zorunlu bir sonucudur. İlgili Anayasa değişikliğinin gerekçesi dikkate alındığında Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun açılmasınıt amaçlarından birinin de temel hak ve özgürlüiklerin ihlal edildiği iddialan yönünden iç hukukta etkili bir başvuru yolu oluşturulması ve böylelikle AlíMe Türkiye aleyhine yapılan başvuruların azaltılması olduğu anlaşılmıştır. Nihai ve bağlayıcıkarar verilemeyen bir başvuru yolunun etkili olduğu söylenemez Nitekim AfHM, Hasan Uzun/Turkiye (B. No: 10755/13, 30/4/2013) kararında Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun kendisine başvuru yapılmadan önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu olduğu sonucuna varırken Anayasa'nın 153. maddesinin altımcı fikrasına atifla Anayasa Mahkemesi kararlarının bütün gerçek ve tüzel kişiler ile devlet organlarını bağlayıcı olmasını da dikkate almıştır (Şahin Alpay (2), § 67; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 51).
42. Genel olarak yargı katarlarının, δzel olarak da Anayasa Mahkemesi kararlarının ilgili kamu makamlarınca yerine getirilmemesi veya icrasının geciktirilmesi bireyin yaşamıve devletin işleyişi üzerinde gözardı edilemez derin etkiler brakıt. İlk olarak yargıkararlarının yerine getirilmemesi hâlinde bireylerin yargı kararıyla kendilerine sağlanan hak ve özgtrlükleri kullanabilmeleri mümkün olmaz (Şahin Alpay (2), § 61). Hukukun üstünläğünün geçerli olduğu bir devlette, bireylerin hukuk sistemine olan güven ve saygılarını koruma adına vazgeçilemez bir görev ifa eden yargı kararlarının zamanında yerine getirilmeyerek sonuçsuz bırakılması kabul edilemez (Ferda Yeşiltepe [GK], B. No:2014/7621, 25/7/2017, § 36; Kadri Enis Berberoğlu (3), § 103).

4. Mahkeme kararlarmın yerine getirilmemesinin ikinci sonucu hukukun üstünlüğüilkesinin zedelenmesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Hukukun tstünlüğü sadece hukuka aykırılıkların tespit edilmesiyle değil bunların tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırıIması ve mahkeme kararlarının gecikmeksizin uygulanmasıyla sağlanabilir (AYM, E.2014/149,K.2014/151, 2/10/2014). Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında temel hak ve Özgtirlüklerin ihlal edildiğine ilişkin kararlarının yerine getirilmemesi ise mabkemeye erişim 

hakkı bağlamımda, hukukun üstünlūğü ilkesine aykırılığı daha da vahim hâle getirecektir. Zira bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden bireylerin olağan hukuk yollarım kullanarak sonuç alamadıkları bir durumda son çare olarak başvurdukları bir hak arama yoludur, Bu nitelikteki bir hak arama yolunda verilen kørarların yerine getirilmemesi, bireylerin ve toplumun hukuk devletine olan inancmı zedeler (Sahin Alpay (2),§ 62) ve temel anayasal düzene zarar verir (Kadri Enis Berberoğlu (3), § 104).
4.Son olarak bir mahkemenin verdiği bağlayıcı nitelikteki bir kesin kararın daha sonra diğer mahkemeler veya kamu güctinü kullanan diğer bir devlet organı tarafindan işlevsiz håle getirilmesi, adil yargılanma hakkının sağladığı güvenceleri de ortadan kaldırır.Bu bağlamda hiç kuşkusuz Anayasa Mahkemesi tarafindan verilen kararların icra edilmemesi adil yargılanma hakkının açık ve ağır bir şekilde ihlali anlamına gelmektedir (Kadrı Enis Berberoğlu (3), § 102).

45. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında verdiği kararların objektif ve subjektif olmak üzere iki temel işlevi bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesinin kararlarının objektif işlevi, genel olarak Anayasa'nın temel hak ve özgürlükleri düzenleyen hükümlerini yorumlamak ve bunların uygulanmasımı gözetmektir.Subjektif yönü ise bireysel başvuru yoluyla önfme gelen somut olayda anılan hükümlerin ihlal edilip edilmediğini incelemek, gerektiğinde başvurucu lehine giderime htikmetmektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, § 52;F.N.G., B. No: 2014/11928, 21/6/2017, § 37).

46. Anayasa Mahkemesi kararlarının genel olarak Anayasa'yı yorumlama ve uygulama şeklinde ortaya çıkan objektif işlevinin subjektif işlevine göre ön planda olduğu kabul edilmelidir. Zira bireysel başvuru yolunun temel ilkelerinden ikincillik ilkesi ile bunun yansıması olarak Anayasa'mın 148. maddesinin Üçüncü fikrasında yer verilen bireysel başvuruda bulunmadan önce başvuru yollarının tüketilmesi koşulu dikkate alındığıda temel hak ve özgürltüklerin korunmasında öncelikle kamu makamları ve derece mahkemelerinin,sonrasında ise Anayasa Mahkemesinin rolo bulunmaktadır. Dolayısryla temel hak ve Özgürlüklerin ifk elden kamu makamları ve derece mahkemeleri tarafindan korunması gerekir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz K V., § 53; F.N.G., § 38).
47. Belli bir meselede bu merciler tarafindan Anayasa'ya uygun korumanın sağlanmadığının ileri sürülmesi hâlinde bireysel başvuru yapılabilir. Bu durumda Anayasa Mahkemesi, o meseleye ilişkin olarak Anayasa'yi yorumlar ve bir karar verir. Bundan sonra kamu makamları ve derece mahkemelerinin aynı meseleye ilişkin incelemelerinde, Anayasa Mahkemesinin anayasanın uygulanması ve yorumlanmasi, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ve insan haklarımın gerekli kıldığı hallere ilişkin olarak verdiği kararları dikkate alması ve Anayasa hūkümlerinin yorumuyla varılan sonuçlarıdeğerlendirilmesi gerekir. Aksi durum, aynı meseleye ilişkin tüm uyuşmazlkların Anayasa Mahkemesi Öntime taşınması sonucunu doğurur. Bu şekilde işleyen bir bireysel başvuru yolunun sürdürülebilmesi ise imkânstzdı. Söz konusu yolun işlerliğini devam ettirmesinde Anayasa Mahkemesinin Anayasa'yı yotumlamasının kritik Önemi vardır. Bu işlevini en iyi şekilde yerine getirebilmesi ise -her bir başvuruda adaleti sağlamaktan ziyade- Anayasa Mahkemesinin daha önce Anayasa'yı yorumlamadığı meselelere odaklanmasına bağlıdır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. K. V., § 53; F.N.G., § 38).
48. Bu kapsamda son olarak belirtilmelidir ki Anayasa Mahkemesi tarafindan verilen bir ihlal kararmın gereklerinin yerine getirilmemesi daha önce verilen ihlalin devam ettiği anlamına gelir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının gereklerinin yerine 

getirilmediğine ilişkin iddiaları incelemek de bireysel başvuruları incelemeye yetkili olan Anayasa Mahkemesinin görev alanına girer. Aksinin kabulti, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanı içinde yer alan temel hak ve özgürlüklerin bireysel başvuru yolu ile etkili bir şekilde korunmasıni öngören Anayasa hükthmieri ile bağdaşmaz. Ancak Anayasa Mahkemesince yapilacak bu inceleme, olayların baştan itibaren yeniden değerlendirilmesi şeklinde değil Anayasa Mahkemesi tarafindan verilen ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediği ile ilgili sınörlı bir inceleme olacaktır (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §52).

49. Anayasa Mahkemesi Yılmaz Çelik (aynı kararda bkz. §§ 45-62) kararında, esas olarak derece mahkemelerinin kararlarında Hizb-ut Tahririn bir terör örgütü olarak kabul edilmesine ilişkin olarak yeterli bir değerlendirme yapılmadiğım ve derece mahkemelerinin bazı şablon cümlelerin tekrarı görünümünde olan kararlarım hangi temele dayandırdıklarınıyeterince açık olarak belirtmediklerini tespit etmiştir. Anayasa Mahkemesi ilave olarak derece mahkemelerinin ve Yargıtayın Hizb-ut Tahririn bir terör örgütü olup olmadığına yönelik hiç değilse bir kere değerlendirmede bulunması, gerekçelerini başvurucunun temel iddiaları ile mahkemelerin resen tespit edecekleri ve yargılamarın doğasının gerektirdiği sorulara cevap verebilecek nitelikte hazırlaması gerekirken bunu yapmadikları sonucuna ulaşmıştir. Mahkeme bu gerekçeyle Anayasa'nın 36. maddesinde güivence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (benzer yöndeki değerlendirmelerin yapıldığı kararlar için bkz. Adnan Izgi, B. No:2014/12920, 11/12/2018; Mahmut Oğuz, B. No: 2014/13516, 11/12/2018).
50. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde yargılanmalarımı sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Bu hak, tarafların muhakeme sırasında ileri sürdükleri iddialarının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmediğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de gereklidir (Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014,§§ 31, 34). Gerekçeli karar hakkmın amacı, kurulan hükmün dayanaklarını tatminkâr bir şekilde açıklamaktır. Bu hak, tarafların hükmün sonucumu değiştirebilecek iddialarmın ayrıve açık bir biçimde karşılanmasını gerektirmektedir. Mesele ceza davası olduğunda sanığın beraat etmesi veya daha az ceza alması somucunu ortaya çikarabilecek iddiaların cevaplanması zaruri hâle gelmektedir (Yımaz Çelik, § 42).

51. Somut olayda başvurucular, Yımaz Çelik ve devamında verilen aynı nitelikteki bazı Anayasa Mahkemesi kararlarına dayanarak Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesine yargilamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur. Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesi başvurucuların aynı taleplerinin daha õnce incelendiği gerekçesi ile başvurucuların taleplerini reddetmiştir.

52. Anayasa Mahkemesinin YılmazÇelik kararında yaptığı değerlendirmelerin benzer durumda olanlar yönünden etki doğuracağı mubakkaktır. Nitekim Yımaz Çelik kararısonrasında birçok mahkemenin yargılamanın yenilenmesi taleplerini kabul ederek kişiler hakkında yeniden bir değerlendirme yaptığı ve beraat kararları verdiği anlaşılmıştır (bkz, 24).Oysa somut olayda ilk derece mahkemesi herhangi bir gerekçe ortaya koymaksızın başvurucuların taleplerini Anayasa Mahkemesinin kararlarını da görmezden gelerek reddetmiştir.

53. Önemle belirtilmelidir ki Anayasa Mahkemesinin Yılmaz Çelik ve devamında verdiği aynı nitelikteki kararlardan sonra bugüne kadar Türk yargı sistemi içerisinde Hizb-ut Tahririn neden bir terör örgütü olarak kabul edildiğine ilişkin bir değerlendirmenin 

yapılmadığı, meselenin Anayasa Mahkemesince ortaya konan kriterler gözetilerek çözüme kavuşturulmadığı anlaşılmıştır. Anayasa Mahkemesi tarafindan verilen ihlal kararının gereklerinin derece mahkemelerince yerine getirilmeyerek başvurucuların cezalarmın infaz edilmeye devam edilmesi daha önce verilen ihlalin devam ettigi anlamina gelmektedir.Dolayısryla Anayasa Mahkemesinin Yımaz Çelik ve devamında verdiği aynı nitelikteki ihlal kararlarimn gereklerinin yerine getirilmediğine ilişkin iddiaları incelemek de bireysel başvuruları incelemeye yetkili olan Anayasa Mahkemesinin gõrev alanına girer.
54. Somut olayda Bursa 2. Ağīr Ceza Mahkemesi yeniden yarglama talebini başvurucuların aldıklari cezanın sonuçuru değiştirebilecek iddialarına herhangi bir cevap vermeden reddetmiştir. Hizb-ut Tahririn bir terör örgütü olup olmadığına yönelik değerlendirme içermeyen her kararın adil yargılanma hakkı kapsamında gerekçeli karar hakkının ihlali sonucunu doğuracağı açıktır.

55. Sonuç olarak somut olayda başvurucular tarafindan ileri stirülen ve yargılamamn sonucunu değiştirme ihtimali bulunan iddiaların dikkate alınmaması ve gereği gibi değerlendirilmemesi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapşamında gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN ve Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.
c. Giderim Yönünden 
56. Başvurucular; iblalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve her bir başvurucu yönünden ayrı aynı 100.000 TL maddi ve manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
57. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarını ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargilama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanum'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya õzgü yeniden yargılama kurumunun Özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§5460; Åligül Alkaya ve diğerleri (2), §§5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3), §§ 93-100).

58. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yapılacak yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucuların tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Başvurucu Nazif Kahraman yönünden gerekçeli karar hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişl bakammdan yetkdsizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLIĞIYLE,
2. Başvurucular İbrahim Er, Ismail Özcan, Mehmet Sena Arat ve Nihat Kurtaran yönünden gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBILİR OLDUĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN ve Muammer TOPAL'ı karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDIĞİNE Hasan Tahşin GÖKCAN ve Muammer TOPAL'ın kørşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yapılmak üzere Bursa 2. Ağır Ceza Mahkemesine (2019/618 D.Iş) GÖNDERILMESÍNE,
D.Başvurucuların tazminat talebinin REDDINE,
E. 1.458,40 TL harç ile 9.900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 11.358,40 TL yargılama giderinin başvurucu Nazif Kahraman dışındaki başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESINE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucu Nazif Kahraman dışındaki başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olması hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten &deme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığma GÖNDERILMESİNE 26/1/2023tarihinde karar verildi 


Başvuru Numarası : 2019/33281Karar Tarihi : 26/1/2023
KARŞIOY GEREKÇESÎ
1. Başvuranlar hakkında Örgüt üyeliği suçundan verilen hükümler 2013 ve 2017yıllarında onanarak kesinleşmiş, fakat bireysel başvuru yoluna başvurmamışlardır. Daha sonra AYM'nin Hizb-ut Tahrir konulu Yılmaz Çelik kararını gerekçe göstererek yeniden yargilama kararı verilmesini talep etmişler, daha önce aynı talebin mahkemece incelendiği gerekçesiyle verilen karara karşı yapılan itirazları da Bursa 3. Ağır Ceza Mahkemesinin 7.11.2019 tarihli kararīyla reddedilmiştir. Diğer başvurucunun talebi ise Adana 7. Ağır CM tarafindan reddedilmiş, itirazı ise Adana 8. ACM tarafindan reddedilmiştir. Amlan red kararlarının Öğrenilmesinden itibaren yargilamanın yenilenmesi kararına karşı stresinde başvuru yapılmıştır.

2. Kabul edllebiltrlik yönünden; Anayasa Mahkemesi daha Önce Anayasa ve Sözleşme ortak koruma alanında olmayan hak ihlali iddialarının bireysel başvuru kararına konu olamayacağım (AYM Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26.3.2013, par. 18), bu bağlamda yargılamanın yenilenmesi talebinden õnceki aşamada kişinin suç isnadı altında olmadığını, dolayısıyla “yargılamamn yenilenmesi" talebinin reddine ilişkin kararlara karşıbireysel başvuruda bulunulamayacağına karar vermiştir (AYM Nihat Akbulak, B. No:2015/10131, 7.6.2018, par. 3039). Mahkememizin uygulaması amlan tarihten itibaren bu yönde olmuştur. Incelenen başvuru yönünden de bu konudaki değerlenditmeden farklı bir sonuca ulaşılmasını gerektiren bir neden görülememektedir. Buma karşın çoğunluk gerekçesinin 35 ila 37. paragraflarında, Nihat Akbulak kararinda mağduriyetin giderilmesine yönelik olarak ihlal kararları gereği AtHM ve AYM'nin “yeniden yargılama" kararlarının suçisnadı ve adil yargılanma hakkı kapsamında görüldüğüne atıf yaptlarak kabul edilebilirlik sonucuna ulaşılmıştir. Bununla birlikte bu dosyada incelenen konu ile amlan kararda suçisnadı kapsamında görülen konular farklıdır, Anilan kararda kabul edilebilir bulunan husus bir hak ihlali kararıyla birlikte 6216 sayılı Kanunun 50. maddesi uyarınca “yeniden yargılama kararı" verilmesine karşın ilgili derece mahkemesinin bu kararın gereğini yerine getirmemesiyle ilgilidir. Halbuki incelediğimiz başvuruda başvuranlar hakkıda verilmiş bir thlal ve “yeniden yargılama kararı" bulunmamaktadır. Bu dosyada incelenen konu CMK m.311 vd. maddelerinde düzenlenen “yargılamanın yenilenmesi (iadesi)" kurumuyla ilgilidir.
3. Başvurumun esaşı yömünden ise mahkemelerin hukuken kesinleşen kararlarınıotoritesinin tanınması hukuk devletinin ve bukuk güvenliği ilkesinin bir gereğidir. Başka deyişle kesin hükmün otoritesi-dokumulmazlığı ilkesi hukuk devleti kapsamında anayasal güvence altımdadır. AYM söz konusu ilkeyi kestn hükme saygı ilkesi olarak nitelemekte ve bu ilkenin uluslararası hukuk düzenine Özgü ve hukukun genel ilkelerinden biri olarak kabul gördüğtinü ifade etmektedir. Mahkeme ayrıca Anayasanın 138. maddesinde yer alan mahkeme kararlarının geciktirilmeksizin uygulanması yükümlülüğünün de kesin hülkme saygı ilkesinin bir gereği olduğunu kabul etmektedir (bkz. Arman Mazman, B. No:2013/1752, 26.6,2014, par. 65; Alaaddin Bayrum, B. No: 2109/25857, 31.3.2022, p. 45).Ceza mahkemelerinin mahkumiyet kararlarryla ilgili olarak kesin hükmün otoritesi yeniden yargılama yasağı boyutuyla da uluslararası sözleşmelerle de güvenceye bağlanmıştır.
4. 4/6/2003 tarihli ve 4868 sayılı Kanum ile onaylanması uygun bulunan 1966tarihli Birleşmiş Milletler Medenf ve Siyasi Haklara İlişkin Uhuslararası Sözleşme'nin adil yargılanma hakkını düzenleyen l4. maddesinin 7. fikrasında; Hiç kimse, bir alkenin yasalarına ve ceza usulīne gōre daha ōnce kesin olarak mahkum olmuş ya da beraat etmişse,

aym flil için yeniden yargılanamaz ve cezalandırılamaz." ifadesiyle kesin hükme saygıilkesini güvence altına almıştır. 6684 sayılı Kanum ile onaylanması uygun bulunan (ve Türkiye Açısından 1.8.2016 tarihinde yürürlüiğe giren) Avrupa Insan Haklan Sözleşmesi'ne ek 7 No.Iu Protokol'ün “Aynu suçtan ikd kez yargılanmama ve cezalandırılmama hakk”başlıklı 4. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikralarında ise aynı ilke ve istisnalarına yer verilmiştir. Söz konusu istisnalar ise yargılamada yapılan ve sonucu etkileyebilecek esaslıkusurlarm varlığının iç hukukta yargılamamın tekrarlanmasıı gerektirdiğinin kabul edilmesidir. Nitekim 5271 sayılı CMK madde 311'de sanık lehine yargılamanın yenilenmesi (iade) nedenleri düzenlenmiştir. Bu maddede başvuranların dayandiğı ve konuyla ilgili hüküm (e) bendinde yer alan “yeni delil veya olayların ortaya konulması" durumudur. Yeni delil veya olay, daha õnce mahkemeye bildirilmemiş, mahkemece tartışılmamış olan delil ve olaylari ifade etmektedir. Delil, suç isnadına konu vakanın maddi alemde gerçekleştiğine ve faille bağlantısımı gösteren, yansıtan, kamtlamaya yarayan her türlü şeydir. İçtihat değişikliğinin veya AYM kararmın yeni bir delil olmadığı açıktır. Bu durumda AYM kararıın yeni olay kapsamında değerlendirilmesinin mümkün olup olmadığının tartışılmasıgerekir.

5. Olay, yargılamanın sonucunu etkileme potansiyeli olan vaka ve olgulardır. Suçisnadına konu maddi vaka birden fazla vakalar serisinin bir parçasıı oluşturabilir ya da suça konu vakanın oluşum şeklini, sebebini açıklayan diğer bir olgu bulunabilir. Yargılamada öğrenilemeyen ve sonucu etkileyebilecek yeni bir vakanın sonradan ortaya çıkması yeni olay olarak kabul edilir. Nitekim olay kavramı doktrinde; “yargılama sonucunu etkileyebilecek olgular (Centel, Nur/Zafer, Hamide, Ceza Muhakemesi Hukuku, 19. B. 2020, s. 967, dpn.71), “gerçeğin bir parçası olan vaka" (Kunter/Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku,11. B. 2006, s. 1422, dpn. 23); olay, yeni delil ortaya çıkarsın veya çıkarmasın “gerçekleşen sey"dir (Kunter, Nurullah, Içtihat Değişmesi Nedeniyle Ceza Muhakemesinin Yenilenebilmesi Sorumu, Yargitay Dergisi, Yi1 14, S. 54, Ankara 1988, s. 49, nakleden Özbek/Doğan/Bacaksız, Ceza Muhakemesi Hukuku, 13. B. Ankara 2020, s. 820) biçiminde açıklanmıştır.

6. Bununla birlikte Önümüze gelen başvuruda yerel mahkeme Yılmaz Çelik kararmdan hareketle yeniden yargılama talebinin kabul edilmesi istemini reddetmiştir. Yerel mahkemenin anılan kararı yeniden yargılama sebebi sayması için bu husus ilgili kanunda açıkça düzenlenmiş olmalıdır. Bu konudaki temel kanun olan CMK madde 311'de böyle bir düzenleme bulunmamaktadır. Diğer taraftan 6216 sayılı Kamunun 50. maddesi uyarınca hak ihlali kararı verildiğinde ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için AYM'nin gerekenlere hükmetme yetkisi bulunmaktadır. Nitekim AYM Yılmaz Çelik kararında bu yönde karar vermiş ve yeniden yargılama yapılmasına hükmetmiştir. Anayasanın 153. maddesi uyarınca ilgili mahkemelerin sõz konusu davada yeniden yargılama yaparak ihlal nedenini ortadan kaldırmaları zorumludur. Yine hak ihlali kararlarının objektif etkisi gereği mahkemelerde görülmekte olan davalarda ihlal nedenlerinin dikkate almması gerekir. Bumumla birlikte kesin hükmtin otoritesinden yararlanan ve bireysel başvuruya konu edilmemiş dava dosyalarıbakımından emsal hak ihlali kararının “yargılamanın iadesi-yenilenmesi" nedeni teşkil etmesi hukuk sistemimiz bakımmdan mümkün değildir. Bunun yolu CMK m. 311 veya 6216 sayılıKanunun 50. maddesinde bu konuda açık bir düzenleme yapılmasıdır.
7. Incelenen başvuruda AYM'nin Yılmaz Çelik kararı “yeni olay" (olgu) olarak mahkemeye sunulup yargılamanın yenilenmesi talep edilmiş, ilgili mahkemeler ise bu kararın CMK madde 31l/e'de belirtilen yeni olaylar ibaresi içerisine girmeyeceğine karar vermiştir.Anayasal bir yol olan bireysel başvurunun ikincilliği ilkesi uyarınca kanunların 

yorumlanması adli ve idari yargı silsilesi içerisindeki mahkemelerin görevi içerisindedir. Bu temel ilkenin istisnasını ise açık ve bariz takdir hatasına veya bariz keyfiliğe dayalı yorumlar oluşturmaktadır. Buna karşın mahkeme kararlarında içtihat değişikliğinin veya AYM hak ihlali kararlarının CMK madde 311 bağlamında yeni olay olarak kabul edilmesi gerektiğine ilişkin bir değerlendirme bulunmamaktadır. Bariz hata veya keyfilikten söz edilebilmesi için kanun htkmüntn açık anlamına aykırı bir yorumun ortaya konulması veya kanunun istikrarlıyorum şekline aykırı bir uygulamanın yapılmış olması gerekir. Öncelikle Kanunda bu yorumu gerektiren düzenleme bulunmamaktadır. Ikinci olarak başvuranlar dosyaya AYM hak ihlali kararmın yargılamanın yenilenmesi nedeni teşkil ettiğine ilişkin kanun yolu incelemesinden geçmiş istikrarlı örnek yargı kararlanı koyabilmiş değildir. Çoğunluk gerekçesinde bu konuda birkaç derece mahkemesince karar verildiği söz ediliyor olsa da bu durum dahi konuyla ilgili farklı yorumların olduğunu gösterir. Bu durumda bariz hata veya keyfilikten sõz edilemez.

8. Mahkememiz çoğunluğunun ihlal gerekçesinin dayanaği, hak ihlali kararlarının objektif etkisi bağlamında "ihlal kararlarımn yerine getirilmediğine ilişkin iddiaların incelenmesinin AYM'nin görev alanına girdiği" görüşüdür (bkz. par. 48). Soyut bir ifade olarak bu cümle ve yaklaşım doğrudur. Fakat incelenen başvuruda başvurucular hakkında AYM tarafindan verilip yerine getirilmeyen bir hak ihlali kararı bulummamaktadır. Çoğunluk gerekçesinde ayrica bazı derece mahkemelerinin yargilamanın yenilenmesi talebini kabul etmesine karşın başvuranlar hakkındaki ret kararlarının gerekçesiz olduğundan söz edilmektedir (bkz par. 52-55). Bu yaklaşım da hukuki açıdan sorunludur. Çünkü CMK hüküimlerinde AYM'nin hak ihlali kararlarmın emsal alınarak yargilamanın yenilenmesi (iadesi) sebebi teşkil edeceği gibi bir kural yer almamaktadır. 6216 sayılı Kanunun 50.maddesinde de mahkemelere böyle bir yetki verilmemiştir. Bu durumda yasal şartlarıoluşmayan taleple ilgili olarak mahkemelerin AYM'nin emsal hak ihlali kararlarının neden yargılamanın yenilenmesi sebebi oluşturmadığını açıklamaları ve bu yönde ayrıntılı gerekçe göstermeleri beklenebilir bir busus değildir. Derece mahkemeleri yalnizca kendilerinden talep edilen CMK 31l vd. maddeleriyle ilgili yargilamanın yenilenmesi taleplerinin yasal koşullarının oluşup oluşmadığını değerlendirmekle yükühmltıdür. Dolayısıyla yargılamayıyenileme imkanı bulunmayan bir konuda yerel mahkemelerin söz konusu yapılanmanım suçörgütü olup olmadığına ilişkin gerekçeleri değerlendirmesi de beklenemez. Açıklanan nedenlerle gerekçeli karar hakkmın ihlal edilmediği görüşündeyiz.
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Oye Muammer TOPAL