Anayasa Mahkemesinin 23/10/2024 Tarihli ve 2021/46030 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2025-02-21

21 Şubat 2025 CUMA 
Sayı : 32820
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
FATMA MUTLU BAŞVURUSU 
Başvuru Nomarası: 2021/46030Karar Tarihi : 23/10/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞİrfan FİDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : $ahap KAYMAK Başvurucu : Fatma MUTLU Vekili : Av. Yılmaz TÜRK 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, istinaf kanun yolu başvurusunun dava dilekçesindeki değer esas alınarak reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Muğla'nın Marmaris ilçesi Hisarönü Mahallesi'nde bulunan paylı mülkiyete konu taşınmazın paydaşı olan davacı tarafindan Marmaris 3. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) başvurucu aleyhine ön alım hakkından kaynaklanan tapu iptal ve tescil davasıaçılmıştır.

3. Mahkeme; keşif ve bilirkişi incelemesi yaptırdıktan sonra davanın kabulüne,başvurucunun 1/16 oranındaki payının iptali ile bu payın davacı adına tapuya tesciline ve 5.100 TL ön ałım bedelinin karar kesinleştiğinde başvurucuya ödenmesine istinaf kanun yolu açık olmak üzere karar vermiştir. Kararın gerekçesinde harita mühendisi ve kadastro teknikeri bilirkişinin düzenlediği raporda taşınmazın paydaşlar tarafiından beş ayrı bölüm hâlinde kullanıldığının, kulianılan yerlerin alanları ve kullanım şekli ile sınırlarının gösterildiğini belirtmiştir. Gayrimenkul değerieme uzmanı, ziraatçi ve inşaatçı bilirkişinin düzenlediği raporda ise dava tarihi olan 25/2/2020 itibarıyla davacının 2171/21136oranındaki payının değerinin 370.000 TL olarak hesaplandığını ifade etmiştir. Taşınmaz mahallinde yapılan keşifte başvurucuya payını devreden dava dışı paydaşın taşınmaz üzerinde kullandığı ayrı bir bölümün tespit edilemediğine işaret etmiş, dolayısıyla başvurucunun başka delillerle filî taksim iddiasını ispatlayamadığına değinmiştir.
Resmî Gazete 

4. Başvurucunun istinaf kanun yoluna başvurması üzerine İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) istinaf dilekçesinin reddine kesin olarak karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; dava değeri olan 5.100 TL'nin karar tarihi itibarıyla 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 341. ve ek 1.maddeleri uyarınca istinaf kesinlik sınırının altında kaldığını belirtmiştir. 6100 sayılıKanun'un ek 1. maddesi çerçevesinde 1/1/2021 tarihi itibarıyła istinaf kesinlik sınırı 5.880 TL olduğundan mahkeme kararının istinafa tabi olmadığını ifade etmiştir.
5. Başvurucu, nihai hükmü 1/10/2021 tarihinde öğrendikten sonra 26/10/2021tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Başvurunun kabuf edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasina karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
7. Başvurucu; taşınmazın değeri tespit edilirken davacının payı esas alındığından bilirkişi raporunda maddi hata yapıldığını, rapordaki m² birim bedeli üzerinden kendi payının değerinin hesaplanması gerektiğini ve buna göre dava değerinin 225.139,52 TL olduğunu ifade etmiştir. Söz konusu değere göre davacıya nispi harç tamamlatılarak yargılamaya devam edilmesi gerekirken istinaf kesinlik sınırının altında kalan dava dilekçesindeki değere göre yargılamanın neticelendiğini belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

8. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
9. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabuł edilebilir ołduğuna karar veriłmesi gerekir.
10. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davałı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.,B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

11. Öte yandan mahkemeye erişim hakkı ilk derece mahkemesine dava açma hakkının yanı sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollarına başvurma imkânı tanınmışise anılan yollara başvurma hakkını da içerir (Ali Atlı, B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49).
12. Başvurucunun istinaf dilekçesinin, dava dilekçesindeki dava değeri itibarıyla mahkeme kararının kesin olması nedeniyle reddediłmesi sonucunda mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalede bułunulduğu açıktır. Mahkemeye erişim hakkına yapılan bu müdahalenin ise öncelikle belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir bir kanuni temelinin bulunmasıgerekmektedir. Diğer bir deyişle somut başvuru bakımından Anayasa Mahkemesi, öncelikle mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil eden Bölge Adliye Mahkemesinin istinaf dilekçesinin reddi kararının kanuni bir dayanağının olup olmadığını tespit etmek durumundadir.


13. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapilacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfi müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).

14. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şeklî manada bir kanunun varlığınızorunlu kılar. Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56). Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde önem arz etmektedir (Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55). Müdahalenin kanuna dayalı olmasi, içhukukta müdahaleye ilişkin yeterince uiaşılabilir ve öngörülebilir kuralların bulunmasınıgerektirmektedir (Türkiye İş Bankası A.$. [GK], B. No: 2014/6192, 12/11/2014, § 44).
15. Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapilırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanmasıbariz takdir hatası ya da açık bir keyfilik içermediği sürece bu alanda bir inceleme yapılmasıbireysel başvurunun amacıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tanıyan kanun hükmünü açık bir biçimde hatalı yorumladıklarının ve uyguladıklarının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu sonucuna ulaşılabilir (Ramazan Átay, B. No: 2017/26048, 29/1/2020, § 29).

16. 6100 sayılı Kanun'un 341. maddesinin (2) numaralı fikrasında miktar veya değeri üç bin Türk łirasını geçmeyen mal varlığı davalarına ilişkin kararların kesin olduğu ancak manevi tazminat davalarında verilen kararlara karşı miktar veya değere bakılmaksızın istinaf kanun yoluna başvurulabileceği kurala bağlanmıştır. 2/7/1964 tarihli ve 492 sayılıHarçlar Kanunu'nun 16. maddesinin (1) numaralı fikrasında değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1) sayılı tarifede yazılı değerlerin esas alınacağı, müdahalenin meni tescil ve tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına taalluk eden davalarda gayrimenkulün değerinin nazara alınacağı, (4) numaralı fikrasında noksan tespit edilen değerler hakkında 30. madde hükmünün uygulanacağı belirtilmiştir. Kanun'un 30. maddesinde de muhakeme sırasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde biłdirilen değerden fazla olduğu anlaşılırsa yalnız o celse için muhakemeye devam olunacaği, takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve ilam harcı tamamlanmadıkça davaya devam olunmayacağı, 18/6/1927 tarihli ve 1086 sayılı mülga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun 409. maddesinde gösterilen süre içinde dosyanın muameleye konulmasının noksan olan harcın ödenmesine bağlı olduğu düzenlenmiştir.

17. Başvuru konusu dava, gayrimenkulün aynına ilişkin tapu iptal ve tescil davasıdır.Davaya konu değerin belirlenmesi ödenecek nispi harcın miktarı açısından önemli olduğu gibi davanın temyize tabi olup olmaması bakımından da önemlidir. Dava konusu değerin rahatça belirlenebildiği durumlarda ödenecek harcın miktarı ve temyiz sınırının belirlenmesi zor olmamakla birlikte dava değcrinin belirlenmesinin ilk bakışta tespit edilemediği durumlarda aynı şeyi söylemek kolay değildir. Tapu iptal ve tescił davalarında da dava konusu değerin belirlenmesinin zorluğu sebebiyle kanun koyucu tarafından düzenleme yapılmış, Yargıtay içtihatlarında da durum açıklığa kavuşturulmuştur. Anılan Yargıtay içtihatlarında, taşınmazın aynına yönelik davalarda taşınmazın dava tarihindeki gerçek bedelinin belirlenmesinin ancak mahallinde yapilacak keşif sonucu alınacak bilirkişi 

raporuyla mümkün olacağı belirtilmiştir. Bu durumda belirlenen gerçek değer üzerinden harcı tamamlanması gerektiği, aksi hâlde yargılamaya devam edilemeyeceğinin yasal düzenleme olduğu hatırlatilmiştır. Belirlenen gerçek değer üzerinden harcın tamamlatılmasının mahkeme tarafından resen yapılması gerektiği de vurgulanmıştır (bazıfarklıhıklarla birlikte Bülent Özer, B, No: 2018/36896, 25/2/2021, § 45).
18. Somut olayda paylı mülkiyete konu taşınmazın 1/16 oranındaki payını başvurucu satın almıştır. Marmaris Tapu Müdürlüğü tarafından düzenlenen 2/1/2020 tarihli ve 40yevmiye numaralı resmî senette başvurucunun bu pay için 5.000 TL satış bedeli ile 100 TL tapu harcı ödediği görülmüştür. Taşınmazın paydaşı olan davacı, başvurucu aleyhine ön alım hakkından kaynaklanan tapu iptal ve tescil davası açmış, dava dilekçesinde dava değerini resmî senetteki satış bedeli olan 5.00o TL olarak belirtmiştir. Buna göre Mahkeme 22/10/2020 tarihli 1. celsede başvurucunun ön alıma konu payının satışına ilişkin olarak 5.000 TL bedel ile 100 TL tapu harcinın iki haftalık süre içinde Mahkeme veznesine depo edilmesi amacıyla davacıya kesin süre vermiştir. Davacı tarafindan 2/11/2020 tarihinde toplam 5.100 TL Mahkeme veznesine depo edilmiştir.

19. Başvurucu; Mahkemeye sunduğu 3/9/2020 tarihli cevaba cevap dilekçesinde satın aldiği pay için 5/11/2019 tarihinde 48.000 TL, 7/I 1/2019 tarihinde 12.000 TL ve 2/1/2020 tarihinde 39.900 TL olmak üzere toplam 99.900 TL banka hesabindan para gönderdiğini, ayrıca tapu işlemleri için 100 TL elden verdiğini belirtmiştir. Payını devraidığıpaydaşın tapu işlemlerini başlatarak tapuya satış bedelini 5.000 TL olarak beyan ettiğini ifade etmiştir. Söz konusu dilekçe ve bireysel başvuru formu ekinde başvurucu işlem açıklamasında "arsa parası" ibaresi yer alan ve buna ilişkin tutarların ödendiğini gösteren banka dekontlarini sunmuştur.

20. Yine başvurucunun 2/11/2020 tarihli dilekçeyle ön alıma konu taşınmazın değerinin belirlenmesi, tespit edilecek yeni değere göre davacı tarafindan harcın yatırılmasıgerektiği, aksi takdirde davaya devam edilemeyeceğinin; 30/12/2020 tarihli dilekçeyle de payını devraldığı paydaşın taşınmazda geriye kalan payından 516 m²lik kısmını 200.000TL'ye devrettiğini Mahkemeye bildirdiği görülmüştür.

21. Öte yandan Mahkemece tarafların ve bilirkişilerin katılımı ile 19/2/2021tarihinde taşınmaz mahallinde keșif yapılmıştır. Keşif sonrasında bilirkişilerce düzenlenen ve 23/3/2021 tarihinde Mahkemenin evrak kaydına giren bilirkişi raporunda davacının taşınmazdaki payı 848,04 m² olarak hesaplanmıştır. Raporda davacıın payına dava tarihi itibarıyla 370.000 TL kiymet takdir edilmiştir.

22. Bu rapora karşı başvurucu 29/3/2021 tarihli beyan dilekçesinde raporda kendisine ait 516,02 m²lik payın değerinin belirienmesi gerekirken davaciya ait 848,04 m²lik payın değerinin belirlendiğini, dolayısıyla dava değerinin yanlış hesaplandığını ileri sürmüştür. Dava değerinin kendi payı esas alındığında 225.139,52 TL olduğunu ve bu değer üzerinden eksik olan harcın davacıya tamamlatılması gerektiğini belirtmiştir. Başvurucu 13/8/2021 tarihli istinaf dilekçesinde de ayni hususları dile getirmiştir.
23. Bölge Adliye Mahkemesi başvurucunun istinaf talebini dava dilekçesindeki dava değeri üzerinden değerlendirirken ileri sürdüğü daha yüksek dava değerine ilişkin hususların neden kabul edilebilir olmadığına dair herhangi bir açıklamada bulunmamıştır. Oysa başvurucunun satın aldığı pay için 100.000 TL ödediği ve bu ödemeye ilişkin banka dekontlarını ibraz ettiği, payını devraldığı paydaşın taşınmazdaki geriye kalan payının bir 

kısmını üçüncü bir kişiye 200.000 TL'ye sattığı, bilirkişi raporunda davacının payına 370.000TL değer biçildiği iddiaları dava değerinin net olmadığını göstermektedir. Kaldı ki başvurucu, bilirkişi raporunda kendi payının değeri için kıymet takdiri yapılması gerektiğini belirtmiş; rapordaki m² birim bedeli üzerinden kendi payının değerinin, dolayısıyla dava değerinin 225.139,52 TL olduğunu savunmuştur.

24. Eldeki başvuruya konu olayda resmî senetteki yazılı satış bedeli ile 492 sayılıKanun'un 16. maddesinin (1) numaralı fikrası gereğince taşınmazın gerçek değeri arasında aşırı bir dengesizlik bulunduğu ve bu dengesizlik nedeniyle dava değerindeki belirsizliğin başvurucunun istinaf talebinin incelenmemesine sebebiyet verdiği anlaşılmıştır. Bu itibarla ön alım hakkına konu payın gerçek değerinin mahallinde yapılacak keşif sonucu alınacak bilirkişi raporuyla tespit edilmesi ve söz konusu değer üzerinden harcın tamamlatılmasıgerekirken Bölge Adliye Mahkemesince dava dilekçesindeki dava değeri esas alınmak suretiyle dava değerinin istinaf kesinlik sınırının altında kaldığı gerekçesiyle istinaf dilekçesinin reddedilmesinin kanuni dayanağıın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
25. Açıkianan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

26. Başvurucunun taşınmazın fiilen taksim edildiğini ve taşınmazdaki pay sahiplerinin tanık olarak dinlenmediğini belirterek hakkaniyete uygun yargılanma hakkının da ihlal edildiğini ileri sürdüğü görülmekle birlikte mahkemeye erişim hakkı yönünden ulaşılan sonuç gözetildiğinde bu aşamada anılan ihlal iddiaları yönünden inceleme yapılmasına gerek bulunmadığıa karar verilmesi gerekir.

III. GÍDERİM 
27. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması ile 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

28. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

29. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altma alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkımın İHLAL EDİLDiĞİNE,
C.Diğer ihlal iddialarnın İNCELENMESİNE GEREK OLMADIĞINA,
D. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 22.Hukuk Dairesine (E.2021/1210, K.2021/1157) iletilmek üzere Marmaris 3. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2020/79, K.2021/175) GÖNDERiLMESİNE,
E. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
F. 487,60 TL harç ve 30.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 30.487,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
G. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 23/10/2024tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.