Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 Tarihli ve 2018/25614 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-08-17

17 Ağustos 2022 ÇAR$AMBA Resmî Gazete 
Sayı : 31926
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR VETHA OĞRU BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/25614Karar Tarthi : 16/6/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucu : Vetha OĞRU Vekill : Av. Gülizar TUNCER 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru; kamu makamları tarafindan sağlık hizmetlerine erişim konusunda yeterli õnlem alınmaması ve tibbi ihmal sonucunda ceza infaz kurumumda šltim meydana gelmesi nedeniyle yaşam bakkının, öltimctil hastalığa rağmen infazın ertelermemesi ve bu konuda etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi ayrıca yakının öltımtiyle sonuçlanan süreçte yaşananlar ve Blüm olayı dolayısıyla yaşanan Üzüntü nedeniyłe de kõtü muamele yasağımn ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/8/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik mcelemesinin Böltim tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüştnü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşısüresinde beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade ediłdiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar Özetle şöyledir:
5. Başvurucunun oğlu M.O. silahlı terör örgütüne tye olma ve tehlikeli maddeleri izinsiz olarak bulundurma suçlarından mahkúm olduğu hapis cezalarının infazı için 21/11/2016 tarihinde Silifke M Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumuna (Ceza Infaz Kurumu)yerleştirilmiştir.


6. Ceza Infaz Kurumunun UYAP'tan elde edilen 14/11/2017 tarihli yazisina göre şahsın ceza infaz kurumuna giriş muayenesi yapılmış olup M.O. sağlıklıdır. Aymı yazı ve ekindeki tibbi belgelere göre M.O. 23/1/2017 tarihinde Kurum doktoruna muayene olmuş,akut farenfit tanısı ile kendisine ilaç reçete edilmiştir.

7. Sonrasında 30/1/2017 tarihinde acil olarak Silifke Devlet Hastanesine sevk edilmiş, oradan Mersin Universitesi Hastanesi Nöroloji Polikliniğine sevkinin uygun görülmesi üzerine aym gün sevki sağlanmış ve serebravasküler hastalıklarda beynin diğer vasküler sendromları/beyin kanaması tanısı ile hastaneye yatirılmıştır. Şahıs, i ay sonra nöroloji polikliniğinde kontrol Önerisiyle 8/2/2017 tarihinde taburcu edilerek Ceza Infaz Kurumuna geri dönmüştür.

8. Başvurucu, Mersin Cumhuriyet Başsaveılığına (Cumhuriyet Başsaveılıği)gönderilmek üzere Silifke Cumhuriyet Başsavcıhğına 3/2/2017 tarihinde dilekçe sunmuş;Mersin Üniversitesi Hastanesinde felçli olarak yatan oğlunun yeme, içme, tuvalet gibi ihtiyaçlarım tek başına yapamayacak kadar yardıma muhtaç olduğunu belirterek oğluna kendisinin bakabilmesi amacryla kalan cezasının infazına evde devam edilmesini talep etmiştir.

9. Başvurucu benzer şekilde Bakanlığa sunduğu 15/2/2017 tarihli dilekçede ayru hususları belirterek felçli oğiunun kalan cezasinın evde infaz edilmesini ya da cezasımın fyileşene kadar ertelenmesini talep etmiştir,
10. Başvurucunun dilekçesi sonrasında Bakanlık tarafindan Silifke Cumhuriyet Başsavcılığına iletilen 24/2/2017 tarihli yazıda, M.O.nun tedavisinin gerekli kıldığı tm işlemlerin eksiksiz yerine getirilmesi, kontrollerinin ditzenli olarak yaptmrılması hususunda gerekli duyarhlığın ve Özenin gösterilmesi, 13/12/2004 ve tarihli 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkında Kanun'un 16. maddesinden faydalanmak isteyen hükümlü ve tutuklular hakkında mevzuat çerçevesinde işlem yapılması ve işlem sonucundan başvurucuya ve Bakanlığa bilgi verilmesi talep edilmiştir.

11. Bunun zerine Silifke Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan 28/2/2017 tarihli yazıyla, Ceza Infaz Kurumundan M.O.nun sağlık durumu hakkında hilgi verilmesi, ayrıca başvurucu oğlunun felç geçirdiğini ve temel ihtiyaçlarını Ceza Infaz Kurumunda tek başıa karşılayamadığımı bildirdiğinden 5275 sayılı Kanun'un 16. maddesinin ikinci ve üçüncti fikraları uyatınca gerekli raporun temin edilmesi işlemlerine başlanmøsı talep edilmiştir.
12. Bu sırada Gaziosmanpaşa 16. Asliye Ceza Mahkemesi 13/2/2017 tarihinde,başvurucunun oğlunun kullanmak için uyuşturueu madde bulundurma suçundan neticeten 10ay hapis cezasıyla cezalandırımasına, hükmün açıklanmasının geri burakılmasına ve 1 yıl süre ile denetimliserbestlik tedbirine hülkmetmiştir. Bunun üzerine Silifke Denetimli Serbestlik Müdürltüğünün Ceza Înfaz Kurununa ilettiği 30/3/2017 tarihli müzekkerede M.O.hakkında tedavi ve denetimli serbestlik tedbirine hülkmedildiği bildirilmiştir. Sonrasında Ceza Infaz Kurumu, başvurucunun oğlu hakkında "tedavi ve 1 yıl süre ile denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulması" amacryla 31/3/2017 tarihinde Silifke Devlet Hastanesine müzekkere yazarak M.O.nun tedavisi yapıldıktan sonra tedavisinin olumlu ya da olumsuz sonuçlandığına ilişkin raporun gönderilmesini istemiştir. Bu nedenle M.O., Silifke Devlet Hastanesinde 11/4/2017, 25/4/2017 ve 9/5/2017 tarihlerinde idrar tahlili vermiştir.

13. Ceza Infaz Kurumunun 14/11/2017 tarihli yazısına göre, M.O. 13/3/2017tarihinde kurum doktoru tarafindan muayene edilmiş, Reflü tanısryla kendisine ilaç reçete edilmiştir. 8/s/2017 tarihinde akut solumum yolu enfeksiyonu tanısiyla kendisine ilaç reçete edilen M.O.nun 12/6/2017 tarihinde kurum doktoru tarafindan yapılan muayenesinde pnömoni tanısıyla aynı gün Silifke Devlet Hastanesi Göğüs Polikliniğine sevki uygun görülmüştür. 15/6/2017 tarihinde Silifke Devlet Hastanesine sevk olan M.0., akciğer kanseri şüphesiyle ileri tetkik ve tedavi için Mersin Üniversitesi Hastanesine sevk edilmiştir.Hastanede 22/6/2017 tarihinde çekilen ultrasonda akciğerde kitle ve metastatik lenf nodlarıtespit edilmiş ve sonrasında M.O. Ceza Înfaz Kurumuna dönımüştür.
14. Ceza Infaz Kurumu tarafindan 16/6/2017 tarihli yazıyla, 5275 sayılı Kanun'un 16. maddesi gereğince Mersin Üniversitesi Hastanesie M.O.nun sağlık sorununun süreli hastalık, sakatlık kocama hali olarak değerlendirilip değerlendirilmeyeceği, hastalığın hükümlüntın ceza infaz kurumunda yalnız başına hayatını idame ettirmesine engel olup olmadığı, infaz edilen cezanın ertelenmesini gerektirip gerektirmediği hakkında heyet raporu düzenlenmesini talep etmiştir.

15. Ceza Infaz Kurumunun 14/11/2017 tarihli yazısina göre M.O.ya 22/6/2017tarihindeki kurum doktoru muayenesi sonrası hipertanstyon tanısıyla ilaç reçete edilmiştir.30/6/2017 tarihinde Mersin Üniversitesi Hastanesinde mahkûm koğuşu bulunmadığından Mersin Şehir Hastanesine sevk edilen M.O.nun 31/7/2017 tarihinde yatışi yapılmıştır.
16.Başvurucu; Silifke Cumhuriyet Başsavcılığına sunduğu 2/8/2017 havale tarihli dilekçeyle, Hastanede tedavisi devam eden oğlunun kanserinin tüm vücudunu sardığını ve doktorların cerrahi müdahale için geç kalındığını belirttiklerini, kanser türünün akciğer kanseri olması sebebi ile ceza infaz kurumu şartlarının tedavisinde daha ağir durumlara sebep olacağını, M.O.num Mersin Kapalı Ceza Infaz Kurumuna sevk edildiğini ve buranın revir bölümtinde tutulduğunu, kapalı görüşe son gittiğinde oğlunun konuşamaz hâle geldiğini gördüğünü, oğluna tedavisi için uygun koşullarda bakılması gerektiğini belirterek M.O.nun cezasinm infazının heyet raporu beklenmeksizin ertelenmesini yahut raporun temininin hızlandırılmasını talep etmiştir.

17. Başvurucunum sőz konusu dilekçesi zerine Ceza Infaz Kurumu 2/8/2017tarihinde, Hastaneden 16/6/2017 tarihli yazısiyla talep ettiği heyet raporunun akibetini sormuştur. Ceza Infaz Kurumunun 14/1 1/2017 tarihli yazısına göre hastaneden herhangi bir cevap yazisı iletilmemiştir. 19/8/2017 tarihinde ise M,0. hastanede tedavisi stirerken hayatınıkaybetmiştir.

18. Olay hakkında Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan derhâl soruşturma başlatulmıştır. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından 19/8/2017 tarihinde 81ü muayenesi gerçekleştirilmiş, ayrıca gerçekleştirilen otopsi işlemi sonucunda ölümün metastatik akciğer kanser ve buna bağlı komplikasyonlar sonucu gerçekleştiği tespit edilmiştir. Cumhuriyet Başsavcılıği, Mersin Şehir Hastanesinden MO.num tedavisine dair evrakı içeren hasta dosyasını temin etmiştir.

19. Başvurucumun soruşturma kapsamında kolluk birimi nezdinde alınan 11/1/2018tarihli mtişteki beyanının ilgili kısmı şöyledir:
".…Daha sonra cezaevine gtrdi, burada ikd ay kaldiktan sonra bize cezaevinde btrebtr yattığı lsmini [O.] olarak bildiğim.…. arkadaşı ailesine biztm mumaramızı vererek bunlara 

ulaşın oğlu cezaevinde hastaneye kaldırıldığın söyleyin demesi üzerine bu şahsın annesi bizi aradi, bizde bunun üzerine habertmiz oldu, bunun üzerine Mersin de bulanan Onv.Hastanesine gitik, burada oğlumuzun beytn kanaması geçirdlğini söylediler burada oğlumun dudağının yaralı olduğu elin de morluk olduğunu gördük, yüzü ve ağzı şişmişti,kolları hareketsizdi doktorlara sorduğumuz da beyin kanuması geçtrdiğini söylediler.Burada çocuğuma ne olduğunu anlamadım daha önce oğlumla telefonda konuştuğu da kendisi bana hastalıkla btr şey söylemedi, bana arkadaşlarının iyi olduğunu söylerdi.Burada iki hafta kaldıktan sonra cezaevine geri götürdüler, cezaevinde oğlum iyleşmedi btr türlü daha sonra konuşamadı hiç açık görüşüne gittiğim de oğlumun zyıfladiığınu görüyordum en son oğlumun ağzindan kan gelmesi üzerine oğlumu Mersin Şehir Hastanestne kaldırmış mahkum bölümünde yatırmışlor, burada oğlumun yanına gittim,buradaki doktor btr hafta sonra bana oğlumun akciğer kansert olduğunu söyledi, orada da tedavi edilmedi bize geç kaldığımızı ceza evinde tedavi edllmediği ve geç kaldığumızısöylediler. Burada iki hafta kaldıktan sonra oğlumu tekrar ceza evine görürdüler, ben kendilerine oğlum kalkamıyor konuşamıyor jyleşmest de neden götürüyorsunuz dedim ancak cezaevi sorumluları oğlumu hastaneden çıkararak Mersin Cezaevine götürdüler,burada oğlumu her gün hastaneye gettrtr filmleri çekiler tekrar cezaevine götürürlerdl. Btr süre sonra açık gōrüşüne ablası lle btrlikte gittim burada oğłumun hastanede olduğunu ve beklememtzi söylediler akşam oldu oğtum gelmedi sabah tekrar gitiğimiz de gene göstermediler. Daha sonra müdūr bize oğlumun hastanede yoğun bakamda olduğunu söyledi. Biz de hastaneye gittik burada doktoruna oğlumu yoğun bakamdan çıkararak geri cezaevine gönderme dedim kendisi de daha yoğun bakamdan çikarmayacağım dedi. Burada doktor bize savcılığa dilekçe vertn oğlumuzu alıp gidin bizde savculiığa giderek dilekçe verdik, araştrdılar ve oğlumu geri vermedller. Bize oğlumuzun evde vefat etmesini istedik ancak kabul etmedller. Bize kimse bilgi vermiyor, hastanede oğłum hasta olmasına rağmen yerde yatırmışlar oğlumla tigilenmemişler oğłum sapa sağlam ceza evinde girdi 2 ay sonra oğlumun hasta olduğunu sōyledller ve bir müddeı sonra da vefat ettiğini sōylediler. Oğłuma ceza evinde ne yaptiklarınu blimtyorum bu konumu araştırılmasını istiyorum. Oğluma kōtu davrananların olması durumunda onlardan sikayetçiyim... Oğlum vefat etti, bu durumda kusur olanların ve oğluma kōta davrananların cezalandırılmasımı isttyorum.. Oğlumun ilk son gtrdiğı koğuştakd arkadaşları bize…. oğłuma tyi davrandıkdarını ancak ilk koğuşta ne başına geldiğini bilmedikdertni söylediler, ilk koğuştakd durumunun araştırıması isttyorum.Oğlum kanser hastası olmasına rağmen hastane kalıcı bakmı yapmadılar ve sürekli cezaevine geri götürüyarlardı Oğlum yatalaktı niye cezaevinde tutular, Bu durumdau kastıolan kdşilerin oiması durumunda davacı ve şikayeiçtyim.."
20. Cumhuriyet Başsavcılığı 7/3/2018 tarihinde olay hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmu şöyledir:
"…őla muayene işlemi strasında Vetha OĞRU'mun alınan beyanında ōzetle; kendisine gösterilen ceset oğlu [M.O.] olduğumu, oğlu yaklaşık 9 ay önce terör ōrgütü üyesi suçlamasıyla tutuklanarak cezaevine konulduğunu, cezaevine konduktan 2 ay sonra oğlumun beyin kanaması geçtrdiğini ve akciger hastası olduğumu cezaevt yönetimi tarafindan kendisine bildtrtldiğint, cezaevt yönetiminin oğlunu herhangi bir tedaviye tabi tutmadığınıve hastaneye yatvrımadığıni, oğlunu cezaevine girmeden önce sağludı olduğunu, intihara meyilli olmadığınu, oğlunun ölümünden dolayı cezaevi yönetimtnden şikayetçi olduğunu beyan etmişttr.

..•
Ölene att Mersin Şehtr Hastanesi hasta dosyasi, ölü muayene tutanağı, Adana Adli Tip Kurumunun 03/1I/2017 tarih. otopsi raporu btr bütün olarak değerlendirlldiğinde ölün [MO.num] ölümünün metatistik akciğer kanseri ve buna bağlı gelişen komplikasyonlar sonucu meydana geldiği, şahsın ölümünde herhangi bir kimsenin kusurunun bulunduğuna 

datr bir deltilin bulunmadıği, müştekintn soyut beyanı dışında sorumluluk yükdenecek herhangi bir şüphelinin bulunmadığı anlaşıldığından;.…."
21. Başvurucunun yaptiğı itiraz 6/7/2018 tarihinde Mersin 2. Sulh Ceza Hâkimliğince reddedilmiştir.

22. Ret kararı başvurucuya 12/7/2018 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 10/8/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulasal Hukuk 
23.ÎIgili ulusal hukuk için bkz, Murat Karabulu, B. No: 2013/2754, 18/2/2016, §§27-30, 33, 44, 65, 66.

B. Uluslararası Hukuk 
24.İlgili uluslararası hukuk için bkz. Temur Eskdbağ ve Mehmet Rıza Eskibağ. B No: 2014/5098, 20/12/2017, §§ 5057.

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
25.Anayasa Mahkemesinin 16/6/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Yaşam Hakkmı İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
26. Başvurucu; oğlumun ölümcül hastalığına rağmen sağlığının korunması için gerekli önlemlerin Ceza İnfaz Kurumu idaresi tarafindan alınmadığımi, gerekli tedavi işlemlerinin yaptırımadığını, ayrıca oğlunun hastalığının yanlış teşhis edilerek hatalı tedavi uygulanması nedeniyle ilerlediğini, bu nedenlerle öltimün gerçekleştiğini belirterek yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

27. Bakanlık görüşünde öncelikle başvurucunun olayda hem idarenin sorumluluğuru saptayabilecek hem de gerektiği takdirde uğradığı zararın ödenmesini sağlayabilecek bir yargı yolu olan tam yargı davası yolunu tükettiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığı belirtilerek bu yolun tüketilmemiş olmasının başvurunun kabul edilebilirlik değerlendirmesinde gözetilmesi gerektiği bildirilmiştir.
28. Bakanlık yaşam hakkının ihlali iddiasınin esas incelemesi bakummdan sunduğu görüşte ise tüm mahpuslara olduğu gibi başvurucunun oğlunun da sağlık sorunları ile ilgili gerekli tüm tetkik ve tedavilerinin özenle yerine getirildiğini, müteveffamn Ceza Infaz Kurumunda barındırıldığı süre içinde muayene ve tedavi kayıtlarına bakıldığında herhangi bir ihmalin varlığı tespit edilemediğini, gerekli görüldüğü hâllerde gecikmeksizin hastaneye sevkinin sağlandığını, olayda Ceza Infaz Kurumu personelinin veya idaresinin herhangi bir ihmalinin bulummadığıni, başvurucunun talebi ile birlikte infaz erteleme işlemlerinin başlatıldığıı, mahpusun yaşamına yönelik bir riskin varlığını somut olayın şartlarında 

öngörülemez olduğunu, somut olayda idarenin sorumluluğunun bulunduğunu kabul etmenin kamu makamlarına aşır yük yükleyen bir yorum olacağını belirterek yaşam hakkımın ihlal edildiği iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olduğunu bildirmiştir.
29. Başvurucu; Bakanlığın görüşüne karşı beyanında ceza soruşturması yolumun tüketilmiş olmasının somut başvuru açısından yeterli olduğunu, oğlunun durumunun kötüleşmesi üzerine 15/2/2017 tarihinde cezasının infazının ertelennesi talebinde bulunduğu hâlde bu talebe dair kamu makamlarınca bir ay boyunca somut bir adım atilmadiğını,sorumluların hareketsiz kaldığı bu süre içinde müteveffanın durumunun daha da kötüleştiğini yaşam hakkının pozitif yükümlülāklerinin kamu makamlarınca yerine getirilmediğini belirtmiştir. Başvurucu, oğlunun hayatını kaybetmesinde ihmaller zinciri olduğunu,doktorların sıradan ilaçlar yazarak M.O.yu ceza infaz kurumuna yolladığıı, gerekli tahlil ve tetkiklerin yapılmadığını, infaz erteleme talebinin beş ay boyunca sürüncemede kaldığını,oğlunun durumunun Kurum personelinin gözü önünde kötüleştiğini, M.O.nun yaşamıbakımından öngörülebilir bir risk bulunduğunu, kamu makamlarının buna rağmen gerekli tedbirleri almadığını ifade etmiştir. Başvurucu; soruşturma makamları tarafindan beyanının dahi alinmadığıni, Ceza Infaz Kurumu personelive tedavide görev alan doktorların ifadelerinin alınmadığını belirterek yaşam hakkının etkili soruşturma yükümlülüğünün ihlal edildiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme 
30. Anayaşa'mn 17. maddesinin birinci fikrası şöyledir 
"Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkana sahiptir."
31.Anayasa'mņ 5. maddesinin ilgili kışmı şöyledir:
"Devletin temel amaç ve görevleri, … kişinin temel hak ve hürrtyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet tikeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan styasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığınin gelişmesi için gerekli şartlarıhozırlamaya çalışmaktır."
a.Şikâyetlerin Nitelendirilmesi Yönünden 
32. Anayasa Mahkemesi, olayłarın başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguları hukuki tavşifini kendisi takdir eder (Tahtr Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

33. Başvurucumun temel iddiası, oğlunun yaşamjın korunması için Ceza Infaz Kurumu idaresi tarafindan gerekli tedbirlerin alınmayarak ve sağliık personelince oğluna yanlış teşhis ve tedavi uygulanarak yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkindir, Bu itibarla başvurucunun Ceza Infaz Kurumu görevlilerinin eylemlerine dair iddialanı ile tibbi ihmale ilişkin iddialarının ayrı başlıklar altında, yaşam hakkının koruma yüküımlülüğüıne ilişkin maddi boyutu kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
b. Kabul Edilebiliriik Yönünden 
34. Öte yandan yaşam hakkının doğal niteliği gereği, yaşamımı kaybeden kişi açısmdan bu hakka yönelik bir başvuru ancak yaşanan ðlüm olayı nedeniyle ölen kişinin 

mağdur olan yakınlanı tarafindan yapılabilecektir (T.A. [GK], B. No: 2017/32972, 29/9/2021,§ 128). Başvuru konusu olayda başvurucu, mtiteveffanın annesidir. Bu nedenle başvruruda,başvuru ehliyeti açısından bir eksiklik bulunmamaktadır.

35. Öte yandan başvurucunun yaşam hakkmın ihlal edildiğine dair iddialarının diğer kabul edilebilirlik kriterleri açısından da değerlendirilmesi gerekir.
i.Tıbbi İhmal İddiası Yönünden 
36. Yaşam hakkının pozitif yūkümlālüğü, sağlık alanıda yürütülen faaliyetleri de kapsamaktadır. Devlet, sağlık hizmetlerini -ister kamu isterse özel sağlık kuruluşlarıtarafindan yerine getirilsin- hastaların yaşamlarının korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alımabilmesini sağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (Nail Artuç, B. No: 2013/2839,3/4/2014, § 35).

37. Kasıtl olmayan filler nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarında soruşturma yükümlüloğünün yerine getirilmesi bakımından mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarinın açık olması yeterli olabilir (T.A., § 129).

38.Bu yaklaşım, tibbi hata sonucu meydana geldiği ileri strülen δlūm olayları için de geçerlidir. İlke olarak tibbi hatalara ilişkin şikâyetler konusumda temel başvuru yolu,hukuki sorumluluğu tespit adına takip edilecek olan hukuk veya idari tazminat davası yoludur (Zekd Kartal, B. No: 2013/2803, 21/1/2016, § 78; Nail Artuç, § 38).
39. Bununla birlikte kasıtlı olmayan filler nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarında kamu makamlarının muhakeme hatası veya dikkatsizliği aşan bir kusuru olduğu veya olası sonuçların farkında olmalarına rağmen söz konusu makamların kendilerine verilen yetkiler kapsamında tehlikeli bir faaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadığı durumlarda ilgililer diğer hukuk yollarına başvurmuş olsalar dahi kişilerin hayatının tehlikeye girmesine neden olanlar hakkında bir ceza soruşturmasıyürütülmesi gerekir (T.A., § 129).

40. Başvuru formu ve eklerinde olayın sağlık personelinin kasti bir tutumundan kaynaklandığını gösteren herhangi bir bilgi ve belge bulunmamaktadır. Nitekim başvurucu da söz konusu olayın ilgili sağlık personeli tarafindan oğluna zarar verme kastıyla gerçekleştirildiği yönünde bir iddia ileri sürmemiştir. Esasen somut başvurunun bu kısmıtanıda ve tedavide yapıldığı iddia edilen bir hataya ilişkindir. Bu gibi olaylar ise Anayasa Mahkemesince tibbi değerlendirme hatast olarak nitelendirilmektedir.
41. Bu durumda Anayasa'nın 17. maddesi bağlamında devletin etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülüğū, somut olayda mağdura idari yargı mercileri õnfinde açabileceği bir tam yargı davası yolunun sağlanması ile yerine getirilmiş sayılabilir.
42. Somut olayda başvurucu, Tūrk hukuk sistemindeki mevcut hukuki yollardan olup hem idarenin mesuliyetini saptayabilecek hem de gerektiği takdirde zararın ödenmesini sağlayabilecek olan tam yargı davası yolumu tükcttiğine ilişkin herhangi bir bilgi ve belgeyi Anayasa Mahkemesine sunmamıştir. Bu durumda başvurucunun yaşam hakkının korunmadığına ilişkin şikâyetin bu kısmı yönünden kanunda öngörīlen yargısal başvuru yollarının tamamını bireysel başvuru yapmadan önce tüketmiş olduğumdan söz edilemeyecektir,

43. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının rüketilmemest nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
H Ceza İnfaz Kärumu Personeline İlişkin İddialar Yönünden 
44. Yaşam hakkının pozitif yūkümlülakleri kapsamında devlet, yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkım kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi altındadır. Bu ödev kapsamında devlet bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunun kamu makamlarınca bilindiği ya da bilinmesi gerektiği durumlarda, görevlileri aracılığryla makul öiçtler çerçevesinde ve bu tehlikenin gerçekleşmesini önleyebilecek şekilde önlemler almalıdır (T.4., § 136).

45. Koruma yūkümlülüğtüne dair pozitif yükümlültk şüphesiz ki mahpuslar yönüinden de geçerlidir ve bahse konu yükümlülüik, özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilerin tibbi tedavilerine özen gösterilmesini yanımda yaşamı tizerinde oluşabilecek olası tehditleri engellemeyi de içerir (Murat Karabulur, § 43).

46. Ancak özellikle insan davranışının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar değerlendirilerek yapılacak işlemin veya yürütülecek faaliyetin tercihi dikkate alınarak pozitif yükümlülük; yetkililer üzerine aşırı yūk oluşturacak şekilde yorumlanmamalıdır (T.A., § 136).
47.Başvurucu, yakımnın yaşam hakkının Ceza İnfaz Kurumu görevlilerince kasten ihlal edildiğini ileri sürmemiş olup somut olayda şahsın ölümüne kasten sebebiyet verildiği izlenimi edinilmesini gerektirecek bir unsur da saptanmamıştır.

48. MO. Ceza Infaz Kurumuna girdiği 2I/1 I/2016 tarihinden itibaren birçok kez Kurum doktoruma muayene olmuştur, Cezasımın infazının ertelenmesini gerektirdiği ileri sürülen hastalıkları olan beyin kanaması ve devamındaki akciğer kanseri bakumından ise müteveffanın ilk olarak 30/I/2017 tarihinde acil olarak Silifke Devlet Hastanesine, oradan da Hastanenin Nöroloji Polikliniğine sevkinin sağlandığı ve "beyın kanaması" tanısı ile hastaneye yatırılarak tedavisi sonrasında taburcu olduğu anlaşılmıştır (bkz. § 7).
49. Sonrasında, M.O. 12/6/2017 tarihinde Kurum doktoru tarafindan pnōmoni tanısıyla Silifke Devlet Hastanesi Göğüs Polikliniğine, oradan da akctğer kanseri şüphesiyle ileri tetkik ve tedavi için Mersin Üniversitesi Hastanesine sevk edilmiştir (bkz. § 13).Hastanede 22/6/2017 tarihinde kanser hastalığınm tespit edilmesi tizerineM.0., 30/6/2017tarihinde Mersin Üniversitesi Hastanesinde mahküm koğuşu bulunmadığından Mersin Şehir Hastanesine sevk edilmiş ve 31/7/2017 tarihinde buraya yatışı yapılmıştır (bkz, § 15).
50. Tüm bu veriler işiğında müteveffamn hayatım kaybetmesiyle sonuçlanan rahatsızlıklarında Ceza Infaz Kurumu personeli tarafindan gecikmeksizin hastaneye sevkinin ve tedavilerinin sağlandığı anlaşılmıştir. M.O.nun sağlık personeli tarafindan muayene ve tedavi edildiği, sonrasında beyin kanaması teşhisinin ötesinde bir durum geliştiğinin Ceza Infaz Kurumu personelince fark edilmesinin kendilerinden beklenmesinin mümkün olmadığıdeğerlendirilmiştir. Aksinin kabulü, kamu makamlarına aşırı ytük yükleyen bir yoruma meydan verecektir.

51. Açıklanan gerckçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilınesi gerekir.


R. İnsan Haystyetiyle Bağdaşmayan Muamele Yasağmm İhlal Edfdiğine Îlişkin Îddla 

I. Başvurucunuo İddiaları ve Bakanhk Görüşüt 
52. Başvurucu, oğlunun öltümctil hastalığına ve Ceza Infaz Kurumunda yeme, içme gibi temel ihtiyaçlarını kendi başına gideremez hâlde (felçli) olmasına rağmen cezasının infazının ertelenmediğini, Ceza Infaz Kurumu şartları ve yeterli tedavi alamaması nedeniyle hastalığının ilerlediğini, oğlunun ranzası olmadığından yerde yattığını, midesi yiyecek alamaz hâlde iken kendisine Özel bir beslenme çıkarılmadığını, bu durumdayken hastanedeki tedavisi sırasında kelepçeli vaziyette tutulduğunu belirtmiştir. Bu nedenlerle, insan baysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağımın ihial edildiğini ileri sürmüştür.

53. Başvurucu ayrıca oğlum hastalanmasına ve sağlık durumuna ilişkin olarak Ceza Infaz Kurumu idaresince kendisine bilgi verilmediğini, oğlunun tedavi olamaması nedeniyle günden güne eridiğine şahit olduğunu, defin sırasmnda güvelik güçleri tarafından tehdit edildiğini ve oğlunun defnini kendi inançları doğrultusunda yapamadığını, tüm bu hususların kendisinde büyük ızdırap ve üzüntüye yol açtğını ifade ederek kendisi açısından da insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağmın ihlal edildiğini iddia etmiştir.
54. Başvurucu son olarak hastalığıa rağmen oğlunun cezasının ertelenmemesi ve tedavisi için gerekli yükümlülüklerin yerine getirilmemesi nedeniyle yaptığı suç duyurusuna dair ytrütülen soruşturmada eksik incelemeyle kovuşturmaya yer olmadığıa karar verilmesi nedeniyle etkili başvuru hakkının ihial edildiğini iddia etmiştir.

55. Bakanlık görüşünde, müteveffanın barındırıldığı odanın fiziki şartları ve kuflanım koşullarına dair bilgiłer verilmiş; müteveffanın hastanede kaldığı süreler dışında misafir bükümlü olarak revir koğuşumda barındırıldığı, sağlığını tehlikeye düşürmemek ve doktorunun uygun görmesi hâlinde hastanın güvenliğini zafiyete uğratmamak kaydıyla başvurucunun refakatçi olarak kalmasında sakınca görülmediği, müteveffanın tetkik ve tedavilerinin eksiksiz bir şekilde yerine getirilmesi adına gerekli tüm hastanelere sevkinin sağlandıği, başvurucunun talebi üzerine derhal infaz erteleme işlemleri için gerekli yazışmaların yapıldığı belirtilerek kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddialarının soyut beyanlar dişında herhangi bir somut delille desteklenmediği gerekçesiyle açıkça dayanaktan yoksun olduğunu bildirilmiştir.

56. Başvurucu; Bakanlığın görüşüne karşı beyanında, yoğun bakımda iken bile oğlunun kelepçeli tutulduğunu, rahatsıziığı konusunda bilgilendirilmediği için yanında olamadığını, oğlunu son zamanlarında kısıtı stre ve imkânlarla kelepçeli gördüğünü, oğluyla bu şekilde vedalaşmak zorunda kaldığım ve bu durumdan büyük üzüntü duyduğunu, yedi ayltk bu sürede gördüğü muamele bir bttün olarak değerlendirildiğinde muamelenin asgari eşiği aştığımı, bu nedenlerie kðtüi muamele yasağının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrica oğlunun cenaze törenini yapmasının kollukça engellendiğini, sessiz sedasız defin yapıldığıni, kendi inanç ve değerlerine göre oğlunu defnedemediğini, bu nedenlerle kötu muarnele yasağının yanı sıra özel hayata saygı hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
57. Anayasa'nın "Kışinin dokumulmazlığı , maddī ve manevi varlığı" kenar başlıklı17. maddesinin üçüncü fikrası şöyledir:
"Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.

a.Ştkâyetlerin Nitelendirilmesl ve Incelemenin Kapsamı Yönfinden 
58. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi fle bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16).

59. Başvurucunun temel olarak iddialari, oğlunun Ceza İnfaz Kurumu şartlarında tek başma hayatını sürdtremeyecek durumda ve ölümctil hasta olmasına rağmen cezasının infazının ertelenmeyerek, ceza infaz kurumunda sağlık durumuna uygun olmayan koşullarda tutularak insan haysiyetiyle bağdaşmayan muameleye tabi tutulduğu, bu iddialarına dair etkili bir soruşturma yürütülmediği ve son olarak oğlu hayatta iken yaşadığı tzüntü ve karşılaştığıtavırlar nedeniyle de kendi açısından insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine yöneliktir.

60. Anayasa Mahkemesi; ceza infaz kurumlarının fiziki ve tıbbi imkânlarının sağlık durumuna uygun olmaması nedeniyle yaşam hakkıın ihlal edildiğine ilişkin şikâyetleri istikrarh bir şekilde Anayasa'mn 17, maddesinin üçtncü fikrasında yer verilen hiç kimsenin insan haysiyetiyle bağdaşmayan ceza veya muameleye tabi tutulamayacağına dair yasak bağlamında incelemekiedir (Mete Dursun, B. No: 2012/1195, 18/11/2015; Serdar Öztürk, B.No: 2013/7532; 4/2/2016; Sabri Kaya, B. No: 2014/8482, 29/6/2016; Ergin Aktaş, B. No:2014/14810, 21/9/2016; Hayati Kaytan, B. No: 2014/19527, 16/11/2016).
61. Bu nedenle başvurucunun oğlunun Ceza Infaz Kurumu şartlarında tek başına hayatını strdüremeyecek durumda ve šlümctil hasta olmasına rağmen cezasmın infazinın ertelenmeyerek, ceza infaz kurumunda sağlık durumuna uygun olmayan koşullarda tutulduğu yönündeki iddiaları ile oğlu hayatta iken yaşadığı üzüntü ve karşılaştığı tavırlar nedeniyle de kendi açısından insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının ihlal edildiğine dair iddialarının insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağımn maddi boyutu kapsamında,iddialarına dair etkili bir soruşturma yürütüilmediğine dair şikayetinin ise insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutu kapsamında incelenmesi gercktiği değerlendirilmiştir.

62. Başvurucunun oğlunum ceza infaz kurumunda ranzada değil yerde yatirıldığı,sağlık durumuna uygun diyet verilmediği iddialarım M.O.nun ceza infaz kurumunda tutulduğu koşulların yetersizliğine işaret etmek bağlamında ileri strdüğü değerlendirilmiş;yine oğlunun kelepçeli hâlde tutulduğu, defin işlemleri sirasında güvenlik gūçlerince engelleme ve tehdide maruz kaldiğı iddialarını adli makamlar öntnde dile getirmediği görülmüştür. Bu sebeplerle bahse konu iddialar bakımından ayrıca inceleme yapıImasına gerek görülmemiştir.


b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
LBaşvurucunun Kendfsi Yönünden İleri Şürdüğü İhlal İddlaları
63. Bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas itibarıyla ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gūcü eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı güncel bir kişisel hakkıdoğrudan etkilenen kişiler yani doğrudan mağdurlar olmakla birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile arasında kişisel ve özel bir bağ bulunan, dolaytstyla da Anayasa ve Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)ihlalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylt mağdhır sifatıyla bireysel başvuruda bulunabilecektir (Engin Gök ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 47). Nitekim mağdurun bizzat başvuru yapmasının mümkün olmadığı ve yakın akrabalık ilişkişinin bulunduğu kimi durumlarda başvurucuların ihlalden doğrudan etkilenmemelerine rağmen ihlalden dolaylıolarak etkilenmeleri nedeniyle bu etkiye dayanarak kendi adlarına başvuru yapabilecekleri kabul edilmektedir.

64. Anayasa Mahkemesi kðtü muamele yasağına ilişkin dolaylı mağduriyete dair şikâyetleri incelediği başvurularda; hakları ihlal edilen kişinin aile üyelerinin olaydan dolayıruhsal çöküntü ve tzüntü yaşamalarının kendileri için kaçınılmaz bir sonuç olduğumu, bu nedenle Anayasa'nın 17. maddesinin bu kişiler bakımından ihlal edilebilmesi için söz konusu durumun yeterli olmadiğını ve aile bireylerinden birinin mağdur olup olmamasının yaşadıkları üzüntüden farkh bir boyut kazandıracak özel faktörlerin başvuruda var olup olmadığına bağlı olduğunu ifade etmiştir (Engin Gōk ve diğerleri, §§ 49-54).
65. Bu bağlamda başvurucumun yakının rahatşızlığı ve Ceza İnfaz Kurumunda hayatım kaybetmesi nedeniyle üzüntü yaşadığına bir şüphe bulunmamaktadır. Ancak somut başvuruda, başvurucu tarafindan ileri sürülen şikâyetler dikkate altndığında başvurucunun oğlunun ölühmüinden duyduğu üzüntü haricinde bu tzüntüye farklı bir boyut kazandırabilecek bir husustan şikāyet etmediği anlaşımıştir. Ayrıca yapılan incelemede bu yönde bir durum da tespit edilemediğinden başvurucunun insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağıbakımından dolaylı mağduriyetinin olmadığı sonucuna varılmıştır.
66. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının kişt bakamından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

H.Başvurucunun Ölen Yakmı Bakmmdan İleri Şürdüğü İhlal İddialart 
67. Anayasa Mahkemesi Murat Karabulut başvurusu ile Temur Eskibağ ve Mehmet Rıza Eskibağ başvurusunda; yakınları vefat etmiş başvurucuların, yakılarının sağlık durumlarının kaldıkları ceza infaz kurumlarının fiziki ve tıbbi imkânlarıyla bağdaşmadığına yönelik şikâyetlerini de insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağı kapsamında incelemiştir. Bu bakımmdan müteveffanin annesi olan başvurucu yönünden insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağına dair iddiaları bakımından başvuru ehliycti acısından bir eksiklik bulunmamaktadır.

68. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağını maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine ilişkin diğer iddiaların kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


c. Esas Yänünden 
L. İnsan Haysiyetiyle Bağdaşmayan Muamele Yasağmm Maddi Boyutunun İhlal Edndiğine İlişkin İddia 

(1)Genel flkeler 
69.Devletin bireyin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına saygıgösterme yükümiliağü, õncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini yani anılan maddenin Üçüncü fikrasında belirtilen şekillerde kişilerin fiziksel ve ruhsal zarar görmelerine neden olmamalarını gerektirir. Bu, devletin bireyin vücut ve ruh bütünlüğüne saygı gösterme yükümlülüğünden kaynaklanan negatif ödevidir (Cezmi Demtr ve diğerleri,B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 81).

70. Hūkümlü veya tutuklular, Anayasa'nın 19. maddesi kapsamında bukuka uygun olarak kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkından mahrum bırakılabilirierken (İbrahim Uysal, B.No: 2014/1711, 23/7/2014, 8§ 29-33) genel olarak Anayasa ve Sõzleşme'nin ortak alanıkapsamında kalan diğer temel hak ve btürriyetlere sahiptirler. Anayasa'nın 17. maddesinin Üçüncü fikraşındaki “Kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." şeklindeki kural, hükümlü ve tutuklulara yönelik uygulamalar için de geçerlidir.
71. Anayasa'nın 17. maddesi ceza infaz kurumunda tutulan bir hükümlü veya tutuklunun içinde bulunduğu şartların insan onuruna yakışır bir şekilde olmasını da koruma altına almaktadır. Dolayısıyla verilen bir mahkümiyet kararının veya tutuklama kararının infazında mahkümlar için sağlanacak şartlar inşan onuruma saygiyı koruyacak nitelikte olmalıdır (Turan Gunana, B. No: 2013/3550, 19/11/2014, § 36).

7. Infazın yöntemi ve infaz sürecindeki davranışların mahkümları Özgtürltkten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinden daha fazla stkıntılı veya eziyetli bir duruma sokmaması gerekir. Ceza infaz kurumumda tutulmanın pratik gerekleri çerçevesinde mahkümların sağlık ve esenlikleri gibi hususların yeterli bir şekilde güvence altına ahnması ve gerekli tıbbi yardımın sağlamması da insan onuruna yakışır koşulların sağlanması için gereklidir (Tưran Günana, § 39). Bu çerçevede hasta bir kişinin uygun olmayan fiziki ve tıbbi koşullarda tutulması da Anayasa'nın 17. maddesinin ūçüncü fikrasına aykırı bir muamele olarak kabul edilebilir (Murat Karabulut, § 65).
(2)Genel İlkelerin Olaya Uygulanması
73. Dosyanın incelenmesinden M.O.num 30/1/2017 tarihinde acil olarak sevk edildiği Mersin Üniversitesi Hastanesi serebravasküler hastalıklarda beynin diger vasküler sendromlarv/beyın kanaması tanısı ile yatırıldığı ve sonrasında felçli kaldığı anlaşılmıştır (bkz. § 7).

74. M.O.nun sağltk durumu kanser teşhisi konulmasının öncesinde de ağırdır ve M.O. tek başına temel ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır. Sonrasında kendisine kanser teşhisi konulduğu, hastalığının son evrede olduğu, sağlık durumunun ise daha da kötüye gittiği açıktır.

75. Dolayısryla bu noktada müteveffanın sağlık durumuna rağmen ceza infaz kurumunda tutulmasmın uygun olup olmadığının, ceza infaz kurumundan çıkarılmamasının 

kendisi açısından özgürltikten mahrum kalmanın doğal sonucu olan elem seviyesinden daha fazla sıkıntı veya eziyet doğurup doğurmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir.
76. Mevcut düzenlemelere bakıldığında 5275 sayılı Kanum'un 16. maddesinin 2.fikrasında, bir hükümitinün cezasının infazının sağlık nedenleriyle ertelenebileceği öngörüłmektedir. Bu düzenlemenin teorik olarak özellikle çok ağır bir hastalığa yakalanan veya diğer başka bir nedenle ceza infaz kurumu koşullarıda kalması uygun olmaktan çıkan hükümlü kişilerin maddi ve manevi bütünlüklerini korumaya imkān sağlayacak nitelikte olduğunda şüphe bulunmamaktadır. Bu nedenle üzerinde durulması gereken husus, ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklu olarak tutulan kişilerin sağlık durumunun ne ölçüde anılan yasal imkânlardan yararlanmayı sağlayacak nitelikte olduğu ve bu kişilerin sağlık durumu karşısında yürütülen işlemlerin yerinde olup olmadığıdır (Murat Karabulut, § 76).
77. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesinin başvuru konusu olay açısından değeriendireceği husus, yetkililer tarafindan infazın ertelenmesi konusunda verilecek karara esas olmak üzere ilgili kişinin sağlık durumunun, yasal ve ikincil ditzenlemelerle yetkilendiriimiş sağlık kuruluşlarınca resmt olarak tespit edilmesi için gerekli işlemlerin makul hız ve Özende yapılıp yapılmadığıdır. Yürütülecek işlemlerdeki eksiklikler ve yaşanacak gecikmeler, şahsın ilerleyen hastalığımn sebep olduğu kaçımlmaz sona doğru yaklaşırken ona onurunu korumaya imkân tanımayacak, onu ailcsinin desteğinden yoksun kalacak şekilde cezaevinde tek başına bırakmak anlamına gelecektir (Murat Karabulut, § 77).
78.Nitekim başvurucu da Cumhuriyet Başsavcılığına 3/2/2017 tarihinde, Bakanlığa 15/2/2017 tarihinde sunduğu dilekçelerle oğlumun felçli olduğunu ve Ceza İnfaz Kurumunda temel ihtiyaçlarını tek başina yerine getiremediğini belirterek oğlumun kalan cezasmın evde infaz edjlmesini ya da cezasının iyileşene kadar ertelenmesini talep etmiştir (bkz. §§ 8, 9).
79. Başvurucunun dilekçesi sonrasmda Silifke Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan 28/2/2017 tarihli yazıyla, 5275 sayılı Kanun'um 16. maddesi uyarınca cezanın infazıın ertelenip ertelenmemesi bakımından gerekli raporun temin edilmesi Ceza Infaz Kurumundan talep edilmiştir (bkz. § 11).

80. Dosya kapsamımdaki bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde, 15/6/2017tarihinde tekrar rahatsızlanmast sonrasında M.O.ya akciğer kanseri tanısı konulmasına kadar cezasının infazınım ertelenip ertelenmemesi bakımından gerekli raporun temin edilmesi hususunda Ceza Infaz Kurumu tarafından herhangi bir işlem yapıldığına rastlanmamıştır.
81. Nitekim Ceza Înfaz Kurumunum 14/11/2017 tarihli yazısına gōre de Ceza Infaz Kurumu tarafindan Hastaneden 16/6/2017 tarihli yazıyla, 5275 sayıhı Kanun'un 16. maddesi gereğince M.O.nun sağlık sorununun Ceza Înfaz Kurumunda yalnız başına hayatını idame ettirmesine engel olup olmadiğı ve infaz edilen cezanin ertelenmesini gerektirip gerektirmediği hakkında heyet raporu düizenlenmesi talep edilmiştir (bkz.§ 14).
82. Üstelik başvurucu 2/8/2017 tarihindeki dilekçesiyle, oğlunun cezasının infazının heyet raporu beklenmeksizin crtelenmesini yahut raporun temininin hızlandırılmasinı talep edene kadar (bkz. § 16) Ceza Infaz Kurumu tarafindan rapor talebinin akibeti ve hızlandırılması hususunda hiçbir işlem yapıImadığı anlaşılmıştır.
83. M.O.nun Ceza İnfaz Kurumunda tck başına hayatını devam ettiremeyeceği açık olduğu hâlde bundan haberdar olan Ceza Infaz Kurumu idaresi, Cumhuriyet Başsaveılığınca 

28/2/2017 tarihinde talep edilmesine rağmen dōrt aya yakın bir süre boyunca (16/6/2017tarihine kadar) gerekli raporun temin edilmesi işlemlerine başlamamış ve 2/8/2017 tarihine kadar talep edilen raporun akibetini araştırmamıştır. Dolayısıyla rapor temini işlemlerinin gereken süratle yürütülmemesi nedeniyle M.O.nun ölümüne kadarki altı aylık sürede gerekli rapor temin edilip cezanın infazıın ertelenmesi konusunda bir karar verilememiştir.
84. Sağlık durumu ölümünden Önce ceza infaz kurumu koşullarına uygun olmayan hâle gelen M.O., gerekli raporun makul sürede temin edilmemesi nedeniyle infazın ertelenmesi talebiyle ilgili karar verilemeden hayatını kaybetmiştir. Dolayısıyla M.O.nun hastalığının ve özgürlükten yokstın kalmasının kaçımılmaz ve doğal sonucu olan sıkıntıdan daha fazla bir sıkıntrya, buna bağlı olarak da insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir muameleye maruz kaldığının kabul edilmesi gerekmektedir.

85. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına altnan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

i Insan Haysiyetiyle Bağdaşmayan Muamele Yasağınm Usul Boydtunun İhlal Edildiğine İltşkin İddla 

(1) Genel İlkeler 
86. Bireyin bir devlet görevlisi tarafindan hukuka aykırı olarak ve Anayasa'nın 17.maddeşini ihlal eder biçimde bir muameleye tabi tutulduğuna ilişkin savunulabilir bir iddiasının bulunması hâlinde etkili resmf bir soruşturmanın yapıiması gerekmektedir. Bu soruşturma, sorumlularm belirlenmesini ve cezalandırılmasınt sağlamaya elverişli olmalıdır.Bu olanaklı olmazsa bu madde, sahip olduğu öneme rağmen pratikte etkisiz håle gelecek ve bazı hållerde devlet görevlilerinin filt dokunulmazliktan yararlanarak kontrolleri altında bulunan kişilerin haklarını istismar etmeleri mümkün olacaktır (Tahir Canan, § 25).
87. İşkence ve kōtü muameleye ilişkin ceza soruşturmasının etkili olması için soruşturma makamlarının resen harekete geçerek kötü muamele iddiasını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek btitün delilleri tespit etmeleri gerekir. Yetkililer şikâyet yapılīr yapılmaz harekete geçmeli, bir şikayet olmasa bile işkence veya kötü muamele olduğunu gösteren yeterli belirtiler olduğunda soruşturma açmalıdır (Cezmi Demir ve diğerlert, §§ 114, 116).

88. Ceza soruşturmasmm etkinliğini sağlayacak hususlardan biri de, fiilen hesap verilebilirliği sağlamak için soruşturma sürecinin kamu denetimine açık olmasıdır. Ayrıca her olayda mağdurun meşru menfaatlerini korumak için gerekli olduğu ölçüde sürece katılmasısağlanmalıdıt (Cezmi Demir ve diğerleri, § 115).

89. Kamu görevlileri tarafından yapıldığı iddia edilen kötü muameleler hakkında yürütülen soruşturmaların etkili olması için soruşturmadan sorumlu olan, inceleme ve tetkikleri yapan kişiler olaylara karışan kişilerden bağımsız olmalıdır. Soruşturma makamlarının sadece hiyerarşik ve kurumsal bağımsızlığıyeterli olmayıp aynı zamanda soruşturma da fiilen bağımsız olarak yürütüimelidir (Cezmi Demir ve diğerleri, § 117).

90. Kötä muameleye ilişkin bir soruşturmanın olabildiğince süratle ve Özenle yürttülmesi gerekir. Bazı durumlarda soruşturmanın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmelerinin olayın aydınlatılabilmesi, hukukun üstünlüğüne olan inancın korunması ve hukuka aykırı eylemlere müsamaha gösterildiği veya kayītsız kalındığı görünümüı verilmemesi açısından büyük Önemi vardır(Cezmi Demir ve diğerleri, § 119).

91. Son olarak soruşturma makamlarınca olayın sebebinin objektif analizinin yapilması ve soruşturma sonucunda alınan kararın elde edilen tüm bulguların kapsamli,nesnel ve tarafsız bir analizine dayalı olması da gerekmektedir (Cemil Danuşman, B. No:2013/6319, 16/7/2014, § 99).

(2)Genel İlkelerin Olaya Uygulanması
92. Başvuruya konu soruşturmada "Genel İlkeler" bölümünde belirtilen başvurucunun meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli olduğu ðlçüde katılmasının sağlanması, soruşturma makamlarının bağımsızlığı, soruşturmanın makul bir strat ve özenle yürütülmesi gerekliliği konularında başvurucu herhangi bir iddia ileri sürmediği gibi bu konularda bir eksikliğin bulunmadığı anlaşılmıştır.
93. Bu noktada Anayasa Mahkemesinin görevi olmadığından değerlendirmelerinde belirtilen hususlarda araştırma yapılması hâlinde başvuruya konu davanın nasıl sonuçlanacağıile ilgilenmediğinin ifade edilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesinin doğrudan ilgili soruştırma ve yargılama makamlarımin yerine geçecek şekilde delillerin değerlendirmesini kendisinin yapması veya yürütälmesi gerekli olan soruşturma işlemlerini belirlemesi söz komusu olamaz Başka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamların maddi olaylara ilişkin yaptıkları değerlendirmenin yerine kendi değerlendirmesini koymak değildir (Hıdır Öztūrk ve Dilif Öztūrk, B. No: 2013/7832, 21/4/2014, § 58). Bu konuda astl sorumlu ve yetkili olanlar ilk elden olayları inceleyen yetkili adli ve idari mercilerdir. Bunun aksine bir durum, ancak olaya ilişkin kesin ikna edici nitelikte bulguların varlığı hâlinde söz konuşu olabilir (Cemil Danşman, § 58). Anayasa Mahkemesinin görevi, soruşturma makamlarının Anayasanın 17. maddesi ile öngörülen derinlikli ve Özenli inceleme yükümlülüğünü yerine getirip getirmediğini ya da ne Ölçüde getirdiğini belirlemekten ibarettir (Ipek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595, 21/4/2016, § 169).

94. Soruşturma dosyasının incelenmesinden Cumhuriyet Başsavcıliğı tarafindan ölu muayenesi ve otopsi işlemi yapılarak kesin ölüim nedeninin tespit edilmesi sonrasında yalmzca M.O.nun ölümüınden hemen önce yatırıldığı Mersin Şehir Hastanesindeki hasta dosyasının temin edilerek incelenilmesiyle yetinildiği tespit edilmiştir (bkz. § 18).
95. Cumhuriyet Başsavcılığının başvurucunun müşteki beyanında iddia ettiği hususların -Özellikle de oğlunun Bltmctl hasta olmasına rağmen Ceza Infaz Kurumunda niçin tutulmaya devam edildiğine dair beyanını- soruşturmadığı görülmüiştür (bkz. § 19).Cumhuriyet Başsavcılıği, infazın ertelenmesinin gerekip gerekmediğinin tespiti ve müteveffann sağlık durumunun özel koşullarına rağmen ceza infaz kurumunda tutulmaya devam edilmesinin ihmal oluşturup oluşturmadığı noktalarında herhangi bir araştırma yapmamış, durumum açıklığa kavuşturulması amacıyla Ceza Infaz Kurumu yetkililerinin ve doktorlarınm beyanlarıa başvurmamıştır.


96. Bu nedenle soruşturma kapsamında olayın gerçekleşme şartlarının ve varsa sorumluların tespiti açıstndan gereken tüm delillerin toplandığını ve soruşturma sırasında elde edilen delillerin kapsamli, nesnel ve tarafsız bir analizine dayalı olarak sonuca ulaşıldığını söylemek mümkün değildir.

97. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağımın usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Şayılı Kanun'un 50. Maddesf Yönünden 
98. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve 50.000 TL, manevi tazminat Ödenmesi talebinde bulunmuştur.

99. Başvuruda tespit edilen insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutunun ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırilması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar bulummaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği soruşturma merciince yapıiması gereken is, yeniden soruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya Özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapşamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğun [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60;Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

100. Öte yandan ihlalin niteliği dikkate ałınarak başvurucuya -talebiyle bağlı olaraknet 50.000 TL manevi tazminat ödenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Yaşam hakkının tubbi ihmalden dolayı ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollartnın tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
2. Yaşam hakkının ceza infaz kurumu görevlilerinin ihmalinden dolayıihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının başvurucunun kendisi açısından ihlal edildiğine ilişkin iddianın kişi bakımmdan yetkisizlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
4. Insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağımın maddi ve usul boyutlarımın ihlal edildiğine ilişkin diğer iddiaların KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. 1. Anayasa'nın 17. maddesinin üçüincti fikrasında güvence altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağmın maddi boyutumun fHLAL EDiLDlĞiNE,

2. Anayasa'mn 17. maddesinin Üçüncü fikrasında güvence altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutunun IHLAL EDiLDiĞiNE,
C. Insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutunun ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırilması için yeniden soruşturma yapılmak üzere kararın bir örneğinin Mersin Cumhuriyet Başsaveılığına (2017/40487) GÖNDERILMESINE,
D. Başvurucuya talebiyle bağlı olarak net 50.00o TL manevi tazminat ÖDENMESINE,
E. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 4.794,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMEStNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucumun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhalinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAtZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir 8rneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESİNE 16/6/2022tarihinde OYBIRLIĞtYLE karar verildi.