Anayasa Mahkemesinin 2/5/2023 Tarihli ve 2019/21893 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-09-26

26 Eylül 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32321
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM  KARAR 
HASAN BASRİ YILDIZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/21893Karar Tarihi : 2/5/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ 
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Basri BAĞCI 
Kenan YAŞAR Raportör : Ayşe Didem ÖZDEMİR AKCA Başvurucu : Hasan Basri YILDIZ 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru; görme engelli başvurucunun yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda tutulması sebebiyle kötü muamele yasağının, ceza yargılamasında müdafi yardımından yararlanamama ile ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılım sağlanmasınedeniyle adił yargılanma hakkının, hürriyeti bağlayıcı ceza mahkûmiyetine ilişkin hükmün temyiz edilememesi nedeniyle de adil yargılanma hakkı ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 27/6/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Başvurucu, Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 73. maddesi uyarınca tedbirlerin almmasını talep etmiştir.

5. İkinci Bölüm Birinci Komisyonunca başvurunun tedbir ve kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasıa karar verilmiştir.

6. Bölüm tarafindan 9/7/2019 tarihli tedbir talebi hakkında ara karanı ile adli yardım talebinin kabulüne, tedbir talebinin kabulüne, başvurucunun hastalığına ve fiziksel durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna sevk edilmesi için gerekli tedbirlerin alınmasına karar verilmiştir.

7. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.


8. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhık, görüşünü bildirmiştir.

9. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır 
III. OLAY VE OLGULAR 
10.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucu, Erzurum 2. Ağır Ceza Mahkemesinin (CMK mülga 250. madde ile görevłi) 8/12/2009 tarihli kararıyla silahlı terör örgütü üyeliği suçundan 6 yıl 3 ay hapis cezasıyla cezalandırılmış ve mahkûmiyet hükmünün kesinleşmesi ile 14/3/2013 tarihinde Trabzon E Tipi Kapahı Ceza İnfaz Kurumuna yerleştirilmiştir. Başvurucu, ceza infaz kurumunda bulunduğu sirada Sürmene Asliye Ceza Mahkemesince 8/1/2018 tarihinde görevi yaptırmamak için direnme suçundan hakkında hükmolunan 5 ay hapis cezası kesinleşmiştir.Yine başvurucu ceza infaz kurumunda bulunduğu sırada Kırıkkale 4. Asliye Ceza Mahkemesince 30/3/2018 tarihinde görevi yaptırmamak için direnme suçundan hakkında hükmolunan 7 ay 15 gün hapis cezası kesinleşmiştir. Başvurucunun hürriyeti bağlayıct cezaları toplam 6 yıl 15 ay 15 gündür. Başvurucu, mükerrer olması nedeniyle koşullu salıverilme hükümlerinden yararlandırılmadan 18/11/2019 tarihinde tahliye edilmiştir.Belirtilen hürriyeti bağlayıcı cezaların infazı sırasında başvurucu, hak ederek tahliye edildiği 18/11/2019 tarihine kadar nakledildiği Metris R Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu (Rehabilitasyon Merkezi) dâhil olmak üzere birden fazla ceza infaz kurumunda tutulmuştur.
A. Başvurucunun Sağlık Durumuna İlişkin Belgeler 
12. Başvurucu, görme bozukluğu sebebiyle çeşitli tarihlerde muayene edilmiş ve hakkında sağlık raporları düzenlenmiştir. Bu raporlar şöyledir:
i. Trabzon Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafindan 10/6/2010tarihinde düzenlenen raporda başvurucunun %74 oranımda sürekli engelli olduğu tespit edilmiştir.

ii. Trabzon Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafindan 9/12/2014tarihinde düzenlenen iki ayrı raporda başvurucunun engellfiliği nedeniyle başkasının yardımına ihtiyaç duyabileceği, ceza infaz kurumu koşullarında yalnız kalmasının uygun olmadıği, hastalığının sürekli olduğu, %92 oranında engelli olduğu,hastalığının sürekli ve ilerleyici olduğu, tedavisinin olmadığı, bakıma muhtaçolmadığı belirtilmiştir.

iii. Başvurucu, cezasının infazının ertelenmesi talebinde bulunmuş; bu talep üzerine Kırıkkale Yüksek İhtisas Hastanesine sevk edilmiş; 7/3/2017 tarihli sağlık kurulu raporuyla başvurucunun Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesine sevkinin uygun olduğu bildiriłmiştir.

iv. Ankara Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesinin 28/3/2017 tarihli sağlık kurulu raporunda başvurucunun %90 oranında malul olduğu, hastaliığının sürekli olduğu, göz özrü nedeniyle refakatçi eşliğinde cezasının infaz edilebileceği veya refakatçi olmadan R tipi ceza infaz kurumunda kalabileceği belirtilmiştir.

v. Kırıkkale Cumhuriyet Başsavcılığı, başvurucunun durumunun Anayasa'nın 104, maddesi ile 13/12/2004 taribli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Ínfazı Hakkında Kanun'un 16. maddesi kapsamında sürekli hastalık, sakatlık veya kocama håli teşkil edip etmediği hususunu 19/4/2017 tarihli yazıyla Adli Tıp Kurumu Başkanhığına sormuştur. Adli Tīp Kurumunun 24/4/2017 tarihli raporuyla başvurucunun durumunun Anayasa'nın 104. maddesi ve 5275 sayilı Kanun'un 16.maddesi kapsamında değerlendirilmediği, hayatını yalnız sürdürebileceği, tedavisi ve önerilen aralıklarla poliklinik kontrollerinin sağlanarak ceza infaz kurumu şartlarında cezasıinın infazına devam edilebileceği ifade edilmiştir.

vi. Silivri Kapalı Ceza Infaz Kurumu Hastanesinin 19/12/2017 tarihli raporuyla başvurucunun bakıma muhtaç olduğundan ve hayatını yalnız idame ettiremeyeceğinden Metris R Tipi Ceza Infaz Kurumuna sevkinin uygun olduğuna,ceza tehiri ile ilgili karar verilmesi amacıyla Adli Tıp Kurumuna sevkine karar verilmiștir.

vii. Adli Tīp Kurumunun 3/1/2018 tarihli raporuyla başvurucunun görme kaybıolduğu, dosyadaki belge ve bulgulara göre durumunun Anayasa'nın 104. maddesi ve 5275 sayılı Kanun'un 16. maddesi kapsamında değerlendirilmediği, hayatını yalnız idame ettirebileceği, tedavisi ve önerilen araliklarla poliklinik kontrollerinin sağlanarak ceza infaz kurumu şartlarında cezasının infazına devam edilebileceği ifade edilmiştir.

B. Başvurucu Hakkında Yapılan Yargılamalara İlişkin Süreç
13. Başvuru formunda belirtilen, Sürmene Asliye Ceza Mahkemesince (Mahkeme)yürütülen davada, Sürmene Cumhuriyet Başsavcılığının 1/10/2012 tarihli iddianamesi ile başvurucunun 17/9/2012 tarihinde hidroelektrik santrali (HES) projesi için işçilerin direk dikmesini engellediği, demir sopayla jandarmanın ve işçilerin üzerine koştuğu, “Defolun lan.görmeyeceğim sizi burada, gelmeyin buraya, pişman ederim sizi, sizden de jandarmanızdan da başlarım. " sözleriyle hakaret ve tehditte bulunduğu iddiasıyla iş ve çahşma hürriyetinin ihlali, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret, görevi yaptırmamak için direnme suçlarından cezalandırilması talep edilmiştir.

14. Mahkemece başvurucunun savunması huzurda alınarak 6/11/2013 tarihinde işve çahşma hürriyetinin ihlali suçundan düşme, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçundan 1 yıl 5 ay 15 gün hapis cezasına, görevi yaptırmamak için direnme suçundan 5 ay hapis cezasına hükmediłmiştir. Ayrıca hapis cezasına ilişkin hükümlerin açıklanmasının geri bırakılmasına (HAGB) karar verilmiştir. Başvurucu hakkında verilen HAGB kararları itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir.

15. Kırıkkale 4. Asliye Ceza Mahkemesinin başvurucunun denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlediğine ilişkin ihbarı üzerine Mahkemece 13/6/2018 tarihinde dosyanın yeni esas sırasına kaydı yapılarak tensip zaptı düzenlenmiş ve duruşma günü belirlenmiştir.Başvurucunun Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBiS) vasıtasıyla dinlenildiği 11/9/2018tarihli birinci duruşmada avukatıyla görüşmek ve Mahkemede bizzat savunma yapmak için süre istemesi üzerine yeni bir duruşma günü belirlenmiştir. Mahkemece yapılan ikinci duruşmada başvurucu, SEGBiS'teki arıza sebebiyle hazir edilemediğinden yeni bir duruşma günü belirlenmiştir. Mahkemece yapılan üçüncü duruşmada başvurucunun avukatıyla görüşemediğini beyan etmesi üzerine yeni bir duruşma günü belirlenmiştir. Mahkemece 

8/1 1/2018 tarihli son duruşmada sanık ve müdafi SEGBiS huzurunda dinlenilmiş.başvurucunun denetim süresi içinde yeni bir suç işlediği belirtilerek kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından verilen mahkâmiyet hükmü açıklanmıştır.

16.Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Yapılan açık yargılama, toplanan tüm deliller, müşteki ve tanık anlatımları, sanık savunması ve olay yeri görgü tespit tutanağı birlikte değerlendirildiğinde; olay tarihi olan 17/09/2012 günü [A] Elektrik Santralı A.Ş.'nin Köprübaşı ilçesi Konuklu Mahallesinde HES Projesi kapsamında 28 numaralı elektrik direğinin dikimi sırasında yalan söylemesi için bir neden olmayan ve birbirini tanıyıp danışıkdılık içinde olması için bir neden olmayan kolluk gôrevliteri ile inşaat yetkilileri müştekilerin birbirleriyle tutarlianlatımlarına göre;hidroelektrik direkleri dikme işlemlerine karşı konulması iħbarı üzerine olay günü kolluk görevlileri [A.D.], [S.H.] ve [E.Ö.].nün olay yerine intikal ettikleri, olay yerinde bulunan tanık [A.Y.] ile konuşulduğu ve soruşturma işlemlerine baştadıldığı sırada, samğın elinde bulunan demir sopa ile koşarak geldiği, siz kim oluyorsunuz da benim anneme tapu soruyorsunuz, gelin size tapuyu götereceğim diyerek üzerlerine koştuğu. şahsı annesi [A.Y.]isimli şahsın tuttuğu, işçilerin ve şirket yetkililerini uzaklaştırıldığı, işçilerin ve personelin uzaklaştiığı esnada Hasan Basri Yıldız isimli şahsın "defolun lan, görmeyeceğim sizi burada, gelmeyin buraya pişman ederim sizi sizden de jandaranıdan da başlarım"şeklinde sözler sarfettiği bu şekilde kolluk görevlilerini "gelmeyin buraya pişman ederim" şeklinde tehdit sözleri ile soruşturma yapmalarına mani olarak üzerine atılı görevli memura etkin direnme ve "defolun lan" sözleri ile alanen hakaret suçalarımı işlediği sabit görülerek hüküm kurulmuştur. Sanık hakkında bu hükümle ilgili hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmiş ise de;samğın denetim süresi içerisinde kasıtlı bir suç işlediği anlaşıldığından, CMK.nın 23I/11 maddesi gereği Sürmene Asliye Ceza Mahkemesi 2012/166 Esas, 2013/180Karar sayıtı ilamı ile sanık hakkında verilen ve açıklonması geri bırakılan hüküm aynen açıklanarak aşağıdaki şekilde hüküm kurmak gerekmiştir."
17. Başvurucunun müdafii kararına karşı istinaf kanun yoluna başvurmuş olup istinaf dilekçesinde özetle başvurucunun ciddi oranda görme engeli olan ancak yardımla yürüyebilen biri olduğunu, ceza infaz kurumunda hükümlü olarak bułunduğunu, atılı suçu işlediği iddia edilen tarihte de ciddi bir görme engelinin olduğunu, görme kaybı nedeniyle olay tarihinde olay yerinde jandarmanın olduğunu görmediğini ve anlamadığını, görme engelli olduğuna ilişkin herhangi bir rapor alınmadığını, sarf ettiğisözlerin Yargıtayca kaba ve nezaketsiz davranış olarak nitelendirildiğini belirterek başvurucunun hakaret suçundan beraatine karar verilmesini, görme engelli ve yardıma muhtaç başvurucunun görevli memura direnme suçunu işlemesinin mümkün olmadığını belirterek anılan suçtan da beraatine karar verilmesini talep etmiştir.

18. İstinaf başvurusunu inceleyen Samsun Bölge Adliye Mahkemesince 27/3/2019tarihinde görevi yaptirmamak için direnme suçu yönünden istinaf başvurusunun esastan reddine, kamu görevlisine görevinden dolayı hakaret suçu yönünden başvurucunun beraatine karar verilmek suretiyle (karar düzeltilerek) istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

19. Başvurucu, nihai karardan 20/6/2019 tarihinde haberdar olduğunu belirterek 27/6/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


C.Tedbir İstemli Bireysel Başvuru Süreci 
20. Başvurucu, başvuru formunda Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 73.maddesi uyarınca tedbir karariı verilmesini talep etmiştir.

21. Başvurucunun tedbir talebi kapsamında ceza infaz kurumunda sağlık hizmetlerine erişimine ilişkin olarak yazıya verilen cevapta kurum revirinde haftanın belirli günlerinde görevlendirilen hekim ve diş hekimlerince sağlık hizmeti verildiği, üç sağlık memurunun 24 saat vardiya esasına göre görev yaptığı, geçici sağlık memurlarının hükümlüve tutuklulara reçete edilmiş ilaçların hazırlanarak dağıtımını yaptığı, pansuman ve iğne yapılması gerektiğinde hastanın kalmakta olduğu odasından görevli infaz ve koruma memuru nezaretinde kurum revirine çıkarılarak gerekli müdahale yapıldığı, hükümlü ve tutukluların sağlık sorunlarına göre aciliyet arz eden durumlarda ilk müdahalenin sağlık memuru tarafindan yerinde yapılmakta olduğu, acil olarak hastaneye sevk gerektiğinde 112 Acil Servisinin çağrılarak hastaneye sevkin gerekli olduğunun tespit edilmesi hâlinde acil olarak kolluk kuvveti nezaretinde hastaneye sevk işlemlerinin yerine getirildiği bildirilmiştir.
22. Anayasa Mahkemesi İkinci Bölüm tarafindan verilen 9/7/2019 tarihli ve 2019/21893 başvuru numaralı tedbir talebi hakkında ara kararı ile başvurucunun hastahğına ve fiziksel durumuna uygun gerekli tedbirlerin derhâl alınması ve sağlık durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna sevk edilmesi yönünde karar verilmiştir. Kararda, başvurucu hakkında farkliı tarihlerde düzenlenen raporlarda başvurucunun en az %90 oranında malul olduğunun belirtildiği, hayatını tek başına ceza infaz kurumunda sürdürebileceği konusunda ise raporlarda çelişkiler bulunduğu, başvurucunun en az %90 oranındaki maluliyet durumu ile yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda tutulduğu dikkate alındığında ceza infaz koşullarının başvurucunun maddi ve manevi bütünlüğü üzerinde ciddi sonuçlar doğurabileceği sonucuna ulaşıldığı belirtilmiştir.

23. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin tedbir kararından sonra Kırıkkale 4. Asliye Ceza Mahkemesinin 30/3/2018 tarihli kararıyla görevi yaptırmamak için direnme suçundan mahkům olduğu 7 ay 15 gün hapis cezası yönünden ikinci defa mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulandığından koşullu saltverilme hükümlerinden yararlanmadan, hak ederek tahliye tarihine kadar tutulduğu ceza infaz kurumundan infazın tamamlanması sebebiyle 18/1 1/2019tarihinde tahliye edilmiştir.

24. Başvurucunun tedbir kararından sonra tahliyesinin ardından tekrar ceza infaz kurumuna alınıp alınmadığının bildirilmesi için Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğüne yazılan yazıya verilen cevapta;
i. Başvurucunun 23/3/2020 tarihinde Amasya 1. Asliye Ceza Mahkemesinin 17/1/2019 tarihli kararıyla kamu malına zarar verme suçundan kesinleşen 1 yıl 8 ay hapis cezasının infazı için ceza infaz kurumuna alındıği, 5/4/2020 tarihinde COVID-19 tedbirleri kapsamında izne ayrıldıği, 15/4/2020 ile 7/5/2020 tarihleri arasında anılan kurumda mevcutlu olarak barındırılmadığı, 7/5/2020 tarihinde denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmak üzere tahliye edildiği,
ji. Başvurucunun 1/7/2020 tarihinde denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmakta iken İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma kapsamında 30/6/2020 tarihinde silahlı terör örgütüne üye olma, kanuna aykırı

toplantı ve gösteri yürüyüşleri düzenleme yönetme bunların hareketlerine katılma suçlarından tutuklanarak Tekirdağ 1 No.lu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumuna alındıği, 24/12/2020 tarihinde denetimli serbestlik tedbirlerinden faydalandırılmak üzere tahliye edildiği belirtilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
25. İlgili ulusal hukuk için bkz. Abdullah Baybaşin, B. No: 2014/5161, 20/9/2017,§§ 28-32; Kamil Erdoğan, B. No: 2017/4023, 19/4/2018, §§ 19-21.

B. Uluslararası Hukuk 
26.İlgili uluslararası hukuk için bkz. Abdullah Baybaşin. §§ 33-40.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
27. Anayasa Mahkemesinin 2/5/2023 tarihinde yapmış olduğu topłantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
28. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Kötü Muamele Yasağını İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhık Görüşü
29. Başvurucu; gözleri görmediği için %90 oranunda engelli olduğunu, görme engelli olduğu hâlde F tipi ceza infaz kurumunda tutulduğunu, kendi işlerini yapacak durumda bulunmadığı için tutma koşullarının işkence ve eziyet teşkil ettiğini, işkence sonucu sağ kolunda hasar oluştuğunu belirterek kötü muamele yasağının ihial edildiğini ileri sürmüştür.

30.Bakanlık görüşünde başvurucunun 18/11/2019 tarihinde tahliye edildikten sonra infaz ve tutukluluk sebepleriyle yeniden ceza infaz kurumuna girdiği ancak hâlihazırda ceza infaz kurumunda bulunmadığı hususunun Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilmesi için mağdur sıfatı taşıyıp taşımadığı yönünden kabul edilebilirlik incelemesi esnasında dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca Adli Tıp Kurumu raporlarıyla başvurucunun görme kaybı olduğu, dosyadaki mevcut belge ve bulgulara göre durumunun Anayasa'nın 104. maddesi ve 5275 sayilı Kanun'un 16. maddesi kapsamında değerlendiritmediği, hayatını yalnız idame ettirebileceği, tedavisi ve önerilen aralıklarla poliklinik kontrolleri sağlandığında ceza infaz kurumu şartlarında infazına devam edilebileceğinin belirtildiği, Anayasa Mahkemesinin 9/7/2019 tarihinde verdiği başvurucunun tedbir talebinin kabulü ile hastalığına ve fiziksel durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna sevk edilmesi için gerekli tedbirlerin ahnması yönündeki tedbir ara kararı sonrasında 

başvurucu hakkındaki cezanın infazının tehirine ilişkin işlemler tamamlanmadan başvurucunun tahliye edildiği hususlarının dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir.
31. Bakanhk tarafindan 13/6/2022 tarihinde tedbir ara kararı kapsamında başvurucunun güncel durumu bildirilmiştir. Buna göre başvurucu 24/3/2020 tarihinde Silivri Açık Ceza Ínfaz Kurumuna alınmış, 15/4/2020 tarihinde COVID-19 salgın hastalık iznine gönderildikten sonra 7/5/2020 tarihinde tahliye edilmiştir.

2. Değerlendirme 
a. İncelemenin Kapsamı Yönünden 
32.Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrası şöyledir:
"Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz."
33.Başvurucu, görme engelli olduğu hâlde yüksek güvenlikli ceza infaz kurumunda tutulması nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiğinden şikâyet etmiştir. Bireysel başvurunun ikincil niteliğinin bir sonucu olarak bireysel başvuruya konu yargısal süreçte ileri sürülmeyen iddialar ve ortaya konulmayan bilgilerle belgeler bireysel başvuruya konu edilemez (Bayram Gõk, B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 20). Başvurucunun başvuru formunda belirttiği kolunun zarar gördüğüne ilişkin iddiası yönünden olaym meydan geliş biçimine ve tükettiği başvuru yollarına ilişkin açıklama yapmadığı, belge ve bilgi sunmadığı dikkate alınarak ayrica inceleme yapımayacaktır.

b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
i. Genel İlkeler 
34. Anayasa Mahkemesi, ceza infaz kurumlarının fiziki ve tıbbi imkânlarının sağlık durumuna uygun olmamasına dayalı şikâyetleri istikrarh bir şekilde kötü muamele yasağıkapsamında incelemektedir (Mete Dursun, B. No: 2012/1195, 18/11/2015; Serdar Öztürk, B.No: 2013/7532, 4/2/2016; Sabri Kaya, B. No: 2014/8482, 29/6/2016; Ergin Aktaş, B. No:2014/14810, 21/9/2016; Hayati Kaytan, B. No: 2014/19527, 16/11/2016; Ímam Çelikdemir,B. No: 2014/20289, 5/12/2017).

35. Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrasındaki “Kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz." şeklindeki kural, hükümlü ve tutuklulara yönelik uygulamalar için de geçerlidir. Bu husus 5275 sayılı Kanun'un "İnfazda temel ilke" kenar başlıkh 2. maddesinin (2) numaralı fikrasında "Ceza ve güvenlik tedbirlerinin infazında zalimane, insanlık dışı, aşağılayıcı ve onur kırıcı davramışlarda bulunulamaz." ve yine Kanun'un 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının (b) bendinde "Hürriyeti bağlayıcı cezamn zorunlu kıldığı hürriyetten yoksunluk, insan omuruna saygının korunmasını sağlayan maddi ve manevi koşullar altında çektirilir." şeklindeki düzenleme ile açıkça ifade edilmiştir. Dolayısıyla tutuklamaya veya hapis cezasına mahkůmiyete ilişkin bir kararın yerine getirilmesi için sağlanacak şartlar, insan onuruna saygıyı koruyacak nitelikte olmalıdır (Turan Günana, B. No: 2013/3550, 19/11/2014, § 36).


36.İnfazın yöntemi ve infaz sürecindeki davranışların mahkûmlarıözgürlükten mahrum kalmanın doğal sonucu olan kaçınılmaz elem seviyesinden daha fazla stkıntılı veya eziyetli bir duruma sokmaması gerekir. Ceza infaz kurumunda tutulmanın pratik gerekleri çerçevesinde mahkùmların sağlık ve esenlikleri gibi hususların yeterli şekilde güvence altına alınması ve mahkûmlara gerekli tıbbi yardımın sağlanması da insan onuruna yakışır koşulların sağlanması için gereklidir (Turan Günana, § 39). Bu çerçevede hasta bir kişinin uygun olmayan fiziki ve tıbbi koşullarda tutulması da Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncüfikrasına aykırı bir muamele olarak kabul edilebilir (Murat Karabulut, B. No: 2013/2754,18/2/2016, § 65).

37. Hukuka uygun olarak özgürlüğü kısıtlanan herkesin insan onuruna uygun tutma koşullarına sahip olma hakkı bulunduğunu, alınan tedbirlerin uygulanma koşullarının kişiyi tutuklułuğa bağlı kaçıılmaz üzüntü seviyesini aşacak yoğunłukta bir ümitsizliğe sokmamasıgerektiğini kabul etmek gerekir (Fatih Hilmioğlu. B. No: 2014/648, 18/9/2014, § 65). Ayrıca Anayasa'nın tutuklu bir kimsenin sağlık gerekçesiyle serbest bırakılması için hiçbir genel zorunluluk getirmediğini ancak doğal olarak ortaya çıkan fiziksel ya da ruhsa!rahatsızhklardan kaynaklanan acının yetkililerin sorumlu tutulabileceği tutukluluk koşullarından dolayı artması ya da artma riski bulunması hâlinde bu durumun Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrası kapsamına girebileceği belirtilmelidir (Fatih Hilmioğlu. § 66).
38. Özgürlüğünden yoksun bırakılan kişilerin hasta olmaları durumunda devletin kontrolü altında tuttuğu bu kişilere gerekli tıbbi yardımı sağlama yükümlülüğübulunmaktadır. Bu yükümlülüğün hiç veya gerektiği gibi yerine getirilmemesi sonucunda kişinin yaşamı veya vücut bütünlüğü bakımından tehlike arz eden acil bir duruma, ağır veya uzun süreli bir aci çekmesine sebebiyet verilmesi, belirtilen sonuçlar ortaya çıkmamakla birlikte kişinin tıbbi yardımdan mahrum kalması nedeniyle yaşadığı stres, huzursuzluk veya aşağılanma hissinin -olayın kendine has koşulları çerçevesinde- insan haysiyeti ile bağdaşmayan muamele düzeyine ulaşacak ciddiyette olması hâlinde Anayasa'nın 17.maddesinin üçüncü fikrasının ihlal edildiği kabul edilebilir. Bu kapsamdaki değerlendirmede kişinin özgürlüğünden yoksun bırakılmasına bağlı dezavantajlı konumunun da dikkate alinması gerekir (Hayati Kaytan, § 44).

ii. İlkelerin Olaya Uygulanması
39. Ceza infaz kurumunda tutulduğu süre içinde başvurucuya gereklimuayene,tahlil, tetkik ve tedavi hizmetlerinin verildiği görülmüştür (bkz. § 21). Başvurucunun sunduğu veya ilgili kurumlardan gelen tibbi belgelerde başvurucunun görme engelinin ceza infaz kurumunda tutulmasına mâni olabilecek nitelikte olduğundan bahsedilmemiştir.Bununla birlikte başvurucunun tedbir talebi kabul edilmiş, hastalığına ve fiziksel durumuna uygun gerekli tedbirlerin derhâl alınarak sağlık durumuna uygun bir ceza infaz kurumuna sevk edilmesi yönünde tedbir kararı verilmiştir. Bu noktada ifade edilmelidir ki tedbir kararı,niteliği gereği bireysel başvuruya konu meselenin açığa çıkarılması sürecinde olumsuz bir duruma yol açılmasının önüne geçilmesi amacıyla verilmiş olup yapılan tedbir incelemesi hiçbir şekilde esas incelemesi anlamına gelmemektedir.

40. Diğer taraftan başvurucunun Anayasa Mahkemesinin tedbir kararının uygulanmadığına ilişkin bir iddiası da bulunmamaktadır,
41. Bu tespitler ışığında başvurucunun görme engeline rağmen ceza infaz kurumunda tutulması nedeniyle kötü muameleye maruz kaldığı yönündeki iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varılmiştır.


42. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinin üçüncü fikrasında güvence altına alınan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
C.Adil Yargılanma Hakkımın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Duruşmada Hazır Bulunma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
43. Başvurucu 2012 yılında tapulu taşınmazına HES projesi için yüksek gerilim direği dikilmek istendiğinde bu duruma karşı çıkarak direk dikilecek yere oturması sebebiyle hakkında kamu davası açıldığını, Sürmene Asliye Ceza Mahkemesinin 2018/166 Esas sırasına kayden yürütülen yargılama neticesinde 5 ay hapis cezası verildiğini, yapılan yargılamada gözleri görmediği hâlde SEGBiS ile savunmasının alınması dolayısıyla adil yargılanma hakkının iħlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme 
44. Bireysel başvurunun ikincil niteliğinin bir sonucu olarak olağan kanun yollarında ve mahkemeler önünde ileri sürülmeyen iddíalar ile bu mahkemelere sunulmayan bilgi ve belgeler bireysel başvuru konusu edilemez (Bayram Gök, B. No: 2012/946,26/3/2013, § 20).

45. Somut olayda, başvurucunun ihlale neden olduğunu ileri sürdüğü iddialarıistinaf kanun yolunda ileri sürmediği ve böylece başvuru yollarını usulüne uygun tüketmediği anlaşılmıştır.

46. Açıklanan gerekçelerle duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

2.Müdafi Yardımından Yararlanma Hakkıın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
47. Başvurucu; engelli olduğu hâlde ceza yargılamasında hukuki yardım alamadığını, HAGB kararından sonraki süreçte avukat görevlendirildiğini belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme 
48. Başvurucunun iddialarının adilyargılanma hakkının güvencelerinden olan müdafi yardımından yararlanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
49. Anayasa Mahkemesi birçok kararında, müdafi yardımından yararlanma hakkının hakkaniyete uygun yargılanma hakkının özel bir görünümü olduğunu vurgulamış(Yusuf Karakuş ve diğerleri, B. No: 2014/12002, 8/12/2016, § 72; Orhan Patarya [GK], B.No: 2019/42695, 20/5/2021, § 65) ve Anayasa'nin 36. maddesinin birinci fikrasında adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafi yardımından yararlanma hakkıyla ilgili ilkeleri belirlemiştir.


50. Buna göre şüpheli ve sanığa salt savunma hakkınin tanınması yeterli değildir.Şüpheli ve sanığın savunma için Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen meşru vasita ve yollordan yararlandırılması da gerekir. Savunmada başvurulacak meşru vasıta ve yollar arasında avukatların teknik bilgilerinden ve tecrübelerinden yararlanma olanağı da bulunmaktadır. Şüpheli ve sanık için Anayasa'nın 36. maddesinde sözü edilen meşru vasıta ve yollardan en önemlisi müdafi yardımından yararlanmaktır. Diğer bir ifadeyle müdafi yardımından yararlanma hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde belirtilen meşru vasita ve yollar kavramı kapsamındadır. Bu itibarla müdafiyardımından yararlanmanın adilyargılanma hakkının kapsam ve içeriğine dâhil ve bu hakkın doğal sonucu olduğu ortaya çıkmaktadır.Dolayısıyla suç isnadı altındaki kişi, adil yargılanma hakkı kapsamında kendisini bizzat savunma veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanma hakkına sahiptir (Yusuf Karakuş ve diğerleri, § 72).

51. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki güvencelere ilişkin hak ihlallerinin bireysel başvuruya konu olabilmesi için yargılamanın hakkaniyetinin zedelenecek olması ve bu ihlallerin yargılama sürecinin ileriki aşamalarında telafi edilemeyecek nitelikte olması gerekir (bazi değişikliklerle birlikte bkz. Afitap Salman [GK], B, No: 2013/2105, 11/11/2015, § 22).Bu kapsamda müdafi yardımından yararlanma hakkı bakımından da önemli olan,yargılamaya bir bütün ołarak bakıldığında şüphelinin/sanığın müdafī yardımından etkili bir biçimde yararlanmış olmasıdır. Ancak avukata erişim yönünden getirilen kısıtlama yargılamanın sonraki aşamalarında telafi edilmiş ise savunma hakkı ihlal edilmiş sayıłmaz (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Yusuf Karakuş ve diğerleri, § 78).
52. Somut olayda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararından sonra karara uyulmaması nedeniyle yapılan bildirim üzerine yürütülen yargılamada başvurucunun müdafi yardımından yararlandırıldığıve mahkûmiyet hükmüne yönelik istinaf başvurusunu müdafii vasıtasıyla yaptığı hususları da dikkate alınarak müdafi yardımından yararlanma hakkına yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

53. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

3.Üç Dereceli Yargılanma Hakkının İħlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
54. Başvurucu; Sürmene Asliye Ceza Mahkemesinin 2018/166 Esas sırasına kayden yürütülen yargılama neticesinde verilen 5 ay hapis cezasına mahkümiyet hükmüne yönelik olarak temyiz hakkı tanınmadığını, olay tarihinin 2012 olduğunu, o tarihte istinaf kanun yolunun bulunmadığını belirterek adil yargılanma hakkı ve eşitlik ilkesinin ihlał edildiğini ileri sürmüştür.

b. Değerlendirme 
55. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun eşitlik ilkesi ile bağlantı kurarak ileri sürdüğü iddiaların adil yargılanma hakkı kapsamında üç dereceli yargılanma hakkına ilişkin olduğu değerlendirilmiş ve inceleme bu çerçevede yapılmıştır.

56. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıh Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargıtama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre bireysel başvurunun incelenebilmesi için kamu gücü tarafindan ihlal edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra Sözleşme ve Türkiye'nin taraf olduğu Sõzleşme'ye ek protokoller kapsamına da girmesi gerekir (Onurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

57. Ceza mahkemesi nezdinde üç dereceli yargılanma hakkı, Sözleşme’nin ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokollerden herhangi birinin kapsamına girmemektedir.
58. Açıklanan gerekçelerle üç dereceli yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.1. Kötü muamele yasağıın ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Adil yargılanma hakkı kapsamında duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDÍLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Adil yargılanma hakkı kapsamında müdafi yardımından yararlanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
4. Adil yargılanma hakkı kapsamında üç dereceli yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDiLEMEZ OLDUĞUNA,
B. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayıh Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ődemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 2/5/2023 tarihinde OYBİRLIĞÍYLE karar verildi.