2020 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 1733)
CUMHURBAŞKANI KARARI | 2019-11-04

CUMHURBAŞKANI KARARI 
C*


Karar Sayısı: 1733
20 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yllık Programi"nın onaylanmasına karar verilmiştir.Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ekli 
3 Kasim 2019
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

2020 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI  YILLIK PROGRAMI 
BİRİNCİ BÖLÜM 
1. DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 
2018 yılı ikinci çeyreğinden itibaren sert bir şekilde başlayan küresel iktisadi faaliyetteki yavaşlama eğilimi, ABD ile Çin arasındaki ticaret savaşına ilişkin gelişmeler,Brexit'e ilişkin politik belirsizlikler, güç kaybeden küresel ticaret hacmi ve küresel büyümeye dair endişelerin gölgesinde 2019 yıli ilk çeyreğinde de devam etmiştir. Özellikle küresel imalat sanayii faaliyetleri küresel finansal krizden bu yana görülmeyen seviyelerde zayıflamıştır. Artan ticari ve jeopolitik gerginlikler, küresel ticaret sisteminin ve uluslararasıişbirliğinin geleceği konusundaki belirsizliği daha da artırmış iş güvenini, yatırım kararlarınıve küresel ticareti etkilemiştir.

Bu dönemde, gelişmiş ülke ekonomileri büyümeye yönelik daha olumlu bir görünüm sergilerken, gelişmekte olan ekonomilerde bekienenden daha zayıf bir aktivite görülmüştür.2019 yılı ikinci çeyreğinde, gelişmiş ekonomilerde para politikasi görünümünde kaydedilen gevşeme ile birlikte ekonomiyi destekleyici yönde politikalar izlenmeye başlanmıştır. Bunun yanında 2019 yılıi ikinci çeyreğinde, küresel ticarete ilişkin kaygıların yeniden tırmanması,Orta Doğu kaynaklı jeopolitik risklerin belirginleşmesi ve küresel boyutta özellikle imalat sanayii sektörünün ekonomik aktiviteyi olumsuz etkileyecek şekilde yavaşlaması yılın geri kalanında büyüme görünümüne dair aşağı yönlü riskleri artırmıştır. Bu gelişmeler sonucu,küresel ekonomik büyümenin 2008-2009 döneminden bu yana en düşük seviyeye geleceği ve 2019 yılında yüzde 3 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir.
2019 yılı ilk yarısında gelişmiş ekonomiler, özellikle ABD ve Japonya öncülüğünde görece olumlu bir büyüme performansı sergilemiştir. Avrupa ekonomilerinin genelinde ise büyümeye katkılar beklenenden zayıf kalmıştır. Korumacılık eğilimindeki artış ve hız kesen küresel ticaret hacmi ile birlikte 2019 yılında gelişmiş ekonomilerdeki büyüme oranı yüzde 1,7 olarak beklenmektedir. Bu nispeten düşük büyüme beklentisi, aynı zamanda zayıf dıştalebin neden olduğu endüstriyel üretimdeki yavaşlamayı önemli ölçüde yansıtmaktadır.Özellikle Almanya için önemli olan otomobil üretiminde kayda değer bir yavaşlama söz konusudur.

ABD ekonomisinde güçlü seyreden istihdam gelişmelerine rağmen ticaret anlaşmazlıkları büyüme üzerinde baskı yaratmaktadır. ABD ile Çin arasında süregelen ticaret savaşı, tarım, hammadde, teknoloji, fikri mülkiyet haklari, enerji ve otomotiv gibi birçok sektöre yayılmıştır. ABD ve Çinīin karşılıklı aldığı yeni kararlar ile birlikte olumlu ve olumsuz gelişmelerle ilerleyen süreç iktisadi politikaların öngörülebilirliğini zayıflatmıştır. Ayrıca mali gevşemenin sağladığı desteğin azalmasıyla büyüme beklentileri zayıflamaktadır. Bu doğrultuda 2018 yılında yüzde 2,9 olan ABD büyümesinin 2019 yılında yüzde 2,4 olmasıbeklenmektedir.

Avro Bölgesinde 2018 yıli ortasından bu yana ivme kaybeden iktisadi faaliyet, 2019yılının ilk yarısında da zayıflığını sürdürmüştür. Küresel ticaretteki yavaşlamadan olumsuz etkilenen Avro Bölgesinde, sanayi üretimindeki azalış da büyüme oranlarinda önemli ölçüde düşüşe neden olmaktadır. Bunun yanında dış talepteki zayıf görünüm, Almanya otomotiv süaa 

Ítalya'da kamu borçlanma maliyetlerinin artması nedeniyle yatırımların gerilemesi ve Brexit'le ilişkili riskler gibi faktörler Avro Bölgesi büyümesi üzerinde önemli rol oynamaktadır. Avro Bölgesinde büyümenin 2019 yılında yüzde 1,2 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir.

TABLO I: 1- Dünya Ekonomisinde Temel Göstergeler 
2018: 3,6
2019: 3,0
2020: 3,4
2019(1): -0,2
2020(1): -0,1

2018: 2,3
2019: 1,7
2020: 1,7
2019(1): -0,2
2020(1): 0,0

2018: 2,9
2019: 2,4
2020: 2,1
2019(1): -0,2
2020(1): 0,2

2018: 0,8
2019: 0,9
2020: 0,5
2020(1): 0,1

2018: 1,9
2019: 1,2
2020: 1,4
2019(1): -0,1
2020(1): -0,2

2018: 1,5
2019: 0,5
2020: 1,2
2019(1): -0,2
2020(1): -0,5

2018: 4,5
2019: 3,9
2020: 4,6
2019(1): -0,2
2020(1): -0,1

2018: 3,1
2019: 1,8
2020: 2,5
2019(1): 0,6
2020(1): 0,4

2018: 2,3
2019: 1,1
2020: 1,9
2019(1): -0,1
2020(1): 0,0

2018: 6,4
2019: 5,9
2020: 6,0
2019(1): -0,3
2020(1): -0,2

2018: 6,6
2019: 6,1
2020: 5,8
2019(1): -0,1
2020(1): -0,2

2018: 6,8
2019: 6,1
2020: 7,0
2019(1): -0,9
2020(1): -0,2

2018: 1,0
2019: 0,2
2020: 1,8
2019(1): -0,4
2020(1): -0,5

2018: 1,1
2019: 0,9
2019(1): 0,1
2020(1): -0,4

2018: 3,2
2019: 3,2
2020: 3,6
2019(1): -0,2
2020(1): 0,0

2018: 3,6
2019: 1,1
2020: 3,2
2019(1): -1,4
2020(1): -0,5

2018: 3,0
2019: 1,2
2020: 2,7
2019(1): -1,0
2020(1): -0,6

2018: 5,1
2019: 0,7
2020: 4,3
2019(1): -2,2
2020(1): -0,8

2018: Tüketici Fiyatları (Yıllik Ortalama, Yüzde) Dünya Gelişmiş Ekonomiler ABD Avro Bölgesi Yükselen Piyasalar ve Gelişmekte Olan Ekonomiler

2018: 3,4
2019: 3,6
2019(1): -
2020(1): 2,0

2018: 1,8
2019: 2,3
2020: -

2018: 1,2
2019: 1,4
2019(1): -

2018: 4,8
2019: 4,7
2020: 4,8
2019(1): -0,1
2020(1): 0,1

2018: 4,9
2019: 4,8
2019(1): -

2018: 3,7
2019: 3,5

2018: 7,7
2019: 7,5

2018: -5,7 -0,5

2018: -0,9
2019: ,

2018: 104,3
2019: 106,2
2020: 108,0
2019(1): -

2018: 83,9
2019: 82,3
2020: -

2018: 68,3
2019: 61,8
2020: 57,9
2019(1): -

2018: 2,5
2019: 2,3
2020: 2,0
2019(1): -0,1
2020(1): -0,3
Kaynak: IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu, Ekim 2019(1) IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu Temmuz 2019 Güncellemesinden Farklar 
Yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde 2018 yılında başlayan ekonomik aktivitedeki yavaşlama, korumacılık eğilimlerinin tırmanmasi, zayıflayan güven ve yatırım ortamıyla özellikle gelişmekte olan ülkeler büyümesine en büyük katkıyı veren Çin ekonomisindeki yavaşlama nedeniyle 2019 yılında da devam etmektedir. 2018 yılında Türkiye dâhil gelişmekte olan ülkelerde, yerel para birimlerinde dolara karşı ciddi değer kayıpları ve önemli ölçüde sermaye çıkışları yaşanmıştır. Önümüzdeki dönemde, gelişmişülkelerde para politikasındaki gevşeme eğiliminin belirginleşmesi gelişmekte olan ekonomilere yönelik sermayeakimlarını destekleyecek birunsur olarak değerlendirilmektedir. 2018 yılında yüzde 4,5 oranında büyüyen yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerin, 2019 yılında yüzde 3,9 oranında büyümesi öngörülmektedir.

Çin’de 2018 yılında başlayan ekonomik faaliyetteki ivme kaybı zayıflayan dış talep ve artan tarifelerin etkisiyle 2019 yılında da devam etmektedir. 2019 yıli başında hafifleyen ticaret gerginlikleri yılın devamında artarak yerini karşılıklı tarif artışlara brakmıştr.ABD ve Çin devlet başkanlarının G-20 zirvesinde gerçekleştirdikleri görüşmede uzlaşmaya varılması ticaret savaşı endişelerini bir miktar azaltsa da Çin ekonomisindeki yavaşlama eğilimi yılın ikinci çeyreğinde daha belirgin hale gelmiştir.  yılı ikinci çeyreğinde 1992yılından bu yana en düşük büyüme rakamını kaydeden Çin'de hükümet ekonomiyi desteklemek adına yeni adımlar atmaya devam etmektedir. Tüm bu gelişmelerle birlikte 2018 yılında yüzde 6,6 oranında büyüyen Çin ekonomisinin 2019 yılında yüzde 6,1 oranında büyümesi beklenmektedir.

Destekleyici politikalar ve ekonomik durgunluk yaşayan bazı ülkelerde beklenen canlanmayla birlikte küresel ekonomik büyümenin 2020 yılinda 2019'a göre bir miktar daha yükselerek yüzde 3,4 olması beklenmektedir. Bu beklenti, temelde yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ülkelerde aynı dönemde yüzde 3,9'dan yüzde 4,6'ya çıkması öngörülen büyüme oranı kaynaklıdır. Gelişmiş ekonomiler genelinde, büyüme oranının 2020 yılında değişmeyerek yüzde 1,7 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.
Korumacı politikalardaki artış küresel büyüme oranlarını baskılayan en önemli etkenlerden biridir. Özellikle ABD-Çin arasında artan ticaret tansiyonunun olumsuz etkileri küresel ticaret hacmindeki artışı sınırlandırmaktadır. 2018 ylında yüzde 3,6 oranında artan küresel ticaret hacminin 2019 ylında yüzde 1,1, 2020 yılında ise yüzde 3,2 oranında artmasıbeklenmektedir.

ABD merkez bankası (Fed), Temmuz 2019 toplantısında 2008 yıli sonrasında ilk kez faiz indirimine gitmiştir. Eylül ve Ekim aylarında da faiz indirimlerine giden Fed genişletici para politikası adımlarına devam etmiştir. Finansal kırılganlıkların yükseldiği mevcut küresel ortamda gelişmiş ekonomilerin merkez bankaları mevcut gelişmelerle uyumlu para politikaları uygulamaktadır. Bu para politikası duruşunun önümüzdeki dönemde de devam edeceği beklenmektedir. Fed’in politika faiz indirimlerini sürdürmesi; Avro Bölgesi ve Japonya'da ise politika faizlerinin sıfir veya sıfırın altında kalmaya devam etmesi öngörülmektedir.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) verilerine göre küresel işsizlik oranı 2009 küresel finansal krizinden bu yana en düşük seviyesine gerileyerek 2018 yılında yüzde 5 olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında yüzde 3,9 olan ABD işsizlik oranının 2019 yılında yüzde 3,7'ye,2020 yılında ise yüzde 3,5'e gerilemesi beklenmektedir. Avro Bölgesinde ise 2018 yilında yüzde 8,2 olan işsizlik oranının 2019 yılında yüzde 7,7'ye, 2020 yılında ise yüzde 7,5’e gerileyeceği tahmin edilmektedir. Genç işsizlik oranının görece yüksek olması ile beceri uyumsuzluk ve eksiklikleri küresel istihdam piyasasının yapısal sorunları olmaya devam etmektedir.

Küresel büyümenin zayıflamasıyla birlikte çekirdek enflasyon oranları; gelişmişekonomilerde hedefin, gelişmekte olan birçok ekonomide ise tarihsel ortalamaların altına düşmüştür. Küresel talepteki daralma ve dolayısıyla düşük seyreden petrol fiyatları ile lımlıseyreden küresel büyüme ve emtia fiyatlarına bağlı olarak küresel enflasyon oranının yatay seyir izlemesi beklenmektedir. 2018 yılında gelişmiş ekonomilerde yüzde 2 olarak gerçekleşen yllık ortalama enflasyonun 2019 yılında yüzde 1,5 olması öngörülmektedir. ylnda yüzde4,olanyükseen vegelismekeoan ekmilen easyon oan ise 2019 yılında yüzde 4,7 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
2019 yılı ilk çeyreğinde ABD'nin İran ve Venezuela'ya uyguladığı yaptırımların yanında Laaartnçatışmalardan kanakananaksakıklarıı ekiiusbaşa 

olmak üzere OPEC dışı bazı ülkelerin (OPEC+) üretim kısıntısı kararını yürürlüğe koymasıyla Brent petrolün varil fiyat A doları seviyesini aşmıştir. Mays a e birlikte Ale Cin arasındaki ticaret savaşı geriliminin yeniden tırmanması talep yönlü endişeleri tetikleyerek petrol fiyatlarını aşağı yönlü baskılamıştr A kaya petrolü üretim artışının hız kesmesi,Temmuz ayında gerçekleşen OPEC+ toplantısında petrol üretimi kısma kararının 9 ay daha uzattıldığının açıklanması ve Eylül ayı ortasında Suudi Arabistan'n petrol tesislerine yapılan saldırı petrol fiyatlarındaki düşüşü sınırlandıran faktörler olmuştur. Önümüzdeki dönemde,küresel büyümede gözlenen yavaşlamanın devam etmesi, azalan talep ve küresel ticarette artan belirsizlik petrol fiyatları üzerinde aşağı yönlü riskler oluştururken üretimin yoğunlaştığı bölgelerde jeopolitik risklerin artması ve ABD kaya petrolü üretiminde gözlenen yavaşlamanın sürmesi petrol fiyatları üzerinde arz tarafından yukarı yönlü riskler olarak öne çıkmaktadır. Ortalama petrol fiyatlarının 2019 yılında 61,8 ABD doları, 2020 yılında ise 60ABD dolarınin altında olması beklenmektedir.

Uluslararası ekonomik işbirliğini artırmayı amaçlayan ve küresel ekonomik kararların alındığı önemli bir platform olan G20 zirvesi 28-29 Haziran 2019 tarihlerinde Japonya'nın Osaka şehrinde küresel ticaret savaşları ve politik bir takım anlaşmazlıklarda adımlar atılmasi anlamında olumlu bir havada gerçekleşmiştir. Toplantıda sekiz ana başlık altında küresel ekonomi, ticaret, yatırım, yenilik, istihdam, kadının güçlendirilmesi, çevre ve enerji konuları ele alınmıştır. Toplantının ardından yayımlanan bildiride, serbest ve adil bir küresel ticaret politikası ihtiyacı vurgulanmıştır. Ticaret ve yatırım için risklerin değerlendirilmesine devam edileceğine ve bu risklerin giderilmesi için gerekli adımların atılacağına işaret edilmiştir.

Küresel görünümde aşağı yönlü riskler artmıştır. Ticaret engelleri ve Brexit'e bağlıriskler dâhil olmak üzere artanjeopolitik gerilimler tedarik zincirlerinin daha da bozulmasına, güven kaybına, yatırım iştahı ve büyümenin baskılanmasına neden olabilecek unsurlardır. Söz konusu gerilimlerin ve diğer iç politika belirsizliklerinin, gelişmekte olan piyasa ekonomilerinde ve Avro Bölgesinde öngörülen büyüme artışını olumsuz etkilemesi beklenmektedir. Gelişmiş ekonomilerdeki düşük enflasyonun süreklilik kazanması ve gelecekte para politikası alanını daha da kısıtlayarak etkinliğini sınırlandırması söz konusudur. Ayrıca çözümüne yönelik adımlar atılmadığı takdirde, küresel ekonominin geleceğini yakindan ilgilendiren iklim değişikliğinden kaynaklanan sorunların gelecekte daha büyük problemlere dönüşmesi önemli riskler arasında yer almaktadır.
Belirginleşen söz konusu risklere karşın, küresel düzeyde büyüme ve ticarette ilımlı bir toparlanmanın yaşanacağı beklentisinin yanı sıra gelişmiş ülkelerde para ve maliye politikalarının destekleyici nitelikte olmasının gelişmekte olan ülkelerde finansman ve diştalep kısıtlarını azaltarak ekonomik büyüme üzerinde olumlu etkileri olacaktır.
Bu bağlamda büyüme ve ticarete dayalı diş talepteki ilımlı toparlanma beklentisinin yanı sıra genişleyici para politikalarının sermaye akımlarının yönünü yeniden gelişmekte olan ülkelere çevirmesi ihtimali Türkiye ekonomisi için firsat niteliğindedir. Bununla birlikte,küresel finans piyasalarında meydana gelebilecek oynaklıklar ve petrol fiyatlarında olasıyukarı yönlü hareketler, Türkiye ekonomisinde cari işlemler dengesi ve enflasyon üzerinde risk oluşturabilecektir.

2. TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER VE HEDEFLER 
Ağustos2018'de başlayan spekülatif kur saldırılari, alınan tedbirlerle etkisiz hale getirilmiş ve Türkiye 2018 yılında yüzde 2,8 oranında büyüme kaydetmiştir. Yılın ilk yarısında yurtiçi talep kaynaklı hızlı bir büyüme gerçekleşirken, döviz kurunun dalgalı ve artan bir seyir izlemesi ile enflasyon ve faiz oranlarında gözlenen hızlı artış neticesinde 

ekonomik faaliyetlerde özellikle yılın ikinci yarısından itibaren belirgin bir yavaşlama yaşanmıştır. Bununla birlikte küresel piyasalardaki belirsizlikier ve finansal koşullardaki sıkılaşmaya rağmen, döviz kurunda istikrarı sağlamaya ve enflasyonu kontrol altına almaya yönelik uygulanan aktif ve koordineli para ve maliye politikalarının katkısıyla ekonomide güçlü bir yeniden dengelenme sürecine girilmiştir.

Türkiye ekonomisi 2018 yılının ilk yarısında yurt içi talep ağırlıklı olmak üzere yüzde 6,5 büyümüştür. Yılın üçüncü çeyreğinde ivme kaybetmeye başlayarak yüzde 2,3 büyüyen Türkiye ekonomisi, yılın son çeyreğinde daralma sürecine girerek yıllk bazda yüzde 2,8küçülmüştür. Net mal ve hizmet ihracatının büyümeye yaptığı önemli pozitif katkıya rağmen, kur şoklarının etkisiyle yılın son çeyreğinde özel tüketim ve yatırımlarda meydana gelen düşüşler sonucunda yılın ikinci yarısında ekonomi yüzde 0,3 daralmıştır.
2018 yılının tamamında kamu tüketim harcamaları ağırlıklı olmak üzere toplam tüketim harcamaları yüzde 1,2 artmıştir. Bu dönemde toplam sabit sermaye yatırımlarıyüzde 0,6 azalırken net mal ve hizmet ihracatı büyümeye 3,6 puan ile 2001 yılindan itibaren gözlenen en yüksek oranda katkıyı vermiştir. Net mal ve hizmet ihracatının büyümeye yaptığı katkının 1,7 puanı mal ve hizmet ihracat artışından, 1,9 puanı mal ve hizmet ithalat düşüşünden kaynaklanmıştır.

2018 yılında başlayan yeniden dengelenme sürecinde ekonomik faaliyetlerin yavaşlaması sonucunda sanayi sektörü yüzde 1,3, hizmetler sektörü yüzde 3,9, tarım sektörü ise yüzde 1,9 büyümüştür. Böylece ekonomik büyüme ivme kaybetmiş olsa da 2018yılında tüm ana sektörler büyüme kaydetmeye devam etmiştir. Bu dönemde büyümenin temel sürükleyicisi büyük oranda sermaye stoku ve istihdam artışı olmuştur. Yüzde 2,8oranındaki büyümeye tarım sektörü 0,1, sanayi sektörü 0,3, hizmetler sektörü ise 2,4 puan katkı vermiştir.

2018 yılında ekonomik büyümede yaşanan ivme kaybı 2019 yılının ilk yarısında görece etkisini kaybetse de ekonomi yüzde 1,9 daralmıştır. Bu dönemde sanayi sektörü yüzde 3,3,hizmetler sektörü ise yüzde 1,1 daralarak büyümeye 0,7'şer puan negatif etkide bulunmuşlardır. Tarım sektörü katma değeri yılın ilk yarısında yüzde 2,6 artış kaydedip 0,1puan pozitif katkı vererek diğer sektörlerden olumlu yönde ayrışmıştır.
2019 yılının ilk yarısındaki ekonomik büyüme harcamalar yönünden incelendiğinde mal ve hizmet ithalatındaki ve özellikle inşaat olmak üzere yatırım harcamalarındaki keskin düşüşler öne çıkmaktadır. Bu dönemde, özel tüketim harcamaları yüzde 2,9 daralırken,kamu tüketim harcamaları yüzde 4,9 artmıştır. Böylece yılın ilk yarısında toplam tüketim harcamaları yüzde 1,4 gerilemiştir. Ekonomideki yüzde 1,9 daralmanın 1 puanı toplam tüketim harcamalarından kaynaklanmıştır. Bu daralma ağırlıklı olarak dayanıklı ve yarıdayanıklı tüketim mallarına yapılan harcamalardan meydana gelmiştir. Toplam sabit sermaye yatırımları yılın ilk yarısinda yüzde 18 gerilerken büyümeye negatif 5,5 puan etki etmiştir. Bu etkinin 4,1 puanı inşaat sektöründeki küçülmeden kaynaklanmıştır. Bu dönemde, net mal ve hizmet ihracatinın büyümeye katkısı ise 5,5 puanı mal ve hizmet ithalatındaki azalma kaynaklı olmak üzere 7,5 puan olmuştur.

2019 yılının ikinci yarısında ekonomideki toparlanmanın ivme kazanmasıbeklenmektedir. Yılın üçüncü çeyreğine ilişkin öncü göstergeler iktisadi faaliyette göreli bir toalanmann erçekleştiğini göstermektedrkzBankasınn başaşoğaadaka azalmış olmasi, kamu bankaları öncülüğünde kredi hacmini artırmaya yönelik politikalar ve  ylnın ikinci yarsından gelen olumlu baz etkisi gibi teknik nedenlerin toparlanmadaki belirleyici unsurlar olacağı düşünülmektedir.


Bu dönemde finansal koşullardaki iyileşmeyle birlikte özel tüketim harcamalarının büyümeye pozitif katkı vermesi, net mal ve hizmet ihracatının AB'deki durgunluk ve artan yurt içi taleple beraber büyümeye katkısının azalarak da olsa devam etmesi, risk primindeki düşüş ve belirsizliklerdeki azalma sayesinde toparlanma sürecinin hız kazanmasıbeklenmektedir. Böylece yılın son çeyreğinde güçlü bir büyüme oranı kaydedileceği öngörüsüyle 2019 yıl genelinde GSYH büyümesinin yüzde 0,5 oranında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

TÜİK HanehalkıİşgücüAnketine göre 2018 yılında bir önceki yılagöre, toplam istihdam 549 bin kişi, tarım dışı istihdam ise 716 bin kişi artmıştır. Ancak işgücüne katılma oranının bir önceki yıla göre 0,4 puan yükselmesinin ve ekonomideki dengelenme sürecinin de etkisiyle, 2018 ylında işsizlik oranı yıllık bazda 0,1 puan artarak yüzde 11´e yükselmiştir.Aynı yılda tarım dışı işsizlik oranı yüzde 12,9, genç nüfusta işsizlik oranı ise yüzde 20,3olarak gerçekleşmiştir.

Temmuz 2019 döneminde geçen yılın aynı dönemine göre istihdam edilenlerin sayısı748 bin kişi azalarak 28,5 milyon kişi, istihdam oranı ise 1,8 puanlık düşüşle yüzde 46,4olmuştur. Bu dönemde işsizlik oranı 3,1 puanlık artış ile yüzde 13,9 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2019 yılında işsizlik oranı ortalamasının yüzde 12,9 olması beklenmektedir.
Ekonomik aktivitenin yavaşlaması ve yurt içi talebin düşmesine bağlı olarak ithalatta yaşanan düşüş ile ihracattaki artış sonucunda Genel Ticaret Sistemi (GTS) tanımlı diş ticaret açığı 2018 yılında 54,3 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Dış ticaret açığının azalmasına bağlıolarak 27 milyar ABD dolarına inen cari işlemler açığınin GSYH'ya oranı ise yüzde 3,4seviyesinde gerçekleşmiştir.

Ana ihracat pazarlarımızdaki ekonomik aktivitenin zayıflamasına rağmen, 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde GTS tanımli ihracat, üretim ve ihracata yönelik desteklerin devam etmesinin de etkisiyle yüzde 2,9 artarak 117,3 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir.Büyük ölçüde yurt içi talep daralmasına bağlı olarak yüzde 16,9 azalan ithalat ise 137 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Bu dönemde sektöre yönelik desteklerin olumlu etkisi ve fiyat avantaji sayesinde net seyahat gelirleri yüzde 23,2 artış kaydetmiştir.
Yılın kalan aylarında ihracat artışının Ocak-Ağustos dönemine benzer bir eğilimle devam etmesi ve ithalatta yaşanan daralmanın yavaşlamasıyla 2019 yılı GTS tanımlı dişticaret açığının 26,4 milyar ABD doları seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. Dis ticaret açığındaki öngörüler ile seyahat gelirlerindeki artışın devamı neticesinde yıl sonunda cari işlemler dengesinin fazla vermesi ve GSYH'ya oranının yüzde 0,1 olmasıbeklenmektedir.

Yurt içi tasarrufların GSYH'ya orani, 2018 yılında bir önceki yıla göre, özel tasarruflarda kaydedilen artışın etkisiyle 1,6 puan artarak yüzde 27 olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde özel kesim tasarruf oranı 2,2 puan artarak yüzde 25,3'e ulaşmış, kamu tasarruflarının GSYH'ya oranı ise 0,6 puan azalarak yüzde 1,7 olmuştur.

2019 ylında bir önceki yıla göre, kamu tasarrufunun 2,1 puan azalmasi, özel tasarrufların ise 2 puan artması beklenmektedir. Bunun sonucunda 2019 yılında toplam yurt içi tasarruf oranının, bir önceki yıla göre değişim göstermeyerek yüzde 27 olacağı tahmin edilmektedir.

2018 ylında temelde Türk Lirasındaki (TL) değer kaybı ve ithalat fiyatlaındaki artışın yarattığı maliyet baskıları ile fiyatlama davranışlarındaki bozulma nedeniyle TüFE yıllık artışhızı ivme kazanmış ve yıl sonunda yüzde 20,3 seviyesinde gerçekleşmiştir. Mal fiyatlarında genele yayılan güçlü bir ivmelenme gözlenirken, hizmet fiyatlarındaki ivme görece sınırlı

kalmiştir. Ote yandan para ve maliye politikalarindaki siki duruş ve Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı uygulamaları TüFE yıllık artış hızını sınırlayıcı etkide bulunmuştur.
2019 yılında ise TL'nin görece istikrar kazanması, yıl genelinde gıda fiyatlarının olumlu seyretmesi, para politikasındaki ihtiyatlı duruş gibi etkenler neticesinde TüFE yıllık artış hızıazalma eğilimi sergilemiş ve olumlu baz etkisiyle birlikte 2019 yılı Eylül ayında tek haneli seviyelere gerileyerek yüzde 9,3 oranında gerçekleşmiştir.

Yılın geri kalanında, TüFE yıllık artış hızının olumsuz baz etkisi nedeniyle sınırlı şekilde artarak yıl sonunda yüzde 12 oranında gerçekleşmesi beklenmektedir. Para ve maliye politikalarındaki koordinasyonun sürdürülmesi, finansal piyasalarda istikrarin güçlendirilmesi ve beklentilerdeki olumlu seyirle birlikte TÜFE'nin 2020 yılında kalıcı şekilde tek haneli seviyelere ineceği tahmin edilmektedir.

2.1. BÜYÜME VE İSTİHDAM 
2.1.1. GSYH ve Sektörel Büyüme Hızları
a) Mevcut Durum 
2018 yılında yaşanan kur şoklarına bağlı olarak ekonomik faaliyette yılın ikinci yarısındaki ivme kaybının etkisiyle GSYH büyümesi yüzde 2,8 oranında gerçekleşmiştir. Bu dönemde katma değer, sanayi sektöründe yüzde 1,3 ve hizmetler sektöründe (inşaat dâhil)yüzde 3,9 artmıştir. İmalat sanayiinin katma değeri yüzde 1,1 artarken, hizmetler sektöründe kaydedilen artışta; ticaret, ulaştırma ve konaklama faaliyetleri ile kamu yönetimi, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler faaliyetlerinin katma değerlerindeki yüksek oranlı artışlar etkili olmuştur. Tarım sektörü ise yüzde 1,9 büyümüştür.
TABLO I: 2- Katma Değer Artış Hızları ve Sektörlerin GSYH İçindeki Payları
2018: I
2019: Ⅱ
Yıllik: III

2018: Tarim
2019: 8,1
Yıllik: -0,9

2018: Sanayi
2019: 7,7
Yıllik: 4,5

2018: Hizmetler (3)
2019: 7,6
Yıllik: 6,7

2018: GSYH
2019: 7,4
Yıllik: 9's

2018: Tarım
2019: 2,6
Yıllik: 4,0

2018: Sanayi
2019: 22,2
Yıllik: 21,9

2018: Hizmetler
2019: 64,3
Yıllik: 63,2
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (SBB), TÜİK 
....-...
2019 yılının ilk yarısında GSYH'da yüzde 1,9 daralma kaydedilmiştir. Bu dönemde katma değér tarım sektöründe yüzde 2,6 artarken, sanayi vé hizmetler (inşaat dâhil)sektörlerinde sırasıyla yüzde 3,3 ve yüzde 1,1 azalmıştır.

2019 yılının ikinci yarısına ilişkin reel sektörde bazı öncügöstergeler ekonomik aktivitede toparlanma eğilimine girildiğine işaret etmektedir. Yılın ilk yarısında sanayi üretimi yüzde 4,4 azalırken, Temmuz ve Ağustos aylarında sanayi üretim endeksi bir önceki yılın aynı döneminegöre yüzde 0,9 azalmıştır. Kapasite kullanım oranları ve Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI) yılın ilk yarısına göre daha güçlü bir görünüm sergilemektedir.Gelen turist sayısı ile turizm gelirlerindeki artış da sektördeki süregelen canlılığın devam etmekte olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, yılın üçüncü çeyreğinde GSYH artışının yılın ilk yarısına kiyasla daha yüksek seviyede gerçekleşmesi beklenmektedir. Ekonomideki topárlanmasürecinin dördüncüçeyrekte hızlanacağiöngörüsü ileGSYHartışının 2019yılinın tamamında yüzde 0,5 oranında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Üretim sektörleri 

itibarıyla katma değer artış hizlarinın tarim sektöründe yüzde $^{2,2,}$ , sanayi sektöründe yüzde -0,1 ve hizmetler sektöründe (inşaat dâhil) yüzde $^{0,9}$ olması beklenmektedir.
b) Hedefler 
2020 yılında, Yeni Ekonomi Programı (YEP)kapsamında açıklanan makroekonomik dengeleri gözeten, yenilikçi, üretim ve verimlilik odaklı kapsayıcı bir büyüme anlayışıyla hazırlanan 2020-2022 Orta Vadeli Programda (OvP) öngörülen politika ve tedbirlerin hizli ve etkin bir şekilde hayata geçirilmesi hedeflenmektedir. Bu dönemde ertelenmiş tüketim ve yatırımlarin yeniden devreye girmesi, finansal koşullardaki iyileşmenin sürmesi, finansal oynaklık ve belirsizliklerin azalması, enflasyondaki kazanımların devamı ile tüketici ve yatırımcı güvenindeki iyileşmenin büyümede güçlü bir toparlanmaya neden olacağı tahmin edilmektedir.

2020 yılında sektörel açıdan da genele yayılan bir toparlanma öngörülmektedir. Bu dönemde túrizm gelirlerindeki artış eğiliminin süreceği, ihracatın gücünü koruyacağı, son dönemde uygulanan verimlilik odaklı politikalarla sanayi sektörü kātma değerindeki artışın yeniden ivme kazanacaği, tarım sektörü katma değerinin ise uygulamaya konulacak tedbirlerle uzun dönem ortalamalarından daha iyi performans gösteréceğitahmin edilmektedir. Böylece sanayi sektörü katma değerinin yüzde 6, hizmetler sektörü katma değerinin yüzde $\bar{5},$ tarım sektörü katma değerinin ise yüzde 4'artacağı öngörülmektedir.Sonuç olarak 2020 yılında GSYH'nın yüzde5 oranında büyüyeceği tāhmin edilmektedir.Büyümeye ağırlıklı olarak sermaye stoku ve istihdamın katkı vermesi, toplam faktör verimliliğinin katkısının ise pozitif seyretmesi beklenmektedir.

GRAFİK I: 1- Sektörel Büyüme Hızları
(Zincirlenmiş Hacim, Yüzde Değişme)
9

L 0'g 
G 

ε

ω

 g 
200Z 20182019(1)2020(2)
ZzZTarim Sanayi sssssssHizmetler GSYH 

Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

TABLO I: 3- Temel Ekonomik Büyüklükler 
2012: 3,8
2013: 7,9
2014: 3,0
2015: 5,2
2016: 4,7
2017: 6,0
2018: 1,2
2019 (1): 0,9 4,3
2020 (2: 4,6 3,0

2012: 6,8
2013: 6,1
2014: 2,8
2015: 5,1
2016: 10,5
2017: 1,5
2018: 5,4 0,6
2019 (1): 0,3
2020 (2: 4,9

2012: 3,3
2013: 8,2
2014: 3,0
2015: 5,2
2016: 3,8
2017: 6,7 8,2
2018: -0,6
2019 (1): -10,0
2020 (2: 9,3

2012: 2,7
2013: 13,8
2014: 5,1
2015: 9,3 9,4
2016: 2,2 2,9
2017: 8,1
2018: 0,9
2019 (1): -28,7
2020 (2: -14,0

2012: 10,4
2013: 20,4
2014: -6,3 7,1
2016: 2,1
2017: 8,3
2018: -0,8
2019 (1): -7,0
2020 (2: 12,1

2012: 1,5
2013: 12,7
2014: 28,9
2015: 9,3 29,7
2016: 29,3
2017: 30,1
2018: 29,9
2019 (1): 27,4
2020 (2: 28,6

2012: 27,3
2013: 28,5 23,2
2014: 24,4
2015: 24,8
2016: 24,4
2017: 25,5
2018: 27,0
2019 (1): 27,0
2020 (2: 27,0

2012: 22,8 3,0
2013: -1,8
2014: 1,9
2015: 0,6
2016: -1,3
2017: 0,1
2018: 3,6
2019 (1): 2,8
2020 (2: -0,6

2012: 14,9
2013: 1,1
2014: 8,2
2015: 4,3
2016: -1,9
2017: 12,0
2018: 7,8
2019 (1): 6,0
2020 (2: 6,2

2012: 0,7
2013: 8,0
2014: -0,4
2015: 1,7
2016: 3,7
2017: 10,3
2018: -7,8
2019 (1): -6,5
2020 (2: 10,6

2012: 4,8
2013: 8,5
2014: 5,2
2015: 6,1
2016: 3,2
2017: 7,5
2018: 2,8
2019 (1): 0,5
2020 (2: 5,0

2012: 1[TELEFON]: 1 809 713
2014: 2 044 466
2015: 2 338 647
2016: 2 608 526
2017: 3 110 650
2018: 3 724 388
2019 (1): 4 269 436
2020 (2: 4 872 459

2012: 871
2013: 950
2014: 935
2015: 862
2016: 863
2017: 853
2018: 789
2019 (1): 749
2020 (2: 812

2012: 11 588
2013: 12 480
2014: 12 112
2015: 11 019
2016: 10 883
2017: 10 616
2018: 9 693
2019 (1): 9 093
2020 (2: 9 738

2012: 20 473
2013: 22 205
2014: 23 983
2015: 25 728
2016: 26 330
2017: 28 190
2018: 28 384
2019 (1): 28 954
2020 (2: 30 84€

2012: 75 176
2013: 76 148
2014: 77 182
2015: 78 218
2016: 79 278
2017: 80 313
2018: 81 407
2019 (1): 82 377
2020 (2: 83 39

2012: 47,6
2013: 48,3
2014: 50,5
2015: 51,3
2016: 52,0
2017: 52,8
2018: 53,2
2019 (1): 52,8
2020 (2: 53,

2012: 23 937
2013: 24 601
2014: 25 933
2015: 26 621
2016: 27 205
2017: 28 189
2018: 28 738
2019 (1): 28 275
2020 (2: 29 327

2012: 8,4
2013: 9,0
2014: 9,9
2015: 10,3
2016: 10,9
2017: 10,9
2018: 11,0
2019 (1): 12,9
2020 (2: 11,8

2013: 161,7
2014: 166,8
2015: 151,2
2016: 149,6
2017: 164,6
2018: 176,9
2019 (1): 181,4
2020 (2: 190,

2013: 260,8
2014: 251,2
2015: 213,6
2016: 202,2
2017: 238,8
2018: 231,2
2019 (1): 207,8
2020 (2: 231,

2013: -99,2
2014: -84,3
2015: -62,4
2016: -52,6
2017: -74,2
2018: -54,3
2019 (1): -26,4
2020 (2: -41,

2012: -48,0
2013: -63,6
2014: -43,6
2015: -32,1
2016: -33,1
2017: -47,3
2018: -27,0
2019 (1): 1,0
2020 (2: -9,

2012: -5,5
2013: -6,7
2014: -4,7
2015: -37
2016: -3,8
2017: -5,6
2018: -3,4
2019 (1): 0,1
2020 (2: -1,

2012: 34,1
2013: 34,6
2014: 33,8
2015: 34,2
2016: 34,7
2017: 33,1
2018: 33,3
2019 (1): 33,3
2020 (2: 32,4

2012: 35,1
2013: 35,2
2014: 34,3
2015: 34,3
2016: 36,1
2017: 34,9
2018: 35,6
2019 (1): 36,4
2020 (2: 35,2

2012: 0,9
2013: 0,6
2014: 0,5
2015: 0,1
2016: 1,4
2017: 1,8
2018: 2,4
2019 (1): 3,0

2012: 3,2
2013: 2,9
2014: 2,5
2015: 2,3
2016: 2,0
2017: 1,9
2018: 2,1
2020 (2: 2,9

2012: 0,7
2013: 0,7
2014: 0,5
2015: 0,5
2016: -1,0
2017: -1,1
2018: -2,3
2019 (1): 2,6
2020 (2: 3,0

2012: 0,9
2013: 0,4
2014: 0,5
2015: 0,0
2016: 1,1
2017: 1,8
2018: 2,5
2019 (1): -3,4
2020 (2: -1,6

2012: 0,7
2013: 0,9
2014: 0,5
2015: 0,6
2016: -0,7
2017: -1,0
2018: -2,4
2019 (1): 3,2
2020 (2: 3,0

2012: 32,7
2013: 31,4
2014: 28,8
2015: 27,6
2016: 28,3
2017: 28,2
2019 (1): -3,5
2020 (2: -1,7

2018: 30,1
2019 (1): 32,8
2020 (2: 33,

2012: 7,4
2013: 6,3
2014: 7,4
2015: 7,8
2016: 8,1

2012: 6,2
2013: 7,4
2014: 8,2
2015: 8,8
2016: 8,5
2017: 11,0 11,9
2018: 16,4 20,3
2019 (1): 14,1 12,0
2020 (2: 8, 8,
01-2018 dönemi Ekim aynda revize edilmistir. (6) Tüt, Nfus Projeksiyonlan 2018-20 (7) 2019-200verileri Program tahminleridr.Not: Kamu ve özel sektör tüketim ve sabit sermaye yatırım verileri Strateji ve Bütçe Başkanlığı hesaplamalarıdır.



TABLO I: 4- Fert Başına GSYH 
(Cari Fiyatlarla): GSYH (1)
Satın Alma Gücü Paritesi: Fert Başına

(Cari Fiyatlarla): (Bin Kişi)
Satın Alma Gücü Paritesi: (Milyon TL)
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: TL (1)

(Cari Fiyatlarla): 62 464
Satın Alma Gücü Paritesi: 71 893
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 1 151

(Cari Fiyatlarla): 63 364
Satın Alma Gücü Paritesi: 107 164
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 1 691

(Cari Fiyatlarla): 64 269
Satın Alma Gücü Paritesi: 170 667
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 2 656

(Cari Fiyatlarla): 65 166
Satın Alma Gücü Paritesi: 245 429
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 3 766

(Cari Fiyatlarla): 66 003
Satın Alma Gücü Paritesi: 359 359
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 5 445

(Cari Fiyatlarla): 66 795
Satın Alma Gücü Paritesi: 468 015
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 7 007

(Cari Fiyatlarla): 67 599
Satın Alma Gücü Paritesi: 577 023
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 8 536

(Cari Fiyatlarla): 68 435
Satın Alma Gücü Paritesi: 673 703
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 9 844

(Cari Fiyatlarla): 69 295
Satın Alma Gücü Paritesi: 789 228
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 11 389

(Cari Fiyatlarla): 70 158
Satın Alma Gücü Paritesi: 880 461
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 12 550

(Cari Fiyatlarla): 71 052
Satın Alma Gücü Paritesi: 994 783
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 14 001

(Cari Fiyatlarla): 72 039
Satın Alma Gücü Paritesi: 999 192
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 13 870

(Cari Fiyatlarla): 73 142
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 160 014
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 15 860

(Cari Fiyatlarla): 74 224
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 394 477
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 18 787

(Cari Fiyatlarla): 75 176
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 569 672
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 20 880

(Cari Fiyatlarla): 76 148
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 809 713
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 23 766

(Cari Fiyatlarla): 77 182
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 044 466
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 26 489

(Cari Fiyatlarla): 78 218
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 338 647
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 29 899

(Cari Fiyatlarla): 79 278
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 608 526
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 32 904

(Cari Fiyatlarla): 80 313
Satın Alma Gücü Paritesi: 3 110 650
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 38 732

(Cari Fiyatlarla): 81 407
Satın Alma Gücü Paritesi: 3 724 388
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 45 750

(Cari Fiyatlarla): 82 377
Satın Alma Gücü Paritesi: 4 269 436
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 51 828

(Cari Fiyatlarla): 83 393
Satın Alma Gücü Paritesi: 4 872 455
SAGP'ye Göre Fert Başına GSYH: 58 428
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜIK, OECD 
1 9 e 

2.1.2. İstihdam 
a) Mevcut Durum 
2018 yılında istihdam, 2017 yılına göre 549 bin kişi artarak 28 milyon 738 bin kişi olurken, isgücüne katılma ora,4 puan artarak yüzde ye yükselmist.Bu çergev işsizlik oranı 0,1 puan artarak yüzde 11 olarak gerçekleşmiştir.

TABLO I: 5- Yıllar İtibarıyla Yurt İçi İşgücü Piyasasında Gelişmeler (15+ Yaş, Bin Kişi)
Çalışma Çağındaki Nüfus: 55 982
2013: 56 986
2014: 57 854
2015: 58 720
2016: 59 894
2017: 60 654

Çalışma Çağındaki Nüfus: İşgücü
2013: 27 046
2014: 28 786
2015: 29 678
2016: 30 535
2017: 31 643
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 32 274

Çalışma Çağındaki Nüfus: ishdam
2013: 24 601
2014: 25 933
2015: 26 621
2016: 27 205
2017: 28 189
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 28 738

Çalışma Çağındaki Nüfus: Tarim
2013: 5 204
2014: 5 470
2015: 5 483
2016: 5 305
2017: 5 464
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 5 297

Çalışma Çağındaki Nüfus: Sanayi
2013: 5 101
2014: 5 316
2015: 5 332
2016: 5 296
2017: 5 383
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 5 674

Çalışma Çağındaki Nüfus: Hizmetler (1)
2013: 14 296
2014: 15 147
2015: 15 805
2016: 16 604
2017: 17 342
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 17 766

Çalışma Çağındaki Nüfus: İnşaat
2013: 1 768
2014: 1 912
2015: 1 914
2016: 1 987
2017: 2 095
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 1 992

Çalışma Çağındaki Nüfus: Tarım Dışı İstihdam
2013: 19 397
2014: 20 463
2015: 21 138
2016: 21 900
2017: 22 725
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 23 441

Çalışma Çağındaki Nüfus: İşsiz
2013: 2 445
2014: 2 853
2015: 3 057
2016: 3 330
2017: 3 454
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 3 537

Çalışma Çağındaki Nüfus: İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde)
2013: 48,3
2014: 50,5
2015: 51,3
2016: 52,0
2017: 52,8
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 53,2

Çalışma Çağındaki Nüfus: İstihdam Oranı (Yüzde)
2013: 43,9
2014: 45,5
2015: 46,0
2016: 46,3
2017: 47,1
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 47,4

Çalışma Çağındaki Nüfus: İşsizlik Oranı (Yüzde)
2013: 9,0
2014: 9,9
2015: 10,3
2016: 10,9
2017: 10,9
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 11,0

Çalışma Çağındaki Nüfus: Tarım Dışı İşsizlik Oranı (Yüzde)
2013: 10,9
2014: 12,0
2015: 12,4
2016: 13,0
2017: 13,0
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 12,9

Çalışma Çağındaki Nüfus: Genç Nüfusta İşsizlik Oranı (Yüzde)
2013: 17,1
2014: 17,9
2015: 18,5
2016: 19,6
2017: 20,8
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2018: 20,3
Kaynak: TÜIK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları(1) İnşaat sektörü dâhildir.

2018 yılında bir önceki yıla göre tarım sektörü istihdamında yüzde 3,1 azalma kaydedilirken sanayi ve hizmetler sektörlerinde istihdam sırasıyla yüzde 5,4 ve yüzde 2,4artmıştır. 2018 yılında toplam istihdam içerisinde tarım, sanayi ve hizmetler sektörlerinin payları sırasıyla yüzde 18,4, yüzde 19,7 ve yüzde 61,9 olmuştur.
TABLO I: 6- İstihdam Edilenlerin İşteki Çalışma Durumuna Göre Dağılımı
2013: 64,1
2014: 66,0
2015: 67,0
2016: 67,6
2017: 67,3
(Yüzde) 2018: 68,0

2013: 18,7
2014: 17,3
2015: 16,8
2016: 16,7
2017: 17,1
(Yüzde) 2018: 17,1

2013: 4,6
2014: 4,5
2015: 4,4
2016: 4,6
2017: 4,5
(Yüzde) 2018: 4,4

2013: 12,6
2014: 12,2
2015: 11,8
2016: 11,2
2017: 11,1
(Yüzde) 2018: 10,5

2013: 100
2014: 100
2015: 100
2016: 100
2017: 100
(Yüzde) 2018: 100
Kaynak: TÜfK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları
2018 yılında bir önceki yıla göre toplam istihdam içerisinde ücretli ve yevmiyeli olarak çalışanların payı artarken işverenler ile ücretsiz aile işçilerinin paylarının azaldığıgözlenmektedir.


2018: 60 654
2019 (1): 61 507 33 113

2018: 32 274
2019 (1): 28 517

2018: 28 738
2019 (1): 5 644

2018: 5 297
2019 (1): 5 600

2018: 5 674
2019 (1): 17 273

2018: 17 766

2018: 1 992
2019 (1): 1 555

2018: 3 537
2019 (1): 4 596

2018: 53,2
2019 (1): 53,8

2018: 47,4
2019 (1): 46,4

2018: 11,0
2019 (1): 13,9

2018: 12,9
2019 (1): 16,5

2018: 20,3
2019 (1): 27,1
Kaynak: TÜIK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları(1) Temmuz dönemi itibarıyladır.

Temmuz 2019 döneminde (Haziran-Temmuz-Ağustos) 2018 ylının aynı dönemine göre istihdam 748 bin kişi azalmıştır. İşsizlik oranı bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,1puan artarak yüzde 13,9 olarak gerçekleşmiştir.

Tarım dışı işsizlik oranı bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,6 puan artarak yüzde 16,5 seviyesinde gerçekleşirken, genç nüfusta işsizlik oranı$^{7,2}$ puan artışla yüzde 27,1e yükselmiştir. Söz konusu dönemde istihdam, 2018 yılının aynı dönemine göre; tarımda 130bin kişi, tarım dışı sektörlerde ise 618 bin kişi azalmıştır. Aynı dönemde, sanayi sektörüistihdamı 103 bin kişi, hizmetler sektörü (inşaat dâhil) istihdamı ise 515 bin kişi azalmıştır.
Temmuz 2019 döneminde mevsim etkilerinden arındırılmış istihdam bir önceki döneme göre 2 bin kişi artarak yaklaşık 28 milyon olurken istihdam oranı 0,1 puan azalarak yüzde 45,5 olmuştur. Mevsim etkilerinden ariındırılmış işsizlik oranı yüzde 14,3, işgücüne katılma oranı ise yüzde 53,1 olarak gerçekleşmiştir.

TABLO I: 8- Temel İşgücü Piyasası Göstergeleri 
(15+ Yaş, Bin Kişi)
2019 (1): 61 482
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 62 294

2019 (1): 32 479
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 32 263

2019 (1): 28 275
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 29 327

2019 (1): 23 204
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 24 164

2019 (1): 4 204
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 3 936

2019 (1): 52,8
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 53,4

2019 (1): 46,0
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 47,1

2019 (1): 12,9
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 11,8

2019 (1): 15,1
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2020 (2): 13,7

2019 yılında, istihdamın bir önceki yıla göre 463 bin kişi azalacağı, işgücüne katılma oranıın ise yüzde , olacağı tahmin edilmektedir. Bu çerçevede işsizlik oranının yüzde 12,9 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir.

b) Hedefler 
2020 yılında, ekonomideki toparlanma süreci ve bu sürecin ima ettiği yüksek büyüme oranları çerçevesinde istihdam artışının ivme kazanmasıyla istihdamın bir önceki yıla göre 1,052 milyon artacağı, işsizlik oranının ise yüzde 11,8'e gerileyeceği öngörülmektedir.İşgücüne katılma oranının yükselişini sürdürerek 0,6 puan artışla yüzde 53,4'e ulaşmasıbeklenmektedir.

2.1.3. Ekonominin Genel Dengesi 
a) Mevcut Durum 
2018 yılında ekonomide net mal ve hizmet ihracat artışının yanı sira toplam talebin önemli bir unsuru olan tüketimin olumlu katkısıyla GSYH artış hızı yüzde 2,8 olmuştur. Bu dönemde, net mal ve hizmet ihracatının büyümeye katkısı 3,6 puan olarak gerçekleşirken toplam tüketimin ve sabit sermaye yatırımlarının büyümeye katkıları sırasıyla 0,9 puan ve -0,2 puan olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında özel kesim tüketim harcamalarında kaydedilen reel artış, özel harcanabilir gelir artışının altında kalırken kamu kesimi tüketim harcamalarındaki reel artış kamu kesimi harcanabilir gelir artışının üzerinde gerçekleşmiştir.
Zincirlenmiş hacim değerlerine göre, 2018 yılında özel tüketim harcamaları yüzde 0,6,kamu tüketim harcamaları ise yüzde 5,4 oranında artmıştır. Böylece GSYH içerisinde özel tüketimin payı bir önceki yıla göre 2,3 puan azalarak yüzde 60,8, kamu kesimi tüketim harcamalarının payı da 0,3 puan artarak yüzde 10,7 olmuştur.

2018 yılında, toplam sabit sermaye yatırımlarındaki reel azalış hızı yüzde 0,6 olmuştur.Bu dönemde, kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 4,5 olurken özel kesim sabit sermaye yatırım harcamalarının payı bir önceki yila göre 0,4 puan azalarak yüzde 25,4'e gerilemiştir. Kamu ve özel sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı son beş yıl ortalamasının üzerinde gerçekleşmiştir. 2018 yılında reel mal ve hizmet ihracatı yüzde 7,8 artarken, reel mal ve hizmet ithalatı ise yüzde 7,8 azalmıştır.

2018 yılında toplam tüketimin GSYH'ya oranı 2 puan azalarak yüzde 71,5 olurken,toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı 2017 yılına göre 1,6 puan artarak yüzde 27'ye yükselmiştir. Bu gelişmede cari fiyatlarla özel tasarruflarda kaydedilen artış önemli rol oynamıştır. 2018 yılında kamu tasarruflarının GSYH'ya oranı yüzde 1,7 olarak grçekleşmiştir. Bu dönemde özel tüketim artışının özel harcanabilir gelir artışının gerisinde kalmasının neticesinde özel kesim tasarruf oranı bir önceki yıla göre 2,2 puan artarak yüzde 25,3’e ulaşmiştır.

2019 yılının ilk yarısında yüzde 1,9 gerçekleşen daralmaya en önemli negatif katkısabit sermaye yatırım harcamalarından gelmiştir. Yılın ilk yarısında, toplam tüketim harcamaları da bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,4 azalarak daralmaya 1 puanlık katkı yapmıştır. Bu dönemde toplam sabit sermaye yatırım harcamaları yüzde 1 azalmışve bunun ekonomik daralmaya katkısı 5,5 puan olmuştur. Bu gelişmeler sonucunda toplam nihai yurt içi talep yüzde 6,3 reel azalış kaydetmiş ve yüzde 1,9 daralmaya 6,5 puan negatif katkı yapmıştiır.


2019 yılinın ilk yarısında ihracat ve turizm gelirlerindeki artış kaynaklı mal ve hizmet ihracatı reel olarak yüzde 8,6 artış gösterirken mal ve hizmet ithalatı yüzde 23 azalmıştır.Sonuç olarak net mal ve hizmet ihracatının pozitif katkısı 7,5 puan olmuştur.
2019 yılında zincirlenmiş hacim endeksine göre özel tüketim harcamalarının yüzde 0,3, kamu tüketim harcamalarının yüzde 4,3 ve böylece toplam tüketim harcamalarının yılın tamamında yüzde 0,9 artması öngörülmektedir.

Aynı dönemde, kamu sabit sermaye yatırımlarının yüzde 28,7, özel kesim sabit sermaye yatırımlarınin ise yüzde 7 ve böylece toplam sabit sermaye yatirımlarının yüzde 10azalması beklenmektedir. Büyümeye, özel kesim nihai talebinin -1,5 puan, kamu kesimi nihai talebinin ise -0,7 puan katkı yapması beklenmektedir. Diş ticarette oluşacak dengelenme ve turizm gelirlerindeki artışın etkisiyle 2019 yılının tamamında net mal ve hizmet ihracatının büyümeye 2,8 puan katkı yapması öngörülmektedir. Bu beklentiler doğrultusunda, GSYH'nın 2019 yılında reel olarak yüzde 0,5 artış göstereceği tahmin edilmektedir.

GRAFİK I: 2- GSYH Büyümesine Katkılar 
8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0: 2016

8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0: Net İhracat

8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0: ZYatırım

8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0: Tüketim

8,0 6,0 4,0 2,0 0,0 -2,0 -4,0: —GSYH
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı hesaplamaları
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 


Özel harcanabilir gelirin GSYH'ya oranının 2019 yılında bir önceki yıla göre 1,6 puan artarak yüzde 87,8’e yükselmesi, kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oranının ise 1,8 puan azalarak yüzde 10,6 oranında gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2019 yılında toplam yurt içi tasarruf oranının ise, bir önceki yıla göre değişmeyerek yüzde 27 olacağı tahmin edilmektedir. Bu gelişmede, 2018 yılına göre GSYH'ya oran olarak özel tasarrufların 2,1puan artmasinın belirleyici olması beklenmektedir.

b) Hedefler 
2020 yılında yüzde 5 olması hedeflenen GSYH büyümesinin ertelenmiş tüketim ve yatırımların devreye girmesiyle özellikle yurt içi talep kaynaklı olması öngörülmektedir.
2020 yılında bir önceki yıla göre özel kesim tüketim harcamalarında yüzde 4,9, kamu kesimi tüketim harcamalarında ise yüzde 3 artış olacağı öngörülmektedir. Özel kesim sabit 

sermaye yatırımlarının yüzde 12,1 artacaği, kamu kesimi sabit sermaye yatirimlarinin ise yüzde 14 azalacağı tahmin edilmektedir. Böylece, toplam sabit sermaye yatırım harcamalarının yüzde 9,3 artmasi öngörülmektedir.

2020 yılı GSYH büyümesine; özel tüketim harcamalarının 3,1 puan, özel kesim sabit sermaye yatırım harcamalarının ise 2,8 puan katkı yapması beklenmektedir. Bu dönemde,kamu tüketim harcamalarının büyümeye 0,3 puan katkı yapması beklenirken, kamu kesimi sabit sermaye yatırım harcamalarının büyümeye katkısının -0,4 puan olmasıbeklenmektedir. GSYH büyümesine net mal ve hizmet ihracatının katkısının ise artan içtalebin yaratacağı ithalat artışı kaynaklı olarak -0,6 puan olacağı tahmin edilmektedir.
Kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oranının 2020 yılında yüzde 9,7 oranında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. GSYH'ya oranla 2020 yılında kamu tasarruflarının yüzde -1, kamu yatırımlarının ise yüzde 2,7 olması beklenmektedir. Buna göre kamu tasarruf-yatırım farkının GSYH'ya oranının negatif yüzde 3,7 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

Özel tasarrufların GSYH'ya oranının 2020 yılında bir önceki yıla göre 0,6 puan artarak yüzde 28, özel yatırım harcamalarının yüzde 25,3 olması beklenmektedir. Bunun sonucunda özel kesim tasarruf-yatırım farkının GSYH'ya oranının yüzde 2,6 gerçekleşeceği öngörülmektedir. 2020 yılında toplam tasarrufların GSYH'ya oranının bu gelişmeler neticesinde yüzde 27 toplam tasarruf-yatırım açığının GSYH'ya oranının ise negatif yüzde 1,1 olması beklenmektedir.


TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi 
TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
2019 (1): 71,4 71

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Tüketim
2018: 2 663 609
2019 (1): 3 048 484
2020 (2): 3 483 120
2018: 71,5
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 11,0

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: 397 542
2019 (1): 467 755
2020 (2): [TELEFON]: 10,7
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 10 6

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2018: 2 266 067
2019 (1): 2[TELEFON] (2): 2 963 360
2018: 60,8
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 60,4 2

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Yatırım
2018: 1 101 642
2019 (1): 1 143 426
2020 (2): 1 369 027
2018: 29,6
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 26,8

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: 165 033
2019 (1): 144 455
2020 (2): 133 944
2018: 4,4
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 3,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2018: 936 609
2019 (1): 998 971
2020 (2): 1 235 083
2018: 25,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 23,4 2

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Sabit Sermaye Yatırımi
2018: 1 114 095
2019 (1): 1 171 012
2020 (2): 1 395 866
2018: 29,9
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 27,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: 168 239
2019 (1): 141 307
2020 (2): 132 837
2018: 4,5
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 3,3

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2018: 945 856
2019 (1): 1 029 706
2020 (2): 1 263 030
2018: 25,4
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 24,1

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Stok Değişmesi
2018: -12 453
2019 (1): -27 587
2020 (2): -26 839
2018: -0,3
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): -0,6

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: -3 206
2019 (1): 3 148
2020 (2): 1 107
2018: -0,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 0,1

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2018: -9 247
2019 (1): -30 735
2020 (2): -27 947
2018: -0,2
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): -0,7

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Yurt İçi Talep (Toplam Kaynaklar)
2018: 3 765 251
2019 (1): 4 191 910
2020 (2): 4 852 147
2018: 101,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 98,2

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Net Mal ve Hizmet İhracatı
2018: -40 863 1 099 816
2019 (1): 77 526
2020 (2): 20 309
2018: -1,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 1,8 31,5

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Mal ve Hizmet İhracatı Mal ve Hizmet İthalatı
2019 (1): 1 344 886
2020 (2): 1 481 140
2018: 29,5

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA (GSYH)
2018: 1 140 678 3 724 388
2019 (1): 1 267 360
2020 (2): 1 460 831
2018: 30,6
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 29,7 100,0 1

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Net Faktör Gelirleri
2018: -58 019
2019 (1): 4 269 436
2020 (2): 4 872 455
2018: 100,0

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Net Diş Âlem Cari Transferleri
2018: 4 000
2019 (1): -73 513
2020 (2): -80 525
2018: -1,6
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): -1,7

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: GAYRİ SAFİ MİLLİ HARCANABİLİR GELİR (GSMHG)
2019 (1): 5 868
2020 (2): 7 305
2018: 0,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 0,1

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: KAMU HARCANABİLİR GELİRİ
2018: 3 670 369
2019 (1): 4 201 790
2020 (2): 4 799 235
2018: 98,5
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 98,4

2018: 461 309
2019 (1): 452 576
2020 (2): 472 364
2018: 12,4
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 10,6

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Tüketimi Kamu Tasarrufu
2018: 397 542
2019 (1): 467 755
2020 (2): [TELEFON]: 10,7
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 11,0

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Yatırımı
2018: 63 767
2019 (1): -15 179
2020 (2): -47 396
2018: 1,7
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): -0,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Tasarruf-Yatınm Farkı
2018: 165 033
2019 (1): 144 455
2020 (2): 133 944
2018: 4,4
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 3,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: ÖZEL HARCANABİLİR GELİR
2018: -101 266
2019 (1): -159 634
2020 (2): -181 340
2018: -2,7
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): -3,7

2018: 3 209 060
2019 (1): 3 749 214
2020 (2): 4 326 852
2018: 86,2
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 87,8

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tüketim
2018: 2 266 067
2019 (1): 2[TELEFON] (2): 2 963 360
2018: 60,8
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 60,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tasarruf Özel Yatırım
2018: 942 993
2019 (1): 1 168 485
2020 (2): 1 363 512
2018: 25,3
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 27,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tasarruf-Yatırım Farkı
2018: 936 609
2019 (1): 998 971
2020 (2): 1 235 083
2018: 25,1
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 23,4

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Bilgi İçin:
2018: 6 384
2019 (1): 169 514
2020 (2): 128 409
2018: 0,2
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 4,0

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Yurt İçi Tasarruflar

TABL0 I: 9- Ekonominin Genel Dengesi: Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanliğ
2018: 1 006 760
2019 (1): 1 153 306
2020 (2): 1 316 115
2018: 27,0
2019 (1) 2020 (2 (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde): 27,0 27
Not: Toplam tasarruf-yatıriım farkı ile cari açık arasındaki fark, mili gelir hesaplamalarında ihracat ve ithalat ağırlıklı döviz kuru kullanılmasından kaynaklanmaktadır.1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 


TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi 
2018: (2009=100 Zincirlenmiș Hacim, Milyon TL)
2019 (2): (Yüzde Değişme)

2018: 1 271 039
2019 (2): 1 281 845
2020(3): 1 340 807
2018: 1,2
2019 (2): 0,9
2020 (: 4

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Tüketim
2018: 174 472
2019 (2): 181 977
2020(3): 187 416
2018: 5,4
2019 (2): 4,3

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: 1 096 567
2019 (2): 1 099 868
2020(3): 1 153 391
2018: 0,6
2019 (2): 0,3

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2019 (2): 391 029
2020(3): 430 200
2018: -6,1
2019 (2): -11,5
2020 (: 10

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Yatırım
2018: 441 881 67 842
2019 (2): 50 442
2020(3): 42 782
2018: 0,6
2019 (2): -25,6

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu
2018: 374 038
2019 (2): 340 587
2020(3): 387 418
2018: -7,2
2019 (2): -8,9

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel
2018: [TELEFON] (2): 451 288
2020(3): 493 100
2018: -0,6
2019 (2): -10,0

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Sabit Sermaye Yatırımi
2019 (2): 49 325
2020(3): 42 419
2018: 0,9
2019 (2): -28,7

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Özel
2018: 69 190 432 000
2019 (2): 401 963
2020(3): 450 681
2018: -0,8
2019 (2): -7,0

2018: -59 310
2019 (2): -60 259
2020(3): -62 900
2018: -1,5
2019 (2): -0,1

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Stok Değişmesi (1)
2018: -1 348
2019 (2): 1 116
2020(3): 363
2018: 0,0
2019 (2): 0,1

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Özel
2018: -57 962
2019 (2): -61 376
2020(3): -63 263
2018: -1,5
2019 (2): -0,2

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Toplam Yurt İçi Talep (Toplam Kaynaklar)
2018: 1 712 919
2019 (2): 1 672 874
2020(3): 1 771 008
2018: -0,8
2019 (2): -2,3

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Net Mal ve Hizmet İhracatı (1)
2018: 29 103
2019 (2): 77 859
2020(3): 67 262
2018: 3,6
2019 (2): 2,8

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Mai ve Hizmet İhracatı
2018: 403 728
2019 (2): 427 948
2020(3): 454 341
2018: 7,8
2019 (2): 6,0

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Mal ve Hizmet Îthalati
2018: 374 625
2019 (2): 350 089
2020(3): 387 079
2018: -7,8
2019 (2): -6,5

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA (GSYH)
2018: 1 742 023
2019 (2): 1 750 733
2020(3): 1 838 270
2018: 2,8

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Net Faktör Gelirleri
2018: -22 831
2019 (2): -24 912
2020(3): -26 521
2019 (2): 0,5

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Net Diş Alem Cari Transferler
2018: 1 338
2019 (2): 1 621
2020(3): 1 936
2018: 11,6 -69,8
2019 (2): 9,1

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: GAYRİ SAFİ MİLLİ HARCANABİLİR GELİR (GSMHG)
2018: 1 720 530
2019 (2): 1 727 441
2020(3): 1 813 685
2019 (2): 21,1

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: KAMU HARCANABİLİR GELİRİ
2018: 216 244
2019 (2): 186 063
2020(3): 178 511
2018: 2,5
2019 (2): 0,4

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Tüketimi
2018: 174 472
2019 (2): 181 977
2020(3): 187 416
2018: 0,1
2019 (2): -14,0

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Tasarrufu
2018: 41 772
2019 (2): 4 087
2018: 5,4
2019 (2): 4,3

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Yatırımi
2018: 67 842
2019 (2): 50 442
2020(3): -8 905
2018: -17,3
2019 (2): -90,2
2020 (: -317

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Kamu Tasarruf-Yatırım Farki
2018: -26 070
2019 (2): -46 355
2020(3): 42 782 -51 687
2018: 0,6
2019 (2): -25,6
2020 (: -15

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: ÖZEL HARCANABİLİR GELİR
2018: 1[TELEFON] (2): 1[TELEFON](3): 1 635 173

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tüketim
2018: 1 096 567
2019 (2): 1 099 868
2018: 2,9
2019 (2): 2,5
2020 (: 6,

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tasarruf
2018: 407 719
2019 (2): 441 510
2020(3): 1 153 391
2018: 0,6
2019 (2): 0,3
2020 (: 4,

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Yatırım
2018: 374 038
2020(3): 481 782
2018: 6,0
2019 (2): 8,3
2020 (: 9,

TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi: Özel Tasarruf-Yatırım Farkı Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
2018: 33 681
2019 (2): 340 587 100 923
2020(3): 387 418 94 363
2018: -7,2
2019 (2): -8,9
2020 (: 13,
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

1) Yüzde değişimleri GSYH büyümesine katkıları göstermektedir.
2) Gerçekleşme Tahmini 

3) Program 



2.2. YATIRIMLAR 
2.2.1. Yatırımların Sektörel Dağılımı
a) Mevcut Durum 
Kamu kesimi sabit sermaye yatirımlarının alinan harcama kısıcı tedbirler neticesinde 2019 yılında reel olarak yüzde 28,7 azalması beklenmektedir. Bu dönemde kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının yüzde 53,8'inin merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler,yüzde 29,4'ünün yerel yönetimler, yüzde 16,2'sinin işletmeci KiT'ler, yüzde 0,1'inin özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 0,6'sının döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafından gerçekleştirileceği tahmin edilmektedir.
Bu dönemde cari fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatırımları içinde tarım,madencilik, imalat, turizm ile sağlık alt sektörlerinin göreli ağırlıklarının artması, ulaştırma,konut ve diğer hizmetler alt sektörlerinin ağırlıklarının ise azalması beklenmektedir. Söz konusu dönemde, cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımları içinde madencilik,imalat, enerji, konut, eğitim ile sağlık alt sektörlerinin göreli ağırlıklarının artması, tarım,ulaştırma, turizm ve diğer hizmetler alt sektörlerinin ağırlıklarının ise azalmasıöngörülmektedir.

TABLO I: 11- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (1)(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım)
2018: Özel
2019(2): Toplam
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): Kamu

2018: 8,6
2019(2): 1,0
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 2,1

2018: 2,6
2019(2): 1,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 1,9

2018: 0,4
2019(2): 22,9
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 19,5

2018: 3,6
2019(2): 1,3
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 1,7

2018: 40,7
2019(2): 30,9
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 32,4

2018: 0,6
2019(2): 2,2
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 1,9

2018: 1,0
2019(2): 32,4
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 27,7

2018: 9,6
2019(2): 2,1
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 3,3

2018: 4,4
2019(2): 2,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 3,0

2018: 28,5
2019(2): 2,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 6,6

2018: 100
2019(2): 100
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2020(3): 100
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

(1) Merkezi yönetim bütçesinde yatırım işçiliği dâhildir.(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 



TABLO I: 12- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2018)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
Sektörler: TOPLAM

Sektörler: Tarım
Merkezi Yönetim (1): 11 604
İşletmeci KİT'ler: 19
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 1
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 334
ALT: 11 958
Yüzde Pay: 11,4
Mahalli İdareler: 1 344
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 13 302

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (1): 468
İşletmeci KİT'ler: 3 847
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT: 4 315
Yüzde Pay: 4,1
Mahalli İdareler: 6
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 4 320

Sektörler: tmalat
Merkezi Yönetim (1): 98
İşletmeci KİT'ler: 501
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 45
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 3
ALT: 647
Yüzde Pay: 0,6
Mahalli İdareler: 1
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 648

Sektörler: Enerji
Merkezi Yönetim (1): 1 820
İşletmeci KİT'ler: 3 563
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT: 5 383
Yüzde Pay: 5,1
Mahalli İdareler: 447
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 5 829

Sektörler: Ulaştırma
Merkezi Yönetim (1): 31 034
İşletmeci KİT'ler: 11 508
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 139
ALT: 42 681
Yüzde Pay: 40,8
Mahalli İdareler: 22 962
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 65 643

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (1): 482
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 23
ALT: 505
Yüzde Pay: 0,5
Mahalli İdareler: 447
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 951

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (1): 583
İşletmeci KİT'ler: 7
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT: 590
Yüzde Pay: 0,6
Mahalli İdareler: 1 060
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 1 650

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (1): 13 875
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 147
ALT: 14 022
Yüzde Pay: 13,4
Mahalli İdareler: 902
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 14 924

Sektörler: Sağlık
Merkezi Yönetim (1): 5 174
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 1 720
ALT: 6 894
Yüzde Pay: 6,6
Mahalli İdareler: 41
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 6 934

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (1): 17 320
İşletmeci KİT'ler: 5
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 381
ALT: 17 706
Yüzde Pay: 16,9
Mahalli İdareler: 28 607
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 46 313

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (1): 82 458
İşletmeci KİT'ler: 19 449
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 47
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 2 746
ALT: 104 700
Yüzde Pay: 100
Mahalli İdareler: 55 815
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 160 515

Sektörler: üzde Dağılım Yüzde Dağılım
Merkezi Yönetim (1): 78,8 51,4
İşletmeci KİT'ler: 18,6 12,1
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0 0
İller Bankası: 0 0
Döner Sermaye+ SGK: 2,6 1,7
ALT: 100 65,2
Mahalli İdareler: 34,8
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 100
aynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı1) Yatırım İşçiliği Hariç


TABL0 I: 13- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2019) (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL 
Sektörler: Tarim
Merkezi Yönetim (2): 6 662
İşletmeci KİTler: 99
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 4
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 167
ALT TOPLAM: 6 932
Yüzde Pay: 7,3
Mahalli İdareler: 953
TOPLAM KAMU: 7 885
Yüzde Pay: 5,9

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (2): 327
İşletmeci KİTler: 5 503
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 0
ALT TOPLAM: 5 831
Yüzde Pay: 6,1
Mahalli İdareler: 4
TOPLAM KAMU: 5 835
Yüzde Pay: 4,3

Sektörler: [malat
Merkezi Yönetim (2): 224
İşletmeci KİTler: 533
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 80
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 2
ALT TOPLAM: 839
Yüzde Pay: 0,9
Mahalli İdareler: 0
TOPLAM KAMU: 839
Yüzde Pay: 0,6

Sektörler: Enerji
Merkezi Yönetim (2): 1 266
İşletmeci KİTler: 7 232
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 0
ALT TOPLAM: 8 497
Yüzde Pay: 8,9
Mahalli İdareler: 792
TOPLAM KAMU: 9 290
Yüzde Pay: 6,9

Sektörler: Ulaştırma
Merkezi Yönetim (2): 28 601
İşletmeci KİTler: 8 425
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 72
ALT TOPLAM: 37 100
Yüzde Pay: 39,0
Mahalli İdareler: 16 946
TOPLAM KAMU: 54 046
Yüzde Pay: 40,1

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (2): 327
İşletmeci KİTler: O
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 16
ALT TOPLAM: 343
Yüzde Pay: 0,4
Mahalli İdareler: 17
TOPLAM KAMU: 361
Yüzde Pay: 0,3

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (2): 406
İşletmeci KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 0
ALT TOPLAM: 406
Yüzde Pay: 0,4
Mahalli İdareler: 1 058
TOPLAM KAMU: 1 465
Yüzde Pay: 1,1

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (2): 13 706
İşletmeci KİTler: 3
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 106
ALT TOPLAM: 13 815
Yüzde Pay: 14,5
Mahalli İdareler: 640
TOPLAM KAMU: 14 455
Yüzde Pay: 10,7

Sektörler: Sağlık
Merkezi Yönetim (2): 7 163
İşletmeci KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 83
ALT TOPLAM: 7 245
Yüzde Pay: 7,6
Mahalli İdareler: 29
TOPLAM KAMU: 7 274
Yüzde Pay: 5,4

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (2): 13 791
İşletmeci KİTler: 7
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 306
ALT TOPLAM: 14 103
Yüzde Pay: 14,8
Mahalli İdareler: 19 167
TOPLAM KAMU: 33 270
Yüzde Pay: 24,7

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (2): 72 474
İşletmeci KİTler: 21 802
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 85
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 751
ALT TOPLAM: 95 112
Yüzde Pay: 100
Mahalli İdareler: 39 608
TOPLAM KAMU: 134 720
Yüzde Pay: 100

Sektörler: Yüzde Dağılım
Merkezi Yönetim (2): 76,2
İşletmeci KİTler: 22,9
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,1
İller Bankası: o
Döner Sermaye + SGK: 0,8
ALT TOPLAM: 100

Sektörler: Yüzde Dağılım
Merkezi Yönetim (2): 53,8
İşletmeci KİTler: 16,2
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,1
İller Bankası: o
Döner Sermaye + SGK: 0,6
ALT TOPLAM: 70,6
Mahalli İdareler: 29,4
TOPLAM KAMU: 100
aynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı1) Gerçekleşme Tahmini (2) Yatırım İşçiliği Hariç


TABLO I: 14- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2020) (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl 
Sektörler: ALT TOPLAM
Merkezi Yönetim (2): Yüzde Pay
İşletmeci KİT'ler: Mahalli İdareler
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: TOPLAM KAMU
İller Bankası: Yüzde Pay

Sektörler: Tarim
Merkezi Yönetim (2): 4 730
İşletmeci KİT'ler: 185
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 3
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 260
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 5 178

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (2): 327
İşletmeci KİT'ler: 3 209
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 3 567

Sektörler: malat
Merkezi Yönetim (2): 241
İşletmeci KİT'ler: 663
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 102
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 15
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 1 021

Sektörler: Enerji
Merkezi Yönetim (2): 1 363
İşletmeci KİT'ler: 10 501
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 11 834

Sektörler: Jlaştırma
Merkezi Yönetim (2): 15 382
İşletmeci KİT'ler: 9 749
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 81
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 25 215

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (2): 330
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 20
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 350

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (2): 455
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 455

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (2): 10 923
İşletmeci KİT'ler: 3
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 163
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 11 089

Sektörler: Se
Merkezi Yönetim (2): 856 5
İşletmeci KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 1
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: S0T 9

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (2): 11 794
İşletmeci KİT'ler: 6
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 520
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 12 321

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (2): 51 524
İşletmeci KİT'ler: 24 317
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 107
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 1 186
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 77 135

Sektörler: Yüzde Dağılım
Merkezi Yönetim (2): 66,8
İşletmeci KİT'ler: 31,5
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,1
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 1,5
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 100

Sektörler: Yüzde Dağılım
Merkezi Yönetim (2): 40,3
İşletmeci KİT'ler: 19,0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,1
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0,9
(Cari Fiyatlarla, Milyon Tl: 60,3
aynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1) Program 

2) Yatırım İşçiliği Hariç



TABLO I: 15- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL 
2018: Özel
2019 (2): Toplam
2020 (3): Kamu

2018: 14 389
2019 (2): 9 048
2020 (3): 23 437

2018: 4 364
2019 (2): 16 251
2020 (3): 20 615

2018: 657
2019 (2): 216 416
2020 (3): 217 073

2018: 6 000
2019 (2): 12 767
2020 (3): 18 767

2018: 68 550
2019 (2): 292 408
2020 (3): 360 958

2018: 997
2019 (2): 20 664
2020 (3): 21 661

2018: 1 705
2019 (2): 306 812
2020 (3): 308 517

2018: 16 223
2019 (2): 20 211
2020 (3): 36 434

2018: 7 419
2019 (2): 25 968
2020 (3): 33 387

2018: 47 936
2019 (2): 25 311
2020 (3): 73 247

2018: 168 239
2019 (2): 945 856
2020 (3): 1 114 095
aynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

L) Merkezi yönetim bütçesinde yatırım işçiliği dâhildir.
2) Gerçekleşme Tahmini 

3) Program 



eneene 
merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler, yüzde 39,7'sinin yerel yönetimler, yüzde 19'unun işletmeci Kıt'ler, yüzde 0,1'inin özelleştirme kapsamındaki kuruluşlar, yüzde 0,9'unun döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafindan gerçekleştirileceği öngörülmektedir. 2020 yılında kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının tarım, enerji, ulaştırma, eğitim ve diğer hizmetler alt sektörlerinde yoğunlaşmasıbeklenmektedir.

Bu dönemde özel kesim sabit sermaye yatırımlarının reel olarak yüzde 12,1 artışgöstereceği tahmin edilmektedir. Özel kesim sabit sermaye yatırımlarının imalat sanayii,ulaştırma ve konut alt sektörlerinde yoğunlaşması beklenmektedir. Bunun yanı sıra turizm sektörünün payının yüzde 3,9 seviyelerine kadar artması beklenmektedir.
2.3. ÖDEMELER DENGESİ
2.3.1 Cari İşlemler Hesabı
a) Mevcut Durum 
2018 yılında GTS tanımlı ihracat, özellikle yılın ikinci yarısında TL'nin rekabetçiliğinin yükselmesi, ihracat teşvikleri, ihracat pazarlarının çeşitlenmesi gibi unsurların etkisiyle,ticaret ortaklarımızdaki ekonomik aktivitenin yavaşlamasına rağmen yüzde 7,5 artmış ve 176,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Ayni dönemde yaşanan dengeleme süreciyle yurt içi talebin zayıflaması ile birlikte enerji fiyatlarındaki yükselmeye rağmen GTS tanımlıithalat yüzde 3,2 oranında azalarak 231,2 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Diş ticaret açığının azalmasıyla cari işlemler açığı gerilemiş ve 27 milyar ABD doları olmuştur. Bunun sonucunda 2018 ylında cari işlemler açığının GSYH'ya oranı yüzde 3,4 seviyesine inmiştir.
TABLO I: 16- Türkiye’nin Dış Ticareti ve Dış Ticareti Etkileyen Faktörler (Yüzde Değişim)
2017 2018: 164,6

2017 2018: 238,8

2017 2018: 10,0

2017 2018: 18,1

2017 2018: 1,5

2017 2018: 7,5

2017 2018: 8,5

2017 2018: 9,5

2017 2018: -0,3

2017 2018: 6,4

2017 2018: 54,3

2017 2018: 7,5

2017 2018: 9,2

2017 2018: 6,6

2017 2018: 3,8

2017 2018: 5,7

2017 2018: 2,5

Dış Ticaret Dengesi 
Ödmeler dengesinde gösterildiği şeklile ds ticart aığı8yılında 1 milyar doara cekmicağ Oak-Ağts d bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 69,6 azalarak 12,2 milyar ABD doları seviyesine düşmüştür. 2019 yılında, ödemeler dengesinde gösterildiği şekliyle diş ticaret açığının ihracatta artış eğiliminin devam etmesine ve dengeleme süreci kapsamında iç talebin düşmesi sonucunda ithalattaki düşüşe bağlı olarak 15,7 milyar ABD doları seviyesine gerilemesi beklenmektedir.

İhracat 
2018 ylında 176,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşen GTS tanımlı ihracat, 2019yılının Ocak-Ağustos döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,9 artmış ve 117,3 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde TL'deki değer kaybının devam etmesi sonucunda oluşan rekabet avantajinın yanı sıra ihracat ve üretime yönelik teşvikler ihracattaki artışı desteklemiştir.

TABLO I: 17- Ülke ve Fasıllara Göre İhracat (1)
Yıllık: 2017
Ocak-Ağustos: 2018

Yıllık: TOPLAM İHRACAT
Ocak-Ağustos: 157,0

Yıllık: 73,9
Ocak-Ağustos: 84,0 83,9

Yıllık: 83,1
Ocak-Ağustos: 54,0

Yıllık: Karadeniz Ekonomik İşbirliği
Ocak-Ağustos: 15,6

Yıllık: Ekonomik İşbirliği Teşkilatı
Ocak-Ağustos: 8,1 9,1

Yıllık: Türk Cumhuriyetleri
Ocak-Ağustos: 4,2

Yıllık: İslam İşbirliği Teşkilatı
Ocak-Ağustos: 45,1

Yıllık: Almanya
Ocak-Ağustos: 15,1

Yıllık: İngiltere
Ocak-Ağustos: 9,6

Yıllık: Irak
Ocak-Ağustos: 9,1 8,7

Yıllık: ABD
Ocak-Ağustos: 8,3

Yıllık: 87. Kara taşıtları ve bunların aksam ve parçaları
Ocak-Ağustos: 23,9

Yıllık: 72. Demir ve çelik
Ocak-Ağustos: 8,2

Yıllık: 61. Örme giyim eşyası ve aksesuarı
Ocak-Ağustos: 8,8

Yıllık: 85. Elektrikli makine ve cihazlar
Ocak-Ağustos: 8,1
Kaynak: TÜIK 

Tabodalnülfalar aca değerdÖzTi Sistmi(vr bulduğan 
kullanılmıştır.

(2) Sıralama 2018 yılı verilerine göre yapıimıştır.


Başlıca ticaret ortağımız olan AB'nin toplam ihracattaki payı 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde, geçen yıliın aynı dönemine göre 1,1 puan azalarak yüzde 49,2 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede Almanya ve İtalya'nın paylarındaki sırasıyla $0,7\mathrm{v e}0,4$ .puanlik 

genlemeier etkili olmuştur. Bu donemde Yakin ve Orta Doğu ülkelerine yapılan ihracatın payı ise 0,8 puan artarak yüzde 18,3'e, Kuzey ve Diğer Afrika ülkelerine yapılan ihracatın payı ise 0,8 puan artarak yüzde 9,2'ye yükselmiştir.

2019 ylının ilk sekiz aylık döneminde ihracatta en yüksek paya sahip fasıl olan motorlu kara taşıtları ve bunların aksam ve parçaları ihracati, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 2,4 azalırken, aynı dönemde kazanlar, makineler ve bunların aksam parçaları sektöründeki ihracat ise yüzde 4,4 artmıştır.

2019 yılının ilk sekiz aylık döneminde imalat sanayii ile balıkçılık alt sektörlerinde ihracat artışı kaydedilirken, diğer alt sektörlerde ihracat gerilemiştir. Bu dönemde, imalat sanayiindeki yüzde 3,'lik ihracat artışında kok kömürü, rafine edilmiş petrol ürünleri,kimyasal madde ve ürünler, metalik olmayan diğer mineral ürünler, başka yerde sınıflandırılmamış makine ve teçhizat, mobilya ve başka yerde sınıflandırılmamış diğer ürünler ile diğer ulaşım araçları sektörlerinde kaydedilen ihracat artışları önemli rol oynamıştır.

2019 yılında GTS tanımli ihracatın (fob) yüzde 2,9 artarak 181,4 milyar ABD dolarıseviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Söz konusu yılda, ihracat fiyatlarında yüzde 3 düşüş beklenirken reel ihracat artışının yüzde 5,7 olacağı tahmin edilmektedir.
TABLO I: 18- İhracatın Sektörel Dağılımı (1)
Milyar ABD Doları: Ocak- Ağustos
Yüzde Pay: Yillık
Yüzde Değişim: Ocak- Ağustos

Milyar ABD Doları: 2017
Yüzde Pay: 2018
Yüzde Değişim: 2018

Milyar ABD Doları: 157,0
Yüzde Pay: 167,9
Yüzde Değişim: 108,6

Milyar ABD Doları: 5,3
Yüzde Pay: 5,6
Yüzde Değişim: 3,3

Milyar ABD Doları: 0,5
Yüzde Pay: 0,5
Yüzde Değişim: 0,3

Milyar ABD Doları: 3,5
Yüzde Pay: 3,4
Yüzde Değişim: 2,2

Milyar ABD Doları: 147,1
Yüzde Pay: 157,7
Yüzde Değişim: 102,3

Milyar ABD Doları: 0,6
Yüzde Pay: 0,7
Yüzde Değişim: 0,5
Kaynak: TÜIK 
Taoda  alanacat sektör dağmdeğere  sadcÖz Ta Sist ver bulduğdan v kullanılmıştır. ISIC Rev.3'e göredir.

İthalat 
2018 yılında GTS tanımlı ithalat, yılın ikinci yarısı itibarıyla yaşanan dengelenme süreci kapsamında yurt içi talebin zayıflamasıyla birlikte enerji fiyatlarındaki yükselmeye rağmen 231,2 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise iç talepteki zayıf görünümün devamına bağlı olarak ithalat 137 milyar ABD dolarıseviyesine gerilemiştir. Bu dönemde, neredeyse tüm alt ekonomik gruplarda ithalat gerilerken, tüketim malları ithalatındaki gerileme yüzde 31,3 oranı ile ciddi boyutlara ulaşmıştır.

GTS tanımlı ithalatın (cif) 2019 yılında yüzde 10,1 azalarak 207,8 milyar ABD dolarıseviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2019 yılında ithalat fiyatlarının yüzde 3, reel ithalatın ise yüzde 6,4 azalması beklenmektedir.


l'ABLO I: 19- Ithalatin Ekonomik Grupiara Gore Dagllini (²)
Milyar ABD Doları: Ocak- Ağustos
Yüzde Pay: Yıllık
Yüzde Değişim: Ocak- Austos

Milyar ABD Doları: 2018
Yüzde Pay: 2018
Yüzde Değişim: 2019

Milyar ABD Doları: 233,8
Yüzde Pay: 223
Yüzde Değişim: 157,8

Milyar ABD Doları: 33,1
Yüzde Pay: 29,3
Yüzde Değişim: 20,5

Milyar ABD Doları: 171,5
Yüzde Pay: 170,0
Yüzde Değişim: 120,0

Milyar ABD Doları: 28,5
Yüzde Pay: 22,9
Yüzde Değişim: 16,9

Milyar ABD Doları: 0,7
Yüzde Pay: 0,8
Yüzde Değişim: 0,5
Kaynak: TÜIK 
(1) Tabloda yer alan ithalatın ekonomik gruplara göre dağlım değerleri için sadece Özel Ticaret Sistemi (ÖtS) verileri bulunduğundan bu veriler kullanilmiştir. BEC'e göredir.

Hizmetler Dengesi, Birincil ve İkincil Gelir Dengesi 
2018 yılında 25,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşen seyahat gelirleri, 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 15,7 artarak 19 milyar ABD doları olmuştur. Seyahat gelirlerinin, 2019 yılında artan turist sayısı ve döviz kuru avantajına bağlı olarak 29 milyar ABD dolarına ulaşacağı tahmin edilmektedir.
Türkiye, 2018 yılında 48,6 milyar ABD doları hizmet geliri elde etmiş ve 25,8 milyar ABD doları hizmetler dengesi fazlası vermiştir. 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 10,9 artış göstererek 35,4 milyar ABD doları hizmet ihracati gerçekleşirken yüzde 25,6 artışla 20,6 milyar ABD doları hizmetler dengesi fazlasına ulaşılmıştır. Diğer taraftan, yllıklandırılmış olarak bakıldığında Ağustos2019 itibarıyla ülkemiz 5,1 milyar ABD doları hizmet geliri elde etmiş bulunmaktadır. Hizmetler gelirlerindeki artışta turizm sektöründeki canlanmanın sürmesi ve sektöre verilen desteklerin yansıması etkili olmuştur. 2019 yılında hizmetler dengesi fazlasının 28,5 milyar ABD dolari olması beklenmektedir.

2018 yılında, birincil gelir dengesindeki açık yatırım giderlerindeki artışın etkisiyle bir önceki yıla göre yüzde 6,8 artarak 11,8 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. 2019yılının Ocak-Ağustos dönemi birincil gelir dengesi açığı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 3,8 artmış ve 7,8 milyar ABD doları seviyesine yükselmiştir. Birincil gelir dengesi açığının 2019 yılında 12,8 milyar ABD doları olarak gerçekleşmesi beklenirken, ikincil gelir dengesinin 1 milyar ABD doları seviyesinde fazla vermesi tahmin edilmektedir.
Diş ticaret, hizmetler, birincil ve ikincil gelir dengelerindeki gelişmeler ve tahminlere göre, 2019 yılında cari işlemler dengesinin 1 milyar ABD doları fazla vermesi beklenmektedir.

b) Hedefler 
OVP'de cari işlemler dengesinde kalıcı iyileşme sağlanmasi, dış finansman ihtiyacının azaltılması, dengeli ve sürdürülebilir büyüme eğiliminin korunması öngörülürken, yüksek katma değerli ürün ihracatının artırılmas, yerlileştirme yoluyla ithalata olan bağımlılığın azaltılmasi ve seyahat gelirlerinin önemli derecede artırılması hedeflenmiştir. 20 ylında,ekonomideki toparlanmanın sonucu olarak talep kompozisyonundaki değişimle birlikte cari 

işlemier dengesinin diş finansman ihtiyacini makul düzeylerde tutacak bir açık vermesi beklenmektedir. Bu dönemde enflasyondaki düşüşlebirlikte ülke risk primlerindeki gerileme, kaliteli sermaye girişleri için elverişli bir ortam oluşturarak dış finansmanın temel belirleyicisi olacaktır.

2020 yılında GTS tanımlı ihracatın (fob) yüzde 4,7 artarak 190 milyar ABD dolarına,GTS tanımli ithalatın (cif) ise yüzde 11,4 azalarak 231,5 milyar ABD dolarına ulaşması ve böylece GTS tanımlı dış ticaret açığının 41,5 milyar ABD dolarına gerilemesi öngörülmektedir.

TABLO I: 20- Cari İşlemler Dengesi 
(Milyar ABD Dolarıi)
2017: -47,3
2018: -27,0
2019 (1): 1,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -9,6

2017: -59,0
2018: 41,9
2019 (1): -15,7
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -28,9

2017: 159,5
2018: 172,0
2019 (1): 179
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 184,4

2017: 157
2018: 167,9
2019 (1): 172,5
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 182,0

2017: 2,5
2018: 4,1
2019 (1): 6,5
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 2,4

2017: 208,5
2018: 205,2
2019 (1): 188,6
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 207,6

2017: 233,8
2018: 223,0
2019 (1): 201,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 224,5

2017: -25,3
2018: -17,8
2019 (1): -12,4
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -16,8

2017: 19,9
2018: 25,8
2019 (1): 28,5
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 31,4

2017: 43,7
2018: 48,6
2019 (1): 54,1
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 59,4

2017: 23,7
2018: 22,8
2019 (1): 25,7
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 27,9

2017: 17,7
2018: 20,6
2019 (1): 24,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 28,8

2017: 22,5
2018: 25,2
2019 (1): 29,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 34,3

2017: 4,8
2018: 4,6
2019 (1): 5,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 5,5

2017: -11,0
2018: -11,8
2019 (1): -12,8
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -13,4

2017: 4,9
2018: 6,1
2019 (1): 6,4
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 7,3

2017: 16,0
2018: 17,9
2019 (1): 19,2
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 20,6

2017: -10,3
2018: -10,7
2019 (1): -11,7
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -12,2

2017: -3,0
2018: -2,2
2019 (1): -2,4
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -2,6

2017: -3,4
2018: -3,5
2019 (1): -3,9
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -4,0

2017: -4,0
2018: -5,0
2019 (1): -5,4
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): -5,5

2017: 2,4
2018: 2,7
2019 (1): 2,8
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 2,9

2017: 6,3
2018: 7,7
2019 (1): 8,2
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 8,5

2017: 5,0
2018: 5,7
2019 (1): 6,1
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 6,3

2017: 2,7
2018: 0,9
2019 (1): 1,0
(Milyar ABD Dolarıi) 2020 (2): 1,2
--.
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
İhracat ve ithalat fiyatlarının 2019 yılında sirasıyla yüzde 1,3 ve 0,7 artmasıbeklenmektedir. 2019 yılında reel ihracatın ve ithalatın ise sırasıyla yüzde 4,2 ve 11 artacağıtahmin edilmektedir.

2020 yılında seyahat gelirlerinin 34,3 milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmesi,hizmetler dengesinin ise 31,4 milyar ABD dolari fazla vermesi tahmin edilmektedir. Birincil gelir dengesinde 13,4 milyar ABD doları agık öngörülürken, ikincil gelir dengesinde 1,2milyar ABD doları fazla beklenmektedir.


Söz konusu varsayımlar altında cari ilemler açığının 2020 yılında 9,6 milyar ABD dolarıseviyesine yükselmesi, böylece cari işlemler agığının GH'ya oranının ise yüzde 1,2seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.

2.3.2. Sermaye ve Finans Hesapları
a) Mevcut Durum 
2018 yılında doğrudan yabancı yatırımlar ve net hata noksan hareketlerine bağlı olarak Türkiye'ye net sermaye girişi olmuştur. Gayrimenkul yatırımlarındaki doğrudan yabancıyatırım girişleri 5,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte portföy yatırımları ve diğer yatırımlar kaynaklı sermaye çıkışı yaşanmıştır. Devlet İç Borçlanma Senetlerinde (DİBS) 0,9 milyar ABD doları tutarında net çıkış olurken, Hazine tarafindan yurt dışına ihraç edilen tahviller yoluyla 3,9 milyar ABD doları tutarında net borçlanma gerçekleştirilmiştir. 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise küresel ve bölgesel ölçekli ekonomik ve siyasi belirsizliklerin sürmesi ve bu belirsizliklerin ülkemize yansıması nedeniyle portföy yatırımlarındaki net giriş 338 milyon ABD doları seviyesinde kalmıştır. Aynı dönemler itibarıyla, DİBS'ten 2,2 milyar ABD doları sermaye çıkışı ve Borsa İstanbul'dan (BİST) 434milyon ABD doları tutarında sermaye girişi gerçekleşmiştir. Hazinenin yurt dışı tahvil ihracında 5,8 milyar ABD doları ve bankaların yurt dışi tahvil ihraçlarında ise 557 milyon ABD doları tutarında sermaye girişi gerçekleşmiştir.

Diğer yatırımlar kaleminde, 2018 yılında, yurtdışından sağlanan kredi kullanımlarındaki keskin düşüşün etkisiyle, 8,7 milyar ABD doları tutarında net sermaye çıkışı gerçekleşirken 2019 yılınin ilk sekiz aylık döneminde diğer yatırımlardan 4,3 milyar ABD doları seviyesinde çıkış kaydedilmiştir.

TABLO I: 21- Sermaye ve Finans Hesabi 
(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: 2018

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -47,3

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -38,5

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -8,8

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -24,5

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: 3,2

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: 7,3

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -5,2

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -38,5

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -12,6

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -17,1

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -5,4

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: 11,7

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -8,8

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: -8,8

(Milyar ABD Doları) Ocak-Ağustos: 0,6
(1) Eksi işareti girişi göstermektedir.
kalemleri de hesaplamaya dâhil edilmemiştir.



2.4. ENFLASYON VE PARA-KUR POLİTİKASI 
2.4.1. Enflasyon 
a) Mevcut Durum 
2018 yılı sonunda bir önceki yıla göre 8,4 puan artarak yüzde 20,3 olarak gerçekleşen TÜFE yıllk artış hızında; döviz kurundaki geçişkenlik, gıda fiyatlarındaki gelişmeler,enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarında görülen bozulma etkili olmuştur.Özellikle, döviz kuru gelişmelerinin yarattığı maliyet yönlü baskı TÜFE yıllk artış hızındaki ivmenin ana belirleyicisidir. 2019 yılında ise ilımlı talep koşulları, olumlu baz etkisi, enflasyon beklentilerinde iyileşme ve maliyet baskılarının ortadan kalkmasıyla TüFE yıllk artış hızıivme kaybederek Eylül 2019’da yüzde 9,3 seviyesine gerilemiştir.
Döviz kurunun oluşturduğu maliyet baskısının yurt içi üretici enflasyonu üzerinde belirginleşmesine bağlı olarak Yİ-üFE 2018 yılında yüzde 33,6 artmıştır. TL'nin görece istikrar kazanması sonrasında ortadan kalkan maliyet baskısı ve ilımlı yurt içi talep koşullarının etkisiyle belirgin şekilde ivme kaybeden yurt içi üretici enflasyonu Eylül 2019itibarıyla yüzde 2,4 seviyesine gerilemiştir.

GRAFİK I: 3- Fiyat Gelişmeleri 
TÜFE ve Özel Kapsamlı TÜFE 

Yİ-ÜFE ve İmalat Sanayii Fiyatları
Göstergesi C (ÖKTG-C)

(Yıllık Yüzde Değişim)

(Yıllık Yüzde Değişim)

2650
2445
2240
2035
1830
1625
1420
1215
1010
8S 
90
8A Tem 8A 8can $}A 0e qn$Jew M Aew ZeH Cam A M sex Ara Oca Şub a Nis May Haz Tem Ağu H 
2008600781086007
TEE C-ELTL Yİ-ÜFE İmalat 

Kaynak: TÜİK 
2019 yılının ilk çeyreğinde TüFE yıllık artış hızı gıda fiyatlarındaki olumsuz görünüme rağmen temel mal ve enerji fiyatlarındaki düşüşlerle birlikte gerileyerek Mart ayı itibarıyla yüzde 19,7 olarak gerçekleşmiştir. Yılın ikinci çeyreğinde ise TüFE yıllık artış hızı, lımlı talep koşullarıyla mal grubu fiyatlarının genelinde gözlenen düşüşle 4 puan gerileyerek yüzde 15,7 seviyesinde gerçekleşmiştir. Maliyet baskılarının ortadan kalkması ve baz etkisinin yanısıra destekleyici talep koşullarına bağlı olarak dezenflasyonist süreç belirginleşmiş ve TÜFE 

yillk artiş hizi Eylul ayi itibariıyla yillik yuzde 9,3 olarak gerçekleşmiştir. Mal grubu fiyatlarındaki olumlu görünüme rağmen, hizmet fiyatlarındaki görece katılık TüFE yllık artışhızındaki gerilemeyi sınırlamıştır.

GRAFİK I: 4- Mal ve Hizmet Fiyatları (TÜFE'ye Katkı ve Yıllık Yüzde Değişim)
2530
2025
1520
10

15
5

10
0

oe qn$Jew SIN Aew zej cen nav M a :8g 3è{Tem 2S Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu M 8Kas Ara Oca Şub Mar Nis May Haz Tem Ağu Eyl 
2026700

2208607
Jrt 

Wl Jlt 
Kaynak: TÜIK 


Temel mal grubu fiyatlarının 2019 yılındaki seyrinde döviz kuru gelişmeleri belirleyici olmuştur. 2019 yılında TL'nin görece istikrar kazanması sonucunda grup fiyat artış hızıdüzenli bir şekilde gerilemiştir. Hizmet grubu fiyatlarında ise enflasyon beklentilerindeki yüksek seyir ve fiyatlama davranışındaki bozulma sonucu bir katılık gözlenmiştir. TüFE yıllık artış hızının 2018 yılı sonuna göre 11 puan azaldığı bu dönemde hizmet fiyatlarının enflasyona katkısındaki azalma sadece $^{0,6}$ puan düzeyinde kalmıştır. Temel mal ve hizmet gruplarındaki gelişmelere paralel olarak özel kapsaml TüFE göstergelerinden ÖKTG-B ve ÖKTG-C endeksleri yıllk artış hızı Eylül 2019 itibarıyla sırasıyla yüzde 8,9 ve yüzde 7,5 olarak gerçekleşmiştir.

TüFE yıllık artış hızının; talep koşullarında beklenen iyileşme, yönetilen fiyat ayarlamalarının etkileri ve olumsuz baz etkisi neticesinde 2019 yılının son çeyreğinde bir miktar ivme kazanarak yıl sonunda yüzde 12 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
2.4.2. Para ve Kur Politikasi 
a) Mevcut Durum 
TCMB fiyat istikrarını sağlamak ve sürdürmek temel amacı doğrultusunda enflasyon hedeflemesi rejimi çerçevesinde para politikası uygulamalarını sürdürmektedir.

GRAFİK I: 5- Yıllık Enflasyon Orani ve Enflas 
26

24

22

20

18

16

14

12

10

8

6

4

2

0Oca Mar May Cam A ses 0A A Cam B 8A kew cam M ses oe Jer May Tem A 0Oca Mar May Tem H 
20Z 2007200222072019
Belirsizlik AralığıYillik Enflasyon Enflasyon Hedefi 

Kaynak: TCMB, TÜİK 
2018 yılının ikinci yarısında yaşanan kur atakları sonrasında maliyet baskısı kaynaklıTÜFE yıllık artış hızında ivmelenme gözlenmiştir. Bu doğrultuda, 2018 yıli Eylül ayında TCMB faiz oranlarını artırarak parasal sıkılaştırmaya gitmiştir.

GRAFİK I: 6- TCMB Net Fonlaması (Milyar TL) ve Faiz Oranları (Yüzde)
272217127

10.19

09.19

08.19

07.19

06.19

05.19

04.1903.19C Te C T C -Te  Geç Likidite Penceresi Borç Verme -1 Haftalik Repo Borç Verme 
02.19

01.19

12.18

11.18

10.18

09.18

08.18

07.18

06.18

05.18

04.18

03.18 Tn T r  e rr r Gecelik (o/n) Borç Verme 
02.18

8t'T0

1701501301109070503010


Kaynak: TCMB 
2019 yılının ikinci yarısında TüFE yllik artış hızındaki görece olumlu seyre paralel olarak enflasyonist beklentilerdeki iyilesme neticesinde Tc, parasal sikilaştrmasınısınırlamaya başlamıştır. Bu doğrultuda faiz oranları ihtiyatlı şekilde azaltılmaya başlanarak indirilmiştir.


Ihracat reeskont kredileri yoluyla; TCMB döviz rezervlerine 2018 yılında 14,9 milyar ABD doları, 2019 yılının ilk dokuz ayında ise 16,5 milyar ABD doları katki sağlanmıştır.
TABLO I: 22- TCMB Net Döviz Alımları
Yil: Döviz Satım Müdahaleleri
İhracat Reeskont Kredileri: İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı
Döviz Alım İhaleleri: Toplam Net Döviz Alımları

Yil: 2002
İhracat Reeskont Kredileri: 25
Döviz Alım İhaleleri: 795
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: 16
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 12

Yil: 2003
İhracat Reeskont Kredileri: 34
Döviz Alım İhaleleri: 5 652
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: 4 229
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2004
İhracat Reeskont Kredileri: 27
Döviz Alım İhaleleri: 4 104
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: 1 283
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 9

Yil: 2005
İhracat Reeskont Kredileri: 25
Döviz Alım İhaleleri: 7 442
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: 14 565
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2006
İhracat Reeskont Kredileri: 4
Döviz Alım İhaleleri: 4 296
Döviz Satım ihaleleri: 1 000
Döviz Aliım Müdahaleleri: 5 441
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 2 105

Yil: 2007
İhracat Reeskont Kredileri: 2
Döviz Alım İhaleleri: 9 906
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2008
İhracat Reeskont Kredileri: 5
Döviz Alım İhaleleri: 7 584
Döviz Satım ihaleleri: 100
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2009
İhracat Reeskont Kredileri: 1 040
Döviz Alım İhaleleri: 4 314
Döviz Satım ihaleleri: 900
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2010
İhracat Reeskont Kredileri: 1 104
Döviz Alım İhaleleri: 14 865
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2011
İhracat Reeskont Kredileri: 1 920
Döviz Alım İhaleleri: 6 450
Döviz Satım ihaleleri: 11 210
Döviz Aliım Müdahaleleri: .
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 2 390

Yil: 2012
İhracat Reeskont Kredileri: 8 295
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: 1 450
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 1 006

Yil: 2013
İhracat Reeskont Kredileri: 12 664
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: 17 610
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2014
İhracat Reeskont Kredileri: 12 999
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: 10 439
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: 3 151

Yil: 2015
İhracat Reeskont Kredileri: 15 182
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: 12 346
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2016
İhracat Reeskont Kredileri: 15 022
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: 3 400
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2017
İhracat Reeskont Kredileri: 12 491
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2018
İhracat Reeskont Kredileri: 14 902
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım ihaleleri: -
Döviz Aliım Müdahaleleri: -
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -

Yil: 2019(1)
İhracat Reeskont Kredileri: 16 548
(Milyon ABD Dolari) Enerji: -
Kaynak: TCMB İstatistikleri, Piyasa Verileri, Aylık Döviz Alım Satım Tutarları(1) 2019 yılı verileri ilk dokuz ay itibarıyladır.

TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 2018 yılı sonunda bir önceki yıl sonuna göre 12,1 milyar ABD doları azalışla 72 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Rezervlerdeki söz konusu azalış, zorunlu karşılık politikasındaki değişiklikle bağlantılı olarak bankacılık sektörünün TCBnezdindetuttuğuyabancı para zorunlukarşılıklarındakiazalıştan kaynaklanmıştır. Diğer taraftan toplam net döviz alışları rezervdeki azalışı sınırlamıştır. Eylül 2019 itibarıyla TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 75,6 milyar ABD doları seviyesindedir.
2019 yılı üçüncü çeyrek sonu itibarıyla para tabanı 2018 yıl sonuna göre yüzde 4,7artmıştır. Bununla birlikte emisyon toplamı 18,3 milyar TL artış göstermiştir. Aynı dönemde TCMB dış varlıkları 7,5 milyar ABD doları, toplam yükümlülükleri ise 3,8 milyar ABD dolarıartmıştır. Bu doğrultuda, TCMB'nin net dış varlık pozisyonunda 3,7 milyar ABD doları artışgerçekleşmiştir.

M1, M2 ve M3 para arzları, Ağustos 2019 itibarıyla 2018 yılı sonuna göre sırasıyla zzatrk aakst zıdaki dövz vdutlaakeğenb 

TABLO I: 23- Parasal Büyüklükler ve TCMB Bilançosu Seçilmiş Kalemieri 
2018 4.¢: 509 725
1.C: [TELEFON] 2.¢: 610 447
3.C(1): 642 553

2018 4.¢: 1 939 048
1.C: 2 090 327
2019 2.¢: 2 159 659
3.C(1): 2 254 518

2018 4.¢: 1 994 742
1.C: 2 172 627
2019 2.¢: 2 256 990
3.C(1): 2 347 316

2018 4.¢: Milyon TL

2018 4.¢: 193 353

2018 4.¢: 184 748 134 470
1.C: 171 451 132 517
2019 2.¢: 194 819 141 322
3.C(1): 152 746

2018 4.¢: 168 909
1.C: 151 605
2019 2.¢: 180 355
3.C(1): 213 118

2018 4.¢: 159 352
1.C: 164 688
2019 2.¢: 167 205
3.C(1): 202 455

2018 4.¢: 15 839
1.C: 19 846
2019 2.¢: 14 464
3.C(1): -19 765

2018 4.¢: 13 347
1.C: 2 127
2019 2.¢: 15 477
3.C(1): 15 299

2018 4.¢: -45 111
1.C: -54 975
2019 2.¢: -65 450
3.C(1): -58 192

2018 4.¢: 96 345
1.C: 98 448
2019 2.¢: 98 780
3.C(1): 103 795

2018 4.¢: 65 998
1.C: 77 457
2019 2.¢: 70 854
3.C(1): 69 837

2018 4.¢: 4 132
1.C: 8 523
2019 2.¢: 4 033
3.C(1): 4 019

2018 4.¢: 61 866
1.C: 68 933
2019 2.¢: 66 821
3.C(1): 65 818

2018 4.¢: 30 347
1.C: 20 991
2019 2.¢: 27 926
3.C(1): 33 958
Kaynak: TCMB 
Not: Alt kalemlerin tamamı gösterilmediği için toplamlar tutmayabilir. Veriler ayın son Cuma günü itibarıyladır.
Bilanço büyüklüklerine ait rakamlar Stand By Bilançosundan alınmıştır.

(1) Para arzları 3. çeyrek verileri Ağustos 2019 itibanıyla verilmiştir.


b) Hedefler 
Para politikasının finansal istikrarı da gözetecek şekilde enflasyon hedeflemesi çerçevesinde yürütülmesi, maliye politikasıyla eşgüdümün güçlendirilmesi ve alınacak tedbirlerle tüketici enflasyonunun 2020 yılı sonunda yüzde 8,5'e indirilmesi hedeflenmektedir.

2.5. MALI PİYASALAR 
a) Mevcut Durum 
Finans sektörünün toplam aktif büyüklüğü, Haziran 2019'da 4,9 trilyon TL olarak gerçekleşmiş olup aktiflerin GSYH'ya oranı da yüzde 122,9 olmuştur. 2019 yılının ilk altıaylık döneminde mevduat bankalarının ve banka dışı kredi kuruluşlarının payında kayda değer bir düüş görülürken katılım bankaları ve portföy yönetim şirketlerinin paylarında önemli oranda artış görülmektedir.


TABLO I: 24- Finansal Sektör Kuruluşlarına Dair Bazı Göstergeler 
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 2018
Sektör Payı Yüzde: 2019-6
GSYH'ya Oran Yüzde: 2017
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 2018

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 2017 2 731,0
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 3 867,1
Sektör Payı Yüzde: 4 234,0
GSYH'ya Oran Yüzde: 716,7
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 735,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 2 455,4
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 3 403,0
Sektör Payı Yüzde: 3 706,4
GSYH'ya Oran Yüzde: 644,4
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 646,8

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 142,8
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 257,3
Sektör Payı Yüzde: 287,9
GSYH'ya Oran Yüzde: 37,5
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 48,9

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 132,9
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 206,8
Sektör Payı Yüzde: 239,6
GSYH'ya Oran Yüzde: 34,9
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 39,3

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 114,4
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 142,8
Sektör Payı Yüzde: 129,0
GSYH'ya Oran Yüzde: 30,0
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 27,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 48,5
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 68,5
Sektör Payı Yüzde: 63,1
GSYH'ya Oran Yüzde: 12,7
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 13,0

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 33,1
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 34,6
Sektör Payı Yüzde: 32,9
GSYH'ya Oran Yüzde: 8,7
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 6,6

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 32,8
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 39,7
Sektör Payı Yüzde: 32,9
GSYH'ya Oran Yüzde: 8,6
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 7,5

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 152,3
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 178,4
Sektör Payı Yüzde: 201,8
GSYH'ya Oran Yüzde: 40,0
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 33,9

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 50,6
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 60,8
Sektör Payı Yüzde: 68,0
GSYH'ya Oran Yüzde: 13,3
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 11,6

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 98,2
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 113,7
Sektör Payı Yüzde: 129,3
GSYH'ya Oran Yüzde: 25,8
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 21,6

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 3,6
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 3,9
Sektör Payı Yüzde: 4,4
GSYH'ya Oran Yüzde: 0,9
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 0,7

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 72,5
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 84,6
Sektör Payı Yüzde: 85,5
GSYH'ya Oran Yüzde: 19,0
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 16,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 67,2
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 79,4
Sektör Payı Yüzde: 80,3
GSYH'ya Oran Yüzde: 17,6
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 15,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 0,5
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 0,5
Sektör Payı Yüzde: 0,5
GSYH'ya Oran Yüzde: 0,1
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 0,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 4,9
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 4,7
Sektör Payı Yüzde: 4,6
GSYH'ya Oran Yüzde: 1,3
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 0,9

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 158,3
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 173,1
Sektör Payı Yüzde: 221,0
GSYH'ya Oran Yüzde: 41,5
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 32,9

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 23,1
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 21,9
Sektör Payı Yüzde: 24,8
GSYH'ya Oran Yüzde: 6,1
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 5,7

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 3,7
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 4,2
Sektör Payı Yüzde: 4,7
GSYH'ya Oran Yüzde: 1,0
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 1,1

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 1,7
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 2,3
Sektör Payı Yüzde: ,
GSYH'ya Oran Yüzde: 0,4
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 0,4

Aktif Büyüklük (1) Milyar TL: 3 257,0
Aktif Büyüklük (1) Milyar ABD Doları: 4 474,5
Sektör Payı Yüzde: 4 900,7
GSYH'ya Oran Yüzde: 854,8
Kuruluş Sayısı (2) Adet: 852,4
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı, SPK, BDDK 
(1) Haziran 2019 toplamına yetkili müesseseler dâhil değildir.
(2) Toplam satırına yetkili müesseseler dâhil değildir.
(3) Portföy yönetim şirketlerinin portföy büyüklüğünü ifade etmektedir.


Finansal İstikrar Kapsamında Hanehalkı ve Finans Dışı Kesim Borçluluğu 
Finansal istikrarın sürdürülebilirliğinde hanehalkı ve finans dışı kesim borçluluğunun halen düşük seyretmesi olumlu bir etkendir. Ayrıca, 2009 yılından bu yana hanehalkının yabancı para cinsinden borçlanamaması ve 2018 yılından bu yana uygulanan firmaların yabancı para cinsinden borçlanmasina ilişkin sınırlandırma bu bakımdan ilave bir katkısağlamaktadır. 2019 yılında hem hanehalkında hem de finans dışı kesim borçluluğunda düşüş eğilimi görülmektedir.

TABLO I: 25-Hanehalkı Finansal Varlık ve Yükümlülükleri 
(Milyar TL)
(Milyar TL) Haziran: 2017

(Milyar TL) Haziran: 930,3

(Milyar TL) Haziran: 563,2

(Milyar TL) Haziran: 344,9

(Milyar TL) Haziran: 22,3

(Milyar TL) Haziran: 18,6

(Milyar TL) Haziran: 1,3

(Milyar TL) Haziran: 17,2

(Milyar TL) Haziran: 122,4

(Milyar TL) Haziran: 42,7

(Milyar TL) Haziran: 79,6

(Milyar TL) Haziran: 65,0

(Milyar TL) Haziran: 1,1

(Milyar TL) Haziran: 1 137,4

(Milyar TL) Haziran: 505,9

(Milyar TL) Haziran: 192,3

(Milyar TL) Haziran: 7,4

(Milyar TL) Haziran: 208,7

(Milyar TL) Haziran: 97,5

(Milyar TL) Haziran: 18,3

(Milyar TL) Haziran: 0,3

(Milyar TL) Haziran: 12,5

(Milyar TL) Haziran: 5,4

(Milyar TL) Haziran: 0,3

(Milyar TL) Haziran: 524,5

(Milyar TL) Haziran: 36,6

(Milyar TL) Haziran: 16,9

(Milyar TL) Haziran: 216,8
Kaynak: BDDK, TÜIK, MKK, TBB Risk Merkezi, Emeklilik Gözetim Merkezi 253,7227,9287,3edilmişștir.


Haziran 2019 itibarıyla hanehalki borcu, önceki yılin ayni dönemine göre yüzde 1azalarak 545,7 milyar TL'ye gerilemiştir. Bu gerilemede en önemli etken yüzde 33 azalan finansman şirketi kredileri olurken aynı dönemde finansal kiralama şirketi kredileri de yüzde 10,9 gerilemiştir. Söz konusu dönemde finansman şirketlerinin kullandırdığı taşıt kredilerinde yüzde 37,4 düşüş görülmüştür.

Hanehalkı yükümlülükleri arasında en büyük kalemi oluşturan banka kredi stoku Haziran 2019'da önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 0,2 artmıştır. Banka kredilerinde en büyük tutarı oluşturan ihtiyaç kredisi stoku bu dönemde yıllık yüzde 2,4 artarken konut ve taşıt satışlarındaki yavaşlamanın etkisiyle konut kredisi stoku yüzde 9,6, taşıt kredisi stoku yüzde 15 azalmıştır. Aynı dönemde kredi kartı stok tutarı yüzde 15,8 artmıştır.
Haziran 2019 itibarıyla hanehalkı varlıkları yıllık yüzde 24,8 artarak 1,6 trilyon TLye ulaşmıştır. Hanehalkı varlıklarının en büyük kısmını oluşturan mevduat söz konusu dönemde yüzde 24,6 artarken tahvil ve bonolar yüzde 53,1, yatırım fonları yüzde 31,9 artmıştır.Mevduattaki yükselişin temel kaynağı, yüzde 51,6 artan döviz tevdiat hesabıdır.
Hanehalkı yükümlülüklerindeki azalış ve varlıklarındaki artışla birlikte Haziran 2019itibarıyla hanehalkı varlıklarının yükümlülüklere oranı bir önceki yıla göre 59,4 puan artarak yüzde 287,3'e yükselmiştir. Benzer şekilde, hanehalkı yükümlülüklerin GSYH'ya oranı yüzde 13,7'ye gerilerken varlıklarının GSYHya oranı yüzde 39,3'e yükselmiştir.
Temmuz 2019 itibarıyla finansal kesim dışındaki firmaların net döviz açığı, bir önceki yılın aynı dönemine göre varlıklarındaki yüzde 6,6 artış ve yükümlülüklerindeki yüzde 7,8düşüş sonucunda 33,3 milyar ABD doları azalarak Kasım 2015'ten sonraki en düşük seviye olan 184 milyar ABD dolarına gerilemiştir. Varlıkların en büyük unsuru olan mevduattaki yıllık yüzde 8,1 artış varlıklardaki yükselişin temel kaynağı olmuştur. Söz konusu dönemde yükümlülüklerde bütün kalemlerde azalış görülürken nakdi krediler yüzde 8,6, ithalat borçları yüzde 3,1 gerilemiştir. 2018 yılında kullanımı kaldırılan dövize endeksli krediler ise Temmuz 2019'da bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 66,5 gerilemiştir. Aynı dönemde yurt dışından sağlanan krediler yüzde 2,6 düşüşle diğer yükümlülükler kalemlerine kıyasla yatay seyretmiştir.

Finansal kesim dışındaki firmaların kısa vadeli net döviz pozisyonu, fazla vermeyi sürdürmektedir. Temmuz 2019'da bir önceki yılın aynı dönemine göre söz konusu firmaların kısa vadeli net pozisyon fazlası 5,1 milyar ABD doları kadar artarak 9,7 milyar ABD dolarına yükselmiştir. Bu dönemde firmaların kısa vadeli varlıkları yüzde 7,9, kısa vadeli yükümlülükleri yüzde 2,6 artmıştır.

Hanehalkı borçluluğu ve finansal kesim dışındaki firma kredilerinin GSYH'ya oranı diğer ülke gruplarıyla karşılaştırıldığında Türkiye'nin her iki gösterge bakımından da oldukça düşük bir riskliliğe sahip olduğu görülmektedir. Bank for International Settlements veri tabanına göre 2019 yılı ilk çeyreği itibarıyla Türkiye'nin hanehalkı kredilerinin GSH'ya oranıyüzde 1,le hem gelismekte olan ülkelerin hem de raporlanan ülke ortalamalarının oldukça altındadır. Ayrıca bu gerçekleşme 2009 sonunda görülen yüzde 14'ten beri en düşük seviyeye işaret etmektedir.Tüketici kredilerinde  yılı başından bu yana kapsamlıolarak uygulanan makroihtiyati tedbirler de bu düşüşte etkili olmuştur.

(Milyar Dolar)
(Milyar Dolar) Temmuz: Varlıklar

(Milyar Dolar) Temmuz: Mevduat

(Milyar Dolar) Temmuz: Menkul Kıymetler

(Milyar Dolar) Temmuz: İhracat Alacakları

(Milyar Dolar) Temmuz: Yurt Dışına Doğrudan Sermaye Yatırımlan

(Milyar Dolar) Temmuz: Yükümlülükler

(Milyar Dolar) Temmuz: Nakdi Krediler

(Milyar Dolar) Temmuz: Yurt İçinden Sağlanan Krediler

(Milyar Dolar) Temmuz: Döviz Kredileri (Bilgi İçin)

(Milyar Dolar) Temmuz: Dövize Endeksli Krediler (Bilgi İçin)

(Milyar Dolar) Temmuz: Yurt Dışından Sağlanan Krediler

(Milyar Dolar) Temmuz: İthalat Borçları

(Milyar Dolar) Temmuz: Net Döviz Pozisyonu

(Milyar Dolar) Temmuz: Kısa Vadeli Varlıkiar (1)

(Milyar Dolar) Temmuz: Kısa Vadeli Yükümlülükler (2)

(Milyar Dolar) Temmuz: Kısa Vadeli Net Döviz Pozisyonu Kaynak: TCMB
Kaynak: TCMB 
,yeee.anacataacakan 
adüküükert çiBankaakrkankenağlananaDvzn DövizeEndeker+Dsdanağlanan Kaadei eer adee alan SüidanAOanUzun Krediler+Kısa Vadeli İthalat Borçlan ile Vadeye Kalan Süresi 1 Yildan Az Olan Uzun Vadeli İthalat Borçları
Diğer ülkegruplarıyla karşılaştırıldığında finansal kesim dışındaki firma kredilerinin GSYH'ya oranında da Türkiye, 2019 yılı ilk çeyreği itibarıyla yüzde 70,7 ile düşük riskliliğe sahiptir. Raporlanan tüm ülkelerin ağırlıklı ortalamasına bakıldığında bu oran aynı dönemde yüzde 93,7 iken gelişmekte olan ülke ağırlıklı ortalaması yüzde 100,6'dır.
GRAFİK I: 7- Hanehalkı Kredilerinin ve Finansal Kesim Dışındaki Firma Kredilerinin GSYH'ya Orani (1)

Hanehalkı Kredileri/GSYH (Yüzde) (2)Finansal Kesim Dışındaki Firma Kredileri/GSYH (Yüzde)
701106060,3100100,65041,69093,740803070
70,72014,3601050Wr Ms L Wter LT1W!Eyl.17Mar.18Eyl.18Mar.19Mar.14Eyl.14Mar.15Eyl.15Mar.16Eyl.16Mar.17Eyl.17Mar.18Eyl.18Mar.19etaere Gelişmekte Ölan Ülkelerin Ağırlıklı Örtalamasıi Raporlanan Bütün Ülkelerin Ağırlıklı Ortalaması Raporlanan Bütün Ülkelerin Ağırlıklı Ortalaması
Türkiye 
cYanlow • Türkiye 
Kaynak: Bank for International Settlements 
a Dsnodaeoa soeee 

yer almaktadır.



ise katılm bankas olmak üzere toplam  banka faliyet göstermektedir. Haziran 9tbarıya bankacılık sektöüün toplam aktf büyüklüğü T bazında yılık yüzde , artak Haardatkalkinmavyatrim,6s 
4, trilyon TL, ABD doları bazinda ise yüzde 8,6 azalarak 736 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir.nyow 
Bankacilik 
bankalar yüzde 26,8'ini, kamu bankaları ise yüzde 0,3'ünü temsil etmektedir. Bir önceki yılın aynı ayına göre yerli özel bankalar ile yabancı bankaların sektör aktifleri içindeki payıazalırken kamu bankalarının payı artmıştır. Fonksiyonel gruplar bazında ise mevduat bankalarının payı azalırken katilım bankaları ie kalkınma ve yatırım bankalarının payında artış görülmektédir. Buna göre mevduat bankaları sektör aktiflerinin yüzde 87,5'ini, katılım bankaları yüzde 5,7'sini, kalkınma ve yatırım bankaları ise yüzde 6,8'ini temsil etmektedir.
2018 yılının ilk çeyreğinden itibaren arz ve talep kaynaklı dinamiklerin etkisiyle kredi büyümesi yavaşlama sürecine girmiştir. Kur etkisinden arındırılmış toplam kredi hacmi, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 0,5 artış göstermiştir. Aynı dönemde kur etkisinden arındırılmış ticari krediler yüzde 0,6 artarken tüketici kredileri yüzde 14,1 azalmış ve kredi kartları yüzde 15,8 artmıştır. Kredilerdeki yavaşlama ve takibe giren alacak (TGA)bakiyesindeki yüksek miktarlı artışlar sonucu TGA oranı yükselerek Haziran 2019'da yüzde 4,4 seviyesine gelmiştir.

TABLO I: 27- Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri 
Haziran: 2018

Haziran: 3 867

Haziran: 732

Haziran: 2 395

Haziran: 2 036

Haziran: 53 522

Haziran: 52

Haziran: 11 576

Haziran: 208

Haziran: 1,4

Haziran: 13,6

Haziran: 52,6

Haziran: 4,5

Haziran: 61,9

Haziran: 12,4

Haziran: 17,3

Haziran: 3,0

Haziran: 3,9

Haziran: 68,3

Haziran: 117,6 143,8

Bankaların temel fon kaynagi olan mevduatin toplam kaynaklar içindeki payı Haziran 2018-Haziran 2019 döneminde bir miktar artarken, bankaların net ödeyici konuma geçmesiyle birlikte çoğunluğu yurt dışından sağlanan kredilerin payı azalmış, ihraç edilen menkul kıymetlerin payı ise değişmemiştir. Haziran 2019'da söz konusu kalemlerin toplam kaynaklara oranı sırasıyla yüzde 53,7, yüzde 13,3 ve yüzde 4,8 olarak gerçekleşmiştir.
Haziran 2019’da kredilerin mevduata oranı tüm bankacılık sektörü için yüzde 111,8’e gerilemiştir. Bu oran TL'de yüzde 144,8 ve yabancı parada yüzde 83,8 seviyesindedir. Söz konusu oranda TL ile yabancı para arasındaki fark, mevduatta döviz talebinin, kredilerde ise TL talebinin baskın olması nedeniyle açılmiştır.

Sermaye yeterliliği rasyosu (SYR), 2019 yılında bankaların sermayelerini güçlendirmeleri sonucu Haziran 2019 itibarıyla yüzde 17,7 oranıyla uluslararası standartların öngördüğü asgari düzeyin (yüzde 8) oldukça üzerinde seyretmektedir. Bu dönemde SYR;mevduat bankaları için yüzde 17,3, katılım bankaları için yüzde 17,4, kalkınma ve yatırım bankaları için yüzde 24,5 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bankaların sahiplik durumuna göre ise SYR, yerli özel bankalar için yüzde 17,3, kamu bankaları için yüzde 17,6 ve yabancıbankalar için de yüzde 18,5 düzeyindedir.

Sermaye Piyasasi 
Borsa İstanbulda işlem gören şirketlerin piyasa kapitalizasyonu 2018 yılı sonunda 794,8 milyar TL iken Haziran 2019'da 855,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bunun sonucunda da piyasa kapitalizasyonunun GSYH'ya oranı aynı dönemde yüzde 21,3'ten yüzde 21,5'e ulaşmıştır. Bu dönemde Borsa İstanbul'daki yabancı yatırımcı payı yüzde 65,1düzeyinde gerçekleşmiştir. Haziran 2019 itibarıyla 401 şirketin payları Borsa İstanbulda işlem görmektedir.

Kurumsal yatırımcılar sektöründe ise menkul kıymet yatırım fonlarının toplam değeri 2018 yılı sonuna göre yüzde 58,7 artışla Haziran 2019 itibarıyla 76,6 milyar TL'ye ulaşmıştır.Portföy yönetim şirketlerinin yönettikleri portföy büyüklüğü ise aynı dönemde yüzde 27,7artarak 221 milyar TL olmuştur. Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının aktif toplamı Haziran 2019'da 2018 yılı sonuna göre yüzde 1,2 oranında artmış ve 80,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.


TABLO I: 28- Sermaye Piyasalarina Ilişkin Gostei 
2017 2016: 485
2018 2019-6: 487

2017 2016: 405
2018 2019-6: 402

2017 2016: 80
2018 2019-6: 85

2017 2016: 245 806
2018 2019-6: 311 711

2017 2016: 63,4
2018 2019-6: 65,0

2017 2016: 614 069
2018 2019-6: 794 823

2017 2016: 23,5
2018 2019-6: 21,3

2017 2016: 132
2018 2019-6: 122

2017 2016: 89
2018 2019-6: 78

2017 2016: 43
2018 2019-6: 44

2017 2016: 384
2018 2019-6: 489

2017 2016: 43 755
2018 2019-6: 48 238

2017 2016: 263
2018 2019-6: 408

2017 2016: 58 439
2018 2019-6: 93 139

2017 2016: 42
2018 2019-6: 10

2017 2016: 16
2018 2019-6: 10

2017 2016: 9
2018 2019-6: 9

2017 2016: 442
2018 2019-6: 480

2017 2016: 31
2018 2019-6: 33

2017 2016: 60 602
2018 2019-6: 79 414

2017 2016: 8
2018 2019-6: 7

2017 2016: 50
2018 2019-6: 54

2017 2016: 122 178
2018 2019-6: 173 057

2017 2016: 100
2018 2019-6: 101

2017 2016: 132
2018 2019-6: 134

2017 2016: 8
2018 2019-6: 8

2017 2016: 51 838
2018 2019-6: 61 245
Hisse senedi hariç özel sektör menkul kıymet stoku geçtiğimiz yıllardaki yükselişeğilimini sürdürmüş ve 2018 yılı sonuna göre yüzde 30,7 artarak 80 milyar TL seviyesine yükselmiştir. Bu stokun yüzde 72,7'si banka bonosu, yüzde 19,8i özel sektör tahvili, kalan yüzde 7,5īi ise varant ve varlığa dayalı menkul kıymetlerden oluşmaktadır. Bu dönemde k puan azalmıştır.


TABLO I: 29- Sermaye Piyasasi Hacmi 
(Milyon TL)
Eylül: 2018
Kaynak: Borsa İstanbul, Takasbank 
Kaynak: Borsa Istanbui, Takasuank 

(1) Piyasa ve tescil işlemlerinin toplamını içermektedir.

Gelişen İşletmeler Piyasası ve Serbest İşlem Platformu işlem hacimlerini de igermektedir.
(3) Halka arz tarihi olarak borsada işlem görme tarihi esas alınmaktadır.

Borçlanma araçları piyasası toplam işlem hacmi 2019 yılının ilk dokuz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre önemli ölçüde büyüme göstermiştir. Kesin alım-satım pazarı işlem hacmi yüzde 4,2 artarken borçlanma araçları piyasası işlem hacminin önemli bir bölümünüoluşturan repo-ters repo pazari, repo faizlerinin mevduat faizinin üzerinde seyretmesi nedeniyle yüzde 190 büyümüştür. Aynı dönemde pay piyasası işlem hacmi ise yüzde 7,1oranında düşüş kaydetmiştir.

Sermaye piyasasının derinliğini artıran birincil halka arzlarda 2019'un ilk dokuz ayında dört halka açılma işlemi olmuş ve 162 milyon TL'lik bir fon elde edilmiştir.
Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında, 2019 yılının ilk dokuz ayında altın TL işlem hacmi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 33,1, altın dolar işlem hacmi yüzde 11,5 daralmıştır. Eylül 2019 itibarıyla altın TL işlem hacmi 4,6 milyar TL, altın dolar işlem hacmi 6,7 milyar ABD dolari, ton bazında altının toplam işlem hacmi ise 197 ton olarak gerçekleşmiştir.

Eylül 2018'de 985,1 milyar TL olan Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon PiyasasıVadeli İşlem Pazarı işlem hacmi Eylül 2019 itibarıyla 1 trilyon TL’yi geçmiştir.
Sigortacılık ve Özel Emeklilik 
Türkiye’de sigortacılik ve bireysel emeklilik sektörlerinde 2017 yılı sonunda 62 olan faal şirket sayısı, iki hayat dışı şirketin birleşmesi ve hayat dışı branşlarda bir sigorta şirketinin faaliyete başlamasıüzerine 2018 yılı sonu itibarıyla değişmemiştir. Söz konusu şirketlerden 38'i hayat dışı, 17'si hayat ve emeklilik, 5'i hayat ve 2'si de reasürans alanında faaliyet göstermektedir.

Sigortacılık sektöründe 2018 yılında toplam prim üretimi, 2017 yılına göre yüzde 17,3artarak 54,6 milyar TL olmuştur. Direkt prim üretimi, bir önceki yıla göre yüzde 14,5 artarak 50,4 milyar TL seviyesinde gerçekleşmis, 4,2 milyar TL tutarında da reasürans yoluyla prim 

uretilmiştir. Sigorta șirketleri tarafindan sigortalilara verilen teminat tutari, 2018 yilinda yüzde 18,4 artışla 126,9 trilyon TL'ye yükselerek GSYH'nın 34 katı olarak gerçekleşmiştir.
Sigortacılık sektöründe uluslararası sermayenin payı son dört yılda yüzde 70 ve üzerinde gerçekleşmiştir. Ancak 2018 yılında iki uluslararası sermayeli şirketin çekilmesi sonucunda, uluslararası sermayenin payı toplam ödenmiş sermaye açısından yüzde 68'e düşmüş; uluslararası sermayenin toplam prim üretimindeki payı ise yüzde 58 olmuştur.Sektörde yer alan 62 şirketin 38'inde yabancı ortakların payı yüzde 50'nin üzerinde bulunmakta olup uluslararası sermayeye sahip şirket sayısı 42'dir.
TABLO I: 30- Sigortacılık Sektörüne Ait Bazı Büyüklükler 

Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı
(1) Bölüşmeli Treteler esas alınarak hesaplanmıştır.
Sigortacılık sektörü kârı 2017 yılında kâr 3,7 milyar TL iken, 2018 yılında yüzde 52,7artarak 5,7 milyar TLye yükselmiştir. Söz konusu dönemde, hayat dışı sigorta şirketleri 2,7milyar TL ve hayat-emeklilik şirketleri 2,8 milyar TL kâr elde etmiştir. Sektörde son beşyılda, hayat-emeklilik şirketlerinde teknik ve toplam net kârda düzenli bir artış kaydedilirken hayat dışı şirketlerde son üç yılda düzenli bir artış söz konusudur. 2018 yılında reasürans şirketleri 301 milyon TL kâr kaydetmiştir.


TABLO I: 31- Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katilım Sistemi G 
OKS Çalışan Sayısı: Milyon TL
BES Katılımcıları Fon Tutari: Milyon TL
BES Devlet Katkısı: Milyon TL
OKS Çalışanları Fon Tutari: Milyon TL
Toplam Fon Büyüklüğü: Yıllık Artış (Yüzde)

BES Katılımcı Sayısı: Kişi
OKS Çalışan Sayısı: 9 097
BES Katılımcıları Fon Tutari: -
BES Devlet Katkısı: -
OKS Çalışanları Fon Tutari: 9 097
Toplam Fon Büyüklüğü: 42,8

BES Katılımcı Sayısı: 1 987 940
OKS Çalışan Sayısı: -
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 12 012

BES Katılımcı Sayısı: 2 281 478
OKS Çalışan Sayısı: -
BES Katılımcıları Fon Tutari: 12 012
BES Devlet Katkısı: - -
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 14 330

BES Katılımcı Sayısı: 2 641 843
BES Katılımcıları Fon Tutari: 14 330
BES Devlet Katkısı: -
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 20 346

BES Katılımcı Sayısı: 3 128 130
BES Katılımcıları Fon Tutari: 20 346 25 146
BES Devlet Katkısı: 1 152
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 26 297

BES Katılımcı Sayısı: 4 153 055
OKS Çalışan Sayısı: -
BES Katılımcıları Fon Tutari: 34 793
BES Devlet Katkısı: 3 019
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 37 812

BES Katılımcı Sayısı: 5 092 871 6 038 432
OKS Çalışan Sayısı: - -
BES Katılımcıları Fon Tutari: 42 979
BES Devlet Katkısı: 5 020
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 47 999

BES Katılımcı Sayısı: 6 627 025
OKS Çalışan Sayısı: -
BES Katılımcıları Fon Tutari: 53 409
BES Devlet Katkısı: 7 438
OKS Çalışanları Fon Tutari: -
Toplam Fon Büyüklüğü: 60 848

BES Katılımcı Sayısı: 6 924 945 3 420 618
BES Katılımcıları Fon Tutari: 67 677
BES Devlet Katkısı: 10 141
OKS Çalışanları Fon Tutari: 1 793
Toplam Fon Büyüklüğü: 79 612

OKS Çalışan Sayısı: 6 878 224 4 993 671
BES Katılımcıları Fon Tutari: 76 962
BES Devlet Katkısı: 11 656
OKS Çalışanları Fon Tutari: 4 685
Toplam Fon Büyüklüğü: 93 303

OKS Çalışan Sayısı: 6 946 230 4 959 053
BES Katılımcıları Fon Tutari: 76 804
BES Devlet Katkısı: 10 070
OKS Çalışanları Fon Tutari: 3 834
Toplam Fon Büyüklüğü: 90 708

OKS Çalışan Sayısı: 6 801 719 5 777 818
BES Katılımcıları Fon Tutari: 92 762
BES Devlet Katkısı: 15 241
OKS Çalışanları Fon Tutari: 7 277
Toplam Fon Büyüklüğü: 115 280
aynak: Emeklilik Gözetim Merkezi 1) Eylül ayı sonu itibarıyladır.
Bireysel emeklilik ve otomatik katılım sisteminde toplam fon büyüklüğü, 2018 yılısonunda bir önceki yıla göre yüzde 17,2 artışla 93,3 milyar TL'ye ulaşmıştır. Eylül 2019tibarıyla toplam fon büyüklüğü 115,3 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Eylül 2019 itibarıyla bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların fon büyüklüğü, devlet atkısı dâhil 108 milyar TL'ye ulaşmış, katılımcı sayısı ise 6,8 milyon kişi olarak gerçekleşmiştir. Otomatik katılım sisteminde ise çalışanların fon büyüklüğü 7,3 milyar TL'ye jlaşmış olup sistemde 5,8 milyon çalışan yer almaktadır.

Türkiye’de reasürans kapasitesini artırmak ve teminat verilemeyen veya teminat verilmesinde güçlükler bulunan çeşitli riskler sonucu meydana gelebilecek maddi ve bedeni zararların karşılanabilmesini teminen sigorta ve reasürans teminatı sağlamak amacıyla Türk Reasürans Anonim Şirketinin kuruluş işlemleri Eylül2019'da tamamlanmıştır.
Sigortacılik ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumunun kuruluşuna ilişkin 47 sayıli Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi 18/10/2019 tarihli ve 30922 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Bu kurumun amacı; sigortacılık ve özel emeklilik sektörlerinin düzenlenmesi ve denetlenmesine dair görevleri yürütmek olarak düzenlenmiştir.
BDDK Gözetimindeki Banka Dışı Finansal Kuruluşlar 
Haziran 2019 itibarıyla BDDK gözetiminde faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluşsayısı 115'tir. Bu kuruluşların aktif toplamı 158,4 milyar TL olarak gerçekleşmiştir.
Banka dışı finansal kuruluşların aktifleri,Haziran2018'de bir önceki yılın aynıdöneminegörefinansalkiralama,faktoring,finansman ve varlıkyönetimşirketlerinde sırasıyla yüzde 26, yüzde 29, yüzde 29,6 ve yüzde 25,5 artmıştır. Haziran 2018 itibarıyla,yılbaşından bu yana birikimli aktif kârlılığı söz konusu şirketler için sırasıyla yüzde 1, yüzde 1,7, yüzde 1,3 ve yüzde 2,7 olarak gerçekleşmiştir.


TABLo I: 32- Banka Dişi Finansal Kuruiuşiarin Temel Goster geien 
Haziran: 2018

Haziran: 25

Haziran: 139

Haziran: 1 453

Haziran: 58 124

Haziran: 952

Haziran: 61

Haziran: 388

Haziran: 4 778

Haziran: 43 712

Haziran: 929

Haziran: 14

Haziran: 896

Haziran: 39 113

Haziran: 621

Haziran: 13

Haziran: 3 728

Haziran: 154
Kaynak: BDDK, FKB 
(1) Yıl içindeki birikimli değerleri göstermektedir.
Katılım Finans 
Haziran 2019 itibarıyla Türk bankacılık sektöründe üçü kamu, üçü özel sermayeli olmaküzerealtıkatılımbankasifaaliyetgöstermektedir.Katılımbankalarının aktif büyüklüğü Haziran 2019 itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 28,7 artarak 239,2milyar TL'ye ulaşmıştır. Katılım bankacılığı aktiflerinin toplam bankacılık sektörü içerisindeki payı bu dönemde yüzde 5,1´den yüzde 5,7'ye yükselmiştir.

Katılım bankacılığı aktiflerinin en büyük kısmını oluşturan krediler Haziran 2019itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 11,8 artarak 111,1 milyar TL'den 124,2milyar TL'ye yükselmiştir.

Haziran 2019 itibarıyla 64 milyar TL'si TP, 108,7 milyar TL'si YP olmak üzere katılım fonları toplam tutarı 172,7 milyar TL'ye ulaşmıştır. Bu dönemde katılım fonları toplamı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 39,6 büyümüştür. Söz konusu katılım fonlarının krediye dönüşüm oranı Haziran 2019 itibarıyla yüzde 71,9 olarak gerçekleşmiştir.
Banka kârlılığı açısından değerlendirildiğinde katılım bankalarının dönem net kârıHaziran 2018'de 1,15 milyar TL tutarında iken Haziran 2019 itibarıyla bu tutar 1,25 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Bu dönemde katılım bankalarının yılbaşından itibaren birikimli özkaynak kârlılığı yüzde 8,43ten yüzde 7,04e, aktif kârlılığı ise yüzde 0,68den yüzde 0,55'e gerilemiştir.


TABLo I: 33- Katilim Finans Alaninda Bazi Temel Gostergeier 
2017 2018: 2018 2019

2017 2018: 160,1
Haziran: 185,9

2017 2018: 97,6
Haziran: 111,1

2017 2018: 105,0
Haziran: 123,7

2017 2018: 5
Haziran: 5

2017 2018: 1 032
Haziran: 1 065

2017 2018: 15,0
Haziran: 15,3

2017 2018: 1,1
Haziran: 0,7

2017 2018: 13,5
Haziran: 8,4

2017 2018: 17,0
Haziran: 16,0

2017 2018: 3,2
Haziran: 3,4

2017 2018: 6(2/4)
Haziran: 8(4/4)

2017 2018: 3(1/2)
Haziran: 4(2/2)

2017 2018: 3(1/2)
Haziran: 4(2/2)

2017 2018: 2 514
Haziran: 3 755

2017 2018: 1 379
Haziran: 1 927

2017 2018: 1 135
Haziran: 1 828

2017 2018: 1 024
Haziran: 661

2017 2018: 980
Haziran: 634

2017 2018: 45
Haziran: 27

2017 2018: 1 125
Haziran: 764

2017 2018: 1 080
Haziran: 737

2017 2018: 45
Haziran: 27

2017 2018: 4 259
Haziran: 2 313

2017 2018: 1 319
Haziran: 1 113
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK, TSB 
.-T.-.lowb .:i 
Emeklilik ve Hayat A.Ş., Bereket Sigorta A.Ş. ve Bereket Emeklilik ve Hayat A.Ş. verileridir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafiından yurt içinde ve yurt dışında katılım finans sektörüiçin önemli bir likidite kaynağı olan kira sertifikası ihraçları 2012 yılından bu yana grçeklştirilmyedevam etmekted yın i alanda yurt içinde çeştli vadev kira oranlarında TL cinsi toplam 3,1 milyar TL tutarında ihraç gerçekleştirilmiştir. Aynıdönemde yurt içinde döviz cinsi toplam 1,milyar avro tutarında kira sertifikası ihraçmistr.caalta dayal kstkası agarı kasamında u dönde altın karşılığında ihraç gerçekleştirilmiştir.

Katılım finans sektörü içerisinde yeni gelismekte olan katılm sigortacılığında Haziran baryla pencere usulüyle faliyet gösterene de dhilomaküze aat haat deyapan sigorta sirketi faliet göstermektedr.Adönmtiar Türkiye'de faaliyet gösteren katılım reasürans şirketi bulunmamaktadır.

3. KAMU MALİYESİNDE GELİŞMELER VE HEDEFLER 
3.1. GENEL DEVLET 
a) Mevcut Durum 
Genel devlet gelirleri, GSYH'ya oranla 2018 yılında 2017 yılına göre 0,2 puan artarak yüzde 33,3 olmuştur. Bu gelişmede, yılın ikinci yarısında iktisadi faaliyette yaşanan yavaşlama ve ekonomiyi canlandırmak amacıyla yapılan geçici vergi indirimlerinin etkisiyle vergi gelirlerinde meydana gelen düşüşe karşılık imar barışı ve bedelli askerlik gibi uygulamalardan elde edilen vergi dışı gelir tahsilatları etkili olmuştur.
Genel devlet harcamaları 2018 yılında GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 0,7 puan artarak yüzde 35,6 olmuştur. Bu dönemde İşsizlik Sigortası Fonu ve bütçe dışı fonların cari harcamalarındaki artışa paralel olarak cari giderlerin GSYH payı 0,5 puan artmıştır. Yatırım harcamalarının payı merkezi yönetim bütçesi kaynaklı olarak 0,1 puan artış göstermiştir.Merkezi yönetim bütçesinden yapılan transferler 0,4 puan artarken, diğer genel devlet unsurlarından yapılan transferlerin 0,3 puan azalması sonucunda toplam genel devlet transfer harcamalarının GSYH payı 0,1 puan artmıştır.

Genel devlet gelir ve harcamalarındaki bu gelişmelere paralel olarak, 2018 yılında genel devlet açığı GSYHya oranla bir önceki yıla göre 0,5 puan artış göstermiş ve yüzde 2,4 olmuştur.

2019 yılında genel devlet gelirlerinin bir önceki yıla göre GSYH'ya oranla 0,1 puan artarak yüzde 33,3 olacağı öngörülmektedir. Ekonomik aktivitedeki yavaş seyrin devam etmesi nedeniyle vergi gelirlerinin 1 puan ve 2018 yılında oldukça yüksek gerçekleşen vergi dışı normal gelirlerin 0,5 puan azalmasi; diğer taraftan, Merkez Bankasının birikmiş ihtiyat akçesinin ve temettü gelirlerinin Hazineye aktarılması sonucunda faktör gelirlerinin 1,5puan, sosyal fonların ise 0,2 puan artması beklenmektedir.

GSYH'ya oranla genel devlet harcamalarının 2019 yılında bir önceki yıla kıyasla 0,7puan artacağı ve yüzde 36,4 olacağı tahmin edilmektedir. Bu dönemde personel giderlerindeki artış nedeniyle cari giderlerin payının 0,7 puan, faiz giderlerinin yanı sıra sosyal güvenlik ve İşsizlik Sigortası Fonu transferlerindeki artışlar nedeniyle transfer harcamalarının payının 1,2 puan artacaği, yatirım harcamalarının payının ise 1,1 puan azalacağı öngörülmektedir.

Bu kapsamda, GSYH'ya oranla 2018 yılında yüzde 2,4 olan genel devlet açığının 2019yılında 0,6 puan artarak yüzde 3 olacağı öngörülmektedir.

2018 yılında GSYHya oran olarak yüzde 0,3 olan genel devlet faiz dişı borçlanma gereğinin 2019 yılında yüzde 0,4 olmasi, aynı dönemde yüzde 2,3 olan program tanımlıgenel devlet açığının ise yüzde 3,4'e yükselmesi beklenmektedir.
Genel devlet kapsamına KiT'lerin eklenmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesinde 2018 yılında GSYH'ya oranla yüzde 2,5 açık verilmiştir. Söz konusu açığın 2019yılında yüzde 3,2'ye yükseleceği öngörülmektedir. Aynı dönemde yüzde 2,4 olan program tanımlı kamu kesimi faiz dışı açığının ise yüzde 3,5'e yükselmesi beklenmektedir.
2018 yılında GSYH'ya oranla yüzde 30,1 olarak gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim un 2019 vılında vüzde 32,8'e vükselmesi beklenmektedir.

2018 ve 2019 yillarinda bir defalik gelirlerin GSYH içindeki payinin trendin üzerinde gerçekleşerek sırasıyla yüzde 2,6 ve yüzde 2,9 gibi önemli bir seviyeye ulaştığıgörülmektedir. 2018 yılında genel devlet açığını 0,2 puan düşüren konjonktürel dalgalanmaların 2019 yılında söz konusu açığı1 puan artırması beklenmektedir. Bu gelişmeler sonucunda, ekonominin potansiyel seviyesinde olması varsayımı altında gelir ve harcama seviyelerinin nasıl şekillendiğini gösteren yapısal genel devlet açığının potansiyel GSYH'ya oranının, 2019 yılında, bir önceki yıla göre, 0,3 puan azalarak yüzde 4,9seviyesinde olmasi, yapısal faiz dışı dengenin ise 0,7 puan iyileşerek yüzde 2,4 oranında açık vereceği tahmin edilmektedir.

TABLO I: 34- Genel Devlet Yapisal Denge Analizi 
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: Denge (1)

Genel Devlet Dengesi: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

Genel Devlet Dengesi: 2016
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -36 164

Genel Devlet Dengesi: 2017
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -57 323

Genel Devlet Dengesi: 2018
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -88 663

Genel Devlet Dengesi: 2019
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -129 286

Genel Devlet Dengesi: 2020
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -140 810

Genel Devlet Dengesi: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

Genel Devlet Dengesi: 2016
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1,4

Genel Devlet Dengesi: 2017
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1,8

Genel Devlet Dengesi: 2018
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -2,4

Genel Devlet Dengesi: 2019
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -3,0

Genel Devlet Dengesi: 2020
Faiz Gideri Hariç Genel Devlet Dengesi: -2,9
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Not: Yapısal dengenin GSYH'ya oranında potansiyel GSYH kullanılmıstır.
b 
(2) Vergi ve prim yapilandırmasi, 2B ve özelleştirme gelirleri gibi bir defalik gelir ve giderler hariç genel devlet dengesi ( Genel deviet dengesinden bir defalik gelir ve giderler ie devresel etkilerin çıkanlmasıyla elde edilen denge 
2018 yılında yüzde 16,5 seviyesinde olan sosyal harcamaların GSYH'ya oranının 2019yılında yüzde 17,3 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Söz konusu gelişmede, sağlık harcamalarının yanı sira emekli aylıkları ve diğer harcamalar nedeniyle sosyal koruma harcamalarının GSYH'ya oranındaki artış etkili olmuştur.

TABLO I: 35- Sosyal Harcamaların Gelişimi 
EĞİTİM: 3,9
2014: 2015 3,9

EĞİTİM: SAĞLIK
2014: 3,8

EĞİTİM: SOSYAL KORUMA
2014: 8,1

EĞİTİM: Emekli Aylıklan ve Diğer Harcamalar
2014: 7,1

EĞİTİM: Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler
2014: 0,8

EĞİTİM: Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri
2014: 0,1

EĞİTİM: TOPLAM Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
2014: 15,7

2014: 17,0

b) Hedefler 
azalarak yüzde 32,4 olması beklenmektedir. Ekonomik aktivitede gözlenen toparlanmaya 2Hyae i pua:bağlı olarak özellikle dolaylı vergilerin etkisiyle genel devlet vergi gelirlerinde beklenen 0,5puan artışa karşın, 2019 yılında yüksek gerçekleşmesi beklenen faktör gelirlerinin geçmiş.
puan azalarak yüzde 35,2 olması beklenmektedir. Bu dönemde transfer harcamalarının ayni düzeyde kalacağı; diğer yandan tasarruf tedbirlerinin de etkisiyle yatırım harcamalarının 0,5puan, cari harcamaların ise 0,7 puan azalacağı öngörülmektedir.
Bu gelişmeler doğrultusunda, GSYH'ya oranla genel devlet açığının 2020 yılında 0,1puanlık bir düşüşle yüzde 2,9'a gerileyeceği öngörülmektedir. Genel devlet faiz dışıdengesinin 0,6 puanlık bir iyileşmeyle yüzde 0,1 fazla vermesi; program tanımlı genel devlet açığının ise yüzde 1,6 olması beklenmektedir.

2020 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin GSYHya oranla bir önceki yıla göre 0,2puan azalarak yüzde 3,0 seviyesinde gerçekleşeceği; program tanımlı kamu kesimi açığının ise 1,9 puanlık bir iyileşmeyle yüzde 1,7'ye gerileyeceği öngörülmektedir.
AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ya oranının 2020 yılında yüzde 33,2seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.


TABLO I: 36- Genel Devlet Toplam Gelir ve Harcamalari (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2017
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2018
2020 (3): 2019 (2)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 470 431
(GSYH'ya Oran, Yüzde): [TELEFON] (3): 632 707

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 138 106
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 164 314
2020 (3): 218 952

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 315 094
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 367 247
2020 (3): 391 280

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 17 231
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 18 213
2020 (3): 22 474

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 46 273
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 47 823
2020 (3): 83 894

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 129 576
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 144 839
2020 (3): 177 014

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 248 442
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 280 738
2020 (3): 338 694

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 894 722
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 023 175
2020 (3): 1 232 310

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 9 583
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 995
2020 (3): 6 198

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 904 305
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 028 170
2020 (3): 1 238 508

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 426 499
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 480 106
2020 (3): 594 501

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 91 416
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 115 056
2020 (3): 141 616

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 91 189
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 114 719
2020 (3): 141 019

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 226
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 336
2020 (3): 597

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 422 554
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 490 331
2020 (3): 591 053

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 399 883
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 466 408
2020 (3): 564 175

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 22 671
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 23 923
2020 (3): 26 878

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 887 732
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 025 208
2020 (3): 1 247 886

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 940 469
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 085 493
2020 (3): 1 327 170

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 36 164
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 57 323
2020 (3): 88 663

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -16 573
(GSYH'ya Oran, Yüzde): -2 962
2020 (3): 9 379

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -6 990
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2 033
2020 (3): 15 576
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir.

kapsamaktadır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 



TABLO I: 37- Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG)
2016: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2016: 29 932
2017: 47 779
2018: 72 813
2019 (1): 125 001
2020 (2): 138 873 6 908

2016: -8 448
2017: -1 155
2018: 3 181
2019 (1): 9 377

2016: -8 986
2017: -2 324
2018: 2 958
2019 (1): 7 425
2020 (2): 4 605

2016: 539
2017: 1 169
2018: 223
2019 (1): 1 953
2020 (2): 2 303

2016: 10 413
2017: 15 963
2018: 21 795
2019 (1): 2 663
2020 (2): 6 105

2016: 890
2017: -70
2018: 1 554
2019 (1): 1 078
2020 (2): 1 382

2016: 878
2017: -1 611
2018: -1 352
2019 (1): 0

2016: -10 128
2017: -13 518
2018: -10 923
2019 (1): -1 995
2020 (2): -8 46

2016: 4 181
2017: 8 780
2018: 4 777
2019 (1): 2 538
2020 (2): 2 91

2016: 27 717
2017: 56 168
2018: 91 844
2019 (1): 138 663
2020 (2): 147 71

2016: -25 690
2017: -5 058
2018: 10 610
2019 (1): 24 158
2020 (2): -3 84

2016: 37 299
2017: 61 163
2018: 98 042
2019 (1): 144 663
2020 (2): 157 71

2016: -16 107
2017: -63
2018: 16 808
2019 (1): 30 158
2020 (2): 6 15

2016: 1,1
2017: 1,5
2018: (GSYH'ya Oran, Yüzde) 2,0

2016: -0,3
2017: 0,0
2018: 0,1
2019 (1): 2,9

2016: -0,3
2017: -0,1
2018: 0,1
2019 (1): 0,2

2016: 0,0
2017: 0,0
2018: 0,0
2019 (1): 0,2

2016: 0,4
2017: 0,5
2018: 0,6
2019 (1): 0,0

2016: 0,0
2017: 0,0
2018: 0,0
2019 (1): 0,1

2016: 0,0
2017: -0,1
2018: 0,0
2019 (1): 0,0

2016: -0,4
2019 (1): 0,0

2017: -0,4
2018: -0,3
2019 (1): 0,0

2016: 0,2 1,1
2017: 0,3
2018: 0,1
2019 (1): 0,1

2016: -1,0
2017: 1,8
2018: 2,5
2019 (1): 3,2

2016: 1,4
2017: -0,2
2018: 0,3
2019 (1): 0,6

2017: 2,0
2018: 2,6
2019 (1): 3,4

2016: -0,6
2017: 0,0
2018: 0,5
2019 (1): 0,7
0,0Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir. (1) Gerçeklesme Tahmini () Prog 

TABL0 I: 38- 2018 Yilı Kamu Kesimi Genel Dengesi 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
KİT: Merkezi Yönetim Bütçesi
TOPLAM: Mahalli idareler

KİT: 516 060
TOPLAM: 75 776

KİT: 178 643
TOPLAM: 21 904

KİT: 337 417
TOPLAM: 53 872

KİT: 72 063
TOPLAM: 10 906

KİT: 52 719
TOPLAM: 18 315

KİT: o
TOPLAM: o

KİT: -311 554
TOPLAM: -8 770

KİT: 329 287
TOPLAM: 96 227

KİT: -299 504
TOPLAM: -75 121

KİT: 29 783
TOPLAM: 21 106

KİT: -90 182
TOPLAM: -55 768

KİT: -90 182
TOPLAM: -55 815

KİT: o
TOPLAM: 47

KİT: -60 399
TOPLAM: -34 663

KİT: -12 414
TOPLAM: 12 945

KİT: 11 786
TOPLAM: 10 688

KİT: -18 084
TOPLAM: -3 840

KİT: -6 117
TOPLAM: 6 096

KİT: 72 813
TOPLAM: 21 718

KİT: 0
TOPLAM: 10 532

KİT: 9 619
TOPLAM: 1 043

KİT: -31 735
TOPLAM: -2 073

KİT: 41 354
TOPLAM: 3 116 10 220

KİT: 63 194

KİT: 0
TOPLAM: -77

KİT: 72 813
TOPLAM: 21 795
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır.

TABL0 I: 39- 2019 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL 
TOPLAM: Mahalli iareler

TOPLAM: 80 811

TOPLAM: 23 355

TOPLAM: 57 456

TOPLAM: 11 996

TOPLAM: 16 765

TOPLAM: o

TOPLAM: -10 485

TOPLAM: 99 088

TOPLAM: -80 248

TOPLAM: 18 840

TOPLAM: -39 619

TOPLAM: -39 608

TOPLAM: -11

TOPLAM: -20 779

TOPLAM: 18 134

TOPLAM: 11 917

TOPLAM: -2 091

TOPLAM: 8 308

TOPLAM: 2 645

TOPLAM: 121

TOPLAM: -157

TOPLAM: -2 306

TOPLAM: 2 148

TOPLAM: 2 700

TOPLAM: -18

TOPLAM: 2 663
KaakStratji veBüçeBaskanığNoene sağlik sigortas hesaplan, sosyal güvenlik dengesi icerisinde yr almakadr. ercekes Ta 

TABL0 I: 40- 2020 Yilı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
KAMU: Merkezi Yönetim Bütçesi
TOPLAM: Mahalli idreler

KAMU: 650 970
TOPLAM: 96 170

KAMU: 222 717
TOPLAM: 28 054

KAMU: 428 253
TOPLAM: 68 116

KAMU: 69 568
TOPLAM: 13 803

KAMU: 84 183
TOPLAM: 19 820

KAMU: o
TOPLAM: o

KAMU: -488 133
TOPLAM: -12 037

KAMU: 316 588
TOPLAM: 117 755

KAMU: -401 207
TOPLAM: -94 164

KAMU: -84 620
TOPLAM: 23 591

KAMU: -56 475
TOPLAM: -50 761

KAMU: -56 475
TOPLAM: -50 751

KAMU: o
TOPLAM: -9

KAMU: -141 094
TOPLAM: -27 170

KAMU: 2 221
TOPLAM: 21 086

KAMU: 16 144
TOPLAM: 14 638

KAMU: -10 397
TOPLAM: -2 398

KAMU: -3 526
TOPLAM: 8 845

KAMU: 138 873
TOPLAM: 6 085

KAMU: 0
TOPLAM: 6 301

KAMU: 36 091
TOPLAM: -559

KAMU: -21 464 57 555
TOPLAM: -3 002

KAMU: 102 782
TOPLAM: 2 442 364

KAMU: 0
TOPLAM: -20

KAMU: 138 873
TOPLAM: 6 105

3.1.1. Merkezi Yönetim Bütçesi 
a) Mevcut Durum 
01 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla bütçe harcamaları için 961 milyar TL ödenek verilmiş, bütçe gelirlerinin 80,4 milyar TL ve bütçe agığının 80,6 milyar TL olacağıtahmin edilmiştir. Bununla birlikte, yıl sonunda harcamaların başlangıç ödeneğinin 31,4milyar TL üzerinde, gelirlerin ise bütçe tahmininin 13 milyar TL altında kalarak sırasıyla 992,4 milyar TL ve 867,4 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bunun sonucunda 2019 ylında bütçe açığının 125 milyar TL, faiz dışı açığın ise 21,9 milyar TL olması beklenmektedir.

GSYH'ya oranla yüzde 1,8 olması öngörülen bütçe açığının yıl sonunda yüzde 2,9olarak gerçekleşeceği,denk olması öngörülen program tanımlı dengenin ise yüzde 3düzeyinde açık vermesi beklenmektedir.

2019 yılında, bütçe hedefinin 13 milyar TL altında kalması beklenen bütçe gelirlerinin GSYH'ya oranla hedefin 0,5 puan üzerine çıkarak yıl sonunda yüzde 20,3 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bütçe hedeflerine göre; genel bütçe vergi gelirlerinin 1,4puan azalarak yüzde 15,6; vergi dışı gelirlerin ise 1,9 puan artarak yüzde 4,7 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.

2019 yılı bütçe hedeflerine kıyasla, gelir vergisi tahsilatının 8 milyar TL altında,kurumlar vergisi tahsilatının ise 3,2 milyar TL yukarıda; sırasıyla 163,9 milyar TL ile 77,4milyar TL olması beklenmektedir. GSYH'ya oranla gelir vergisinin yüzde 3,8, kurumlar vergisinin yüzde 1,8 olacağı tahmin edilmektedir.

Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2019 yıli bütçe tahmininin 18,6 milyar TL altında kalarak 52,1 milyar TL seviyesinde, GSYH‘ya oranla yüzde 1,2 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Söz konusu azalış temel olarak KDV iadelerindeki artış, talepte gözlenen daralma ve uygulanan vergi indirimlerinden kaynaklanmaktadır.
2018 yılında uygulamaya konulan çeşitli vergi indirimlerinin süresiuzatılmıştır. Konut ve bazı işyerlerinde yüzde 18 olarak uygulanan KDV oranı yıl boyu geçerli olacak şekilde yüzde 8'e indirilmiş, ticari araçlarda Ocak-Haziran dönemi için altı ay geçerli olmak üzere KDV oranı yüzde 18den yüzde 1'e düşürülmüş, mobilya ürünlerinde yine Ocak-Haziran döneminde geçerli olmak üzere KDV oranı 18'den yüzde 8'e indirilmiştir.
2019 yılında petrol ve doğal gaz ürünlerinden elde edilen ÖtV tahsilatının, bütçe tahmininin 7,4 milyar TL altında kalarak 60,1 milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 1,4 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Söz konusu azalışta tüketimde gözlenen daralma ve 2018yılının Mayıs ayında devreye giren eşel mobil sistemi belirleyici olmuştur. Kur ve petrol piyasasındaki gelişmelere bağli olarak ÖtV tutarında indirim yapılarak pompa satış fiyatınıbelli bir seviyede tutan eşel mobil sistemi kaynaklı 2018 yılında 9,2 milyar TL tutarında ÖTV gelirinden vazgeçilmiştir. Kur ve petrol fiyatlarında yaşanan gelişmelere bağlı olarak 2019yılında sistem kısmen devreye girmiş ve yılın ilk on ayı itibarıyla yaklaşık 1,7 milyar TL tutarında bir gelir kaybı söz konusu olmuştur.

2018 yılının ikinci yarısından itibaren motorlu taşıt satışlarında görülen azalma trendi,2018 ylının son iki ayında otomobillere yönelik uygulanan ÖV indiriminin 2019 yılı Haziran ayı sonuna kadar uzatılmasına rağmen, 2019 yılinda da devam etmistir. Bu çerçevede,motorlu taşıtlardan elde edilen Ö tahsilatinın bütçe tahmininin 11,2 milyar TL altinda ve 12,7 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. 2019 yılı motorlu taşıtlar vergisi tahsilatının da bütçe hedefinin 1,8 milyar TL altında kalacaği ve 14,2 milyar TL olarak 

gerçekieşecegi öngörülmektedir. Taşit satişlarindaki azalma ve vergi tutarlarinin belirlenmesinde yüzde 23,7 olan yeniden değerleme oranı yerine yüzde 15,9 oranının kullanılması motorlu taşıtlar vergisi tahsilatını olumsuz etkilemiştir.
2019 yılında tütün mamullerinden elde edilen ÖtV tahsilatının, bütçe tahmininin 5,4milyar TL üzerine çıkarak 51 milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 1,2 olması beklenmektedir.Söz konusu artış, sigarada nispi vergi oranının yüzde 63'ten yüzde 67'ye çıkarılmasından ve yıl içinde yapılan fiyat artışlarından kaynaklanmaktadır.

2019 yılında, alkollü içkiler ve kolalı gazozlardan elde edilen ÖtV tahsilatının bütçe hedefi ile aynı seviyede kalması ve 15,2 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
2019 yılında banka ve sigorta muameleleri vergisi tahsilatının bütçe hedefinin 4,5milyar TL üzerine çıkarak 23,5 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Özel iletişim vergisi tahsilatının ise 3,8 milyar TL olarak bütçe hedefiyle aynı seviyede gerçekleşmesi beklenmektedir.

İthalattaki düşüş uluslararası ticaret ve muamelelerden alınan vergilerin tahsilatınıolumsuz etkilemiştir. 2019 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının bütçe tahmininin 39,4milyar TL altında kalarak 126,4 milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 3 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Benzer şekilde, gümrük vergisi tahsilatının, bütçe hedefinin 3,3 milyar TL altında kalarak 17,4 milyar TL olması beklenmektedir.
Harç gelirlerinin, tapu harcında yapılan indirim ve talep daralması nedeniyle bütçe hedefinin 5,8 milyar TL altında ve 21,9 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Aynışekilde, damga vergisi tahsilatının bütçe hedefinin 2,2 milyar TL altında kalarak 18,7 milyar TL olması öngörülmektedir.

2019 yılında vergi dışı gelirlerin, bütçe hedefinin 75,9 milyar TL üzerine çıkarak 199,8milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 4,7 olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Söz konusu artışta; Merkez Bankası ihtiyat akçesinin bütçeye aktarılmasi, Merkez Bankasından elde edilen temettü gelirindeki artış ile imar barişi olarak bilinen yapı kayıt belgesi verilmesine ilişkin tahsilat etkili olmuştur.

Kamu alacaklarının yapılandırılmasına ilişkin düzenlemeler kapsamında2016 yılında yürürlüğe giren 6736 sayılı Kanundan 2016 yılında 13,7 milyar TL, 2017 yılında 12,4 milyar TL, 2018 yılında ise 9,5 milyar TL gelir elde edilmiştir. 2017 yılında yürürlüğe giren 7020sayılı Kanun kapsamında ise 2017 ylında 2 milyar TL, 2018 yılında 1,9 milyar TL tahsilat yapılmıştır. Ayrıca 2018 yılında yürürlüğe giren 7143 sayılı Kanun kapsamında 2018 yılında 13,8 milyar TL gelir elde edilmiştir. 2019 yılının ilk dokuz ayında ise 6736 sayılı Kanun kapsamında 4,8 milyar TL, 7020 sayılı Kanun kapsamında 0,9 milyar TL ve 7143 sayılı Kanun kapsamında 9 milyar TL gelir elde edilmiştir.

2019 yılında, merkezi yönetim bütçesi faiz dışı harcamalarının bütçe ödeneğinin 45,6milyar TLüzerine çıkarak 889,3 milyar TL olacağı ve GSYH'ya oranının yüzde 20,8 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2019 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile ödeneğini 0,7 milyar TL asarak 24,4 milyar TL olmasi beklenmektedir. Genel maas artişoran, toplu sözleşmede tespit edidiği üzere, Ocak ve Temmuz aylarında yüzde 4 ve yüzde 5olarak uygulanmış; ayrıca Ocak ayında 6,73 ve Temmuz ayında 1,02 puan enflasyon farkıpersonel giderlerinin sınırlı düzeydeki artışında etkili olmuştur.


2019 yili butçesinde 67,6 mllyar 1L olarak ongorulen mal ve hizmet alim giderierinln,10,8 milyar TL artiş göstererek 78,4 milyar TL seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.Bu gelişmede artan hizmet maliyetleri ile kurumların ilave ödenek ihtiyaçlarının karşılanmasının etkili olacağı tahmin edilmektedir.

2019 yıli bütçesinde 391,3 milyar TL olarak programlanan cari transferlerin yil sonunda bu tutarın 5,8 milyar TL üzerine çıkarak 397,1 milyar TL olması beklenmektedir.Söz konusu artışta sağlık, emeklilik ve sosyal yardım giderlerinde yapılan ilave 6,9 milyar TL etkili olmuştur. İşsizlik sigortası devlet katkısının yüzde 1 olarak uygulanmaya devam edilmesi nedeniyle ilave 2,8milyar TL harcama olmasıbeklenmektedir. Vergi geliri tahsilatındaki görelizayıfperformansın etkisiyle gelirden ayrılan paylarda da bütçe tahmininin $^{12,1}$ milyarTL altında birgerçekleşme beklenmektedir. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığına özel gelirler nedeniyle ödenek ekleme imkânıyla sırasıyla 2 milyar TL ve 3,5 miyar TL ilave harcama imkânı sağlanmıştır. Bunlara ilave olarak,cari transferlerde bütçe ödeneklerine göre; 0,5 milyar TL Milli Eğitim Bakanlığına,$^{0,4}$ milyar TL AFAD'a, 0,9 milyar TL tarimsal destekler için Tarım ve Orman Bakanliğına, 0,6 miyar TL teşvik ödemeleri için, 0,4 milyar TL KOSGEB'e, 0,6 milyar TL AB Başkanlığına ilave bütçe artışi sağlanmıştır.

2019 yılı sermaye giderlerinin yıl sonunda başlangıç ödeneğinin 20,9 milyar TL üzerine çıkarak $^{75,3}$ milyar TL olması beklenmektedir. Bu gelişmede, baştaKarayolları Genel Müdürlüğü olmak üzere kuruluşların ilave yatırım taleplerinin karşılanması etkili olmuştur.
2019 yılında sermaye transferlerinin, başlangıç ödeneğinin 5,2 milyar TL üzerinde 15,3milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede; TÜBİTAK kaleminde TARAL ve kurum dışına verilen hizmetlerden elde edilen gelirler karşıliğı harcamalar için 1,6 milyar TL, İl Özel İdarelerine ve YİKOB'lara aktarılmak üzere İçişleri Bakanlığına 1,5 milyar TL,Çevre ve Şehircilik Bakanlığına terörden zarar gören yerlerin imarı için $^{0,9}$ milyar TL, Gençlik ve Spor Bakanlığına $^{0,4}$ milyar TL, AFAD’a $^{0,4}$ milyar TL ve belediyelere aktarılmak üzere Strateji ve Bütçe Başkanlığına $^{0,4}$ milyar TL ilave ödenek aktarılması belirleyici olmuştur.
Borç verme kaleminin 2019 yılı bütçesinde belirlenen tutarın 7,1 milyar TL üzerinde,28,8 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, enerji ve demiryolu ulaştırması alanlarında hizmet gören kamu sermayeli şirketlere yapılan sermaye katkılarıetkili olmuştur. Bu çerçevede, enerji KİT'lerine 3,7 milyar TL ve TCDD'ye 3,5 milyar TL ilave ödenek aktarılmıştır.

Faiz giderlerinin 2019 yıli bütçesinde belirlenen tutarın 14,2 milyar TL altında, 103,1milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, 2018 yıliı son çeyreğinden itibaren kurlarda ve faiz oranlarında görülen gerileme etkili olmuştur.
2019 yılı Ocak-Eylül döneminde, iç borçlanma ağırlıklı olarak sabit getiril enstrümanlarla yapılmiştır.

2019 yılı Ekim ayı itibarıyla iç piyasalarda 3,7 milyar TL, uluslararası piyasalarda 2milyar dolar tutarında kira sertifikası ihracı gerçekleştirilmiştir. 2019 yılının ilk on aylık böümünde,milyar dolar tutarındaki bir kra sertifikas ihraının yan sra toplam $^{6,7}$ milyar dolar tutarında dört ayrı Eurobond ihracı gerçekleştirilerek uluslararası sermaye piyasalarından toplamok $^{8,7}$ milyar dolar finansman sağlanmıştir.
2019 yılında bütçe finansmanı ve nakit yönetiminde ortaya çıkan ilave ihtiyaca bağl olarak Eylül ayı sonu itibarıyla toplam iç borç çevirme oranı yüzde 125,4 düzeyinde gerçekleşmiştir.


2019 yili Ocak-Eylul doneminde, nakit bazlı 148,7 milyar TL iç borçlanma gerçekleştirilmiştir. İç borçlanmanın yüzde 20,4'ü sabit kuponlu, yüzde 14,6'sı TüFE'ye endeksli, yüzde 27,3'ü kuponsuz, yüzde 9,6'si değişken faizli tahvil ve yüzde 2,6'sı kira sertifikası ihraçlarıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca iç piyasalardan yüzde 16,1'i avro ve yüzde 0,3'ü ABD doları olmak üzere yabancı para cinsi senet ihraçları ile finansman sağlanmıştır.İlk ihracına 2017 yılında başlanan altın cinsi Devlet tahvili ve kira sertifikası ihraçlarına 2019yılında da devam edilmiş olup iç borçlanmanın yüzde 9,2'si söz konusu senetler ile gerçekleştirilmiştir. 2018 yılı sonunda 59,3 ay olan nakit borçlanmanın ortalama vadesi,2019 yıli Eylül ayı sonunda 29,2 ay olmuştur. Aynı dönemde, TL cinsi sabit faizli ig borçlanmanin ortalama maliyeti yüzde 17,5'den yüzde 20,8 düzeyine yükselmiştir.
TABLO I: 41- Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokundaki Gelişmeler 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2017
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2018

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 759 952
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 876 494

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 468 644
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 535 448

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 467 620
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 534 473

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 025
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 974

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 291 307
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 341 047

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 79 921
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 88 729

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 53 346
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 62 068

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 14 464
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 16 232

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 12 111
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 10 428

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 211 386
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 252 318
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı(1) Eylül ayı sonu itibariyladır.
b) Hedefler 
2020 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 956,6 milyar TL olması hedeflenmiş,bütçe harcamaları ise 1.095,5 milyar TL olarak programlanmıştir. Söz konusu gelir tahmini ve öngörülen harcama büyüklüğü sonucunda bütçe açığının 138,9 milyar TL ve GSYHya oranla yüzde 2,9 olacağı öngörülmektedir. Bu büyüklükler, 2020-2022 dönemini kapsayan OVP'de maliye politikasındaöngörülen mali disiplinin korunmasi, kaynak kullanimında etkinliğin sağlanması ile kamu gelirlerinin kalitesinin artırılması olarak ifade edilen kamu maliyesi stratejisiyle uyumlu olarak belirlenmiştir.

2020 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin GSYH'ya oranının, bir önceki yıl gerçekleşme tahmininin 0,7 puan altında ve yüzde 19,6 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu kapsamda, vergi dışi gelirlerin 1,1 puan düşeceği, vergi gelirlerinin ise 0,5puan artacağı tahmin edilmektedir. 2018 yılı Ağustos ayında başlayan kur şoku sonrası 2019yılında ekonominin dengelenme sürecine girmesiyle 2020 yılında iktisadi faliyetin daha da canlanacağı ve bunun vergi tahsilatını olumlu etkileyeceği değerlendirilmektedir.
2020 yılında gelir ve kurumlar vergisi tahsilatı toplamının GSYH'ya oranla yüzde 5,6olması beklenmektedir.


Z020 ylinda dahilde alinan KDV tahsilatinin GSYH'ya oraninin 2019 yili seviyesinde yüzde 1,2 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. İktisadi faaliyetteki canlanma ile ihracat performansı ve buna bağlı KDV iadelerindeki gelişmelerin dâhilde KDV tahsilatı üzerinde temel belirleyiciler olmasi beklenmektedir.

ÖTV tahsilatının GSYH'ya oranının, 2020 yılında 2019 yıli gerçekleşme tahmininin 0,2puan üzerinde yüzde 3,6 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Tahminlerde, ÖTV mevzuatına göre öngörülen tutar güncellemeleri ve makroekonomik hedef ve beklentilerle uyumlu tüketim beklentileri dikkate alınmıştır. Ayrıca, özellikle tütün mamullerine 2019 yılıiçinde yapılan fiyat artışlarının oluşturduğu baz etkisinin söz konusu mallardan 2020 yılında elde edilecek ÖTV gelirini olumlu etkilemesi beklenmektedir.

2020 yılında ithalde alınan KDV tahsilatının GSYH'ya oranının, kur ve ithalata yönelik gelişme ve beklentilerin etkisiyle, 2019 yılına göre 0,3 puan artarak yüzde 3,2 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

2020 yılında merkezi yönetim bütçesi vergi dışı gelirlerinin GSYHya oran olarak 2019yılı gerçekleşme tahmininin 1,1 puan altında ve yüzde 3,5 olması beklenmektedir. Bu gelişmede, 2019 yılında Merkez Bankası temettü ödemesinde görülen artış, yedek akçenin bütçeye aktarılması ve imar barışından elde edilen gelirlerin neden olduğu baz etkisinin rol oynayacağı değerlendirilmektedir.

2019 yılında toplam personel giderleri, genel maaş ve ücret artış oranının toplu sözleşmede tespit edildiği üzere Ocak ve Temmuz aylarında yüzde 4 olarak uygulanacağıdikkate alınarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, 29 yılının ikinci yarısı ve 201 yılı ilk yarısındaki enflasyonun bu dönemlerdeki maaş artışinın üzerinde olması durumunda yapılacak enflasyon farkı artışları da dikkate alinmıştır. 2020 yılında kamuya personel girişinin 60 bin ile sınırlandırılması öngörülmüş, Askerlik Kanunu kapsamında istihdam edilecek personelin olası mali yükü göz önünde bulundurulmuştur. Bu çerçevede, personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan personel harcamalarının 333,9 milyar TL, GSYH'ya oranının ise yüzde 6,9 olacağı öngörülmüştür.

2020 yılında mal ve hizmet alım giderleri için 75,5 milyar TL ödenek öngörülmüştür.Söz konusu tutar GSYH'ya oranla bir önceki yıl gerçekleşme tahminine göre 0,3 puanlik bir düşüşe tekabül etmektedir. Bu düşüşte OvP hedefleriyle uyumlu olarak kurumların cari harcamalarına yönelik tasarruf politikası etkili olmuştur.

Cari transferlerin 2020 yılında 451,1 milyar TL ile GSYHya oran olarak bir önceki yıl seviyesinde ve yüzde 9,3 olması öngörülmektedir. Bu çerçevede, sosyal güvenlik sistemine yapilan transferlerin 25,6 milyar TL olmasi, diğer hazine yardımlarinın ise 2019 yli seviyesinde olması öngörülmektedir. Tarımsal amaçlı transferin ve gelirden ayrılan payların 2019 yılına göre GSYH'ya oranla 0,1 puan fazla, diğer cari transfer kalemlerinin ise 2019yılı seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. İhracatın, küçük ve orta ölçekli işletmelerin ve diğer üretken sektörlerin teşvik edilmesine devam edilmesinin yanı sira sosyal amaçlıtransferler için ayrılan ödeneklerin yüzde 14,1 oranında artırılması öngörülmüştür.
2019 yıli sermaye giderlerinin 56,6 milyar TL ile GSYH içindeki payının 2019 yılına göre paaak üzdvsomaaströk, çerçevesinde belirlenen hedefler doğrultusunda yatırıim ödeneklerinin daha düşük düzeyde tutulması ve yatırımlarda önceliklendirmeye gidilmesi etkili olmuştur. Kamu özel 

karşilamak uzere 4,8 milyar TL, bina kullanim ve zorunlu hizmetler için ise 5,7 milyar TL harcama yapılması programlanmıştır. Yine Köi çerçevesinde tamamlanan ulaştırma projeleri kapsamındaki garanti ödemeleri için 8,3 milyar TL kaynak ayrılmıştır.
Sermaye transferlerinin GSYH'ya oranının, 2020 yılında, bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 0,1 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Bu gelişmede transfer ödeneklerinin önceki yıl bütçesinde öngörülen tutarlarda belirlenmesi ile TCDD hızlı tren yatırımlarının finansmanı için yapılacak sermaye aktarımının borç verme kaleminde yer alması etkili olmuştur. Bu kapsamda; KÖYDES için 1,5 milyar TL, SUKAP için 0,8 milyar TL,Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP) için 166 milyon TL, kalkınma ajansları için 332 milyon TL ödenek öngörülmüştür. Ayrıca, TÜBİTAK Ar-Ge projeleri için 1,1 milyar TL kaynak ayrılmıştır.

2020 yılında borç verme kaleminin 27,1 milyar TL ile GSYH'ya oranla önceki yıla göre 0,1 puan azalarak yüzde 0,6 seviyesinde olması öngörülmektedir. Ödeneğin 12,4 milyar TL'sini KİT'lere yapılacak sermaye transferleri, 7,3 milyar TL'sini öğrenim ve harç kredileri,0,6 milyar TL'sini KKTC'ye verilecek krediler oluşturmaktadır. Kredi Garanti Fonuna ise 5milyar TL kaynak tahsis edilmiştir.

2018 ylının ikinci yarısından itibaren borçlanma faizlerinde ve döviz kurlarında ortaya çıkan artış ile 2019 yılında borç çevirme oranlarının artması sonucunda 2020 yılında faiz giderlerinin GSYH'ya oran olarak önceki yıla göre 0,5 puan artması ve yüzde 2,9 düzeyinde olmasi beklenmektedir.


TABLO I: 42- Merkezi Yönetim Bütçesi Büyüklükleri 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2018
(Yüzde Değişim): 2019 (1)
(Yüzde Dağılım): 2020 (2)
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 2019 (1)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 830 809
(Yüzde Değişim): 992 385
(Yüzde Dağılım): 1 095 461
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 19,4

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 200 903
(Yüzde Değişim): 250 725
(Yüzde Dağılım): 282 488
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 24,8

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 34 379
(Yüzde Değişim): 43 664
(Yüzde Dağılım): 48 120
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 27,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 71 946
(Yüzde Değişim): 78 360
(Yüzde Dağılım): 75 550
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 8,9

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 73 961
(Yüzde Değişim): 103 092
(Yüzde Dağılım): 138 940
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 39,4

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 322 879
(Yüzde Değişim): 397 131
(Yüzde Dağılım): 451 122
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 23,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 88 324
(Yüzde Değişim): 75 319
(Yüzde Dağılım): 56 607
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): -14,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 16 746
(Yüzde Değişim): 15 264
(Yüzde Dağılım): 6 784
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): -8,8

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 21 672
(Yüzde Değişim): 28 830
(Yüzde Dağılım): 27 087
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 33,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): o
(Yüzde Değişim): 0
(Yüzde Dağılım): 8 764

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 757 996
(Yüzde Değişim): 867 384
(Yüzde Dağılım): 956 588
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 14,4

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 729 063
(Yüzde Değişim): 838 700
(Yüzde Dağılım): 936 635
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 15,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 621 536
(Yüzde Değişim): 667 634
(Yüzde Dağılım): 784 602
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 7,4

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 98 527
(Yüzde Değişim): 152 900
(Yüzde Dağılım): 127 397
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 55,2

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 7 809
(Yüzde Değişim): 8 490
(Yüzde Dağılım): 13 594
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 8,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 190
(Yüzde Değişim): 9 676
(Yüzde Dağılım): 11 042
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 712,9

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 28 934
(Yüzde Değişim): 28 684
(Yüzde Dağılım): 19 953
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): -0,9

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -72 813
(Yüzde Değişim): -125 001
(Yüzde Dağılım): -138 873
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 71,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 756 848
(Yüzde Değişim): 889 293
(Yüzde Dağılım): 956 521
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 17,5

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 148
(Yüzde Değişim): -21 909
(Yüzde Dağılım): 67
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): -2 008,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -56 539
(Yüzde Değişim): -126 051
(Yüzde Dağılım): -65 516
(GSYH'ya Oran, ,Yüzde): 122,9
Not: Düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlaları, genel bütçe vergi dışı gelirlerinden düşülmüştür.
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 



3.1.2. Mahalli İdareler 
a) Mevcut Durum 
Mahalli dareer dengs;özel idare eldiye, büükşehir belediyelerineağlıadyeştduğubiikBaka kaamak 
8yında,mahali dargir  girfaktörgrindekidüzd gerilemeye rağmen nominal olarak yüzde 12,8 oranında artmış ve 115,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Mahalli idare harcamaları ise, yatırım harcamalarının 2017 yılında yakaladığı tarihsel yüksek seviyeleri sürdürmesine karşılık, cari giderlerde reel düzeyde sınırlı gerilemeyle bir miktar dengelenmiş ve yüzde 16 oranında artarak 137,5 milyar TL olmuştur. Böylece, 2017 yılında GSYH'nın yüzde 0,51'i düzeyinde olan mahalli idareler bütçe açığı, artış eğilimini sürdürerek 2018 yılında GSYH'nın yüzde 0,59'u seviyesine yükselmiştir.
2019 ylında, mahalli idare gelirlerinin, vergi gelirleri ve faktör gelirlerindeki reel azalma sonucu GSYH'ya oranla yüzde 2,85 seviyesinde gerçekleşeceği, mahalli idare harcamalarının ise yerel seçimler öncesi dönemde hızla artan borçlanma gereği sonrasıortaya çıkan yüksek finansman ihtiyacı ve gelirlerdeki reel azalmaya bağlı olarak GsYH'nın yüzde 2,91'i seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. Böylece, 2019 yılında mahalli idareler dengesinin GSYH'nın yüzde 0,06'sı seviyesinde açık vermesi beklenmektedir.
TABLO I: 43-Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Mahalli İdarelere Ayrılan Paylar 
2017: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2017: 31 745
2018: 37 389
2019 (1): 39 219
2020 (2): 46 451

2017: 26 292
2018: 31 960
2019 (1): 33 435
2020 (2): 40 385

2017: 2 667
2018: 3 136
2019 (1): 3 268
2020 (2): 3 871

2017: 60 704
2018: 72 485
2019 (1): 75 922
2020 (2): 90 707

2017: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

2017: 1,02
2018: 1,00
2019 (1): 0,92
2020 (2): 0,95

2017: 0,85
2018: 0,86
2019 (1): 0,78
2020 (2): 0,83

2017: 0,09
2018: 0,08
2019 (1): 0,08
2020 (2): 0,08

2017: 1,95
2018: 1,95
2019 (1): 1,78
2020 (2): 1,86
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
b) Hedefler 
2020 ylında, mahalli idare gelirlerinin 144,4 milyar TL, harcamalarının ise 150,5 milyar TL olarak gerçekleşmesi ve mahlli idare dengesinin GSYH'nın yüzde 0,13'ü düzeyinde ve 6,1 milyar TL açık vermesi öngörülmektedir.

Yerel seçimler öncesi dönemde hızla artan borçlanma gereği sonrası takip eden yıllarda ortaya çıkan yüksek finansman ihtiyacına karşın gelirlerde beklenen sınırlı düzeyde artşın, idarelerde tasarruf ihtiyacını artirmas ve bu durumun mahalli idareler dengesinde iyileştirici yönde etki yapması beklenmektedir.


lABL0 1: 44- Mahalli Idareier Gelir ve Harcamalari (1)
2017: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2017: 102 541
2018: 115 685
2019 (2): 121 490
2020 (3): 144 430

2017: 74 224
2018: 86 464
2019 (2): 92 729
2020 (3): 110 808

2017: 9 833
2018: 10 906
2019 (2): 11 996
2020 (3): 13 803

2017: 18 484
2018: 18 315
2019 (2): 16 765
2020 (3): 19 820

2017: o
2018: o
2019 (2): o
2020 (3): o

2017: 118 504
2018: 137 479
2019 (2): 124 153
2020 (3): 150 535

2017: 64 313
2018: 75 121
2019 (2): 80 248
2020 (3): 94 164

2017: 46 959
2018: 55 845
2019 (2): 39 638
2020 (3): 50 781

2017: 46 935
2018: 55 815
2019 (2): 39 608
2020 (3): 50 751

2017: 25
2018: 30
2019 (2): 30
2020 (3): 30

2017: 7 002
2018: 8 770
2019 (2): 10 485
2020 (3): 12 037

2017: -3 199
2018: -6 096
2019 (2): -8 308
2020 (3): -8 845

2017: 3 429
2018: 3 840
2019 (2): 2 091
2020 (3): 2 398

2017: -15 963
2018: -21 795
2019 (2): -2 663
2020 (3): -6 105

2017: 3,30
2018: 3,11
2019 (2): 2,85
2020 (3): 2,96

2017: 2,39
2018: 2,32
2019 (2): 2,17
2020 (3): 2,27

2017: 0,32
2018: 0,29
2019 (2): 0,28
2020 (3): 0,28

2017: 0,59
2018: 0,49
2019 (2): 0,39
2020 (3): 0,41

2017: 0,00
2018: 0,00
2019 (2): 0,00
2020 (3): 0,00

2017: 3,81
2018: 3,69
2019 (2): 2,91
2020 (3): 3,09

2017: 2,07
2018: 2,02
2019 (2): 1,88
2020 (3): 1,93

2017: 1,51
2018: 1,50
2019 (2): 0,93
2020 (3): 1,04

2017: 1,51
2018: 1,50
2019 (2): 0,93
2020 (3): 1,04

2017: 0,00
2018: 0,00
2019 (2): 0,00
2020 (3): 0,00

2017: 0,23
2018: 0,24
2019 (2): 0,25
2020 (3): 0,25

2017: -0,10
2018: -0,16
2019 (2): -0,19
2020 (3): -0,18

2017: 0,11
2018: 0,10
2019 (2): 0,05
2020 (3): 0,05

2017: -0,51
2018: -0,59
2019 (2): -0,06
2020 (3): -0,13
.-..i..
ğ

idareleri kapsamaktadır.

(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 


3.1.3. Döner Sermayeli İşletmeler 
a) Mevcut Durum 
Döner sermayeli işletmeler tanımı içinde yer alan kurumlar iki grupta toplanmaktadır.Birinci grupta, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelere bağlı olarak faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır. İkinci grupta ise bu işletmelerin dışında kalan ve kendi özel bütçeleri olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, Milli Piyango Ídaresi ve Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü bulunmaktadır.

2018 yılında 1,6 milyar TL açık veren döner sermayeli işletmelerin 2019 ylında da 1,1milyar TL açık vermesi beklenmektedir.


b) Hedefler 

zuouauo.,.

a n 201720182019 (1)
2017: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: A. Gelirler
2017: 62 217
2018: 75 690
2019 (1): 94 628
2020 (2): 102 981 102 257

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - İşletme Gelirleri
2017: 61 646
2018: 75 103
2019 (1): 93 735
2020 (2): 724

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar
2017: 571
2018: 587
2019 (1): 894
2020 (2): 0

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Bütçe Transferleri
2017: o
2018: 0
2019 (1): 0
2020 (2): 104 363

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: B. Giderler
2017: 62 147
2018: 77 243
2019 (1): 95 706

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - İşletme Giderleri
2017: 60 437
2018: 74 458
2019 (1): 93 031
2020 (2): 101 666

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Yatirim Harcamaları
2017: 835
2018: 2 494
2019 (1): 523
2020 (2): 805

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Stok Artışı
2017: 312
2018: 567
2019 (1): 403
2020 (2): 446

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Sabit Kıymet Artışı
2017: -267
2018: -1 329
2019 (1): 583
2020 (2): 119

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Dolaysız Vergiler
2017: 249
2018: 345
2019 (1): 336
2020 (2): 379

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: - Fonlara Transferler
2017: 581
2018: 708
2019 (1): 830
2020 (2): 947

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: C. Gelir-Gider Farkı
2017: 70
2018: -1 554
2019 (1): -1 078
2020 (2): -1 382

2017: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: A. Gelirler
2017: 2,0
2018: 2,0
2019 (1): 2,2
2020 (2): 2,1

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: B. Giderler
2017: 2,0
2018: 2,1
2019 (1): 2,2
2020 (2): 2,1

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi: C. Gelir-Gider Farkı
2017: 0'0
2018: 0'0
2019 (1): 0'0
2020 (2): 0'0
t  e an r Coo 

Sd S ei 
a) Mevcut Durum 
Sosyal güvenlik kuruluşları kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası Fonu (İSF) yer almakta olup gelir-gider dengeleri ayrı tablolarda gösterilmektedir.
2019 yılında bir önceki yıla göre GSYH'ya oran olarak prim gelirlerindeki artışın sınırlıkalması ve SGK'nın toplam gelirlerinin GSYH'ya oranının benzer düzeyde seyretmesi beklenmektedir. Bununla birlikte, sigorta ödemeleri ve sağlık giderlerindeki artış nedeniyle GSYH'ya oran olarak SGK'nın toplam giderlerinin artış göstermesi öngörülmektedir. Sosyal güvenlik kuruluşlarına yönelik bütçe transferlerinin GSYH‘ya oranının bir önceki yıla göre 0,5 puan artarak yüzde 4,5 seviyesine yükselmesi beklenmektedir.
2019 yılında bütçeden SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı,emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil olmak üzere 192 milyar TL transfer yapılacağı tahmin edilmektedir.

İşçi, esnaf ve çiftçi emekli aylıkları, 2019 yılı Ocak ayında yüzde 10,2; Temmuz ayında ise yüzde 5 oranında artırılmıştır. Memur maaşları ve memur emekli aylıkları ise, 2019 yılıOcak ayında yüzde e $^{10,7;}$ Temmuz ayında yüzde 6 oranında artırılmıştır.
Sosyal güvenlik prim gelirlerini etkileyen en temel parametrelerden biri olan asgari brüt 2.558,4 TL'ye yükseltilmiştir.


TABLO I: 46- Sosyal Güvenlik Kurumu Gelir-Gider Dengesi 
2017: 210 105
2018: 359 008 258 919
2019 (1): 411 092 297 602
2020 (2): 459 968 335 940

2017: 304 017
2018: 375 354
2019 (1): 450 364
2020 (2): 510 070

2017: 212 821
2018: 249 030
2019 (1): 303 412
2020 (2): 347 737

2017: 77 687
2018: 91 566
2019 (1): 110 003
2020 (2): 122 830

2017: 215
2018: 252
2019 (1): 229
2020 (2): 382

2017: -22 998
2018: -16 346
2019 (1): -39 272
2020 (2): -50 102

2017: 24 609
2018: 17 698
2019 (1): 39 272
2020 (2): 50 102

2017: 132 466
2018: 148 388
2019 (1): 192 043
2020 (2): 218 779

2017: -1 611
2018: -1 352
2019 (1): 0
2020 (2): o

2017: 9,03
2018: 9,64
2019 (1): 9,63
2020 (2): 9,44

2017: 6,75
2018: 6,95
2019 (1): 6,97
2020 (2): 6,89

2017: 9,77
2018: 10,08
2019 (1): 10,55
2020 (2): 10,47

2017: 6,84
2018: 6,69
2019 (1): 7,11
2020 (2): 7,14

2017: 2,50
2018: 2,46
2019 (1): 2,58
2020 (2): 2,52

2017: 0,01
2018: 0,01
2019 (1): 0,01
2020 (2): 0,01

2017: -0,74
2018: -0,44
2019 (1): -0,92
2020 (2): -1,03

2017: 0,79
2018: 0,48
2019 (1): 0,92
2020 (2): 1,03

2017: 4,26
2018: 3,98
2019 (1): 4,50
2020 (2): 4,49

2017: -0,05
2018: -0,04
2019 (1): 0,00
2020 (2): 0,00
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
...i 
Faturalı ödemeer ek karşılıkar, devet katk, meklilreyapılaneködeme, prim teşviklriden kaynakanan transferler ve prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil edilmiştir.

Prim teşvikleri kapsamında merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya 2018 yılında 20,3milyar TL transfer yapılmiş olup, 2019 ylında 22,7 milyar TL transfer yapılmasıbeklenmektedir.

2018 yılında SGK ilaç ve tedavi harcamalari, sirasıyla 31 milyar TL ve 59,1 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2019 yılında ise, SGK ilaç ve tedavi harcamalarının sırasıyla 39,8 milyar TL ve 68,6 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

2019 yılında GSYH'ya oran olarak İSF prim gelirlerinin yüzde 0,4, faiz gelirlerinin yüzde 0,4, devlet katkısının ise yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, toplam gelirlerin GSYH'nın yüzde 0,9'u seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2019 yılı İSF toplam giderlerinin GSYH'nın yüzde 0,9'u seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 20 yılında aylık ortalama 67 bin kişi işsizlik ödeneği almış olup 2019 ylıişsizlik ödeneği giderlerinin 8 milyar TL düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
2019 yılında toplam Fon varlığının 129,6 milyar TLlik tutarla GSYH'nın yüzde 3'üne ulaşacağı tahmin edilmektedir.


TABLO I: 47- İşsizlik Sigortası Fonu Gelir-Gider Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2018
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2019 (2)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 26 862
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 34 628

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 11 666
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 13 878

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 895
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 626

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 10 046
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 15 108

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 13 344
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 23 705

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 861
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 698

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 9 483
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 19 007

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 13 518
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 10 923

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 116 726
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 127 650
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1) Esnaf Ahilik Sandığı dâhildir.
(2) Gerçekleşme Tahmini 
soaam 
4) İssizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu giderleri dâhil edilmiştir 


b) Hedefler 
Ücretlilerin ve kendi hesabına çalışanların emekli aylıklarının 2019 yılıOcak ve Temmuz aylarında önceki altı aylık enflasyon tahmini dikkate alınarak artırılmasıöngörülmüştür.

Kamu görevlileriyle yapılan toplu sözleşme hükümlerine göre memur maaşları ve memur emekli aylıklarının 2020 yılının Ocak ayında yüzde 4, Temmuz ayında yüzde 4oranında artırılmasi, ayrıca 2020 yılının Ocak ve Temmuz aylarında geçmiş altı aylık dönemlerde oluşacak enflasyon farklarının ilave edilmesi öngörülmüştür.
2020 yılında sosyal güvenlik kuruluşlarının toplam gelirlerinin 460 milyar TL, toplam giderlerinin 510,1 milyar TL ve gelir-gider açığının 50,1 milyar TL olması öngörülmüştür.GSYH'ya oran olarak, gelirlerin yüzde 9,4; giderlerin yüzde 10,5 ve açığın yüzde 1 olmasıhedeflenmiştir.

2020 yılında SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, emeklilere yapılan ek ödeme,devlet katkısi, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücüolmayanların GSS primi de dâhil olmak üzere toplam 218,8 milyar TL tutarında ve GSYH'nın yüzde 4,5’i oranında bütçe transferi yapılması öngörülmektedir.
2020 yılında İşsizlik Sigortası Fonunun prim gelirinin GSYH'nın yüzde 0,4'ü, faiz gelirinin GSYH'nın yüzde 0,3'ü, devlet katkısının ise GSYH'nın yüzde 0,1'i oranında gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Fonun toplam giderlerinin GSYH'nın yüzde 0,7'si oranına 

ulaşmasi beklenmektedir. Boylece, 2020 yılinda toplam Fon varliğının 138,1 milyar TL ile GSYH'nın yüzde 2,8'ine ulaşması hedeflenmektedir.

3.1.5. Fonlar 
a) Mevcut Durum 
Fon dengesi kapsami, bütçe içi Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile bütçe dışı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu ve Özelleştirme Fonundan meydana gelmektedir.

2019 yılinda toplam fon gelirlerinin 27,5 milyar TL, toplam fon giderlerinin ise 30,1milyar TL'ye ulaşması beklenmektedir. Böylece, fonların finansman açığının 2,5 milyar TL olması öngörülmektedir.

2019 yılında özelleştirme uygulamaları sonucunda Özelleştirme Fonuna 6 milyar TL nakit girişi beklenmektedir.

b) Hedefler 
2020 ylında Özelleştirme Fonunun 10 milyar TL tutarında özelleştirme geliri elde etmesi beklenmektedir. 2020 yılında fon gelirlerinin 31,4 milyar TL, fon giderlerinin 34,3milyar TL, fon sistemi finansman açığının 2,9 milyar TL olmasi hedeflenmektedir.
TABLO I: 48- Fon Gelir ve Giderleri (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2018

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 13 368

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 10 575

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 800

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 993

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 22 148

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 12 085

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): o

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 5 755

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 308

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -8 780

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 8 780

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -39

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 8 819

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 995
Kaynak Strateji veBütçe Başkanlığıİşizlik Sigortası Fonu harictir. Gerçeklesme Ta 6 00010 000

3.2. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ VE ÖZELLEŞTİRME 
a) Mevcut Durum 
Kamunun mal ve hizmet üretimindeki payının azaltılması yönünde izlenen politikalar neticesinde yıllar itibarıyla KİTlerinülkeekonomisi içerisindeki payı azalmaktadır. 2000yılında KİT'lerin ürettiği katma değerin GSYH'ya oranı yüzde 3,5 seviyesindeyken 2019 yıl sonunda bu oranın yüzde 0,6 olacağı tahmin edilmektedir. Buna paralel olarak 2000 yılında 435 bin olan KiT'lerin yıllık ortalama personel sayısının, 2019 yılında 106 bine düşmesi beklenmektedir. 2019 yilıEkim ayı itibarıyla 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT sayısı 18'dir. Bu kuruluşlara ilaveten özelleştirme programında bulunan ve yüzde 50'den fazla kamu payı olan Türkiye Denizcilik İşletmeleri (TDİ) A.Ş., TÜRKşEKER A.Ş. ve Sümer Holding A.Ş. KiT dengesi kapsamında izlenmektedir.

KİT'ler ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşlar, 2018 yılında GSYH’nın binde 0,9'u oranında finansman açiğı vermiştir. 2019 yılında ise bu kuruluşların GSYH'nın binde 2,2 oranında finansman açıği vermesi beklenmektedir. Söz konusu kuruluşların 2019 yılında 1,4 milyar TL dönem zararı ve 7,9 milyar TL faiz dışı açık oluşturacağı tahmin edilmektedir.Bu kuruluşlara 2019 yılında 17,8 milyar TL sermaye transferi, 1,6 milyar TL görevlendirme bedeli ve 1,3 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ödemesi yapılması öngörülmektedir.Aynı dönemde yatırım harcamalarının 21,9 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

Yıl içerisinde ham petrol fiyatlarının görece yatay seyretmesi BOTAŞ'ın doğal gaz alım maliyetlerine bir miktar olumlu etki yapmış olsa da dolar kurunda yaşanan yüksek oranlıartışlar BOTAŞ ve EüAŞ'in maliyetlerini önemli ölçüde artırmış bunun neticesinde toptan doğal gaz ve elektrik satış fiyatlarında sene içerisinde fiyat ayarlamaları yapılmıştır. Diğer taraftan 2019 yılı içerisinde gerçekleşen yüksek yağış oranı sayesinde EüAş'in hidroelektrik kaynaklı elektrik üretim miktarı yükselmiş olup söz konusu durum elektrik üretim máliyetlerini olumlu yönde etkilemiştir.

Enerji ve madencilik KiT'lerinin yatırımlarının 2019 yıl sonunda 2018 yılıgerçekleşmelerine göre 3,2 milyar TL artması beklenmektedir. Söz konu artışta TPAO'nun petrol arama ve sondaj kaynaklı yatırımları ile BOTAŞ'n doğal gaz depolama projeleri yatırımlarının etkisi bulunmaktadır.

Yıl içerisinde yaşanan döviz kuru artışlarının da etkisiyle, DHMİ dönem kârının bir önceki yıla göre yüzde 32 artarak 2019 yılında 3,8 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Kuruluşun yıl sonu itibarıyla Hazineye 2,1 milyar TL temettü ve hasılat payıödemesi yapması öngörülmektedir.

2019 yılında toplam KiT yatırımlarının yüzde 33,8'ini gerçekleştirmesi beklenen TCDD'nin yátırımlarınin ve işletme bütçesinin açıklarının' finansmani, bütçeden Kuruluşa yapılan sermaye transferleriyle karşılanmaktadır. Bu kapsamda 2019 yılında TCDD'ye 11,2milyar TL sermaye transferi yapılması öngörülmektedir.

2019 yılında KİT'lerin yeni stratejik plan dönemleri başlamış olup stratejik planların onay süreçleri devam etmektedir.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından satış ve devir işlemi tamamlanan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 2018 yılında 6 milyar TL iken, 2019 yılının ilk 9ayında 327,4 milyon TL olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılı Eylül sonu itibarıyla özelleştirme ihalesi tamamlanmış olup onay ve sözleşme imza aşamasında bulunan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı ise yaklaşık 673 milyon TL'dir.

2018 ve 2019 yıli içerisinde özelleștirme ihaleleri gerçekleştirilen 27 adet taşınmazın satış ve devir onayı aliınmıs olup sözleşme imza aşamasında, 39 adet taşınmazın özelleştirmeleri de onay aşamasındadır.

Özelleştirme ihaleleri 2018 yılı içerisinde gerçekleştirilen EüAŞ'a ait Tohma, Dinar 2 ve Çine hidroelektrik santrallerinin işletme hakkı devri tamamlanmıştir.

TABLO I: 49- 233 Sayılı KHK'ya Tabi Işletmeci KIT Finansman Dengesi 
2018 2019(1): 184 712
2020(2): 200 060

2018 2019(1): 160 509
2020(2): 170 292

2018 2019(1): 122 968

2018 2019(1): 37 541

2018 2019(1): 9 018

2020(2): 5 637

2020(2): 3 382

2018 2019(1): 15 184

2020(2): 0

2018 2019(1): 187 670
2020(2): 156 419

2020(2): 122 237

2020(2): 34 183

2020(2): 19 449

2020(2): 3 571

2020(2): 608

2020(2): 3 851

2020(2): 3 249

2020(2): 523

2020(2): -2 958

2020(2): 2 958

2020(2): 582

2018 2019(1): -1 207

2020(2): 3 584

2020(2): 4,96

2020(2): 4,31

2020(2): 3,30

2020(2): 1,01

2020(2): 0,24

2020(2): 0,15

2020(2): 0,09

2020(2): 0,41

2020(2): 0,00

2020(2): 5,04

2020(2): 4,20

2020(2): 3,28

2020(2): 0,92

2020(2): 0,52

2020(2): 0,10

2020(2): 0,02

2020(2): 0,10

2020(2): 0,09

2020(2): 0,01

2020(2): -0,08

2020(2): 0,08

2020(2): 0,02

2020(2): -0,03

2020(2): 0,10

2018 2019(1): (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2018 2019(1): A. GELİRLER
2020(2): 4 191

2018 2019(1): I. İşletme Gelirleri
2020(2): 3 982

2018 2019(1): 1. Mal ve Hizmet Satiş Hasilati
2020(2): 3 843

2018 2019(1): 2. Diğer Gelirler
2020(2): 139

2018 2019(1): II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar
2020(2): 61

2018 2019(1): 1. Amortismanlar
2020(2): 47

2018 2019(1): 2. Karşılıklar
2020(2): 14

2018 2019(1): III. Bütçe ve Fonlar
2020(2): 147

2018 2019(1): IV. Diğer Gelirler
2020(2): 0

2018 2019(1): B. GİDERLER
2020(2): 4 414

2018 2019(1): I. İşletme Giderleri
2020(2): 5 333

2018 2019(1): 1. Mal ve Hizmet Satış Maliyeti
2020(2): 3 542

2018 2019(1): 2. Diğer Giderler
2020(2): 1 791

2018 2019(1): II. Yatirım Harcamalari
2020(2): 47

2018 2019(1): III. Stok Artışı
2020(2): - 785

2018 2019(1): IV. Sabit Kıymet Artışı
2020(2): - 183

2018 2019(1): V. Dolaysız Vergiler
2020(2): 3

2018 2019(1): VI. Temettü Ödemeleri
2020(2): 0

2018 2019(1): VII. Diğer Giderler C. GELİR-GİDER FARKI
2020(2): 0

2018 2019(1): D. FİNANSMAN
2020(2): - 223

2020(2): 223

2018 2019(1): I. Kasa Banka Değişimi
2020(2): - 171

2018 2019(1): II. İç Borçlanma (Net)
2020(2): 394

2018 2019(1): III. Diş Borçlanma (Net) 0 o 0

2018 2019(1): A. GELİRLER
2020(2): 0,11

2018 2019(1): I. İşletme Gelirleri
2020(2): 0,11

2018 2019(1): 1. Mal ve Hizmet Satış Hasılati
2020(2): 0,10

2018 2019(1): 2. Diğer Gelirler
2020(2): 0,00

2018 2019(1): II. Kurum Bünyesinde Kalan Fonlar
2020(2): 0,00

2018 2019(1): 1. Amortismanlar
2020(2): 0,00

2018 2019(1): 2. Karşılıklar
2020(2): 0,00

2018 2019(1): III. Bütçe ve Fonlar
2020(2): 0,00

2018 2019(1): IV. Diğer Gelirler
2020(2): 0,00

2018 2019(1): B. GİDERLER
2020(2): 0,12

2018 2019(1): I. İşletme Giderleri
2020(2): 0,14

2018 2019(1): 1 Mal ve Hizmet Satış Maliyeti
2020(2): 0,10

2018 2019(1): 2. Diğer Giderler II. Yatirım Harcamalari
2020(2): 0,05

2018 2019(1): III. Stok Artışı
2020(2): 0,00

2018 2019(1): IV. Sabit Kıymet Artışı
2020(2): -0,02

2018 2019(1): V. Dolaysız Vergiler
2020(2): 0,00

2018 2019(1): VI. Temettü Ödemeleri
2020(2): 0,00

2018 2019(1): VII. Diğer Giderler
2020(2): 0,00

2018 2019(1): C. GELİR-GİDER FARKI
2020(2): 0,00

2018 2019(1): D. FİNANSMAN
2020(2): -0,01

2018 2019(1): I. Kasa Banka Değişimi

2018 2019(1): II. İç Borçlanma (Net)
2020(2): 0,01

2018 2019(1): III. Diş Borçlanma (Net)
2020(2): 0,00

2018 2019(1): Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
2020(2): 0,01

2018 2019(1): (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program
2020(2): 0,00

TABL0 I: 51- KİT'ler Hakkında Özet Bilgiler 
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 2019(1)
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 2020(2)

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 100 539
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 100 508

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 46 649
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 47 283

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 53 890
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 53 225

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 10 548
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 12 930

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 4 332
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 5 263

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 6 216
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 7 666

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 122 968
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 150 739

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 2 344
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 3 276

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: -6 029
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: -1 139

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1 559
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 2 906

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 6 434
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: - 217

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 13 108
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 5 497

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 3 249
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 2 727

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 19 449
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 21 802

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 15 184
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 20 778

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 2 958
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 7 425

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 18 142
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 28 203

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 3 318
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 6 547

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 0,08
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 0,17

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 0,49
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 0,66

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 0,09
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 0,15

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 8,58
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 8,58

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1,27
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 1,93
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, (*) Eksi işareti finansman fazlasını göstermektedir.
(1) Gerçekleşme tahmini, (2) Program, (3) Cari fiyatlarla, Milyon TL, (4) Bütçe ve Özelleştirme Fonu transferleri hariçtir. (5) Faiz gelir ve gideri hariçtir.

b) Hedefler 
2020 yılında özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşlar ile KİTlerin 6,9 milyar TL finansman agiğı vermesi programlanmiştr.Bu hedefin tutturulmasOde öngörülen makroekonomik büyüklükler ile politikaların gerçekleşmesi, KiT'lerde öngörülen miktarda almların yapılmasi, yatırım harcamalarının belirlenen seviyede kalması ve bütçeden yapılması programlanan transferlerin gerçekleştirilmesiyle mümkün olabilecektir.
Kamu işletmelerinin, düşük maliyetle daha verimli üretim yapması ve ürün optimizasyonunu gerçekleştirmesi sağlanacaktır.

TCDD, BOTAŞ ve TEİAŞ'n gerçekleştirecekleri yatırımların finansmanında diş proje kredilerinden faydalanılacaktır.

TMO'nun 2 milyon ton buğday ve 0,25 milyon ton mısır, TÜRKŞEKER A.Ş.'nin 7,5milyon ton şeker pancarı alımı yapması öngörülmüştür.

KİTlerde finansal raporlama ve bağımsız denetimin kalitesi artırılacaktır.
Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir.


İKİNCİ BÖLÜM 
1. 2020 YILI PROGRAMININ MAKROEKONOMİK AMACI 
200 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllik Programının temel amacı; fiyat istikrarı, finansal istikrar ve cari işlemler dengesindeki kazanımların korunarak geliştirilmesi, üretim ve verimlilik odaklı büyümenin sağlanmasıdır. CumhurbaşkanlığıYıllk Programının hazırlanmasında On Birinci Kalkınma Planında yer verilen yıllk ya da çok yıll tedbirler esas alınmıştır. Bu kapsamda  yılı içerisinde yürütülmesi öngörülen tedbirlere ilişkin faaliyet ve projeler ilgili başlıklar altında verilmiştir. 200 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yllık Programında,Kalkınma Planında öngörülen tedbirlerin yllık diliminin güçlü bir biçimde izlemesi ve değerlendirmesine yönelik bir yaklaşım benimsenmektedir.

2. 2020 YILI PROGRAMININ HEDEFLERİ VE POLİTİKALARI 
2.1. İSTİKRARLI VE GÜÇLÜ EKONOMİ
2020 yılında, ekonomide dengelenmenin sağlanmasının ardından On Birinci Kalkınma Planı hedefleriyle tutarlı olarak, verimlilik kazanımları ile sanayi ve ihracat atılımını odağa alan bir büyüme patikasının sağlanması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda 2020 Yılı Programıçerçevesinde, kuralli ve işleyen serbest piyasa ekonomisi temelinde, ekonomi politikalarında eşgüdüm ve uyumu esas alan, fiyat istikrarı ve etkin maliye politikasını gözeten ve adil paylaşımı amaçlayan bir büyüme altyapısı hedeflenmektedir.

2019 yılında YEP'te öngörülen dengelenme süreci çerçevesinde yavaşlayan ekonomik faaliyetin 2020 yılında ivme kazanması ve yüzde 5'lik bir büyümenin gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Fiyat istikrarının yeniden sağlanması ile enflasyonun yüzde 8,5’e kadar gerilemesi beklenmektedir. Yerli üretimi ve ihracat atılimıni merkeze alan ekonomi politikalarıyla tutarlı olarak diş dengedeki kuvvetlenmenin devam etmesi ve cari işlemler açığının GšYH'ya oranının yüzde 1,2 olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir.
2.1.1. Büyüme ve İstihdam 
a) Amaç
İstikrarlı büyümenin sağlanması amacıyla, enflasyon makul seviyelere düşürülecek ve cari işlemler açığı sürdürülebilir seviyelerde tutulacaktır. Büyümeyi sürdürülebilir kılacak nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili proje ve programlar hayata geçirilecektir.Böylece, bireyden başlayarak, toplumdaki tüm kademe ve kurumları içeren bir değişim ile sürdürülebilir ve yüksek ekonomik büyümeyi sağlamada kalıcı bir altyapı oluşturulmuşolacaktir.

2.1.2. Yurtiçi Tasarruflar 
a) Mevcut Durum 
Türkiye ekonomisinin dünyanın en büyük ekonomileri arasında yer alması hedefine uygun olarak yüksek ve istikrarlı bir büyümeye sahip olması gerekmektedir. Yüksek büyüme hedefinin gerçekleştirilebilmesi ise üretimde kullanılan faktörlerin büyüklüğüne ve bu faktörlerin verimliliklerinin artırılmasına bağlıdır. Bu çerçevede üretken alanlara yönelen yatırımların istikrarlı ve yüksek düzeyde olması önem arz etmekte, bu yatırımların da en güvenilir finansman kaynağını yurt içi tasarruflar oluşturmaktadır. Türkiye ekonomisi yüksek hızda büyürken; yurt içi tasarrufların artırılması cari işlemler açığının azalmasına ve Türkiye 

ekonomisinin olasi şokiara dana dayanikii bir hale geimesine katki saglayacaktir. Dolayisiyla yurt içi tasarrufların da yüksek ve istikrarlı bir düzeyde olmasına ihtiyaç duyulmaktadır.
Toplam yurt içi tasarruf orani, 2009-2018 yılları arasında ortalama yüzde 23,7 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu oran 2011 yılı ve sonrasında artış sergilemiş ve 2018 yılında yüzde 27'ye ulaşmıştır.

Ülkemizde tasarruf oranı 2018 yılı itibarıyla OECD ve Avrupa Birliği ortalamasının üzerinde olmakla birlikte orta-yüksek gelirli ülkelerin tasarruf oranlarının altındadır. Tasarruf oranlarındaki artış eğilimine rağmen, toplam tasarruf-yatırım açığı devam etmektedir.Toplam tasarruf oranlarındaki artışta küresel kriz sonrası dönemde uygulamaya konulan tüketimi azaltmaya yönelik makroihtiyati tedbirler de etkili olmuştur. Bununla birlikte toplam tasarruf-yatırım açığı 2018 yılına gelindiğinde yüzde 2,5 düzeyindedir.
Uzun vadeli tasarruflarin artırılması bakımindan önemli olan bireysel emeklilik uygulamasında kayda değer ilerlemeler sağlanmıştır. 2012 yılında 3,1 milyon olan katılımcısayısı, Eylül 2019 itibarıyla yaklaşık 6,8 milyona ulaşmış, fon büyüklüğü ise 20,3 milyar TL'den 108 milyar TL'ye (15,2 milyar TL'si devlet katkısı) yükselmiştir. Ayrıca gönüllülük esasına dayalı BES'in yanı sıra, 2017 yılında yürürlüğe giren otomatik katılım uygulamasına göre çalışan ve 45 yaşını doldurmamış tüm vatandaşların kapsam altına alınmasıyla sistemin yaygınlaşması için önemli bir adım atılmıştır. 2017 yılı Ocak ayından itibaren yaklaşık 8milyon çalışanın dâhil olduğu sistemde 5,3 milyon çalışan katkı payı ödemeye devam etmektedir.

b) Amaç
Türkiye ekonomisinde yüksek oranlı ve istikrarlı büyümenin sağlanmasında finansmanın sürdürülebilir ve sağlıklı kaynaklardan temin edilmesi, dış kaynaklara olan bağımllığın azaltılması ve kaynakların gelir artırıcı, istihdam sağlayıcı ve verimlilik potansiyeli yüksek alanlara yönlendirilmesi temel amaçtır.

Emekliliğe yönelik ve uzun vadeli tasarrufları artırmak amacıyla oluşturulan bireysel emeklilik sistemi, sistemin katılımcı tabanını genişletmeye yönelik çalişmalar kapsamında gelişimini sürdürmektedir. Sistemde istikrarlı büyümenin yakalanabilmesi adına önümüzdeki dönemde katılımcı sayısının ve fon büyüklüğü artışının sürdürülebilir kılınmasına yönelik iyileştirmeler gerçekleştirilecektir.

Finansal sistemdeki sistemik risk birikimini azaltmak, finansal derinliği ve ürün çeşitliliğini artırmak amacıyla yurt dışı yerleşik Türk vatandaşlarına yönelik Dövizli BES uygulamasına geçilecek, sosyal tarafların mutabakatı ile tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES)hayata geçirilecek, vatandaşın kumbara hesabı gibi uygulamalar ile finansal sisteme katılım ve tasarruf erken yaşta teşvik edilecek ve böylece sermaye piyasaları için uzun vadeli kaynak oluşturulacaktır.

Bireysel emeklilik sistemini geliştirme çalışmalarına ek olarak yurt içi tasarruflarıoğğüdüzenlemesi yapılacaktır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Uzun vadeli tasarruf yapma eğiliminin güçlendirilmesi ve bireylerin emeklilik gelirlerinin artırılması saiki doğrultusunda kamu emeklilik sistemi dışındaki sistemlere katılım teşvik edilecek; bireysel emeklilik sistemi (BES) katılımcı sayısı, sistemde kalış süresi ve fon tutarinı artıracak şekilde geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.223)

Politika/Tedbir: Tedbir 223.1. Genç kesimde uzun dönemli tasarrufları cazip hale getirecek şekilde BES'teki mevcut devlet destekleri yaşa göre farklılaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Émeklilik Gözetim Merkezi, Türkiye Sigorta Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Katılımcının sistemde kaliş süresi ve yaşı dikkate alınarak durum analizi ve projeksiyon çalışması yapılacaktır. 2. Gençlere diğer katılımcılardan farklı olarak verilecek devlet katkısı teşviki için ilave kaynak ihtiyacı belirlenecektir. 3. Mevzuat taslaklari hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 223.2. BES katılımcılarının kısa vadeli nakit ihtiyaçları nedeniyle sistemden çıkışlarının önlenmesi amacıyla sağlık, evlilik, eğitim, mülk sahibi olma gibi ihtiyaçlar nedeniyle bireylere sistemden çıkmadan birikimlerinin bir kısmını çekme olanağı tanınacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Emeklilik Gözetim Merkezi, Türkiye Sigorta Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Anket çalışması ile çıkış nedenleri araştırılacaktır. 2.Kısmi çekiş veya ilgili nakit ihtiyacını sistemden çıkışa gerek duymadan sağlayabilecek yöntemlere ve kriterlerine karar verilecektir. 3. Mevzuat taslakları oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 223.3. Bireysel emeklilikteki otomatik katılim sistemi, sistemde kalış süresi ve fon tutarını artıracak şekilde yeniden düzenlenerek tamamlayıcı emeklilik sistemine dönüştürülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Emeklilik Gözetim Merkezi, Türkiye Sigorta Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal tarafların mutabakatıyla tamamlayıcı emeklilik sistemi (TES) hayata geçirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 223.4. Sektör, iş kolu veya meslek esasli tamamlayıcı emeklilik kurumlarinın iyi uygulama örnekleri doğrultusunda geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Emeklilik Gözetim Merkezi, Türkiye Sigorta Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Önümüzdeki süreçte gerekli mevzuat düzenlemelerine yol göstermek üzere meslek esaslı tamamlayıcı emekliliğin geliştirilmesine yönelik uygulama alternatifleri ortaya konulacaktır.

Politika/Tedbir: Öncelikli sektörlerde şirket tasarrufları ve verimli kullanımı ilave vergisel teşviklerle artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.224)

Politika/Tedbir: Tedbir 224.1. Öncelikli sektörlerdeki şirketlerin nakit sermaye artırımları ilave vergisel düzenlemelerle teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, SPK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Öncelikli sektörlerdeki şirketlerin nakit sermaye artırımlarımda yararlandıkları teşviklerin kapsamı ve teşvik kriterleri gözden geçirilerek ilave teşvik amacıyla vergi mevzuatında gereken değişiklikler yapılacaktır.

Vergi ve makroihtiyati düzenlemeler yoluyla üretken olmayan yatırımların cazibesi azaltılarak, tasarruflar verimli alanlardaki yatırımlara yönlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.225): Tedbir 225.1. İkinci ve sonraki konut alımlarında vergileme ve kredi kullanımına ilişkin düzenleme ve uygulamalar gözden geçirilecektir.

Vergi ve makroihtiyati düzenlemeler yoluyla üretken olmayan yatırımların cazibesi azaltılarak, tasarruflar verimli alanlardaki yatırımlara yönlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.225): Hanehalkı tasarruflarının artırılmasını teminen borçlanarak harcama yerine harcama öncesinde tasarruf etme davranışı desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.227)

Vergi ve makroihtiyati düzenlemeler yoluyla üretken olmayan yatırımların cazibesi azaltılarak, tasarruflar verimli alanlardaki yatırımlara yönlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.225): Tedbir 227.1. Dayanıkli tüketim malları ile eğitim, tatil gibi harcama kalemleri için bankalarda harcama kalemi grubuna özel birikim hesapları olusturulacak ve bu birikimler kullanılarak gerçekleştirilen harcamalarda ilgili ürünler için vergisel teşvikler uygulanacaktır.

Vergi ve makroihtiyati düzenlemeler yoluyla üretken olmayan yatırımların cazibesi azaltılarak, tasarruflar verimli alanlardaki yatırımlara yönlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.225): Finansal okuryazarlığın artırılması yoluyla hanehalkı ve firmaların tasarruf yapma farkındalığı ve tasarrufların yönlendirileceği finansal araçlara yönelik bilgi düzeyi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.228)

Vergi ve makroihtiyati düzenlemeler yoluyla üretken olmayan yatırımların cazibesi azaltılarak, tasarruflar verimli alanlardaki yatırımlara yönlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.225): Tedbir 228.3. Bankacılık alanındaki hizmetlerin tüketicinin daha kolay anlayabileceği şekilde sunulmasına yönelik yönlendirme ve düzenleme yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yurt İçi Tasarruf Oranı (GSYH İçinde)
Birim: Yüzde
2018: 27,0
2019(3): 27,0
2020(4): 27,0

Performans Göstergeleri: Kamu Kesimi Tasarruf Oranı (GSYH İçinde)
Birim: Yüzde
2018: 1,7
2019(3): -0,4
2020(4): -1,0

Performans Göstergeleri: Özel Kesim Tasarruf Oranı (GSYH İçinde)
Birim: Yüzde
2018: 25,3
2019(3): 27,4
2020(4): 28,0

Performans Göstergeleri: BES Katılımcı Sayısı (1)
Birim: Milyon Kişi
2018: 11,6
2019(3): 12,4
2020(4): 13,1

Performans Göstergeleri: BES Fon Tutari (1), (2)
Birim: Milyar TL
2018: 96,3
2019(3): 119,1
2020(4): 147,8
(1Yıl sonu itibarıyla gönüllü ve otomatik katılıma dayalı sistemlerin toplamıdır. () 08 fiyatlarıyla (3) Gerçekleşme Tahmini (4) Program 

2.1.3. Ödemeler Dengesi 
a) Amaç
Güçlü istihdam ve uluslararası rekabet potansiyeli olan öncelikli sektörlerin ve gelişme alanlarınin desteklenmesiyle sürdürülebilir ihracat artışının sağlanmasi, ithalata olan bağımlılığın azaltılmasının yanı sıra artan turizm gelirleriyle cari işlemler açığının azaltılması;teknoloji transferi sağlayan doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının katkısıyla ödemeler dengesinin belirgin bir şekilde iyileştirilmesi temel amaçtır.


Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Politika/Tedbir
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar Firmalarımızın tasarım, ürün geliştirme (Ür-Ge) ve markalaşma faaliyetleri desteklenmek suretiyle ihraç edilen mal ve hizmetlerin katma değeri ve rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.231) 1. İhracata yönelik eğitim ve danışmanlık

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi, TOBB

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 231.2. İhracata hazırlık aşamasında olan firmalarımızın ihtiyaç duyacağı eğitim ve danışmanlık hizmetleri oluşturulacak projeler yoluyla desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Türkiye İhracatçılar Meclisi, TOBB, Dis Ekonomik İlişkiler Kurulu, İhracatçı Birlikleri

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 231.3. İşletmelere yönelik ihracat destekleri kapsamında, tasarım ve markalaşma faaliyetlerine yönelik kurumsal kapasite gelştirilecek; fuar katılımları, ofis ve mağaza açma, markalaşma ve Turquality destekleri sürdürülecektir.

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 231.4. İhracat desteklerini kapsayan mevzuat, yapılacak etki analizleri sonucunda düzenli aralıklarla etkinleştirilecek, günün koşullarına uygun olmayan desteklere son verilirken, ihtiyaç duyulan yeni destek araçları geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Devlet Denetleme Kurulu

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: adaa e dan daha fazla pay almasi için çabalar artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.232)

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 232.1. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsünün daha etkin çalışabilmesi için gerekli destek sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TSE, Diyanet İşleri Başkanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Türk Akreditasyon Kurumu, TÜBITAK, İSEDAK Koordinasyon Ofisi (İKO)

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: Tedbir 232.3. Helal ürünler alanında ihracat yapan firmalara yönelik destek mekanizmaları geliştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlıği, TSE, TÜRKAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu: Ticaret Bakanlığı (S), Helal Akreditasyon Kurumu
1. Uygulama dokümanı hazırlanarak HAK Yönetim Kurulu onayı ile geçerlilik sağlanacaktır. 2. İki adet uygulama Tebliği Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığına sevk edilecektir. 3. Eğitim almamış personelin, eğitim programlarinin tamamlatilmasi sağlanacaktır. 4. TüRKAK ile irtibata geçilerek gereken idari işlemler netleştirilecektir. 5. 2019 yıli son çeyreğinde 1 adet, 2020 Ylı sonuna kadar ise SMIIC bünyesinde 4 toplantıya kadar katılım sağlanacaktır.: 1. 2014/8 sayılı Tebliğin akreditasyon şartı nedeniyle HAK'in akreditasyon faaliyetlerine başlamasına yönelik altyapı oluşturulacaktır.

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: İthalat bağımllığının azaltılmasına yönelik yerli üretimin rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.233)

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: Tedbir 233.2. Yerli ürün tüketimi özendirilerek yerli malının görünürlüğü ve farkındalığı artırılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlıği, TSE, TÜRKAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Uygulama dokümanı hazırlanarak HAK Yönetim Kurulu onayı ile geçerlilik sağlanacaktır. 2. İki adet uygulama Tebliği Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığına sevk edilecektir. 3. Eğitim almamış personelin, eğitim programlarinin tamamlatilmasi sağlanacaktır. 4. TüRKAK ile irtibata geçilerek gereken idari işlemler netleştirilecektir. 5. 2019 yıli son çeyreğinde 1 adet, 2020 Ylı sonuna kadar ise SMIIC bünyesinde 4 toplantıya kadar katılım sağlanacaktır.: 1.Yeni yapılacak tüketici profili araştırmasıyla yerli ürün tercih eden tüketicilerin orani, tercih etme ve etmeme nedenleri saptanacak ve buna göre yeni çalışma programı belirlenecektir. 2.Yerli ürünlerin tüketimini özendirmek amacıyla afiş basılarak fiziki ortamda dağıtlacak ve sosyal medyada tanıtılacaktır. 3. Tüketicilere yönelik soru-cevap formatında hazirlanacak TV programının yapım altyapısı oluşturulacaktır.

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: Tedbir 233.3. İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşi uluslararası yükümlülüklerimiz çerçevesinde yerli üretimin korunması sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlıği, TSE, TÜRKAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu: Ticaret Bakanlığı (S), Türkiye İhracatçılar Meclisi, TOBB, TSE
1. Uygulama dokümanı hazırlanarak HAK Yönetim Kurulu onayı ile geçerlilik sağlanacaktır. 2. İki adet uygulama Tebliği Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığına sevk edilecektir. 3. Eğitim almamış personelin, eğitim programlarinin tamamlatilmasi sağlanacaktır. 4. TüRKAK ile irtibata geçilerek gereken idari işlemler netleştirilecektir. 5. 2019 yıli son çeyreğinde 1 adet, 2020 Ylı sonuna kadar ise SMIIC bünyesinde 4 toplantıya kadar katılım sağlanacaktır.: 1. DTÖ kisıitları ve mevcut mevzuat taranarak ithal ağırlığı yüksek olan sektörlerde yerli üretimi koruyacak mekanizmalara ilişkin mevzuat çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: Tedbir 233.4. Türk ihraç ürünlerinin üretim standardizasyonunun sertifikasyonunda milli kurumların uluslararasılaştırılmasi sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlıği, TSE, TÜRKAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TSE
1. Uygulama dokümanı hazırlanarak HAK Yönetim Kurulu onayı ile geçerlilik sağlanacaktır. 2. İki adet uygulama Tebliği Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığına sevk edilecektir. 3. Eğitim almamış personelin, eğitim programlarinin tamamlatilmasi sağlanacaktır. 4. TüRKAK ile irtibata geçilerek gereken idari işlemler netleştirilecektir. 5. 2019 yıli son çeyreğinde 1 adet, 2020 Ylı sonuna kadar ise SMIIC bünyesinde 4 toplantıya kadar katılım sağlanacaktır.: 1. 2021-2025 Uygunluk Değerlendirme Strateji Belgesi hazırlanacaktır. 2. Strateji belgesinin Türk ihraç ürünlerinin üretim standardizasyonunun sertifikasyonunda milli kurumların uluslararasılaştırılmasına imkân verecek uygulamaları içermesi sağlanacaktır.

Tedbir 232.2. Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal kapasitesi güçlendirilecek ve faaliyet hacmi ve çeşidi artırılacaktır.: Tedbir 233.5. Ticari kalite denetimlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi ile tarım ürünlerinin ihraç pazarlarındaki kaliteli imajı korunacak ve uluslararası kalite standartlarıni karşılaması sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Helal Akreditasyon Kurumu, Diyanet İşleri Başkanlıği, TSE, TÜRKAK, Mesleki Yeterlilik Kurumu: Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
1. Uygulama dokümanı hazırlanarak HAK Yönetim Kurulu onayı ile geçerlilik sağlanacaktır. 2. İki adet uygulama Tebliği Resmi Gazete'de yayımlanmak üzere Cumhurbaşkanlığına sevk edilecektir. 3. Eğitim almamış personelin, eğitim programlarinin tamamlatilmasi sağlanacaktır. 4. TüRKAK ile irtibata geçilerek gereken idari işlemler netleştirilecektir. 5. 2019 yıli son çeyreğinde 1 adet, 2020 Ylı sonuna kadar ise SMIIC bünyesinde 4 toplantıya kadar katılım sağlanacaktır.: 1. Türk tarım ürünlerinin uluslararası piyasalardaki imajını iyileştirip muhafaza etmek amacıyla, konjonktürel gelişmeler de dikkate alınarak, denetim sıklıkları değiştirilmek suretiyle denetim daha etkin yapılacaktır.

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Tedbir 234.1. Ihracatçıların küresel ticari verileri yakından takip edebilmelerini, devlet destekleri, potansiyel ürün ve pazarlar ile alıci ülke uygulamaları hakkında bilgi edinmelerini sağlayacak, kapsamlı ve güncel verileri içeren dijital "Kolay İhracat Platformu" kurulacaktır.

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Ülkemize ait firma ve markaların tanıtımı ve bilinirliğinin sürdürebilirliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.235)

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Tedbir 235.1. Yurt dişında gerçekleştirilen ticari heyetlerine katilan firmaların bilgileri ile temas kurulan yabancı firma bilgilerini içeren veri tabanı kurulacak ve düzenli aralıklarla güncellenecektir.

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Tedbir 235.2. Firmalarımizin rekabet gücünü hızlı tedarik avantajıyla üst düzeye çıkarmayı teminen Türkiye Ticaret Merkezleri, dağıtim ve depolama kanallarıyla bütünleşmiş bir yapıya kavuşturulacaktır.

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Tedbir 235.3. Ülke tanıtımi ve Türkiye markası için kullanılan fon ve kaynakların daha etkin kullanılması için farklı kurum ve kuruluşlarca harcanan kaynakların konsolide edilerek yeni bir tanıtım stratejisi belirlenecektir.

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Ülkemizin ulusal hak ve menfaatleri gözetilerek; ikili, bölgesel, çoklu, çok taraflı ticari ve ekonomik ilişkileri ve işbirlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.236)

gerekli altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.234): Tedbir 236.1. Firmalarimizin pazarlara erişim imkânlarının iyileştirilmesi ve adil rekabet ortamında çalışmalarının sağlanması amacıyla ikili, bölgesel, çoklu ve çok taraflı platformlarda yabancı ülkeler ile diyalog güçlendirilecektir.

Tedbir 236.2. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 236.3. Ekonomide rekabetçiliğin ve verimliliğin artması, tercihli pazara giriş imkânlarının geliştirilmesini teminen, makroekonomik hedefleri destekleyici yeni serbest ticaret anlaşmaları müzakere edilecek ve yürürlükteki serbest ticaret anlaşmalarının kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları

Tedbir 236.2. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 236.4. Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde ikili ticari ve ekonomik ilişkilerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
görüşmeler gerçekleştirilecektir. 2. Müzakerelere hazirlık amacıyla iç istişare ve bilgilendirme toplantılan düzenlenecektir. 1. Türkiye-Japonya STA Müzakerelerinin tamamlanmasına yönelik gerekli teknik toplantılar gerçekleştirilerek 2020 yıliı sonunda STA imzalanacaktır. 2. Türkiye-Tayland STA müzakereleri 2020 yılı boyunca sürdürülecektir.: 1. 2020 yılı içerisinde gerçekleştirilmesi planlanan Kuşak ve Yol 3. Zirvesine ülkemizden Bakan düzeyinde katılım sağlanarak ilk planda işbirliği yapılacak öncelikli alanlar belirlenecektir.

Tedbir 236.2. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 236.5. Afrika açılımı çerçevesinde Afrika ülkeleri ile olan diplomatik, ekonomik, ticari ve kültürel ilişkiler daha da güçlendirilecek; ülkemiz ile bölge ülkeleri arasında dış ticaret hacmi artırilacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
görüşmeler gerçekleştirilecektir. 2. Müzakerelere hazirlık amacıyla iç istişare ve bilgilendirme toplantılan düzenlenecektir. 1. Türkiye-Japonya STA Müzakerelerinin tamamlanmasına yönelik gerekli teknik toplantılar gerçekleştirilerek 2020 yıliı sonunda STA imzalanacaktır. 2. Türkiye-Tayland STA müzakereleri 2020 yılı boyunca sürdürülecektir.: 1. Hedef ülke olarak belirlenen Etiyopya ve Kenya ile öncelikli ülkeler olarak belirlenen Fas, Cezayir, Fildişi Sahili, Gana, Güney Afrika Cumhuriyeti, Nijerya, Senegal ve Tanzanya ile Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları gerçekleştirilecektir. 2. 54 Afrika ülkesinden temsilcilerin katılımıyla yapılacak olan III. Türkiye-Afrika Ekonomi ve İş Forumu süresince ikili ticari ilişkilerin geliştirilmesine yönelik görüşmeler yapılacaktır.

Tedbir 236.2. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 236.6. Ortadoğu bölgesinde yer alan ülkeler ile mevcut diplomatik, ekonomik, ticari ve kültürel ilişkilerimiz güçlendirilecek; bölge ülkeleri ile dış ticaret hacmi artırılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Bakanlıklar
görüşmeler gerçekleştirilecektir. 2. Müzakerelere hazirlık amacıyla iç istişare ve bilgilendirme toplantılan düzenlenecektir. 1. Türkiye-Japonya STA Müzakerelerinin tamamlanmasına yönelik gerekli teknik toplantılar gerçekleştirilerek 2020 yıliı sonunda STA imzalanacaktır. 2. Türkiye-Tayland STA müzakereleri 2020 yılı boyunca sürdürülecektir.: 1. Irak, Katar, Fas, Umman, Lübnan, Kuveyt ile Karma Ekonomik Komisyon Toplantıları gerçekleştirilecektir. 2. Beşinci Türkiye-Filistin STA Ortak Komite Toplantısı gerçekleştirilecektir.

Tedbir 236.2. AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 237.1. Uluslararası standartlara uyumlu bir

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Tedbir 237.3. Yatırımlara ilişkin her türlü bürokratik işlemin kamu idaresi tarafindan tek bir muhatap üzerinden daha kısa sürelerde tamamlanmasinı sağlayacak düzenleme yapılacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi, TOBB
1. Özel sektör yatırımlarının kolaylaştırılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Yatırımlara ilişkin iş ve işlemlerin tek bir muhatap üzerinden yapılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Tedbir 237.4. Yatirımlara ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesi için uluslararasi standartlarda çözüm yollarının kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik altyapı güçlendirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Adalet Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Özel sektör yatırımlarının kolaylaştırılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Yatırımlara ilişkin uyuşmazlıkların çözümlenmesi için uluslararası standartlarda çözüm yollarının kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik altyapı gözden geçirilecek ve gerekli mevzuat çaliışmaları yapılacaktır.

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Tedbir 237.5. Yatırimlara ilişkin izin, onay ve ruhsat vb. süreçlerin hızli, kullanıcı dostu, düşük maliyetli olmasını sağlayacak bilgi sistemi oluşturulacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TIM, TOBB
1. Özel sektör yatırımlarının kolaylaştırılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Yatırım Bilgi Sistemi Projesi yürütülecektir.

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Doğrudan yatırımların ihracatçı sektörlere yönelmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.238)

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Tedbir 238.1. Imalat sanayiinde yüksek katma değer yaratan komple yeni yatırımların ülkemize çekilmesi için aktif tanıtım, müzakere ve özelleştirilmiş teşvik mekanizmaları hayata geçirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, TİM, TOBB
1. Özel sektör yatırımlarının kolaylaştırılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Oluşturulacak Türkiye Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi doğrultusunda aktif tanıtım faaliyetleri planlanacak, teşvik mevzuatında gerekli değişikliklerin yapılması sağlanacaktır.

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Cari işlemler açığının büyük oranda borç yaratmayan dış kaynaklardan finanse edilmesi sağlanacak, finansman kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.239)

Tedbir 237.2. Özel sektör yatırımını kolaylaştıracak temel bir düzenlemenin yanı sıra, öngörülebilirliği, şeffaflığı artıracak, yatırımcı güvenini pekiştirecek, aleyhe hükümlerin geçmişe yürümezliğini garanti altına alacak, yatırımların hızlanmasının önündeki engelleri kaldıracak kapsamlı bir mevzuat yenileme çalışması yürütülecektir.: Tedbir 239.4. Yabancilara gayrimenkul satışları ile ilgili tanıtım faaliyetleri artırılacak ve süreçler etkinleştirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi
1. Özel sektör yatırımlarının kolaylaştırılmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Yabancı Bilgi Portalinın tanıtimi ve içeriklerin altı dile çıkarılması çalişmaları kapsamında Portal üzerinden yapılacak geri dönüşler ile içerik zenginleştirilecek ve tanıtımı sağlanacaktır. 2. Yabancıların Türkiye'de taşınmaz edinimini kolaylaştırmak için 10 farklı ülkede 12 tapu temsilciliği açılması ve gerekli personel temini hususunda çalışmalar yapılacaktır.

c) Hedefler 
Birim: 5
2018: 6
2019(1): 6
2020(2): AB ve AB üyesi ülkelerle gerçekleştirilecek üst düzey siyasi ve teknik görüşme sayısı
Performans Göstergeleri: Adet

Birim: Yüzde
2018: 37
2019(1): 38
2020(2): 39
Performans Göstergeleri: Yerli Ürün Tüketmeyi Tercih Eden Tüketici Orani

Birim: Adet
2018: 516
2019(1): 670
2020(2): 952
Performans Göstergeleri: Destek kapsamına alınan tasarım ve ürün geliştirme proje sayısı (Kümülatif)

Birim: Adet
2018: 1 928
2019(1): 2 100
2020(2): 2 160
Performans Göstergeleri: İhracatçıların katlmnın desteklendiği milli ve bireysel yurtdışı fuar sayısı

Birim: Mal ihracatına yönelik Turquality® ve Marka programları kapsaminda desteklenen marka sayısı (Kümülatif)
2018: Adet
2019(1): 265
2020(2): 280
Performans Göstergeleri: 290

Birim: İhracat desteklerine yönelik etki analizi çalışması sayısı
2018: Adet
2019(1): 0
2020(2): 1
Performans Göstergeleri: 1

Birim: Helal sertifikasyonları da dâhil olmak üzere 2014/8 sayılı Karar kapsamında verilecek destek tutarı
2018: Milyon TL
2019(1): 30,4
2020(2): 70
Performans Göstergeleri: 75

Birim: Faaliyette bulunan Türkiye Ticaret Merkezlerinin sayısı
2018: Adet
2019(1): 5
2020(2): 3
Performans Göstergeleri: 5

Birim: Uluslararası alanda etkinliği arttırmaya yönelik yurtdışında açılan tapu temsilciliği
2018: Sayi
2019(1): 1
2020(2): 2
Performans Göstergeleri: 4

Birim: İhracat Fob (GTS Tanımli)
2018: Milyar Dolar
2019(1): 176,9
2020(2): 181,4
Performans Göstergeleri: 190,0

Birim: İthalat Cif (GTS Tanımli)
2018: Milyar Dolar
2019(1): 231,2
2020(2): 207,8
Performans Göstergeleri: 231,5

Birim: Cari İşlemler Dengesi
2018: Milyar Dolar
2019(1): -27,0
2020(2): 1,0
Performans Göstergeleri: -9,6

Birim: Cari İşlemler Dengesi/GSYH
2018: Yüzde
2019(1): -3,4
2020(2): 0,1
Performans Göstergeleri: -1,2

Birim: Hizmet Geliri
2018: Milyar Dolar
2019(1): 48,6
2020(2): 54,1
Performans Göstergeleri: 59,4

Birim: Seyahat Gelirleri
2018: Milyar Dolar
2019(1): 25,2
2020(2): 29,0
Performans Göstergeleri: 34,3

Birim: İhracatın İthalati Karşılama Oranı (GTS Tanımli)
2018: Yüzde
2019(1): 76,5
2020(2): 87,3
Performans Göstergeleri: 82,1

Birim: Uluslararası Doğrudan Yatırım Girişi
2018: Milyar Dolar
2019(1): 13,0
2020(2): 7,8
Performans Göstergeleri: 14,7
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.1.4. Enflasyon ve Para Politikası
a) Amaç
2020 yılında para politikasının temel amacı güçlü bir para politikasi duruşuyla, para politikası araçlarınin etkin kullanımına devam ederek ve finansal istikrarı gözeterek fiyat istikrarını sağlamak ve korumaktır.

b) Politikalar ve Tedbirler 
Para politikası araçları güçlü bir şekilde kullanılmaya devam edilecektir. Para, maliye ve gelirler politikaları koordineli olarak yürütülecektir.

Enflasyon hedeflemesi doğrultusunda, hükümet ve T enflasyon hedefini birlikte belirlemeyi ve bu hedefi kamuoyuna açıklamayı sürdürecektir.


Enflasyonu kademeli olarak hedeflenen seviyelere düşürmeyi amaçlayan ihtiyatli para politikası önlemleri maliye ve gelirler politikaları tarafindan da desteklenecektir.
Mali disiplin korunacak şekilde, yönetilen/yönlendirilen fiyatlar ve vergi düzenlemeleri geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirlenecektir.

Fiyatlar genel düzeyini etkileyen etmenler yakından izlenerek, fiyat istikrarını olumsuz etkileyecek ani gelişmeler karşısında, enflasyon hedefinden sapılmamasına yönelik para ve maliye politikası araçları koordineli, hızlı ve etkili bir şekilde devreye alınacaktır.
Para politikası kararlari; enflasyon beklentileri, fiyatlama davranışları ve enflasyonu etkileyen diğer unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak oluşturulacaktır.
Dalgalı kur rejimi uygulamasına devam edilecek, kurlarda sağlıksız fiyat oluşumlarının gözlenmesi veya aşırı oynaklık durumunda piyasalarda istikrarın sağlanması amacıyla gerekli adımlar atılacaktır.

Politika/Tedbir: TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçları kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Planı p.242)

Politika/Tedbir: Tedbir 242.2. Politika kararlarının iletişimi kapsamında, fiyatlama davranışları ve enflasyonu etkileyen unsurlardaki gelişmeler ile bu gelişmelerin kararları ne yönde etkilediği konularında kamuoyu bilgilendirilmeye devam edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: TCMB (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2020 ylında politika kararlarının iletişimi kapsamındaki uygulamalara devam edilecek, kamuoyunun daha geniş kesimlerinin kararları anlayıp yorumlayabilmeleri amacıyla dijital araçların daha etkin kullanımı ve yalin dille hedef kitlelere kararların açıklanması konusunda çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 242.3. Finansal istikrarın gözetilmesine yönelik rezerv artırıcı uygulama ve araçar güçlendirilecek ve çeşitlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: TCMB (S), Türkiye Katılım Bankaları Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İhracat reeskont kredisi uygulamasında kredi unsurları ve kredi kullandırılan firmalar/sektörler, para politikası ilkeleri ile rezerv artırma amacı doğrultusunda piyasa koşullarında artırılabilecektir. 2. Katılım bankalarının sisteme dâhil olmasına ilişkin mevzuat hazırlama çalışmaları Türkiye Katılım Bankaları Birliği ile birlikte sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Gıda fiyatlarının enflasyon üzerindeki baskısını azaltmaya yönelik olarak lojistik ve depolama alanlarında gerekli düzenlemeler yapılacak ve tarımda bölge ve ürün bazında bir planlamanın kurumsal altyapısı hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.244)

Politika/Tedbir: Tedbir 244.1. Gida dağıtım zincirindeki aracılık ve lojistik maliyetlerini azaltmayı teminen tarımsal üretimde örgütlü yapı güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çalışma grupları oluşturarak tedbire ilişkin alt paydaşlar belirlenecektir. 2. Tedbirde yer alan hedefin gerçekleştirilmesi adına çalışmalar süreli ve koordineli olarak tamamlanacaktır. 3. 5957 sayılı Kanunda değişikliğe yönelik çalışma yürütülecektir.

Tedbir 244.2. Gida lojistik ve depolama hizmetlerini uluslararası standartlarda sunacak, daha rekabetçi bir yapının oluşturulmasını sağlayacak düzenleme yapılacaktır.: Tedbir 244.3. Dönemsel fiyat dalgalanmaları asgariye indirilmesini sağlayacak soğuk depo zincirleri desteklenecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Tarm ve Orman Bakanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (S)
1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır. 2. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında, yalnızca uzun süreli depolanabilen ve standardize edilebilen tarım ürünlerinin (hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, findık ve zeytin gibi) modern ve sağlıklı koşullarda lisanslı depolarda depolandığı lisanslı depoculuk sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması amacıyla lisanslı depo sayısı ve kapasitesi artırılacaktır.: 1. Et, süt, meyve-sebze ve su ürünleri için ilgili program kapsamında hâlihazırda verilen desteklerin artırılması için ilana çıkılacak ve soğuk hava deposu inşası ve ilgili makinelerin temini konusunda mevcut kapasite artırılacaktır.

Tedbir 244.2. Gida lojistik ve depolama hizmetlerini uluslararası standartlarda sunacak, daha rekabetçi bir yapının oluşturulmasını sağlayacak düzenleme yapılacaktır.: Tedbir 244.4. Taşımacılık sırasında oluşan zayiat oranlarini en aza indirmeye yönelik taşıma araçları modernizasyonu ve dönüşümü teşvik edilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Tarm ve Orman Bakanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (S)
1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır. 2. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında, yalnızca uzun süreli depolanabilen ve standardize edilebilen tarım ürünlerinin (hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, findık ve zeytin gibi) modern ve sağlıklı koşullarda lisanslı depolarda depolandığı lisanslı depoculuk sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması amacıyla lisanslı depo sayısı ve kapasitesi artırılacaktır.: 1. Soğutmalı taşıma araçları ve bu araçların motorlu düzeneği teşviki için ilana çıkılacaktır.

Tedbir 244.2. Gida lojistik ve depolama hizmetlerini uluslararası standartlarda sunacak, daha rekabetçi bir yapının oluşturulmasını sağlayacak düzenleme yapılacaktır.: Tedbir 244.5. Rekabete açık ürün piyasası oluşturulmasına yönelik bitkisel ve hayvansal ürün ihtisas borsaları tesis edilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Tarm ve Orman Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı
1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır. 2. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında, yalnızca uzun süreli depolanabilen ve standardize edilebilen tarım ürünlerinin (hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, findık ve zeytin gibi) modern ve sağlıklı koşullarda lisanslı depolarda depolandığı lisanslı depoculuk sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması amacıyla lisanslı depo sayısı ve kapasitesi artırılacaktır.: 1. Lisansli depo sayısı ve kapasitesi artırılarak 2020 yıli sonunda lisansli depo sayısı 100'e ulaştırılacaktır.

Tedbir 244.2. Gida lojistik ve depolama hizmetlerini uluslararası standartlarda sunacak, daha rekabetçi bir yapının oluşturulmasını sağlayacak düzenleme yapılacaktır.: Tedbir 244.6. Tarim ürünlerinde arz ve rekolte tahminlerinin sağlıklı yapılabilmesine imkân veren bir erken uyarı sistemi kurularak, gıda ürünlerinde fiyat dalgalanmasının büyük veri ve ileri analitik yöntemler kullanılarak yakından takip edileceği Ürün Gözetim Mekanizması hayata geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Tarm ve Orman Bakanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır. 2. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında, yalnızca uzun süreli depolanabilen ve standardize edilebilen tarım ürünlerinin (hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, findık ve zeytin gibi) modern ve sağlıklı koşullarda lisanslı depolarda depolandığı lisanslı depoculuk sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması amacıyla lisanslı depo sayısı ve kapasitesi artırılacaktır.: 1. Tarım Ürünleri Fiyat İzleme Sistemi kapsamında, yazılım, eğitim, mevzuat, veri mimarisi, ilgili kurumlarla protokol ve metadata hazırlanması gibi aşamalar tamamlanarak sistemden veri akışı dijital olarak sağlanacaktır.

Tedbir 244.2. Gida lojistik ve depolama hizmetlerini uluslararası standartlarda sunacak, daha rekabetçi bir yapının oluşturulmasını sağlayacak düzenleme yapılacaktır.: Tedbir 244.7. Taze meyve sebze piyasasında mevsimselliği ve yüksek fiyat artışlarını dengeleyici bir unsur olarak teknolojik örtü altı üretim ile modern sulama sistemleri desteklenecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Tarm ve Orman Bakanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulması Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır. 2. 5300 sayılı Tarım Ürünleri Lisanslı Depoculuk Kanunu kapsamında, yalnızca uzun süreli depolanabilen ve standardize edilebilen tarım ürünlerinin (hububat, baklagiller, yağlı tohumlar, pamuk, findık ve zeytin gibi) modern ve sağlıklı koşullarda lisanslı depolarda depolandığı lisanslı depoculuk sisteminin ülke genelinde yaygınlaştırılması amacıyla lisanslı depo sayısı ve kapasitesi artırılacaktır.: 1. Yenilenebilir enerji kullanan sera sayısının artırılması için gerekli teşvikler ilan edilecektir.

Enflasyonun ekonomik ve sosyal yaşama dair olumsuz etkileri konusunda farkındalık artırılacak, enflasyonla mücadeleye yönelik toplumsal mutabakat güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.245): Tedbir 245.1. İletişim kanalları aktif olarak kullanılarak, tüm kesimlere hitap edecek şekilde çeşitlendirilmiş, yazılı, görsel ve işitsel içerikler kamuoyu ile paylaşılacaktır.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: TÜFE Yıllık Artış Hizi
Birim: Yüzde
2018: 20,3
2019(1): 12
2020(2): 8,5
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.1.5. Mali Piyasalar 
a) Amaç
Reel sektörün finansman ihtiyacına düşük maliyetle cevap verebilen, farklı nitelikteki finansal araçları güvenilir kurumlar aracılığiyla geniş bir yatırımcı tabanına sunabilen ve İstanbul'un cazip bir küresel finans merkezi olma hedefini destekleyen, kurumsal yapısıgüçlü bir finansal sektörün oluşturulması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika / Tedbir: Finansal sektörün reel sektörün finansmanındaki etkinliği artırılacak ve reel sektörün sermaye piyasasından ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) gözetimindeki banka dışı finansal kuruluşlardan fon kullanması özendirilecektir.

Politika / Tedbir: (Kalkınma Plani p.247) Tedbir 247.1. Ipotek Finansmanı Kuruluşunun (İFK) ihraç limiti, sermayesinden bağımsız hale getirilecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. III-60.1 sayılı İpotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde gerekli değişiklikler yapılacaktır.

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Tedbir 247.3. IFK tarafindan ihraç edilecek menkul kıymetler, repo gibi likidite sağlama amaçlı işlemlere konu edilebilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. III-60.1 sayili Ipotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde İFK tarafindan yapılacak ihraçlarda alınacak SPK Kurul ücretine ilişkin gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.: 1. Teminat olarak kullanilabilecek menkul kıymetler listesi piyasa şartlarına göre düzenli olarak güncellenecektir.

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Tedbir 247.8. Finans kesimi dışındaki tahsili gecikmiş alacakların varlık yönetim şirketlerine devredilebilmesi sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Finansal Kurumlar Birliği
1. III-60.1 sayili Ipotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde İFK tarafindan yapılacak ihraçlarda alınacak SPK Kurul ücretine ilişkin gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.: 1. Varlık yönetim şirketlerine finansal kuruluşlar dışında kalanlardan vergisel istisnalar uygulanmaksızın alacak devralmalarına yönelik 5411 sayıl Kanunun 143'üncü maddesinde değişikliğe yönelik hazırlık yapılacaktır.

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Tedbir 247.9. Varlık yönetim şirketleri Finansal Kurumlar Birliğine üye olacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Finansal Kurumlar Birliği
1. III-60.1 sayili Ipotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde İFK tarafindan yapılacak ihraçlarda alınacak SPK Kurul ücretine ilişkin gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.: 1. Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Birliğinin unvanını Finansal Şirketler Birliği olarak değiştirmek ve varlık yönetim şirketlerini de Birlik üyesi yapmak üzere 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanununda değişiklik yapılması hususunda çalışmalar yapilacaktır.

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Finansal kuruluşların düzenleme ve denetleme çerçevesi güçlendirilecek, etkin bir rekabet ortamı sağlanacak, işlem maliyetleri azaltılacak ve sağlıklı bilgiye erişimleri kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.248)

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Tedbir 248.5. Elektronik çek ve bono sistemi kurulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK: Ticaret Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı
1. III-60.1 sayili Ipotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde İFK tarafindan yapılacak ihraçlarda alınacak SPK Kurul ücretine ilişkin gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.: 1. Elektronik çek ve bono kanununun yasalaşmasının ardından ikincil düzenlemelerin yürürlüğe konulması ve Elektronik Çek ve Bono Sisteminin kurulması sağlanacaktır.

Tedbir 247.2. IFK'nin ihraç maliyetlerini azaltmaya yönelik SPK Kurul ücreti ve Merkezi Kayıt Kuruluşu Anonim Şirketi saklama ücreti gibi işlem maliyetlerinde indirimler yapilacaktır.: Tedbir 248.7. Finansal kuruluşların müşterileriyle yaptıklanı işlemlerde fiziki belge ve islak imza kullanımının azaltılmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ádalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, BDDK, MASAK
1. III-60.1 sayili Ipotek Finansmani Kuruluşlarına İlişkin Esaslar Tebliğinde İFK tarafindan yapılacak ihraçlarda alınacak SPK Kurul ücretine ilişkin gerekli mevzuat değişiklikleri yapılacaktır.: 1. Faktoring ve finansman sözleşmelerinde aranan yazılı şekil şartı kaldırılarak sözleşmelerin ıslak imza şartı aranmaksızin uzaktan iletişim araçları ile yapılabilmesine yönelik olarak 6361 sayılı Finansal Kiralama, Faktoring ve Finansman Şirketleri Kanununda değişiklik yapılmasına ilişkin çalışma yapılacaktir. 2. Kart çıkaran kuruluşlar ile kart hamilleri arasındaki ilişkileri düzenleyen sözleşmelerde aranan yazılı şekil şartı kaldırılarak bu sözleşmelerin ıslak imza şartı aranmaksızın uzaktan iletişim araçları ile yapılabilmesine yönelik olarak 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununda değişiklik yapılmasına ilişkin çalışma yapılacaktır.

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Uluslararası ticaret sisteminde kabul görecek alternatif para ve ödeme sistemleri geliştirilmesi amacıyla ülke işbirlikleri tesis edilecek ve çalışmalar sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.249)

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Tedbir 249.3. İkili anlaşmalar yoluyla yerel para cinslerinden ticaret imkânları artırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Borsa İstanbul: TCMB (S), Ticaret Bakanlığı
1. Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı bir aylık vadeli işlem kontratlarin likiditesi artırılacaktır. 2. TLREF'ye dayalı üç aylık kontratlar işlem görmeye başlayacaktır.: 1. TCMB-Çin Merkez Bankası arasında yenilenen Para Takası Anlaşması kapsamında firmalarimiza Çin Yuanı reeskont kredisi kullandırılmasına benzer uygulamalar Türkiye ile finansal ve ticari ilişkileri yoğun olan ülkelere yayılacaktır. 2. Halen bazı ülkelerle karşılikli olarak finansal piyasalarda yerel para cinsi işlemlere başlanması, yerel kredi kartlarının kabulü ve finansal işlemlerin yerel para cinsinden gerçekleştirilmesi, bankalar arası iş birliği ve iletişimin güçlendirilmesini teminen hayata geçirilen önlemlerin diğer önde gelen ülkeler ile de geliştirilmesi için girişimde bulunulacaktır.

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Tedbir 249.4. Hedef ülke merkez bankalarıyla ödeme sistemlerinin uyumlu çalışması imkânları araştırılacak ve ticaretin güvenilirliğini güçlendirici ve hızlandıricı önlemler alınacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Borsa İstanbul: TCMB (S), Ticaret Bakanlığı
1. Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı bir aylık vadeli işlem kontratlarin likiditesi artırılacaktır. 2. TLREF'ye dayalı üç aylık kontratlar işlem görmeye başlayacaktır.: 1. Rusya'nin SWIFT'e alternatif mesajlaşma sistemine (SPFS) yönelik inceleme çalışmaları sürdürülerek Türkiye'de SPFS'nin kullanılmasına yönelik çalışmalar takip edilecektir.

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Tedbir 249.5. Blokzincir tabanlı dijital merkez bankası parası uygulamaya konulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Borsa İstanbul: TCMB (S), TÜBİTAK
1. Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı bir aylık vadeli işlem kontratlarin likiditesi artırılacaktır. 2. TLREF'ye dayalı üç aylık kontratlar işlem görmeye başlayacaktır.: 1. Anlik Ödeme Sisteminin tasarim ve yazılım geliştirme aşamaları tamamlanacak, test çalışmalarına başlanacaktır.

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Uluslararası iyi uygulamalardan yararlanılarak firmalara fırsat eşitliği sağlayan, güvenli bir finansal teknoloji (fintek) ekosisteminin oluşumu desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.250)

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Tedbir 250.1. Fintek ekosisteminin ülkemizde gelişmesine yönelik yol haritası oluşturulacak ve uygulamaya dair koordinasyon tek bir kamu kurumu tarafından sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Borsa İstanbul: Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi (S)
1. Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı bir aylık vadeli işlem kontratlarin likiditesi artırılacaktır. 2. TLREF'ye dayalı üç aylık kontratlar işlem görmeye başlayacaktır.: 1. Fintek ekosisteminin ülkemizde gelişmesine yönelik yol haritası oluşturulacaktır.

Tedbir 248.10. Türk Lirası cinsi varlıkların faiz riskinden korunmasında ve değişken faizli enstrümanların fiyatlamasında kullanılabilecek referans faizler oluşturulacaktır.: Tedbir 250.2. Düzenleme Deney Alani ve Endüstri Deney Alani oluşturulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Borsa İstanbul: Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi (S)
1. Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı bir aylık vadeli işlem kontratlarin likiditesi artırılacaktır. 2. TLREF'ye dayalı üç aylık kontratlar işlem görmeye başlayacaktır.: 1. Düzenleme Deney Alani (Sandbox) ve Endüstri Deney Alanı ile fintek ekosistemi için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapilacaktır.

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Tedbir 250.4. Istanbul Finans ve Teknoloji Üssü kurulacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK: Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi (S)
1. Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları birliğinin kurulması kapsamında 6493 sayıliı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanunda değişiklik yapılması çalışmaları yürütülecektir.: 1. İstanbul Finans Merkezi bünyesinde bir Finans Teknopark kurulacaktır.

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Tedbir 250.5. Açık bankacılık hukuki altyapısını güçlendirmek amacıyla AB Ödeme Hizmetleri Direktifi 2 ile mevzuat uyumu sağlanacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK
1. Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları birliğinin kurulması kapsamında 6493 sayıliı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanunda değişiklik yapılması çalışmaları yürütülecektir.: 1. Ödeme sistemlerinin gözetim ve denetimi TCMB'ye bağlanacak ve bu sistemlerin etkinliğinin artırılması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır. 2. Bankaların Bilgi Sistemleri ve Elektronik Bankacılık Hizmetleri Hakkında Yönetmelik yürürlüğe konacaktır. 3. Söz konusu direktifle ilgili olarak işbirliği yapılacak kuruluşlarla birlikte ülkemiz için ihtiyaç duyulan mevzuat değişikliğine ilişkin çalışma yapılacaktır.

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Finansal hizmetlere erişimin kolaylaştırılması, finansal bilincin ve yatırımcı tabanının geliştirilmesi için faaliyetler yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.251)

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Tedbir 251.1. İlk, orta ve yükseköğretim kurumlarında finansal okuryazarlık eğitimi yaygınlaştırılacak, söz konusu eğitimin, yaygın eğitim kapsamında yetişkinlere de verilmesi sağlanacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK: Milli Eğitim Bakanlığı (S)
1. Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları birliğinin kurulması kapsamında 6493 sayıliı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanunda değişiklik yapılması çalışmaları yürütülecektir.: 1. Anadolu Lisesi müfredatinda yer alan finansal okuryazarlığa dair derslerin öğretim programları hazırlanacaktır.

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Tedbir 251.4. Türkiye Reasürans Havuzu faaliyete geçirilecektir.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türk Reasürans Anonim Şirketi
1. Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları birliğinin kurulması kapsamında 6493 sayıliı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanunda değişiklik yapılması çalışmaları yürütülecektir.: 1. Türkiye Reasürans Havuzu faaliyete geçirilecektir.

Tedbir 250.3. Odeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Birliği kurulacaktır.: Tedbir 251.5. İhraççıların ödeme yükümlülüklerini yerine getirmemesi durumunda MKK'den alinacak belgenin ilam niteliğini haiz olduğuna ve borçlanma ihracı gerçekleştiren şirketlerde 'borçlanma aracı sahipleri genel kurulu' oluşturulmasına imkân sağlayacak yasal düzenleme yapılacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, BDDK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK
1. Ödeme hizmetleri ve elektronik para kuruluşları birliğinin kurulması kapsamında 6493 sayıliı Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanunda değişiklik yapılması çalışmaları yürütülecektir.: 1. Borçlanma aracı sahipleri genel kurulu oluşturulmasına imkân sağlayacak yasal düzenlemelerin tamamlanması için Sermaye Piyasası Kanununda gerekli değişiklikler yapılacak ve konuya ilişkin borçlanma araçları sahipleri kurulunun işleyiş usul ve esaslarınin belirlenmesi amacıyla ikincil düzenleme oluşturulacaktır.

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Tedbir 251.8. Finansal tüketicilerden alınan ücret ve komisyonlara ilişkin bilgilerin daha açık, anlaşılabilir ve karşılaştırılabilir bir şekilde sunulması sağlanacaktır.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) (S): Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, BDDK
1. Tahkim panelleri, tahkim konferansları, tahkim kursları ve eğitimleri, kurum ve kuruluş ziyaretleri, Arabuluculuk-Tahkim Projesinin hazırlıği, İstanbul Uluslararası Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Sözleşmesi Projesinin hazırlığı, tahkim başvurularının kabulü ve uyuşmazlıkların çözümü gibi tahkime ilişkin etkinlikler düzenlenecektir.: 1. Ücret/Komisyon İlan Formatı oluşturulacaktır. 2. Ücret/Komisyon İlan Formatının finansal tüketiciye sunulmasını sağlayacak sistem hayata geçirilecektir. 3. Ücret/Komisyon İlan Formatinın BDDK internet sitesine uyumu sağlanacaktır.

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Faizsiz finans sisteminin ülkemiz finans sistemindeki yeri güçlendirilecek, faizsiz finans alanında ürün ve hizmet çeşitliliği ile insan kaynağı geliştirilecek, politika geliştirme süreçlerini destekleyecek araç ve mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.252) 1. Kurumsal faizsiz borç uygulamalannın

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Tedbir 252.4. Faizsiz finans sistemine ilişkin ürün ve hizmet çeşitliliğini artırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) (S): Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, BDDK, SPK, Borsa İstanbul, TCMB, Türkiye Katılım Bankaları Birliği
1. Tahkim panelleri, tahkim konferansları, tahkim kursları ve eğitimleri, kurum ve kuruluş ziyaretleri, Arabuluculuk-Tahkim Projesinin hazırlıği, İstanbul Uluslararası Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Sözleşmesi Projesinin hazırlığı, tahkim başvurularının kabulü ve uyuşmazlıkların çözümü gibi tahkime ilişkin etkinlikler düzenlenecektir.: kurulması teşvik edilecektir. 2. Faizsiz finans alanında en iyi uygulama örneği olan sukuk ihracı yapılacaktır. 3. Tarım arazileri gelirlerine yönelik Altyapı GYO kurulacaktır. 4. İhracat finansmani için ortak standart bir ürün oluşturulacaktır. 5. Faizsiz finans prensiplerine uygunluk adına derecelendirme kuruluşu oluşturulacaktır. 6. Faizsiz finans prensiplerine uygun pay tabanli kitlesel fonlama platformu kurulacaktır.

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Tedbir 252.5. Emtia murabahası işlemlerinin yurt içinde gerçekleştirilebilmesi için kira sertifikasına, elektronik ürün senedine veya hisse senedi portföyüne dayalı platformların oluşturulması sağlanacaktır.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) (S): Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, Türkiye Ürün İhtisas Borsası, Merkezi Kayıt Kuruluşu, Takasbank, Toprak Mahsulleri Ofisi, Borsa İstanbul, Türkiye Katılım Bankaları Birliği, Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri
1. Tahkim panelleri, tahkim konferansları, tahkim kursları ve eğitimleri, kurum ve kuruluş ziyaretleri, Arabuluculuk-Tahkim Projesinin hazırlıği, İstanbul Uluslararası Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Sözleşmesi Projesinin hazırlığı, tahkim başvurularının kabulü ve uyuşmazlıkların çözümü gibi tahkime ilişkin etkinlikler düzenlenecektir.: 1. Kurulması öngörülen piyasanın/platformun işleyişine ilişkin iş akış süreçleri ve standartlar belirlenecektir.

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Tedbir 252.8. Faizsiz finans denetim standartları oluşturulacaktır.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) (S): Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu Gözetimi Kurumu
1. Tahkim panelleri, tahkim konferansları, tahkim kursları ve eğitimleri, kurum ve kuruluş ziyaretleri, Arabuluculuk-Tahkim Projesinin hazırlıği, İstanbul Uluslararası Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Sözleşmesi Projesinin hazırlığı, tahkim başvurularının kabulü ve uyuşmazlıkların çözümü gibi tahkime ilişkin etkinlikler düzenlenecektir.: 1.Faizsiz finans kuruluşlarına ilişkin altı denetim standardı mevzuatimıza kazandırılacaktır.

Tedbir 251.7. Sermaye piyasalarında güven veren bir ekosistem oluşturulması için mevcut tahkim mekanizması daha işlevsel hale getirilecektir.: Tedbir 252.9. Faizsiz finansa ilişkin araç ve kurumların terminolojisinin standardizasyonu sağlanacaktır.
İstanbul Tahkim Merkezi (İSTAC) (S): Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK, SPK, Türkiye Katılım Bankaları Birliği
1. Tahkim panelleri, tahkim konferansları, tahkim kursları ve eğitimleri, kurum ve kuruluş ziyaretleri, Arabuluculuk-Tahkim Projesinin hazırlıği, İstanbul Uluslararası Med-Arb (Arabuluculuk-Tahkim) Sözleşmesi Projesinin hazırlığı, tahkim başvurularının kabulü ve uyuşmazlıkların çözümü gibi tahkime ilişkin etkinlikler düzenlenecektir.: 1. Kurumlar arası terminoloji birliğini sağlamak üzere Türkiye Katılım Bankaları Birliği tarafından yayınlanan Terimler Sözlüğü yeni araçları da içerecek şekilde geliştirilecektir. 2. SPK tarafindan Kira Sertifikaları Tebliğinde değişiklik yapılarak sukuk terimi düzenleme kapsamına alinacaktır.

Tedbir 252.10, Faizsiz finans kurumsal yönetişim sistemi tesis edilecek ve uluslararası uygulamalarla uyumlaştırılacaktır. Tedbir 252.11. Katılim: sigortacılığını teşvik edici mahiyette mevzuat ve kurumsal yapı geliştirilecek ve her tür risk grubuna hitap eder şekilde yaygınlaştırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TSB
1. 14/09/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Faizsiz Bankacılık İlke ve Standartlarına Uyuma İlişkin Tebliğ çerçevesinde katılım bankalarının yönetişim sistemi kurması sağlanacaktır.: 1. Katılım Sigortacılığı Genel Görünüm ve Durum Tespit Raporu hazırlanarak katılım sigortacılığına ilişkin iyileştirme alanları tespit edilecektir. 2. Katılım sigortacılığı faaliyetlerinin faizsiz finans prensipleriyle uyumlu olacak şekilde gelişimini teminen katılım sigortacılığı mevzuatında değişiklik çalışması yapılacaktır. 3. Etkin denetim ve gözetimi sağlamak amacıyla Katılım Sigortacılığı Denetim ve

Tedbir 252.10, Faizsiz finans kurumsal yönetişim sistemi tesis edilecek ve uluslararası uygulamalarla uyumlaştırılacaktır. Tedbir 252.11. Katılim: Tedbir 252.12. Ülke kaynaklarının yurt dışına akışının önüne geçilmesi için katılım reasürans fonu kurulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), BDDK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TSB, Türk Reasürans Anonim Şirketi
1. 14/09/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Faizsiz Bankacılık İlke ve Standartlarına Uyuma İlişkin Tebliğ çerçevesinde katılım bankalarının yönetişim sistemi kurması sağlanacaktır.: Gözetim Rehberi hazırlanacaktır. 1. Türk Reasürans Anonim Şirketinin katılım reasürans hizmeti vermesi sağlanacaktır.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Bankacılik Kredileri/GSYH (3)
Birim: Yüzde
2018: 64,3
2019 (1): 61,6
2020 (2): 62,4

Performans Göstergeleri: Katılım Bankaları Kredilerinin Toplam Krediler İçindeki Payı
Birim: Yüzde
2018: 4,7
2019 (1): 4,9
2020 (2): 5,5

Performans Göstergeleri: BİST Piyasa Kapitalizasyonu/GSYH
Birim: Yüzde
2018: 21,3
2019 (1): 22,0
2020 (2): 30,2

Performans Göstergeleri: Özel Sektör Borçlanma Araçları Nominal Stoku/GSYH
Birim: Yüzde
2018: 1,6
2019 (1): 1,9
2020 (2): 2,6
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
(3) Canlı krediler kullanıimıştır.
2.1.6. Maliye Politikası
a) Amaç
Mali disiplinin kararlılıkla devam ettirilmesi suretiyle kamu maliyesinin güçlüve sürdürülebilir yapısının korunması temel amaçtır.

Maliye politikası; para politikası hedefleriyle uyumu da gözetecek şekilde ülkemizin büyüme potansiyelinin artirılmasına, ekonomik istikrarın korunmasina, cari açığın sürdürülebilir seviyede tutulmasına, yurt içi tasarrufların ve yatırımların teşvikine katkıverecek şekilde uygulanacaktır.

Program döneminde kaynaklar verimli kullanılacak, belirlenen alanlarda tasarruflar yapılacak ve yapısal değişiklikler ile bütçe disiplini kalıcı hale getirilecek, kamu gelir kalitesi artırılacak ve kamu borcunun mil gelire orani düşük düzeylerde tutulacaktır.
Kamu hizmetlerini program yaklaşımıyla ele alan bütçe yapısına geçilecek, kaynak tahsisinde etkinliği artırmak ve öncelikli alanlara mali alan yaratmak amacıyla harcama gözden geçirmeleri gerçekleştirilecektir.


Vergi kanunlarında yer alan indirim, istisna ve muafiyetlerin gözden geçirilmesi, sürekli ve kalıcı gelir kaynaklarının artırıması, mevcut vergi kanunlarında sadeleştirmeler yapılması,vergi tahsilatında etkinliğin artırılması, ekonomide kayıt dışılığın azaltılması ile bütçe vergi gelirlerinin artırılması hedeflenmektedir.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kaynak tahsisi ve kullanımının Plan politika ve hedefleri doğrultusunda önceliklendirilmesine ve bütçenin çıktı ve sonuç odaklı bir yaklaşımla uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesine imkân vermek ve bunun neticesinde plan-program-bütçe bağlantısı ile uygulama, izleme ve değerlendirme süreçlerini güçlendirmek amacıyla program bütçe sistemine geçilecektir. (Kalkınma Planı p.259)

Politika/Tedbir: Tedbir 259.2. Kalkınma plani, orta vadeli program, Cumhurbaşkanlıği yıllik programi ve stratejik planlarla uyum gözetilerek, kamu hizmetlerini program yaklaşımıyla ele alan bütçe yapısına geçilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu kaynaklarının kullanımında etkinliği artiracak, izleme ve değerlendirmeyi kolaylaştıracak, şeffaflığı ve hesap verebilirliği güçlendirecek program bazli bütçe sistemine geçilmesine yönelik çalışmalar tamamlanarak, 2021 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi program yapisına uygun olarak hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Kamu harcamalarının değerlendirilmesi, önceliklendirilmesi ve kaynakların etkin kullanımının gözetilmesi, kamu kurumlarının performansının değerlendirilmesi ve sağlıklı mali sıkılaştırma uygulamalarının yürütülmesine yönelik olarak harcama gözden geçirmeleri yapılacak, harcama programlarının uygulama süreçlerinde etkinlik artırılacak ve harcamalar kontrol altında tutulacaktır. (Kalkınma Planı p.260)

Politika/Tedbir: Tedbir 260.1. Harcamaların etkililik, ekonomiklik ve verimlilik durumlarınin raporlanmasıni sağlayacak şekilde harcama gözden geçirmeleri yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Harcama gözden geçirmelerinin etkin bir şekilde yapilabilmesini temin etmek üzere yöntem ve araçlar geliştirilecektir. 2. Belirlenen programlarda harcama gözden geçirmeleri yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 260.2. Harcama gözden geçirmeleri sonucunda verimsiz harcama alanlari tasfiye edilecek, bu yolla oluşturulacak mali alanın öncelikli harcama alanlarına tahsis edilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Harcama gözden geçirmeleri sonucunda elde edilen bulgular ve imkânlar kaynak tahsisi sürecinde kullanılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 260.3. Kamu personeli daha verimli kullanılacak, çalışan memnuniyeti artirılacak, kamu personelinin mali ve sosyal hakları Planda öngörülen makroekonomik politikalarla uyumlu bir şekilde belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İşbirliği yapılacak kuruluşlarla toplantılar düzenlenerek görev paylaşımı ve iş planı oluşturulacaktır. 2. Kamu idarelerine yapilacak personel tahsisleri, bütçe imkânları çerçevesinde hizmet gerekleri ve objektif kriterlere uygun olarak yapılacaktır.

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Tedbir 260.6. Taşıt Kanunu, taşıt yönetiminde etkinlik ve verimliliği gözetecek şekilde güncellenecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, DMO, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO
1. e-Ihale ve e-Eksiltme tüm alım usullerinde zorunlu hale getirilecek, istekliler ve ürünler için yeterlik sistemi kurulacak, elektronik sözleşme yönetimine geçilecek ve bütünleşik mali yönetim sistemiyle entegrasyonu sağlanacak, akıllı ihale ve sözleşme yönetimine geçilecek, idarelerin ihale ve sözleşme yönetimi politikalarıni oluşturmasina ve performanslarini değerlendirmesine yönelik istatistiki veri üretilecektir. 2. Kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Devlet Malzeme Ofisinin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.: 1. Kamu taşıtlarına ilişkin mevzuat gözden geçirilecektir. 2. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idarelerinin taşıt envanteri oluşturulacaktır. 3. Masraf merkezi modeli geliştirilecektir. 4. Kamu Filo Bilgi Sistemi yazılımı geliştirilecektir.

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Tedbir 260.7. Mali disipline katkı sağlamak üzere döner sermayeler ve özel hesaplar azaltılarak merkezi yönetim bütçe kapsamı genişletilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, DMO, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. e-Ihale ve e-Eksiltme tüm alım usullerinde zorunlu hale getirilecek, istekliler ve ürünler için yeterlik sistemi kurulacak, elektronik sözleşme yönetimine geçilecek ve bütünleşik mali yönetim sistemiyle entegrasyonu sağlanacak, akıllı ihale ve sözleşme yönetimine geçilecek, idarelerin ihale ve sözleşme yönetimi politikalarıni oluşturmasina ve performanslarini değerlendirmesine yönelik istatistiki veri üretilecektir. 2. Kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Devlet Malzeme Ofisinin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.: 1. Döner sermayeli işletmeler yeniden yapılandırılarak, verimlilik, kârlılık, mali saydamlık ve hesap verebilirlik ilkeleri çerçevesinde, işletme yönetimindeki etkinliği sağlamak üzere aynı idare bünyesinde faaliyet gösteren döner sermayeli işletmeler tek çati altında toplanacaktır.

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Teşvik, destek ve sosyal yardım uygulamaları gözden geçirilerek etkin olmayan uygulamalar kaldırılacak, Plan öncelikleri çerçevesinde yapisal düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.261)

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Tedbir 261.1. Katma değerli üretim alanlarında rekabet avantajı sağlayacak, yatirım dönemine odaklanmış, esnek, nakit bazlı teşvikleri de içeren yeni bir teşvik sistemi kurulacaktir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, DMO, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. e-Ihale ve e-Eksiltme tüm alım usullerinde zorunlu hale getirilecek, istekliler ve ürünler için yeterlik sistemi kurulacak, elektronik sözleşme yönetimine geçilecek ve bütünleşik mali yönetim sistemiyle entegrasyonu sağlanacak, akıllı ihale ve sözleşme yönetimine geçilecek, idarelerin ihale ve sözleşme yönetimi politikalarıni oluşturmasina ve performanslarini değerlendirmesine yönelik istatistiki veri üretilecektir. 2. Kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Devlet Malzeme Ofisinin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.: 1. Teşvik sisteminin; katma değerli üretim alanlarında rekabet avantaji sağlamasını, yatırım dönemine odaklanmasını, esnek olmasını ve nakit bazliı teşvikleri de içermesini sağlamak üzere mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Tedbir 261.2. Vergisel teşvikler tüm iktisadi ve sosyal etkileriyle birlikte değeriendirilecek, vergi harcaması nitelikli düzenlemeler gözden geçirilerek etkin olmayanlar kademeli olarak kaldırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, DMO, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. e-Ihale ve e-Eksiltme tüm alım usullerinde zorunlu hale getirilecek, istekliler ve ürünler için yeterlik sistemi kurulacak, elektronik sözleşme yönetimine geçilecek ve bütünleşik mali yönetim sistemiyle entegrasyonu sağlanacak, akıllı ihale ve sözleşme yönetimine geçilecek, idarelerin ihale ve sözleşme yönetimi politikalarıni oluşturmasina ve performanslarini değerlendirmesine yönelik istatistiki veri üretilecektir. 2. Kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Devlet Malzeme Ofisinin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.: 1. Vergisel teşvikler mevzuat ve uygulama olarak gözden geçirilecek, makroekonomik hedefler ve bütçeyle uyum gözetilerek vergisel teşvik sisteminin sade ve etkin hale getirilmesine yönelik kapsamlı etki ve fayda- maliyet analizleri yapılacaktır.

Tedbir 260.5. Kamu yatiriım harcamalarında tasarruf sağlamak üzere kamu ihale ve sözleşme süreçleri iyileştirilerek rekabet artırılacaktir.: Tedbir 261.3. Mevcut teşvik ve destek programlari gözden geçirilerek, mükerrerlik arz eden teşvik ve destekler Plan hedefleri doğrultusunda sadeleştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, DMO, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. e-Ihale ve e-Eksiltme tüm alım usullerinde zorunlu hale getirilecek, istekliler ve ürünler için yeterlik sistemi kurulacak, elektronik sözleşme yönetimine geçilecek ve bütünleşik mali yönetim sistemiyle entegrasyonu sağlanacak, akıllı ihale ve sözleşme yönetimine geçilecek, idarelerin ihale ve sözleşme yönetimi politikalarıni oluşturmasina ve performanslarini değerlendirmesine yönelik istatistiki veri üretilecektir. 2. Kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Devlet Malzeme Ofisinin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.: 1. Teşvikler mevzuat ve uygulama etkinliği ile etkililiği açısından gözden geçirilecektir. 2. Mükerrerlik arz eden teşvik ve destekler sadeleştirilecektir.

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Vergilemede gönüllü uyum, öngörülebilirlik ve şeffaflık artırılacak, vergileme hizmetleri etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.262)

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Tedbir 262.2. Gelir idaresinin kurumsal kapasitesi artırılarak kayıt dışı ekonomiyle mücadele sürdürülecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Vergi Denetim Kurulu
1. Konularına göre tarımsal desteklerin mevcut durum analizi yapılacaktır. 2. Tarımsal desteklerin etkinliğini ölçecek değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. 3. Her konuda tarimsal destek programlarından örnek bir programın değerlendirmesi yapılacaktir.: 1. Belirlenmiş bulunan öncelikli sektörlerde kayıt dışılığın azaltılması ve denetim kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik projeler tamamlanacaktır. 2. Fonksiyonel ve sektörel uzmanlaşmaya gidilerek etkin ve önleyici vergi denetimi yapılacaktır.

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Tedbir 262.3. Vergi Veri Analiz Merkezi kurulmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı
1. Konularına göre tarımsal desteklerin mevcut durum analizi yapılacaktır. 2. Tarımsal desteklerin etkinliğini ölçecek değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. 3. Her konuda tarimsal destek programlarından örnek bir programın değerlendirmesi yapılacaktir.: 1. Vergileme süreçleriyle ilgisi olan kurum ve kuruluşlardaki verileri elektronik ortamda toplayan, analiz eden ve ilgili denetim birimlerine ileten bir yapı oluşturulacaktır.

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Tedbir 262.4. Mükellef Hizmetleri Merkezinin etkinleştirilmesi, uygulamaya geçirilen Interaktif Vergi Dairesi projesi ile tüm hizmetlerin elektronik ortamda sunulması ve küçük ölçekli mükelleflerin vergi kayıtlarını elektronik ortamda tutması sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı
1. Konularına göre tarımsal desteklerin mevcut durum analizi yapılacaktır. 2. Tarımsal desteklerin etkinliğini ölçecek değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. 3. Her konuda tarimsal destek programlarından örnek bir programın değerlendirmesi yapılacaktir.: 1. Vergi bilinci ve gönüllü uyumun daha da artırıiması amacıyla Mükellef Hizmetleri Merkezi etkinleştirilecektir. 2. İnteraktif Vergi Dairesi ile tüm hizmetlerin elektronik ortamda sunulmasi, verilen hizmetlerde çeşitliliğin artırılması amacıyla gerekli altyapı çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Tedbir 262.5. e-Fatura ve e-Defter uygulamaları sistemsel olarak geliştirilerek sahte belgeyle daha etkin mücadele edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Konularına göre tarımsal desteklerin mevcut durum analizi yapılacaktır. 2. Tarımsal desteklerin etkinliğini ölçecek değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. 3. Her konuda tarimsal destek programlarından örnek bir programın değerlendirmesi yapılacaktir.: 1. Elektronik belge uygulamalarına dâhil olacak mükelleflerin sayısı, mükeileflerin bulunduğu faaliyet alanlari ve ciro büyüklükleri de dikkate alınarak kademeli şekilde artırılacaktır. 2.Yeni elektronik belge uygulamalarının hayata geçirilmesine yönelik mevzuat düzenlemeleri yapılacaktır.

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Vergi adaletinin güçlendirilmesi, vergi tabanının genişletilmesi ve vergi hasılasının artırılmasını sağlayacak şekilde vergi sisteminde revizyonlar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.263)

Tedbir 261.4. Tarimsal destekler katma değer artışını gözeten bir biçimde tahsis edilecek, desteklerle amaçlanan sosyal ve üretim odaklı fayda ile mali yükün karşılaştırılmasına imkân verecek bir izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, desteklerin etkinliği düzenli olarak ölçülecek, etkin olmayan uygulamalar sonlandırilacaktır.: Tedbir 263.1. Gelir ve kurumlar vergilerini tek bir kanunda birleştiren, vergi tabanını genişleten, vergiye uyumu kolaylaştıran, öngörülebilirliği artıran, yatırim ve üretimi destekleyen Gelir Vergisi Kanununun yasalaşmaşı sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Konularına göre tarımsal desteklerin mevcut durum analizi yapılacaktır. 2. Tarımsal desteklerin etkinliğini ölçecek değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. 3. Her konuda tarimsal destek programlarından örnek bir programın değerlendirmesi yapılacaktir.: 1. 2017 yılında Başbakanlığa sevk edilen kanun taslağı da dikkate alınarak iletilen konu ve görüşler çerçevesinde, metnin geliştirilmesi ve değerlendirilmesi çalişmaları sürdürülerek metin hedefler doğrultusunda tamamlanacaktır.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 263.4. Kapsam, matrah ve vergi oranlarının yeniden düzenlenmesi suretiyle doğrudan vergilerin vergi gelirleri içindeki payında artış sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Mevzuat değişikliğine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 263.6. Lüks ve ithal yoğunluğu yüksek ürünlerden ÖTV'ye tabi olmayanlar gözden geçirilerek vergi düzenlemesi yapılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Lüks ve ithal yoğunluğu yüksek ürünlerden ÖTV'ye tabi olmayanların tespiti yapılacaktır. 2. Yapilan tespitler doğrultusunda mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 263.7. Gayrimenkul sahipliği üzerinden alınan vergiler diğer tasarruf araçlarının vergilendirilmesi dikkate alınmak suretiyle yeniden değerlendirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Gayrimenkul sahipliği üzerinden alınan vergiler tasarrufun teşviki ve üretken alanlara yönlendirilmesini esas alacak şekilde gözden geçirilecektir.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Yerel yönetimlerin mali yapılarını güçlendirmek amacıyla öz gelirleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.264)

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 264.1. Belediye Gelirleri Kanunu yeniden düzenlenecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. İlgili kurum ve kuruluşlarla çalıştaylar yapılacaktır. 2. Elde edilen bilgi, bulgu ve talep ve öneriler doğrultusunda belediye gelirlerinin iyileştirilmesi amacıyla mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 264.2. Gayrimenkullerin vergilendirilmesinde esas aliınan alım satım değerinin belirlenmesi ve beyanına ilişkin yeni bir sistém devreye sokulmak suretiyle vergide adalet pekiştirilecek ve vergileme etkinleştirilecektir. Bu çerçevede ilgili bakanlıklar sistemin tasarimi ve uygulamasına ilişkin düzenlemeler ile gerekli altyapıyı birlikte oluşturacaklardır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlan
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. Taşınmaz değer bilgi merkezi kurularak paydaş kurumlardan veri akışı sağlanacaktır. 2. Toplu değerlemeyle taşınmazların değeri belirlenecek, değer haritaları oluşturulacaktır. 3. Konusu gayrimenkul olan vergi, resim, harç ve benzerlerinin gerçek bedel üzerinden alinmasına yönelik mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sistemi Projesi tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.265)

Tedbir 263.2. Odeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmalar artırılacaktır.: Tedbir 265.1. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri için e-belge, e- imza, e-arşiv, e-fatura gibi yeni teknolojik imkânlara sahip, muhasebe odakli bir bilişim sistemi altyapısı oluşturulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S)
1. Ödeme gücüne göre artan oranda vergilendirmeye yönelik mekanizmaların artırılması için etki analizi ve mevzuat çalışması yapılacaktır.: 1. TÜBİTAK ve merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ile e-belge sürecine ilişkin devreye alınan uygulamalarda yaygınlaştırma sürecine devam edilecektir. 2. Elektronik uygulamalara ilişkin analiz ve entegrasyon çalışmaları sürdürülecektir.

c) Hedefler 
2018: 3,2
2019 (1): 3,0
2020 (2): Yüzde
Performans Göstergeleri: 2,5
Birim: Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran)

2018: -2,4
2019 (1): -3,5
2020 (2): -1,7
Performans Göstergeleri: Kamu Kesimi Program Tanımlı Dengesi (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde

2018: 33,3
2019 (1): 33,3
2020 (2): 32,4
Performans Göstergeleri: Genel Devlet Gelirleri (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde

2018: Yüzde
2019 (1): 35,6
2020 (2): 36,4
Performans Göstergeleri: 35,2
Birim: Genel Devlet Harcamaları (GSYH'ya Oran)

2018: Yüzde
2019 (1): -2,4
2020 (2): -3,0
Performans Göstergeleri: -2,9
Birim: Genel Devlet Dengesi (GSYH'ya Oran)

2018: Yapisal Genel Devlet Dengesi (Potansiyel GSYH'ya Oran)
2019 (1): Yüzde
2020 (2): -5,2
Performans Göstergeleri: -4,9
Birim: -3,6

2018: AB Tanimli Genel Yönetim Borç Stoku (GSYH'ya Oran)
2019 (1): Yüzde
2020 (2): 30,1
Performans Göstergeleri: 32,8
Birim: 33,2

2018: Program Bütçe Yapısına Geçilme Düzeyi
2019 (1): Yüzde
2020 (2): -
Performans Göstergeleri: 50
Birim: 100

2018: Program Bütçe Hazırlik ve Uygulama Süreci ile Bilişim Sistemlerine İlişkin Eğitim Verilen Personel Sayısı
2019 (1): Kişi
2020 (2): -
Performans Göstergeleri: 260
Birim: 650

2018: Harcama Gözden Geçirme Rehberinin Tamamlanma Orani
2019 (1): Yüzde
2020 (2): -
Performans Göstergeleri: -
Birim: 50

2018: Harcama Gözden Geçirilmesine İlişkin Eğitim Verilen Kurumların Oranı
2019 (1): Yüzde
2020 (2): -
Performans Göstergeleri: -
Birim: 25

2018: Hazırlanan Harcama Gözden Geçirme Rapor Sayısı
2019 (1): Adet
2020 (2): -
Performans Göstergeleri: 3
Birim: 2
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.1.7. Sosyal Güvenlik Sistemi ve Finansmanı
a) Mevcut Durum 
Sosyal sigorta kapsamındaki nüfus orani, kayıt dışı istihdamla mücadele ve prim teşviklerinin etkisiyle 2018 yılında yüzde 85,6düzeyine ulaşmıştır. Bu çerçevede, fiili denetimlerin yanı sıra veri tabanlarının iyileştirilmesi, bilgi teknolojilerinden yararlanılmasıve kayıt dışı istihdamın azaltılmasına yönelik faaliyetlere devam edilmektedir.
09/11/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Kısa Çalışma Ve Kısa Çalışma Ödeneği Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle birlikte işverenlere genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz durumlarına ilave olarak kendi sevk ve idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak bertaraf edilmesine imkân bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalik, seferberlik gibi zorlayıcı durumlarda da kısa çalışma talebinde bulunabilme imkânı sağlanmıştır.

27/11/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 382 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla 2019 ve 2020 yıllarında geçerli olmak üzere Aktif İşgücü Programlarının finansmanı için 

İşsizlik Sigortası Fonundan aktarılan kaynağın tutarı Fonun bir önceki yıl prim gelirlerinin yüzde 30'undan yüzde 50'ye çıkarılmıştır.

26/12/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 503 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla sosyo-ekonomik gelişmişlik endeksi düşük olan illerde üretim ve istihdamı artırmak amacıyla, 5 puanlik sigorta primi Hazine desteğine ilave olarak prime esas kazanç alt sınırıüzerinden 6 puana kadar ilave prim indiriminden yararlanma süresi 31/12/2019'a uzatılmiştır.

18/01/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7161 sayılı Kanun ile devlete ait üniversitelerin diş hekimliği fakültelerine bağlı sağlık uygulama ve araştırma merkezi birimlerinin döner sermaye işletmelerinin, 31/10/2018 tarihi itibarıyla muhasebe kayıtlarında yer alan ve düzenlemenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla ödenmemiş ilaç ve tibbi malzeme alımlarına ilişkin borçlarının belirli şartlarla Hazine ve Maliye Bakanlığıbütçesinden işletmeye verilen borç karşılığında ilgili döner sermaye muhasebe birimi tarafindan defaten ödenmesi hükme bağlanmıştır. Ayrıca, ilgili döner sermaye işletmesi tarafindan Hazine ve Maliye Bakanlığına borçlanılan tutarlarin, SGK tarafindan 2020 yılıi Ocak ayından itibaren ilgili işletmeye yapılacak ödeme tutarlarından 60 ayda eşit taksitlerle faiz uygulanmaksızın kesinti yapılması suretiyle tahsil edilmesi hususu düzenlenmiştir.
Aynı Kanunla sigortalıların işsiz kalması durumunda işsizlik ödeneğinden yararlanabilmesi için gerekli olan hizmet akdinin sona ermesinden önceki son 120 günde sürekli prim ödemiş olma zorunluluğunda eksik gün bildirimine ilişkin şart esnetilmiş, son 120 gün içerisinde yalnızca sürekli olarak hizmet akdine tabii olma şarti getirilmiştir.
Aynı Kanunla askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları hariç tutularak er erbaşların genel sağlık sigortalısı sayılmayan eş ve çocukları ile anne ve babalarının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamında değerlendirilmesi hükme bağlanmıştır.

Aynı Kanunla 506 sayılı Kanunun geçici 20. maddesi kapsamındaki bankalar, sigorta şirketleri, ticaret ve sanayi odaları ile borsaların sandık statülerine tabi personeli için ilgili işverenlere sağlanan 5 puanlık sigorta prim indirimi uygulamasına son verilmiştir.
Aynı Kanunla malullük, yaşlılık veya ölüm aylığı almakta olan emeklilere ve hak sahiplerine ödenen aylıklara ek ödeme dâhil 1.000 TL'lik alt sınır getirilmiştir. Aylık tutarı bu tutardan düşükse aradaki farkın Hazineden karşılanması kararlaştırılmıştır.
30/01/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7162 sayılı Kanunla 2018 yılının aynıayına ilişkin SGK'ya verilen aylık prim ve hizmet belgelerinde prime esas günlük kazancı 102T (toplu iş sözleşmesine tabii işyerleri için   ve altında bildirilen sigortalılar için u kişileri istihdam eden işverenlere asgari ücret desteği sağlanması düzenlenmiştir. Buna göre, sigortalının toplam prim ödeme gün sayısını geçmemek üzere, 2019 yılında cari ayda prim ve hizmet belgelerinde bildirilen sigortallara ilişkin toplam prim ödeme gün sayısının 2019 yılı Ocak-Aralık dönemi için; ortalama sigortalı sayısı 500 ve üzeri olan işyerlerinde günlk 3,36 TL ile, ortalama sigortalı sayısı 500ün altında olan işyerlerinde ise 5 TL ile çarpımı sonucu bulunacak tutarın, bu işverenlerin SGK'ya ödeyecekleri sigorta primlerinden mahsup edileceği hükmü getirilmiştir. Ayrıca, asgari ücret desteğinden yararlanmada bir önceki yıldaki en az sigortalı sayısına ilave olma şartı yararlanma koşullarına eklenmiştir.

14/02/2019 t tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Beşeri Tibbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Kararda Değişiklik Yapılması Hakkında Karar ile beşeri tıbbi ürünlerin fiyatlandırılmasında kullanılan Dönemsel avro Değerinin, bir önceki yılın ortalama Avro değerinin yüzde 70’i yerine yüzde 60'i tutarında hesaplanması kararlaştırılmıştır.
22/02/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7166 sayılı Kanunla 01/02/2019 ila 30/04/2019 tarihleri arasında işyerlerinde 2018 yılında en az sigortalı bildirimi yapılan aydaki/dönemdeki sigortalı sayısına ilave olarak işe alınanların, işe alındıkları tarihten itibaren dokuz aylık sürede çalıştırılmaları halinde sigorta prim desteğine ilave olarak üçaylık süre için prim ödeme gün sayısının 67,36 Türk Lirası ile çarpımı sonucu bulunacak tutar kadar bu kişileri istihdam eden işverenlere ücret desteği sağlanması kararlaştırılmıştır.
29/03/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 859 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile prim borcu olanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin 2019 yılı sonuna kadar,Sağlık Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının sağlık tesisleri ile devlet üniversitesi hastanelerinden yararlanmasına imkân tanınmıştır.

19/07/2019 tarihli 1. Mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan 7186 sayılı Kanunla yurt dışı borçlanmada yeni borçlanan kişilerin kendi hesabına çalışan kapsamında sayılması ve borçlanma oranının yüzde 32'den yüzde 45’e yükseltilmesi sağlanmıştır.
Geçmişte uygulanan erken emeklilik ve yüksek aylık bağlama oranlarının aktüeryal dengeyi bozması nedeniyle sosyal sigorta sisteminin gelirleri giderlerini karşılayamamakta,yapılan reformlara rağmen sistem açık vermeye devam etmektedir. Finansman açığınıkapatmak için sisteme bütçeden yapılan transfer tutarının GsYHya oranı; sosyal sigorta primlerine devlet katkısi, ek ödemeler, faturalı ödemeler, ek karşıliklar, sosyal sigorta primleriyle ilgili teşvik tutarları ve ödeme gücü olmayanların GSS primleri hariç olmak üzere,2017 yılındaki yüzde 0,79 seviyesinden 2018 yılındaki yüzde 0,48 düzeyine gerilemiştir.
Sosyal sigorta sisteminde finansal sürdürülebilirlik açısından önemli bir gösterge olan aktif/pasif oranı 2017 yılında 1,95 iken 2018 yılında bu oran 1,86 olarak gerçekleşmiştir.Çırak, stajyer ve kursiyerler hariç tutulduğunda ise bu oran 1,82 seviyesinden 1,73'e gerilemiştir.

Sosyal sigorta sistemi gelirlerini olumsuz yönde etkileyen faktörlerden biri olan kayıt dışı istihdam oranı 2018 yılında toplamda yüzde 33,4, imalat sanayiinde yüzde 20,3 olarak gerçekleşmiştir. Kayıt dışı istihdamı önlemeye yönelik yapılan veri paylaşımı çalışmalarıkapsamında ilgili bakanlıklar ile protokoller imzalanmaktadır.

2016 yılında başlatılan ve bireylerin emeklilik döneminde hayat standartlarınıkoruyabilmelerini hedefleyen ve bireysel emeklilik sistemine otomatik katılımı öngören uygulama ile 1 Ocak 2019 tarihinden itibaren 5-9 çalışanı olan işyerleri de kapsama girmiştir.


TABLO II: 1- Sosyal Sigorta Programlarının Kapsadığı Nüfus 
2016: 11[TELEFON]: 11 806 642

2016: 2 987 396
2017: 3 033 301

2016: 1 969 889
2017: 2 056 280

2016: 6[TELEFON]: 6 717 061

2016: 1,48
2017: 4Aktif Sig./Pasif Sig. (1)/(2)

2016: 2,86
2017: 2,89

2016: 42 964 552
2017: 41 883 170

2016: 13 440 553
2017: 14 499 409

2016: 349 055
2017: 314 634

2016: 36 125
2017: 50 602

2016: 1 170 080
2017: 368 373

2016: 359 345
2017: 1 136 055

2016: 6 738 314
2017: 7 023 352

2016: 19 438 157
2017: 19 572 127

2016: 2,28
2017: 2,33

2016: 1,70
2017: 1,62

2016: 14 205 086
2017: 14 725 295

2016: 1 983 661
2017: 2 071 892

2016: 92 595
2017: 146 510

2016: 717876
2017: 705 592

2016: 2 402 298
2017: 2 425 481

2016: 9 008 656
2017: 9 375 821

2016: 1,16
2017: 1,21

2016: 4,08
2017: 4,04

2016: 392 201
2017: 406 856

2016: 140 174
2017: 141 285

2016: 85 920
2017: 91 670

2016: 166 107
2017: 173 901

2016: 1,63
2017: 1,54

2016: 1,80
2017: 1,88

2016: 68 212 646
2017: 70 363 848

2016: 18[TELEFON]: 19 699 982

2016: 92 595
2017: 146 510

2016: 754 001
2017: 756 194

2016: 349 055
2017: 314 634

2016: 1 170 080
2017: 368 373

2016: 359 345
2017: 1 136 055

2016: 11 140 498
2017: 11 510 392

2016: 35 099 349
2017: 35 696 290

2016: 1,91
2017: 1,95

2016: 1,77
2017: 1,82

2016: 2,17
2017: 2,11

2016: 79 814 871
2017: 80 810 525

2016: 85,5
2017: 87,1
Kaynak: SGK, TÜIK 

(1) Zorunlu sigorta, isteğe bağlı ve diğer sigorta kollanını kapsamaktadır.
Zo sirvtpuk sitasi kamaka.

sa Kannmaddeer kapamdaksgortala kapsama.(4) Mubtarlik 



uanas 
sürdürülebilirliğinin sağlanması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sosyal sigorta prim tabanı genişletilecek, sisteme giriş kolaylaştırılacak ve denetimler yoluyla sistem etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.267)

Politika/Tedbir: Tedbir 267.2. İstihdam teşviklerine ilişkin etki değerlendirmesi yapılarak teşvikler sade ve etkin bir yapıya kavuşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, SGK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sigorta primi teşvik, destek ve indirimlerinin etki analizi yapılarak ortaya çıkan sonuçlar doğrultusunda istihdam üzerindeki etkisinin değerlendirilerek az sayıda, birbirini tamamlayan ve istihdam artışları üzerinde etkili bir yapı etrafında revize edilmesine yönelik düzenlemeler getirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 267.3. Sosyal güvenlik sisteminde denetim uygulamaları geliştirilecek ve çeşitlendirilecek, risk odaklı denetim uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kurumda görev yapan sosyal güvenlik denetmeni sayısı artırilacaktır. 2. Sosyal güvenlik denetmenleri tarafindan yapılan işlemler arasında kayıt dışı istihdamla mücadele kapsamında yapılan denetimlerin payı artırılacaktır. 3. GiB'den alinan veriler de dikkate alınarak yapılacak analizler sonucu riskli olduğu belirlenen sektörler ve işyerleri denetlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 267.4. Denetim konusunda kurumlar arasında işbirliği kuvvetlendirilerek sürdürülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kayıt dışılığın yoğun olduğu alanlarda GİB ile birlikte ortak denetimler gerçekleştirilecektir. 2. GİB'den işletmelere ait matrah bilgileri alınarak SGK'nın kayıtları ile karşılaştırılıp, riskli olduğu belirlenen işyerleri denetlenecektir. 3. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile emniyet birimleriyle işbirliği yapılarak Yol Kenarı Denetim İstasyonlarında denetimler yapilacaktır. 4. Protokol çalışmaları tamamlandıktan sonra teknik altyapı uyumlaştırma çalışmaları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışı ücretle daha etkin bir şekilde mücadele edilecektir. (Kalkınma Planı p.268)

Politika/Tedbir: Tedbir 268.1. Kayıtli istihdamın artırılmasının güç olduğu sektörler belirlenerek sektörlerin özelliğine uygun kayıt altına alma uygulamaları geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanliğı (S), SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı, Ticaret Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜİK, TESK, TOBB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kayıt dışılığın yoğun olduğu inşaat ve turizm sektörleri ile küçük ölçekli işletmelere yönelik kayıtlı istihdamı özendirici politika ve uygulamalar geliştirilmesi için yapısal düzenlemeler gerçekleştirilecektir. 2. Bu sektörlere yönelik yıl içerisinde risk analizleri yapılarak denetim ve rehberlik faaliyetleri planlanacaktır. 3. Küçük ölçekli işletmelerde kayıtlı istihdamın teşviki amacıyla TESK ve TOBB Kadın Girişimciler Kurulu ile işbirliği yapilarak belirlenen illerde bilgilendirme ve farkındalik faaliveti gerceklestirilecektir.

Tedbir 268.2. Kayıt dışi çalışmayla mücadele konusunda farkındalığı artırmaya yönelik programlar uygulanacaktır.: Prim tahsilatları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.269)

Tedbir 268.2. Kayıt dışi çalışmayla mücadele konusunda farkındalığı artırmaya yönelik programlar uygulanacaktır.: Tedbir 269.1. Prim borçlarının takip ve tahsilatı etkin bir şekilde uygulanarak prim gelirlerinin artırılması sağlanacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Milli Eğitim Bakanlıği, Gelir İdaresi Başkanlığı, RTÜK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı
1. 2019 yıli sonuna kadar ülke genelinde ilgili taraflara sosyo-kültürel kanallar da kullanılarak sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır. 2. "Kayıtlı Kadın Girişimciliğinin ve Kayıtlı Kadın İstihdamının Artırılması ve Sürdürülmesi Projesi” (WOMEN-UP) hayata geçirilecektir. 3. Özel sektörde çalışan sigortalıların prime esas kazancının bir önceki aya göre yüzde 20 ve üzerinde azalması durumunda bilgilendirme amaçli kisa mesaj gönderilecektir. 4. Yapılan analizler sonucunda doktor, mühendis, avukat, sporcu ve öğretmen meslek gruplarındaki sigortalıların kazançlarının eksik bildirdiği tahmin edilen işverenlere yönelik bilgilendirme amaçli mektup gönderilecektir. Bu kapsamda mağdur olan çalışanlara da elektronik ortamda bilgilendirme yapılacaktır.: 1. Prim alacaklarının tahsilatının gönüllülük esaslı yöntemler başta olmak üzere hızlandırılmasına dönük araç ve yöntemler koordinasyon içerisinde yürütülecektir.

Tedbir 268.2. Kayıt dışi çalışmayla mücadele konusunda farkındalığı artırmaya yönelik programlar uygulanacaktır.: Tedbir 269.2. Çiftçiler ve mevsimlik çalışan tarım işçileri gibi yılın belirli aylarında gelir elde edenlere yönelik özel prim ödeme dönemleri belirlenecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Milli Eğitim Bakanlıği, Gelir İdaresi Başkanlığı, RTÜK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, SGK, Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye Ziraat Odaları Birliği
1. 2019 yıli sonuna kadar ülke genelinde ilgili taraflara sosyo-kültürel kanallar da kullanılarak sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır. 2. "Kayıtlı Kadın Girişimciliğinin ve Kayıtlı Kadın İstihdamının Artırılması ve Sürdürülmesi Projesi” (WOMEN-UP) hayata geçirilecektir. 3. Özel sektörde çalışan sigortalıların prime esas kazancının bir önceki aya göre yüzde 20 ve üzerinde azalması durumunda bilgilendirme amaçli kisa mesaj gönderilecektir. 4. Yapılan analizler sonucunda doktor, mühendis, avukat, sporcu ve öğretmen meslek gruplarındaki sigortalıların kazançlarının eksik bildirdiği tahmin edilen işverenlere yönelik bilgilendirme amaçli mektup gönderilecektir. Bu kapsamda mağdur olan çalışanlara da elektronik ortamda bilgilendirme yapılacaktır.: 1. Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Yapılacak Değişiklik ile 5510 sayıli Kanunun 4/1-b maddesi kapsaminda sigortalı sayılan Tarımda Kendi Nam ve Hesabına Bağımsız Çalışanlar ile 5510 sayılı Kanunun Ek 5'inci maddesi kapsamında sigortalı sayılan tarım veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz olarak çalışanların prim ödeme süreleri hasat dönemlerine göre yeniden belirlenecektir.

Tedbir 268.2. Kayıt dışi çalışmayla mücadele konusunda farkındalığı artırmaya yönelik programlar uygulanacaktır.: Sosyal güvenlik sisteminin etkin bir yapıya kavuşturulması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.270)

Tedbir 268.2. Kayıt dışi çalışmayla mücadele konusunda farkındalığı artırmaya yönelik programlar uygulanacaktır.: Tedbir 270.1. Sosyal güvenlik mevzuati, sade ve anlaşılır şekilde düzenlenecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Milli Eğitim Bakanlıği, Gelir İdaresi Başkanlığı, RTÜK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlıği
1. 2019 yıli sonuna kadar ülke genelinde ilgili taraflara sosyo-kültürel kanallar da kullanılarak sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır. 2. "Kayıtlı Kadın Girişimciliğinin ve Kayıtlı Kadın İstihdamının Artırılması ve Sürdürülmesi Projesi” (WOMEN-UP) hayata geçirilecektir. 3. Özel sektörde çalışan sigortalıların prime esas kazancının bir önceki aya göre yüzde 20 ve üzerinde azalması durumunda bilgilendirme amaçli kisa mesaj gönderilecektir. 4. Yapılan analizler sonucunda doktor, mühendis, avukat, sporcu ve öğretmen meslek gruplarındaki sigortalıların kazançlarının eksik bildirdiği tahmin edilen işverenlere yönelik bilgilendirme amaçli mektup gönderilecektir. Bu kapsamda mağdur olan çalışanlara da elektronik ortamda bilgilendirme yapılacaktır.: 1. Sosyal güvenlik sistemine etki eden mevzuat envanteri çıkarılacak ve sistem en az mevzuat yazınıyla kolay takip edilerek sonuca en etkili ulaşilabilecek şekilde yeniden düzenlenecektir.

Tedbir 270.2. Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) bilişim sistemleri güçlendirilecektir.: Tedbir 270.3. Sosyal güvenlik mevzuatı ve uygulamalari, değişen işgücü piyasası koşullarına ve çalışma şekillerine uyumlu hale getirilecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği (S), Hazine ve Maliye Bakanlıği, Ticaret Bakanlıği, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
1. İş geliştirme süreçlerinin mevcut yazılım ve sistem altyapısına entegrasyonu güçlendirilecektir. 2. Bilgi güvenliği ve kişisel verilerin korunması amacıyla altyapının güçlendirilmesi sağlanacaktır. 3. Anasistem, sistem ve uygulama yönetimi altyapısının vatandaşlara kesintisiz hizmet verebilmesi için gerekli önlemler ve yenileme işlemleri sağlanacaktır. 4. Yazılım dillerinin son teknolojiye göre revize edilmesi ve yazılımcılara eğitim desteği verilmesi sağlanacaktır. 5. Tüm yazılımların geliştirildiği platformlar ortak bir çati altında: toplanacaktır. 1. Sosyal güvenlik ve işgücü piyasasının dinamik ilişkisinin mevzuat ve uygulamalar üzerinde gerektirdiği değişikliklere ilişkin bir rapor hazırlanarak değişimin nasıl yakalanacağına yönelik yöntem geliştirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: SGK'ya Yapılan Bütçe Transferlerinin GSYHya Oranı
Birim: Yüzde
2018: 4,0
2019(1): 4,5
2020(2): 4,5

Performans Göstergeleri: Dosya Bazında Aktif-Pasif Oranı (3)
Birim: Oran
2018: 1,73
2019(1): 1,70
2020(2): 1,70

Performans Göstergeleri: Toplam Prim Tahsilat Orani
Birim: Yüzde
2018: 82,9
2019(1): 80,1
2020(2): 80,1

Performans Göstergeleri: Sosyal Sigorta Kapsami
Birim: Yüzde
2018: 85,6
2019(1): 86,9
2020(2): 88,2
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

()Stajyerler, kursiyerler ve çıraklar hariç tutulmuş, kişi sayısı yerine dosya sayısı esas alınmıştır.

2.1.8. Kamu İşletmeciliği ve Özelleştirme 
a) Amaç
Kamu işletmelerinin faaliyetlerini, piyasa mekanizmasını bozucu etkiye neden olmayacak şekilde, kârlılık ve verimlilik ilkelerine dayalı olarak yürütmesi; sosyal amaçlı ve kamu yararına yönelik faaliyetler için görevlendirilmeleri durumunda ise oluşacak maliyetlerin tam ve zamanında karşılanması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu işletmelerinin, düşük maliyetle daha verimli üretim yapması ve ürün optimizasyonunu gerçekleştirmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.273)

Politika/Tedbir: Tedbir 273.3. KIT'lerde istihdam edilecek personel sayısı özellikli durumlar haricinde artırılmayacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Bütün KİT'ler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Genel Yatirim ve Finansman Programi Kararının ilgili maddelerinde açıktan ve naklen atama ile diğer atama ve istihdama ilişkin hükümler çerçevesi net bir şekilde çizilerek belirlenecektir.

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Tedbir 273.5. ÇAYKUR ihracata yönelik pazar araştırması yapacak ve ürün optimizasyonunu sağlayacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TMO: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), ÇAYKUR
1. TMO, alımlarını mümkün olduğunca lisanslı depoların bulunduğu noktalarda bu depolar üzerinden yapacaktır. 2. Lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla aldığı ürün bedellerini peşin ödeyecektir. 3. Lisansli depo faaliyeti göstermek isteyen yatırımcıları ihtiyaç bulunan noktalara yönlendirmeye devam edecektir.: 1. Yurtdışında Türk çayının tanıtım faaliyetleri artırılacaktır.

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Tedbir 273.6. TIGEM, pazarlama faaliyetlerini geliştirerek tohum satışlarını artıracak, Ar-Ge çalışmalarına devam edecek ve özel sektör tohumculuk firmaları ile işbirliği içerisinde sertifikalı tohum üretimini sürdürecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TMO: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), TİGEM
1. TMO, alımlarını mümkün olduğunca lisanslı depoların bulunduğu noktalarda bu depolar üzerinden yapacaktır. 2. Lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla aldığı ürün bedellerini peşin ödeyecektir. 3. Lisansli depo faaliyeti göstermek isteyen yatırımcıları ihtiyaç bulunan noktalara yönlendirmeye devam edecektir.: 1. TAGEM ve özel sektördeki islah edilen yeni tohum çeşitleri takip edilecek, verim ve kalitesi yüksek olanlar TİGEM tarafindan alinarak üretimine başlanılacaktır. 2. Tohum satışına yönelik pazarlama faaliyetleri geliştirilecektir.

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Kamu işletmelerinin üretim birimlerinde kapasite kullanım oranları artırılacak, mevcut tesislerinin kapasiteleri en üst düzeyde kullanılacak ve yeni yatırım tercihleri bu doğrultuda hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.274)

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Tedbir 274.1. ESK için yeni kombina yatırımları yapılması yerine mevcut kombinaların atıl kapasiteleri veya özel sektör kombina kapasiteleri öncelikli olarak değerlendirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TMO: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), ESK
1. TMO, alımlarını mümkün olduğunca lisanslı depoların bulunduğu noktalarda bu depolar üzerinden yapacaktır. 2. Lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla aldığı ürün bedellerini peşin ödeyecektir. 3. Lisansli depo faaliyeti göstermek isteyen yatırımcıları ihtiyaç bulunan noktalara yönlendirmeye devam edecektir.: 1. Kurum faaliyetleri için yeterli olan mevcut kapasiteden azami düzeyde yararlanılmasi ve ihtiyaç oluşması halinde özel sektöre ait kombina ve tesislerden kesim, parçalama ve depolama hizmeti satın alinması sağlanacaktır.

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Tedbir 274.2. ESK kombinalarındaki atıl kapasitenin kamu ve özel sektör ile STK'lar tarafindan kullanılması sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TMO: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), ESK
1. TMO, alımlarını mümkün olduğunca lisanslı depoların bulunduğu noktalarda bu depolar üzerinden yapacaktır. 2. Lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla aldığı ürün bedellerini peşin ödeyecektir. 3. Lisansli depo faaliyeti göstermek isteyen yatırımcıları ihtiyaç bulunan noktalara yönlendirmeye devam edecektir.: 1. Özel sektör ile STK'lara kesim hizmeti verilerek ESK kombinalarındaki kapasitenin ekonomiye kazandırılması sağlanacaktır.

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Kamu işletmelerinde hesap verebilirlik güçlendirilecek ve şeffaflık artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.276)

Tedbir 273.4. TMO'nun hububat alim işlemlerinin lisansli depolar ve elektronik ürün senedi yoluyla yapılması sağlanacaktır.: Tedbir 276.1. KİT'lerin stratejik yönetim dokümanlarının bütçe bağlantısının bütünleşik biçimde izlenmesine yönelik sistem kurulacak, değerlendirme raporları vasıtasıyla planlama süreçleri etkin hale getirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TMO: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Bütün KIIT'er
1. TMO, alımlarını mümkün olduğunca lisanslı depoların bulunduğu noktalarda bu depolar üzerinden yapacaktır. 2. Lisanslı depolar üzerinden ELÜS yoluyla aldığı ürün bedellerini peşin ödeyecektir. 3. Lisansli depo faaliyeti göstermek isteyen yatırımcıları ihtiyaç bulunan noktalara yönlendirmeye devam edecektir.: 1. KİT stratejik planlarının izlenmesine yönelik sistem tasarlanarak faaliyete geçecektir.

Tedbir 276.2. KİTlerde finansal raporlama ve bağımsız denetimin kalitesi artırılacaktır.: bildirilecektir. Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.277)

Tedbir 276.2. KİTlerde finansal raporlama ve bağımsız denetimin kalitesi artırılacaktır.: Tedbir 277.2. Plan döneminde özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştirilmesine devam edilecek, özelleştirilme potansiyeli olan yeni şirket ve varlıklar portföye dâhil edilerek özelleştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Bütün KİTler: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Özelleştirme İdaresi Başkanlığı
1. KİT'lerin bağımsız denetim ihale şartnamelerine görüş verilerek belirli kriterleri sağlayan firmaların ihalelere girmesi sağlanacaktır. 2. Gerekli görülmesi halinde KİT'lerin bağımsız denetim süreci denetlenecektir. 3. Denetim sonucunda oluşturulacak raporda tespit edilen olumsuz denetim bulguları Kamu Gözetimi Kurumuna: 1. Ahiköy 1 ve 2 Hidroelektrik Santrallerinin özelleştirme işlemleri tamamlanacaktır.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Katma Değer (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2018: 0,7
2019 (1): 0,6
2020 (2): 0,8

Performans Göstergeleri: Satış Hasılatı (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2018: 3,4
2019 (1): 3,6
2020 (2): 3,5

Performans Göstergeleri: Bütçe ve Fon Transferleri (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2018: 0,4
2019 (1): 0,5
2020 (2): 0,3

Performans Göstergeleri: Temettü ve Hasılat Payı (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2018: 0,1
2019 (1): 0,1
2020 (2): 0,1

Performans Göstergeleri: Yatırım (GSYHya Oran)
Birim: Yüzde
2018: 0,5
2019 (1): 0,5
2020 (2): 0,5

Performans Göstergeleri: Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran) (3)
Birim: Yüzde
2018: 0,5
2019 (1): 0,7
2020 (2): 0,4
(1) Gerçekleşme tahmini 
(2) Program 

3) Bütçe ve fon transferleri hariçtir.

2.2. REKABETÇİ ÜRETİM VE VERİMLİLİK 
2.2.1. Sanayi Politikaları
a) Mevcut Durum 
İmalat sanayii, hızlı ve istikrarlı büyüme, orta gelir tuzağından çıkış, cari açığı azaltma,kalıcı istihdam yáratma ile teknolojik gelişim ve yenilikçilik gibi faktörler açısından kritik öneme sahiptir. Küresel ölçekte uluslararası rekabet baskısının giderek arttığı günümüzde imalat sanayiinde rekabet gücü belirleyicileri arasında en temel bileşenler olarak teknolojik dönüşüm vé yenilik yapma kapasitesi ön plana çıkmaktadır. Küresel düzeyde tüketici tercih ve taleplerinin yeniden şekillenmesiyle, kişiye özel, bilgi teknolojilerinin kullanıldığı küçük partili üretimin önemi artmakta, satış ve pazarlama becerilerinin, tasarım ve lojistik gibi hizmet bileşenlerinin ve markalaşmanın imalat sanayiinin rekabetçiliği üzerindeki etkisi güçlenmektedir.

Dünyada yerli ve milli üretimi desteklemek için aktif, korumacı ve rekabet gücünüatmayayöneik sapoikalarnın daayğurşekilde uamaktaoğ

görülmektedir. Bu nedenle uygulanacak başarılı bir sanayi politikasi, sürdürülebilir ekonomik büyümenin ve kalkınmanın sağlanmasında ülkemize önemli katki sağlayacaktır.
2019 yılında TBMM tarafından kabul edilen On Birinci Kalkınma Planında rekabetçi üretim ve verimlilik temel eksen olarak belirlenmiştir. Planda yerli üretimin artırılmasi,sanayileşmenin hızlandırılması ve imalat sanayii sektörüne odaklanılması öngörülmektedir.
İmalat sanayiinde 2018 yılında üretim ve ihracat artarken, ithalat azalmıştır. OcakAğustos 2019 döneminde ise ihracat artarken üretim ve ithalat azalmıştır.
Ocak-Ağustos 2019 döneminde imalat sanayii üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre, ortalama yüzde 3,8 azalmıştır. Bu dönemde giyim, petrol ürünleri, ilaç, elektronik ve mobilya sektörlerinde üretim artmış; gida, tekstil, deri, kimya, plastik, taş ve toprak, ana metal, elektrikli teçhizat, makine ve otomotiv sektörlerinde ise azalmıştır.
2018 yılında ortalama yüzde 76,8 olarak gerçekleşen imalat sanayii kapasite kullanım oranı, 2019 yılının ilk dokuz ayında ise ortalama yüzde 75,6 olmuştur.
TüİK Hanehalkı İşgücü Anketi sonuçlarına göre, imalat sanayii istihdami, OcakHaziran 2019 döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 1,4 azalmıştır.
TABLO II: 2- İmalat Sanayii ile İlgili Temel Göstergeler 
2015: 16,7
2016: 16,6
2017: 17,6
2018: 19
2019(1): 20,1 (3)
AB-28 017 (2): 16,4

2015: 6,6
2016: 3,4
2017: 9
2018: 1
2019(1): -3,8
AB-28 017 (2): 3,4

2015: 136,1
2016: 134,8
2017: 148,3
2018: 158,7
2019(1): 106
AB-28 017 (2): -

2015: -8,3
2016: -1
2017: 10
2018: 7
2019(1): 3,1
AB-28 017 (2): 7,8 (6)

2015: 94,6
2016: 94,6
2017: 94,5
2018: 94,5
2019(1): 95,2
AB-28 017 (2): 87,8 (6)

2015: -11,1
2016: 0,4
2017: 14,2
2018: -7,7
2019(1): -21,1
AB-28 017 (2): 10,1 (6)

2015: 167,6
2016: 168,2
2017: 192,1
2018: 177,2
2019(1): 100,2
AB-28 017 (2): -

2015: 80,9
2016: 84,7
2017: 82,1
2018: 79,4
2019(1): 75,9
AB-28 017 (2): 86,3 (6)

2015: 0,4
2016: -0,8
2017: 1,1
2018: 5,3
2019(1): -1,4 (3)
AB-28 017 (2): 1,5

2015: 76,8
2016: 77,4
2017: 78,5
2018: 76,8
2019(1): 75,6 (7)
AB-28 017 (2): 82,8
Kavnak: TÜIK, TCMB, TOBB, EUROSTAT 
,—.—

SITC (3, 5-8) (7) Ocak-Eylül dönemi 


Toplam ihracat, 2018 yılında yüzde 7 artarak 168 milyar ABD dolari, imalat sanayii ihracatı ise yüzde 7 artarak 158,7 milyar ABD doları olmuştur. 2017 yılında yüzde 94,5 olan imalat sanayii ihracatının toplam ihracat içindeki payi, 2018 yılında yine aynı oranda gerçekleşmiştir. Ocak-Ağustos 2019 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre, gıda,giyim, deri, petrol ürünleri, kimya, ilaç, plastik, taş ve toprak, elektrikli teçhizat, makine ve mobilya sektörlerinde artış kaydedilirken tekstil, ana metal, elektronik ve otomotiv sektörlerinde düşüş görülmüştür.

İmalat sanayii ihracatında ülke çeşitlenmesi artmaktadır. 2002-2018 döneminde imalat sanayii ihracatında AB ülkelerinin payı azalırken (yüzde 56,8'den yüzde 50,7'ye),başta Ortadoğu ülkeleri olmak üzere (yüzde 8,6'dan yüzde 15,9'a) Afrika ülkelerinin payı(yüzde 4,8'den yüzde 8,9'a), Türk Cumhuriyetlerinin payı (yüzde 1,8'den yüzde 2,4'e)artmiştır.

Toplam ithalat, 2018 yılında yüzde 4,6 azalarak 223 milyar ABD doları, imalat sanayii ithalatı ise yüzde 7,7 azalarak 177,2 milyar ABD doları olmuştur. Ocak-Ağustos 2019döneminde bütün imalat sanayii sektörlerinde ithalat azalmıstır.

Bu gelişmeler sonucunda, imalat sanayiinde 2017 yılında 43,8 milyar ABD dolari olan dış ticaret açığı 2018 yılında 18,5 milyar ABD dolarına düşmüştür. Dış ticaret açığının büyük kismını oluşturan ara mallarında 8 ylında ihracat bir önceki yıla göre yüzde 8,6 artmıs,ithalat ise yüzde 0,8 azalmıştır.

TABLO II: 3- İmalat Sanayiinin İhracat Yapısı
Teknoloji Yoğunluğu (1): 2003
TÜRKİYE: 2016
(Yüzde Pay) DÜNYA: 2017

Teknoloji Yoğunluğu (1): Yüksek
TÜRKİYE: 6,5
(Yüzde Pay) DÜNYA: 3,5

Teknoloji Yoğunluğu (1): Orta-yüksek
TÜRKİYE: 26,0
(Yüzde Pay) DÜNYA: 33,1

Teknoloji Yoğunluğu (1): Orta-düşük
TÜRKİYE: 22,6
(Yüzde Pay) DÜNYA: 28,3

Teknoloji Yoğunluğu (1): Düşük
TÜRKİYE: 44,9
(Yüzde Pay) DÜNYA: 35,1

Teknoloji Yoğunluğu (1): Toplam
TÜRKİYE: 100
(Yüzde Pay) DÜNYA: 100
Kaynak: TÜIK, OECD STAN Veri tabanı(1) ISIC Rev.3 siniflandırmasi esas alinmıştır.
2018 yılında orta-yüksek teknoloji sektörlerinin toplam imalat sanayii ihracatından aldığı pay bir önceki yıla göre artarken, yüksek, orta-düşük ve düşük teknoloji sektörlerinin payında azalma görülmüştür.Orta-yüksek teknolojisektörlerinin ihracattakipayındaki artışta kimya, elektrikli teçhizat, makine ve otomotiv ihracatındaki artışlar etkili olmuştur.Yüksek teknoloji sektörlerinin ihracattaki payındaki azalış hava taşıtlari imalatından, ortadüşük teknoloji sektörlerinin ihracattaki payındaki azalış ise özellikle petrol ürünleri, ana metal sanayii ile gemi ve tekne ihracatındaki azalmalardan kaynaklanmıştır.
On Birinci Kalkınma Planında Türkiyenin teknolojik dışa bağımlılığının azaltılması ve sanayide yapısal dönüşümün sağlanmasına yönelik sektörel önceliklendirme yaklaşımıbenimsenmiştir. Bu yaklaşımla; imalat sanayii sektörlerinin ticaret, üretim, katma değer,istihdam ve teknoloji düzeylerinin karşılaştırılması ve sektörler arası ileri ve geri bağlantılarının analizi sonucunda kimya,ilaç-tıbbi cihaz, makine-elektrikli teçhizat,otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları öncelikli sektörler olarak Planda yer almıştır. Bu sektörler öncülüğünde teknoloji, yenilik, ürün kalitesi ve verimlilik sağlanarak yüksek katma değerli üretimin artırılması hedeflenmektedir.

Sanayi politikasının çok boyutlu ve dinamik yapısı ile kısıtlı bütçe imkânları bu politikaların hayata geçirilmesinde en üst düzey sahipliği, güçlü kurumsal yapıları, kurumlar arası koordinasyonu, esnekkaynak tahsisini ve özel sektör ile işbirliği içinde etkin izleme süreçlerinin oluşturulmasını gerektirmektedir. Bu çerçevede Planda Sanayileşme Icra Kurulu adıyla üst düzey bir karar alma ve koordinasyon mekanizması oluşturulması öngörülmüşolup gerekli mevzuat hazırlıklarına başlanmıştir.

TABLO II: 4- İmalat Sanayii Yapısal Dönüşüm Göstergeleri 
2002: 0,87
2005: 1,36
2010: 1,48
2015: 1,81
2016: 1,75
2017: 1,74

2002: 0,19(1)
2005: 0,29
2010: 0,35
2015: 0,43
2016: 0,58
2017: 0,59

2002: 0,54
2005: 0,72
2010: 0,77
2015: 0,82
2016: 0,84
2017: 0,91

2002: 0,69
2005: 1,09
2010: 1,10
2015: 1,17
2016: 1,16
2017: 1,13

2002: 25,8(1)
2005: 25,1
2010: 34,5
2015: 60,2
2016: 70,0
2017: 85,5

2002: 0(1)
2005: 2
2010: 4
2015: 9
2016: 9
2017: 10

2002: 1
2005: 5
2010: 9
2015: 10
2016: 10
2017: 11

2002: 33
2005: 30
2010: 32
2015: 28
2016: 28
2017: 28

z023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi (2019-2023) Belgesi 18/09/2019 tarihinde Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafindan yayınlanmıştır. Ülkemizin küresel rekabet gücünüartıracak, ekonomik ve teknolojik bağımsızlığını temin edecek kritik teknolojilere yönelik politikalar, Belgede Milli Teknoloji Hamlesi yaklaşımıyla yer almıştır.
TABLO II: 5- İmalat Sanayiinde Önemli Sektörler İtibarıyla Üretimdeki ve DışTicaretteki Değişim 

Sektörler: 2018/
Üretim (1): 2019/
İhracat (3): 2018/
(Yüzde) İthalat (3): 2019/

Sektörler: İmalat Sanayii Toplami
Üretim (1): 2017 0't
İhracat (3): 2018 (2)
(Yüzde) İthalat (3): 2017

Sektörler: epie
Üretim (1): 8'b
İhracat (3): 8'ε-
(Yüzde) İthalat (3): 0' 2,8

Sektörler: Tekstil
Üretim (1): 2,2
İhracat (3): -2,6
(Yüzde) İthalat (3): 3,4

Sektörler: Giyim
Üretim (1): 3,8
İhracat (3): -1,8 4,3
(Yüzde) İthalat (3): 3,5

Sektörler: Deri
Üretim (1): -1,0
İhracat (3): -1,1
(Yüzde) İthalat (3): 12,9

Sektörler: Petrol Ürünleri
Üretim (1): -10,3
İhracat (3): 23,6
(Yüzde) İthalat (3): 0,6

Sektörler: Kimyasal Ürünler
Üretim (1): 5,5
İhracat (3): -2,3
(Yüzde) İthalat (3): 16,8

Sektörler: İlac
Üretim (1): 7,3
İhracat (3): 12,6
(Yüzde) İthalat (3): 31,8

Sektörler: Kauçuk ve Plastik
Üretim (1): 0,8
İhracat (3): -7,7
(Yüzde) İthalat (3): 10,3

Sektörler: Taş ve Toprağa Dayalı
Üretim (1): -2,8
İhracat (3): -19,0
(Yüzde) İthalat (3): 9,5

Sektörler: Sanayiler Ana Metal
Üretim (1): -0,2
İhracat (3): -13,6
(Yüzde) İthalat (3): 1,6

Sektörler: Elektronik
Üretim (1): 6,0
İhracat (3): 16,0
(Yüzde) İthalat (3): 1,7

Sektörler: Elektrikli Teçhizat
Üretim (1): -2,9
İhracat (3): -4,0
(Yüzde) İthalat (3): 10,6

Sektörler: Makine
Üretim (1): 0,2
İhracat (3): -12,2
(Yüzde) İthalat (3): 20,0

Sektörler: Otomotiv
Üretim (1): -3,4
İhracat (3): -9,7
(Yüzde) İthalat (3): 9,8

Sektörler: Mobilya Kaynak: TÜIK
Üretim (1): -7,8
İhracat (3): 0,8
(Yüzde) İthalat (3): 13,4
Kaynak: TÜIK 
(1) NACE Rev.2 Sıniflamasına Göre Aylik Sanayi Üretim Endeksi $(2015=100)$ )(2) Ocak-Ağustos dönemi 
(3) ISIC Rev.4 Sinıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD doları) diş ticaret 
Firmalarımızın güçlü bir finansal yapıya sahip olması Kalkınma Planında imalat sanayiinde rekabetçi üretim ve verimliliğin geliştirilmesinde öncelik verilen temel politika alanları arasında yer almıştir. BDDK verilerine göre Ağustos 2019 itibarıyla bankacılık sisteminde imalat sanayiine yönelik verilen toplam nakdi kredilerin tutarı 537,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Toplam nakdi krediler içinde imalat sanayiinin payı Ağustos 2018'de yüzde 19,4 iken Ağustos 2019'da yüzde 20,2 ólmuştur.

İstanbul Sanayi Odası tarafindan yapılan İs0 500 anketi sonuçlarına göre 2018 yılında geçen yıla göre ilk 500 sanayi firmasının üretimden satışları yüzde 34,5 artışla 652,7 milyar TLden 878 milyar TL'ye yükselmiş; faaliyet kârı yüzde 52,7 ártışla 70,6 milyar TL'den 107,8milyar TL'ye çıkmış, faaliyet kârının üretimden satışlara oranı ise yüzde 9,6'dan yüzde 10,9'a yükselerek sinırlı bir iyileşme gerçekleştirmiştir. Diğer taraftan finansman giderinin net satışlara oranı yüzde 4,8'den yüzde9,7'ye çıkmıştır. İlk 500 sanayi firmasının 2018 yılında elde ettiği kârın büyük bölümünün finanşman giderlerine ayrıldiğı görülmektedir. Ayrıca 2018 yılında ilk 500 sanayi firmasının FAvÖK büyüklüğü yüzde 48 artarak 140 milyar TL'ye yükselmiştir. Benzer şekilde vergi öncesi dönem kâr ve zarar toplamı da yüzde 19,7 artışla 63,5 milyar TL'ye çıkmıştır.

Kredi Garanti Fonu, Ocak 2017'de devreye giren 250 milyar TLlik Hazine destekli KGF kefaleti desteği ve beraberinde gelen Nefes Kredisi, KOBi Değer Kredisi gibi özel destek programları ile işletmelerimize destek olmaya devam etmiştir.Ekim 2019 itibarıyla KGF Kefaletli Kredi Risk Bakiyesi 206,2 milyar TL'ye ulaşmıştır. Tazmin/Kullandırım oranı yüzde 1,85 olmuştur.

Eylül 2018'de yeniden yapılandırma sürecine giren Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası Haziran 2019'dan itibaren İstanbul'da faaliyet göstermeye başlamıştır. Bankanın 

cnidei,_ yapllandirma_ hedeflerine ulaşmasi ve sermaye_ yapisinin kuvvetlendirilmesi amacıyla Nisan 2019'da 500 milyon TL olan ödenmiş sermayesi 350 milyon TL artırılarak 850 milyon TL'ye gıkarılmıştır. 2020 yılında Banka özsermayesine 750 milyon TL ilave edilmesi öngörülmektedir. Aktiflerini 2019'un ilk altı aylık döneminde, 2018 yıl sonuna göre yüzde 19,6, bir önceki yılın aynı dönemine göre ise yüzde 74,1 artırarak 18,8 milyar TL'ye ulaştıran Bankanın kredilerinin tutarı ise 15 milyar TL'ye yükselmiştir.
Ayrıca Banka tarafindan Türkiye Kalkınma Fonu kurulmuştur. Bu kapsamda teknoloji ve yenilik alanlarında yatırım yapan girişim sermayesi ve özel sermaye fonlarına destek sağlanması öngörülmektedir.

Türk Eximbank tarafından, 2019 üçüncü çeyrek itibarıyla 20 milyar dolarlık kredi olanaği, 12,5 milyar dolarlık sigorta desteği olmak üzere toplamda 32,5 milyar dolarlık ihracat finansmani imkanı sunularak geçen yıla göre yüzde 7 oranında bir artış sağlanmıştır.2019 yılı ikinci çeyrek itibarıyla 7,2 milyar TL olan Banka öz sermayesine 2020 yılında 750milyon TL ilave edilmesi öngörülmektedir. Eximbank tarafindan desteklenen ihracatçı sayısı2018 yılında yüzde 16lık artış ile 11.072'ye ulaşırken, 2019 yılı Eylül sonu itibarıyla bu sayı11.626 ya ulaşmıştır. Bu yıl sonu için kredi ve sigorta/garanti desteğini toplamda 48,4 milyar dolara ulaştırmayı ve 2020 yıl sonunda ise desteğini 53,75 milyar ABD dolarına çıkarmayıhedeflemektedir.

Uygulamalı KOBİ Yetkinlik Merkezi (Model Fabrika) yalın dönüşüm, dijital dönüşüm,ürün geliştirme vb. konularda işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmeti sunacak yapılardır.Model fabrikaların ilk uygulama örneği olarak Ankara Sanayi Odası işbirliği ile 2017 yılında Ankara ASO 1.OSB'de kurulma çalışmalarına başlanılmış ve Haziran 2018 itibarıyla Ankara Model Fabrika tamamlanmıştır. Ánkara projesi akabinde 2018 yıli içinde Bursa TSO işbirliği ile Bursa Model Fabrika kurulumu çalışmaları tamamlanmiştır. Projenin farklı illerde yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir.

Helal Akreditasyon Kurumunun kurumsal altyapisının geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Helal Uygunluk Değerlendirme Kuruluşlarının Ákreditasyonuna Yönelik Yönetmelik 16/10/2019 tarihinde yayımlanmıştır. Bu doğrultuda Kurum'a yapılacak akreditasyon başvuru taleplerini değérlendirmek üzere yetkin bir uzman/denetçi havuzu oluşturulmuş, uyġulama dokümanları büyük' oranda tamamlanmıştır. Kurum'un akreditasyon vereceği ilk kuruluş olması öngörülen Türk Standartları Enstitüsü'ne yönelik denetim süreci başlatılmıştır. Helal Akreditasyon Kurumu,2020 yılında yurtiçinde ve yurtdışında yerleşik diğer kuruluşları da denetimleré tabi tutarak gereklişartları sağlamaları halinde akredite edecektir.

TSE'nin kalite altyapısını güçlendirmek amacıyla laboratuvarların modernizasyonu,kapasitesinin artırılmasina yönelik çalışmalara devam edilmiştir. Bununla birlikte bu alanda geliştirme ihtiyacı sürmektedir.

Üretim süreçlerinde kalite ve standardizasyon bilincinin geliştirilmesi, özellikle KOBİlerin üretiminde rekabet gücü yüksek kaliteli üretimin sağlanması ve buna yönelik teknik altyapının oluşturulmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Ülkemizde gelişen teknolojik kabiliyetlerin uluslararası standartlara yansiması ve uluslararası standart oluşturma çalışmalarının yakın takibine ihtiyaç duyulmaktadır.

Ticareti kolaylaştırmayı, insan, bitki ve hayvan sağlığına zararlı ürünlerin piyasaya arzını engelleyerek tüketiciyi koruyan Piyasa Gözetim ve Denetim (PGD) sisteminin yeniden yapılandırılmasına yönelik teknik çalışmalara devam edilmektedir. Bu kapsamda 27 Şubat 2019 tarihinde PGD ve Ürün Güvenliği Değerlendirme Kurulunda Ulusal PGD Strateji Belgesi (2019-2021) kabul edilmiş olup söz konusu belgede belirtilen eylem planlarına yönelik çalışmalar ilgili kurumlar tarafindan sürdürülmektēdir.

2018 yılında PGD'ye ayrılan bütçede düşük oranda bir azalma mevcutken fiili olarak denetimleré yönlendirilén pérsonel sayısında artış yaşanmıştır. 9 PGD kuruluşunca PGD'ye 

ayrilan maddi kaynak 142,8 milyon TL olarak gerçekleşmiş olup fili denetim elemanı sayısı12.127'ye ulaşmiştır.

2018 yılında toplam denetlenen ürün parti sayısı 2017 yılına göre yüzde 22 azalarak 182.418'e düşmüştür. Denetlenen ürün sayısındaki düşüş uygunsuz/güvensiz ürün parti sayısına da yansımış ve uygunsuz/güvensiz bulunan ürün parti sayısı yüzde 39 oraninda azalarak 33.403 olarak gerçekleşmiştir.

2018 yılında en çok denetlenen ürün grupları sırasıyla; gida maddeleri ve gidayla temas eden madde ve malzemeler (44.916), kimyevi ve organik gübreler (38.792), elektrikli ekipmanlar (21.780), taşınabilir basınçlı ekipmanlar (17.884), makineler (9.220), yem ve yem hammaddeleri (8.017), hazır beton dışi yapı malzemeleri (6.969), hazir beton ürünleri (6.432), asansörler (6.022) ve hazır ambalajlama ürünleri (3.412) olmuştur.
2019 yılında özel kesim yatırımlarının artırılması ve üretken alanlara yönlendirilmesi amacıyla yatırım ortamının iyileştirilmesine, yabancı sermayenin çekilmesine ve yatırım desteklerine yönelik faaliyetlere devam edilmiştir.

2012/3305 sayılı Bakanlar Kurulu Kararına ekli Yatırımlarda Devlet YardımlarıHakkında Karar güncellenerek uygulanmaya devam edilmiştir. Bu kapsamda imalat sanayi yatırımları için bina ve inşaat harcamalarına KDV iadesi süresi 2019 yılı sonuna kadar uzatılmış, fili olarak uygulaması etkinliğini kaybetmiş olan büyük ölçekli yatırım destekleri kapsamdan çıkarılmiştır.

Ülkemizde orta-yüksek ve yüksek teknoloji seviyeli sektörlerdeki katma değeri yüksek ürünlerin ve bu sektörlerin gelişimi için kritik önemi haiz ürünlerin üretimini artirmaya yönelik olarak yürütülecek Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programına ilişkin mevzuat düzenlemesi yapılmıştır. Bu Program kapsamında desteklenmesine karar verilen yatırımlar için projelerin ihtiyaçlarına göre, Ar-Ge, KOBİ ve yatırım destekleri birbirini tamamlayıcı bir şekilde tek pencere uygulaması çerçevesinde tanımlanacaktir. Ayrica Program kapsamındaki yatırımlar için Proje Bazlı Teşvik Sisteminden faydalanabilmek için gerekli olan asgari yatirım tutarı 500 milyon TL yerine 50 milyon TL olarak uygulanacaktır.
Düzenlenen yatırım teşvik belgesi sayısi, 2019 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 29,5 azalarak 2.754 olmuştur. Aynı dönemde öngörülen toplam sabit yatırım tutarı yüzde 25,1 azalarak 67 milyar TL, öngörülen istihdam ise yüzde 33,2 azalarak 111.214 kişi ólmuştur.

İş ortamına ilişkin düzenlemelerin ve bunların uygulamalarının ölçülmesi ve ülkeler rası karşılaştırmaların yapılması amacıyla yıllık olarak Dünya Bankası tarafından hazırlanan İş OrtamıRaporunda Türkiye genel siralamada 190 ülke arasında 2018 yılında 43'üncüsirada iken 2019 yılında 33'üncü sıraya yükselmiştir.

TABLO II: 6- Türkiyenin İş Ortamı Raporu Başlıklarına Göre Sıralaması
İs Ortamı Raporu Başlıkları: İşe Başlama
2015: 90
2016: 82
2017: 119
2018: 78
2019: 77

İs Ortamı Raporu Başlıkları: İnşaat İzinleri
2015: 101
2016: 107
2017: 79
2018: 59
2019: 53

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Elektrik Temini
2015: 36
2016: 63
2017: 56
2018: 60
2019: 41

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Tapu Kaydı
2015: 54
2016: 62
2017: 34
2018: 39
2019: 27

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Kredi Temini
2015: 78
2016: 114
2017: 23
2018: 32
2019: 37

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Azınlik Yatırımcılarının Korunmasi
2015: 18
2016: 18
2017: 26
2018: 26
2019: 21

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Vergi Ödeme Diş Ticaret
2015: 128
2016: 90
2017: 85
2018: 80
2019: 26

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Sözleşmenin İcrası
2015: 70
2016: 75
2017: 51
2018: 42
2019: 44

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Şirket Tasfiyesi
2015: 32
2016: 35
2017: 25
2018: 19
2019: 24

İs Ortamı Raporu Başlıkları: İş Yapma Kolaylığı Endeksi Sıralaması
2015: 124
2016: 141
2017: 138
2018: 109
2019: 120

İs Ortamı Raporu Başlıkları: Kaynak: Dünya Bankası Not: 2015, 2016 ve 2017 reviz
2015: 63
2016: 70
2017: 58
2018: 43
2019: 33

bu yukselişte, Raporda da belirtildigi gibi, vergi alaninda 2018 yılında 7103 sayılıKanunla makine teçhizat alimlarına KDV istisnası getirilmesi ile ayni dönemde tapu harçlarında yapılan indirim temel belirleyici faktör olmuştur. Rapordaki başlıklar incelendiğinde İşe Başlama, İnşaat İzinleri, Elektrik Temini, Dış Ticaret ve Şirket Tasfiyesi başlıklarında genel sıralamanın gerisinde kaldığımız görülmekte ve bu alanlarda iyileştirme yapılmasi ihtiyacı bulunmaktadır.
Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu (YOİkK) çalışmalarına 2019yılında da devam edilmiştir. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçişin ardından yeniden yapılandırılan YOikK'in çalışma usul ve esasları 818 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yeniden düzenlenmiştir. Bu kapsamda YOikK çalışmalarının Cumhurbaşkanı Yardımcısıbaşkanlığında yürütülmesi kararlaştırılmış ve üst düzey sahiplik tesis edilmiştir.
TCMB verilerine göre ülkemize 2002-2018 döneminde toplam 210 milyar ABD dolarıtutarında Uluslararası Doğrudan Yatırım (UDY) girişi olmuştur. Türkiye‘ye giren UDY 2007yılında 22 milyar ABD dolarıyla en yüksek seviyeye ulaşmışken 2017 yılında bu rakam 11,5milyar ABD dolari, 2018 yılında ise 13 milyar ABD dolari olmuştur. Ülkemize gelen UDY yatirımlarının sanayi ve hizmet sektörlerinde yoğunlaştığı görülmektedir. Sermaye yatırımlarında genel itibarıyla hizmet sektörlerinin daha çok tercih edildiği anlaşılmaktadır.Önümüzdeki dönemde uluslararası yatırımların imalat sanayii gibi verimlik artışı imkânı daha yüksek alanlara çekilebilmesi ve ekonominin ihtiyaç duyduğu kaynak girişinin artırılmasıamacıyla uluslararası doğrudan yatırım stratejisi hazirlanmasi ihtiyacı devam etmektedir.Sanayinin en önemli girdilerinden olan nitelikli işgücü konusunda gerek mevcut işgücünün niteliğinin yükseltilmesi gerek işgücüne katılacak nüfusun eğitimi konusunda çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda 2018 yılında sanayi sektörüne ilişkin aktif işgücüprogramları çerçevesinde mesleki eğitim kurslarına 33.011 kişi, işbaşı eğitim programlarına ise 116.493 kişi katılım sağlamıştır. 2018 yılında mesleki eğitim kurslarından faydalanan toplam kişi sayısının yüzde 28,1'i, işbaşı eğitim kurslarından faydalanan toplam kişi sayısının ise yüzde 38,7'si sanayi sektörüne yönelik eğitimlerden faydalanmıştır.
Aktif işgücü programlarının yapısının ve içeriğinin öncelikli sektörlerin ihtiyaç duyduğu dijital becerileri destekleyecek şekilde güncellenmesi, firmaların ihtiyaç duyduklarıelemanlarınyetiştirilmesini sağlamak amacıyla eğitim-sektör işbirliklerinin yapılması,öğrencilerin eğitim müfredatlarının gözden geçirilmesi ve mezuniyet sonrası işgücüpiyasasına girişlerinin kolaylaştırılması ihtiyacı devam etmektedir.
Mesleki eğitim ile iş dünyası arasındaki bağları kuvvetlendirmek, sektörün ihtiyaçduyduğu nitelikli işgücünü yetiştirmek, sektörün mesleki ve teknik eğitime olan katkılarınıartirmak, mesleki ve teknik eğitim mezunlarının istihdam oranlarını yükseltmek ve işgücünün gerçek iş ortamlarında yetişmesini sağlamak amacıyla mesleki ve teknik eğitim okullarıyla sektördeki firmalar arasında işbirliği protokolleri imzalanmaktadır. Bu bağlamda Okul Hamiliği Uygulamaları kapsamında bu güne kadar 425 okulda 852 protokol hayata geçirilmiştir. İşbirliği çalışmaları savunma sanayii, bilişim, havacılık, denizcilik, elektrik ve elektronik teknolojileri, makine, otomotiv, turizm ve gida sektörleri gibi alanlarda devam edecektir.
On Birinci Kalkınma Planında mesleki ve teknik liselerde sunulan eğitim hizmetlerinde kalitenin artrımasına yöneik atölye ve laboratuvarların donaımnın teknolojiyle uyumu olarak yenilenmesi hedefi ortaya konulmustur. Bu cerçevede atölye ve laboratuvar altyapisinin yenilenmesine ve meslek dersi öğretmenlerinin gerçek üretim ortamlarinda programlarina başlanacaktir.


Milli Eğitim Bakanliği Mesleki ve Teknik Eğitim Genel Müdürlüğüne bağli 3.753 okulda,54 alanda (200 dal) 1.509.401 öğrenci ile mesleki ve teknik eğitime devam etmektedir. On Birinci Kalkınma Planında belirtilen öncelikli sektörlere ilişkin 2018-2019 eğitim öğretim döneminde kimya teknolojisinde 140 okul, 7 dal, 14 çeşit laboratuvar, 5 çeşit atölye olup toplamda 15.207 öğrenci ve 965 öğretmen bulunmaktadır. Makine teknolojisi alanında 380okul, 8 dal, 8 çeşit laboratuvar, 14 çeşit atölye olup toplamda 42.278 öğrenci ve 3.736öğretmen bulunmaktadır. Motorlu araçlar alanında 216 okul, 4 dal, 2 çeşit laboratuvar, 16çeşit atölye olup toplamda 23.487 öğrenci ve 2.003 öğretmen bulunmaktadır. Biyomedikal cihaz teknolojileri alanında 36 okul, 4 dal, 1 çeşit laboratuvar, 7 çeşit atölye olup toplamda 3.783 öğrenci ve 116 öğretmen bulunmaktadır. Elektrik elektronik teknolojisi alanında 920okul, 10 dal, 16 çeşit laboratuvar, 14 çeşit atölye olup toplamda 113.491 öğrenci ve 7.577öğretmen bulunmaktadır. Raylı sistemler teknolojisi alanında 22 okul, 5 dal, 5 çeşit laboratuvar, 14 çeşit atölye olup toplamda 2.443 öğrenci ve 80 öğretmen bulunmaktadır.
Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında eğitim gören öğrenci sayısı 2008-2009döneminde 1.421.657 iken 2018-2019 döneminde 1.793.391 olmuştur. Ayni dönem baz alındığında okul/kurum sayısı 476 artış göstererek 4.640'a yükselmiştir. Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında çalışan öğretmen sayısı ise 2008-2009 döneminde 79.078 iken 2018-2019 döneminde 149.147 olmuştur. On yıllik zaman aralıiğında öğretmen sayılarının sürekli artış göstermesi bu kurumlarda eğitimin niteliğini artırıcı önemli bir unsur olmuştur.Bununla beraber; 2008-2009 eğitim öğretim yılında öğretmen başına düşen öğrenci sayısıyaklaşık 16 iken bu sayı 2018-2019 yılında azalarak yaklaşık 11 olmuştur. Dolayısıyla mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında öğretmen-öğrenci etkileşimi yıllar içinde artmışve öğrencilerin daha nitelikli eğitim almaları sağlanmıştır.

OSB'lerde mesleki eğitim veren resmi okul sayısı 31, özel okul sayısı ise 33'tür. Resmi okullardaki öğrenci sayısı 15.786, özel okullardaki öğrenci sayısı ise 28.076'dır. Yıllar itibarıyla okul sayısında artış görülmekte olup bu sayede OSB-okul ilişkisi güçlendirilmiştir.
Tüm alan/dallar itibarıyla 2017-2018 döneminde mesleki ve teknik eğitim öğrencileri ile mesleki eğitim merkezlerindeki kursiyerlerden işletmelerde mesleki beceri eğitimi alan toplam 406.383 öğrenci için 1,8 milyar TL ücret ödenmiştir.

OnBirinci Kalkınma Planı Döneminde yüksek katma değer oluşturması beklenen öncelikli sektörler ve alanlarda rekabet edebilir seviyeye ulaşmak amacıyla nitelikli işgücükapasitesinin oluşturulmasına hizmet edecek şekilde bölüm/program tanımı yapılan meslek yüksekokullarındaki kayıtlı öğrenci sayısı toplam 112.715'tir. Toplam öğrenci sayısının öncelikli sektörler itibarıyla dağılımına bakıldığında en yüksek payı 52.562 öğrenci sayısı ile elektrik-elektronik bölümünün aldığı görülmektedir. Bu alanları sırasıyla 31.868 öğrenciyle makine-elektrikli teçhizat, 10.615 öğrenci ile otomotiv, 7.983 öğrenci ile ilaç ve tıbbi cihaz,6.460 öğrenci ile kimya ve 3.227 öğrenci ile raylı sistemler izlemektedir.
Yükseköğretim sisteminin kalite odaklı, rekabetçi bir yapıya kavuşturulması sürecinde çeşitliliğin artırılmasına yönelik belirlenen üniversitelerin tematik alanlardaki ihtisaslaşma modelleriyle öncelikle bölgesel kalkınma olmak üzere, yenilik ekosisteminin oluşturulmasıve sürdürülebilir Ar-Ge boyutlarında özel sektör, kamu kurumları ve üniversiteler arasında işbirliği protokolleri hayata geçirilmiştir.

2018 yılında sanayinin ihtiyaç duyduğu yeteneklere sahip nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve istihdam odaklı politikaların oluşturulması amacıyla Yö-Üniversite-Sanayi İşBirliği Komisyonu oluşturulmuştur. Yapılan mevzuat düzenlemeleriyle öğrenci sayıları da dikkate alınarak OsB'lerde kurulmuş olan meslek yüksekokullarına eğitim desteği verilmeye devam edilmektedir.


Teknoloji ve uretim alaninda onumüzdeki dönemde yoğun bir biçimde yaşanmasi beklenen dönüşümün tedarik zincirleri üzerinde de önemli etkilerinin olacağıöngörülmektedir. Son yıllarda hızlı bir gelişme gösteren lojistik, günümüzde yalnızca mal,hizmet, veri ve bilgi kümesinin hareketliliği ile sınırlı kalmayıp küresel ekonominin ve rekabetçiliğin önemli bir unsuru haline gelmiştir. Lojistik altyapısı ve hizmet sunumu gelişmiş ülkelerin ticaret faaliyetlerinin daha etkili ve verimli olduğu görülmektedir. Kendi içinde taşıdığı büyüme potansiyeli ve ülkemizin birçok ekonomik hedefine ulaşmasında oynayacağı temel rol itibarıyla lojistik faaliyetler, verimliliğin ve esnekliğin artırılması, girdi ve üretim maliyetlerinin azaltılması ve böylece küresel ölçekte daha etkin rekabet gücü elde edilmesine imkân sağlaması açısından tedarik zinciri içerisinde oldukça önemli bir konumdadır.
Bu kapsamda lojistik maliyetlerin düşürülmesi, imalat sanayiinin ve ticaretin geliştirilmesiyleülkemizinrekabetgücününartırılabilmesiiçinkombinetaşımacılık uygulamalarının geliştirilmesi, demiryolu ve denizyolu taşıma paylarının artırılmasi; hızli,esnek, emniyetli, güvenilir, öngörülebilir ve entegre bir lojistik ve ulaştırma sisteminin tesis edilmesi yönündeki ihtiyaç devam etmektedir.
Türkiye sahip olduğu jeopolitik konumuyla lojistikte bölgesel bir üs olma potansiyeline sahiptir. 2010 ylinda Lojistik Performans Endeksine göre 155 ülke arasında 39'uncu sırada bulunan Türkiye, 2012 yılında 27'nci sıraya yükselmiş; 2016 yılında 34'üncü, 2018 yılında ise 160 ülke arasında 47'nci sıraya gerilemiştir. 2018 yılındaki gerilemenin alt göstergeler bazında kaynağına bakıldığındaözellikle gümrük süreçleri, lojistik hizmetlerdeki fiyat rekabeti ve lojistik hizmet kalitesi bileşenlerinde hem puanlama hem de sıralama bakımından önemli gerileme yaşandığı görülmektedir.
Sanayi tesisleri ve limanların demiryolu anahatlarına bağlanarak demiryolu sisteminin verimliliğinin artırılması açısından kritik öneme sahip olan iltisak hatları gerek hat uzunluğu gerek hizmet verilen tesis sayısı açısından yeterli seviyede bulunmamaktadır. Bununla birlikte 2018 yılı sonu itibarıyla toplam 433 km uzunluğunda 281 iltisak hattı bulunmakta olup ülkemizde demiryoluyla taşınan yükün yaklaşık yüzde 55'inin iltisak hatlarıyla anahatlara ulaştırıldığı dikkate alındığında demiryolu yük taşıma payının artırılmasıaçısından yeni yapılacak iltisak hatlarının büyük bir potansiyel taşıdığı görülmektedir. 2018yılında 28 km uzunluğunda 7 iltisak hattının yapımi tamamlanmış olup hâlihazırda 85 km uzunluğunda 6 iltisak hattının yapımı da devam etmektedir. Bu kapsamda; iltisak hatlarının yük taşımacılığı açısından önceliği ve önemi dikkate alınarak Lojistik Koordinasyon Kurulu çalışmaları neticesinde 36 iltisak hatti; taşıma mesafesi, tonaj ve yapım maliyeti gibi parametreler kullanılarak önceliklendirilmiştir.
Ülkemizde bulunan 210 liman ve iskele yapısının 16'sı toplam 85 km uzunluğundaki iltisak hatlarıyla ana demiryolu şebekesine bağlıdır. Bu çerçevede demiryolu bağlantısı olan limanlardan taşınan demiryolu yükünün liman yüküne oranı yaklaşık yüzde 7,3düzeyindedir. Limanlara demiryolu bağlantısı sağlanmasına yönelik olarak toplam 9 km uzunluğunda 2 iltisak hattının (Samsun Yeşilyurt-Gelemen, İzmir-Batıçim) yapımı devam etmektedir.
Yük taşımacılığına ve kombine taşımacılığıngeliştirilmesine yönelik olarak TcDD ve AYGM tarafindan yapımı planlanan toplam 21 lojistik merkezden dokuzu işletmeye açılmışolup dördünün de yapım çalışmaları sürdürülmektedir. İşletmede olan lojistik merkezlerden 018 yılı içerisinde toplam 1,3 milyon ton yük taşınmış olup lojistik merkezlerin kapasite kullanim oranı yaklaşık yüzde 12 düzeyindedir. Bu kapsamda 2018 yılı yük taşımalarının yaklaşık yüzde 5' lojistik merkezler aracılığı ile yapılmıştır. Lojistik merkezlerin 

standartlarinın yükseltilmesi ve verimli bir şekilde kullanılmasina yönelik hukuki ve idari düzenleme ihtiyacı devam etmektedir.

2017 yılında dış ticaret taşımalarımızın yaklaşık yüzde 72'si yabancı sahipli gemiler tarafından gerçekleştirilirken bu oran 2018 yılında yüzde 76'ya yükselmiştir. Dış ticaret lojistiğindeki yüksek dışa bağımlılık, ödemeler dengesinde yüksek miktarda navlun açığına neden olmakta ve ihracat pazarlarına erişimi kısıtlamaktadır. Taşıyıcı firmaların ülkemizde finansmana erişim konusunda yaşadıkları sorunlar Türk sahipli filonun gelişimi önündeki önemli engellerden biridir. Ayrıca küresel denizcilik piyasasında yaşanan birleşme ve satın alma eğilimleri de ülkemizdeki taşıyıcıların rekabet edebilirliğini olumsuz yönde etkilemektedir.

Büyük ölçekli bölgesel ana limanların eksikliği ve mevcut limanların geri sahalarındaki şehirleşme baskıları nedeniyle limanların geri saha karayolu-demiryolu bağlantılarıgüçleşmektedir. Büyük ölçekli bölgesel ana liman projelerinde Filyos Limanı dışında ilerleme sağlanamamıştır. Çandarlı Limanı üstyapı inşaatına bölgedeki diğer limanların kapasite artırımlarının da etkisiyle başlanamamıştır. Doğu Akdeniz bölgesinde ise ana konteyner limani ve tersane ihtiyaci devam etmektedir.

29 Ekim 2018 tarihinde ilk fazı açılan ve ikinci faz çalışmaları devam eden İstanbul Havalimanı, tüm fazları tamamlandığında 5,5 milyon ton kargo kapasitesiyle küresel ölçekteki en büyük kargo merkezlerinden biri haline gelecektir.
Ülkemizde gümrük hizmetlerinin etkili bir şekilde yürütülebilmesi için ihtiyaç duyulan yeni gümrük idareleri kurulmaktadır. Toplam 164 gümrük müdürlüğünün 14'ü filen kapalıolup 150 aktif gümrük müdürlüğüyle hizmetler yürütülmektedir.
2019 yılı içerisinde gümrük kapılarındaki modernizasyon ve inşaat çalışmalarına devam edilmiş olup Tek Durakta Kontrol iş akışına uygun olarak inşa edilen Çobanbey Gümrük Kapısı 28 Ocak 2019'da, Kapıköy Gümrük Kapısı 15 Şubat 2019, Sarp Gümrük Kapısı 31 Ocak 2019'da hizmete açılmıştır. Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarının modernizasyonuna devam edilmekte olup her iki gümrük kapısının da 2020 yılında tamamlanması planlanmaktadır. Orta Karadeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğütamamlanarak faaliyete başlamıştır. Uludağ Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü ile Sivas Gümrük Müdürlüğünün yapım çalışmaları ise devam etmektedir. Zeytin Dalı Gümrük Kapısı 2019 yılı Mart ayı itibarıyla geçici tesislerde faaliyete geçirilmiş olup kalıcı tesislerin yapımına yönelik proje çalışmaları sürdürülmektedir.

TABLO II: 7- Sanayi Tüketimi için Elektrik ve Doğal Gaz Fiyatları (1)
2010 2015 2016 2017 2018: 11,2
2018 8,4: 10,5 11,6
Elektrik (Dolar Cent/kWh): 8,6 11,5
Türkiye: OECD Üyesi Avrupa Ülkeleri Ortalaması
15,1: 13,2

2010 2015 2016 2017 2018: OECD Ortalamasi Türkiye
2018 8,4: 10,6
Elektrik (Dolar Cent/kWh): 10,1
Türkiye: 10,3
15,1: 10,3 32,6 35,9

2010 2015 2016 2017 2018: Doğal Gaz (Dolar/MWh) (2)

2010 2015 2016 2017 2018: 28,6
2018 8,4: 22
Elektrik (Dolar Cent/kWh): 23,7 -
Türkiye: OECD Üyesi Avrupa Ülkeleri Ortalamasi
15,1: 30,4

2010 2015 2016 2017 2018: OECD Ortalamasi
2018 8,4: 28,5

2010 2015 2016 2017 2018: 23,5

Sanayinin temel girdilerinden olan enerjide, dolar bazinda fiyatlarin 2018 yilina kadar azalma eğiliminde olduğu görülmektedir. Ayrıca ülkemizde sanayide kullanılan elektrik ve doğal gaz fiyatları son yllarda genel olarak OECD üyesi Avrupa ülkelerine göre düşük, OECD toplamına göre ise yüksek seyretmiştir.Diğer taraftan döviz kurlarndaki ve enflasyondaki gelişmeler nedeniyle 2018 yılından itibaren elektrik ve doğal gaz fiyatlarında önemli artışlar meydana gelmiştir.

2016 yılında mevcut doğal gaz dağıtım lisansı kapsamı dışında kalan yerlerde kurulu bulunan ve üretime geçmiş katılımcı sayısının OSB toplam kapasitesine oranı en az yüzde 40 olan OsB'lere doğal gaz ulaştırılmasinı sağlamaya yönelik BOTAŞ görevlendirilmiş olup bu şartları haiz OsBlere doğal gaz ulaştırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir.Bu kapsamda 13 OSB'ye doğal gaz ulaştırılmıştır. Ayrıca Ekim 2019 itibarıyla kurulu olan toplam 313 OSB'nin 150'sinde doğal gaza erişim bulunmaktadır.
Güney Marmara ve Ege Bölgelerinde üretilen 3.800 MW kurulu güçteki elektrik, sanayi elektrik tüketiminin yoğun olduğu İstanbul başta olmak üzere Trakya Bölgesine LâpsekiSütlüce Denizaltı Kablolarıyla iletilmektedir. Diğer taraftan bölgede artan elektrik talebinin güvenli bir şekilde karşılanması amacıyla Lapseki 3-Sütlüce 3 ile Hersek Ek Çukuru-DilovasıEk Çukuru denizaltı kablolarıyla diğer iletim hattı ve trafo merkezi projelerine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Ayrıca diğer bölgelerdeki üretimin İstanbul ve çevresine iletilmesini sağlayan önemli hatlardan İspir-Köse Elektrik İletim Hattı (EİH), Yozgat 380-IçAnadolu Doğal Gaz Kombine Çevrim Santrali (DGKÇS) EİH, Soma Kolin TES-Tunçbilek Şalt EİH, (Sorgun-Yozgat) Brş. N.-Yozgat 380 EİH projeleri Ekim 2019 itibarıyla tamamlanmıştır.Yine bu dönemde, imalat sanayiinin arz güvenliğinin sağlanması amacıyla 341 km uzunluğunda elektrik iletim hattı ve 1.250 MVA gücünde Trafo Merkezi projesi tamamlanmiştir.

2012 yılında yayımlanan Elektrik Motorları ile İlgili Çevreye Duyarlı Tasarım Gereklerine Dair Tebliğ'de yapılan değişikliklerle piyasaya yeni sürülecek anma çıkış gücü0,75 kW ile 375 kW arasında olan elektrik motorlarının en az, değişken hızlı tahrikle teçhiz edilmiş IE2 verim seviyesine sahip olması zorunlu tutulmuştur. Ayrıca KOBİlerde Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi projesi kapsamında, sanayide kullanılan ve söz konusu verim seviyesinden düşük motorların daha verimlileri ile değiştirilmesini sağlamaya yönelik örnek uygulamalar geliştirilmesi amacıyla belirlenen OsB'lerde pilot uygulamalar yürütülmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir.

Sanayide dijital dönüşüm sürecini katılımcı şekilde yönlendirmek üzere Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının koordinasyonunda Sanayide Dijital Dönüşüm Platformu kurulmuştur.Yapılan çalışmalarla imalat sanayinin dijital dönüşümü için üretim kapasitesinin güçlendirilmesi, teknoloji üretimi ve etkin biçimde kullanımı için profesyonel yetkinliklerin artirılmasi hedeflenmiştir,
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan Dijital Türkiye Yol Haritasıbelgesinde, ihracat, istihdam ve katma değer potansiyeli dikkate alınarak Türkiye için getirisi yüksek olacak sektörlerden başlamak üzere dijital dönüşümde öncelikli sektörler belirlenmiştir. Bu kapsamda kimya ve ilaç, motorlu kara taşıtlari, makine ve teçhizat, gida ve yarı iletkenler ve elektronik sektörleri, odaklanılacak sektörler olarak öne çıkmıştır.Bunlardaki ağırlıklı temalar ise dijitalleşme, teknoloji ve Ar-Ge yoğunluğu, dış pazar odağı,yut içiüretim ve yerlileşme önceliği işgücü niteliğinin geliştirilmesi, ölçek ekonomileriyle verimlilik artışı olarak belirlenmiştir.

KOSGEB tarafindan KOBİ Gelişim Destek Programı (KOBİGEL) kapsamında, Mart 2019'da "İmalat Sanayinde Dijitalleşme" temalı iki proje teklif çağrısı ilan edilmiştir. İlk teklif 

çagrisi lie yerli ve yetkin dijital teknoloji geliştiricisi kOßf envanterinin genişletilmesi hedeflenirken, ikinci çağrı ile imalat sanayi KoBİ'lerinin, yerli teknoloji geliştiricilerle işbirliği öncelikli olmak üzere dijitalleştirilmiş is süreci sayısının arttırılması amaclanmıştır. Imalat sanayiözelnde,büyükve, nesnelerin nterneti, oonom robot tekolojile akll snsör tekolojie yapayzekya dayal siber fizikseak fabrika sistem vebieşener  si güvenlik olmak üzere altı akllı dijital teknoloji konusu bu proje teklif çağrılarının kapsamına dâhil edilmiştir. 231'i ilk çağrı, 1.511'i ikinci çağrı kapsamında olmak üzere toplam 1.742proje başvurusu alınmıştır. Değerlendirme sonucunda, 26'sı ilk çağrı, 232'si ise ikinci çağrıkapsamında olmak üzere toplam 258 proje için 71,5 milyon TL'lik destek onaylanmıştır.
İmalat sanayiinde bilişim teknolojileri kullanımında, internet erişimi ve internet sitesi sahipliği gibi temel teknolojilerin yaygın şekilde kullanıldığı, ancak daha nitelikli yazılım ve uygulamaların kullanımının düşük kaldığı görülmektedir.

TABLO II: 8- İmalat Sanayiinde Bilişim Teknolojileri Kullanımı
(Yüzde)
2017: 16,1
2018: -
2019: 25,9

2017: 18,5
2018: -
2019: 19,4

2017: 9,7
2018: 10,8
2019: -

2017: 78,1
2018: 73,2
2019: 70,8

2017: 95,8
2018: 95,7
2019: 95,7
Kaynak: TÜIK 
Ar-Ge harcamalarının GSYH'ya oranı 2016 yılında yüzde 0,94 iken 2017 yılında yüzde 0,96'ya ulaşmıştır. Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin odağında yer alan özel sektörün Ar-Ge kapasitesinin sağlanan destekler ve altyapı olanaklarıyla geliştirilmesine de devam edilmektedir. Bu kapsamda özel sektörün toplam Ar-Ge harcaması içindeki payı artarak 2016 yılında yüzde 54,2 iken 2017 yılında yüzde 56,9'a ulaşmıştır. Benzer şekilde özel sektördeki Ar-Ge personeli istihdamında da önemli bir artış yaşanmıştır. TZE Ar-Ge personeli içinde özel sektörde istihdam edilenlerin payı 2016 yılında yüzde 53 iken 2017 yılında yüzde 57,3'e yükselmiştir.

2016 yılında yürürlüğe giren Ar-Ge Reform Paketinde yapılan düzenlemelerle birlikte özel sektör Ar-Ge merkezi belgesi alan işletme sayısı artış göstermiş, Eylül 2019 sonu itibarıyla özel sektör Ar-Ge merkezi sayısı 1.195'e ulaşmıştır. Bu merkezler ağırlıklı olarak makine ve teçhizat imalati, otomotiv yan sanayi, yazılım, bilgi ve iletişim teknolojileri,elektrik-elektronik, tekstil ve kimya sektörlerinde faaliyet göstermektedir. Söz konusu merkezlerin nitelikli araştırmacı insan gücü kapasitesi ile Ar-Ge ve yenilik çıktılarının artırılması önem taşımaktadır.

Ar-Ge ve yenilik desteklerinde ve özel sektör harcamalarında yaşanan artışa rağmen yükseköğretim kurumları ve araştırma altyapılarından özel sektöre bilgi ve teknoloji transferi ile girişimcilik ve ticarileştirme faaliyetleri yeterli düzeyde değildir. Bu konularda desteklerin etkinliğinin artırılması ve ilgili taraflardaki farkındalik ve kapasitenin geliştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır.

Günümüzde yenilikçi teknolojilerin üretim yapısına entegre edilmesi rekabetçiliğin ve verimliliğin artışi için önem taşımaktadır. Budoğrultuda OnBirinci Kalkınma Planında belirlenen öncelikli sektörler ve gelişme alanlarında teknolojik ilerlemenin sağlanması için ihtiyaç duyulan yatay teknoloji alanları ve dünyadaki teknoloji eğilimleri dikkate alınarak 

yapay zekã, nesnelerin interneti, artirılmış gerçeklik, büyük veri, enerji depolama, ileri malzeme, robotik, mikro-nano-opto-elektronik, biyoteknoloji,kuantum, siber güvenlik,sensör teknolojileri ve katmanlı imalat kritik teknoloji alanları olarak belirlenmiştir. Kaynak tahsisinde söz konusu teknolojilere odaklanılmasına, bu alanlarda insan gücü, altyapı ve özel sektör kapasitesinin artırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

b) Amaç
İmalat sanayiinde rekabet gücünün ve verimliliğin geliştirilmesi suretiyle yüksek katma değerli üretim ve ihracatın artırıması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yerli üretimi ve teknolojik dönüşümü destekleyecek sanayileşme politikalarının kurumlar arası eşgüdüm ve üst düzey sahiplik içerisinde oluşturulması ve uygulanması için güçlü bir kurumsal yapı oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.297)

Politika/Tedbir: Tedbir 297.1. Yerli üretimin ve teknolojik kabiliyetlerin geliştirilmesinde üst düzey karar almak üzere Cumhurbaşkanı başkanlığında ilgili kurumların en üst düzey yöneticilerinin katılımıyla "Sanayileşme İcra Kurulu" oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerli üretimin ve teknolojik kabiliyetlerin geliştirilmesinde üst düzey karar almak üzere Sanayileşme İcra Kurulu oluşturularak faaliyete geçmesi sağlanacaktır. 2. Kurumsal ve idari düzenlemeler için mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Imalat Sanayii/GSYH (Cari)
Birim: Yüzde
2018: 19,1
2019(1): 19,4
2020(2): 19,7

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı
Birim: Milyar Dolar
2018: 158,8
2019(1): 167,0
2020(2): 178,0

Performans Göstergeleri: Öncelikli Sektörlerin İmalat Sanayii İhracatı İçerisindeki Payı
Birim: Yüzde
2018: 37,9
2019(1): 38,5
2020(2): 39,0

Performans Göstergeleri: Orta-Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatındaki Payı
Birim: Yüzde
2018: 36,4
2019(1): 36,8
2020(2): 37,5

Performans Göstergeleri: Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatindaki Payi
Birim: Yüzde
2018: 3,5
2019(1): 3,7
2020(2): 4,1
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.1.1 Yatay Politika Alanları
2.2.1.1.1. Güçlü Finansal Yapı
a) Amaç
İmalat sanayiifirmalarının uzun dönemli getiriyi hedefleyerek risk almasını sağlayacak,güçlüve yenilikçi araçlarla finansmana erişimi kolaylaştıran bir yapı oluşturulması temel amaçtır.


Politika/Tedbir: Mevcut kredi garanti sisteminin etkinliği artırılacak, Kredi Garanti Fonunun öncelikli sektörlerde rekabetçiliği ve verimliliği artıracak projelerde kullanılmasına ağırlık verilecektir. Kredi Garanti Fonunun yüzde 50'si imalat sanayii sektörlerinde yatırım ve ihracat kredilerine tahsis edilecektir. (Kalkınma Planı p.299)

Politika/Tedbir: Tedbir 299.1. Mevcut kredi garanti sisteminin etkinliği artırılacak, Kredi Garanti Fonunun öncelikli sektörlerde rekabetçiliği ve verimliliği artıracak projelerde kullanımasına ağırlık verilecektir. Kredi Garanti Fonunun yüzde 50'si imalat sanayii sektörlerinde yatırım ve ihracat kredilerine tahsis edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kredi Garanti Fonu A.Ş.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sistemin etkinliğinin artırılmasını teminen gelecek dönemde yeni kefalet limiti açılması halinde; Hazine ve Maliye Bakanlığı ile KGF A.Ş. arasında imzalanacak protokoller kapsamında öncelikli sektörlerde imalat, yatırım ve ihracatçı firmalara kefalet kullandırımında öncelik verilecektir.

Politika/Tedbir: Kalkınma ve Yatırım Bankasının başta öncelikli sektörler olmak üzere sanayi yatırımlarına desteği güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.300)

Politika/Tedbir: Tedbir 300.1. Plan döneminde Kalkınma ve Yatırım Bankasının özsermayesi 10 milyar TL artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankasının öz sermayesi 750 milyon TL artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 300.2. Kalkınma ve Yatırım Bankası öncelikli sektörlerde kullandırılmak üzere yurt dışından uzun vadeli fon temin edecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kalkınma finansmanı kurumları ve benzeri kreditörlerden Bankanin amaçlarına ve hedeflerine uygun vade ve koşullarda finansman sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 300.3. Kalkınma ve Yatırım Bankası firmalara proje analiz aşamasından projeyi izlemeye kadar tüm aşamaları kapsayan ekonomik, mali ve teknik yatırım danışmanlığı desteği verecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu kuruluşları ile yatırım bankacılığı alanında işbirliği yapılarak Kamunun ana yatırım bankası rolü üstlenilecektir. 2. Tabana yayılmış, firmaları iyi tanıyan «kalkınma» bankacılığı ve müşteri ilişkisinin kaldıraç olarak kullanılarak, yatırımcıların hem finans hem de sermaye piyasaları ürünlerini kullanmalanna imkan sağlanacaktır. 3. Sermaye piyasalarında yenilikçi ürün geliştirmede üstlenilecek rol ve VDMK benzeri yapılandırılmış sermaye piyasası ürünleri ile Türk Sermaye Piyasalarının derinleştirilmesinde ve piyasalara likidite sağlanmasında öncü rol oynanacaktır. 4.Yatırım bankacılığı hizmetleri kapsamında firmalara finansal yeniden yapılandırma, halka arz, tahvil, bono, şirket birleşme ve devralmalarına aracılık/danışmanlık yapılarak her türlü sermaye ihtiyaçlarının en iyi şekilde karşılanacaktır. 5. Türkiye'nin ve dünyanın önde gelen şirketlerine sınır-ötesi birleşme-satın alma işlemlerinde danışmanlık hizmeti verilecektir.

Tedbir 300.4. Kalkınma ve Yatırım Bankası, ülkemizin kalkınma hedefleri doğrultusunda öncelikli sektörler başta olmak üzere, sürdürülebilir büyümeye yönelik yatırımların ve projelerin desteklenmesi, sermaye ve fon kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Türkiye Kalkınma Fonu kuracaktır.: Teknoloji ve yenilik odaklı yatırımların desteklenmesi amacıyla girişim sermayesi sistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.302)

Tedbir 300.4. Kalkınma ve Yatırım Bankası, ülkemizin kalkınma hedefleri doğrultusunda öncelikli sektörler başta olmak üzere, sürdürülebilir büyümeye yönelik yatırımların ve projelerin desteklenmesi, sermaye ve fon kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Türkiye Kalkınma Fonu kuracaktır.: Tedbir 302.1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı bünyesinde girişim sermayesi kaynağı (fonların fonu) oluşturulacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Fon kuruluşu ile birlikte kaynak tahsisi yapılacak, takiben Fon yatirım kararları almaya başlayacaktır.: 1. Girişim sermayesi alanında mevcut uygulamalar da dikkate alınarak ihtiyaç analizi yapilacaktır. 2. Model önerisi geliştirilecektir. 3. Mevzuat ve kurumsal yapının

Tedbir 300.4. Kalkınma ve Yatırım Bankası, ülkemizin kalkınma hedefleri doğrultusunda öncelikli sektörler başta olmak üzere, sürdürülebilir büyümeye yönelik yatırımların ve projelerin desteklenmesi, sermaye ve fon kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Türkiye Kalkınma Fonu kuracaktır.: Tedbir 302.2. Sermaye piyasası mevzuatında yer alan girişim sermayesine ilişkin düzenlemeler saklı kalmak üzere girişim sermayesi sisteminin koordinasyonunun Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı çatısı altında toplanması sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, SPK
1. Fon kuruluşu ile birlikte kaynak tahsisi yapılacak, takiben Fon yatirım kararları almaya başlayacaktır.: geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. 1. Mevzuat değişikliği, kurumsal ve idari düzenleme yapılacaktır.

Tedbir 300.4. Kalkınma ve Yatırım Bankası, ülkemizin kalkınma hedefleri doğrultusunda öncelikli sektörler başta olmak üzere, sürdürülebilir büyümeye yönelik yatırımların ve projelerin desteklenmesi, sermaye ve fon kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Türkiye Kalkınma Fonu kuracaktır.: Tedbir 302.3. Teknoloji tabanli girişimlere yönelik girişim sermayesi fonları güçlendirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTAK
1. Fon kuruluşu ile birlikte kaynak tahsisi yapılacak, takiben Fon yatirım kararları almaya başlayacaktır.: 1. Protokol süreçlerinin tamamlanması sonrasında Hazine ve Maliye Bakanlığı ile fonlar arasında fona katılim sözleşmeleri ve bu fonlara katılacak üniversite Kuruluşları ile TÜBİTAK arasında proje destek sözleşmeleri imzalanacaktır. 2. Tech-InvesTR programi kapsamında TÜBİTAK ile üniversite kuruluşları arasında imzalanacak Proje Sözleşmelerine son hali verilecektir. 3. Fonlara yeni katılımcılar sağlanması amacıyla Ulusal ve Uluslararasi kuruluşlar EIF, EBRD, IFC (Dünya Bankası) vb. finans kaynakları ile görüşmelerde bulunulacaktır. 4. Tech-InvesTR 2018 sürecinin

Tedbir 300.4. Kalkınma ve Yatırım Bankası, ülkemizin kalkınma hedefleri doğrultusunda öncelikli sektörler başta olmak üzere, sürdürülebilir büyümeye yönelik yatırımların ve projelerin desteklenmesi, sermaye ve fon kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması amacıyla Türkiye Kalkınma Fonu kuracaktır.: Tedbir 302.5. Kalkınma ajansları tarafindan bölgesel potansiyelleri hayata geçirebilecek, büyüme potansiyeli taşıyan şirketlere sermaye katkısı yapılarak bölgelerin gelişmesine ve rekabet güçlerinin yükseltilmesine katkı sağlayacak bölgesel girişim sermayesi uygulaması pilot olarak belirlenecek illerde başlatılacak ve bölge planlarında belirlenen önceliklerle uyumlu olarak yürütülecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.Ş.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kalkinma Ajanslari, SPK, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası A.S., Katılım Bankaları
1. Fon kuruluşu ile birlikte kaynak tahsisi yapılacak, takiben Fon yatirım kararları almaya başlayacaktır.: değerlendirilmesi sonrasında Tech-InvesTR 2020 çağrısına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Model önerisi geliştirilecektir. .Pilot bölgeler tespit edilecektir. 3. Mevzuat ve kurumsal yapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Finansal destek sağlayan kurumların ve bankacılık sisteminin imalat sanayii ihtiyaçlarına yönelik uygulamaları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.303)

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Tedbir 303.1. Küçük ve Orta Ölçekli İşletmeleri Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) desteklerinden imalat sanayiine ayrılan pay kademeli olarak yüzde 75'e, öncelikli imalat sanayii sektörlerine ayrılan pay ise yüzde 50'ye çıkarılacaktır. Destekler yalınlaştırılacak, hibe yerine faizsiz, uzun vadeli, geri ödemeli destek modellerine kademeli olarak geçilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB
1.İlgili paydaşlarla koordineli olarak çalışmalar yürütülecek, mevzuat taslağı hazirlanacaktır.: 1. Imalat sanayii ve orta yüksek, yüksek teknolojili imalat sanayii sektörlerine yönelik olarak KOSGEB desteklerindeki önceliklendirme sürdürülecektir. Proje teklif çağrılarında On Birinci Kalkınma Planında yer alan sektörlere öncelik tanınacaktır.

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Tedbir 303.2. Yatırım teşvik sistemi kapsamında, öncelikli sektörlerde belirlenecek ürünlerin üretimine yönelik bankalar tarafindan kullandırılan yatrım kredilerinde ilave destek sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Bankalar
1.İlgili paydaşlarla koordineli olarak çalışmalar yürütülecek, mevzuat taslağı hazirlanacaktır.: 1. Proje Bazlı Teşvik Sistemi uygulamasına ilişkin çalışmalara devam edilecektir. 2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ile destek kararı verilen yatırım projeleri için nakit destek sağlanacaktır. Stratejik yatırımlar için faiz desteği ve istihdam destekleri avantajli oran, süre ve tutarlarda uygulanacaktır.

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Tedbir 303.3. Taşınır rehni yoluyla krediye erişime ilişkin sistem ve süreçler etkinleştirilerek bu yolla imalat sanayii sektörlerine kredi kullandırma imkânları artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1.İlgili paydaşlarla koordineli olarak çalışmalar yürütülecek, mevzuat taslağı hazirlanacaktır.: 1. Imalat sanayiinde hedef alt sektörler belirlenecektir.

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Eximbank'ın sanayiye yönelik programları güçlendirilerek öncelikli sektörlerin ihracat kapasiteleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.304)

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Tedbir 304.1. Kredilerin yanı sıra özellikle sigorta/garanti programlarınin özendirilmesi ve çeșitlendirilmesi yoluyla ihracat desteği artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB: Ticaret Bakanlığı (S), Türk Eximbank, Hazine ve Maliye Bakanlığı
1.İlgili paydaşlarla koordineli olarak çalışmalar yürütülecek, mevzuat taslağı hazirlanacaktır.: 1. Sunulan kredi ve sigorta desteği artırılacaktır. 2. Îhracat Ana Planında da yer verilen hedef ülke ve sektörlerle orta ve yüksek teknolojili ihracatı özendirici kredi ve sigorta programları geliştirilecektir. 3.Yurt Dışi Teminat Mektubu ve Sigortalı Alacağa Dayali Sevk Öncesi Kredi Programi devreye alınacaktır.

Tedbir 302.6. Ulusal ve uluslararası yatırımcıların girişim sermayesi fonlarına katılım sağlaması için çalışmalar yapılacaktır.: Tedbir 304.2. Plan döneminde Eximbank'in özsermayesi 10 Milyar TL artırılarak, Eximbank desteğinin Türkiye ihracatına oranı kademeli olarak yükseltilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Hazine ve Maliye Bakanlığı, KOSGEB: Ticaret Bakanlığı (S), Türk Eximbank, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1.İlgili paydaşlarla koordineli olarak çalışmalar yürütülecek, mevzuat taslağı hazirlanacaktır.: 1. Türk Eximbank'ın özsermayesinin 750 milyon TL artırılması sağlanacaktır.

Tedbir 304.3. Eximbank tarafindan ihracatçı firmaların ihracat alacakları ve ülkemizde üretilmeyen girdileri için kullanacakları vadeli işlem piyasası işlemlerine yönelik bir destek programi oluşturulacaktır.: Finansal piyasaların sanayileşmeye katkısı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.307)

Tedbir 304.3. Eximbank tarafindan ihracatçı firmaların ihracat alacakları ve ülkemizde üretilmeyen girdileri için kullanacakları vadeli işlem piyasası işlemlerine yönelik bir destek programi oluşturulacaktır.: Tedbir 307.1. Emeklilik fonlarında tasarruf olanakları artırılarak, bu fonlarda oluşan kaynakların sanayinin büyümesine yönlendirilmesi teşvik edilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Türk Eximbank: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK
1. Forward işlemlerinde teminatlandırma yapısının çeşitlendirilmesi imkânları araştırılacaktır. 2. Uluslararası imkânlar ve ihracatçıların ihtiyaç duyduğu ürünler incelenerek opsiyon ve forward hizmetlerinin çeşitlendirilmesi imkânları araştırılacaktır. 3. Kur riski yönetimi konusunda ihracatçıların teşvik edilmesi ve farkındalığın artırılması amacıyla tanıtım faaliyetierine devam edilecektir.: 1. Emeklilik Yatrım Fonları Rehberinde yapılacak değişiklik ile sanayinin büyümesi teşvik edilecektir.

Tedbir 304.3. Eximbank tarafindan ihracatçı firmaların ihracat alacakları ve ülkemizde üretilmeyen girdileri için kullanacakları vadeli işlem piyasası işlemlerine yönelik bir destek programi oluşturulacaktır.: Tedbir 307.2. Bankacılık sisteminde imalat sanayiine yönelik verilen kredilerin, toplam krediler içerisindeki oranının artırılmasını sağlayacak uygun araçlar geliştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Türk Eximbank: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, BDDK
1. Forward işlemlerinde teminatlandırma yapısının çeşitlendirilmesi imkânları araştırılacaktır. 2. Uluslararası imkânlar ve ihracatçıların ihtiyaç duyduğu ürünler incelenerek opsiyon ve forward hizmetlerinin çeşitlendirilmesi imkânları araştırılacaktır. 3. Kur riski yönetimi konusunda ihracatçıların teşvik edilmesi ve farkındalığın artırılması amacıyla tanıtım faaliyetierine devam edilecektir.: 1. Hazine destekli kefalet sistemi kapsamında imalat sektörünün desteklenmesine yönelik yeni araçlar geliştirilecektir.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Kredilerde Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji Sektörlerinin Payı
Birim: Yüzde
2018: 4,8
2019(1): 4,9
2020(2): 6,0

Performans Göstergeleri: Kalkınma ve Yatırım Bankacılığı Kredi Hacminin Toplam Kredi Hacmine Orani
Birim: Yüzde
2018: 8,1
2019(1): 7,9
2020(2): 9,0

Performans Göstergeleri: Türk Eximbank Desteklerinin İhracata Oranı
Birim: Yüzde
2018: 26,0
2019(1): 27,0
2020(2): 27,5

Performans Göstergeleri: KOSGEB Destekleri İçinde İmalat Sanayiinin Payı
Birim: Yüzde
2018: 49,0
2019(1): 60,0
2020(2): 65,0
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.1.1.2. Yüksek Kurumsal Kapasite 
a) Amaç
Sanayi politikasının kamu ve özel kesimin yakın işbirliği içinde etkin olarak takip edilip uygulanabileceği kurumsal yapıların oluşturulmasi, kamu uygulamalarında yerli üretimin geliştirilmesinin öncelikli olarak değerlendirilmesi, özel sektör firmalarında büyümenin ve kurumsallaşmanin geliştirilmesi temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İmalat sanayiinde ölçek ekonomisine uygun bir üretim yapısının oluşturulması sağlanacak, KOBİ'lerin büyümelerinin önündeki engeller kaldırılacaktır. (Kalkınma Planı p.309)

Politika/Tedbir: Tedbir 309.4. Teknoloji transferi ve pazara hızlı ulaşmak için stratejik alanlarda uluslararası şirket satın alma hibe desteği mekanizması güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Diş ticaret bilgilendirme seminerleriyle söz konusu destek hakkında farkındalık artırılacaktır. 2. Desteğin daha etkin kullanılabilmesi için öneriler alınarak bu doğrultuda çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Tedbir 309.10. Teknopark yönetici şirketlerinin, teknoparklarda yer alan şirketlerin ve teknoloji transfer ofislerinin kurumsal kapasiteleri artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTAK, KOSGEB, Kalkınma Ajansları
1. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılacaktır. 2. Kalkınma Ajansları Mali Destek Programları Rehberleri öncelikli konular dikkate alınacak şekilde yenilenecektir.: 1. Tüm Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin katılım sağladığı Koordinasyon toplantılarında kapasite geliştirmeye yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. Ar-Ge Merkezleri ile işbirlikleri geliştirilerek Teknoparklara danışmanlık desteği sağlanacaktır. 3. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin kurumsal yapılarının güçlendirilmesi amacıyla ilgili kalite yönetim sistemlerinin uygulanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde kapasite geliştirmeye yönelik yeni destek mekanizmaları oluşturulacaktır.

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile imalat sanayii firmalarını kapsayan STK'ların sektörel sorunlara yönelik veriye dayalı nitelikli analiz ve çözüm üretebilen bir yapıya kavuşmaları desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.310)

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Tedbir 310.2. Oda ve borsalar tarafindan üyelerine sunulan hizmetlere ilişkin hizmet standartları oluşturmaları sağlanacak, hesap verebilirlik ve şeffaflık mekanizmaları geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları: Ticaret Bakanlığı (S), TESK
1. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılacaktır. 2. Kalkınma Ajansları Mali Destek Programları Rehberleri öncelikli konular dikkate alınacak şekilde yenilenecektir.: 1. Paydaş görüşleri alınarak oda ve borsalar tarafından üyelerine sunulan hizmetlere ilişkin Tebliğ yayımlanacaktır.

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Bölgeler ve sektörler düzeyinde verimlilik sorunları analiz edilerek çözüm önerileri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.312)

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Tedbir 312.3. Verimlilik konusunda uzaktan eğitim platformu kurulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılacaktır. 2. Kalkınma Ajansları Mali Destek Programları Rehberleri öncelikli konular dikkate alınacak şekilde yenilenecektir.: 1. Uzaktan eğitim platformuna ilişkin içerik tasarımı yapilacaktır. 2. Program tasarimi yapılacaktir. 3. Öğrenme materyalleri oluşturulacaktır. 4. Yazılım çalışmaları yapılacaktır. 5. Pilot uygulama başlatilacaktır.

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: İmalat sanayiine yönelik kalite altyapısı geliştirilerek piyasalarda güvenli ürün arzının sağlanması ve haksız rekabetin önlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.313)

Tedbir 309.9. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılarak kurumsallaşma, yenilik yönetimi, müşteri ilişkileri yönetimi, kurumsal kaynak planlamasi, e-ticaret, dijital dönüşüm, diş ticaret ve yalın üretim, temiz üretim, enerji verimliliği ile endüstriyel simbiyoz gibi konulara öncelik verilecektir.: Tedbir 313.2. Imalat sanayi sektörlerine yönelik teknik düzenlemeler ve standartlara uygun üretim yapma konusunda bilinçlendirme ve rehberlik çalışmaları yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE
1. Kalkınma Ajansları destekleri yeniden yapılandırılacaktır. 2. Kalkınma Ajansları Mali Destek Programları Rehberleri öncelikli konular dikkate alınacak şekilde yenilenecektir.: 1. Yerli üreticilerimize ve ithalatçılarımıza mevzuatın getirdiği yükümlülükler ve piyasaya arz ettikleri ürünlerin tüketici güvenliğini tehdit etmeyecek şekilde tasarlanması ve üretilmesi konusunda ilgili paydaşlarla işbirliği içerisinde bilgilendirme amaçlı toplantilar ve firma ziyaretleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 313.4. Standardizasyon alanında yürütülen çaliışmalara paydaşların etkin katılımını sağlamak amacıyla teknik altyapı oluşturulacaktır.: Tedbir 313.5. Uygunluk değerlendirme sektöründe faaliyet gösteren firma, kurum ve kuruluşların kayıt altına alınmasi, takibi ve izlenmesine yönelik mekanizma oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Online Standardizasyon Platformu Projesi kapsamında standardizasyon uygulamasının geliştirme sürecinde yazılım kodlama aşaması tamamlanacaktır.: 1. 4703 sayılı Kanunun uygulama yönetmeliklerinden olan Uygunluk Değerlendirme Kuruluşları ve Onaylanmış Kuruluşlar Yönetmeliğinde değişiklik yapılacaktır.

Tedbir 313.4. Standardizasyon alanında yürütülen çaliışmalara paydaşların etkin katılımını sağlamak amacıyla teknik altyapı oluşturulacaktır.: Tedbir 313.6. Üreticilerimizin test, muayene, sertifikasyon ihtiyaçları tespit edilerek yerli test ve sertifikasyon altyapıları envanteri çıkarılacak, test altyapılarının verimli kullanımını ve ihracata yönelik ihtiyaç duyulan test/muayene altyapilarının belirlenmesini sağlayacak portal oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE: Savunma Sanayii Başkanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Test ve Değerlendirme A.Ş. , KOSGEB, TSE, TÜBITAK, Türk Akreditasyon Kurumu, YÖK
1. Online Standardizasyon Platformu Projesi kapsamında standardizasyon uygulamasının geliştirme sürecinde yazılım kodlama aşaması tamamlanacaktır.: 1. İşbirliği yapılması planlanan kuruluşlarla koordinasyonun sağlanması, saha ziyaretleri yapılarak yerli test kabiliyetlerinin toplanmasi, Online Test Portalı aracılığıyla firmaların bilgilerini envantere girmesi için teşvik edilecektir. 2. Türkiye'de yapılamayan ve/veya eksikliği hissedilen test altyapılarinın tespiti yapılacak ve fizibilite çalışmaları başlatılacaktır.

Tedbir 313.4. Standardizasyon alanında yürütülen çaliışmalara paydaşların etkin katılımını sağlamak amacıyla teknik altyapı oluşturulacaktır.: Tedbir 313.9. Ulusal ve özellikle uluslararası helal uygunluk değerlendirme kuruluşları akredite edilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE: Ticaret Bakanlığı (S), Helal Akreditasyon Kurumu
1. Online Standardizasyon Platformu Projesi kapsamında standardizasyon uygulamasının geliştirme sürecinde yazılım kodlama aşaması tamamlanacaktır.: 1. Bilişim donanımı ve KYS yazılımının sartnameleri nihayetlendirilecek ve temin edilen bütçeye istinaden alımlar yapilacak, söz konusu yazılım ve donanımın sürdürülebilirliğini teminen gerekli iş ve işlemlere başlanacaktır. 2. Uluslararası Helal Expo ve konferans niteliğindeki etkinliklere katılım sağlanarak tanıtım gerçekleştirilecektir.

Tedbir 313.4. Standardizasyon alanında yürütülen çaliışmalara paydaşların etkin katılımını sağlamak amacıyla teknik altyapı oluşturulacaktır.: Tedbir 313.10. Helal akreditasyon alanında uluslararası mümasil akreditasyon kuruluşlarıyla işbirliği imkânlarına ilişkin protokol, mutabakat zaptı dâhil ikili veya çok taraflı anlaşmalar yapilacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE: Ticaret Bakanlığı (S), Helal Akreditasyon Kurumu
1. Online Standardizasyon Platformu Projesi kapsamında standardizasyon uygulamasının geliştirme sürecinde yazılım kodlama aşaması tamamlanacaktır.: 1. Ülkelerin ulusal akreditasyon ve/veya belgelendirme kuruluşları ile çeşitli düzeylerde (Protokol, Çerçeve Ánlaşma, Karşılıklı Tanıma vb.) anlaşmalar gerçekleştirilecektir. 2.Diğer ülkelerin muadil kuruluşları ile görüşmeler gerçekleştirmek üzere çeşitli ziyaret programları düzenlenecektir. 3. İSEDAK kapsamında ziyaret, konferans ve eğitim faaliyeti gerçekleştirilecektir.

Tedbir 313.4. Standardizasyon alanında yürütülen çaliışmalara paydaşların etkin katılımını sağlamak amacıyla teknik altyapı oluşturulacaktır.: Tedbir 313.11. Piyasa Gözetimi ve Denetimi (PGD) alanında ilgili kuruluşların görev ve sorumluluk alanları netleştirilecek, özel sektör ve STKların yetkili kuruluşlarla işbirliği geliştirilerek PGD faaliyetlerinin etkinlik ve verimliliği artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE: Ticaret Bakanlığı (S), Diğer PGD Kuruluşları
1. Online Standardizasyon Platformu Projesi kapsamında standardizasyon uygulamasının geliştirme sürecinde yazılım kodlama aşaması tamamlanacaktır.: 1. Ulusal PGD Strateji Belgesi 2019-2021 kapsamında PGD'nin öncelikli görev olarak icra edilmesi ve görev dağılımının etkinleştirilmesi amacıyla çalışmalar yürütülecektir. 2. Denetimlerin etkinleștirilmesi amacıyla yeni ve karmaşık riskler tespit edilerek denetimlerine odaklanilacaktır. 3. Özel sektör ve STK'lar, PGD kuruluşlarıyla işbirliğinin artırılması amacıyla yapılacak PGD Koordinasyon Kurulu ve Değerlendirme Kurulu toplantilarina davet edilecektir. 4. Konuya ilişkin eğitimler verilecektir.


c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İmalat Sanayiinde Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi (2015=100)
Birim: Kişi
2018: 113
2019(1): 111,8
2020(2): 114

Performans Göstergeleri: Îmalat Sanayiinde Girişim Başına Çalışan Sayısı
Birim: Kişi
2018: 11
2019(1): 11,1
2020(2): 11,2
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.2.1.1.3. İş ve Yatırım Ortamı
a) Amaç
İş ve yatırım ortamı reformları ile kamu politikaları ve düzenlemelerindeşeffaflık,istikrar, güvenilirlik ve öngörülebilirlik sağlanarak, piyasalarda rekabetçi ortamın geliştirilmesi, etkin teşvik programları uygulanarak üretim yapısının güçlendirilmesi,ekonomide teknolojik dönüşümü sağlayacak uluslararası doğrudan yatırımların artırılarak Türkiye’nin bölgesel üretim merkezi haline getirilmesi temel amaçtır.
b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Özel yatırımlara ilişkin çerçeve bir hukuki düzenleme yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.315)

Politika/Tedbir: Tedbir 315.1. Kamu idareleri ile yatırımcılar arasında çıkan yatırım uyuşmazlıklarını karara bağlayacak yatırım ombudsmanlığı sistemi oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel yatırımların ve yatırımcıların korunmasına yönelik çerçeve bir mevzuat hazırlığı tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 315.3. Yatırımlara ilişkin izin, lisans, ruhsat gibi işlemleri sonuçlandırma süreleri ilgili idare tarafindan önceden belirlenecek ve ilan edilecektir. Öngörülen süreden sapma olması halinde belirlenen yeni süre gerekçesiyle birlikte gecikmeksizin yatırımcıya bildirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tüm imalat sanayii sektörleri için ortak olan süreçlerin yanı sıra gıda, ilaç, kimya, otomotiv, savunma sanayii, metal işleme, çimento, kâğıt alt sektörlerinde yatırım yol haritaları çıkarılarak bürokratik süreçlere ilişkin şeffaflık ve öngörülebilirlik güçlendirilecektir.

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): Tedbir 316.3. Mahalli idarelerin yatırım izinlerine ilişkin uygulamaları gözden geçirilerek basitleştirilecek ve zorlaştırıcı uygulamalar kaldırlacak, e-Belediye uygulaması yaygınlaştırılarak yeknesaklık sağlanacaktır.

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisinin uluslararası doğrudan yatırımcıların, yatırım aşamasında başvurularına ilişkin iş ve işlemleri yapması, ilgili kamu kurum ve kuruluşları nezdinde iş ve işlemleri yürütmesi, süreçlerin koordinasyonu, danışmanlık hizmetleri ve ortaya çıkan uyuşmazlıklarda çözümlerin geliştirilmesişeklinde yatırımcı seviyesinde iş ve işlemlerin etkinleştirilmesi konularında ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon halinde görevlendirilmesi ve yetkilendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.317)

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): Tedbir 317.1. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisinin uluslararası doğrudan yatirımcıların, yatırım aşamasında başvurularına ilişkin iş ve işlemleri yapması, ilgili kamu kurum ve kuruluşları nezdinde iş ve işlemleri yürütmesi, süreçlerin koordinasyonu, danışmanlık hizmetleri ve ortaya çıkan uyuşmazlıklarda çözümlerin geliştirilmesi şeklinde yatırımcı seviyesinde iş ve işlemlerin etkinleştirilmesi konularında ilgili kamu kurum ve kuruluşlarıyla koordinasyon halinde görevlendirilmesi ve yetkilendirilmesi sağlanacaktır.

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): İş ve yatırım ortamına ilişkin hukuki süreçlerin iyileştirilmesi amacıyla adalet hizmetlerinde ihtisaslaşma sağlanacak, basit yargılama usulünün uygulanma alanı genişletilecektir. (Kalkinma Planı p.318)

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): Tedbir 318.1. Çevre, imar ve enerji gibi alanlarda ihtisas mahkemeleri kurulacak; ticari, fikri ve sınai haklara ilişkin davalar gibi bazı davaların il merkezlerindeki ihtisas mahkemelerinde görülebilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Is ve yatırım ortamını etkileyen bürokratik süreçler basitleştirilecek, mevzuat düzenlemelerinin etkinliği ve öngörülebilirliği artırılacak ve yatırım süreçlerini etkileyen maliyetler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.316): Tedbir 318.3. Zorunlu arabuluculuk uygulaması yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 318.4. Noter onayi aranan işlemlerin sayısının ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak, bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sinırlı olmak üzere delil tespiti işlerinin noterlikler tarafindan yapılabilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 318.5. Yeni icra dairesi modeli öncelikle iş yoğunluğu olan yerler olmak üzere yaygınlaştirılacak, sanal icra dairesi uygulamasına başlanacak, icra-iflas süreçlerindeki hata payı azaltilacak, haczedilen malin gerçek değerinde satılmasını sağlayacak prosedürler oluşturulacak, lisanslı yediemin deposu uygulamasina geçilmesi ve tasfiye usulünün yeniden düzenlenmesi suretiyle yedieminlik müessesesi islah edilecektir.
Adalet Bakanlığı (S): Adalet Bakanlığı (S)
1. Bürokrasinin azaltılması ve vatandaşlarımızın işlerinin kolaylaștırılmasi için noter onayi aranan işlemler gözden geçirilecektir. 2. Çekişmesiz yargıya ilişkin bazı işler ile davadan önce mahkemeden istenilen delil tespiti taleplerinin noterlikler tarafindan yerine getirilmesine yönelik mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacaktır.: 1. 63 mahalde yeni icra dairesi modeline geçilecektir. 2. Diğer faaliyetler için mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 318.4. Noter onayi aranan işlemlerin sayısının ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak, bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sinırlı olmak üzere delil tespiti işlerinin noterlikler tarafindan yapılabilmesi sağlanacaktır.: Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında öncelikli sektörlerdeki yatırımlar Ar-Ge, tasarım, yatırım, üretim, pazarlama ve ihracat süreçlerinin tamamını içerecek şekilde ürün odaklı olarak desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.320)

Tedbir 318.4. Noter onayi aranan işlemlerin sayısının ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak, bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sinırlı olmak üzere delil tespiti işlerinin noterlikler tarafindan yapılabilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 320.1. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında öncelikli sektörlerde desteklenecek ürünler stratejik öncelik, teknolojik gelişmişlik seviyesi, gelecek potansiyeli, teknolojik gelişime etki seviyesi, cari açığa etkisi, teknik yeterlilik ve yetkinlik, yerli üretim kriterleri çerçevesinde belirlenerek ilan edilecektir.
Adalet Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Bürokrasinin azaltılması ve vatandaşlarımızın işlerinin kolaylaștırılmasi için noter onayi aranan işlemler gözden geçirilecektir. 2. Çekişmesiz yargıya ilişkin bazı işler ile davadan önce mahkemeden istenilen delil tespiti taleplerinin noterlikler tarafindan yerine getirilmesine yönelik mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacaktır.: 1. Uçtan uca bir destek mekanizması şeklinde hayata geçirilen Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamina işletme dönemine dair finansman paketleri, ihracat destekleri gibi tamamlayıcı unsurlar dâhil edilecektir. 2. Mevzuat düzenlemesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 318.4. Noter onayi aranan işlemlerin sayısının ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak, bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sinırlı olmak üzere delil tespiti işlerinin noterlikler tarafindan yapılabilmesi sağlanacaktır.: Mevcut yatırım teşvik sistemi gözden geçirilerek etkili ve rekabetçi hale getirilecektir. Bu kapsamda esnek, etkisi ölçülebilir, nakit bazlı teşvikleri de ihtiva eden bir sistem oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.321)

Tedbir 318.4. Noter onayi aranan işlemlerin sayısının ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak, bazı çekişmesiz yargı işleri ile henüz davanın açılmamış olduğu dönemle sinırlı olmak üzere delil tespiti işlerinin noterlikler tarafindan yapılabilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 321.2. Yatırım teşvik sistemi kapsamındaki öncelikl sektörlerdeki ana ve yan sanayi yatırımlarında hibe desteği yatırımın tamamlanma seviyesiyle orantılı şekilde yatırım döneminde sağlanacaktır.
Adalet Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Bürokrasinin azaltılması ve vatandaşlarımızın işlerinin kolaylaștırılmasi için noter onayi aranan işlemler gözden geçirilecektir. 2. Çekişmesiz yargıya ilişkin bazı işler ile davadan önce mahkemeden istenilen delil tespiti taleplerinin noterlikler tarafindan yerine getirilmesine yönelik mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacaktır.: 1. Proje Bazlı Teşvik Sistemi uygulamasına ilişkin Tebliğ çalışmalarına devam edilecektir. 2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ile destek kararı verilen yatırım projeleri için destek sağlanacaktır.

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Tedbir 321.5. Yatırım teşvik uygulamaları kapsamında yatırım teşvik belgesine sahip yatırımcılara arz edilecek Hazine taşınmazı sayısı artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Yatırımcıya yönelik sağlanan desteklerde esneklik sağlamak üzere mevzuat hazırlık çalışmaları yapılacaktır.: 1. Yatırım teşvik uygulamaları kapsamında yatırım teşvik belgesine sahip yatırımalara arz edilmek üzere ilana çıkarılacak 20 milyon m² Hazine taşınmazı için çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Sanayi ve teknoloji bölgelerinde (OSB, KSS, Endüstri Bölgeleri, Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Serbest Bölgeler) sunulan hizmetler geliştirilecek, bu bölgelerin sanayinin rekabetçiliğine ve verimliliğine daha etkin katki vermesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.322)

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Tedbir 322.2. Sanayi ve teknoloji bölgelerinin kuruluşunda Planın öncelikli sektör ve gelişme alanları dikkate alinarak, mevcut ve gelecekte olabilecek ihtiyaçlara yönelik sayıları, kapasiteleri, kreş ve ulaşım imkânları, birbirleriyle işbirliği ve entegrasyonu artırılacaktir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Yatırımcıya yönelik sağlanan desteklerde esneklik sağlamak üzere mevzuat hazırlık çalışmaları yapılacaktır.: 1. Öncelikli sektör ve gelişme alanları dikkate alınarak oluşturulan planlı sanayi bölgeleri kredi mekanizmasıyla desteklenecektir. 2. Beş OSB ve üç SS projesi kredi mekanizmasıyla desteklenerek yatırımcıların hizmetine sunulacaktır.

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Tedbir 322.5. KOBİ'lerin verimlilik dönüşümünün sağlanması için OSB'lerde Verimlilik Destek Programi uygulanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Yatırımcıya yönelik sağlanan desteklerde esneklik sağlamak üzere mevzuat hazırlık çalışmaları yapılacaktır.: 1. Gebze OSB'de yeni belirlenecek firma grubuna Verimlilik Destekleme Programi tasarımına uygun olarak verimlilik destekleme çalışmaları yapılacaktır. 2. Gebze'de yeni seçilen bir OSB'de firmalara Verimlilik Destekleme çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Tedbir 322.7. TGB'lerdeki firmalara yönelik danışmanlık, pazarlama, stratejik ortaklik ve girişim sermayesine erişim gibi faaliyetlerin desteklenmesini içeren Teknopark Teknoloji Ticarileştirme Programi başlatılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK, KOSGEB, Kalkınma Ajanslari, Teknopark Yönetici Şirketleri
1. Yatırımcıya yönelik sağlanan desteklerde esneklik sağlamak üzere mevzuat hazırlık çalışmaları yapılacaktır.: 1. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde kapasite geliştirme ve ticarileştirmeye yönelik mevcut mekanizmaların etkinliği artırılacaktır. İhtiyaç analizi yapılarak yeni destek mekanizmaları geliştirilecek, ilgili kurgusal model ve taslak mevzuat çalışmaları tamamlanarak pilot uygulamalara başlanacaktır.

Tedbir 321.4. Mevcut yatırım teşvik sisteminde yatırımcıya sunulan sabit teşvik paketleri yerine yatırımcının ihtiyaç duyduğu destekten yararlanabileceği esnek bir sistem hayata geçirilecektir.: Tedbir 322.9. Sanayi ve teknoloji bölgelerinin etki değerlendirilmesi yapilacak, yenilikçi uygulamalar geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Organize Sanayi Bölgeleri Üst Kuruluşu, ÖSB'ler
1. Yatırımcıya yönelik sağlanan desteklerde esneklik sağlamak üzere mevzuat hazırlık çalışmaları yapılacaktır.: 1. Etki değerlendirmesine ilişkin arka plan çalişmasi kapsamında, sorun tanımi yapilmasi, etki kanallarinin belirlenmesi ve değerlendirme çerçevesinin oluşturulması yapılacaktır. 2. Katılımlı çaliştay düzenlenecek ve raporlanacaktir. 3. Etki Değerlendirme Çalışması yapılacak ve raporlanacaktır.

Tedbir 322.10. Serbest bölgelere stratejik ve yüksek katma değerli yatırımlar çekilerek ülkemizin rekabet gücüne sağlanan katkı artırılacak, bu bölgelerde katma değerli üretime yönelik teknolojik ve Ar-Ge'ye dayalı faaliyetler desteklenecektir.: Tedbir 322.11. Öncelikli sektörler ve dijitalleşme alanlarındaki yenilikçi girişimcilere yönelik hedef ve performans odaklı teknoloji geliştirme merkezleri kurulacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK, Kalkınma Ajansları
1. Taslak düzenlemenin yasalaşması halinde ikincil mevzuat çaliışmalarına başlanılacaktır. 2. Model serbest bölgenin kurulması çalışmaları kapsamında talep ve fizibilite çalışmaları gerçekleştirilecektir. 3. Model serbest bölgenin kurulmasına yönelik çalışmalara başlanılacaktır.: 1. TEKMER Programına ilişkin bilgilendirme faaliyetleri yapılacaktır. 2. Değerlendirme işlemleri yürütülecektir. 3. Başvuruların değerlendirilmesine yönelik kurul süreçleri yürütülecektir. 4. Kabul edilen başvurulara yönelik destekleme süreçleri yürütülecektir.

Tedbir 322.10. Serbest bölgelere stratejik ve yüksek katma değerli yatırımlar çekilerek ülkemizin rekabet gücüne sağlanan katkı artırılacak, bu bölgelerde katma değerli üretime yönelik teknolojik ve Ar-Ge'ye dayalı faaliyetler desteklenecektir.: Tedbir 322.12. Devlet Malzeme Ofisi tarafindan yürütülmekte olan Teknokatalog uygulaması geliştirilecek ve kataloğa giren ürünlere ilave destekler sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Ticaret Bakanlığı Savunma Sanayi Başkanlığı, DMO, TÜBİTAK, KOSGEB, Türkiye İhracatçılar Meclisi
1. Taslak düzenlemenin yasalaşması halinde ikincil mevzuat çaliışmalarına başlanılacaktır. 2. Model serbest bölgenin kurulması çalışmaları kapsamında talep ve fizibilite çalışmaları gerçekleştirilecektir. 3. Model serbest bölgenin kurulmasına yönelik çalışmalara başlanılacaktır.: 1. TÜBITAK TEYDEB desteklerinden faydalanan 100 teknoloji şirketinin Teknokatalog Platformuna dâhil edilmesi sağlanacaktır. 2. Farkındalik Semineri kapsamında 500 girişimciye ve BiGG'ten Pazara Danışmanlık Eğitimi için 30 TÜBİTAK uygulayıcı kuruluşuna ulaşılacaktır.

Tedbir 322.10. Serbest bölgelere stratejik ve yüksek katma değerli yatırımlar çekilerek ülkemizin rekabet gücüne sağlanan katkı artırılacak, bu bölgelerde katma değerli üretime yönelik teknolojik ve Ar-Ge'ye dayalı faaliyetler desteklenecektir.: Tedbir 322.13. Kamu Üniversite Sanayi İşbirliği Portalı (KÜSİP) geliştirilerek sanayi ve teknoloji bölgelerinde geliştirilen, yürütülen ve tamamlanan projeleri içeren proje katalogları oluşturulacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Taslak düzenlemenin yasalaşması halinde ikincil mevzuat çaliışmalarına başlanılacaktır. 2. Model serbest bölgenin kurulması çalışmaları kapsamında talep ve fizibilite çalışmaları gerçekleştirilecektir. 3. Model serbest bölgenin kurulmasına yönelik çalışmalara başlanılacaktır.: 1. KÜsfP'in iyileştirilmesine yönelik hizmet alımı süreci başlatılarak, analiz ve tasarım aşamaları sonrasında yazılım geliştirme süreci tamamlanacaktır. 2. Ar-Ge merkezlerinde ve teknoparklarda gerçekleştirilen projelerin sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılmasına imkân verecek şekilde KüsİP'in içeriğinin zenginleştirilmesi, Teknoağ Portalı ve Laboratuvar Modülünün KüsİP'e entegrasyonu çalışmaları yapılacaktır. 3. KüsİP'in potansiyel kullanıcılarına yönelik tanıtım faaliyetleri yürütülerek veri girişi yapılacaktır.

Tedbir 322.10. Serbest bölgelere stratejik ve yüksek katma değerli yatırımlar çekilerek ülkemizin rekabet gücüne sağlanan katkı artırılacak, bu bölgelerde katma değerli üretime yönelik teknolojik ve Ar-Ge'ye dayalı faaliyetler desteklenecektir.: İmalat ve ihracat odağı niteliğindeki şehirlerin orta-yüksek teknolojili ürünlerde değer zincirlerinin daha üst aşamalarına çıkması ve küresel değer zincirleriyle bütünleşmesi için kurumsallaşma, pazarlama, yenilik ve ulaşım altyapılarını desteklemek ve bu şehirlerde yaşam kalitesini yükselterek nitelikli işgücü istihdamını artırmak üzere "Üreten Şehirler Programı" geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.323)

Tedbir 322.10. Serbest bölgelere stratejik ve yüksek katma değerli yatırımlar çekilerek ülkemizin rekabet gücüne sağlanan katkı artırılacak, bu bölgelerde katma değerli üretime yönelik teknolojik ve Ar-Ge'ye dayalı faaliyetler desteklenecektir.: Tedbir 323.1. Imalat ve ihracat odağı niteliğindeki şehirlerin orta-yüksek teknolojili ürünlerde değer zincirlerinin daha üst aşamalarına çıkması ve küresel değer zincirleriyle bütünleşmesi için kurumsallaşma, pazarlama, yenilik ve ulaşım altyapılarını desteklemek ve bu şehirlerde yaşam kalitesini yükselterek nitelikli işgücü istihdamını artırmak üzere "Üreten Şehirler Programi" geliştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları
1. Taslak düzenlemenin yasalaşması halinde ikincil mevzuat çaliışmalarına başlanılacaktır. 2. Model serbest bölgenin kurulması çalışmaları kapsamında talep ve fizibilite çalışmaları gerçekleştirilecektir. 3. Model serbest bölgenin kurulmasına yönelik çalışmalara başlanılacaktır.: 1. Program tasarımı için iç ve diş paydaşlarla görüşmeler gerçekleştirilecektir. 2. Programın uygulanacağı bölgelerin seçimi için analiz ve saha çalışmaları yürütülecek ve koordine edilecektir. 3. Programın uygulanacağı pilot bölge, il veya ilçeler belirlendikten sonra programın yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenecektir.

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): Tedbir 324.1. Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırılması amacıyla kamu alımları sistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır.

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): Yatırımlara ilişkin hukuki altyapı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.325) Tedbir 325.2. Yatırım Adalet Bakanlığı (S), 1. Uzlaştırma öngören hükümlerin

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): uyuşmazlıklarının çözümlenmesi için uluslararası tahkim, sulh, uzlaşma, arabuluculuk gibi uyuşmazlık çözüm yollarının kullanımi artırılacaktır.

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): Cumhurbaşkanlığı Finans Ofisi (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, İstanbul Tahkim Merkezi

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): Yatırımcılara nitelikli bilgi sunulacak ve yatırımlara ilişkin bürokratik süreçlerin hızlandırılmasına yönelik bilgi sistemleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.326)

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): Tedbir 326.1. Türkiye'nin uluslararası doğrudan yatırımlarda rakip ülkelere göre konumunu ve gelişim alanlarını belirlemek için yatırım yeri seçim

Öncelikli sektörlerde yerli üretimin artırıması amacıyla kamu alımlarısistemi kaldıraç oluşturacak şekilde kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.324): simülasyonu yapılacaktır. Tedbir 326.2. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisinin belirlediği ilgili tüm kamu kurum ve kuruluşlanı tarafından Türkçe ve ihtiyaç duyulan yabanci dillerde sektör raporları hazırlanacak ve bu raporlar her yıl ilgili kurum ve kuruluşlarca güncellenecektir.

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: sağlanacaktır. Tedbir 326.6. Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi tarafindan, yatırımcılara yönelik yatırım ortamı değerlendirme anketi yapılacak ve bu kapsamda sorun ve öneriler ilk elden tespit edilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Yatırım ortami performans kriterleri oluşturulmasi projesi tamamlanacaktir.: 1. Yatirım ortami değerlendirme anketi projesi tamamlanacaktır.

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: Tedbir 326.7. İllerin ve bölgelerin öne çıkan yatırım fizibiliteleri Kalkınma Ajanslarının da katkısı alınarak belirlenecek ve bu yatırımların hayata geçirilmesi için Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ile işbirliği içinde yatirimcilara tanitımi
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, Kalkınma Ajansları
1. Yatırım ortami performans kriterleri oluşturulmasi projesi tamamlanacaktir.: 1. İllerin ve bölgelerin öne çıkan yatırım fizibiliteleri Kalkınma Ajanslarının katkısı alınarak hazırlanmasına devam edilecektir. 2. Her ilden en az bir olmak üzere toplam 100 fizibilite hazırlanacaktır.

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: yapılacaktır. Yüksek teknoloji içeren ürünlerin Türkiye'de üretilmesine ilişkin uluslararası doğrudan yatırımların artırılmasına yönelik teşvik programları uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.327)

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: Tedbir 327.1. Proje bazlı teşvik sisteminde ülkemize ilk defa gelen, stratejik ürünlerin üretimini amaçlayan, küresel değer zincirine entegrasyon sağlayan, teknolojik seviyeyi ve ihracat kapasitemizi artıran yatırımlara öncelik verilmesi sağlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi
1. Yatırım ortami performans kriterleri oluşturulmasi projesi tamamlanacaktir.: 1. Proje Bazlı Teşvik Sistemi uygulamasına ilişkin tebliğ çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: Uluslararası doğrudan yatırımların ülkemize çekilmesi için elverişli araçlar oluşturulacaktır.

Tedbir 326.5. Yatirim Ortami Performans Kriterleri oluşturulmak üzere çalışmalar tamamlanacak; ülkemizin yatirım ortami, önceden belirlenen seçili ülkelerle mukayeseli olarak, düzenli şekilde değerlendirilecek ve olası iyileştirme alanları belirlenerek, oluşturulacak sistemin bu konudaki planlama çalışmalarına girdi teşkil etmesi: (Kalkınma Plani p.328) Tedbir 328.3. Öncelikli sektör yatırımlarında yatırımın yapılması, yönetilmesi veya işletilmesiyle igili yabancı kişilere ve ailelerine ikamet ve çalışma izni verilmesinde öncelik ve kolaylık sağlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatirım Ofisi (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. Yatırım ortami performans kriterleri oluşturulmasi projesi tamamlanacaktir.: 1. Öncelikli sektörlerde yabancı kişilere ve ailelerine ikamet ve çalışma izni verilmesinde öncelik ve kolaylık sağlayacak idari düzenleme yapılacaktır.

c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İsYapma Kolaylığı Endeksi Iralaması
Birim: 33
2018: 30
2020(2): 43

Performans Göstergeleri: Uluslararası Doğrudan Yatirım İçinde Türkiye'nin Payı
Birim: 1
2018: 0,85
2019(1): 1
2020(2): Yüzde

Performans Göstergeleri: Plan Sanayi Alanar (E OB, KSS Üke Yüzölçümüne Oranı
Birim: Yüzde
2018: 0,15
2019(1): 0,15
2020(2): 0,16
2.2.1.1.4 İnsan Kaynağı
a) Amaç
İmalat sanayiindeki yaşanan dijital dönüşümün gerektirdiği becerilerin işgücüne kazandırıması, mesleki eğitimin ve yüksek öğretimin iş dünyası ile entegre edilmesi, nitelikli insan kaynağı için istihdam teşviklerinin basitleştirilmesi ve bu teşviklerde öncelikli sektörleréağirlık verilmesi temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Tedbir 330.1. Dijital becerilerin öncelikli sektörlerin ihtiyaç duyduğu seviyeye yükseltilmesi için aktif işgücü programları düzenlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalişma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İŞKUR, YÖK, TOBB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Bilişim sektöründe düzenlenen mesleki eğitim kursları yaygınlaştırılacaktır. 2. Bilişim sektöründe düzenlenen işbaşı eğitim programlanı yaygınlaştırılacaktır. 3. Dijital dönüşümün ortaya çıkardığı yeni meslek alanlarında işgücünün yetiştirilmesine yönelik kurs ve programlar düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Mesleki eğitim, işgücünün niteliğini yükseltmeye yönelik geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.331)

Politika/Tedbir: Tedbir 331.1. Eğitim- istihdam-üretim ilişkisini güçlendirmek amacıyla eğitim-sektör işbirliği protokolleri yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Insan Kaynakları Ofisi, KOSGEB, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili Meslek Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Eğitim sektör istişare toplantıları ile işbirliği protokolleri yapılacaktır. 2. Eğitim istihdam ilişkisini güçlendirmek amacıyla eğitim faaliyetleri düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 331.2. Eğitim ve öğretim desteği verilen özel mesleki ve teknik Anadolu liseleri ve meslek yüksekokullarında destek verilen alanlar güncellenerek bu okulların öncelikli sektörlerin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde ihtisaslaşması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, flgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili Meslek Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Eğitim ve öğretim verilecek alanlar belirlenirken iş piyasasının insan kaynağı ihtiyacı olan alanlar sektör paydaşları ile birlikte tespit edilerek bu alanlar eğitim ve öğretim desteği kapsamına alınacaktır.

Tedbir 331.4. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısi, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde, 2020 yılı sonuna kadar yeniden tasarlanacaktır.: Tedbir 331.5. İŞKUR tarafindan Beceri Envanteri Projesi yürütülerek 2020 yılı sonuna kadar, ülke geneli mesleki beceri envanteri çıkarılacak ve bu çerçevede eşleştirme hizmetlerinin beceri temelinde geliştirilmesi sağlanacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İŞKUR, TOBB, TESK, TİSK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Insan Kaynaklan Ofisi, İŞKUR, Mesleki Yeterlilik Kurumu, TÜİK
1. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında geleceğin mesleklerini belirlemeye yönelik bir rapor hazırlanacaktır. 2. İşKUR tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısının, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde yeniden tasarlanmasina yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 3. Bilişim sektöründe, gelecek dönemde ön plana çıkacak beceriler ile mesleklerin belirlenmesine yönelik çalışma yapılacaktır. 4. Bilişim sektörünün ihtiyaçları çerçevesinde mevcut eğitim modülleri güncellenecektir. 5. Dijital teknolojideki dönüşüme bağlı olarak yeni ortaya çıkan ya da önümüzdeki dönemde gelişecek meslekler, proje kapsamına dâhil edilerek eğitimler düzenlenecektir.: 1. Beceri Envanteri Projesi ile mesleklerin iş analizi yapılarak her bir mesleğe ilişkin beceri envanteri çıkarılarak bu envanteri kullanan eşleştirme sistemini oluşturmaya yönelik iş analizleri süreci başlatılacaktır. 2. MYK ve TÜİK işbirliğinde Ülusal Meslek Sıniflama Sistemi (UMSS) oluşturulmasina yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. UMSS kapsaminda belirlenen mesleklerin iş analizi yapılacaktır.

Tedbir 331.4. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısi, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde, 2020 yılı sonuna kadar yeniden tasarlanacaktır.: Tedbir 331.6. Sanayinin ihtiyaç duyduğu işgücü profili belirlenecek, bu ihtiyaca dönük mesleki ve teknik eğitim ortaöğretim, fen liseleri ve yükseköğretim kurumlarının öğretim programlari güncellenecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İŞKUR, TOBB, TESK, TİSK: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları
1. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında geleceğin mesleklerini belirlemeye yönelik bir rapor hazırlanacaktır. 2. İşKUR tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısının, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde yeniden tasarlanmasina yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 3. Bilişim sektöründe, gelecek dönemde ön plana çıkacak beceriler ile mesleklerin belirlenmesine yönelik çalışma yapılacaktır. 4. Bilişim sektörünün ihtiyaçları çerçevesinde mevcut eğitim modülleri güncellenecektir. 5. Dijital teknolojideki dönüşüme bağlı olarak yeni ortaya çıkan ya da önümüzdeki dönemde gelişecek meslekler, proje kapsamına dâhil edilerek eğitimler düzenlenecektir.: 1. Mesleki eğitim haritası güncellenecektir. 2. Sektörle işbirliği içerisinde öğretim programları hazırlanacak/güncellenecektir.

Tedbir 331.4. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısi, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde, 2020 yılı sonuna kadar yeniden tasarlanacaktır.: Tedbir 331.7. Mesleki ve teknik eğitimle ilgili tüm paydaşlara ait verilerin bir araya getirilerek bireylerin tek bir noktadan mesleki ve teknik eğitimle ilgili konulara erişebilmesinin kolaylaştırılmasıni, arz- talep eşleşmesinin sağlanmasını, bireye mesleki rehberlik ve kariyer süreçlerinde destek olunmasını sağlayacak bir mesleki ve teknik eğitim portali oluşturulacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İŞKUR, TOBB, TESK, TİSK: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları
1. Geleceğin Meslekleri Projesi kapsamında geleceğin mesleklerini belirlemeye yönelik bir rapor hazırlanacaktır. 2. İşKUR tarafindan düzenlenen mesleki eğitim kurslarının yapısının, önümüzdeki dönemde teknolojik gelişmeler çerçevesinde ortaya çıkacak ihtiyaca yanıt verecek şekilde yeniden tasarlanmasina yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 3. Bilişim sektöründe, gelecek dönemde ön plana çıkacak beceriler ile mesleklerin belirlenmesine yönelik çalışma yapılacaktır. 4. Bilişim sektörünün ihtiyaçları çerçevesinde mevcut eğitim modülleri güncellenecektir. 5. Dijital teknolojideki dönüşüme bağlı olarak yeni ortaya çıkan ya da önümüzdeki dönemde gelişecek meslekler, proje kapsamına dâhil edilerek eğitimler düzenlenecektir.: 1. Mesleki ve teknik eğitimle ilgili internet sayfalarına tek bir sayfadan erişimi sağlamak amacıyla hazırlanan portal güncellenecektir. 2. Ulusal Hayat Boyu Öğrenme İzleme Sistemi modeli oluşturulması ile ilgili yaygın eğitim faaliyetlerinde bulunan kurum ve kuruluşlarla bir araya gelinerek çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 331.8. Hazırlanan ve güncel halde tutulan mesleki eğitim haritası çerçevesinde ülke çapında il ve bölgelerde mesleki ve teknik eğitim verilen alanlarla sektör kümelenmesi arasında uyum sağlanacak, eğitim kapasitesi reel anlamda istihdamla ilişkilendirilerek ülke sathinda mesleki ve teknik eğitim okulları sektörle uyumlu hale getirilecektir.: Tedbir 331.10. Mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında sektör talepleri ve ihtiyaçlar doğrultusunda öğretim programları güncellenecek, fiziki ortam ve malzeme ihtiyaçları giderilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR, TÜİK, Ílgili Meslek Kuruluşları, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Sanayi ve üretim alanındaki kurumların yıllara göre verileri incelenecek ve mevcut meslek eğitim haritasına entegrasyonu sağlanacaktır.: 1. Öğretim programları sektörle işbirliği içerisinde güncellenecektir. 2. Laboratuvarlar için standart donatım listeleri ve mimari çizimleri hazırlanacaktir. 3. Bütçe imkânları çerçevesinde okul/kurumların donatımla ilgili ihtiyaçları giderilecektir. 4. Okul donatımlarının karşılanması için sektörle işbirliği protokolleri imzalanacaktır.

Tedbir 331.8. Hazırlanan ve güncel halde tutulan mesleki eğitim haritası çerçevesinde ülke çapında il ve bölgelerde mesleki ve teknik eğitim verilen alanlarla sektör kümelenmesi arasında uyum sağlanacak, eğitim kapasitesi reel anlamda istihdamla ilişkilendirilerek ülke sathinda mesleki ve teknik eğitim okulları sektörle uyumlu hale getirilecektir.: Tedbir 331.12. Öncelikli imalat sanayii sektörlerine insan kaynağı yetiştiren mesleki ve teknik liselerin eğitim ortamlarının iyileştirilmesine, öğretim programlarının geliştirilmesine ve mezunların istihdamına yönelik sanayi-eğitim iş birliği sağlanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR, TÜİK, Ílgili Meslek Kuruluşları, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İgili Meslek Kuruluşları
1. Sanayi ve üretim alanındaki kurumların yıllara göre verileri incelenecek ve mevcut meslek eğitim haritasına entegrasyonu sağlanacaktır.: 1. Imalat sanayii sektörüyle işbirliği yapılarak okul donatımlarının karşılanması ve mezunların istihdamıyla ilgili protokoller imzalanacaktır.

Tedbir 331.8. Hazırlanan ve güncel halde tutulan mesleki eğitim haritası çerçevesinde ülke çapında il ve bölgelerde mesleki ve teknik eğitim verilen alanlarla sektör kümelenmesi arasında uyum sağlanacak, eğitim kapasitesi reel anlamda istihdamla ilişkilendirilerek ülke sathinda mesleki ve teknik eğitim okulları sektörle uyumlu hale getirilecektir.: Tedbir 331.13. OSBlerdeki mesleki ve teknik liselerin sayısı ve çeşitliliği artırılacak, teknolojik donanımı güçlendirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR, TÜİK, Ílgili Meslek Kuruluşları, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Sanayi ve üretim alanındaki kurumların yıllara göre verileri incelenecek ve mevcut meslek eğitim haritasına entegrasyonu sağlanacaktır.: 1. Sektörün ihtiyaçları doğrultusunda yapilacak protokoller kapsaminda OSB'ler içerisinde okullar açılacaktır. 2. Bahse konu okulların donatımı teknoloji ile uyumlu hale getirilecektir.

Tedbir 331.8. Hazırlanan ve güncel halde tutulan mesleki eğitim haritası çerçevesinde ülke çapında il ve bölgelerde mesleki ve teknik eğitim verilen alanlarla sektör kümelenmesi arasında uyum sağlanacak, eğitim kapasitesi reel anlamda istihdamla ilişkilendirilerek ülke sathinda mesleki ve teknik eğitim okulları sektörle uyumlu hale getirilecektir.: Öncelikli sektörlerde mevcut işgücünün niteliği artırılacak, bu sektörlerde çalışabilir nitelikte insan kaynağı yetiştirilmesine öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.332)

Tedbir 331.8. Hazırlanan ve güncel halde tutulan mesleki eğitim haritası çerçevesinde ülke çapında il ve bölgelerde mesleki ve teknik eğitim verilen alanlarla sektör kümelenmesi arasında uyum sağlanacak, eğitim kapasitesi reel anlamda istihdamla ilişkilendirilerek ülke sathinda mesleki ve teknik eğitim okulları sektörle uyumlu hale getirilecektir.: Tedbir 332.1. Öncelikli sektörlerde çalışan işgücünün mesleki yeterlilik belgesi alması desteklenecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İŞKUR, TÜİK, Ílgili Meslek Kuruluşları, İlgili STK'lar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu
1. Sanayi ve üretim alanındaki kurumların yıllara göre verileri incelenecek ve mevcut meslek eğitim haritasına entegrasyonu sağlanacaktır.: 1. Sinav ve belgelendirme altyapısı olmayan kimya, ilaç ve tıbbı cihaz, elektronik, makine-elektrikli teçhizat, otomotiv, rayli sistem araçları sektörlerindeki mesleklerde ulusal meslek standartları ve yeterlilikleri altyapısı oluşturulacaktır. 2. Öncelikli sektörlerde çalışanlar için MYK Mesleki Yeterlilik Belgesi zorunluluğu çalişmalarına başlanılacaktır.

Tedbir 332.2. Öncelikli sektörlerde mevcut çalışanların becerilerinin geliştirilmesine yönelik STK'lar tarafindan organize edilen sertifikalı eğitim programları desteklenecektir.: Tedbir 332.3. Öncelikli sektörlerde ihtiyaç duyulan alanlarda sanayi kesimince proje havuzu oluşturulacak, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığının (YÖK) oluşturduğu standartlar çerçevesinde bu havuzdan doktora ve yüksek lisans tez konusu seçilmesi halinde öğrenci ve tez danışmanları ilgili meslek kuruluşları ile firmaların katkısıyla desteklenecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), KOSGEB, İlgili STK'lar: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler, TOBB
1. Hayat boyu öğrenme kapsamında yapılan işbirliği protokolleriçerçevesinde sektörün taleplerine uygun programlar geliştirilecektir. 2. Programlara katılım sağlayanlara MEB onaylı sertifikalar verilecektir.: 1. YÖK tarafindan usul ve esaslar belirlenecektir. 2. TOBB tarafindan proje havuzu oluşturulacaktır. 3. Oluşturulacak proje havuzu kapsamında YÖK tarafından lisansüstü programlara ilişkin standartlar hazırlanacaktır.

Tedbir 332.2. Öncelikli sektörlerde mevcut çalışanların becerilerinin geliştirilmesine yönelik STK'lar tarafindan organize edilen sertifikalı eğitim programları desteklenecektir.: Tedbir 332.4. Öncelikli sektörlerdeki firmaların Ar- Ge ve yenilik süreçlerinde yer alan insan kaynağı kapasitesini geliştirmeye yönelik olarak üniversite ve sanayi işbirliğinde lisansüstü programlar oluşturulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), KOSGEB, İlgili STK'lar: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler, TOBB
1. Hayat boyu öğrenme kapsamında yapılan işbirliği protokolleriçerçevesinde sektörün taleplerine uygun programlar geliştirilecektir. 2. Programlara katılım sağlayanlara MEB onaylı sertifikalar verilecektir.: 1. Üniversite ve sanayi işbirliğinde lisansüstü programlar açılacak olan üniversite ve programlar belirlenecektir.

Tedbir 332.2. Öncelikli sektörlerde mevcut çalışanların becerilerinin geliştirilmesine yönelik STK'lar tarafindan organize edilen sertifikalı eğitim programları desteklenecektir.: Tedbir 332.5. Öncelikli sektörlere yönelik önlisans, lisans ve lisansüstü programların sayısi ve çeşitliliği artınılacak ve bu alandaki Ar-Ge faaliyetlerine üniversiteler nezdinde özel önem verilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), KOSGEB, İlgili STK'lar: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜiITAK, Üniversiteler, TOBB
1. Hayat boyu öğrenme kapsamında yapılan işbirliği protokolleriçerçevesinde sektörün taleplerine uygun programlar geliştirilecektir. 2. Programlara katılım sağlayanlara MEB onaylı sertifikalar verilecektir.: 1. Öncelikli sektörlere yönelik önlisans, lisans ve lisansüstü programlar belirlenecektir. 2. Öncelikli sektörlerin yerel sorunlarının ve gelişme alanlanının belirlenmesi ve üniversitelerin Ar-Ge faaliyetlerinin yönlendirilmesi sağlanacaktır.
2.2.1.1.5. Lojistik ve Enerji Altyapısı
a) Amaç
İmalat sanayiinin ihtiyaç duyduğu enerjinin sürekli, kaliteli, güvenli ve asgari maliyetlerle sağlanması; demiryolu yatırımlarında yük taşımacılığına odaklanılması, uygun yer ve ölçekte denizyolu altyapılarının geliştirilmesi, modlar arası (inter-modal) taşımacılığın yaygınlaştırıması ve lojistik maliyetlerin azaltılması yoluyla verimliliğin ve rekabetçiliğin artirılmasi temel amaçtir.


b) Politika ve Tedbirler 
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Modlar arası taşımacılığın yaygınlaştırılması ve sanayinin rekabet gücünün artırılmasını teminen petro-kimya tesisleri, otomotiv sanayiine yönelik imalat tesisleri ile liman, OsB ve maden sahaları başta olmak üzere önemli yük merkezlerine hizmet edecek iltisak hatları ve lojistik merkezler tamamlanacak, yük taşımacılığında demiryolunun payı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.334)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
Politika/Tedbir: 1. Karasal yük taşımacılığında demiryolunun payının yüzde 5,5’e çıkarılması yönünde çalışmalar yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 334.1. Karasal yük taşımacılığında demiryolunun payı yüzde 5,15'ten yüzde 10'a çıkarılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 334.2. 38 OSB, özel endüstri bölgesi, liman ve serbest bölge ile 36 üretim tesisine yönelik toplam 294 km uzunluğunda iltisak hattı yapılacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Yerel Yönetimler
Politika/Tedbir: 1. Toplam üç iltisak hattı projesinin yapimi tamamlanacaktır. 2. 14 adet iltisak hatti etüt-projesi 2020 Yılı Yatirım Programına alinacaktır. 3. 14 adet iltisak hatti yapim projesi 2020 Yılı Yatırım Programına alınacaktir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 334.3. Öncelikli sektörleri odağa alacak şekilde Çukurova, Batı Karadeniz ve Marmara bölgeleri başta olmak üzere mevcut ve yapımi devam eden lojistik merkezlerin standartları yükseltilecek, yeni yapılacak yük ve lojistik merkezleri ise yük talebinin yüksek olduğu demiryolu koridorlarında planlanacaktir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCDD
Politika/Tedbir: 1. Mersin (Yenice), Konya (Kayacık) ve Kars Lojistik Merkezleri işletmeye açılacaktır. 2. Lojistik Merkez ve İltisak Hatlarının Standartları ile İşletme ve Yönetim Modelleri Yönetmeliği yayımlanacak ve işletmede olan dokuz lojistik merkezin hizmet standartları yönetmelik çerçevesinde yükseltilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Mevcut demiryolu şebekesinde trafik yoğunluğunun artırılması ve yük taşımacılığından daha fazla pay alınabilmesini teminen ana hatlardaki darboğazlar giderilecek, trafik yoğunluğuna bağlı olarak belirlenen tek hatlı demiryolları çift hatlı hale getirilecek, sinyalizasyon ve elektrifikasyon yatırımları tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.335)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 335.1. Halkali- Kapıkule Demiryolu Projesi imalat sanayiine hizmet edecek şekilde tamamlanarak bölgedeki ihracat imkânları artırılacak ve ulaştırma maliyetleri azaltılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 335.2. Bursa ve Bilecik ile çevre illerdeki imalat sanayii sektörlerine hizmet edecek Bandırma- Bursa-Yenişehir-Osmaneli demiryolu hattı tamamlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD
Politika/Tedbir: 1. Yenişehir-Osmaneli kesimi altyapı işleri ile Bursa-Osmaneli kesimi ÜEST yapım ihalesi sonuçlandırılarak yapımlarına başlanacaktır. 2. Bandırma-Bursa kesiminin kesin proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 335.3. Konya- Karaman-Niğde-Mersin- Adana-Osmaniye- Gaziantep demiryolu hatti tamamlanarak imalat sanayii sektörlerinin Adana, Mersin ve İskenderun limanlarına erişimi kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 335.4. Imalat sanayii sektörlerinin ulaştırma maliyetlerinin azaltilması ve ihracat olanaklarınin artırılmasina yönelik olmak üzere Kırıkkale-Çorum-Samsun demiryolu hattının yapımına başlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD
1. Konya-Karaman demiryolu projesinde sinyalizasyon işleri tamamlanarak yük ve yolcu taşımacıliğına başlanacaktır. 2. Adana-Mersin 3. ve 4. Hat Yapimi, 1. ve 2. Hat Rehabilitasyonu, Çukurova Havalimanı Bağlantısi projesinde yapıim çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Kirikkale-Çorum-Samsun demiryolu projesi kapsamında etüt ve kesin proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 335.3. Konya- Karaman-Niğde-Mersin- Adana-Osmaniye- Gaziantep demiryolu hatti tamamlanarak imalat sanayii sektörlerinin Adana, Mersin ve İskenderun limanlarına erişimi kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 335.5. Aliağa- Çandarli-Bergama-Soma ve Çandarlı Limani Demiryolu Bağlantısı tamamlanarak bölgedeki imalat sanayii sektörlerinin liman bağlantısı sağlanacak ve ihracat süreçleri etkinleştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TĆDD
1. Konya-Karaman demiryolu projesinde sinyalizasyon işleri tamamlanarak yük ve yolcu taşımacıliğına başlanacaktır. 2. Adana-Mersin 3. ve 4. Hat Yapimi, 1. ve 2. Hat Rehabilitasyonu, Çukurova Havalimanı Bağlantısi projesinde yapıim çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Aliağa-Çandarlı-Bergama demiryolu projesinde yapım çalışmalarına başlanacaktır. 2. Bergama-Soma demiryolu projesinde etüt-proje çalışmalarına başlanarak asgari yüzde 40 seviyesinde ilerleme sağlanacaktır.

Tedbir 335.3. Konya- Karaman-Niğde-Mersin- Adana-Osmaniye- Gaziantep demiryolu hatti tamamlanarak imalat sanayii sektörlerinin Adana, Mersin ve İskenderun limanlarına erişimi kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 335.6. Kars- Erzurum-Erzincan-Sivas- Malatya-Gaziantep güzergâhındaki demiryolu modernizasyon çalışmaları tamamlanacak, koridordaki darboğazlar giderilecek ve bölgedeki imalat sanayii ve madencilik sektörleri ile Orta Koridora yönelik lojistik süreçler geliştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD
1. Konya-Karaman demiryolu projesinde sinyalizasyon işleri tamamlanarak yük ve yolcu taşımacıliğına başlanacaktır. 2. Adana-Mersin 3. ve 4. Hat Yapimi, 1. ve 2. Hat Rehabilitasyonu, Çukurova Havalimanı Bağlantısi projesinde yapıim çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Divriği-Kars-Çetinkaya-Malatya- Gaziantep mevcut demiryolu koridorunun modernizasyonuna yönelik proje çalışmalarına başlanarak asgari yüzde 40 seviyesinde ilerleme sağlanacaktır. 2. Malatya-Narlı-Akçagöze güzergâhının 2. hat etüt-proje çalışmalarına başlanarak asgari yüzde 40 seviyesinde ilerleme sağlanacaktır.

Tedbir 335.3. Konya- Karaman-Niğde-Mersin- Adana-Osmaniye- Gaziantep demiryolu hatti tamamlanarak imalat sanayii sektörlerinin Adana, Mersin ve İskenderun limanlarına erişimi kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 335.7. Bölge illerindeki imalat sanayii sektörlerinin demiryolu yük taşımalarının artirılmasini teminen Selçuk-Aydın-Denizli ikinci demiryolu hattının yapımina başlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD
1. Konya-Karaman demiryolu projesinde sinyalizasyon işleri tamamlanarak yük ve yolcu taşımacıliğına başlanacaktır. 2. Adana-Mersin 3. ve 4. Hat Yapimi, 1. ve 2. Hat Rehabilitasyonu, Çukurova Havalimanı Bağlantısi projesinde yapıim çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Selçuk-Ortaklar demiryolu projesinin kesin proje çalışmaları tamamlanarak yapım ihalesine çıkılacaktır. 2. Ortaklar-Aydın-Denizli demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanarak yapim ihalesi hazırlıklarına başlanacaktır.

Tedbir 335.3. Konya- Karaman-Niğde-Mersin- Adana-Osmaniye- Gaziantep demiryolu hatti tamamlanarak imalat sanayii sektörlerinin Adana, Mersin ve İskenderun limanlarına erişimi kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 335.8. Eskişehir- Kütahya-Afyonkarahisar- Isparta-Burdur demiryolu hattinin yapimina başlanacak, Antalya Limanına yük taşımacılığı odaklı demiryolu bağlantışı sağlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD
1. Konya-Karaman demiryolu projesinde sinyalizasyon işleri tamamlanarak yük ve yolcu taşımacıliğına başlanacaktır. 2. Adana-Mersin 3. ve 4. Hat Yapimi, 1. ve 2. Hat Rehabilitasyonu, Çukurova Havalimanı Bağlantısi projesinde yapıim çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Eskişehir-Kütahya-Afyonkarahisar- Burdur-Isparta-Antalya projesinde etüt- proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 335.11. Demiryollarında modernizasyon ve altyapı iyileștirme çaliışmalarına devam edilecek, mevcut hatlarda 2.657 kmlik elektrik ve 2.654 kmlik sinyal yatırımı gerçekleştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. 492 km elektrifikasyon ve 804 km sinyalizasyon yatırımı tamamlanacaktır.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 335.12. Torbali- Kemalpaşa-Alsancak Limani demiryolu projesi tamamlanarak imalat sanayiinde faaliyet gösteren bölge işletmelerinin limanlara etkin bir şekilde erişimi sağlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Torbali-Kemalpaşa-Alsancak Limanı demiryolu projesinin kesin proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 335.13. Türkiye- Gürcistan-Azerbaycan demiryolu projesinin kalan işleri komşu ülkeler ile eşgüdüm içerisinde tamamlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TCDD Taşımacılık A.Ş.
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Projede ikinci hattın yapımına yönelik ilgili ülkelerle işbirliği yapılarak ikinci hattın standartları belirlenecektir.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 335.14. Adapazarı-Karasu Limanları ve sanayi tesisleri ile demiryolu bağlantısı tamamlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Etüt-proje ve kesin proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Türkiye'nin bölgesel ve kıtasal anlamda aktarma merkezi ve Kuşak ve Yol Girişimi güzergâhında etkin olmasını teminen büyük liman yatırımları tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.336)

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 336.1. Filyos Limanının yapimi tamamlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Filyos Limanının tarama ve kazık imalatları tamamlanacaktır. 2. Rihtım ve geri saha inşaatina başlanacaktır.

Tedbir 335.10. Makine başta olmak üzere bölgedeki diğer imalat sanayii ürünlerine hizmet edecek ve Habur Sinir Kapısına lojistik hizmet sağlayacak Gaziantep- Şanlıurfa-Mardin-Habur demiryolu projesine başlanacaktır.: Tedbir 336.2. Doğu Akdeniz bölgesinde, Ortadoğu ve Orta Asya coğrafyasına çıkış kapısı olacak transit yük odaklı bir ana konteyner limanı inşa edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
1. Gaziantep-Șanliurfa-Mardin demiryolu projesinin etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Doğu Akdeniz bölgesinde yer tespiti yapılacak ve etüt-proje çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 336.3. Ege hinterlandına hizmet edecek Çandarlı Limanı hayata geçirilecektir.: Tedbir 336.5. Orta Koridor'un Türkiye önderliğinde etkin ve cazip hale getirilmesini teminen güzergah ülkeleri ile işbirlikleri artırılacak, başta Hazar Geçişi olmak üzere darboğazların giderilmesine yönelik Türkiye'nin inisiyatif alması sağlanacak, lojistik alanında Türkiye’nin önderliğinde ticari bir girişim hayata geçirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı
1. Çandarlı Limanının üstyapısına KÖÍ modeliyle başlanmasına yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır.: 1. Hazar Koridoru Çalışma Grubu tarafindan Hazar Koridoru Eylem Plani hazırlanacaktır. 2. Hazırlanan Eylem Planı doğrultusunda çok taraflı anlaşmalar yapılarak özel sektör öncülüğünde ticari bir girişim hayata geçirilecektir.

Tedbir 336.3. Ege hinterlandına hizmet edecek Çandarlı Limanı hayata geçirilecektir.: Gümrük idarelerinin kapasitesinin artırılması ve iş süreçlerinin hızlandırılması amacıyla gümrük kapılarının ve gümrük idarelerinin altyapışı iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.337)

Tedbir 336.3. Ege hinterlandına hizmet edecek Çandarlı Limanı hayata geçirilecektir.: Tedbir 337.1. Gümrük idarelerinde işlem hacimleri ve ihtiyaçların tespitine yönelik etüt yapılarak gümrük idareleri ve kapasiteleri optimize edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Çandarlı Limanının üstyapısına KÖÍ modeliyle başlanmasına yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır.: 1. Süre Hesaplama ve İzleme Programi (SHIP) üzerinden ihracat ve ithalat işlem süreleri takip edilerek gümrük idarelerinin performansian ölçülecektir. 2. Gümrük idarelerinin ticaret hacmi, işlem türü itibarıyla personel sayısi, personel başına işlem sayısı konularında veri toplanarak mevcut durum analizi yapılacaktır. 3. Gümrük idarelerinin altyapı ve hizmet standardizasyonuna yönelik ihtiyaçlar tespit edilecektir.

Tedbir 336.3. Ege hinterlandına hizmet edecek Çandarlı Limanı hayata geçirilecektir.: Tedbir 337.2. Gümrük kapıları ve idareleri; işlemlerin en hızlı ve doğru biçimde tamamlanmasina imkân veren yeniden kurgulanmış iş akış süreçleri doğrultusunda modernize edilecek ve yeni hizmet tesislerine kavuşturulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TOBB
1. Çandarlı Limanının üstyapısına KÖÍ modeliyle başlanmasına yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır.: 1. Kapıkule, İpsala ve Hamzabeyli Gümrük Kapılarında sürdürülen modernizasyon çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Gürbulak, Pazarkule ve Türközü Gümrük Kapılarının modernizasyonuna başlanacaktır.

Tedbir 336.3. Ege hinterlandına hizmet edecek Çandarlı Limanı hayata geçirilecektir.: Tedbir 337.3. Kara gümrük kapılarının modernizasyonu ve kontrollerin etkinliği konusunda komşu ülkelerle eşgüdümlü planlama ve uygulamayi hedefleyen Kara Sinir Kapıları Master Plan çalışmaları tamamlanacaktir.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı
1. Çandarlı Limanının üstyapısına KÖÍ modeliyle başlanmasına yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır.: 1. Projenin pilot olarak uygulanacağı ülke belirlenerek müzakereler başlatılacaktır.

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Tedbir 338.1. Transit uçuş planlaması ile muayene ve kontrol işlemlerinin eş güdümlü ilerlemesini teminen daha etkin risk analizi kriterleri oluşturularak fiziksel muayene yerine belge kontrolünün sağlanmasına yönelik tedbirler hayata geçirilecek, lojistik süreçler hızlandırılacaktır.

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Tedbir 338.2. Çukurova Havalimani tamamlanacak, ana demiryolu şebekesiyle bağlantısı sağlanacaktır.

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Tedbir 338.3. İstanbul ve Sabiha Gökçen Havalimanlarının uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak, söz konusu havalimanları arasında demiryolu bağlantısı yapılarak bu havalimanlarinın ulusal demiryolu güzergâhına entegrasyonu sağlanacaktır.

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Öncelikli sektörlerin ihtiyaçları doğrultusunda trafik akış darboğazlarının giderilmesi ve trafik akışının ihtiyaç duyulan hizmet seviyesinde sürdürülmesi yoluyla mevcut karayolu ağının daha verimli ve güvenli kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.339)

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Tedbir 339.1. Filyos Limanının Adapazarı ve İzmit bölgesi ile bağlantısını sağlayacak Filyos- Zonguldak, Filyos- (Çaycuma-Bartın Ayrımi), Zonguldak-Ereğli (Ereğli Çevre Yolu dâhil) karayolu projeleri ile Adapazari- Karasu-Akçakoca karayolu projesinin Akçakoca Limani- Kocaali kesimi tamamlanacaktır.

İstanbul bölgesinin uluslararası bir hava kargo, bakım-onarım ve aktarma merkezi olması sağlanacak; Orta Doğu ve Afrika coğrafyasına da hitap edecek Çukurova Havalimanı tamamlanacaktir. (Kalkınma Plani p.338): Tedbir 339.2. Izmit Bölgesinin yoğun trafiğini alarak Kuzey Marmara Otoyoluna bağlantısını sağlayan Şile-Ağva- Kandira-Kaynarca Devlet Yolu ile Kaynarca-Karasu Yolu tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 339.4. Doğu Karadeniz Bölgesinin iç bölgeler ile İran ve Azerbaycan'a bağlantısını sağlayan Trabzon-Aşkale Devlet Yolu tamamlanacaktir.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Trabzon-Aşkale Devlet Yolunun 32 km'lik kesiminde yapım çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 339.5. Doğu Akdeniz bölgesinin Bati Akdeniz bölgesine bağlantısını sağlayan Erdemli-Silifke-Taşucu-13. Bölge Hududu Devlet Yolu ile Alanya-Gazipaşa-5. Bölge Hududu Devlet Yolu (Akdeniz Sahil Yolu) tamamlanacaktır.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Erdemli-Silifke-Taşucu-13. Bölge Hududu Devlet Yolu ile Alanya-Gazipaşa-5. Bölge Hududu Devlet Yolunun (Akdeniz Sahil Yolu) 21 km'lik kesiminde çalişmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 339.6. Modernize edilen Hamzabeyli Sınir Kapısi, D-100 karayoluna ve TEM otoyoluna bölünmüş yol ile bağlanacaktır.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Edirne-Lalapaşa-Hamzabeyli Devlet Yolunun 8 km'lik kesiminde yapim çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 339.7. Ceyhan Endüstri İhtisas Bölgesi ve BOTAŞ Limanına hizmet edecek (Ceyhan- Yumurtalık) Ayrımı-BOTAŞ Tesisleri il yolu bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplamalı 1A standardına yükseltilecektir.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Ceyhan-Yumurtalık Ayrımi-BOTAŞ Tesisleri İl Yolunun 2 km'lik kesiminde yapım çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 339.8. Adana ve Osmaniye Organize Sanayi Bölgesi ile Ceyhan Endüstri İhtisas Bölgesinin, Yenice Lojistik Merkezi ile Mersin Limanı'na bağlantısına hizmet edecek olan Adana Güney Çevre Yolu tamamlanacaktır.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Adana Güney Çevre Yolunun 6 km'lik kesiminde yapım çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Türk sahipli deniz ticaret filosunun gelişimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.340)

Tedbir 339.3. Çukurova Bölgesel Havalimanı Bağlantı Yolu tamamlanacaktır.: Tedbir 340.1. Türk sahipli filonun gelişimine yönelik uzun vadeli ve düşük faizli finansal destek mekanizması oluşturulacaktır.
Ulaştirma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayollari Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Çukurova Bölgesel Havalimanı bağlantı yolu tamamlanacaktır.: 1. Türk sahipli filonun ve milli gemi inşa sanayinin gelişimi yönünde ihtiyaç duyulan finansman kaynağinı temin etmek üzere gerekli tedbirler alinacaktır.



d) Hedefler 
Birim: Performans Göstergeleri
2018: -
2019(1): 35

Birim: 440
2018: 451
2019(1): İltisak Hattı Uzunluğu

Birim: 45
2018: 49
2019(1): Elektrikli Hat Oranı

Birim: 45
2018: 50
2019(1): 56

Birim: 5,15
2018: 5,4
2019(1): 5,5

Birim: (Yolcu- km+Ton- km)/(Hat Uzunluğu)
2018: 1,48
2019(1): 1,49

Birim: Demiryolu ile Taşınan Yük Miktarı (4)
2018: Net Milyar Ton-km
2019(1): 14,5

Birim: Toplam Konteyner Elleçlemesi
2018: Milyon TEU
2019(1): 10,8

Birim: Denizyolu Yük Elleçlemelerindeki Transit Yük Orani
2018: Yüzde
2019(1): 15,5

Birim: Elleçleme Yapılan Transit Sivı Dökme Yük
2018: Milyon Ton
2019(1): 52,4

Birim: 1000 GRT ve Üzeri Türk Sahipli Deniz Ticaret Filosu
2018: Milyon DWT
2019(1): 28,6

Birim: Havayolu Diş Hat Toplam Kargo Trafiği
2018: Bin Ton
2019(1): 1 355
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 

Dünya Bankası verisidir.

4İdari ve uluslararasi yük taşımaları dahildir.
(5) Banliyö yolcu taşımalan hariçtir.

2.2.1.1.6. Dijital Dönüşüm 
a) Amaç
Dijital dönüşümün hızlandırılması yoluyla öncelikli sektörlerde üretkenliğin ve rekabet gücünün artırılması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İmalat sanayiinin dijital dönüşümüne yönelik işbirliği ve bilgi paylaşımını güçlendirecek arayüzlerin ve standartların oluşturulması ve farkındalığın artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.344)

Politika/Tedbir: Tedbir 344.1. Sanayide dijital dönüşüm sürecini yönlendirmek, paydaşlar arasında koordinasyonu sağlamak, etkin ve etkili bir yönetişim yapısı oluşturmak amacıyla Sanayide Dijital Dönüşüm Platformu (SDDP) kurumsallaştırılarak platform içerisinde daimi komiteler (dijital müfredat takip ve tavsiye komitesi, veri iletişim standartları komitesi, odak dijital teknolojiler komitesi vb.) oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, SDDP
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. SDDP yönetişim ve üyelik yapısı, ülke uygulamalari incelenerek ve imalatta dijital dönüşüm yol haritasının uygulamasinda rol alacak kurum ve kuruluşlar dikkate alınarak gözden geçirilecektir. 2. SDDP'nin işleyişi, yönetişim yapısı, bütçesi, çalışma gruplari, çalışma alanları vb. hususları düzenleyen çerçeve (mevzuat, protokol vb.) hazırlanacak ve hayata geçirilecektir.

Tedbir 344.3. Öncelikli sektörlerdeki imalat sanayii firmalarının dijital olgunluk seviyelerinin belirlenmesine, firmalar arasında karşılaştırma yapılmasına ve yapılacak dijital dönüşüm yatırımlarının faydasının öngörülmesine imkân verecek dijital olgunluk ölçümleme metodolojisi oluşturulacaktır.: Öncelikli sektörler başta olmak üzere sanayinin dijital dönüşümü sürecinde ihtiyaç duyulan akıllı ürün ve sistemlerin geliştirilmesi ve kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.345)

Tedbir 344.3. Öncelikli sektörlerdeki imalat sanayii firmalarının dijital olgunluk seviyelerinin belirlenmesine, firmalar arasında karşılaştırma yapılmasına ve yapılacak dijital dönüşüm yatırımlarının faydasının öngörülmesine imkân verecek dijital olgunluk ölçümleme metodolojisi oluşturulacaktır.: Tedbir 345.1. Yerli dijital teknoloji geliştirici ve uygulayıcıların yetkinlikleri ile ürün ve hizmet portföylerine yönelik envanter oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), SDDP: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, KOSGEB, SDDP
1. İşletmelerin dijital dönüşüm için ne kadar hazır olduklarını değerlendirmelerini sağlayacak bir olgunluk modeli taslağı oluşturulacaktır. 2. Öluşturulacak taslak model çalıştay ve anket aracılığı ile paydaş görüşlerine açılacak, model nihai hale getirilerek kamuoyu ile paylaşılacaktır.: 1. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri yönetimleri ve dijital teknoloji alanlarında faaliyet gösteren sivil toplum kuruluşlarıyla işbirliği içinde teknoloji tedarikçilerine yönelik bir envanter sistemi tasarlanacaktir. 2. Çaliışma kapsamında yerli teknoloji geliştiriciler ve uygulayıcıların yetkinlikleri ile ürün ve hizmet portföyleri belirlenecektir. 3. Ülkemizdeki dijital teknoloji geliştirici ve uygulayıcı firmalar tespit edilerek envanter oluşturulacaktır.

Tedbir 344.3. Öncelikli sektörlerdeki imalat sanayii firmalarının dijital olgunluk seviyelerinin belirlenmesine, firmalar arasında karşılaştırma yapılmasına ve yapılacak dijital dönüşüm yatırımlarının faydasının öngörülmesine imkân verecek dijital olgunluk ölçümleme metodolojisi oluşturulacaktır.: Öncelikli sektörlere yönelik endüstriyel bulut platformlarının oluşturulması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.346)

Tedbir 344.3. Öncelikli sektörlerdeki imalat sanayii firmalarının dijital olgunluk seviyelerinin belirlenmesine, firmalar arasında karşılaştırma yapılmasına ve yapılacak dijital dönüşüm yatırımlarının faydasının öngörülmesine imkân verecek dijital olgunluk ölçümleme metodolojisi oluşturulacaktır.: Tedbir 346.1. İlgili meslek kuruluşları ile devietin de katılım sağladığı, üçüncü taraf hizmet sağlayıcıların uygulamalar geliştirip kullanıcılara ulaşabileceği, firmalara dijital altyapi ve hizmetlerin merkezi olarak sunulacağı endüstriyel bulut platformu ilk etapta otomotiv sektörü için kurulacaktır. Bu iş modeli, elde edilecek tecrübe doğrultusunda diğer öncelikli sektörlere yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), SDDP: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TOBB
1. İşletmelerin dijital dönüşüm için ne kadar hazır olduklarını değerlendirmelerini sağlayacak bir olgunluk modeli taslağı oluşturulacaktır. 2. Öluşturulacak taslak model çalıştay ve anket aracılığı ile paydaş görüşlerine açılacak, model nihai hale getirilerek kamuoyu ile paylaşılacaktır.: 1. Başta KOBİ'ler olmak üzere imalat sanayi işletmelerinin veri saklama ve işleme ihtiyaçlarının uygun maliyetlerle karşılanmasına yönelik endüstriyel bulut platformu oluşturulması fizibilite çaliışmaları tamamlanacaktır. Yapılacak fizibilite çalışmalarının sonuçları doğrultusunda endüstriyel bulut platformuna ilişkin model belirlenecektir.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezi Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 1
2019(1): 2
2020(2): 6

Performans Göstergeleri: Öncelikli Sektörlerde Faaliyet Gösteren KOBİ'lerin Yerli Ürün ve Hizmet Sağlayıcılarla İşbirliği İçerisinde Geliştirdikleri Dijitalleşme Proje Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: -
2019(1): 230
2020(2): 730

2.2.1.1.7. Ar-Ge ve Yenilik 
a) Amaç
İmalat sanayiinin katma değerli üretim yapabilmesi ve yenilikçi ürün geliştirme kapasitesinin artırılması yönünde Ar-Ge ve yenilik kabiliyetinin güçlendirilmesi ve yeniliği esas alan bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ar-Ge ve yenilik destek sistemi; odaklı, araştırmadan ticarileştirmeye tüm süreci kapsayan, orta-yüksek ve yüksek teknoloji sektörlerine yönelik olarak farklılaşan ve sektörlerin ihtiyaçlarını ve gelişme potansiyellerini dikkate alan bir yapıya dönüştürülecektir. (Kalkınma Plani p.348)

Politika/Tedbir: Tedbir 348.1. Desteklere ilişkin çıktı ve etki odaklı izleme ve değerlendirme sistemleri geliştirilecek ve Ar-Ge, yenilik ve girişimcilik destek programlarına ilişkin etki analizleri yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TUBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KOSGEB ve TÜBİTAK tarafindan yürütülen iki destek programına yönelik arka plan çalışması, katılımlı çalıştaylar ve etki değerlendirme çalışmaları yürütülerek etki analizleri gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 348.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, hazırlanacak teknoloji yol haritaları doğrultusunda öncelikli sektör ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yapay zekâ ve biyoteknolojik ilaç başta olmak üzere öncelikli teknoloji alanlarında en az altı teknoloji yol haritası (TYH) hazırlanacaktır. 2. Hazırlanan TYH'ler doğrultusunda çağrı planları yapilacak ve bu planlar yeni hedef odaklı destek mekanizmalarıyla uygulanacaktır.

Politika/Tedbir: Özel sektörde araştırmacı insan gücünün sayısı ve niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.349)

Politika/Tedbir: Tedbir 349.1. Sanayide ihtiyaç duyulan doktora derecesine sahip nitelikli insan kaynağının üniversite sanayi işbirliği ile yetiştirilmesi sağlanacak ve sanayide doktoralı araştırmacı istihdamı teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YYÖK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sanayi Doktora Programi kapsaminda çağrıya çıkılacak olup doktora öğrencileri desteklenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 349.2. Özel sektör Ar-Ge merkezlerinde sektöre ve ölçeğe göre farklılaşan oranlarda doktoralı araştırmacı istihdam etme şartı getirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel sektör Ar-Ge merkezlerinin doktoralı personel istihdamına yönelik farklılaşan performans hedefleri belirlemesi amacıyla çalışma yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 349.3. Üniversite ve sanayi işbirliğinde, öncelikli sektörler başta olmak üzere sanayinin ihtiyacına yönelik lisansüstü programlar oluşturulacak, bu programlari açan üniversiteler teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sanayinin ihtiyaç duyduğu öncelikli sektörlere yönelik ihtisas alanlarının tespiti amacıyla çalışma yürütülecektir. 2. Söz konusu tespitler doğrultusunda, bu alanlarda yetkinliğe sahip üniversitelerde lisansüstü programların açılmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.

Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasında işbirlikeri ile bigi ve teknoloji transferinin artırılmasina yönelik destek mekanizmalar uygulanacak ve arayüz yapıların kurumsal kapasiteleri gelstirlerek etkinliği artırlacakr. (Kalkınma Plan p.0): Tedbir 350.1. Araştırma üniversiteleri yetkinlikleri dikkate alınarak öncelikli sektörlerle eşleştirilecek, belirlenen hedeflere ulaşmak için oluşturulan projelere dayalı iş modelleri uygulamaya konulacak ve bu işbirlikleri desteklenecektir.

Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasında işbirlikeri ile bigi ve teknoloji transferinin artırılmasina yönelik destek mekanizmalar uygulanacak ve arayüz yapıların kurumsal kapasiteleri gelstirlerek etkinliği artırlacakr. (Kalkınma Plan p.0): Tedbir 350.3. Öncelikli sektörlerde yetkinliği olan araștırma altyapılarının 6550 sayılı Kanun kapsamina alınması sağlanacaktır.

Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasında işbirlikeri ile bigi ve teknoloji transferinin artırılmasina yönelik destek mekanizmalar uygulanacak ve arayüz yapıların kurumsal kapasiteleri gelstirlerek etkinliği artırlacakr. (Kalkınma Plan p.0): Tedbir 350.4. Araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu yüksek teknoloji platformlarının ticarileşme potansiyeli yüksek araştırma projeleri, Mükemmeliyet Merkezleri Programi kapsamında desteklenecektir.

Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasında işbirlikeri ile bigi ve teknoloji transferinin artırılmasina yönelik destek mekanizmalar uygulanacak ve arayüz yapıların kurumsal kapasiteleri gelstirlerek etkinliği artırlacakr. (Kalkınma Plan p.0): Tedbir 350.6. TTO'ların kurumsal yapısı ve insan kaynağı kapasitesi geliştirilerek performans odaklı olarak desteklenecektir.

Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasında işbirlikeri ile bigi ve teknoloji transferinin artırılmasina yönelik destek mekanizmalar uygulanacak ve arayüz yapıların kurumsal kapasiteleri gelstirlerek etkinliği artırlacakr. (Kalkınma Plan p.0): Tedbir 350.7. Yükseköğretim kurumlanı adına tescil edilmiş fikri hakların farklı statüdeki TTO'lar aracılığıyla ticarileștirilmesi, elde edilen gelirin üniversiteye dönüşü ve buluş sahibine ödeme yapılabilmesi ve TTO'larin finansal sürdürülebilirliğinin sağlanması konularında mevzuatta iyileştirmeler yapılacaktır.

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Tedbir 350.9. Akademik teşvik sistemi, bilgi ve teknoloji transfer faaliyetlerini dikkate alan kriterler ilave edilerek yapılandırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİİTAK: YÖK (S), Üniversiteler
1. AB ülkelerindeki benzer programlar incelenerek bir rapor haline getirilecektir. 2. Destek mekanizmasının işletilmesinde rol alacak TTO'lar gibi ilgili tarafların görüşleri alınarak program mevzuatı hazırlanacaktır.: 1. Akademik Teşvik Ödeneği Yönetmeliğinde gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Tedbir 350.10. Öncelikli sektörler başta olmak üzere araştırma altyapilarının, alanlarına göre kendi aralarında ve sanayi ile ulusal ve bölgesel düzeyde işbirliği yapmasına imkân verecek Ar-Ge platformlarınin oluşturulması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİİTAK: Sanayí ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. AB ülkelerindeki benzer programlar incelenerek bir rapor haline getirilecektir. 2. Destek mekanizmasının işletilmesinde rol alacak TTO'lar gibi ilgili tarafların görüşleri alınarak program mevzuatı hazırlanacaktır.: 1. 6550 sayılı Kanun kapsamına alınmış araştırma altyapılarının iş ekosistem haritalarını oluşturmaları sağlanacaktır. 2. Araştırma altyapılarının iş ekosisteminde yer alan diğer ulusal ve/veya uluslararası kamu ve özel araştırma merkezleri ile işbirliğini artıracak platformların oluşturulması için yönlendirme ve destek sağlanacaktır.

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Yeni teknolojik ürünlerin ticarileştirilmesine hız kazandırmaya yönelik destek miktarı ve çeşitliliği artırılacak, desteklerin kamu alımları mekanizmalarıyla tamamlayıcılığı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.351)

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Tedbir 351.1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması Programi kapsamında öncelikli sektörlere özel önem verilerek firma konsorsiyumlarının yüksek teknolojili ürün geliştirme ve ticarileştirmesi desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. AB ülkelerindeki benzer programlar incelenerek bir rapor haline getirilecektir. 2. Destek mekanizmasının işletilmesinde rol alacak TTO'lar gibi ilgili tarafların görüşleri alınarak program mevzuatı hazırlanacaktır.: 1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) programının birinci faz çağrısı kapsaminda desteklenen 28 projenin izleme süreçleri gerçekleştirilecektir. 2. Birinci faz değerlendirmeleri sonucunda seçilecek konsorsiyumlar için SAYEM ikinci faz çağrısına çıkılacaktır.

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Tedbir 351.3. Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan ve patent ile korunan teknolojilerin lisanslama veya devir yolu ile Türkiye'de yerleşik firmalara aktarılması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. AB ülkelerindeki benzer programlar incelenerek bir rapor haline getirilecektir. 2. Destek mekanizmasının işletilmesinde rol alacak TTO'lar gibi ilgili tarafların görüşleri alınarak program mevzuatı hazırlanacaktır.: 1. Konuyla ilgili yeni bir destek programına ilişkin mevzuat çalışması tamamlanacaktır. 2. Mevzuatın yürürlüğe girmesinin ve iş süreçlerinin tasarlanmasının ardından çağrıya çıkılacaktır.

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Yenilikçi girişimcilik desteklenecek ve büyük işletmeler ile girişimciler arasındaki Ar-Ge işbirlikleri geliştirilecektir. Bu çerçevede, büyük firmaların, sektörlerindeki Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin gelişiminde öncü rol oynayarak yeni girişimlerin kurulma ve büyüme aşamalarında destek olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.352)

Tedbir 350.8. Araştırma altyapılarından Ar-Ge ve yenilik proje hizmeti alan KOBİ'lere finansman desteği sağlamak üzere Yenilik Destek Kuponu programi uygulamaya konulacaktır.: Tedbir 352.2. Büyük firmaların; tedarikçisi konumundaki KOBİ'lerin, Ar- Ge projelerini yönlendirdiği ve eş-finansman sağladığı bir destek programi oluşturulacaktir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, KOSGEB, İlgili STK'lar
1. AB ülkelerindeki benzer programlar incelenerek bir rapor haline getirilecektir. 2. Destek mekanizmasının işletilmesinde rol alacak TTO'lar gibi ilgili tarafların görüşleri alınarak program mevzuatı hazırlanacaktır.: 1. Programa ilişkin mevzuat çalışmaları tamamlanacak ve ilgili taraflar bilgilendirilecektir. 2. Sektör temsilcisi STK'lar ve Sanayi ve Ticaret Odaları ile görüşülerek programın yürütülmesi konusunda işbirliği imkânları olusturulacaktır.

Tedbir 352.3. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen başlangıç firmaları ilk aşaması mentörlük desteği olacak şekilde aşamalı bir program çerçevesinde desteklenecektir.: çağrısına çıkılacaktır. Küresel değer zincirinde daha yüksek katma değerli bir pay elde edilebilmesi amacıyla öncül araştırmaların ülkemizde gerçekleştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.353)

Tedbir 352.3. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen başlangıç firmaları ilk aşaması mentörlük desteği olacak şekilde aşamalı bir program çerçevesinde desteklenecektir.: Tedbir 353.1. Alanında öncül bilimsel ve teknolojik bilgi üreten ulusal veya uluslararası firmaların Türkiye'de kuracağı öncül Ár-Ge laboratuvarları desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Bireysel Genç Girişim Programına ilişkin iki çağrı açılması ve değerlendirmeler neticesinde uygun görülen projelere teknogirişim şirketi kurulmasına yönelik sermaye desteği, bütçe imkânları çerçevesinde sağlanacaktır. 2. Desteklenen projelerin izleme faaliyetleri gerçekleştirilecek ve girişimcilere danışmanlik vb. destekleri sağlayan uygulayıcı kuruluş: 1. Firmalara Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programinin tanitimi yapılacak ve başvuru sayısının artırılması için ihtiyaçlar belirlenecektir. 2. Söz konusu tespitler çerçevesinde program mevzuatinda güncelleme çalışması yapılacaktır.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Ar-Ge Harcamalarında Özel Sektörün Payı
Birim: Yüzde
2018(1): 56,9
2019(2): 59
2020(3): 61

Performans Göstergeleri: Ar-Ge Personeli İçinde Özel Sektörde İstihdam Edilenlerin Payı
Birim: Yüzde
2018(1): 57,3
2019(2): 59
2020(3): 61
 y verisidir.  Gerçekleşme Tahmini Program 
2.2.1.1.8. Kritik Teknolojiler 
a) Amaç
Öncelikli sektörlerde ve alanlarda teknolojik dönüşümün sağlanabilmesi ve rekabet gücünün artırılması amacıyla önümüzdeki dönemde yüksek katma değer oluşturmasıbeklenen kritik teknoloji alanlarında teknoloji üretme ve adaptasyon yeteneğinin geliştirilmesi temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizde Milli Teknoloji Hamlesinin gerçekleştirilmesine yönelik olarak yapay zekâ, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, büyük veri, siber güvenlik, enerji depolama, ileri malzeme, robotik, mikro/nano/opto-elektronik, biyoteknoloji, kuantum, sensör teknolojileri ve katmanlı imalat teknolojilerine ilişkin gelişim yol haritalarının hazırlanması, gerekli altyapının tesis edilmesi, ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi ve toplumsal yönelimin bu alanlara odaklanması sağlanacaktır. (Kalkinma Planı p.355)

Politika/Tedbir: Tedbir 355.1. Kritik teknolojilerde insan gücü ile özel sektörün teknoloji geliştirme ve adaptasyon yeteneğine ilişkin mevcut durum analizini de kapsayan ve teknolojilerin gelişme potansiyeli ile uzun vadeli arz ve talep dinamiklerini dikkate alan teknoloji yol haritaları hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili paydaşların katılım ve katkısı sağlanarak en az altı teknoloji yol haritası hazırlanacaktır.



Tedbir 358.3. Özel sektörün kritik teknolojilerde yürüteceği ortak Ar-Ge projelerine, altyapi kullanımına ve insan gücü yetiştirilmesine yönelik oluşturduğu işbirlikleri desteklenecektir.: Tedbir 358.4. Kritik teknoloji alanlarında Ar-Ge ve yenilik işbirliği yapılacak stratejik ülkeler belirlenecek, bu ülkeler ile özel sektör-üniversite; özel sektör-özel sektör işbirliklerini içeren ikili ve çoklu Ar-Ge ve yenilik işbirlikleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİITAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜİTAK
1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması Programi, Mükemmeliyet Merkezleri Programı kapsamında, kritik teknolojilere yönelik hazırlanacak yol haritaları doğrultusunda destekler sağlanacaktır. 2. Kritik teknolojilere yönelik Sanayi Doktora Programı için yeni çağrıya çıkılacaktır.: 1. Kritik teknoloji alanları bazında stratejik ülkeler ve bu ülkelerle işbirliği yapılacak alanlar belirlenecek ve ortak işbirliği çağrıları hazırlanacaktır. 2. İşbirliği anlaşması bulunmayan stratejik ülkelerle üye olunan çok taraflı platformlar aracılığıyla işbirlikleri etkinleştirilecektir.
2.2.1.2. Öncelikli Sektörler 
2.2.1.2.1. Kimya 
a) Mevcut Durum 
Kimya sanayiinde üretim 2018 yılında yüzde 5,4 artmıştır. 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise üretimbir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,2 azalmıştır. Kimya sanayiinde 2018 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 1,1 artarak 28,7 milyar ABD doları,ihracat ise yüzde 16,8 artarak 8,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılının Ocak-Ağustos dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 6,1 artmış,ithalat ise yüzde 12,1 azalmıştır. Kimya sanayiinde kapasite kullanım oranı 2018 yılında yüzde 2,9 azalmıştır.

İmalat sanayii içerisinde 2018 yılı itibarıyla yüzde 16,2 pay ile ikinci en büyük ithalat kalemini oluşturan kimya sanayiinde büyük ölçekli yatırım ihtiyacı devam etmektedir.Özellikle kauçuk ve plastik ürünleri imalatında kullanılan kimya sanayii ürünleri sektör ithalatının yaklaşık yüzde 40'ını oluşturmaktadır.

Sektörde petrokimya, plastik, kompozit ve ileri malzeme gibi alanlarda lojistiği uygun yer tahsisi yapılarak kimya parklarının kurulması sektörün yüksek katma değerli bir yapıya dönüştürülmesine imkân verecek ve firmaların rekabet gücünün ve yeni yatırimların artırılması gibi konularda sektöre avantaj sağlayacaktır.

Tablo II: 9- Kimya Sanayiine İlişkin Veriler 
2015: 100 6 531
2016: 100,9
2017: 107,5
2018: 113,4
2018 Ocak- Ağustos: 116,3
2019 Ocak- Ağustos: 113,7

2016: 6 042
2017: 6 988
2018: 8 161
2018 Ocak- Ağustos: 5 371
2019 Ocak- Ağustos: 5 698

2015: 25 886 78,67
2016: 24 572
2017: 28 404
2018: 28 721
2018 Ocak- Ağustos: 20 607
2019 Ocak- Ağustos: 18 106

2015: (1) NACE Rev.2 siniflamasına göre Sanayi Üretim Endeksini
2016: 76,04
2017: 79,24
2018: 76,92
2018 Ocak- Ağustos: 80,36
2019 Ocak- Ağustos: 76,68
(1) NACE Rev.2 siniflamasına göre Sanayi Üretim Endeksini (2) ISIC Rev.4 Sıniflamasına göre cari fiyatlarla (ABD dolari) gös $(2015=100)$ ) yansıtmaktadır.

Ranneri-petrokimya entegrasyonunu saglayacak, i0 milyon ton ham petrol işleme kapasitesine sahip Star rafinerisi, 2018 yılinda faaliyete geçmiştir. Ayrıca enerji ve petrokimya alanında önemli bir üretim merkeziolmasi planlanan Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi master plan çalışmaları tamamlanmış olup bölgedéki tüm parsellerin yatırımcılara tahsis edilmesiyleyıllik 1milyar ABdolarlık katma değer üretilebileceği tahmin edilmektedir.

b) Amaç
Kimya sektöründe katma değeri yüksek, çevre dostu ve rekabetçi ürünlerin üretilebildiği,sürdürülebilir, ileri teknolojikullanan,koordineliyatırımlarınyapılmasıve böylece ülkemizin ithalat bağımlılığının azaltılması, sektörün dünya üretim ve ihracatındaki payının artırılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kimya sektöründe; ara girdi ithalatı azaltılarak, yüksek katma değerli, insan ve çevre sağlığına duyarlı ürünlerin üretim ve ihracatı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.360)

Politika/Tedbir: Tedbir 360.1. Çukurova bölgesinde büyük ölçekli petrokimya tesisi kurulacaktır. Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesinde başlayacak büyük ölçekli yatırımlar tamamlanarak temel petrokimyasallar da dâhil olmak üzere entegre üretim yapısı kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi yönetici şirketi tarafından hazırlanacak olan parselasyon planlari Sanayi ve Teknoloji Bakanliğı tarafindan incelenerek onaylanacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 360.3. Ferrobor, Bor Nitrür ve Bor Karbür üretecek tesislerin tamamlanarak faaliyete geçmesi sağlanacaktır. Rafine bor ürünleri üretim miktari, Ar-Ge kapasitesi ve yetkinliği güçlendirilerek, geliştirilen ürünlerin satış ve pazarlama faaliyetlerinin artırılması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlıği, Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Bor karbür üretim tesisinin yüzde 50'si tamamlanacaktır. 2. Toplam bor ürünleri satış hedefi kapsamında hedef ülke, sektör ve bölgesel pazarlara yönelik faaliyetlere ağırlık verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 360.4. Biyokütle ve atıklar verimli kullanılarak kimyasal üretiminde alternatif girdi olarak değerlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Belirlenecek sektörlerde atıkların alternatif hammadde olarak kullanilmasina ilişkin çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Mevzuat kapsamına alınmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kimya sektörünün Ar-Ge ve sürdürülebilirlik kabiliyetini artıracak uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.361)

Politika/Tedbir: Tedbir 361.3. Kimyasal Maddelerin Kaydi, Değerlendirmesi, Izni ve Kısıtlanması Hakkında Yönetmelik ve Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi Hakkında Yönetmeliğin gerektirdiği uyum için sektör desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu kurumları ve kimya sektörüne yönelik olarak sanayicilerin kimyasal güvenlik raporunu daha kisa sürede ve daha az maliyetle hazırlamalarıni ve daha nitelikli kayıt dosyası sunmalarını sağlamak amacıyla 2020 yıli içerisinde 5 farklı ilde eğitim düzenlenecektir.

2.2.1.2.2. İlaç ve Tıbbi Cihaz 
a) Mevcut Durum 
Türkiye ilaç pazarı, 2018 yılında kutu bazında yüzde 3,5, değer bazında ise yüzde 26,2büyümüştür. 2018 yılında kişi başı ilaç harcaması 81,2 ABD doları olmuştur.
2015/19 sayılı Başbakanlık Genelgesiyle kurulan Sağlık Endüstrileri Yönlendirme Komitesi (SE), değişen hükümet sistemi sebebiyle 13/12/2018 tarihli ve 2018/15 sayl Cumhurbaşkanlığ Genelgesiyle yeniden teşekkül ettirilmiştir. 0 yılında başlatılan çalışmalar kapsamında bugüne kadar maliyeti yaklaşık 3,7 milyar TL olan toplam  ilac yerelleşme kapsamına alınmıştır. Yerelleşme Projesi başlamadan önce yüzde 42 olan değer bazında imal ilaç oranı yaklaşık yüzde 47'ye ulaşmıştır.

Tablo II: 10- İlaç Sanayiine İlişkin Veriler 
2015: 100
2016: 107,1
2017: 115,1
2018: 123,6
2018 Ocak- Ağustos: 118,3
2019 Ocak- Ağustos: 133,2

2015: 931,34
2016: 864,79
2017: 892,84
2018: 1 176
2018 Ocak- Ağustos: 757,32
2019 Ocak- Ağustos: 780,73

2015: 4 584
2016: 4 499
2017: 4 747
2018: 4 726
2018 Ocak- Ağustos: 3 287
2019 Ocak- Ağustos: 3 257

2015: 72,89
2016: 72,88
2017: 69,41
2018: 70,79
2018 Ocak- Ağustos: 71,49
2019 Ocak- Ağustos: 70,94
(1) NACE Rev.2 sıniflamasına göre Sanayi Üretim Endeksini (2015=100) yansitmaktadır.() ISIC Rev.4 Sınıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD doları) gösterilmiştir.
Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumunun verdiği İyi Üretim Uygulamaları (GMP)sertifikalarinın tanınırlığını sağlayacak ve sektörünihracatını kolaylaştıracak PIC/S (Uluslararası İlaç Denetim Birliği) üyelik sürecinin tamamlanmasınin ardından, ilaçruhsatlandırma sürecindeki regülasyonların harmonizasyonunu sağlayan yapılanma olan ve gözlemci olarak yer aldığımiz Uluslararası Uyum Konseyi (ICH) üyelik süreci devam etmektedir. Ayrıca ilaç alanında yenilikçi girişimler havuzu oluşturulmasını ve düzenlenecek çeşitli etkinliklerle girişimci, sanayici ve yatırımcılarla yenilikçi girişimlerin bir araya getirilmesini amaçlayanSağlık Endüstrileri Dönüşüm ve Araştirma Platformu (SEDAP)kurulmuştur.

Tibbi cihaz sektöründe ülkemizde üretim çoğunlukla geleneksel teknolojilerle yapılmakta olup ithalatta yüksek teknolojili ürünler ağırlıklıdır. Sektörde kamu alımıpolitikalarıyla üretim ve teknolojik gelişimin desteklenmesi için tıbbi görüntüleme cihazlarında ve tıbbi sarf malzemelerinde yerli üretimin geliştirilmesine ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. Güvenli ürünlere erişim, kayıt dışı ekonomi ile mücadele, etkin piyasa gözetim ve denetimi, politika belirleme temel amaçlarıyla oluşturulan Ürün Takip Sistemi (üTS) tekil takip uygulaması yaygınlaştırılarak devam edecektir. Ayrıca tıbbi cihaz alanında yeni ÁB mevzuatına (MDR) uyum çalişmaları da devam etmektedir. Bu çalışmalar; üreticiler,ithalatçılar, onaylanmış kuruluşlar, satış noktaları, kullanıcılar, ilgili diğer bakanlıklar ve klinik araştırmaların yürütüleceğimerkezler dâhil olmak üzere tüm paydaşlarla ortak yürütülmektedir.

b) Amaç
zincirinde ülkemizi daha üst konuma taşımak temel amaçtır.İlaç ve tibbi cihaz sektöründe küresel pazardaki rekabet gücümüzü artırmak ve değer 

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İlaç ve tıbbi cihaz sanayiinde TüSEB yetkinlikleri artırılarak Ar-Ge, üretim ve eğitim faaliyetleri yanında Start-Up'ları fonlayacak, simülasyon merkezleri oluşturacak, gerektiğinde şirket yapısıyla diğer şirketlerle ortaklıklara girecek, sağlık vadisi ve sağlık teknolojileri geliştirme bölgesi oluşturmada liderlik yapacak ve ihracat odaklı daha yüksek katma değerli ürünler geliştirilmesini sağlayacaktır. (Kalkınma Planı p.363)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 363.1. İlaç ve tibbi teknolojiler alanında, ülkemizin Ar-Ge ve üretim kapasitesini geliştirmek üzere üniversiteler, araştırma merkezleri, laboratuvarlar, teknoloji firmalari, uygulama merkezleri, hekim ve mühendisler gibi sektörün tüm paydaşlarının yer aldığı entegre bir sağlık ekosistemi olarak Sağlık Vadisi hayata geçirilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı
Politika/Tedbir: 1. Ílaç, tıbbi cihaz ve tanı kiti geliştirilmesinde Ar-Ge merkezinin kurulmasi, pre-klinik araştırma merkezinin kurulmasi, aşı üretim tesisinin kurulması, plazma ürünleri üretim tesisisin kurulması ve insülin üretim tesisisin kurulması hususlarında özel sektör kuruluşlarına bilimsel ve teknik destek verilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 363.2. İlaç ve tıbbi cihaz üretim alanlarının yer alacağı, ortak kullanıma hizmet edecek şekilde teknolojik imkânların bulunduğu, kümelenmeye yönelik desteklerin sağlanacağı sağlık teknoloji geliştirme bölgeleri oluşturulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu
Politika/Tedbir: 1. İlaç ve tibbi cihaz üretim alanlarının oluşturulmasi, ortak kullanıma hizmet edecek şekilde teknolojik imkânların sağlanması ve kümelenmeye yönelik özel sektör kuruluşlarına bilimsel ve teknik destek verilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 363.5. Başta üniversitelerdeki araştırmacılara yönelik olmak üzere ilgililere ticarileşme sürecinin hızlandırılması için teşvik ve fikri mülkiyet hakları gibi konularda bilgilendirme programlari düzenlenecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu
Politika/Tedbir: 1. Fikri Mülkiyet Akademisi faaliyetleri çerçevesinde ilaç ve tıbbi cihaz sanayiinde faaliyet gösteren firmalara yönelik bilgilendirme programlari düzenlenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 364.1. 2020 yılında uygulanmaya başlanacak yeni AB tıbbi cihaz direktiflerine uyumlu laboratuvar test ve analiz süreçleri ile ürün belgelendirme süreçlerinde görev alabilecek nitelikte personel eğitilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, YÖK
Politika/Tedbir: 1. Lisans eğitimi devam eden staj yükümlüsü öğrenciler için fakülte ve bölüm bilgisi belirtilerek stajyer kabulü hakkında YöK ile işbirliği yapılarak gelecek tüm öğrencilere staj gerekliliklerini sağlayacak eğitim/öğretim programı ile teorik ve pratik eğitimler uygulanacaktır. 2. Mezunlar için lisansüstü eğitim görenlere YÖK'e ve sektörde çalışanlar için ilgili meslek örgütleri ile STK'lara tibbi cihaz laboratuvar test ve analiz süreçlerine yönelik eğitim semineri düzenlenecektir.

Tedbir 364.4. Biyoteknolojik ilaçara yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması amacıyla, altyapı ve yetkinliklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Klinik araştırmalarda ülkemizin bölgede lider ülke konumuna gelmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.366) Tedbir 366.3. Klinik araştırma taraflarının ve kamuoyunun klinik araştırmalar konusunda farkındalık düzeyi artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu: Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı
1. Biyoteknolojik ilaçlara yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması amacıyla çıkılan proje çağrısı kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir. 2. Ar-Ge yetkinliklerinin geliştirilmesi amacıyla eğitimler düzenlenecektir. 3. TüSEB koordinasyonunda özel sektör, kamu ve üniversitelerin ihtiyaçları doğrultusunda paydaş katılimları sağlanacak ve proje çağrıları ile Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir. 4. Başta insülin ve terapötik aşılar olmak üzere, kullanılan ilaçların yerli üretimi, bu hususta gerekli Ar-Ge çalişmalarının fonlanması ve teknoloji transferlerini de kapsayan ortaklıkların kurulmasi sağlanacaktır. 5. Ar-Ge yetkinliğinin geliştirilmesi için temel ve uygulamali bilimler alanındaki araştırmacıların teşvik edilmesi, ulusal- uluslararası eğitim programlarına dâhil: edilmesi, araştırmacı potansiyelinin tespit edilmesi ve fonlanması sağlanacaktır. 1. Sekiz bölgesel klinik araştırma bilgilendirme ve farkındalik toplantısı düzenlenecektir. 2. Klinik araştırma konusunda farkındalığı ve bilgi düzeyini artırıcı faaliyetler düzenlenecektir. 3. Klinik araştırmalar konusunda eğitim verilmesinin sağlanmasına yönelik olarak karar verici merciler ve hastane yöneticileri ile iletişim kurulacaktır.

Tedbir 364.4. Biyoteknolojik ilaçara yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması amacıyla, altyapı ve yetkinliklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 366.4. Performans, akademik atama ve yükselme kriterleri arasına klinik araştırmada yer alinması eklenecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu: YÖK (S), Sağlık Bakanlığı
1. Biyoteknolojik ilaçlara yönelik Ar-Ge faaliyetlerinin artırılması amacıyla çıkılan proje çağrısı kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir. 2. Ar-Ge yetkinliklerinin geliştirilmesi amacıyla eğitimler düzenlenecektir. 3. TüSEB koordinasyonunda özel sektör, kamu ve üniversitelerin ihtiyaçları doğrultusunda paydaş katılimları sağlanacak ve proje çağrıları ile Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir. 4. Başta insülin ve terapötik aşılar olmak üzere, kullanılan ilaçların yerli üretimi, bu hususta gerekli Ar-Ge çalişmalarının fonlanması ve teknoloji transferlerini de kapsayan ortaklıkların kurulmasi sağlanacaktır. 5. Ar-Ge yetkinliğinin geliştirilmesi için temel ve uygulamali bilimler alanındaki araştırmacıların teşvik edilmesi, ulusal- uluslararası eğitim programlarına dâhil: 1. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinde gerekli düzenleme yapılacaktır.
2.2.1.2.3. Elektronik 
a) Mevcut Durum 
Ekkküyüzde 1,7 artmıs, ithalat ise yüzde 28,9 azalmıstir. 2019 yili Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre sektörel üretim yüzde 16 artarken, ihracat yüzde 7,4,ithalat ise yüzde 20,8 azalmıştır. Bu gelişmelerde kurda yaşanan değişimler temel belirleyici olmuştur.


Tablo II: 11- Elektronik SanaylineIll§

Tablo II: 11- Elektronik SanaylineIll§: Üretim (1)
2015: 100
2016: 115,2
2017: 131
2018: 138,8
2018 Ocak- Ağustos: 116,9
2019 Ocak- Ağustos: 135,7

Tablo II: 11- Elektronik SanaylineIll§: İhracat (2) (Milyon Dolar)
2015: 2 590
2016: 2 366
2017: 2 503
2018: 2 545
2018 Ocak- Ağustos: 1 534
2019 Ocak- Ağustos: 1 420

Tablo II: 11- Elektronik SanaylineIll§: İthalat (2) (Milyon Dolar)
2015: 15 004
2016: 16 617
2017: 18 140
2018: 12 904
2018 Ocak- Ağustos: 9 281
2019 Ocak- Ağustos: 7 349

Tablo II: 11- Elektronik SanaylineIll§: Kapasite Kullanım Oranı (Yüzde)
2015: 81,28
2016: 80,01
2017: 79,56
2018: 76,23
2018 Ocak- Ağustos: 74,89
2019 Ocak- Ağustos: 75,53
Kaynak: TUIK, TCMB (1 NARe.2 snfamasina göre Sanayi Üretim Endeksini (015=10) yansitmaktadır.(2) ISIC Rev.4 Sıniflamasına göre cari fiyatlarla (ABD doları) gösterilmiştir.
İthalattaki daralma büyük oranda iletişim donanımları alt sektöründen kaynaklanmış,ihracatta alt sektörler itibarıyla sadece tüketici elektroniği sektöründe net ihracatçıolunabilmiştir. 2018 yılında 10,4 milyar ABD dolarına gerileyen dış ticaret açığı 2019 yılı ilk sekiz ayında 5,9 milyar ABD doları olmuştur. Sektör ithalatında başta Çin olmak üzere Uzak Doğu ülkeleri önemli paya sahip olmayı sürdürmektedir.

b) Amaç
Elektronik sektöründe Ar-Ge'ye dayalı rekabetçi üretim ve ihracatın artırılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: 5G ve ötesi teknolojiler dâhil olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.369)

Politika/Tedbir: Tedbir 369.1. 5G baz istasyonu geliştirme çalışmaları tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 5G baz istasyonu geliştirme sürecinde yer alabilecek firmalar belirlenecek ve sürece katkıları sağlanacaktır. 2. Ürün geliştirme süreci izlenecek ve gerekli yönlendirmelerle sürecin tamamlanması sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 369.2. Yerli üretim ve Ar-Ge faaliyetleri yeni nesil mobil haberleşme teknolojileri kapsaminda desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), BTK, TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TÜBİTAK 2019-2020 Çağrı Planı kapsamında Haberleşme ve İletişim Cihazları, Yeni Nesil Kablosuz Veri Ağları, Yeni Nesil İleri Kablosuz ve Mobil Teknolojiler konularına çağrılarda yer verilecektir.

Politika/Tedbir: Tüm dikey sektörler dâhil olmak üzere M2M ve IoT ekosisteminde kullanılan donanım ve yazılım ürünlerinin yerli imkânlar ile üretilmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.370)

Politika/Tedbir: Tedbir 370.1. Akıllı fabrikalar, ulaşım, enerji, tarım, sağlık, çevre, afet yönetimi gibi konularda uygulamaların geliştirilmesi ve yerli standartların oluşturulması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İhtiyaç analizi yapılacaktır. 2. Standartlarla uyumlu uygulamaların geliştirilmesi teşvik edilecektir.

(Kalkınma Planı p.371): Tedbir 371.1. Savunma elektroniğinde elde edilen kabiliyetlerin sivil alana transferine ilişkin ve bu alanda ticarileşmeye yönelik destek ve teşvikler sağlanacaktır.

(Kalkınma Planı p.371): Tedbir 371.2. Istanbul, Ankara ve İzmir'de birer adet mevcut veya yeni Teknoloji Geliştirme Bölgesi İhtisas Elektronik ve Haberleşme Teknoloji Geliştirme Bölgesine dönüştürülecek veya bu alanlarda TGB kurulması desteklenecek, bu bölgelerde küme geliştirme desteği sağlanacak, ortak kullanima uygun elektronik test ve analiz laboratuvarları oluşturulacaktır.

(Kalkınma Planı p.371): Üretimin artırılması ve sektörel dönüşümün sağlanabilmesine yönelik özel destek programları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.372)

(Kalkınma Planı p.371): Tedbir 372.1. Yurt dişından satın alınan patentlere ilişkin maliyetler, alinan patent konusunda belirli bir süre içinde daha ileri seviyede bir patent geliştirilmesi şartına bağlı olarak desteklenecektir.
2.2.1.2.4. Makine-Elektrikli Teçhizat 
a) Mevcut Durum 
Makine sanayiinde 2017 yılı yurt içi üretimi 21,5 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. Makine sanayi üretimi bir önceki yıla göre yüzde 0,3 artmıştır. 2019 yılı 8aylık üretim endeksi ortalaması 97,25 olarak gerçekleşmiş olup 2018 yılının aynı dönemine göre yüzde 12,2 azalmıştır. Makine imalat sanayiinde kapasite kullanım orani 2017 yılında yüzde 79,2'ye yükselerek son 8 yılın en yüksek seviyesinde gerçekleşmiş ve imalat sanayii ortalamasının üzerine çıkmıştır.

Makine sanayiinde ihracat 7,8 milyar ABD doları düzeyinden 2018 yılında yüzde 20

17,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılı ilk 8 ayında sektör ihracatı yüzde 9,6 artmış ancak ithalatı yüzde 27 düşmüştür. Kaldırma-taşıma, inşaat ve maden makineleri ile genel amaçlı makinelerin ihracatında yüksek oranlı artışlar gerçekleşmiştir. Ancak, yurt içi talebe bağlı olarak kaldırma-taşıma, metal işleme makineleri ve takım tezgâhları ile tekstil ve giyim makineleri ithalatında yüksek oranlı düşüşler gerçekleşmiştir.
Elektrikli teçhizat sektöründe 2018 yılında bir önceki yıla göre sektörel üretim endeksi yüzde 2,9, ithalat yüzde 1,5 azalmış, ihracat ise yüzde 10,6 artmıştır. 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre sektörel üretim endeksi yüzde 4, ithalat yüzde 15,8 azalmış, ihracat ise yüzde 2,7 artmıştır.

Tablo II: 12- Makine Sanayiine İlişkin Veriler 
2015: 100
2016: 100,9
2017: 110,3
2018: 110,6
2018 Ocak- Ağustos: 110,7
2019 Ocak- Ağustos: 97,3

2015: 7 238
2016: 6 904
2017: 7 838
2018: 9 410
2018 Ocak- Ağustos: 6 105
2019 Ocak- Ağustos: 6 693

2015: 18 641
2016: 20 017
2017: 19 180
2018: 17 926
2018 Ocak- Ağustos: 12 628
2019 Ocak- Ağustos: 9 220

2015: 78,8
2016: 76,3
2017: 79,2
2018: 74,6
2018 Ocak- Ağustos: 77,8
2019 Ocak- Ağustos: 68,1
Kaynak: TÜIK, TCMB 
,.

2) ISIC Rev.4 Siniflamasına göre cari fiyatlarla (ABD dolari) gösterilmiştir.

Sektör ihracatının yaklaşık yarısını oluşturan ev aletleri imalatında 2019 yılı OcakAğustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 3,3 artmiş, ithalatıise yüzde 25,5 azalmıştır. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği verilerine göre bu dönemde 6 ana üründe iç satışlar miktar bazinda yüzde 12 düşerek iç pazarda daralma devam etmiştir.

Tablo II: 13- Elektrikli Teçhizat Sanayiine İlişkin Veriler 
2015: 100
2016: 99
2017: 108,1
2018: 104,9
2018 Ocak- Ağustos: 104,1
2019 Ocak- Ağustos: 100

2015: 9 146
2016: 8 997
2017: 9 453
2018: 10 457
2018 Ocak- Ağustos: 6 616
2019 Ocak- Ağustos: 6 795

2015: 8 539
2016: 8 908
2017: 8 927
2018: 8 790
2018 Ocak- Ağustos: 6 127
2019 Ocak- Ağustos: 5 158

2015: 76,6
2016: 77,8
2017: 78,7
2018: 75,0
2018 Ocak- Ağustos: 76,6
2019 Ocak- Ağustos: 73,2
Kaynak: TÜIK, TCMB 
(1) NACE Rev.2 Siniflamasina Göre Aylik Sanayi Üretim Endeksi (2015=100)(2) ISIC Rev. 4 Sınıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD doları) dış ticaret 
b) Amaç
Makine ve elektrikli teçhizat sektörlerinde rekabetçi ve verimli yerli üretim altyapısının geştirilerek kürsl pazardak rekabet gücümüzüatmak değrzinde üli daha üst konuma taşımak temel amaçtir.


Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Tedbir 376.2. Makine sektörü doğal küme yapılanması envanteri oluşturulacak ve küme geliştirme faaliyetleri yapılacaktır.
Politika/Tedbir: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Makine sektörü doğal küme yapılanması envanteri oluşturulacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Tedbir 377.1. Büyük ölçekli kamu ihalelerinde başta asansör ve iklimlendirme ürünleri olmak üzere yerli ürün kullanma şartı getirilecektir.
Politika/Tedbir: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kamu İhale Kurumu, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yapım işlerinde kullanılacak yerli ürün listesinin güncellenmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Tedbir 377.3. DMO'nun tedarik ettiği makine ve teçhizat ürünlerinde yerli ürünlerin payı artırılacaktır.
Politika/Tedbir: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), DMO
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. DMo Katalog sisteminde yer alan yerli makine üreticisi sayısı arttırılacaktır. 2. Sisteme dahil edilen yerli makine ve teçhizat sayısı arttırılacak ve bu yolla ürünlerin kamu pazarına ulaşması sağlanacaktır. 3. Beş farkliı makine alt sektörü ile ortak çalıştay düzenlenecek ve yol haritaları çıkarılacaktır. 4. Makine sektörünü geliştirecek iyileştirmeler yapılacaktır. 5. Sektörde yer alan STK ve meslek kuruluşlarıyla istişare ve işbirliği mekanizması oluşturulacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Elektrikli makineler sektöründe rekabet gücünün artırılması için gerekli Ar-Ge altyapısına yönelik yatırımlar yapılacak, sektörde teknolojik dönüşüm desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.378)

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Tedbir 378.1. Ar-Ge çalişmaları sonucu ortaya çıkan prototipleri test etmek ve ticarileștirmek amacıyla piyasaya sürülecek olan ürünlerin ulusal ve uluslararası pazarlarda kabul görebilmesi için gerekli testlerin yapılabileceği bağımsız akredite Uluslararası Yüksek Güç ve Yüksek Gerilim Deney Laboratuvarı kurulacaktır.
Politika/Tedbir: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TEDAŞ
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Laboratuvar ana ekipmanları temin edilecek ve inşaat süreci başlatılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Makine sektöründe kümelenme desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.376): Tedbir 378.5. Il, ilçe ve belde belediyelerinin açık alan aydınlatmasında enerji tasarrufu yapmasina ve yerli üretim teçhizatın kullanılmasına ilişkin düzenleme yapılarak yeni nesil aydınlatma cihazlarının yerli üretimi desteklenecektir.
Politika/Tedbir: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. LED aydınlatma uygulamalarının, fayda-maliyet, süre ve verimlilik olarak değerlendirilerek planlanmasına yönelik çalişmalar yapılacak, ayrıca LED aydınlatmaya yönelik usul esaslarda gerekli güncellemeler yapılacaktır. 2.Yenilikçi teknolojilerin takip edilerek mevzuata uyumu sağlanacaktır. 3. Verimli aydınlatmada yerli tasarim ve üretim yetkinliklerinin geliştirilmesi özendirilecektir.

Tedbir 378.6. Yerli olarak üretilebilen enerji ekipmanlarının belirlenmesine yönelik envanter raporu oluşturulacak ve yerli olarak üretilebilecek ürünlere yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.: Elektrikli makineler ve beyaz eşya sektöründe üretimin artırılması ve sektörel dönüşümün sağlanabilmesine yönelik özel destek programları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.379)

Tedbir 378.6. Yerli olarak üretilebilen enerji ekipmanlarının belirlenmesine yönelik envanter raporu oluşturulacak ve yerli olarak üretilebilecek ürünlere yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.: Tedbir 379.1. Nükleer güç santrallerine yönelik elektrikli teçhizat üreten firmalara küme geliştirme desteği sağlanacak, test ve sertifikasyon desteği verilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Atom Enerjisi Kurumu
1. Yerli ekipman üretim potansiyeli hakkında envanter verilerinin konsolidasyonu ile yerlileşmeye uygun ekipmanların belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Nükleer sanayi için kurulacak kümelerin desteklenmesi için Kümelenme Programına ilişkin Yönetmelik Taslağı tamamlanacaktır.

Tedbir 378.6. Yerli olarak üretilebilen enerji ekipmanlarının belirlenmesine yönelik envanter raporu oluşturulacak ve yerli olarak üretilebilecek ürünlere yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.: Tedbir 379.2. Beyaz eşya sektörünün ana ihracat pazarı olan AB'de 1 Mart 2021 tarihinde yürürlüğe girecek olan yeni eko tasarim ve yeni enerji etiketi regülasyonuna uyumlu ürün tasarımları sebebiyle oluşacak ilave yatırım ihtiyacı, yatırım teşvikleri kapsamında desteklenecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Yerli ekipman üretim potansiyeli hakkında envanter verilerinin konsolidasyonu ile yerlileşmeye uygun ekipmanların belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Yeni AB düzenlemelerinin neden olacağı ilave yatırım ihtiyaçları paydaşlarla birlikte belirlenecektir.

Tedbir 378.6. Yerli olarak üretilebilen enerji ekipmanlarının belirlenmesine yönelik envanter raporu oluşturulacak ve yerli olarak üretilebilecek ürünlere yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.: Elektrikli makineler ve beyaz eşya sektöründe enerji verimliliğinde artış sağlayıcı faaliyetler yoluyla sektörde yerli üretim geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.380)

Tedbir 378.6. Yerli olarak üretilebilen enerji ekipmanlarının belirlenmesine yönelik envanter raporu oluşturulacak ve yerli olarak üretilebilecek ürünlere yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.: Tedbir 380.1. Sanayi tesislerinde kullanılan enerji verimsiz motorların, daha verimli motorlar ile değişimi desteklenecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Yerli ekipman üretim potansiyeli hakkında envanter verilerinin konsolidasyonu ile yerlileşmeye uygun ekipmanların belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Türkiye'de Enerji Verimli Motorların Teşvik Edilmesi Projesi kapsamında verimsiz elektrik motorlarının verimlileri ile değişmesi yolunda piyasa dönüşüm çalışmaları yürütülecektir.
2.2.1.2.5. Otomotiv 
a) Mevcut Durum 
Dünya otomotiv sanayiinde 2018 yılında yüzde 1,1 azalıla 95,6 milyon araçüretilmiştir. 27,8 milyon araç üreten Çin, toplam üretimin yüzde 29'unu gerçekleştirmiştir.Japonya’da 8,4 milyon, Almanya’da 5,1 milyon otomobil üretilmiştir.
Türkiye otomotiv sanayiinde toplam üretim 2018 yılında yüzde 8,6 azalarak 1,55milyon olmuştur. Otomotiv sanayinin kapasite kullanım oranı yüzde 78,6 olarak gerçekleşmiştir. Aynı yılda otomobil üretimi yüzde 10,2 azalarak 1,03 milyon olmuştur. 2018yılında otomotiv sanayii toplam yurt içi pazarı yüzde 35 düzeyinde daralarak 641 bin olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında 875 bini otomobil olmak üzere, toplam otomotiv sanayii ihracatı yüzde 0,9 azalarak 1,33 milyon olmuş, üretimde ihracatın payı yüzde 84'e yaklaşmıştır. Ayni yılda 323 bini otomobil olmak üzere 397 bin araç ithal edilmiştir. 2018yılında otomotiv sanayii genelinde 28,5 milyar ABD doları ihracat gerçekleştirilmiştir.

2019 yıli Ocak-Ağustos döneminde otomotiv sanayii üretimi bir önceki yıliın aynıdönemine göre yüzde 10,9, otomobil üretimi yüzde 10,7 azalmıs, toplam kapasite kullanım oranı yüzde 68,4 olmuştur. Otomotiv sanayii toplam yurt içi pazarı ise2019 yılı OcakAğustos döneminde geçen ylın aynı dönemine göre yüzde 46 küçülmüştür. Aynı dönemde adet olarak toplam ithalat yüzde 52,2, toplam ihracat yüzde 6 azalmıştir. Otomobil ihracatıadet olarak yüzde 8,2, ticari araç ihracatı da yüzde 1,3 azalmıştır.
Tablo II: 14- Otomotiv Sanayiine İlişkin Veriler 
2015: 1 358 796
2016: 1 485 927
2017: 1 695 731
2018: 1[TELEFON] Ocak- Ağustos: 1 034 120
2019 Ocak- Ağustos: 921 187

2015: 100
2016: 106,6
2017: 124,9
2018: 120,7
2018 Ocak- Ağustos: 121,3
2019 Ocak- Ağustos: 109,5

2015: 19 026
2016: 21 603
2017: 25 984
2018: 28 532
2018 Ocak- Ağustos: 18 829
2019 Ocak- Ağustos: 17 831

2015: 20 536
2016: 21 205
2017: 21 590
2018: 18 220
2018 Ocak- Ağustos: 13 208
2019 Ocak- Ağustos: 8 151

2015: 80
2016: 85,8
2017: 88,4
2018: 78,6
2018 Ocak- Ağustos: 78,7
2019 Ocak- Ağustos: 68,4
Kaynak: TÜIK, OSD Otomotiv Sektörü Aylık Değerlendirme Raporları ve Otomotiv Sanayii Üretim Bültenleri 
(1) NACE Rev.2 Siniflamasina Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksi (2015=100)
(2) ISIC Rev.4 Siniflamasına göre cari fiyatlarla (ABD dolani) diş ticaret 

b) Amaç
Yüksek teknolojiye dayalı yerli marka araç üretimi ile rekabet gücü yüksek tedarik sanayiinin geliştirilerek uluslararası pazar payının artırılması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Rekabet gücünün geliştirilmesi için otomotiv destek programı hayata geçirilecektir. Programla; sensör, batarya, yakıt hücresi ve yazılım gibi alanlarda teknoloji ve üretim kabiliyetlerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.382)

Politika/Tedbir: Tedbir 382.3. Sektörün kümelenme destek programindan faydalanmasinı teminen tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecek ve otomotiv sanayiinde kümelenme birlikteliğinin bu kapsamda daha yüksek seviyede desteklenmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Otomotiv sektörünün kümelenme destek programindan faydalanmasini teminen tanıtım faaliyeti gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Otomotiv sanayiinin rekabet gücünün korunarak geliştirilmesi amacıyla; küresel gelişmeler, yeni teknolojiler ve değişen müşteri beklentileri çerçevesinde çevre teknolojileri, bağlantılı ve otonom araçlar, akıllı hareketlik gibi kritik teknolojilerin geliştirilmesine önem verilecektir. (Kalkınma Plani p.384)

Politika/Tedbir: Tedbir 384.1. Otomotiv bilişim teknolojilerinde ulusal üretim ve Ar-Ge çalışmalarının gelişmesi için ulusal ortak proje platformlarının oluşturulması ve desteklenmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu ve Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye'de otonom ve bağlantılı mobilite uygulamalarına yönelik canli test ve geliştirme sahasi tespit edilecek, altyapı ihtiyacının destek fonları ile tamamlanarak kullanıma açılması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. Mobilite sektörleri sektörel yol haritası eylem planlarının ilk aşaması tamamlanacaktır. 3. Yaygınlaşma planı hazırlanacaktır.

Tedbir 384.2. Sektörel pazar araştırmaları ile teknolojik gelişim, insan gücü ihtiyacı, pazarlama, markalaşma gibi konulardaki araştırmalara yönelik bir destek programı uygulanacaktır.: Yeni nesil araçlar için uygun altyapı oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.385)

Tedbir 384.2. Sektörel pazar araştırmaları ile teknolojik gelişim, insan gücü ihtiyacı, pazarlama, markalaşma gibi konulardaki araştırmalara yönelik bir destek programı uygulanacaktır.: Tedbir 385.4. Yeni nesil araçlardan veri toplanmasi, kullanılması ve katma değerli hizmetlere dönüştürülmesi konusunda mevzuat ve uygulamaya yönelik belirsizlikler giderilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili özel sektör kuruluşları: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, BTK, İlgili Kamu ve Özel Sektör Kuruluşlanı
1. Diş ticaret bilgilendirme seminerleriyle söz konusu destek programı hakkında farkındalık artırılacaktır.: 1. Mobilite sektörleri sektörel yol haritaları çalışması kapsamında uluslararası kuruluşların destek ve başarılı uygulama örnekleri incelenerek mevzuat değişikliği, kurumsal ve idari düzenleme önerileri geliştirilecektir.

Tedbir 384.2. Sektörel pazar araştırmaları ile teknolojik gelişim, insan gücü ihtiyacı, pazarlama, markalaşma gibi konulardaki araştırmalara yönelik bir destek programı uygulanacaktır.: Yurt dışı pazar ve ihracat imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.386)

Tedbir 384.2. Sektörel pazar araştırmaları ile teknolojik gelişim, insan gücü ihtiyacı, pazarlama, markalaşma gibi konulardaki araştırmalara yönelik bir destek programı uygulanacaktır.: Tedbir 386.1. Otomotiv sanayiinin ağırlıklı ihracat pazarlarına yönelik risklerin azaltılması için yeni pazarlara ve yurt dışında yatırıma yönelik araştırmalar yapilacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili özel sektör kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili özel sektör kuruluşları
1. Diş ticaret bilgilendirme seminerleriyle söz konusu destek programı hakkında farkındalık artırılacaktır.: 1. Hedef ülkelere yerinde pazar araştırması ziyareti gerçekleştirilecektir. 2. Fizibilite çalışmaları yapılması, ilgili taraflarla düzenlenecek ön hazırlık süreci ve yerinde pazar araştirması ziyaretinin gerçekleştirilmesiyle birlikte Yerinde Pazar Araştırması Raporunun hazırlanması ve raporun ilgili taraflara paylaşılması sağlanacaktır.
2.2.1.2.6 Raylı Sistem Araçları
a) Mevcut Durum 
Raylı sistem araçları güvenli ve konforlu bir yolculuk imkânı sağlaması ve yük taşımacılığında ekonomik, verimli ve çevre odaklı firsatlar sunması nedeniyle hem kent içi hem de şehirlerarası ulaşımda yaygın olarak tercih edilmektedir. Bu nedenle küresel ölçekte raylı sistem araçlarına yapılan yatırımlar hızla artmaktadır. Ülkemizde de demiryolu ve kent içi ulaşım sektörlerinde artan kamu yatırımlarına paralel olarak önemli ölçüde çeken ve çekilen araç ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Bugüne kadar tamamlanan projelerde kullanılan araçlar yurtdışı merkezli firmalardan tedarik edilmiştir. Nitekim yalnızca metro ve tramvay araçları dikkate alındığında, son 30 yılda ülkemizde 12 ayrı firmadan 26 farklı araç tipinde 2.866 araç ithal edilmiştir.

Demiryolu ve kent içi ulaşım sektöründe hala büyük miktarda proje stoku bulunan ülkemizde, kaynaklarımızın yurtdışına çıkışının önüne geçilmesi, yerli raylı sistem aracısanayiinin gelişimi ve daha sonraki aşamalarda üretilen araçların ihracatı ile ülke ekonomisine katkı sağlanması önem arz etmektedir.

Ülkemizde farklı nitelikte raylı sistem aracı üreten firmalar bulunmasına rağmen söz konusu firmaların kapasite kullanım oranları oldukça düşük düzeyde kalmaktadır. Bununla birlikte söz konusu firmalar çoğunlukla yabancı firmaların lisanslarıyla araç üretmektedir.Bu kapsamda ülkemizde raylı sistem araçlarının yerli üretiminde önemli bir kapasite oluşmuşolmakla birlikte söz konusu üretim kabiliyetleri farklı firmalara dağılmış durumdadır.

Olkemizde rayli sistem araçlarinda yerli üretimin geliştirilmesine ilişkin önemli çabalar bulunmasına rağmen bu konuda koordinasyon görevi üstlenerek üretim ve talep planlamasıyapabilecek yetkilere sahip bir yapı bulunmamaktadır. Bu nedenle raylı sistem araçlarının temininde belediyeler ile kurum ve kuruluşların birbirinden bağımsız hareket ederek araçtemin ettikleri dikkat çekmektedir.

Raylı sistem araçları ihtiyacının karşılanmasında yerli tasarım ve üretim olanaklarının artırılabilmesi amacıyla ölçek ekonomisinden faydalanılması, yerli üretime ilişkin stratejik vizyon geliştirilmesi, mevzuat altyapısının oluşturulması ile zorunlu alımların temin edilmesi,ilgili kuruluşlar arasında eşgüdümün ve takibin sağlanması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir. Bununla birlikte 03/04/2019 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan Rayli Sistemler Sanayi Teknik Komitesinin Oluşumu ve Görevlerine Dair Tebliğ ile Raylı Sistemler Sanayi Teknik Komitesi kurulmuştur. Söz konusu teknik komitenin temel görevleri raylı sistemler sanayii ile ilgili üretim, ithalat veya ihracatın mevcut durumunun tespit edilmesi ile kapasite ve kalite artırımına yönelik geliştirme, iyileştirme, modernizasyon gibi konularda çalışmaların yapılması olarak belirlenmiştir.

Ülkemizde raylı sistem araçlarının üretimi ve bakım-onarımının yapılması amacıyla kamu kesiminde TÜVASAŞ, TÜLOMSAŞ ve TÜDEMSAŞ, TCDD'nin bağlı ortaklıkları olarak hizmet vermektedir.

TüVASAŞ bünyesinde hali hazırda yabancı firma lisansı ile dizel tren dizisi üretilmekte olup söz konusu projeden elde edilen bilgi birikiminin milli elektrikli tren dizisi üretiminde kullanılması amaçlanmaktadır. Milli elektrikli tren dizisi üretimi çalışmaları kapsamında ülkemizde üretilmesi planlanan tüm rayli sistem araçlarına da hizmet edebilecek kapasitede Alüminyum Gövde Üretim Tesisi, TüVASAŞ bünyesinde 2019 yılında hizmete açılmıştır. Milli elektrikli tren dizisi üretimi kapsamında 160 km/s hıza uygun prototipin montajinın 2019 yılısonunda tamamlanarak raylara indirilmesi planlanmaktadır. Bununla birlikte milli elektrikli tren dizisinin geliştirilerek yüksek hızlı tren setlerinin Ar-Ge çalışmalarında da kullanılabilmesi amacıyla 225 km/s hıza uygun olacak şekilde tasarımı çalışmalarına başlanmiştir.

TüLOMSAŞ tarafindan milli elektrikli lokomotifin tasarım ve üretim çalışmalarına başlanmıştır. TüLOMSAŞ bünyesinde hali hazırda yabancı firma lisansı ile elektrikli ve dizel lokomotif üretilmekte olup söz konusu projelerden elde edilen bilgi birikiminin milli elektrikli lokomotif üretiminde kullanılması hedeflenmektedir. Bununla birlikte 2018 yılında çalışmaları başlatılmış olan yeni nesil 8 silindirli 1.200 HP dizel motorun prototip imalatıçalışmaları sürdürülmektedir.

TüDEMSAŞ tarafindan tasarım, sertifikasyon ve imalat süreçleri tamamlanan yeni nesil milli yük vagonlarının ihracatına başlanmıştır.

b) Amaç
Raylı sistem araçları ile kritik bileşenlerinin yerli imkânlarla üretilmesine yönelik yerli sanayinin Ar-Ge, tasarım ve üretim kabiliyetlerinin geliştirilmesi ve bu alanda milli markanın oluşturulmasi temel amaçtır.


Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Raylı sistem araçlarının yerli üretiminde ilgili kuruluşlar arasında eşgüdümün ve yerli katma değere ilişkin takibin sağlanması amacıyla Sanayileşme İcra Kurulu kararıyla, kamu kurumları ile belediyelerin üretilen milli araçları tedarik etmesi yönünde gerekli düzenleme ve finansal tedbirler hayata geçirilecektir. (Kalkınma Plani p.388)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 388.1. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile birlikte raylı sistem araçlarında envanter çalışması ile talep ve tedarik planlaması yaparak Sanayileşme Ícra Kuruluna sunacak; kamu alımları ve uzun vadeli sipariş yöntemlerine ilişkin karar Kurul tarafindan verilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Politika/Tedbir: 1. Raylı sistem araçları envanteri oluşturulacaktır. 2. Raylı sistemler alanında yerli firmaların tasarım ve üretim kapasitesi ortaya çıkarılacaktır. 3. Kuruluş bazında talep ve ihtiyaç analizi çalışması yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 388.2. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından raylı sistem araçlarında mevcut envanterin tespiti, orta vadede oluşması beklenen talep ile tedarike ilişkin mevcut kamu-özel üretim yapısı ve kabiliyetlerinin tespiti yapılacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Politika/Tedbir: 1. Kamu-Özel üretim yapısı kabiliyetlerinin tespiti yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 388.3. Kent içi ulaşımda kullanılan tramvay, hafif rayli sistem ve metro araçları için araç standartları geliştirilecek ve kent içi araç kayıt sicil sistemi oluşturulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Politika/Tedbir: 1. Raylı Sistem Araçlarında Tasarım Kriterlerinin Belirlenmesi Yönetmeliği ile Raylı Sistem Araçlarında Test ve Devreye Alma Yönetmeliği yayımlanacaktır. 2. Kent içi araç kayıt sicil sistemi arayüzü tasarlanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tüm raylı sistem araçlarının milli imkânlarla tasarımı ve yerli üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.389)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 389.1. Cer sistemi, boji, tren kontrol sistemi, yolcu bilgilendirme sistemi, pnömatik sistemler, araç gövde tasarımi, sistem entegrasyonu, dişli kutusu başta olmak üzere raylı sistem araçlarındaki kritik bileşenlerin milli imkânlarla tasarlanması ve üretilmesi sağlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Yerel Yönetimler, TÜBITAK
Politika/Tedbir: 1. Milli elektrikli tren dizisi tasarımı kapsamında yerlileştirilen cer sistemi, boji, dişli kutusu ve tren kontrol sistemi bileşenlerinin test ve sertifikasyon süreçleri tamamlanacaktır. 2. Milli manevra lokomotifi projesi kapsamında cer konvertörü tasarımı ve imalatı tamamlanacaktır. 3. Milli elektrikli lokomotif projesi kapsamında boji ve cer sistemi tasarimi ve imalatı ile araç gövde tasarımi ve sistem entegrasyonu tamamlanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 389.2. 2020 yılında milli elektrikli tren dizisinin üretimi tamamlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜVASĀŞ
Politika/Tedbir: 1. Prototip elektrikli tren dizisi üretilerek test ve sertifikasyon süreçleri tamamlanacaktır. 2. Milli elektrikli tren dizisinin seri üretimine başlanacaktır.

Tedbir 389.3. 2022 yılinda milli elektrikli lokomotifin seri üretimine başlanılacaktır.: Tedbir 389.4. 2023 yılında milli yüksek hızlı trenin prototipi tamamlanacaktır.
Ulaștirma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜBİTAK, TÜLOMSAŞ: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, TÜBİTAK
1. Milli elektrikli lokomotifin tasarım çalışmaları tamamlanacaktır. 2. TÜBİTAK tarafindan projenin Ar-Ge faaliyetlerinin koordinasyonu ve kritik bileşenlerin prototip düzeyinde geliştirmelerine başlanacaktır.: 1. TÜVASAŞ tarafindan geliştirilen 225 km/s hıza uygun milli elektrikli tren seti projesi kapsamında elde edilen yetkinlikler ilgili kamu kuruluşları ve özel sektör firmaları ile birlikte geliştirilerek iş planı hazırlanacaktır.

Tedbir 389.3. 2022 yılinda milli elektrikli lokomotifin seri üretimine başlanılacaktır.: Tedbir 389.5. 2023 yılında metro ve tramvay üretimi dâhil olmak üzere tüm rayl sistem araçlarında yüzde 80 yerlilik düzeyine ulaşılacaktır.
Ulaștirma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜBİTAK, TÜLOMSAŞ: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, Yerel Yönetimler
1. Milli elektrikli lokomotifin tasarım çalışmaları tamamlanacaktır. 2. TÜBİTAK tarafindan projenin Ar-Ge faaliyetlerinin koordinasyonu ve kritik bileşenlerin prototip düzeyinde geliştirmelerine başlanacaktır.: 1. Raylı sistem araç tedariğinde yüzde 60 yerlilik oranına ulaşılacaktır.

Tedbir 389.3. 2022 yılinda milli elektrikli lokomotifin seri üretimine başlanılacaktır.: Tedbir 389.6. Üniversitelerle ortak çalışmalar yapılarak raylı sistem aracı ve yedek parçaları üreten kamu ve özel sektör kuruluşlarının kurumsal kapasiteleri artırılacak; satış, pazarlama ve markalaşma stratejileri oluşturularak yurt dışi pazar ve ihracat imkânları geliştirilecektir.
Ulaștirma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜBİTAK, TÜLOMSAŞ: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, YÖK, Üniversiteler
1. Milli elektrikli lokomotifin tasarım çalışmaları tamamlanacaktır. 2. TÜBİTAK tarafindan projenin Ar-Ge faaliyetlerinin koordinasyonu ve kritik bileşenlerin prototip düzeyinde geliştirmelerine başlanacaktır.: 1. Raylı sistem aracı ve yedek parça üreten kamu ve özel sektör kuruluşlarının kurumsal kapasitelerinin artırılması ile satış, pazarlama ve markalaşma konularında yol haritası geliştirilecektir.

Tedbir 389.3. 2022 yılinda milli elektrikli lokomotifin seri üretimine başlanılacaktır.: Tedbir 389.7. Raylı sistem araçlarının tasarım, geliştirme, üretim ile test ve sertifikasyonu süreçlerinde yer alacak proje yöneticisi, sistem yöneticisi, sistem mühendisi ve tasarım mühendisi ihtiyacını karşılamaya yönelik eğitim programları oluşturulacaktır.
Ulaștirma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜBİTAK, TÜLOMSAŞ: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK, Üniversiteler
1. Milli elektrikli lokomotifin tasarım çalışmaları tamamlanacaktır. 2. TÜBİTAK tarafindan projenin Ar-Ge faaliyetlerinin koordinasyonu ve kritik bileşenlerin prototip düzeyinde geliştirmelerine başlanacaktır.: 1. Raylı sistemler alanında lisansüstü eğitim verecek üniversiteler ilgili bölgelerdeki üretim potansiyeli dikkate alınarak belirlenecek ve eğitim programları hazırlanacaktır.

Tedbir 389.3. 2022 yılinda milli elektrikli lokomotifin seri üretimine başlanılacaktır.: Tedbir 389.8. Ülkemizde üretilen yerli raylı sistem araçlarınin kalite ve güvenilirlik düzeyinin sürekliliğinin sağlanabilmesini teminen ulusal ve uluslararası düzeyde hizmet verebilecek Eskişehir'deki Ulusal Raylı Sistemler Test ve Araştırma Merkezi tamamlanacak, bağımsız bir yapı tesis edilerek ilgili enstitü ve araştırma merkezlerinin de içinde bulunduğu işletim modeli hayata geçirilecektir.
Ulaștirma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, TÜBİTAK, TÜLOMSAŞ: Eskişehir Teknik Üniversitesi (S), Anadolu Üniversitesi, TCDD, TÜBİTAK
1. Milli elektrikli lokomotifin tasarım çalışmaları tamamlanacaktır. 2. TÜBİTAK tarafindan projenin Ar-Ge faaliyetlerinin koordinasyonu ve kritik bileşenlerin prototip düzeyinde geliştirmelerine başlanacaktır.: 1. Eskişehir'deki Ulusal Raylı Sistemler Test ve Araştırma Merkezi tamamlanacaktır.

2.2.1.3. Diğer İmalat Sanayii Sektörleri 
2.2.1.3.1. Tekstil-Giyim-Deri Sanayii 
a) Mevcut Durum 
2018 yılında tekstil, giyim ve deri sektörlerinde ihracat bir önceki yıla göre sırasıyla yüzde 3,4; 3,5 ve 12,9 artarken ithalat aynı dönemde sirasıyla yüzde 10; 19,4 ve 7,8azalmıştır. 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre giyim ve deri sektörlerinde ihracat artarken tekstil sektörünün ihracatı aynı dönemde azalmıştır. Her üç sektörün ithalatı ise 2019 Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre ciddi azalış göstermiştir. Son dönemdeki kur seviyesinin yükselmesinin her üç sektörün de ihracatını artırdığı, ithalatını ise azalttığı görülmektedir.

Sektörlerin üretimi incelendiğinde 2018 yılında tekstil ve giyim sektörünün üretimi bir önceki yıla göre sırasıyla yüzde 2,2 ve 3,8 artarken aynı dönemde deri sektörünün üretimi yüzde 1 azalmıştır. 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre tekstil ve deri sektöründe üretim azalırken giyim sektörünün üretimi artmıştır.
Tekstil ve giyim sektörlerinin kapasite kullanım oranları son iki yılda dönemsel küçük farklılıklar göstermekle birlikte yüzde 80 civarında seyretmektedir. Ancak deri sektörünün kapasite kullanım oranları yüzde 60 seviyesindeki düşük seyrini devam ettirmektedir.
Tablo II: 15- Tekstil-Giyim-Deri Sanayilerine İlişkin Veriler 

Kaynak: TÜIK, TCMB 
y.$(2015=100)$ ) yansitmaktadır.(2) ISIC Rev.4 Sinıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD dolan) gösterilmiştir.
2.2.1.3.2. Metalik Olmayan Mineral Ürünler Sanayii 
a) Mevcut Durum 
Türkiye Çimento Müstahsilleri Birliği verilerine göre, çimento sektöründe üretim miktarı inşaat sektöründeki gelişmelere paralel olarak 2018 yılında yüzde 9,9 azalarak, 72,5milyon tona gerilemiştir. 2019 yılının ilk yedi ayında ise çimento üretimi bir önceki yılın aynı

dohemine gore yüzde 29,9 azalarak 31,9 milyon tonda kalmıştir. 2019 yıli sonunda, baz etkisinin de sonucu olarak küçülme oranlarının azalması beklenmektedir.
Tablo II: 16- Çimento Sanayiine İlişkin Veriler 
Ocak-Ağustos: 2015

Ocak-Ağustos: 73 758

Ocak-Ağustos: 100

Ocak-Ağustos: 549

Ocak-Ağustos: 17

Ocak-Ağustos: 58,5
tarhli TürkiyeCimentoMüstahsierBirliğininhttps:/wwtma.rg.tr/tr/istatistikleraylik-verier intret ai üzerinden temin edilen 7 aylık verileridir 

(2) TüÎK, 4 basamaklı Harmonize Sistem koduna göre 2523 Çimento ticareti verisidir.
2.2.1.3.3. Ana Metal Sanayii 
a) Mevcut Durum 
Dünya ham çelik üretimi 2018 yılında yüzde 4,6, 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,6 artmıştır. Türkiye ham çelik üretimi 2018yılında yüzde 0,6 azalmış, 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde yüzde 10,5 azalarak 22,6milyon tonda kalmıştır. Tükiye 2018 yılında 37,3 milyon ton üretimle dünya sıralamasında sekizinci sıradaki yerini korumuştur.

2018 yılında Türkiye'nin demir-çelik ürünleri tüketimi yüzde 14,9 azalarak 30,6 milyon tona gerilemiştir. Nihai mamul üretimi ise yüzde 1,1 azalarak 38,6 milyon ton olmuştur.2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde nihai mamul çelik tüketimi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 27,7 azalışla 16,7 milyon tona düşmüştür.

2018 yılında toplam demir-çelik ürünleri ihracatı miktar bazında yüzde 20,5, değer bazında yüzde 32,1 artmış, sırasıyla 22,1 milyon ton ve 17,7 milyar ABD doları olmuştur.2018 ylında ithalat miktar bazında yüzde 11,3 gerilerken, değer bazında yüzde 3,3 artarak sırasıyla 14,5 milyon ton ve 12,8 milyar ABD doları olmuştur. 2019 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre Türkiye'nin toplam çelik ürünleri ihracatıdeğer olarak yüzde 0,2 azalışla 10,9 milyar ABD dolarına, ithalatı ise yüzde 27,8 azalışla 6,7milyar ABD dolarına düşmüştür.

Küresel çelik üretiminde atıl kapasitenin varlıği, devlet destekli üretim ve dampingli ihracat uygulamalarının yaygınlaşması, küresel ticaret savaşları, korumacı ticaret anlayışı;yurt içinde ise sektörün rekabet gücünü sınırlandıran bazı uygulamalar Türkiye'de demirçelik sektörü üretimi üzerinde olumsuz baskı oluşturan unsurlar olmuştur. 2019 yılında başta ABD ve AB tarafindan açılanlar olmak izereüreticilerimizekarşıbaşlatılan soruşturmalar ve ticaret önlemleri sektörü olumsuz etkilemiştir. Sektörün rekabet gücünün artırılabilmesi için ihracatımızı kısıtlayan ülkelerle ve ülke gruplarıyla yaşanan anlaşmazlıkların giderilmesi, gümrük ve dış ticaret rejimlerinde haksız rekabeti önleyici tbirernuuama tkiğnin tıasüicinmyetüze ilave yüklerin azaltılması önem taşımaktadır.


Ocak-Ağustos: 2015

Ocak-Ağustos: 31 517

Ocak-Ağustos: 100

Ocak-Ağustos: 16 732

Ocak-Ağustos: 19 063

Ocak-Ağustos: 62,5
KanakTürkiye Çek Ürticier Deneği Ylık Rapo kimAyık Rapo.
2.2.1.3.4. Gemi İnşa Sanayii 
a) Mevcut Durum 
Denizyolu taşımacılıği, karayolu taşımacılığına göre ortalama 6,5 kez, demiryolu taşımacılığına göre ise 3,5 kez daha ekonomiktir. Bunun yanında, denizyoluyla çok büyük miktardaki yükler bir seferde ve güvenli taşınabilmektedir. Serbestleşen dünya ticaretinin etkisiyle bu avantajdan faydalanmak isteyen taşımacılik firmaları gemi inşa sanayiine talebi artırmış ve tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de gemi inşa sanayii önemli bir gelişme göstermiştir. Diğer taraftan 2008 küresel ekonomik krizinden sonra dünya ticaretine ilişkin belirsizliklerin artması ve son yllarda dünya ticaretinde korumacılık eğilimlerinin yükselmesi sektörü olumsuz etkilemektedir. Bu olumsuz gelişmelerin etkisiyle 2018 yılında azalan sektör ihracatı 2019 yılı ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre artışsağlayabilmiştir. Sektör üretiminde ise 2019 yılında önemli bir artış yakalanmıştır.
Tablo II: 18- Gemi İnşa Sanayiine İlişkin Veriler 

Kaynak: TÜIK 

(1) NACE Rev.2 siniflamasına göre Sanayi Üretim Endeksini (2015=100) yansıtmaktadır.
(2) ISIC Rev.4 Sınıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD doları) gösterilmiştir.

2.2.1.3.5. Mobilya Sanayii 
a) Mevcut Durum 
2018 yılında mobilya sektörünün ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 13,4 artarken ithalatı yüzde 3,2 azalmıştir. Aynı şekilde 2019 Ocak-Ağustos döneminde de bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 14,1 artarken ithalat yüzde 14,6 azalmıştır.
Mobilya sektörüün üretimi se ylnda bir önceki yıla göre yüzde , azalıkn ake a-Aus di k  d z artmıştır.


bir miktar artirmıs olsa da geçmis dönem uygulamalarindaki gibi ciddi oranda etki bilya sektorunde son dönemde getirilen vergi indirimleri, üretim ve satış rakamlarınısağlayamamıştir. Sektörün ihracat potansiyelini daha fazla kullanması sonucunda son iki yılda ihracat rakamlarında ciddi artışlar gözlenmeye başlanmıştır.
Tablo II: 19- Mobilya Sanayiine İlişkin Veriler 
Ocak-Ağustos: 2015

Ocak-Ağustos: 100

Ocak-Ağustos: 2 007

Ocak-Ağustos: 717

Ocak-Ağustos: 72,2
Kaynak: TÜIK, TCMB 
(1) NACE Rev.2 siniflamasına göre Sanayi Üretim Endeksini (2015=100) yansıtmaktadır.(2) ISIC Rev.4 Sinıflamasına göre cari fiyatlarla (ABD dolarıi) gösterilmiştir.
2.2.2. Öncelikli Gelişme Alanları
2.2.2.1. Tarim 
a) Mevcut Durum 
Dünyada yetersiz beslenen insanların sayısında görülen artış, iklim değişikliği, tarımsal üretimde sürdürülebilirlik, doğal kaynakların korunması, gıda zincirinde teknolojik altyapının güçlendirilmesi ve gıda kayıpları ile israfin önlenmesi konularını öne çıkartmaktadır.
Dünya tarım ve gıdaürünleri fiyatları endeksi incelendiğinde, 2017 yılında iklim koşullarının üretimi olumsuz etkilemesine bağlı olarak, küresel temel tarım ve gıda ürünleri fiyatlarının bir miktar yukarı yönlü hareketinin ardından 2018 yılında hububat hariçfiyatlarda düşüş gerçekleşmiştir. 2019 yılında ise et ve süt fiyatlarında bir miktar artışa karşın özellikle enerji fiyatlarındaki düşüşün etkisiyle şeker ve bitkisel yağ piyasalarında yaşanan keskin düşüş nedeniyle temel tarım ürünleri fiyatlarındaki artış sınırlı kalmıştır.
Ülkemizde iklim koşulları ve yağış rejiminde görülen değişimler ile ürün piyasalarındaki spekülatif ve manipülatif hareketler, tarımsal ürün piyasalarındaki arz-talep dengesini ve tüketici fiyatlarını yakından etkilemektedir. Son yıllarda nüfus artışı ve turizmin yanında gıda yardımları ve ihracata bağlı artan dış taleple birlikte talep yönlü fiyat artışları görülmektedir.
2018 yılında tarımsal üretimde büyüme orani, pozitif yönlü seyrini devam ettirerek yüzde 1,9 olarak gerçekleşmiştir. 2019 ylında ise tarımsal üretimin artış hızında yukarıyönlü hareketin devam etmesi beklenmekte ve sektörün yıl sonu büyüme oranının yüzde 2,2 olacağı tahmin edilmektedir. Tarımsal katma değerin GSYH içindeki ağırlığı 2018 yılında yüzde 5,8 seviyesine gerilemiş olup 2019 yılında bu oranın yüzde 6,1'e yükselmesi beklenmektedir.

Tarım sektöründe çalışanların toplam istihdam içindeki payı 2018 yılında yüzde 18,4'e gerileyerek 5,3 milyon kişi olarak kaydedilmiştir. 2019 ylında bu oranın yüzde 17,9'a gerilemesi beklenmektedir.


2018 yılında tarım ve gida ürünlerindeki ithalat, önceki yıl ile aynı seviyede kalarak yaklaşık 14 milyar ABD doları, ihracat ise yüzde 4,8 artarak 17,2 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2019 Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre,ithalatta bitkisel üretim dişındaki tüm alt sektörlerde, ihracatta ise bitkisel üretim ve hayvancılık alt sektörlerinde azalış gözlenmiştir. Mevcut koşullar dikkate alındığında, tarım ve gıda ürünleri ihracat ve ithalatında 2019 yılı sonunda bir önceki yıla göre azalışkaydedileceği tahmin edilmektedir.

TABLO II: 20- Tarım Sektöründe Büyüme, İstihdam ve Dış Ticaret Göstergeleri 
Yıllar: 2017
Yüzde Değişim: 2018

Yıllar: 6,2
Yüzde Değişim: 6,1

Yıllar: 5 305
Yüzde Değişim: 5 464

Yıllar: 19,5
Yüzde Değişim: 19,4

Yıllar: 6 270
Yüzde Değişim: 7 617

Yıllar: 656
Yüzde Değişim: 1 282

Yıllar: 116
Yüzde Değişim: 91

Yıllar: 56
Yüzde Değişim: 58

Yıllar: 4 852
Yüzde Değişim: 4 908

Yıllar: 11 950
Yüzde Değişim: 13 952

Yıllar: 5 036
Yüzde Değişim: 4 823

Yıllar: 337
Yüzde Değişim: 439

Yıllar: 24
Yüzde Değişim: 27

Yıllar: 414
Yüzde Değişim: 451

Yıllar: 9 911
Yüzde Değişim: 10 678

Yıllar: 15 723
Yüzde Değişim: 16 417
..a 

(1) Ocak-Ağustos dönemi 

bazda yapılmıştır.

Not: Dis ticaret verilerinde ISIC Rev.3 esas alinmıştır.



Toplam tarim ve gida ürünleri ithalatimızda 2018 yıli itibarıyla yüzde 34'luk payla Rusya Federasyonu, ABD ve Brezilya ilk üç sırada yer almaktadır. Bitkisel ürün ihracatımızda İtalya ve Almanya, hayvansal ürün ihracatimızda Irak, gıda ürünleri ihracatimızda ise Irak ve Almanya önde gelen ülkelerdir.

Tarımsal ÜFE değerleri 2018 yılından itibaren genel ÜFE'nin oldukça altında seyretmektedir. Gida ürünleri ÜFE ve TÜFE değerlerinden 2013 yılı sonrası ayrışarak görece düşük seyreden tarımsal ÜFE’nin, enflasyon üzerinde etkisinin sinırlı kaldığı anlaşılmaktadır.Gida ürünleri ÜFE 2018 yıliı başından itibaren genel ÜFE artış oranlarıyla aynı çizgide seyretmektedir. Bu da ÜFE artışları açısından gıda ürünlerinin katkısının sınırli kalmasınısağlamıştır. Genel endekslerin üzerinde seyir izleyerek 2018 yılında enflasyon oranındaki artışta önemli bir paya sahip olan gıda TüFE, 2019 yılı Mayıs ayından itibaren aralıksız olarak azaliş göstermiştir.

Fiyat artışlarını kısmen engelleyebilmek adına gıda arz zincirine ilişkin kayıt sisteminin güçlendirilmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırıması, yaş meyve-sebze tedarik zincirinde lojistik altyapıların ve yatırımların iyileştirilmesi, paketleme, nakliye, depolama ve perakende satışta uyulması gereken standartların belirlenmesi ile toptancı hallerinin etkin çalıştırılmasına ve modernizasyonunun sağlanmasına ilişkin çalışmaların sürdürülmesi beklenmektedir. Bu çerçevede, pazarlama zincirinin etkinleştirilmesi ve etkin stok yönetimiyle haller, ürün ihtisas borsaları ile vadeli işlem ve opsiyon borsalarının işlem hacimlerinin artırılarak daha yönlendirici ve etkin hâle getirilmesi gerekli görülmektedir.
Kentleşme ve sanayileşme gibi tarım dışı sektörlerden gelen talepler nedeniyle arazi ihtiyacı giderek artmakta olup tarım, orman, çayır ve mera alanlarındaki koruma-kullanma dengesinin sağlanması önemini korumaktadır. Bunlara ilave olarak, sektörden çıkışlar nedeniyle kullanılmayan tarım arazileri, hâlen önemli bir düzeyde tarım arazisinin nadasa bırakılmasi, özellikle mülkiyet, kullanım ve veraset intikaline ilişkin sorunların devam etmesi tarımsal üretimin artırılmasının önündeki önemli engellerdendir.
Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından 2019 yılı Haziran ayında başlatılan 3. Tarım Şûrası Kasım ayında tamamlanacaktır. Şûranın bitkisel ve hayvansal üretim ile su ürünleri üretiminin geliştirilmesine; gıda üretimi, gıda güvenliği, kırsal kalkınma, toprak ve su kaynakları konularında çalışmalar yapılarak stratejilerin belirlenmesine ve tarım vizyonunun oluşturulmasına katkı sağlaması beklenmektedir.

Toprak ve Su Kaynakları
Ülkemizin tarım arazisi varlığı 2010 yılında 24,4 milyon hektar iken 2018 yılında 23,2milyon hektara gerilemiştir. Bunun 15,4 milyon hektarını ekilen, 3,5 milyon hektarını nadasa birakılan, 784 bin hektarını sebze yetiştirilen ve 3,5 milyon hektarını ise meyve, zeytin ağaçları ve bağcılık için ayrılan alanlar oluşturmaktadır.

Tarım arazilerinin korunması ve etkin kullanılmasına yönelik olarak arazi kullanım planlarının tamamlanmasi, toprak veri tabanının oluşturulmasi, erozyonla mücadelenin etkinleştirilmesi ve toprak yönetiminde koordinasyonun güçlendirilmesi öncelikli politika alanlari arasında yer almaktadır.

kurumsal ve hukuki düzenleme ihtiyacı devam etmektedir.



s  mn aa de mn wdn ct tme ndn t c ea r  cteet  d sn c  ea da c ce re   ae nra tetm d enman mtatn t aIs 

ama a   te s  ns e a n raa a eu a aCa,aeu a 
TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018)
TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018) İşletmeden Sorumlu Kuruluş: DSÍ
Sulama Alanı (hektar): 317 299
Sulama Tesisi Sayısı: 311

TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018) İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Su Kullanıcı Teşkilatları ve Mahalli İdareler
Sulama Alanı (hektar): 2 501 282
Sulama Tesisi Sayısı: 949

TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018) İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Bedeli Karşılığında DSİ'ce İnşa Edilip Çeşitli Kurumlarca İşletilen Sulamalar
Sulama Alanı (hektar): 16 992
Sulama Tesisi Sayısı: 29

TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018) İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Yeraltı Suyu (YAS) Sulama Kooperatifleri
Sulama Alanı (hektar): 498 948
Sulama Tesisi Sayısı: 1 454

TABLO II: 21- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Durumu (2018) İşletmeden Sorumlu Kuruluş: TOPLAM Kaynak: DSİ
Sulama Alanı (hektar): 3 334 521
Sulama Tesisi Sayısı: 2 743
Kaynak: DSİ
DSİ'nin 2019 Yilı Yatırım Programında yer alan ve toplam tutarı 159 milyar TL olan 164 sulama projesine 2018 yılı sonuna kadar 71 milyar TL harcanmıştır. 2019 yılı ödenek seviyesi bu portföyün ortalama tamamlanma süresinin 25 yılı geçeceğine ve Yatırım Programı geneliyle kıyaslandığında mevcut proje stoğunun oldukça büyük olduğuna işaret etmektedir.

TABLO II: 22- DSI Stok Değerlendirme 
TABLO II: 22- DSI Stok Değerlendirme DSI-Tarım/Sulama Proje Sayısı (1): 176
2015: 173
2016: 179
2017: 180
2018: 169

TABLO II: 22- DSI Stok Değerlendirme DSI-Tarım/Sulama Proje Sayısı (1): Ortalama Tamamlanma Süresi (Yil)
2015: 10,2
2016: 9,6
2017: 9,1
2018: 12,6
2019: 26,8

TABLO II: 22- DSI Stok Değerlendirme DSI-Tarım/Sulama Proje Sayısı (1): Yılı Yatırımı (Cari fiyatlarla, Milyon TL) (1)
2015: 4 450
2016: 5 275
2017: 6 500
2018: 6 485
2019: 3 276

TABLO II: 22- DSI Stok Değerlendirme DSI-Tarım/Sulama Proje Sayısı (1): Yılında İşletmeye Açılan İlave Sulama Net Alanı (Hektar) (2)
2015: 90 754
2016: 54 165
2017: 105 440
2018: 148 679
2019: 50 000
(1) Program 
(2) 2015-2018 yıllan DSt Genel Müdürlüğünün gerçekleşme; 2019 yılı Strateji ve Bütçe Başkanlığının gerçekleşme tahmini verileridir.
Tarım veOrmanBakanlığıtarafındantoplulaştırılan tarım arazilerinin 2018yılısonunda 3,6milyon hektarında tapu tesciliyapılmış olup kümülatif olarak 8,2 milyon hektarda çalışmalar sürdürülmektedir.

Tarım arazilerinin parçalanması ve işletme ölçeklerinin küçülmesine neden olan miras hukukunun düzenlenmesi kapsamında 6537 sayılı Toprak Koruma ve Arazi KullanımıKanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun 2014 yılında yürürlüğe girmesinden sonra, Kanunun uygulanması için miras hukukuna ilişkin uygulamalar ile tarımsal arazi edindirme iş ve işlemlerine ilişkin düzenlemelere yönelik çalışmaların tamamlanması önem arz etmektedir.


miktarar, biröceki yıa göre tahllar ve diğer bikiseüünlerde yüzde sebzeee üzde aa atarkn mevee icecek ve baara kierinde eüzde0,aas TU201ürti 
göstermiştir.ermistir.ppunda 
azalarak yaklaşık , milyon ton olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.Tahllarda piyasa istikrarnın sağlamasina yönelik dsticart önemler dhil olmak üzere gerek tedbir gostermişur.uygulanmaya devam edilmekte olup bu çerçevede ithalata sinırlı ve süreli olarak izin Tlinckla rde 0,d verilmektedir.eu.
Bitkisel Üretim 
dalgalanmalara sebep olmaktadır. Bu fiyat dalgalanmalarının önüne geçebilmek amacıyla yeni seraların kurulmasi, atıl durumda olanların yeniden üretime kazandirılması ve mevcut seraların modernizasyonuna yönelik Hazine ve Maliye Bakanlığının faiz desteğiyle T.C.Ziraat Bankası A.Ş. tarafından yeni bir kredi paketi uygulamaya konulmuştur. Ayrica, örtüaltı yetiştiricilikte üreticiye profesyonel destek ve ucuz girdi sağlamak, üreticinin ürününüpazarlamak ve sera ihtisas bölgelerinde sera kurmak amacıyla 28/05/2019 tarihinde Türkiye Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği iştiraki olarak TK Sera Á.Ş. kurulmuştur.
Ülkemizdeki tarla bitkileri, bağ-bahçe bitkileri ve diğer bitki türlerine ait yerel çeşitlerin korunmasını sağlamak amacıyla Yerel Çeşitlerin Kayıt Altına Alınmasi, Üretilmesi ve Pazarlamasına Dair Yönetmelik 03/09/2019 tarihli ve 30877 saylı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelikle yapılan düzenlemeyle geçmişte kişi adına tescil edilen yerel çeşitlerin, artık devlet adına tescil edilmesi ve çoğaltma işlemleriyle verim ve kalitenin de artırılması imkânı sağlanmıştır.

Bitkisel üretim sektöründe yerel çeşitlerin ve bitki gen kaynaklarının korunmasi,biyoteknoloji, islah, çeşit geliştirme, etkin piyasa denetimi, Ar-Ge politikalarının geliştirilmesi, sertifikalı tohumluk üretiminin ve kullanımının yaygınlaştırılması ve kamu ile özel sektörün etkin işbirliği hususları önemini korumaktadır.

Tarımda izlenebilirlik ve sürdürülebilirliğin temini açısından organik tarım, iyi tarım uygulamalarıyla tibbi ve aromatik bitkiler alanında yetiştiriciliğin geliştirilmesi, ihracatın artırılması, izlenebilirliğin iyileştirilmesiyle kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Yöresel ve coğrafi işaretli tarımsal ürünlerin tespit ve sertifikalandırılması da hem üretici gelirlerinin artırılması hem de katma değerli ürünlerin ekonomiye kazandırılmasıaçısından önem arz etmektedir.

2011 ylında lisanslı depoculuğun geliştirilmesi için kurulan TMO-TOBB LisanslıDepoculuk A.Ş. 102 bin ton kapasite ile faaliyetlerine devam etmektedir. Ayrıca, Ekim 2019itibarıyla ülkemizde, hububat, baklagiller ve yağlı tohumlarda 4,4 milyon ton,zeytin/zeytinyağında 13 bin ton, pamukta 36 bin ton ve findıkta 17 bin ton olmak üzere toplam 86 lisanslı depoculuk şirketi 4,5 milyon ton kapasite ile faaliyet göstermektedir.Lisanslı depoların mevcut doluluk oranı yüzde 60seviyesindedir. 2019 yılı sonuna kadar mevcut kapasiteye yaklaşık 330 bin tonluk bir ilavenin olması beklenmektedir.
Hayvancılık 
Türkiye'de özellikle büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık işletmeleri genelde küçük ölçekli aile işletmesi niteliğini korumakta olup son yıllarda uygulanan projeler ile orta ve orta-büyük ölçekli işletme sayılarında önemli artışlar görülmüştür.

2018 yıli itibarıyla yaklaşik 17 milyon baş olan siğır mevcudunun yüzde 41,2'si kultur melezi, yüzde 49,4'ü ise saf kültür ırkından oluşmaktadır. 35,2 milyon baş olan koyun mevcudunun içerisinde yerli koyun ırklarının oranı yüzde 92,4 gibi yüksek bir seviyededir.
Hayvancılık faaliyetlerinin sürdürülebilirliğine katkı sağlamak, besiciyi korumak,piyasada oluşan fiyat dalgalanmalarını önlemek amacıyla Et Piyasasinın Düzenlenmesine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 25/04/2019 tarihli ve 30755 saylı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kararla Et ve Süt Kurumu Genel Müdürlüğünün et fiyatlarındaki dengenin üretici ve tüketici aleyhine bozulmasını önlemek amacıyla yapmışolduğu alım satimların neticesinde oluşacak farkın 2019 yılı tarımsal destekleme bütçesinden karşılanması sağlanmıştır.

2011-2018 döneminde damızlık, besilik ve kasaplık olmak üzere yaklaşık 4,3 milyon büyükbaş hayvan ithal edilmiştir. Söz konusu ithalatı ağırlıklı olarak besilik ve kasaplık canlıhayvanlar oluşturmakta olup damızlık hayvan ithalatı sınırlı düzeyde kalmıştır. Buna karşılık tavuk eti ve yumurtasında ihracat artarak sürmektedir.

Hayvancılık sektöründe kırmızı et üretiminin nitelik ve nicelik olarak artırılmasına yönelik dönüşüm ihtiyacı bulunmaktadır. Bu kapsamda, büyükbaş hayvan varlığının artırılması amacıyla kısa vadeli çözüm olan ithalat yerine yurt içinde üretimin sürdürülebilir şekilde geliştirilmesi önemligörülmektedir. Bu doğrultuda hayvancılık işletme ölçeklerinin büyütülmesi ve uzmanlaşması yönünde destek modellerinin uygulanmasına ihtiyaçduyulmaktadır. Et arzının artırılması ve et-süt üretim dengesinin sağlanması amacıyla etçi ve kombine tip sığır yetiştiriciliğinin yaygınlaştırılmasına yönelik destekleme programlarısürdürülmektedir.

Bunun yanı sıra, sığır etine ikame olabilecek koyun ve keçi arzının artırılması, toplumun kanatlı hayvan eti ve balik tüketimine yönlendirilmesiyle dengeli ve nitelikli beslenmenin desteklenmesi önemli görülmektedir.

TABLO II: 23- Başlıca Hayvancılık Göstergeleri 
2014: 14 223
2015: 13 994
2016: 14 080
2017: 15 944
2018: 17 043

2014: 6 179
2015: 6 385
2016: 6 589
2017: 7 805
2018: 8 419

2014: 6 061
2015: 5 734
2016: 5 758
2017: 6 536
2018: 7 030

2014: 1 983
2015: 1 875
2016: 1 733
2017: 1 603
2018: 1 593

2014: 31 140
2015: 31 508
2016: 30 984
2017: 33 678
2018: 35 195

2014: 29 034
2015: 29 302
2016: 28 833
2017: 31 257
2018: 32 513

2014: 2 106
2015: 2 206
2016: 2 151
2017: 2 420
2018: 2 682

2014: 10 345
2015: 10 416
2016: 10 345
2017: 10 635
2018: 10 922

2014: 122
2015: 134
2016: 142
2017: 161
2018: 178

2014: 18 631
2015: 18 655
2016: 18 489
2017: 20 700
2018: 22 121

2014: 1 008
2015: 1 149
2016: 1 173
2017: 1 126
2018: 1 119

2014: 17 145
2015: 16 728
2016: 18 098
2017: 19 281
2018: 19 644

2014: 1 895
2015: 1 909
2016: 1 879
2017: 2 137
2018: 2 157

2014: 104
2015: 108
2016: 106
2017: 115
2018: 108

2014: 50
2015: 203
2016: 493
2017: 894
2018: 1 461

2014: 24
2015: 49
2016: 64
2017: 113
2018: 116

2014: 24
2015: 154
2016: 407
2017: 666
2018: 1 212

2014: 2
2016: 22
2017: 115
2018: 133

2014: 276
2015: 229
2016: 210
2017: 278
2018: 333

2014: 121
2015: 105
2016: 105
2017: 126
2018: 114

2014: 164
2015: 199
2016: 217
2017: 213
2018: 335

Sut uretimi onceki yillarda izienen artiş seyrini sürdürmüş ve 2018 yilinda 22,1 milyon ton düzeyine çıkmıştır. Bu artışta kültür ve kültür melezi hayvan varlığında görülen yükselişin etkili olduğu anlaşılmaktadır.

Hayvansal üretimde verim artışında en önemli unsurlardan olan hayvan islahı ve nitelikli damızlık sığır elde edilebilmesi bakımından büyük önem taşıyan suni tohumlama sayısında, 2017 ylında buzaği destekleme ödemelerinde suni tohumlama şartının kaldırılması nedeniyle azalış gerçekleşmiştir. 2018 yılında suni tohumlama metoduyla 4milyon baş sığır tohumlanması hedeflenirken 3,1 milyon seviyesinde kalınmış olup 2019 yılırakamının da bu düzeyde gerçekleşmesi beklenmektedir. Hayvancılıkta verimliliğin artırılabilmesini teminen suni tohumlama sayısında artışın sağlanması önem arz etmektedir.
Hayvancılık açısından yemleme maliyetlerinin azaltılması ve kaba yem açığının giderilmesi büyük önem taşımaktadır. Yem bitkileri üretiminin talebi karşılayabilmesi için meraların kalite ve verimliliğinin artırılmasına yönelik islah çalışmaları devam etmektedir.Mera tespit ve tahdit çalişmalarının hızla tamamlanmasi, meraların yetiştiriciler tarafindan etkin kullanımının sağlanması ile kaba yem üretimi ve işlenmesine yönelik altyapı destekleri sürdürülmektedir.

Karma yem fiyatlarındaki artış doğrudan hayvansal ürün fiyatlarına yansımaktadır.Girdi olarak hububat ve yağlı tohumlar başta olmak üzere bitkisel ürünleri kullanan yem sektöründe üretim artış hızı bitkisel üretim arzındaki artıştan fazladır. Bu sebeple sektörün ihtiyacı olan bitkisel hammaddelerin yaklaşık yarısı ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Bu durumun önlenebilmesi için başta yağlı tohumlar olmak üzere karma yem hammaddelerinde önemli bir verimlilik ve üretim artışı yanında lojistik konusunda maliyet düşürücü yeni yatırımlara ihtiyaç bulunmaktadır.

Hayvan hastalıikları ve zararlılarının olumsuz etkilerinin azaltılması yönündeki çalışmalarda, hayvancılik işletmeleri bazında koruyucu önlemlerin alınmasına yönelik İşletme Odaklı Koruyucu Hekimlik Sisteminin uygulamaya alınması ve ülke şartlarına uygun aşı, ilaç ve serum üretiminin miktar ve kalitesinin iyileştirilmesi ihtiyaçları devam etmektedir.
Su Ürünleri 
Ülkemizin deniz ve iç su yüzey alanları orman ve tarım alanlarından fazladır. 8.333 km kıyı uzunluğuna sahip ülkemizde, 24,6 milyon hektar kullanılabilir deniz ve 1,3 milyon hektar iç su olmak üzere toplam 26 milyon hektar su yüzey alanı bulunmaktadır. İç su kaynaklarımızın sayısı sulama ve enerji amacıyla yapılan gölet ve barajların sayısına bağlıolarak her geçen gün artmaktadır. Ayrıca üretim alanı olarak kullanılabilecek 178 bin km uzunluğundaki nehirlerin yanında yetiştiriciliğe müsait olan ve şu anda üzerinde yetiştiricilik yapılan pek çok su kaynağı da bulunmaktadır.

Ülkemizde su ürünleri üretimi 2018 yılında 629 bin ton olarak gerçekleşmiş olup bunun yüzde 45,2'si deniz avcılığı, yüzde 4,8'i iç su avcılığı ve yüzde 50'si yetiştiricilik üretimidir.Su ürünleri üretiminin yüzde 21 iç sularda gerçekleştirilmiştir. Son yıllarda avcılıkta düşüşgözlenirken, yetiştiricilikteki üretim artış eğiliminin devam ettiği görülmektedir. 2010 yılında 167 bin ton su ürünleri yetiştiriciliği yapılırken, yıllar itibarıyla bu rakam yükselmiş, yüzde 88,2 artışla 2018 yılında 314,5 bin tona çıkmıştır. Ülkemiz; su ürünleri ihracatında da önemli  etmisda min A da oanac tutata amilo doaraadönde bakılığ tlamtamaaca payı da yüzde 1,3'den 2,8'e yükselmiştir.


Su ürunleri sektörünün gelişiminin sürdürülülebilirliğini temin etmek üzere avcilik ve yetiştiricilikte Ar-Ge çalışmaları, üretim faaliyetleri ve yeni türlerin desteklenmesi amacıyla su ürünleri araştırma enstitülerinin fiziki ve araştırma altyapılarının güglendirilmesine devam edilmektedir. Balıkçılık sektörünün en önemli altyapı ihtiyacı olan balıkçı barınaklarına yönelik onarım çalışmaları ve yeni barınak inşası ihtiyaçlar doğrultusunda sürdürülmektedir.
Yetiştiricilik üretiminin artırılması ile kontrol ve denetim hizmetlerinin sağlıklı bir hale getirilebilmesi amacıyla başta karaya çıkış noktaları olmak üzere gerekli altyapıçalışmalarının ivedilikle çözümlenmesi gerekmektedir. Sektörün en önemli sorunları olan yasa dışı, kayıt dışı ve plansız avcılıkla birlikte su ürünleri yetiştiriciliği hususlarında gerekli düzenlemelerin yapılması öncelikli görülmektedir. Aynı zamanda su ürünleri avcılık ve yetiştiricilik örgütlerine özellikle avcılikta istihsal hakkı ve balıkçı barınaklarının kiralanmalarında öncelik verilerek bu örgütlerin işlevsel hale getirilmesi ve karar süreçlerine dâhil edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda, 1380 sayılı Su Ürünleri Kanununda değişiklik yapılmasını öngören kanun teklifi Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurul gündeminde bulunmaktadır.

Ormancılik 
Ülkemiz yüz ölçümünün yüzde 29unu oluşturan orman varlığımız, karasal ekosistemin ayrılmaz bir parçasıdır. Bu varlığın korunması ve geliştirilmesine yönelik olarak, 2018 yılında 112 bin hektar bozuk orman alanı rehabilite edilmiş, 45 bin hektar alanda ağaçlandırma çalışması ve 87 bin hektar alanda erozyon kontrolü faaliyeti gerçekleştirilmiştir.
Orman yangınlarıyla mücadelede önleyici tedbirlerin artırılmasına ve müdahale kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik önemli gelişmeler bulunmakla birlikte, 2018 yılında 5,6 bin hektar, Ekim 2019 itibarıyla 5,7 bin hektar orman alanı yangınlarda zarar görmüştür.
Ormanların etkin kullanımı ve sürdürülebilir yönetimi için orman köylülerinin sosyoekonomik projelerle desteklenmesine devam edilmektedir. Bilhassa entegre havza yönetimi projeleriyle doğal kaynak bozulumunun önüne geçilmesinin yanı sıra orman köylülerinin gelirlerini ve yaşam kalitesini iyileştirici ve artırıcı tedbirler alınmaktadır.
Orman ürünlerinde arz güvenliğine katkı sağlaması amacıyla, özel ağaçlandırma ve endüstriyel ormancılık çalışmalarının hızlandırılması ve bozuk orman alanları ile Hazineye ait boş arazilerin üretime kazandırılmasına yönelik çalışmaların yapılması önemini korumaktadır.

Sürdürülebilir orman yönetimi ulusal kriter ve gösterge setinin hazırlanarak uygulanmasına, yangınlar ve zararlılar başta olmak üzere ormanların çeşitli faktörlere karşıetkin şekilde korunmasına, toprak muhafaza amaçlı ağaçlandırma yapılmasına, orman yollarının güncel ihtiyaçlara göre iyileştirilmesi ve gelştirilmesine, ormanların sağladığıürün ve hizmetlerden sürdürülebilir şekilde faydalanılmasına, orman-halk ilişkilerinin iyileştirilmesine, yerli ve yenilenebilir bir doğal yapı malzemesi olan ahşabın yapılarda kullanımının teşvik edilmesine ve ormancılık sektöründe bilişim altyapısının oluşturulmasına öncelik verilmektedir.

Tarım Destekleri ve Piyasa Düzenlemeleri 
Ülkemizde bitkisel üretimde destekler, Tarım Havzaları Üretim ve Destekleme Model çerçevesinde çe düzeyinde belilenen ürün listeer baz alnarak uygulanmakta.Hayvancilikta il ve bölge bazında ayrıştırılmıs bir destekleme modeline geçiş yapılmış ve bölgesel kalkınma projelerinin uygulandığyörelereözgüdestekler artırımıştır.Su 

ürünierinde ise, kayit dişiligin onienmesi ililiğin artirılmasina yönelik destekleme uygulamalarına devam edilmektedir.

TABLO II: 24- Tarımsal Destekleme Bütçesinin Dağılımı
Destekleme Konusu: 2018
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2019 (2)
Artış (Yüzde): 2020 (3)
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2019

Destekleme Konusu: Alan Bazlı Tarımsal Destek Ödemeleri Alan Bazlı Ek Ödeme (Organik Tarım, İyi Tarım, Toprak Analizi, Küçük İşletme, Geleneksel Zeytin Bah. Desteği) Mazot
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 852
Artış (Yüzde): 4 439
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 5 546

Destekleme Konusu: 242
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 369
Artış (Yüzde): 232
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 52,5

Destekleme Konusu: 1 900
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 390
Artış (Yüzde): 3 101
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 25,8

Destekleme Konusu: 553
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 566
Artış (Yüzde): 900
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2,4

Destekleme Konusu: Gübre Sertifikali Tohum ve Fidan Kullanimi
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 168
Artış (Yüzde): 179
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 201

Destekleme Konusu: ÇATAK Findik
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 139
Artış (Yüzde): 85
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 150

Destekleme Konusu: Organik - Organomineral
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 850
Artış (Yüzde): 850
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 899

Destekleme Konusu: Gübre Telafi Edici Ödemeler
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): o
Artış (Yüzde): o
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 64

Destekleme Konusu: Patates Siğili Desteği Çay Budama Tazminat ve
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 201 o
Artış (Yüzde): 264 4
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 307 o

Destekleme Konusu: Masrafları
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 201
Artış (Yüzde): 260
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 300

Destekleme Konusu: Bitki Karantinası Tazminati
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -
Artış (Yüzde): -
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 7

Destekleme Konusu: Fark Ödemesi
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 623
Artış (Yüzde): 4 590
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 5 842

Destekleme Konusu: Hububat ve Bakliyat
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 998
Artış (Yüzde): 1 032
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2 193

Destekleme Konusu: Çay Arz Açığı Olan Ürünler
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 170
Artış (Yüzde): 193
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 182

Destekleme Konusu: (4)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 455
Artış (Yüzde): 3 365
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 3 467

Destekleme Konusu: Hayvancılık Destek Ödemeleri Kırsal Kalkınma Amaçlı
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 832
Artış (Yüzde): 4 693
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 6 602

Destekleme Konusu: Tarimsal Destekleme(5)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 397
Artış (Yüzde): 1 063
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 1 436

Destekleme Konusu: Tarım Sigortası Destekleme Hizmetleri
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 061
Artış (Yüzde): 1 020
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 1 140

Destekleme Konusu: Diğer Tarımsal Amaçlı
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 587
Artış (Yüzde): 904
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 1 095

Destekleme Konusu: Destekler

Destekleme Konusu: TOPLAM
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 14 553
Artış (Yüzde): 16 974
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 21 968
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) 2018 yılında ilgili kurum bütçesi kesin hesap verileridir.

(2) Gerçekleşme Tahmini 
(3) Program 
..

(5) Bütçe tutarınn 2018 ylıinda 218 milyon TL'si, 2019 yılında 261 milyon TL'si ve 2020 yılında 404 milyon TL'si Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu hibe karşılığıdır.

Çok sayıda destekleme kaleminde sağlanan artışla 2019 yılında çiftçinin eline geçen destek tutarı yıllik yüzde 17 yükselmiştir. On Birinci Kalkınma Planı hedefleri arasında yer alan; tarım işletmelerinin ölçeklerinin artırılmasi, girdi destekleme ödemelerinin maliyet artışlarını dikkate alarak gerçekleştirilmesi, hayvancılıkta damızlık ihtiyacının yurt içinden karşılanması, küçükbaş başta olmak üzere hayvan varlığının niteliğinin ve niceliğinin 

artirilmasini teminen 20z0 ylill destekieme butçesinde bir onceki yii gerçekleşme tahminine göre yüzde 29,4 oranında artış yapılarak 22 milyar TL‘ye yükseltilmiştir.
Tarım desteklerinin havza, ürün ve su kısıtı temelinde farklılaştırılarak bunların idare ve kontrolünün alan bazlı yapılmasi, çeşitli kurumlar tarafindan uygulanan farklı destek programları arasında tamamlayıcılığın sağlanması ile üretici veya işletmelerin gelir seviyelerinin desteklemelerde dikkate alınması öncelikli görülmektedir.
Tarımsal destekleme sistemine ilişkin; tarımsal desteklerin etki analizlerinin yapılmasi,desteklenecek ürünler ve destekleme birim tutarlarının analiz sonuçlarına göre her yıl yeniden belirlenmesi, hayvancılık ve meyvecilik için ise uzun dönemli destekleme modelinin benimsenmesi, desteklemeden yararlanan üreticilerin sayisi ile birim üreticinin desteklerden aldıkları toplam payların göz önünde bulundurulması, Kırsal Kalkınma Planı doğrultusunda ticari işletmeciliği destekleyecek tarımsal ve kirsal kalkınma yardımlarının önceliklendirilmesi konularını dikkate alan yeni bir destekleme anlayışının benimsenmesi faydali görülmektedir.
Gıda 
Ülkemiz 2018 yılı Küresel Gida Güvenliği Endeksine göre 113 ülke arasında genel puanlamada 48'inci sırada yer almıştır. Bu endekste, Türkiye ekonomik karşılanabilirlikte 47'nci, fiziksel ulaşılabilirlikte 53'üncü, kalite ve gıda güvenilirliği boyutlarında ise 39'uncu sirada bulunmaktadır.

Gida güvenilirliği mevzuatı çerçevesinde, gida kontrol sisteminin bir parçası olan denetim altyapısının iyileştirilmesine yönelik yatırımlar ile risk analiz sistemi oluşturulmasıve gıda güvenilirliği bilgi ağının geliştirilmesi çalışmaları devam etmektedir.
Tarim ve gida sektöründe faaliyet gösteren KiT'lerde işletme yenileme ve rehabilitasyon yatırımlarının yanı sıra çevre koruma amaçli yatırımlar sürdürülmektedir.
Ülkemizin gıda güvenliğini iyileştirmek için gıda fiyatlarının düşürülmesi, gıda kayıp ve israfının azaltılması ile dengeli ve yeterli beslenme konuları önemini korumaktadır.
b) Amaç
Çevresel, sosyal ve ekonomik olarak sürdürülebilir, ülke insanının yeterli ve dengeli beslenmesinin yanı sıra arz talep dengesini gözeten üretim yapisıyla uluslararası rekabet gücünü artırmış,ileri teknolojiye dayali, altyapı sorunlarını çözmüş,örgütlülüğü ve verimliliği yüksek, etkin bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Makro ve mikro düzeyde doğru ve güvenilir veri temin edilerek, tohumdan sofraya uzanan tüm zincir tam olarak kayıt altına alınacak, yıllık izleme ve değerlendirme çalışmaları kurumsal hale getirilecek, tarımsal bilgi sistemleri tamamlanarak etkin kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.403)

Politika/Tedbir: Tedbir 403.1. Tarim sayımı yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, TÜIK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tarım Sayımı Komitesi oluşturulacaktır. 2. Tarım sayımi yöntemi belirlenecektir.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 403.3. Tarimsal girdi ve ürün fiyat dalgalanmalarının izlenmesi, rekabetin korunması ve piyasa aksaklıklarının giderilmesine yönelik piyasa bilgi ve izleme sistemi oluşturulacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. Piyasa izleme ve erken uyari sisteminin kurulmasına yönelik proje analiz çalışmasına başlanacaktır. 2. Sistemin düzenli olarak çalışır tutulmasıni teminen Bakanlik bünyesinde bir birim oluşturulacaktır.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tarımsal desteklerin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.404)

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 404.1. Tarimsal desteklerin etki analizi yapılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. Stratejik ürünler belirlenerek desteklerin rekolte ve verimleri üzerine etkileri belirlenecektir. 2. Çiftçi memnuniyet analizi yaptırılacaktır.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tarım arazilerinin korunması, etkin kullanımı ve yönetimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.405)

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 405.1. Ülke genelinde toprak yeteneklerini gösteren detaylı toprak etütlerinin yapılmasi, haritalanması ve siniflandıriılması sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Orman Genel Müdürlüğü, DSİ
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. Detaylı toprak etütleri ile seri bazlı çalışılarak ulusal toprak veri tabanı oluşturulacaktır.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 405.3. Tarim arazilerinin tarım dişı amaçlı kullanım baskısını azaltacak düzenlemeler tamamlanacak ve denetimler artırilacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DSİ
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. En az yedi tarım alanı Büyük Ova Koruma Alanı ilan edilecektir.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 405.4. Atil arazilerin tarımsal üretime kazandırılması başta olmak üzere, tarım arazisi piyasalarının geliştirilmesi için arazi bankacılığı sisteminin kurulmasına yönelik düzenlemeler yapılacak, sözleşmeli üretim desteklenerek özendirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Tarım Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. Atıl arazilerin tespiti tamamlanacaktir. 2. Arazi bankacılığı sistemine ilişkin olarak hazırlanan taslak model nihai hale getirilecektir.

Tedbir 403.2. Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleri ile tarımsal bilgi sistemleri geliştirilecek ve tüm kesimlerin kullanimına açılacaktır.: Tedbir 405.7. Arazi toplulaştırma çalışmalarına sulama yatırımlari ile entegre bir şekilde devam edilecek, tescil işlemlerinin hızlandırılması için düzenlemeler yapılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, DSİ, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü
1. Tarım ve Orman Bakanlığı bünyesinde bağlı ve ilgili kuruluşların bilgi sistemleri de dâhil tüm sistemler tek bir merkezde toplanacaktır. 2. Ulusal tarım, su, orman veri aği oluşturulacaktır. 3. Tarımsal kayıtlılıik projesi kapsamında dijital değer zinciri haritalanması yapılacaktır.: 1. Talebe Bağlı İşlemler İle Tescile Konu Harita ve Planlarin Yapimi ve Kontrolü Genelgesi uygulamaya konulacaktır. 2. Tescil sürecinde olan dosyaların takibi ve işlemlerinin hızlandırılması için izleme ve denetim mekanizması kurulacaktır.

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Tedbir 406.2. Kamu sulama yatırımlari; ilerleme yüzdesi, depolama tesisi durumu, cazibeli sulama sistemine sahip olmasi, emsal sulama oranları yüksekliği, ekonomiye biran önce kazandırilabilme imkânı ve diğer projeler ile eș zamanlı yürütülme gerekliliği kriterleri dikkate alınarak sürdürülecektir.

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Tedbir 406.3. Tarimda suyun verimli kullanılmasına yönelik su tasarrufu sağlayan yağmurlama ve damla sulama gibi modern sulama sistemleri yaygınlaştırılacaktır.

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Tedbir 406.4. Tarimsal kaynaklı su kirliliğini önlemeye yönelik tedbirler yaygınlaştırılacaktır.

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Bitkisel üretim artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.407)

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Tedbir 407.1. Bitkisel üretimin sürdürülebilirliğini teminen girdi destekleri, başta mazot ve gübre olmak üzere maliyetlerdeki değişimler dikkate alınarak belirlenecektir.

devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.406): Tedbir 407.2. Başta yüksek katma değerli tıbbi ve aromatik bitkilerde olmak üzere, ürün güvenilirliği, çeşitliliği ve üretimini artırmak amacıyla, iyi tarım uygulamalari, organik tarım, sözleşmeli üretim, kümelenme, araştırma, pazarlama ve markalaşma faaliyetleri desteklenecektir.

Tedbir 407.3. Örtü altı yetiştiriciliğine yönelik modern seralarin kurulmasının yanında mevcut seralarin modernize edilmesi, büyütülmesi, paketleme tesisleri ve depo yapimi için yatırım ve işletme finansman desteği sağlanacaktır.: Tedbir 407.5. Kenevir başta olmak üzere lifli bitkilerin endüstriyel kullanıminı yaygınlaştırmak amacıyla düzenlemeler yapilacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ziraat Bankası, Tarim Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. TK Sera A.Ş. başta olmak üzere seracılıkta sözleşmeli üretim yaygınlaştırılacaktır. 2. Seracılığa uygun 2.000 hektar alanda kademeli olarak altyapının iyileştirilmesi için çalışmalar yürütülecektir. 3. Mevcut seralarin modernizasyonu ve yeni sera kurulumlarına yönelik hibe desteği ve faiz sübvansiyonlu kredi finansmanı sağlanacaktır.: 1. Kenevirde tescil ile ilgili işlemler yürütülecektir. 2. Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezine (TTSM) müracaat edilen çeşit adaylarında bölge verim denemeleri yapılacak, yürütülen çeşit geliştirme islah projelerinde arazi ve laboratuvar çalışmaları devam ettirilecektir. 3. Toplam 58 bin kg kenevir tohumu üretilecektir.

Tedbir 407.3. Örtü altı yetiştiriciliğine yönelik modern seralarin kurulmasının yanında mevcut seralarin modernize edilmesi, büyütülmesi, paketleme tesisleri ve depo yapimi için yatırım ve işletme finansman desteği sağlanacaktır.: Tedbir 407.6. Ekonomik ömrünü tamamlamış ve verimliliği azalmış çay ve findık gibi uzun ömürlü ve katma değeri yüksek bitkisel ürünlerin verimliliğini artırmak üzere ekim alanlarının yenilenmesi desteklenecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ziraat Bankası, Tarim Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ziraat Bankasi, ÇAYKUR
1. TK Sera A.Ş. başta olmak üzere seracılıkta sözleşmeli üretim yaygınlaştırılacaktır. 2. Seracılığa uygun 2.000 hektar alanda kademeli olarak altyapının iyileştirilmesi için çalışmalar yürütülecektir. 3. Mevcut seralarin modernizasyonu ve yeni sera kurulumlarına yönelik hibe desteği ve faiz sübvansiyonlu kredi finansmanı sağlanacaktır.: 1. Çay Bitkisi Gen Havuzunun Oluşturulması ve Ticari Çay Çeşit Adaylarınin Belirlenmesi Projesi kapsamında tespit edilen klonlarla damızlık çay bahçesi oluşturulacaktır. 2. Her yöre için uygun findık çeşitleri tespit edilerek doku kültürü yöntemiyle üretim materyali çoğaltılacaktır. 3. Pilot olarak belirlenen alanlarda çay ve fındık bahçesi yenilenmesi çalışmaları başlatılacaktır.

Tedbir 407.3. Örtü altı yetiştiriciliğine yönelik modern seralarin kurulmasının yanında mevcut seralarin modernize edilmesi, büyütülmesi, paketleme tesisleri ve depo yapimi için yatırım ve işletme finansman desteği sağlanacaktır.: Hayvancılık geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.408)

Tedbir 407.3. Örtü altı yetiştiriciliğine yönelik modern seralarin kurulmasının yanında mevcut seralarin modernize edilmesi, büyütülmesi, paketleme tesisleri ve depo yapimi için yatırım ve işletme finansman desteği sağlanacaktır.: Tedbir 408.1. Sığırlarda üremeye bağlı kayıpların azaltılması ve suni tohumlama sonucu doğan etçi, kombine irklar ve bunların melez oranlarının artırılması amacıyla buzağı, aşı ve hastalıktan ari işletme desteklerinin kriterleri yeniden belirlenecek ve destek tutarları artırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ziraat Bankası, Tarim Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. TK Sera A.Ş. başta olmak üzere seracılıkta sözleşmeli üretim yaygınlaştırılacaktır. 2. Seracılığa uygun 2.000 hektar alanda kademeli olarak altyapının iyileştirilmesi için çalışmalar yürütülecektir. 3. Mevcut seralarin modernizasyonu ve yeni sera kurulumlarına yönelik hibe desteği ve faiz sübvansiyonlu kredi finansmanı sağlanacaktır.: 1. İlk buzağılama yaşı ve iki buzağılama arası süreye uyum hususu destekleme ödemelerinden yararlanabilmenin ön koşulu olarak belirlenecektir.

Tedbir 407.3. Örtü altı yetiştiriciliğine yönelik modern seralarin kurulmasının yanında mevcut seralarin modernize edilmesi, büyütülmesi, paketleme tesisleri ve depo yapimi için yatırım ve işletme finansman desteği sağlanacaktır.: Tedbir 408.2. Damızlik materyal ihtiyacının yurt içinden karşılanması amacıyla hastalıktan ari, Soy Kütüğü Bilgi Sistemine kayıtlı işletmeler ve damızlık düve yetiştiriciliği merkezlerinden yapilan alımlar desteklenecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ziraat Bankası, Tarim Kredi Kooperatifleri Merkez Birliği: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Türkiye Damızlık Sığır Yetiştiricileri Merkez Birliğgi
1. TK Sera A.Ş. başta olmak üzere seracılıkta sözleşmeli üretim yaygınlaştırılacaktır. 2. Seracılığa uygun 2.000 hektar alanda kademeli olarak altyapının iyileştirilmesi için çalışmalar yürütülecektir. 3. Mevcut seralarin modernizasyonu ve yeni sera kurulumlarına yönelik hibe desteği ve faiz sübvansiyonlu kredi finansmanı sağlanacaktır.: 1. Damızlık işletme kurulmasına yönelik devam eden iki projede hayvan alımı gerçekleştirilecektir. 2. Beş damızlık işletme kurulum projesi tamamlanacaktr.

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Tedbir 408.5. Küçük aile işletmelerinin büyükbaş hayvancılikta 10, küçükbaş hayvancılıkta 300 hayvan kapasitesine ulaştırılmasını teminen barınakların modernizasyonu ve genişletilmesi, hayvan, alet ve ekipman alımi desteklenecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında küçükbaş hayvan başına destek verilecektir.: 1. Tarımsal destek bütçesi imkânları cerçevesinde belirlenecek aile işletmelerine yeter gelirli işletme ölçeğine ulaşması desteklerle sağlanacaktır.

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Su ürünleri yetiştiriciliğinde üretim ve ihracatın artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.409)

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Tedbir 409.1. Yeni potansiyel su ürünleri yetiştiricilik alanları belirlenerek girişimcilerin kullanımına açılacak, çeşitli devlet destekleri ile üretim teşvik edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında küçükbaş hayvan başına destek verilecektir.: 1. 35 bin ton/yıl kapasiteli yeni su ürünleri potansiyel yetiştiricilik alanının üretime açılmasi için gerekli çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Tedbir 409.2. Kaynakların koruma ve kullanma dengesi gözetilerek, balık stoklarının sürdürülebilirliği sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
1. Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında küçükbaş hayvan başına destek verilecektir.: 1. 2.500 resif bloğu ile resif tarlaları oluşturulacaktır.

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Gıda güvenilirliğini teminen denetimler etkinleştirilecek, bitki ve hayvan hastalık ve zararlıları ile mücadele hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkinma Planı p.410)

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Tedbir 410.1. İşletme Odaklı Koruyucu Veteriner Hekimlik Sistemi ile hayvan refahını içerecek şekilde insan ve hayvan sağlığına yönelik tek sağlık politikası hayata geçirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Türk Veteriner Hekimleri Birliği (TVHB)
1. Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında küçükbaş hayvan başına destek verilecektir.: 1. İşletmelerin hastalık ve kayıplarının serbest veteriner hekimler eliyle önlenmesi için HAYGEM-GKGM-TVHB arasinda protokol yapılacaktır. 2. Serbest veteriner hekim faaliyetlerinin HAYGEM-GKGM-TVHB tarafindan izlenmesi sağlanacaktır.

Tedbir 408.3. Küçükbaş hayvan yetiştiriciliğinde anaç hayvan sayısının artırılması ile kırmızi et üretimindeki küçükbaş payının yükseltilmesi amacıyla Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında yılı içerisinde doğup damızlık olarak kullanılmak üzere sürüye katılan her dişi kuzu ve oğlağa ilave destek verilecektir.: Tedbir 410.3. Özel sektörle işbirliği kapsamında veteriner aşıları ve teşhis kiti üretimini gerçekleştirmek üzere aşı üretim merkezi kurulacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Sürü Büyütme ve Yenileme Desteği Projesi kapsamında küçükbaş hayvan başına destek verilecektir.: 1. Proje hizmet binasi, laboratuvarlar ve deneme ünitelerinin etüt ve projelendirme çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Gıda güvenliğini teminen etkin stok yönetimi, arz zincirinde kayıpların azaltılması, israfın önlenmesi, piyasaların düzenlenmesine yönelik kural ve kapasitelerin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.411)

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 411.1. Lisansli depoculuk sisteminin yaygınlaştırılması amacıyla ürün muhafaza ve analiz destekleri artırılacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. Kiralama, ürün analiz ve nakliye desteklemeleriyle lisansli depo kapasitesi artırılacaktır.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 411.2. Tarimsal ürünlerde soğuk zincirin tesisine yönelik lojistik altyapı iyileştirilecektir.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, TCMB
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. Sebze ve Meyvelerin Toptan ve Perakende Ticaretinde Uyulmasi Gereken Standart Uygulamalara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ yürürlüğe konulacaktır.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 411.4. Tarimsal ürünlerde e-ticaretin etkin ve güvenli yürütülmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanliği
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. 5957 sayılı Kanunda değişikliğe yönelik çalışma yapılacak, Kanunun yürürlüğe girmesini takiben hazırlanacak ikincil düzenlemelerde toptancı hallerinde elektronik ticaret platformu kurulmasına ilişkin hükme yer verilecektir.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 411.6. İklim değişikliğine uyum sağlamak üzere tarımda ürün desen değişimi senaryoları oluşturulacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Tarım ve Orman Bakanlığı (S)
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. Önemli tarım ürünlerinin yetiştirilmesi için uygun alanlar, günümüz iklim şartlarına göre yeniden değerlendirilecektir. 2. Gelecek iklim projeksiyonlarına göre ürün uygunluk alanları belirlenecektir.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tarımsal üretimde yerel hayvan ırkı ve tohum alanında biyolojik çeşitliliğimiz korunacak ve sürdürülebilir hale getirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.412)

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 412.1. Biyolojik çeşitlilik envanteri tamamlanacak, önemli türler ve özellikli alanlar izlenecek, genetik kaynaklardan ve bağlantılı geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacak, biyoçeşitliliğe dayalı geleneksel bilgiler kayit altına alınarak Ar-Ge amaçli kullanıma sunulacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Üniversiteler, Yerel Yönetimler
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. Bitki toplama, muhafaza altına alma ve üretim yenileme çalışmaları tamamlanacaktır. 2. Biyolojik Çeşitlilik Envanteri çalışmaları kalan yedi ilde tamamlanacaktır. 3. Biyolojik Çeşitliliğe Dayalı Geleneksel Bilgilerin Kayıt Altına Alinmasi Projesi dokuz ilde daha tamamlanacaktır.

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tarım ürünlerinin pazarlanmasında dağıtım zincirindeki aracıların sayısının azaltılması, tüketicinin makul fiyatlardan ürüne erişimi, üretici ile tüketici arasında doğrudan bağlantı kurulması yönünde kooperatiflerin ve üretici birliklerinin sistemde etkin olarak yer alması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.413)

Tedbir 410.5. Gida kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecek, kontrol hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 413.2. Üretici birliklerinin ticari faaliyette bulunabilmelerinin kolaylaştırılması amacıyla düzenlemeler yapılacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
1. Isı kontrollü bölme donanımına sahip beş araç alımı yapılacaktır. 2. Alti gida kontrol laboratuvarı yapim çalışmaları devam ettirilecektir.: 1. 5957 sayılı Kanunda değişikliğe yönelik çalışma yapılacak, Kanun yürürlüğe konulacaktır.

Tedbir 413.3. Denetim ve yönetim altyapısı güçlü bir dağıtım modeliyle tarımsal ürünlerin piyasaya daha hızlı ve uygun fiyatla sunulmasini sağlamaya yönelik: düzenlemeler yapılacaktır. Sürdürülebilir orman yönetimiyle ormanların ekonomiye katkısı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.415)

Tedbir 413.3. Denetim ve yönetim altyapısı güçlü bir dağıtım modeliyle tarımsal ürünlerin piyasaya daha hızlı ve uygun fiyatla sunulmasini sağlamaya yönelik: Tedbir 415.4. Odun hammadde ihtiyacının karşılanmasına yönelik olarak hızlı gelişen türlerle endüstriyel plantasyonların kurulmasına imkân verilecektir.
Ticaret Bakanlıği (S), Tarım ve Orman Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Orman Genel Müdürlüğü
1. 5957 sayılı Kanunda değişiklik yapılacak, Kanun yürürlüğe konulacaktır.: 1. Özel sektörün teşvik edilmesi için mevzuat düzenlemesi çalışmaları tamamlanacaktır. 2. 20 bin hektar alanda endüstriyel plantasyon, 35 bin hektar alanda bakım ve 150 bin hektar alanda etüt proje çalışması yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Arazi Toplulaştırma Faaliyet Alanı (Kümülatif) (3)
Birim: Milyon Hektar
2018: 8,2
2019(1): 8,2
2020(2): 8,3

Performans Göstergeleri: Tescil İşlemleri Tamamlanan Arazi Toplulaştırma Alanı (Kümülatif) (4)
Birim: Milyon Hektar
2018: 3,6
2019(1): 4,0
2020(2): 4,1

Performans Göstergeleri: Sulamaya Açılan Net Tarımsal Alan (Kümülatif)
Birim: Milyon Hektar
2018: 3,34
2019(1): 3,38
2020(2): 3,43

Performans Göstergeleri: Tarla İçi Basınçlı Sulama Sistemi Kurulan Alan (Yillik)
Birim: Bin Hektar
2018: 40
2019(1): 150
2020(2): 150

Performans Göstergeleri: Sulama Orani
Birim: Yüzde
2018: 64
2019(1): 64
2020(2): 65

Performans Göstergeleri: Merkezi Yönetim Bütçesinden Yapılan Tarımsal Desteklerin Tarımsal Katma Değere Oranı
Birim: Yüzde
2018: 6,8
2019(1): 6,5
2020(2): 7,3

Performans Göstergeleri: Yağlı Tohum Üretimi (Çiğit dâhil, Yıllik)
Birim: Milyon Ton
2018: 4,02
2019(1): 5,31
2020(2): 5,35

Performans Göstergeleri: Tibbi ve Aromatik Bitkilerin Üretim Miktan (Yıllik)
Birim: Bin Ton
2018: 700
2019(1): 750
2020(2): 800

Performans Göstergeleri: Sığır Varlığı İçinde Kültür Irkı Oranı
Birim: Yüzde
2018: 49
2019(1): 49
2020(2): 50

Performans Göstergeleri: Kırmızı Et Üretim Miktanı (Yillık)
Birim: Milyon Ton
2018: 1,12
2019(1): 1,25
2020(2): 1,40

Performans Göstergeleri: Mera Islah ve Amenajman Alanı (Kümülatif)
Birim: Bin Hektar
2018: 68
2019(1): 150
2020(2): 240

Performans Göstergeleri: Orman Alanlarının Ülke Yüzölçümüne Oranı
Birim: Yüzde
2018: 29,0
2019(1): 29,2
2020(2): 29,4
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
 Tarim ve Orman Bakanlığı faaliyetleri esas alınmıştır.(4) Dsí tarafindan inşa edilen alanları kapsamaktadır.
2.2.2.2. Savunma Sanayii 
a) Mevcut Durum 
Savunma ve Havacılık Sanayiiİmalatçılar Derneği (SASAD) verilerine göre 2018 yılında bir önceki yıla göre savunma ve havacılık sektörü cirosu yüzde 31 artış göstererek 8,8 milyar ABD dolari, yurt dışı satış geliri yüzde 20 artış göstererek 2,2 milyar ABD doları, alınan siparişler yüzde 52 artış göstererek 12,2 milyar ABD doları olmuştur. TİM verilerine göre 

2019 yılı ilk dokuz ayında bir önceki yılın ayni dönemine göre sektör ihracatı yüzde 37,7oranında artarak 1,9 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. 2002 yılında yüzde 20 civarında olan savunma sanayii yerlilik oranı 2018 yılı itibarıyla yüzde 65 seviyesine ulaşmıştır.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S) tarafından hali hazırda yaklaşık 700 proje yürütülmekte ve söz konusu projeler yürütülürken; Türk Silahlı Kuvvetleri ve güvenlik güçleri ihtiyaçlarının tedarikinde milli sanayii yeterli seviyeye ulaştırmak gayesiyle hareket edilmektedir. İhtiyaçların tedarikinde dışa bağımlılığın asgariseviyeye indirilmesinde savunma sanayii ekosisteminin güçlendirilmesi ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına büyük önem verilmektedir. Bu kapsamda; savunma sanayii ihracatının artırılmasına yönelik olarak;Uluslararası İşbirliği ve İhracatta Mevcut Durum analizi gerçekleştirilerek raporlanmıştır.SSB tarafindan 2018 yılında 15, Ekim 2019 itibarıyla 11 Savunma Sanayii İşbirliği toplantısıgerçekleştirilmiştir. 2018 yılında dokuz, Ekim 2019 itibarıyla iki uluslararası fuara milli katılım sağlanmış ayrıca iki Savunma Sanayii İşbirliği Anlaşması imzalanmıştır.
Ekosistemdeki işbirliği ve koordinasyonu artırmaya yönelik olarak çeşitli faaliyetler kapsamında; Savunma Sanayii Ekosistemi Koordinasyon Platformu kurulmuş,Cumhurbaşkanlığı himayelerinde Türk Savunma Sanayii Zirvesi gerçekleştirilmiş, Savunma sanayii için nitelikli insan kaynağı temininin sürdürülebilir kılınması amacıyla savunma Sanayii Zirvesi ile birlikte Vizyoner Genç Projesi hayata geçirilmiş, Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programı (EYDEP) kapsamında 81 firmaya yönetici eğitim desteği verilmiştir.

Tablo II: 25- Ülkemizde Savunma Sanayiine İlişkin Temel Büyüklükler 
Yıl: 2013
Alınan Siparişler: 8 000
Ciro: 5 076
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 1 569
İthalat: 1 327
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 926
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 32 368

Yıl: 2014
Alınan Siparişler: 11 000
Ciro: 5 101
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 1 855
İthalat: 1 351
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 887
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 31 242

Yıl: 2015
Alınan Siparişler: 7 686
Ciro: 4 908
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 1 929
İthalat: 1 067
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 904
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 31 345

Yıl: 2016
Alınan Siparişler: 11 913
Ciro: 5 968
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 1 953
İthalat: 1 289
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 254
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 35 502

Yıl: 2017
Alınan Siparişler: 8 055
Ciro: 6 693
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 1 824
İthalat: 1 544
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 234
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 44 740

Yıl: 2018
Alınan Siparişler: 12 204
Ciro: 8 761
Yurt Dışı Satış Gelirleri: 2 188
İthalat: 2 449 Kaynak: SASAD, Savunma ve Havacılik Sanayii Performans Raporları (2013-2018)
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 448
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 67 239 (1)
Kaynak: SASAD, Savunma ve Havacılik Sanayii Performans Raporları (2013-2018)

tamakkaaMdüüğüTetavri 
net olarak girilmiş olmasından kaynaklanmakta olup veri kaynağı farklılaşmıştır.


b) Amaç
Silahlı Kuvvetlerimizin ve güvenlik güçlerimizin ihtiyaçlarını, sürekli gelişim anlayışı ile azami ölçüde mili teknolojiler ve yerli imkânlarla karşılamak ve savunma ihracatıı artırmak üzere savunma sanayii ekosistemini güçlendirmek ve savunma sanayiinde edinilen becerilerin sivil sektöre yayılımını sağlamak temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Milli teknolojiler ve yerli imkânlarla savunma sanayinde dışa bağımlılığı asgari seviyeye indirecek projeler hayata geçirilecektir. (Kalkınma Plani p.420)

Politika/Tedbir: Tedbir 420.1. Milli teknolojiler ve yerli imkânlarla, ürünlerin teknik özelliklerinin giderek geliştirildiği ileri versiyonları oluşturulacak ve farklı harekât ihtiyaçlarına ve görev alanlarına hitap edebilecek ürün ailesine sahip olma yaklaşımı benimsenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yürütülecek savunma projeleri belirlenirken ve mevcut projeler yürütülürken; ürünlerin teknik özelliklerinin giderek geliştiği ileri versiyonların oluşturulması ve farklı harekât ihtiyaçlarına ve görev alanlarına hitap edebilecek ürün ailesine sahip olunmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 420.2. Savunma sanayii ürünleri geliştirilirken sistem, alt sistem ve bileşen seviyesinde dışa bağımlılık azami ölçüde azaltılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yürütülecek savunma projeleri belirlenirken ve mevcut projeler yürütülürken; sistem, alt sistem ve bileşen seviyesinde dışa bağımlılığın asgari seviyeye indirilmesine yönelik çalışmalar yapilacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 420.5. Plan döneminde Altay tanki, yerli hava savunma sistemleri, deniz platformları envantere kazandırılacak; envanterdeki İnsansız Hava Aracı (İHA) sayısı artırılacak; ÎHA motoru prototipinin ve kara araç motorunun teslimi yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S), Sahil Güvenlik Komutanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Altay tanklari, yerli hava savunma sistemieri, deniz platformlari envantere kazandırılacaktır. 2. Envanterdeki İnsansız Hava Aracı (İHA) sayısı artırılacaktır. 3. İHA motoru prototipinin ve kara araç motorunun teslimi yapilacaktır.

Politika/Tedbir: Savunma sanayii ekosistemini güçlendirmek ve sürdürülebilirliği sağlamak üzere; nitelikli insan gücü ihtiyacını karşılamak amacıyla eğitim altyapısı güçlendirilecek, başta KoBİler olmak üzere sektör firmalarına destek sağlanacak, ihracatı ve ekosistemdeki işbirliğini artırmaya yönelik tedbirler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.421)

Politika/Tedbir: Tedbir 421.1. Teknolojiye olan ilgi ve yatkınlığı artırmak üzere Savunma Sanayii Akademisi aracılığıyla eğitim verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Farkındalığı ve aldığı eğitim kalitesi yüksek işgücü kapasitesini artırmak üzere Savunma Sanayii Akademisi bünyesinde eğitimler verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 421.2. Vizyoner Genç Projesi kapsamında gençlere staj, iş imkânlarıi, teknoloji yarışmaları gibi sektörel bilgiler sunulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Vizyoner Genç internet sayfasi aracıliğıyla gençlere savunma sanayiine ilişkin güncel haberler, kişisel gelişim ve kariyer alanlarında mevcut yaklaşimlar ile tavsiyeler, güncel staj ve iş olanakları hakkinda bilgiler sunulacaktır.

Tedbir 421.4. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) ile firmalara eğitim, danışmanlık ve rehberlik destekleri odaklı mali yardım sağlanacaktır.: Tedbir 421.5. Savunma sanayii sektöründe faaliyet gösteren KOBİler dâhil tüm firmalara yönelik olarak Savunma Sanayii Yatırım ve Geliştirme Faaliyetlerini Destekleme Programi kapsamında finansal destek sağlanacaktır.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S): Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
1. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programıyla (EYDEP) savunma sektöründe faaliyet gösteren KOBİ'lerin yetenek ve nitelik envanterleri oluşturularak gelişmeye açık alanlar tespit edilecektir. 2. Firmalar bu alanlarda desteklenecektir.: 1. Savunma Sanayii Yatırım ve Geliştirme Faaliyetlerini Destekleme Programi kapsamında KOBİ'ler dâhil tüm savunma sanayii firmalarına finansal destek sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 421.4. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) ile firmalara eğitim, danışmanlık ve rehberlik destekleri odaklı mali yardım sağlanacaktır.: Tedbir 421.6. Sektör ihracatinin artırılması amacıyla ülke ve proje bazlı ihracat stratejileri belirlenecektir.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S): Savunma Sanayii Başkanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programıyla (EYDEP) savunma sektöründe faaliyet gösteren KOBİ'lerin yetenek ve nitelik envanterleri oluşturularak gelişmeye açık alanlar tespit edilecektir. 2. Firmalar bu alanlarda desteklenecektir.: 1. Sektör ihracatının artırılması amacıyla ülke ve proje bazli ihracat stratejileri belirlenecektir. 2. Savunma sanayii işbirliği potansiyeli, sektör firmalarının talepleri, diş politika ve diğer unsurlar dikkate alınarak uluslararası savunma fuarlarına milli katılım sağlanacaktır. 3. Savunma sanayii işbirliği anlaşmalarının imzalanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 421.4. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) ile firmalara eğitim, danışmanlık ve rehberlik destekleri odaklı mali yardım sağlanacaktır.: Tedbir 421.7. Sektördeki tüm paydaşlar arasındaki işbirliği, koordinasyon ve paylaşımı güçlendirmek üzere her yıl çeşitli etkinlikler (Savunma Sanayii Şurası, ortak akıl çalıştayları, bölgesel sanayi buluşmalari, teknopark buluşmalari, kümelenme buluşmaları ve OSB buluşmaları) düzenlenecektir.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S): Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
1. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programıyla (EYDEP) savunma sektöründe faaliyet gösteren KOBİ'lerin yetenek ve nitelik envanterleri oluşturularak gelişmeye açık alanlar tespit edilecektir. 2. Firmalar bu alanlarda desteklenecektir.: 1. Savunma Sanayii Şurası, ortak akıl çalıştayları, bölgesel sanayi buluşmalari, teknopark buluşmalari, kümelenme buluşmaları ve OSB buluşmaları gibi etkinlikler düzenlenecektir.

Tedbir 421.4. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) ile firmalara eğitim, danışmanlık ve rehberlik destekleri odaklı mali yardım sağlanacaktır.: Savunma sanayii teknolojilerinde dönüşümün yönetilmesi sağlanacak ve teknolojik olarak birbirini besleyebilecek sektörlerde çoklu kullanım yaygınlaştırılarak milli teknoloji hamlesine hız kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.422)

Tedbir 421.4. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) ile firmalara eğitim, danışmanlık ve rehberlik destekleri odaklı mali yardım sağlanacaktır.: Tedbir 422.1. Savunma sanayiine yönelik kritik teknolojilerde yüzde 100 milli savunma sanayii oluşturmak ve geleceğin harp konseptini şekillendirmek vizyonlarına uygun olarak temel ve ileri teknolojiler eksenli projeler ve yatirımlar gerçekleştirilecek ve desteklenecektir.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S): Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
1. Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programıyla (EYDEP) savunma sektöründe faaliyet gösteren KOBİ'lerin yetenek ve nitelik envanterleri oluşturularak gelişmeye açık alanlar tespit edilecektir. 2. Firmalar bu alanlarda desteklenecektir.: 1. Teknoloji Panelleri ve Odak Teknoloji Ağları (OTAĞ) düzenlenerek teknoloji bazlı Ar-Ge yol haritası oluşturulacak ve gelişen teknolojilerin takibiyle ihtiyaçlar yeniden gözden geçirilerek güncellenecektir. 2. Teknoloji bazlı Ar-Ge yoi haritası kapsamında projeler yürütülecek ve yatırımlar gerçekleştirilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yüzde
Birim: 65
2018: 67
2019(1): 69
2020(2): Savunma Sanayii Yerlilik Oranı

Performans Göstergeleri: Milyar Dolar
Birim: 2,2
2018: 2,8
2019(1): 4
2020(2): Savunma ve Havacılik İhracati

Performans Göstergeleri: Milyar Dolar
Birim: 8,8
2018: 11,2
2019(1): 16
2020(2): Savunma ve Havacilik Sanayii Cirosu

Performans Göstergeleri: Bin Kişi
Birim: 67,2
2018: 69,5
2019(1): 71,8
2020(2): Savunma ve Havacilik Sanayii Itihdamı
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.2.3. Turizm 
a) Mevcut Durum 
Dünya turizm sektöründe son yıllardaki büyüme eğilimi 2018 yılında da devam etmiş,turist sayısı bir önceki yıla göre yüzde 5,4 artarak 1,4 milyar kişiye ulaşırken uluslararasıturizm gelirleri de yüzde 7,7 artışla 1,4 trilyon ABD doları olmuştur.
Yakın coğrafyamızdaki gelişmeler, terör olayları, göçmen krizi ve başlıca kaynak pazarlarımızdan olan ülkeler ile ilişkilerde yaşanan sorunlar nedeniyle 2016 yılında ülkemiz turizm sektöründe büyük bir daralma yaşanmış, ancak 2017 yılında başlayan toparlanma sonrasında artan bir büyüme gözlenmiştir. 2018 yılında turist sayısı önceki yıla göre yüzde 21,8 artarak 45,8 milyona, turizm geliri de yüzde 12,2 artarak 29,5 milyar ABD dolarına ulaşmıştır. Buna göre ülkemiz, turist girişleri açısından uluslararası turizm pazarından yüzde 3,3, Avrupa turizm pazarından yüzde 6,4 pay almış, turizm gelirlerinde ise bu pay sırasıyla yüzde 1,7 ve yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir. Ülkemiz, gelen turist sayısı açısından dünyada tekrar altıncı sıraya yükselirken gelir açısından 14'üncü sıradaki yerini korumuştur.
Turizm gelirindeki toparlanma turist sayısındaki toparlanmanın gerisinde kalmaktadır.2015 yılında 756 ABD doları olan ziyaretçi başına ortalama harcama sürekli düşme eğiliminin sonucunda 2018 yılında 647 ABD doları olmuştur. 2018 yılında yabancı ziyaretçi başına ortalama harcama 617 ABD dolari, yurt dışında ikamet eden ve ülkemizi ziyaret eden vatandaşlarimizin ortalama harcaması ise 801 ABD dolarıdır.

2018 ylında ülkemize gelen 39,5 milyon yabancı ziyaretçinin yüzde 35,5' OECD,yüzde 30u da BDT ülkelerindendir. Bir önceki sene olduğu gibi ülkemize en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sıralamasında Rusya Federasyonu birinci (yüzde 15,1) ve Almanya ikinci (yüzde 11,4) iken üçüncü sırada İran yerine Bulgaristan (yüzde 6) yer almıştır.
2019 yılında ülkemize gelen yabancı ziyaretçi sayısının 45,3 milyon kişi ve turizm gelirinin 34,1 milyar ABD doları olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir.

TABLO II: 26- Dünyada ve Türkiye'de Turizm Hareketleri ve Turizm Gelirleri 
2016: 1 195
2017: 1 241
2018: 1 329
2019(2): 1 401

2016: 5,0
2017: 3,8
2018: 7,2
2019(2): 5,4

2016: 1 222
2017: 1 247
2018: 1 344
2019(2): 1 448

2016: -4,1 (3)
2017: 2,0
2018: 7,8
2019(2): 7,7

2016: 39,5
2017: 30,3
2018: 37,6

2016: -0,8
2017: -23,3
2018: 24,1
2019(2): 45,8

2015: 36,2
2017: 25,4
2019(2): 21,8

2015: -1,6
2017: -29,8
2018: 32,4
2019(2): 39,5

2015: 31,5
2016: 22,1
2018: 27,6
2019(2): 21,9

2015: -8,2
2018: 26,3
2019(2): 29,5

2015: 756
2016: -29,8 705
2017: 681
2018: 19,0
2019(2): 12,2 647
Kaynak: Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (UNWTO), Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜIK 
....,..diında ikamet eden ziyaretçileri yansıtmaktadır. Turist sayısı ise, yabancı ziyaretçi sayısı ile yurt dışında ikamet eden Türkiye Cumhuriyeti pasaportlu ziyaretçi sayısı toplamından günübirlikçilerin (Türkiye'de 24 saatten az kalan)çıkarılmasıyla elde edilmektedir.

(2) Gerçekleşme Tahmini 
(3) Dolar bazında düşüş olarak hesaplanmakla beraber reel anlamda değişim pozitif yõnde yüzde 4,5'tir.
2018 yılı itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığından belgeli 3.925 tesiste 975 bin,belediye belgeli 7.671 tesiste 511 bin yatak bulunmakta olup yatırım aşamasındaki tesislerle birlikte toplam yatak kapasitesi 1,7 milyondur. Kıyılarımızda toplam yat bağlama kapasitesi 16.564, sektörde faaliyet gösteren seyahat acentesi sayısı ise 10.316'dır.
Turizm sektörünün çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik sürdürülebilirliğine katkıda bulunmak üzere çevreye duyarlı konaklama tesisleri belgelendirme faaliyetleri devam etmekte olup bu çerçevede Ekim 2019 itibarıyla 478 tesise Yeşil Yildız Belgesi düzenlenmiştir. Ayrıca, çevre yönetimine önem vererek Mavi Bayrak Uygulamasına dâhil olan ülkeler arasında ülkemiz 2019 yılında 463 ödüllü plajla üçüncü sırada yer almıştır.
Turizm alanında sürdürülebilir ve etkin tanıtım yapılmasına, turizm potansiyelinin tüm yönleri ile değerlendirilerek ülke ekonomisine kazandırılmasına, turizm yatırımlarının,turizmin ülke ekonomisindeki payının ve turizm sektörünün hizmet kalitesinin artırılmasına yönelik faaliyetlerde bulunmak, destek ve kaynak sağlamak amacıyla 11/07/2019 tarihli ve 7183 sayılı Kanunla Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı kurulmuştur. Ajansın yönetim kurulunda ağırlıklı olarak özel sektörden üyelere yer verilmiş, turizm STKlarından bir danışma kurulu oluşturulmuş ve bütçesinin daha ziyade özel sektörden alınacak turizm payından oluşacağıbelirlenmiştir.Buşekilde özellikle turizm tanıtımı içinbütçe imkânıartırılırken sektörün turizm konusundaki kararlara aktif katılımı da sağlanmaktadır.
13/09/2019 tarihli ve 30887 sayıli Resmi Gazete'de yayımlanan 1532 sayılıCumhurbaşkanı Kararıyla turizmin geliştirilmesi amacıyla belirlenmiş alanlarda bazıdeğişiklikler yapılmıştır. Buna göre; Çeşme Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi (KTKGB) ilan edilirken 30 Turizm Merkezi (TM) ve 5 KTKGB iptal edilmiş, 29 TM ile 10KTKGB'nin sınırları revize edilmiş, 1 TM'nin adı ve sınırları değiştirilmiş, 1 Turizm Alanı da 

TM'ye çevrilerek sinirlari revize edilmiştir. Bunun yani sira, 22/10/2019 tarihli ve 30926sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 1671 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla da Muğla Bodrum Torba ve Çevresi KTKGB ile Muğla Bodrum Kızılağaç İçmeler KTKGB ilan edilmiştir. 27 Eylül 2019'da ise gelir ile pazar odaklı büyüme ve tanıtim modeline geçilerek turizmi ülkemizin stratejik sektörlerinden biri haline getirmeyi hedefleyen Türkiye 2023 Turizm Stratejisi açıklanmıştır.

Nitelikli turist trafiğini artırmak amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile bazı havayolu şirketleri arasında protokol imzalanarak yurtdışından Antalya, Bodrum, Dalaman ve İzmir havalimanlarına business class ve benzer nitelikli sefer uygulaması başlatılmıştır. 2019yılında haftada 352 tarifeli sefer şeklinde başlatılan uçuşların artması beklenmektedir.
Sektörde hizmet kalitesinin artırılmasını teminen, işgücü piyasası ile turizm eğitim sistemi arasındaki bağın güçlendirilmesi ve turizm sektörünün ihtiyaç duyduğu nitelikli işgücünün yetiştirilmesi amacıyla Milli Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında Mesleki ve Teknik Eğitimi Geliştirme İşbirliği Protokolü imzalanmıştır. Protokolle Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinde konaklama ve seyahat hizmetleri, yiyecek-içecek hizmetleri ve eğlence hizmetleri alanlarında öğrenim gören öğrencilerin otel ve işletmelerde yoğunlaştırılmış beceri eğitimlerini almaları, en az iki yabancı dil konuşarak mezun olmaları,burslu okuyabilmeleri, mezuniyetten sonra istihdam edilmeleri ve aynı zamanda öğretmenlerin yetkinliklerini artırabilmeleri amaçlanmıştır. 2018 yılında 11 okul ve eşleştirilen 5 konaklama tesisiyle uygulamaya geçilmiş olup yaygınlaştırma devam etmektedir.

Arazi tahsisi, turizm tesislerinde çalışma ve staj, tesislerin belgelendirilmesi, izinler ve cezai müeyyideler ile turizm alanlarındaki altyapı ihtiyaçları hususlarında aciliyet arz eden ihtiyaç ve sorunlara çözüm getirmek amacıyla 2634 sayılı Turizmi Teşvik Kanunu ile Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmelik revize edilerek 01/06/2019 tarihli ve 30791 sayılıResmi Gazete'de yayımlanmıştır.

Mevcut Doğu Ekspresine artan yolcu talebinin karşılanmasi ve daha iyi hizmet verilerek iç turizmin artırılması amacıyla, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ulaştırma ve AltyapıBakanlığının ortak çalışması sonucu Ankara-Kars-Ankara güzergâhında Turistik Doğu Ekspresi seferi 2019 yılı Mayıs ayı itibarıyla başlatılmıştır.

Ülkemize Avrupa'dan turist sağlayan İngiltere menşeli 178 yıllık bir tur operatörünün iflası ve operasyonlarını durdurması sonrasında, söz konusu operatörden alacaklıkonaklama tesislerimizin yararlanması amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığınca bir Kredi Destek Paketi hazırlanmıştır.

Turizmde elde edilen başarılara rağmen uluslararası rekabet avantajimız daha çok düşük fiyata dayalı olarak sürdürülmektedir. Son yıllarda daha da düşmüş olan ziyaretçi başına harcama sektörün sürdürülebililiğini ve hizmet kalitesini etkilemektedir. Sektörün sağlıklı gelişimi ve toplam turizm gelirinin artması için fiyatların yükselmesini sağlayıcıtedbirlere ihtiyaç duyulmaktadır.

Turizm aktivitelerinin yoğunlaştığı kıyı alanları insan kaynakı kullanımlar ve küresel yapılmasi ve gerekli önlemlerin alınması önem arz etmektedir.


D) Amac 
etlndirimevegestrime sezonsüresinin uzatilma hizme kalesnin yüseltilme oojimedoğrtusa 
ve daha fazla harcama eğilimi olan ziyaretçinin ülkemize çekilmesi le konaklama süresi ve konaklama dişı harcamaların artırıması, her bir destinasyon özelinde ve odaklı anlayıs çerçevesinde sektörde dönüşümün gerçekleştirilmesi ve koruma-kullanma dengesi gözetilerek ekonomik ve sosyal kalkınmaya katki sağlanması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Mevcut kaynak pazarlarımızın güçlendirilmesi, geliştirilmesi ve bunun yanı sıra yeni kaynak pazarların yaratılması yoluyla ziyaretçi sayısı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.424)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansının teşkilatlanmasını tamamlaması için gerekli ikincil mevzuat hazırlanacak ve yürürlüğe konacaktır.
Politika/Tedbir: Tedbir 424.3. Turizmin tanıtımi ve yatırımların artırılması için özel sektörün finansman temininde ve karar süreçlerinde yer aldığı Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı kurulacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Daha fazla gelir bırakan turizm çeşitlerinin geliştirilmesi, konaklama süresinin uzatılması, konaklama dışı harcama alanlarının yaratılması ve harcama eğilimi yüksek ziyaretçilere ulaşılması yoluyla kişi başı harcama artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.425)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 425.3. İçerdiği farklı kullanımlarla turizm çeşitliliği sunan, bütüncül planlanmış turizm kentleri hayata geçirilerek ziyaretçilerin konaklama süreleri artırılacak, alışveriş, eğlence ve sportif faaliyetlerle konaklama dışı harcamaları artırilacaktir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, TTYD
Politika/Tedbir: 1. Didim Turizm Kenti kapsamında tahsis edilmesi düşünülen taşınmazların tasarruf haklarının Bakanlığa alınmasına yönelik iş ve işlemlere devam edilecek, Çeşme Turizm Kenti için ise bu süreç başlatılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 425.4. Büyük ölçekli turizm yatırimlarının gerçekleştirilmesine yönelik planlama ve arazi tahsis çalışmaları yapılacak, sürdürülebilir bir anlayışla turizmin çeșitlendirilmesi ve sezonun uzatilması amacıyla turizm altyapı yatırımları gerçekleştirilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Politika/Tedbir: 1. 12.500 ha alanı kapsayan Çeşme KTKGB'nin bütününde planlama çalışmalarına altlık oluşturmak üzere etüt ve araştırma çalişmaları tamamlanacaktır. 2. Didim KTKGB kapsamında yer alan hazine mülkiyetindeki taşınmaz için halihazır harita yapımı tamamlanacak ve taşınmazın tasarruf haklarının Bakanliğa alınmasına yönelik iş ve işlemlere devam edilecektir. 3. Golf turizmine açılmak üzere Side Turizm Bölgesinde planlama çalışmalan tamamlanacak ve buradaki kamu taşınmazlarının tasarruf haklarının Bakanlığa devri ile özel mülkiyete konu taşınmazların kamulaştırılması çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 425.6. Deniz turizmine katkı sağlamak üzere, talebe ve doğal özelliklere uygun projelendirilmiş yat limanlarının yapilabilir bulunması halinde Köİ modeli ile hayata geçirilmesi sağlanacak, Plan döneminde başlanacak yat limanı yatırımları ile yat bağlama kapasitesinde yaklaşık 4.500 yatık kapasite artışı gerçekleştirilecektir.: Tedbir 425.7. İstanbul'u kruvaziyer seyahatin başlangıç - bitiş noktası yapmak amacıyla yeni bir kruvaziyer liman yapılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İstanbul Büyükşehir Belediyesi
1.Beş yat limanının ihale hazırlik süreci tamamlanacak ve ihaleleri yapılacaktır.: 1. Yenikapı Kruvaziyer Limanı için yürütülen imar plani, ÇED ve fizibilite çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 425.6. Deniz turizmine katkı sağlamak üzere, talebe ve doğal özelliklere uygun projelendirilmiş yat limanlarının yapilabilir bulunması halinde Köİ modeli ile hayata geçirilmesi sağlanacak, Plan döneminde başlanacak yat limanı yatırımları ile yat bağlama kapasitesinde yaklaşık 4.500 yatık kapasite artışı gerçekleştirilecektir.: Tedbir 425.10. Turizm sektörüne ilişkin dağınık haldeki mevzuat günümüzün ihtiyaçlarına göre gözden geçirilmek suretiyle sektörü ilgilendiren tüm hususlara ilişkin Turizm Temel Yasası çıkarnılacak; turizm hizmetlerinin çeşitlendirilmesi, yatırımların desteklenmesi, turizm işletmeciliğinin teşvik edilmesi ve sektör üzerindeki maliyetlerin azaltılması sağlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1.Beş yat limanının ihale hazırlik süreci tamamlanacak ve ihaleleri yapılacaktır.: 1. Yeni koşullar ve ihtiyaçlar nedeniyle 2634 sayıli Turizmi Teşvik Kanununda tekrar ve daha kapsamlı bir değişiklik yapılması gereği oluştuğundan Turizmi Teşvik Kanununda değişiklik yapılmasına yönelik olarak gerekli çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 425.6. Deniz turizmine katkı sağlamak üzere, talebe ve doğal özelliklere uygun projelendirilmiş yat limanlarının yapilabilir bulunması halinde Köİ modeli ile hayata geçirilmesi sağlanacak, Plan döneminde başlanacak yat limanı yatırımları ile yat bağlama kapasitesinde yaklaşık 4.500 yatık kapasite artışı gerçekleştirilecektir.: Her bir destinasyon özelinde ve odaklı anlayış çerçevesinde; planlama hiyerarşisi gözetilerek yatırım planlaması dâhil turizmin gelişimi ve yönetimi bütüncül olarak ele alınacak; çevreye duyarlı ve sorumlu turizm anlayışı ile sürdürülebilir turizm uygulamaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.426)

Tedbir 425.6. Deniz turizmine katkı sağlamak üzere, talebe ve doğal özelliklere uygun projelendirilmiş yat limanlarının yapilabilir bulunması halinde Köİ modeli ile hayata geçirilmesi sağlanacak, Plan döneminde başlanacak yat limanı yatırımları ile yat bağlama kapasitesinde yaklaşık 4.500 yatık kapasite artışı gerçekleştirilecektir.: Tedbir 426.1. Destinasyon bazında strateji, master plan ve fiziki planlar hazırlanacak ve projeler yürütülecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili Kurum ve Kuruluşlar, İlgili STK'lar
1.Beş yat limanının ihale hazırlik süreci tamamlanacak ve ihaleleri yapılacaktır.: 1. Türkiye 2023 Turizm Stratejisine göre hazırlanmakta olan Master Plan tamamlanacaktır. 2. Planda önceliklendirilen destinasyonlar için plan ve proje çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 425.6. Deniz turizmine katkı sağlamak üzere, talebe ve doğal özelliklere uygun projelendirilmiş yat limanlarının yapilabilir bulunması halinde Köİ modeli ile hayata geçirilmesi sağlanacak, Plan döneminde başlanacak yat limanı yatırımları ile yat bağlama kapasitesinde yaklaşık 4.500 yatık kapasite artışı gerçekleştirilecektir.: Tedbir 426.2. Kıyı alanlarının turizm sektörünün talepleri ile entegre bir şekilde koruma-kullanma dengesi dikkate alınarak bütünleşik yönetimi ve planlaması yapilacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1.Beş yat limanının ihale hazırlik süreci tamamlanacak ve ihaleleri yapılacaktır.: 1. Edirne-Tekirdağ-Kırklareli Bütünleşik Kıyı Alanları Planı çalışması tamamlanacaktır. 2. Giresun-Ordu-Trabzon Bütünleşik Kıyı Alanları Planı çalışması için ön hazırlık çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Tedbir 426.5. Sürdürülebilir turizm anlayışı çerçevesinde; çevreye duyarlı turizm tesislerinin sayısının artırılması ve niteliklerinin geliştirilmesine yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
1. Antalya, Muğla ve İzmir illerinde ilan edilmiş KTKGBler ile TM'lerin kıyı kesimlerinde mevcut ve planlanan yatak kapasitelerinin tespit edilmesi, haritalandırılmasi ve raporlanmasi çalışmaları yürütülecektir.: 1. Çevreye duyarlı konaklama belgeli tesis sayisı 478'den 500'e çıkarılacaktır.

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Turizm sektöründe daha yüksek standartlarda hizmet sunumu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.427)

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Tedbir 427.1. Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan protokol çerçevesinde yürütülecek uygulamalı eğitim programi ile turizm sektörünün ihtiyacı olan nitelikli ara eleman ihtiyacı karşılanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili STKlar
1. Antalya, Muğla ve İzmir illerinde ilan edilmiş KTKGBler ile TM'lerin kıyı kesimlerinde mevcut ve planlanan yatak kapasitelerinin tespit edilmesi, haritalandırılmasi ve raporlanmasi çalışmaları yürütülecektir.: 1. Milli Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında yenilenen protokol doğrultusunda turizm alanındaki 50 Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesi, konaklama tesisleri ile eşleştirilecek; öğrencilere işletmelerce burs verilmesi ve staj yaptırılması sağlanacaktır.

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Tedbir 427.2. Turizm sektörü çalışanları için Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafindan düzenlenen eğitim programlarına sektörün daha fazla katılım sağlamasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve talebi karşılayacak şekilde eğitimler verilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
1. Antalya, Muğla ve İzmir illerinde ilan edilmiş KTKGBler ile TM'lerin kıyı kesimlerinde mevcut ve planlanan yatak kapasitelerinin tespit edilmesi, haritalandırılmasi ve raporlanmasi çalışmaları yürütülecektir.: 1. Bakanlıkça 4.000 sektör çalışanına eğitim verilecektir.

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Tedbir 427.3. Nitelikli personel istihdamini kolaylaştırmak ve personelin barınma ihtiyacının daha konforlu ortámlarda karşılanması için tesislere personel lojman alanı tahsis edilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar, İlgili SSTK'lar
1. Antalya, Muğla ve İzmir illerinde ilan edilmiş KTKGBler ile TM'lerin kıyı kesimlerinde mevcut ve planlanan yatak kapasitelerinin tespit edilmesi, haritalandırılmasi ve raporlanmasi çalışmaları yürütülecektir.: 1. Turizm tesislerinde çalışan personel için lojman yapımına imkân verecek kamu taşınmazları tespit edilecek, bu taşınmazların tasarruf haklarının Bakanlığa devrine yönelik iş ve işlemler yürütülecek, tasarruf hakları alınan taşınmazların tahsisi için şartname hazırlanacaktır.

Tedbir 426.3. Koruma kullanma dengesi gözetilerek turizm alanlarının taşıma kapasiteleri tespit edilecek ve alanlar buna göre yönetilecektir.: Tedbir 427.5. Turizm hizmetlerinde kullanılacak olan tesislerin standartlarının yükseltilmesini sağlamak üzere tesislerin belgelendirilmesine ilişkin sistem yeniden düzenlenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili STK'lar
1. Antalya, Muğla ve İzmir illerinde ilan edilmiş KTKGBler ile TM'lerin kıyı kesimlerinde mevcut ve planlanan yatak kapasitelerinin tespit edilmesi, haritalandırılmasi ve raporlanmasi çalışmaları yürütülecektir.: 1. Turizm Tesislerinin Niteliklerine İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Tebliğ ile Sınıflandırma Çalışmalarına İlişkin Değerlendirme Formlarının Hazırlanmasına ve Uygulanmasına İlişkin Tebliğ çıkarılacaktır.

Başta internet tabanlı uygulamalar olmak üzere turizm sektörünün paylaşım ekonomisinden daha etkin faydalanabilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak, sektördeki Ar-Ge faaliyetleri ile teknolojiye dayalıi uygulamalar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428): Tedbir 428.3. Teknoloji destekli olarak ziyaretçi deneyimini artıricı projeler geliştirilecektir.

Başta internet tabanlı uygulamalar olmak üzere turizm sektörünün paylaşım ekonomisinden daha etkin faydalanabilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak, sektördeki Ar-Ge faaliyetleri ile teknolojiye dayalıi uygulamalar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428): Tedbir 428.4. Yurt dışı menşeli mobil ve internet uygulamalarına yönelik mali hususlar başta olmak üzere ülkemiz mevzuatının uyumlaştırılması sağlanacaktır.

Başta internet tabanlı uygulamalar olmak üzere turizm sektörünün paylaşım ekonomisinden daha etkin faydalanabilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak, sektördeki Ar-Ge faaliyetleri ile teknolojiye dayalıi uygulamalar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428): Tedbir 428.5. İç turizmi ölçme sistemi kurulacaktır.

Başta internet tabanlı uygulamalar olmak üzere turizm sektörünün paylaşım ekonomisinden daha etkin faydalanabilmesine yönelik düzenlemeler yapılacak, sektördeki Ar-Ge faaliyetleri ile teknolojiye dayalıi uygulamalar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428): Tedbir 428.6. Uygulama farklılıklarını ve bürokratik zorlukları ortadan kaldırmak üzere turizm yatırım süreci elektronik ortama taşınacak ve yatırımcıya iş yapma kolaylığı getirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Turizm Geliri
Birim: Milyar Dolar
2018: 29,5
2019(1): 34,1
2020(2): 40,8

Performans Göstergeleri: Ziyaretçi Sayısı Yabancı Ziyaretçi Sayısı
Birim: Milyon Kişi
2018: 46,1 39,5
2019(1): 52 45,3
2020(2): 58 51,1

Performans Göstergeleri: Ziyaretçi Başına Ortalama Harcama
Birim: Dolar
2018: 647
2019(1): 656
2020(2): 703

Performans Göstergeleri: Ortalama Konaklama Süresi
Birim: Gece
2018: 9,8
2019(1): 9,8
2020(2): 9,9

Performans Göstergeleri: Ziyaretçi Başına Gecelik Gelir
Birim: Dolar
2018: 66
2019(1): 67
2020(2): 71
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3. Sektörel Politikalar 
2.2.3.1. Kamu Yatırım Politikaları
a) Mevcut Durum 
Halkımızın yaşam kalitesinin yükseltilmesi, ülkemizin rekabet gücünün artırılması,sürdürülebilir büyümenin sağlanması amacıyla gerekli sosyal ve fiziki altyapının geliştirilmesi, çevrenin korunması, gelişmiş ülkelerle ülkemiz arasındaki gelişmişlik farklarıile ülkemizdeki bölgeler arası ve bölge içi gelişmişlik farklarının azaltılması için önemli miktarlarda kamu yatırımı ihtiyacı bulunmaktadır.


2010-2019 döneminde genel devlet kapsamındaki kamu sabit sermaye yatirimlarinin GSYH içindeki payının ortalamaları dikkate alındığında, ülkemizde 2010-2019 döneminde yaklaşık olarak AB üyesi ülkeler ile ABD ve Japonya seviyesinde gerçekleştirildiği görülmektedir. Ancak söz konusu ülkelerin GSH büyüklükleri, gelişmişlik seviyeleri,yüzölçümleri, nüfusları ve mevcut altyapıları dikkate alındığında, ülkemizde daha fazla kamu yatırımı yapılması ihtiyacının devam ettiği değerlendirilmektedir.
2019 yılı kamu yatırım uygulamalarında; sektörel, bölgesel ve proje bazındaki öncelikler dikkate alınarak ekonomik ve sosyal altyapıyı geliştirecek yatırımlara ağırlık verilmiştir. 2019Yılı Yatırım Programı sene başı değerleri dikkate alındığında, mahalli idare yatırımları ve yatırım işçilik giderleri hariç olmak üzere; toplam tutarı 977,8 milyar TL, 2018 yılı sonu kümülatif harcaması 409,2 milyar TL ve 2019 yılı başlangıç ödeneği 65,4 milyar TL olan 2.964 kamu yatırım projesi yürütülmektedir.

2019 Yılı Yatırım Programı kapsamındaki 65,4 milyar TL'lik yatırım ödeneğinden en yüksek payı yüzde 31,1 ile ulaştırma sektörü alırken, eğitim sektörünün payı yüzde 16,5,enerji sektörünün payı yüzde 11,8, sağlık sektörünün payı yüzde 7,6 ve tarım sektörünün payı yüzde 7,5'tir. Madencilik, imalat, turizm, konut, içme suyu ve kanalizasyon, teknolojik araştırma, çevre gibi diğer sektörlerin toplam payı ise yüzde 25,5'tir.
Ülkemizde, Yap-İşlet-Devret (YİD), Yap-İşlet (Yİ), Yap-Kirala-Devret (YKD) ve İşletme Hakkı Devri (İHD) olmak üzere dört temel Kamu Özel İşbirliği (KÖI) modeli uygulanmaktadır. Söz konusu modellerle 1986 yılından başlamak üzere, 2019 yılı Haziran ayı itibarıyla 246 kÖi projesi için uygulama sözleşmesi imzalanmıştır. Uygulama sözleşmesi imzalanan projelerin toplam yatırım büyüklüğü 2019 yılı fiyatlarıyla 67,5 milyar ABD dolarına ulaşmaktadır. Bu tutar içinde ulaştırma sektörü 41 milyar ABD doları yatirım tutarı ile ilk sırada yer almakta olup bunu 11,9 milyar ABD doları ile enerji, 11,5 milyar ABD doları ile sağlık sektörü takip etmektedir. Mevcut durumda, 218 proje işletmeyé alınmış olup 28projenin yürütülmesine devam edilmektedir.

Köř proje süreçlerinin standartlaştırımasına katkı sağlamak üzere proje hazırlık, ihale ve işletme süreçlerinde ihtiyaç duyulan standart dokümanların hazırlanması çalışmalarına başlanmıştır. Köi Çerçeve Kanununa ilişkin teknik çalışmalar tamamlanmıştır.

(Yüzde 
Ülkeler: Avro Bölgesi Ortalaması
2010-2014: 3,5
2015: 3,5
2016: 2,9
2017: 3,1
2018: 3,4
(Yüzde 2019: 3,3

Ülkeler: Belçika
2010-2014: 2,4
2015: 2,3
2016: 2,2
2017: 2,2
2018: 2,4
(Yüzde 2019: 2,4

Ülkeler: Almanya
2010-2014: 2,2
2015: 2,1
2016: 2,2
2017: 2,2
2018: 2,3
(Yüzde 2019: 2,4

Ülkeler: Estonya
2010-2014: 5,3
2015: 5,2
2016: 4,5
2017: 5,4
2018: 5,5
(Yüzde 2019: 5,5

Ülkeler: İrlanda
2010-2014: 2,4
2015: 1,8
2016: 1,9
2017: 1,8
2018: 2,0
(Yüzde 2019: 2,3

Ülkeler: Yunanistan
2010-2014: 3,2
2015: 3,8
2016: 3,5
2017: 4,4
2018: 3,0
(Yüzde 2019: 4,1

Ülkeler: İspanya
2010-2014: 3,1
2015: 2,5
2016: 1,9
2017: 2,0
2018: 2,1
(Yüzde 2019: 2,1

Ülkeler: Fransa
2010-2014: 4,0
2015: 3,4
2016: 3,4
2017: 3,3
2018: 3,4
(Yüzde 2019: 3,5

Ülkeler: Ítalya
2010-2014: 2,6
2015: 2,2
2016: 2,1
2017: 2,2
2018: 2,1
(Yüzde 2019: 2,1

Ülkeler: Letonya
2010-2014: 4,7
2015: 4,8
2016: 3,6
2017: 4,4
2018: 5,4
(Yüzde 2019: 5,3

Ülkeler: Litvanya
2010-2014: 4,2
2015: 3,7
2016: 3,0
2017: 3,2
2018: 3,2
(Yüzde 2019: 3,0

Ülkeler: Lüksemburg
2010-2014: 4,0
2015: 3,9
2016: 4,0
2017: 4,2
2018: 4,1
(Yüzde 2019: 4,1

Ülkeler: Malta
2010-2014: 2,9
2015: 4,2
2016: 2,5
2017: 2,3
2018: 3,0
(Yüzde 2019: 3,5

Ülkeler: Hollanda
2010-2014: 3,8
2015: 3,6
2016: 3,5
2017: 3,4
2018: 3,4
(Yüzde 2019: 3,5

Ülkeler: Avusturya
2010-2014: 3,0
2015: 3,0
2016: 3,0
2017: 3,1
2018: 3,0
(Yüzde 2019: 3,0

Ülkeler: Portekiz
2010-2014: 3,1
2015: 2,2
2016: 1,5
2017: 1,8
2018: 2,0
(Yüzde 2019: 2,1

Ülkeler: Slovenya
2010-2014: 4,5
2015: 4,7
2016: 3,1
2017: 3,1
2018: 3,6
(Yüzde 2019: 3,9

Ülkeler: Slovakya
2010-2014: 3,6
2015: 6,3
2016: 3,2
2017: 3,2
2018: 3,6
(Yüzde 2019: 3,6

Ülkeler: Finlandiya
2010-2014: 4,0
2015: 3,9
2016: 4,1
2017: 4,1
2018: 4,2
(Yüzde 2019: 4,2

Ülkeler: Avro Bölgesi Dışı AB Ort.
2010-2014: 4,1
2015: 4,6
2016: 3,3
2017: 3,3
2018: 3,8
(Yüzde 2019: 4,2

Ülkeler: Bulgaristan
2010-2014: 4,1
2015: 6,6
2016: 2,6
2017: 2,2
2018: 2,9
(Yüzde 2019: 4,1

Ülkeler: Çekya
2010-2014: 4,3
2015: 5,1
2016: 3,3
2017: 3,4
2018: 4,1
(Yüzde 2019: 4,2

Ülkeler: Danimarka
2010-2014: 3,6
2015: 3,6
2016: 3,8
2017: 3,4
2018: 3,4
(Yüzde 2019: 3,5

Ülkeler: Hirvatistan
2010-2014: 3,6
2015: 3,2
2016: 3,2
2017: 2,7
2018: 3,5
(Yüzde 2019: 3,8

Ülkeler: Macaristan
2010-2014: 4,1
2015: 6,6
2016: 3,1
2017: 4,6
2018: 5,8
(Yüzde 2019: 6,7

Ülkeler: Polonya
2010-2014: 5,0
2015: 4,5
2016: 3,3
2017: 3,8
2018: 4,7
(Yüzde 2019: 4,7

Ülkeler: Romanya
2010-2014: 4,9
2015: 5,2
2016: 3,6
2017: 2,6
2018: 2,6
(Yüzde 2019: 2,9

Ülkeler: İsveç
2010-2014: 4,5
2015: 4,2
2016: 4,4
2017: 4,6
2018: 4,8
(Yüzde 2019: 4,8

Ülkeler: Birleşik Krallık
2010-2014: 2,8
2015: 2,7
2016: 2,6
2017: 2,7
2018: 2,7
(Yüzde 2019: 2,8

Ülkeler: AB Ortalaması
2010-2014: 3,7
2015: 3,8
2016: 3,1
2017: 3,2
2018: 3,5
(Yüzde 2019: 3,6

Ülkeler: ABD
2010-2014: 3,6
2015: 3,2
2016: 3,2
2017: 3,1
2018: 3,3
(Yüzde 2019: 3,3

Ülkeler: Japonya
2010-2014: 3,8
2015: 3,7
2016: 3,6
2017: 3,7
2018: 3,6
(Yüzde 2019: 3,6

Ülkeler: Türkiye
2010-2014: 3,6
2015: 3,7
2016: 3,7
2017: 3,9 4,0
(Yüzde 2019: 2,8
Kaynak: Avrupa Komisyonu Ekonomik Tahminler Raporu, İlkbahar 2019; Strateji ve Bütçe Başkanlığı
b) Amaç
Kamu sabit sermaye yatırımlarına ilişkin kaynakların artırılmasi, yatırım programının rasyonelleştirilmesi, ayrilan kaynakların başta öncelikli sektörler ve gelişme alanları için belirlenmiş hedeflere tahsisi olmak üzere etkin şekilde ve sonuç odaklı kullanılmasi, Köi uygulamalarının makroekonomik politikalarla uyumunun sağlanması temel amaçtır.

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Teknik çalışmaları tamamlanan çerçeve KÖİ mevzuatının 2020 yılı içerisinde yasalaşması için gerekli girişimler yapılacaktır.

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 432.3. KÖI uygulamalarında, kamunun üstlendiği yükümlülükler ve bütçe dengeleri dikkate alınacak, projeler kamu ve özel kesim arasındaki risk paylaşımı en uygun olacak şekilde yürütülecektir.

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 434.1. Karayollari, Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollari ve DHMİ Genel Müdürlüklerinin sahip oldukları sabit sermaye stokunu "etkin, verimli ve ekonomik" bir şekilde yönetmeleri ve yatırım maliyetlerini düşük tutacak çözümleri geliştirmelerini sağlayacak pilot uygulamalar başlatılacaktır.

Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 435.1. Kamu ve KÖİ yatırımları için proje hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında eğitim programları düzenlenecektir.

Tedbir 435.2. Kamu yatırımları için proje hazırlıik, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında standart rehberler hazırlanacaktır.: Tedbir 435.4. KÖI projeleri için hazırlık, ihale ve sözleşme hususlarında standart rehberler hazırlanacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Yatırım Programı sürecinin etkinliğini artırmak üzere kamu kurum ve kuruluşlarına yönelik yatırım projelerinde kullanacakları ticari ve finansal analiz konulu bir rehber hazırlanacaktır.: 1. KÖI Projelerinin hazırlık aşamasında kullanılmak üzere Fizibilite Raporu Hazırlama Rehberi hazırlanacaktır. 2. Harcama Getirisi Analizi Modeli oluşturulacak ve buna ilişkin bir rehber hazırlanacaktır.
2.2.3.2. Bilim, Teknoloji ve Yenilik 
a) Mevcut Durum 
Ar-Ge harcamalarında yıllar itibarıyla artış yaşanmış ve Ar-Ge harcamalarının GSYHya oranı 2017 yılında yüzde 0,96'ya ulaşmıştır. Benzer şekilde, Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin önemli unsurlarından olan araştırmacı insan gücünde de gelişim sağlanmış olup 2017 yılıitibarıyla tam zaman eşdeğer (TZE) araştırmacı ve TZE Ar-Ge personeli sayıları sırasıyla 111.893 ve 153.552 olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte, toplam TZE Ar-Ge personelinin yüzde 18,5'i doktora veüstü derecesine sahiptir. Hedeflenen teknolojik atılımın gerçekleştirilebilmesi için Ar-Ge insan gücünün sayı ve nitelik olarak artırılması ihtiyacıdevam etmektedir.

Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin güçlendirilmesi amacıyla kamu ve özel kesim Ar-Ge faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik kamu kaynaklarından yapılan bütçe tahsisi önemini korumaktadır. Bu kapsamda, 2018 yılında merkezi yönetim bütçesinden Ar-Ge faaliyetleri için 13 milyar TL harcama yapılmıştır. Ayrıca, kamunun dolaylı Ar-Ge desteği 2018 yılında 4,6 milyar TL'ye yükselmiştir.

Bilim, Teknoloji ve Yenilik Politikaları Kurulu öncelikli teknoloji alanlari, temel bilim yol haritasi, teknoloji finansman kaynaklarının çeşitlendirilmesi ve etkinleştirilmesi, üniversite sanayi işbirliğinin geliştirilmesi, kamu teşvik mekanizmalarının koordinasyonu ve araştırmacıinsan kaynağının geliştirilmesi alanlarında politika dokümanlarının hazırlıklarınıvürütmektedir.

..Ar-Ge harcamalarının yaklaşık yüzde 33,5'ini gerçekleştiren üniversitelerde yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerini artırmak amacıyla 11 üniversite araştırma üniversitesi olarak belirlenmiş olup bu üniversitelerin performanslarının izlenmesi ve özel programlarla desteklenmesine yönelik çaliışmalara devam edilmektedir.

Araştırma altyapılarının daha etkin kullanımını ve sürdürülebilirliğini sağlamak üzere 2014 yılında yayımlanan 6550 sayılı Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun çerçevesinde dört araştırma altyapısı desteklenmekte ve bu Kanun kapsamına yeni alınabilecek araştırma altyapılarının belirlenmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.Ayrıca, Kanunun uygulamasına yönelik ikincil mevzuatın revizyonuna ilişkin çalışmalar devam etmektedir.


TABLO II: 28- Bilim ve Teknoloji Alanındaki Temel Göstergeler 
Ar-Ge Harcamalarının GSYH: 0,80
2011: 0,83
2012: 0,82
2013: 0,86
2014: 0,88
2015: 0,94
2016: 0,96

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: İçindeki Payı (Yüzde) Gayri Safi Yurt içi Ar-Ge Harcamasi (Milyon TL - Cari
2011: 11 154
2012: 13 062
2013: 14 807
2014: 17 598
2015: 20 615
2016: 24 641
2017: 29 855

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Fiyatlarla) Ar-Ge Harcamalarını Gerçekleştiren Sektörler (Yüzde)

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Yükseköğretim Özel Sektör
2011: 45,5
2012: 43,9
2013: 42,1
2014: 40,5
2015: 39,7
2016: 36,3
2017: 33,5

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Kamu
2011: 43,2 11,3
2012: 45,1 11,0
2013: 47,5 10,4
2014: 49,8 9,7
2015: 50,0
2016: 54,2
2017: 56,9

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: TZE Cinsinden Toplam
2011: 92 801
2012: 105 122
2013: 112 969
2014: 115 444
2015: 10,3 122 288
2016: 9,5 136 953
2017: 9,6 153 552

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Ar-Ge Personeli Sayısı TZE Cinsinden Ar-Ge Personelinin Sektörel Dağılımı (Yüzde)

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Yükseköğretim
2011: 38,4
2012: 38,8
2013: 37,7
2014: 35,7
2015: 35,4
2016: 38,4
2017: 35,3

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Özel Sektör
2011: 48,9
2012: 49,7
2013: 51,7
2014: 53,7
2015: 54,5
2016: 53,0
2017: 57,3

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Kamu 10.000 Çalışan Kişi Başına
2011: 12,7
2012: 11,5 42
2013: 10,6 44
2014: 10,6 45
2015: 10,1 46
2016: 8,6 50
2017: 7,4 54

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Düşen TZE Ar-Ge Personeli 38 Sayısi Kaynak: TÜIK, TÜBİTAK
Kaynak: TÜIK, TÜBİTAK 
AB Ufuk 2020 programından ülkemizin daha fazla faydalanabilmesi amacıyla TÜBİTAK koordinasyonunda yönlendirme, bilgilendirme ve teşvik faaliyetleri yürütülmektedir. Söz konusu program kapsamında 2019 yılında açılan çağrıların yaklaşık yüzde 50'sinin sonuçlarıaçıklanmış olup 10 kamu kuruluşu, 7 üniversite/araştırma merkezi, 27 özel sektör kuruluşu ve 2 kâr amacı gütmeyen kuruluş tarafindan sunulan toplam 33 projenin destek almasıyla 15 milyon Avro geri dönüş sağlanmıştır.

Ülkemizin Antarktika alanında uluslararası arenada temsili ve işbirliği potansiyelinin hayata geçirilebilmesi için başlatılan Antarktika Bilimsel Araştırma ve Bilim Üssü Projesi kapsamında 2017 yılından itibaren her yıl düzenli olarak Antarktika kıtasına ulusal seferler düzenlenmiş ve bu seferler kapsamında 41 proje desteklenmiştir. Ayrıca, Ulusal Kutup Bilim Programı (2018-2022) yürürlüğe konulmuş olup öncelikli araştırma temalari, insan kaynakları, uluslararası işbirlikleri, eğitim, tanıtım ve halka erişim, bilim seferleri ve lojistik ile Türk Bilim Üssü odağında çalışmalar yürütülmektedir.

Ülkemizin havacılık ve uzay alanında rekabet gücünün artırılması için havacılık ve uzay teknolojilerine yönelik bilimsel ve teknolojik altyapıların ve insan kaynağının geliştirilmesi,kapasite ve yeteneklerinin artırıması, havacılıik ve uzay sanayinin geliştirilmesi görevlerini yürütmek üzere Aralık 2018'de Türkiye Uzay Ajansı kurulmuştur. Söz konusu Ajansın kurumsal yapılanmasına ve kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalara başlanmıştır.
b) Amaç
Etkin işleyen bir araştırma ve yenilik ekosistemi oluşturularak bilgi üretme ve kullanma kpasitesinin gistirilmes, yüksek katma değrli üün vehizmetler destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin artırılmasi temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Üniversitelerin Ar-Ge ekosistemindeki rolleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.440)

Politika/Tedbir: Tedbir 440.2. Üniversitelerin bilimsel araştırma proje bütçelerinin makro hedeflerle uyumunu sağlamak, projelerin etkin ve verimli bir şekilde gerçekleştirilmesini temin etmek, üniversiteler arasında eş güdüm ve işbirliğini artırmak ve Plan hedefleriyle projeler arasındaki uyumu güçlendirmek için YÖK bünyesinde bir koordinasyon ve destek birimi kurulacak, bilimsel araştırma projelerine ilişkin bir politika dokümanı oluşturulacak, proje izleme mekanizmaları ve kaynak tahsisinde performans esasli yeni yöntemler geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili paydaşlarla bilimsel araştırma projelerine (BÅP) ilişkin mevcut durum analizi tamamlanacaktır. 2. YÖK bünyesinde BAP Koordinasyon Birimi kurulmasına yönelik mevzuat çalışması gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 440.3. Üniversitelerin, yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri gerçekleştirebilmeleri için Araştırma Üniversitesi programı güçlendirilecek, bu programa dâhil üniversitelerin özel desteklerle kapasiteleri artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Araştırma üniversitelerinin performansları izlenecek, üniversiteler içerisinden başarılı olanlara bilimsel araştırma çalışmaları için ilave kaynak sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 440.4. Vakif yükseköğretim kurumlarının yılık öğrenci gelirlerinin en az yüzde 1'inin Ar-Ge harcamalarında kullanılmasına yönelik düzenleme yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Vakıf yükseköğretim kurumlarının öğrenci gelirlerinin ve Ar-Ge harcamalarının mevcut durumunun tespitine ilişkin çalişma tamamlanacaktır. 2. Vakıf yükseköğretim kurumlarınca yılık bütçe planı oluşturulmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Araştırma altyapılarının, öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çalışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.441)

Politika/Tedbir: Tedbir 441.1. Yükseköğretim ve kamu kurumları bünyesindeki araştırma altyapılarının erişilebilirliğinin artırılmasi ve mükerrer yatırımların önlenmesini teminen altyapilardaki makine-teçhizat, insan kaynağı, araştırma faaliyetleri ve test hizmetlerine ilişkin güncel bilgilerin yer aldığı envanter hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK, YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yükseköğretim ve kamu kurumları bünyesindeki araştırma altyapılarına ilişkin tüm paydaşlardan güncel veriler temin edilecek, veri doğrulaması yapılacak, verilerin güncel kalmasını sağlayacak envanter sistemine ilişkin hazırliklar tamamlanacaktır.

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Tedbir 441.3. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarının çıktı ve etki odakli performanslarınin izlenmesine ve kritik teknoloji alanlarında ürün misyonları doğrultusunda çalışmalarını teşvik etmeye yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik değerlendirmesine tabi tutulacak araştırma altyapıları kritik teknolojilere yönelik yetkinlikleri de dikkate alınarak belirlenecektir. 2. Kanun kapsamında desteklenen araştırma altyapılarının kritik teknolojilerde yetkinliklerini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. 6550 sayılı Kanunun alt düzenleyici mevzuatı olan Araştırma Altyapıları Yeterlik Değerlendirme, Performans İzleme ve Ara Değerlendirme ile Yeterlik Yenilemesine Dair Usul ve Esaslarda konuya ilişkin düzenleme yapılacaktır. 2. Kanun kapsamına alınan altyapıların, Kuruluş Protokollerinde ürün/teknoloji misyonu tanimlanmasina dair mevzuat düzenlemesi çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Tedbir 441.4, 2547 sayıl Yükseköğretim Kanunundaki Uygulama ve Araştırma Merkezi tanımi, yükseköğretim kurumları bünyesindeki teknolojik araştırma merkezlerinin farklılaşan niteliklerini dikkate alacak şekilde yeniden yapılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: YÖK (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜBİTAK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik değerlendirmesine tabi tutulacak araştırma altyapıları kritik teknolojilere yönelik yetkinlikleri de dikkate alınarak belirlenecektir. 2. Kanun kapsamında desteklenen araştırma altyapılarının kritik teknolojilerde yetkinliklerini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununda yapılacak gerekli düzenlemeler için hazırlık çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Ar-Ge personeli sayısı ve niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.442)

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Tedbir 442.1. Araştırma üniversitelerinde doktora sonrası sözleşmeli araştırmacı istihdami artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: YÖK (S), TÜBİTAK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik değerlendirmesine tabi tutulacak araştırma altyapıları kritik teknolojilere yönelik yetkinlikleri de dikkate alınarak belirlenecektir. 2. Kanun kapsamında desteklenen araştırma altyapılarının kritik teknolojilerde yetkinliklerini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Araştirma üniversitelerinde doktora sonrası sözleşmeli araştırmacı istihdamını artırmak üzere ihtiyaçlar tespit edilecek, bu doğrultuda mevzuat gözden geçirilerek gerekli iyileştirmeler yapılması yönünde çalışmalara başlanacaktır.

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Tedbir 442.2. Yurt dışında üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların Uluslararasi Lider Araştırmacılar Programi kapsamında Türkiye'ye gelmeleri ve araştırmacı yetiştirmeleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik değerlendirmesine tabi tutulacak araştırma altyapıları kritik teknolojilere yönelik yetkinlikleri de dikkate alınarak belirlenecektir. 2. Kanun kapsamında desteklenen araştırma altyapılarının kritik teknolojilerde yetkinliklerini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Uluslararası Lider Araştırmacılar Programı kapsamında yeni çağrıya çıkılacaktır.

Tedbir 441.2, 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında kritik teknolojilerde uzmanlaşmış altyapı sayısı artırılacaktır.: Tedbir 442.3. Yurt dışındaki öncü Türk bilim insanlarının kısmi zamanlı eğitim ve araştırma faaliyetleri yürütmesine imkân sağlayan laboratuvar altyapisı ve araştırma fonunun sunulduğu bir mekanizma oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamında yeterlik değerlendirmesine tabi tutulacak araştırma altyapıları kritik teknolojilere yönelik yetkinlikleri de dikkate alınarak belirlenecektir. 2. Kanun kapsamında desteklenen araştırma altyapılarının kritik teknolojilerde yetkinliklerini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Konuya ilişkin yeni bir destek mekanizmasinın tasarımına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 442.6. Araştırma deneyimine sahip nitelikli insan kaynağının artırılmasını teminen kamu destekli Ar-Ge projelerinde daha fazla lisans, yüksek lisans ve doktora bursiyerinin yer alması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarinda yabanci uyruklu Ar-Ge personelinin istihdamına ilişkin mevzuatta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar tespit edilecektir. 2. Söz konusu personelin çalışma izinlerinde kolaylık sağlayacak ilgili kurumların mevzuatlarında revizyon önerileri geliştirilecektir. 3. Yurt içindeki araştırmacıların araştırma altyapılarında istihdamına yönelik mevzuat ve yönetim kısıtları tespit edilecek ve bu kisıtların giderilmesine yönelik tedbirler belirlenecektir.: 1. Desteklenen Ar-Ge ve yenilik projelerinde lisans seviyesinde bursiyer sayısının artırılmasına yönelik başlatılan mevzuat değişikliği çalışması tamamlanacaktır. 2. Ar-Ge projelerinde araştırma yapma deneyimi olan öğrenci sayısını artırmak amacıyla lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencilerine daha fazla yer verilecektir.

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 442.7. Ar-Ge personeli ihtiyacinın karşılanması amacıyla YÖK 100/2000 doktora burs programının koşulları iyileştirilerek programdan faydalanan sayısı artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: YÖK (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarinda yabanci uyruklu Ar-Ge personelinin istihdamına ilişkin mevzuatta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar tespit edilecektir. 2. Söz konusu personelin çalışma izinlerinde kolaylık sağlayacak ilgili kurumların mevzuatlarında revizyon önerileri geliştirilecektir. 3. Yurt içindeki araştırmacıların araştırma altyapılarında istihdamına yönelik mevzuat ve yönetim kısıtları tespit edilecek ve bu kisıtların giderilmesine yönelik tedbirler belirlenecektir.: 1. YÖK tarafindan yürütülen 100/2000 Doktora Burs Programinın koşulları gözden geçirilerek iyileştirmeler yapılacak ve bursiyer sayısı artırılacaktır.

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Temel bilimlerde nitelikli araştırmacı insan gücü kapasitesi ve araştırma faaliyetleri, öncelikli sektörler ve teknoloji alanlarındaki ihtiyaçlara yönelik artırılacak, söz konusu alanlara yönelik özel lisansüstü burs programları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.443)

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 443.1. Temel bilimlere yönelik lisansüstü burs miktarı ve faydalanan sayısı artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarinda yabanci uyruklu Ar-Ge personelinin istihdamına ilişkin mevzuatta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar tespit edilecektir. 2. Söz konusu personelin çalışma izinlerinde kolaylık sağlayacak ilgili kurumların mevzuatlarında revizyon önerileri geliştirilecektir. 3. Yurt içindeki araştırmacıların araştırma altyapılarında istihdamına yönelik mevzuat ve yönetim kısıtları tespit edilecek ve bu kisıtların giderilmesine yönelik tedbirler belirlenecektir.: 1. Temel bilimler alanında ülkemizin lisansüstü seviyesinde ihtiyaç duyduğu bilim insanlarının yetiştirilmesini teşvik etmek amacıyla Yurt İçi Lisansüstü Burs Programı kapsamında 2020 yılında iki defa çağrıya çıkılacaktır.

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 443.2. Özel sektör Ar-Ge merkezlerinin, üniversiteler ve araştırma altyapılarıyla birlikte yürütecekleri teknoloji hazırlık seviyesi 1-3 arasındaki araştırma projeleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarinda yabanci uyruklu Ar-Ge personelinin istihdamına ilişkin mevzuatta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar tespit edilecektir. 2. Söz konusu personelin çalışma izinlerinde kolaylık sağlayacak ilgili kurumların mevzuatlarında revizyon önerileri geliştirilecektir. 3. Yurt içindeki araştırmacıların araştırma altyapılarında istihdamına yönelik mevzuat ve yönetim kısıtları tespit edilecek ve bu kisıtların giderilmesine yönelik tedbirler belirlenecektir.: 1. Hedef odakli destek mekanizmasının geliştirilebilmesi için mevzuat çalışmaları yapılacak, çağrı hazırlık toplantıları gerçekleştirilecek ve çağrı dokümanlanı oluşturulacaktır.

Tedbir 442.4. 6550 sayıli Kanun kapsamına giren araştırma altyapılarında Ar- Ge personeli sayısı artırılacak ve yabancı personel çaliştırılmasını kolaylaştırıcı tedbirlerin alınmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 443.3. Temel ve uygulamalı alanlarda katma değer açısından yüksek etki yaratmasi muhtemel öncül araştırma projeleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, YÖK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİITAK, YÖK
1. 6550 sayılı Kanun kapsamındaki araştırma altyapılarinda yabanci uyruklu Ar-Ge personelinin istihdamına ilişkin mevzuatta ve uygulamada karşılaşılan sorunlar tespit edilecektir. 2. Söz konusu personelin çalışma izinlerinde kolaylık sağlayacak ilgili kurumların mevzuatlarında revizyon önerileri geliştirilecektir. 3. Yurt içindeki araştırmacıların araştırma altyapılarında istihdamına yönelik mevzuat ve yönetim kısıtları tespit edilecek ve bu kisıtların giderilmesine yönelik tedbirler belirlenecektir.: 1. Avrupa Araştırma Konseyi (ERC) Projeleri Güçlendirme Desteği kapsamında başvurular alınacaktır. 2. Ulusal Öncü Araştırmacı Desteği programına ilişkin mevzuat çalışmaları tamamlanarak program başvuruya açılacaktır.

Tedbir 443.4. Bilim alanlarına yönelik nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmaları desteklemek üzere ve özellikle temel bilimler alanında araştırmacı insan gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik ulusal ve uluslararası eğitim ve araştirma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.: Başta AB ülkeleriyle olmak üzere Ar-Ge faaliyetleri, araştırma altyapıları ve araştırmacı insan gücü bakımından bölgesel ve küresel düzeyde işbirlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.444)

Tedbir 443.4. Bilim alanlarına yönelik nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmaları desteklemek üzere ve özellikle temel bilimler alanında araştırmacı insan gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik ulusal ve uluslararası eğitim ve araştirma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 444.1. AB Araştırma ve Ínovasyon Çerçeve Programlarina nitelikli projeler yoluyla katılımın sağlanması ve programların geri dönüş oranınin artirilmasina yönelik tanıtım, bilgilendirme ve kapasite geliştirme çalışmaları ile destek ve ödül programları gerçekleştirilecek ve Avrupa Araştırma Alanına entegrasyonun sağlanmasını teminen ulusal programlar AB Çerçeve Programlarıyla uyumlu ve tamamlayıcı hale getirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜBA, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü bünyesinde iki ileri düzey araştırma ve eğitim okulu düzenlenecek, temel bilim konularında öncelikli araştırma alanları belirlenecektir. 2. TÜBA Yurtdışı Bilim İnsanı Davet Programı kapsamında öncü ve çığır açıcı araştırmacıların ülkemizdeki bilim insanlarıyla bir araya geleceği çalıştaylar düzenlenecek, bilimsel tematik arama konferansları gerçekleştirilecektir.: 1. Ufuk 2020 Programında Türkiye II. Aşama Projesi kapsamında belli teknoloji alanlarında beş odak grup eğitimi gerçekleştirilecektir. 2. Çerçeve Programlara yönelik 10 ulusal danışma grubu toplantısı yapılacak, Avrupa'daki kuruluşlara altı çalışma ziyareti düzenlenecektir. 3. Ufuk 2020 Bilgi Çoğaltıcıları Sisteminde yer alan kurum ve kuruluşlara beş kapasite geliştirme eğitimi verilecektir.

Tedbir 443.4. Bilim alanlarına yönelik nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmaları desteklemek üzere ve özellikle temel bilimler alanında araştırmacı insan gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik ulusal ve uluslararası eğitim ve araştirma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.: Türkiye'de teknoloji üreten insan kaynağının geliştirilmesine yönelik olarak gençlerin erken yaşlardan itibaren teknoloji alanında gelişimleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.445)

Tedbir 443.4. Bilim alanlarına yönelik nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmaları desteklemek üzere ve özellikle temel bilimler alanında araştırmacı insan gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik ulusal ve uluslararası eğitim ve araştirma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 445.1. Deneyap Teknoloji Atölyeleri yaygınlaştırılacak, 50 bin gencin teknoloji eğitimi alması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜBA, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, TÜBİTAK, İlgili STKlar
1. TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü bünyesinde iki ileri düzey araştırma ve eğitim okulu düzenlenecek, temel bilim konularında öncelikli araştırma alanları belirlenecektir. 2. TÜBA Yurtdışı Bilim İnsanı Davet Programı kapsamında öncü ve çığır açıcı araştırmacıların ülkemizdeki bilim insanlarıyla bir araya geleceği çalıştaylar düzenlenecek, bilimsel tematik arama konferansları gerçekleştirilecektir.: 1. Deneyap Teknoloji Atölye sayısı artırılacak, atölyelerin eğitim içeriklerinin geliştirilmesi ve revizyonlarının yapılması, eğiticilerin belirlenmesi ve eğitimlerinin gerçekleştirilmesi, teknik ekipman ve sarf malzemelerinin tamamlanması sağlanacaktır.

Tedbir 443.4. Bilim alanlarına yönelik nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmaları desteklemek üzere ve özellikle temel bilimler alanında araştırmacı insan gücü kapasitesinin artırılmasına yönelik ulusal ve uluslararası eğitim ve araştirma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 445.2. Bilim atölyeleri ve gezici bilim sergileri daha ulaşılabilir hale getirilerek yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜBA, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Belediyeler, Üniversiteler
1. TÜBİTAK Temel Bilimler Araştırma Enstitüsü bünyesinde iki ileri düzey araştırma ve eğitim okulu düzenlenecek, temel bilim konularında öncelikli araştırma alanları belirlenecektir. 2. TÜBA Yurtdışı Bilim İnsanı Davet Programı kapsamında öncü ve çığır açıcı araştırmacıların ülkemizdeki bilim insanlarıyla bir araya geleceği çalıştaylar düzenlenecek, bilimsel tematik arama konferansları gerçekleştirilecektir.: 1. Tasarımı tamamlanan gezici bilim merkezi sergisinin üretimi ve bir bilim atölyesinin kurulumu gerçekleştirilecektir.

Kutup araştırmaları konusunda ülkemizin uluslararası konumu güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.446): Tedbir 446.1. Kutup araştırmalarına yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek ve Antarktika'da üs kurulmasına ilişkin hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.

Kutup araştırmaları konusunda ülkemizin uluslararası konumu güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.446): Ülkemizin havacılık ve uzay alanında küresel rekabette konumunun güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.447) Tedbir 447.1. Milli Uzay 1. Öncelikli gelişme alanları dikkate

Kutup araştırmaları konusunda ülkemizin uluslararası konumu güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.446): Programi hazırlanarak uygulamaya konulacaktır.

Kutup araştırmaları konusunda ülkemizin uluslararası konumu güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.446): Tedbir 447.2. Türkiye Uzay Ajansının kurumsal kapasitesi geliştirilerek etkinliği artırılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Ar-Ge Harcamalarının GSYH'ya Orani
Birim: Yüzde
2018(1): 0,96
2019(2): 1
2020(3): 1,1

Performans Göstergeleri: Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Cinsinden Ar-Ge Personeli Sayısı
Birim: Kişi
2018(1): 153 552
2019(2): 180 000
2020(3): 200 000

Performans Göstergeleri: Milyon Kişi Başına Doktora ve Üstü TZE Ar-Ge Personeli Sayısı
Birim: Kişi
2018(1): 352
2019(2): 410
2020(3): 490
(1) 2017 yıli verisidir.(2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 
2.2.3.3. Girişimcilik ve KOBİler 
a) Mevcut Durum 
Esnaf ve sanatkârların çoğunluğunu oluşturduğu KOBİler, 2017 yılı sonu itibarıyla çalışan sayısı bakımından toplam girişimlerin yüzde 99,8’ini, istihdamın yüzde 74,2'sini,katma değerin yüzde 54,1'ini, ihracatın yüzde 56,2'sini oluşturmaktadır. 2016 yılıyatırımlarının ise yüzde 55’i KOBİler tarafindan gerçekleştirmiştir. Ayrıca, Ar-Ge harcamalarıiçinde KOBİlerin payı 2014 yılında yüzde 17,4 iken 2017 yılında ise yüzde 19,6'ya yükselmiştir. KOBİ'lerin küreselleşmeden kaynaklanan yüksek rekabete ayak uydurma,yetkin insan gücü ve yeterli sermayeye sahip olma, yenilikçi projeler üretme, ortak iş ve proje geliştirme gibi hususlarda güçlendirilmesine ve girişimcilik yeteneklerinin ve girişimci sayısının artırılmasına olan ihtiyaç devam etmektedir. Ortak iş yapma kültürüne, sermaye birikimine ve gelir dağılımına olumlu katkıları açısından önem taşıyan kooperatifçiliğin geliştirilmesi de önemini korumaktadır.


I1: 29- Kurulan ve Kapanan 1şietme Sayisi 
Yil: 2012
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 191 808
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 96 204
Kurulan Şirket Sayısı: 38 887
Kapanan Sayısı: 14 168
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 67 455
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: Sayısı 31 915
Kurulan Sayısı: 877
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 895

Yil: 2013
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 193 870
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 105 552
Kurulan Şirket Sayısı: 49 943
Kapanan Sayısı: 17 400
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 58 987
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 19 873
Kurulan Sayısı: 915
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 862

Yil: 2014
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 200 235
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 113 696
Kurulan Şirket Sayısı: 57 710
Kapanan Sayısı: 14 002
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 67 920
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 23 229
Kurulan Sayısı: 1 005
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 820

Yil: 2015
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 200 807
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 97 361
Kurulan Şirket Sayısı: 66 701
Kapanan Sayısı: 12 114
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 47 069
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 19 061
Kurulan Sayısı: 921
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 587

Yil: 2016
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 227 936
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 101 218
Kurulan Şirket Sayısı: 63 709
Kapanan Sayısı: 11 038
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 41 972
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 19 610
Kurulan Sayısı: 771
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 290

Yil: 2017
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 229 367
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 96 945
Kurulan Şirket Sayısı: 72 862
Kapanan Sayısı: 13 509
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 44 242
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 27 789
Kurulan Sayısı: 910
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 1 185

Yil: 2018
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 229 298
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 106 167
Kurulan Şirket Sayısı: 83 409
Kapanan Sayısı: 10 014
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 33 474
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 20 770
Kurulan Sayısı: 331
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 70

Yil: 2019 (1)
Faaliyete Geçen Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 180 329
Faaliyeti Sona Eren Esnaf ve Sanatkâr Sayısı: 85 815
Kurulan Şirket Sayısı: 59 361
Kapanan Sayısı: 7 766
Gerçek Şirket Kişi Ticari şletme Sayısı: 16 777
Kurulan Kapanan Grçek Kişi Ticari İşletme: 16 094
Kurulan Sayısı: 297
Kapanan KooperatifKooperatif Sayısi: 31
Kaynak: TOBB, Ticaret Bakanlığı(1) Eylül ayı itibarıyladır.
Haziran 2019 itibarıyla; bankacılık sistemi içinde kullandırılan KOBİ kredi miktarı 626milyar TL olup toplam krediler içindeki payı 2009 yılındaki yüzde 21 seviyesinden yüzde 25'e yükselmiştir.

TABLO II: 30- ESKKK Kefalet Kredileri 
Yil: 2012
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 258 057
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 6 925

Yil: 2013
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 286 123
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 9 617

Yil: 2014
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 317 710
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 12 520

Yil: 2015
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 353 627
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 16 159

Yil: 2016
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 432 826
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 20 359

Yil: 2017
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 447 854
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 23 743

Yil: 2018
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 493 704
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 31 125

Yil: 2019 (1)
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme Sayısı (Adet): 560 133
Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL): 39 747
Kaynak: Ticaret Bakanlığı(1) Ekim ayi itibarıyladır.
Esnaf ve sanatkârlarımızın desteklenmesi amacıyla, 10/01/2019 tarihli ve 602 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararıgereğince, 1 Ocak-31 Aralık 2019 tarihleri arasında esnaf ve sanatkârlara yüzde 50 veya yüzde 100 faiz indirimli (faizsiz) olarak kredi imkânlarısağlanmış bulunmaktadır. Faiz indirimli kredilere Halk Bankasınca uygulanan faiz oranları;bir yıldan az vadeli kredilerde yüzde 14, bir yıldan uzun vadeli kredilerde yüzde 16 faiz oranıuygulanmakta, bu faiz oranının yarısı ya da tamamı (kullandırılan kredi türüne göre) Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından Bankaya aktarılarak, Bankanın faiz kaybı karşılanmaktadır.Bu kapsamda Eylül 2019 itibarıyla kredi bakiyesi mevcut olan esnaf ve sanatkâr sayısı560.133'e, kredi bakiyesi ise 39,8 milyar TL'ye ulaşmıştır.

Hazine destekli kefalet uygulaması 2019 yılında da devam ederek Eylül 2019döneminde kefalet kullandırımı 56,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde öz 

toplam olarak 152.696 KOBİ'nin talebi değerlendirilerek 73,5 milyar TL krediye karşılık 59 milyar TL kefalet desteği verilmiştir.
TABLO II: 31- KGF A.Ş. Tarafından Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi 
KGF AŞ Özkaynak: İsletme Sayısi (Adet)
Hazine Kaynaklı Kefalet: Kefalet Sayısı (Adet)
Toplam: Kefalet Hacmi (Milyon TL)

KGF AŞ Özkaynak: 1 333
Hazine Kaynaklı Kefalet: 2 382
Toplam: 663

KGF AŞ Özkaynak: 1 058
Hazine Kaynaklı Kefalet: 1 834
Toplam: 601

KGF AŞ Özkaynak: 1 484
Hazine Kaynaklı Kefalet: 1 694
Toplam: 499

KGF AŞ Özkaynak: 1 199
Hazine Kaynaklı Kefalet: 1 345
Toplam: 451

KGF AŞ Özkaynak: 2 573
Hazine Kaynaklı Kefalet: 3 397
Toplam: 573

KGF AŞ Özkaynak: 2 485
Hazine Kaynaklı Kefalet: 2 644
Toplam: 846

KGF AŞ Özkaynak: 4 643
Hazine Kaynaklı Kefalet: 4 699
Toplam: 1285

KGF AŞ Özkaynak: 6 880
Hazine Kaynaklı Kefalet: 6 960
Toplam: 802

KGF AŞ Özkaynak: 1 153
Hazine Kaynaklı Kefalet: 1 158
Toplam: 345

KGF AŞ Özkaynak: 8 238 Kaynak: KGF A.Ş.
Hazine Kaynaklı Kefalet: 8 481
Toplam: 2 332
Kaynak: KGF A.Ş.
(1) Eylül ayı itibanyladır.
TABLO II: 32- KOSGEB Destek Programları
DESTEK PROGRAMLARI: Destek Sayısı
2013: Destek Tutari (Bin TL)
2017: Destek Sayısı
2018: Destek Tutari (Bin TL)
2019 (1): Destek Sayısı

DESTEK PROGRAMLARI: KOBİ Proje Destek Programi
2013: 1 837
2017: 44 075
2018: 373
2019 (1): 9 471

DESTEK PROGRAMLARI: Ar-Ge, Inovasyon ve Endüstriyel Uygulama Destek Programi
2013: 1 259
2017: 66 218
2018: 943
2019 (1): 58 767

DESTEK PROGRAMLARI: İşbirliği-Güçbirliği Destek Programi
2013: 78
2017: 13 389
2018: 36
2019 (1): 9 079

DESTEK PROGRAMLARI: Tematik Proje Destek Programi
2013: 22
2017: 868
2018: 17
2019 (1): 653

DESTEK PROGRAMLARI: Girişimcilik Destek Programi
2013: 8 068
2017: 85 618
2018: 22 893
2019 (1): 443 420

DESTEK PROGRAMLARI: Genel Destek Programi Gelisen İşletmeler Piyasası
2013: 23 776
2017: 134 000
2018: 31 920
2019 (1): 276 976

DESTEK PROGRAMLARI: KOBI Destek Programı
2013: 6
2017: 227
2018: -
2019 (1): .

DESTEK PROGRAMLARI: KOBIGEL - KOBI Gelişim Destek Programi
2013: -
2017: -
2018: 1 376
2019 (1): 149 752

DESTEK PROGRAMLARI: Teminat Giderleri Desteği TEKNOPAZAR - Teknolojik
2013: -
2018: 424
2019 (1): 452

DESTEK PROGRAMLARI: Ürün Tanıtım ve Pazarlama Destek Programi Uluslararasi Kuluçka
2013: -
2017: -
2018: 26
2019 (1): 1 243

DESTEK PROGRAMLARI: Merkezi ve Hizlandıncı Destek Programi Stratejik Ürün Destek
2013: -
2018: 9
2019 (1): 3 088

DESTEK PROGRAMLARI: Programi KOBİ teknolojik Ürün
2013: -
2017: -
2018: -

DESTEK PROGRAMLARI: Yatinm Destek Programi İşletme Geliştirme Destek
2013: -
2018: .
2019 (1): .

DESTEK PROGRAMLARI: Programi
2013: -
2018: .

DESTEK PROGRAMLARI: İşbirliği Destek Programı
2013: .
2018: •

DESTEK PROGRAMLARI: Girişimciliği Geliştirme Destek Programi
2013: -
2018: -

DESTEK PROGRAMLARI: Toplam Kaynak: KOSGEB
2013: 35 055
2017: 344 397
2018: 58 019
2019 (1): 952 901
Kaynak: KOSGEB 
(1) Eylül ayı itibarıyladır 
KOBİ'ler ve yeni girişimcilere yönelik destekleme faaliyetlerine devam edilmektedir.Bu kapsamda son yıllarda toplam destek tutarı ve KOBi başına ortalama destek tutarıartmaktadır.


Yil: 2011
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 48 217
Kredi Hacmi (Bin TL): 2 602 789
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 169 984

Yil: 2012
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 7 408
Kredi Hacmi (Bin TL): 467 122
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 105 549

Yil: 2013
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 343
Kredi Hacmi (Bin TL): 30 000
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 4 525

Yil: 2014
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 3 140
Kredi Hacmi (Bin TL): 137 549
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 33 545

Yil: 2015
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 593
Kredi Hacmi (Bin TL): 28 448
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 6 116

Yil: 2016
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 1 069
Kredi Hacmi (Bin TL): 145 663
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 31 942

Yil: 2017
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 289 937
Kredi Hacmi (Bin TL): 7 795 806
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 739 411(1)

Yil: 2018
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 1 516
Kredi Hacmi (Bin TL): 104 930
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 531 418(2)

Yil: 2019(4) Kaynak: KOSGEB
ABL0 II: 33- KOsGEB Kredl Faiz Destekien İşletme Adedi: 283
Kredi Hacmi (Bin TL): 102 770
KOSGEB Faiz Desteği (Bin TL): 528 779(3)
kavnak. scsoeo 
.Fale KredDestegTolarad Fae redDesttoaraöd (4) Eylül ayı itibanıyladır.

Girişimciliğin geliştirilmesi amacıyla KOSGEB tarafindan 16 İş Geliştirme Merkezinde (İşGEM)başlangıç aşamasındaki girişimciler desteklenmektedir. Ayrıca girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması ve tabana yayılması amacıyla, yükseköğretim kurumlarındaki girişimcilik derslerinin yanı sıra ortaöğretim kurumlarındagirişimcilik dersini başarıyla tamamlamış ve mezun olmuş öğrencilerin Uygulamalı Girişimcilik Eğitimi Katılım Belgesi almaya hak kazanması ve doğrudan Yeni Girişimci Desteğine başvurabilmeleri sağlanmıştır.
Aynı amaçla KOsGEB ile kamukurum ve kuruluşları arasında yapılan protokoller kapsamında 2010-2019 yılları arasında yaklaşık 917 bin kişiye girişimcilik eğitimi verilmiştir.Bunlara ilaveten, son yıllarda özel sektör tarafından da artan sayıda kuluçka ve hızlandırıcımerkezleri kurulmaktadır.

TABLO II: 34- KOSGEB Girişimcilik Eğitimleri ve Girişimcilik Desteği Alan İşletmeler 
2015: 84 742
2016: 176 092
2017: 217 291
2018: 159 876
2019 (1): 47 732
Toplam: 916 763

2015: 11 825
2016: 15 536
2017: 22 893
2018: 31 790
2019 (1): 27 166 (2)
Toplam: 132 453
(1) Ekim ayi itibarıyladır.
(2) Ödeme oluru düzenlenen işletme sayısı.
Teknolojik girişimciliğin geliştirilmesi amacıyla, 2009 yılında başlatılan Teknogirişim Sermaye Destek Programı kapsamında, 2009-2015 yılları arasında 1.933 girişimci desteklenmiştir. Bu program 2016 yılından itibaren TüBİTAK Teknogirişim Sermaye Desteği Programı ile birleştirilerek Bireysel Genç Girişim (BiGG) adıyla tek bir program altında TüBİTAK tarafından yürütülmektedir.

OSB'lerde Yer Alan Parsellerin Tamamen veya Kısmen Tahsislerine İlişkin Bakanlar Kurulu Kararındaki düzenlemeler doğrultusunda OsB'lerde atıl kalan sanayi parsellerine mevcut istihdamın 2,5 milyona ulaşması öngörülmektedir.


TABLO II: 35- TUBITAK Girişimcilik Destekieri 
Yil: 2012
Başvuru Sayısı: 745
Desteklenen Girişimci Sayısı: 112
Destek Miktarı (Milyon TL): 10,9

Yil: 2013
Başvuru Sayısı: 1 220
Desteklenen Girişimci Sayısı: 127
Destek Miktarı (Milyon TL): 12,3

Yil: 2014
Başvuru Sayısı: 1 251
Desteklenen Girişimci Sayısı: 111
Destek Miktarı (Milyon TL): 10,6

Yil: 2015
Başvuru Sayısı: 3 015
Desteklenen Girişimci Sayısı: 208
Destek Miktarı (Milyon TL): 30

Yil: 2016
Başvuru Sayısı: -
Desteklenen Girişimci Sayısı: -
Destek Miktarı (Milyon TL): -

Yil: 2017
Başvuru Sayısı: 6 635
Desteklenen Girişimci Sayısı: 402
Destek Miktarı (Milyon TL): 59,3

Yil: 2018
Başvuru Sayısı: 7 917
Desteklenen Girişimci Sayısı: 273
Destek Miktarı (Milyon TL): 28

Yil: 2019
Başvuru Sayısı: 4 194
Desteklenen Girişimci Sayısı: 300 (1)
Destek Miktarı (Milyon TL): 60 (2)
Kaynak: TÜBİTAK 

(1) Desteklenmesi planlanan girişimci sayısi 
(2) Yıl içinde aktanıiması planlanan destek miktarı toplamı

2018 yılında kredi desteğiyle tamamlanan OSB sayısı 185'e çıkmış, Küçük Sanayi Sitesi (KSS) sayısı ise 476 olmuştur. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinin (TGB) sayısı 81'e,faaliyette olanların sayısı 61'e, TGB'lerde faaliyet gösteren işletme sayısi ise 5.301'e yükselmiştir. Diğer yandan, OSB uygulamalarında üretime geçme oranlarının artırılmasi,OSB ve TGB'lerin kapasitelerinin geliştirilerek girişimcilere daha iyi hizmet verilmesi ve bunların araştırma merkezleriyle ilişkilerinin geliştirilmesi önemini korumaktadır.
TABLO II: 36- OSB ve TGB Bilgileri 
OSB: Tamamlanmış OSB Sayısi
TGB: OSBlerde Faaliyet Gösteren İşletme Sayısı (1)

OSB: 70 76 77 87 93 107 120 131 [KART_NO]173 180 185 191 (4)
TGB: [KART_NO]754 35 000 34 291 35 828 37 111 37 618 38 848 41 357 47 019 47 445 48 251 49 486 50 528 52 726 53 262
Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

(1) Yılında mevcut OsB'lerdeki üretime geçen işletme sayısı.

(2) 2019 yılı fiyatlarıyladır.

(3) Ekim ayı itibarıyladır.

(5) Eylül sonu itibarıyladır.



Sanayi bölgelerinin (EB, TGB, OSB ve KSS'lerin) dijital dönüşüme uygun yapılanmasının sağlanarak girişimcilere daha etkin hizmetler verebilmesi için ekonomik,sosyal ve kültürel boyutları içeren etki analizlerinin yapılması ve buralarda küme, yenilik merkezi ve model fabrika benzeri yapıların yaygınlaştırılması ve bu konuya yönelik çalışmalar büyük önem arz etmektedir.

Girişimcilik ve KOBİ desteklerinin kapsam, çeşitlilik ve miktarlarındaki artışlar, esnaf ve sanatkârlara sağlanan krediler, kredi kefalet sisteminde ve bankacılık sistemindeki KOBİkredilerindeki artış gibi hususlar birlikte değerlendirildiğinde, sektörde önemli gelişmeler sağlandığıgörülmektedir.Girişimcilikekosisteminingeliştirilmesi,sağlanandesteklerin yenilikçi ve büyüyen/büyüme potansiyeli olan girişimlere odaklanması ve izlemedeğerlendirme sistemlerinin geliştirilmesi ile etki analizleri yapılması sonucunda sektörün gelişimi daha da hızlanacaktır.

b) Amaç
Girişimcilik kültürünün, teknoloji tabanlı ve yenilikçi girişimcilik kapasitesinin geliştirilmesi, finansmana, bilgiye ve pazara erişim imkânlarinı geliştiren girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesi, firmaların ölçek büyütmelerinin sağlanmasi temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: KOBİ ve girişimcilere yönelik yenilikçi finansman imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.449)

Politika/Tedbir: Tedbir 449.1. Kurumsal ve bireysel girişim sermayesi, kitle fonlamasi, etki yatırımcılığı gibi alternatif finansman imkânları güçlendirilecek ve kullanimlarının artırıması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uygun bölgelerde risk sermayesi uygulamalarinin tanitimi ve uygulamasina yönelik farkındalik faaliyetleri yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Teknoloji odaklı girişimlerin fikir aşamasından, ölçeklenerek kurumsallaşma safhasına kadar tüm aşamalardaki ihtiyaçlarına hitap edecek bir Girişim Destek Paketi hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.450)

Politika/Tedbir: Tedbir 450.1. Türkiye'deki girişimcilik ekosisteminde yer alan tüm paydaşların faydalanabileceği, girişim bilgilerinin yer aldığı, yatırımcılarin tanıtıldığı, girişimcilerin kullanabileceği kuluçka ve hızlandırma merkezleri hakkında bilgiler olan, girişimciliğe yönelik desteklerin özetlendiği, eğitimlerin listelendiği, gelişmelerin paylaşıldığı, düzenli olarak güncellenen bir Türkiye girişim ekosistemi platformu kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye girişim ekosistemi platformu kurulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Mevcut yapiları koordine eden, eksiklikleri giderecek bütüncül bir yapı oluşturulacaktır.

Tedbir 450.2. Girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik tüm paydaşlara hitabeden yapıların geliştirilmesine öncelik verilecektir.: Tedbir 450.3. Kurumsal şirketlerin ve yöneticilerinin, erken aşama girişimlerine yönelik hızlandırma programlarina katilimıni ve yatirimci olmalarıni, mentörlük desteği sunmalarıni, sipariş desteği vermelerini özendirecek mekanizmalar geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÚBİTAK, Kalkınma Ajansları
1. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Özel Sektör Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik performans gösterge seti belirlenerek veri temin edilecektir. 2. Belirlenen yöntem kapsamında analizler yapılarak dereceye girenler belirlenecek ve hazırlanan performans sonuç raporları ilgililerle paylaşılacaktır.: 1. Ar-Ge ve Tasarim Merkezlerinden danışmanlık yapma potansiyeli bulunan merkezlere faaliyet dönemlerinde zorunlu danışmanlık rolü verilecektir. 2. Danışmanlık rolünün izleyen faaliyet dönemlerinde denetimi yapilacaktır.

Tedbir 450.2. Girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik tüm paydaşlara hitabeden yapıların geliştirilmesine öncelik verilecektir.: Tedbir 450.5. Girişimciliğin geliştirilmesi amacıyla bürokratik ve hukuki öngörülebilirlik artırılacak, mevzuat sadeleştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Özel Sektör Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik performans gösterge seti belirlenerek veri temin edilecektir. 2. Belirlenen yöntem kapsamında analizler yapılarak dereceye girenler belirlenecek ve hazırlanan performans sonuç raporları ilgililerle paylaşılacaktır.: 1. Girişim Ekosistem Platformu çalışması ile birlikte paydaşlar ve uluslararasi iyi uygulama örnekleri incelenerek girişimcilik odakli, etkiyi ölçen ve takip eden esnek ve sade bir mevzuat oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Mobilite sektörleri sektörel yol haritası çalişmasında pilot uygulamalar başlatılacaktır.

Tedbir 450.2. Girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik tüm paydaşlara hitabeden yapıların geliştirilmesine öncelik verilecektir.: Esnaf ve sanatkârların değişen ekonomik ve sosyal şartlara uyum sağlayacak şekilde rekabet güçleri ve kapasiteleri artırılacak, sosyal ve yenilikçi kooperatifçilik desteklenerek işbirliği, ortak çalışma kültürünün artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.451)

Tedbir 450.2. Girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik tüm paydaşlara hitabeden yapıların geliştirilmesine öncelik verilecektir.: Tedbir 451.1. Esnaf ve sanatkârlar odaları birlikleri bünyesinde, esnaf ve sanatkârlara ihracat süreçleri, girişimcilik, Ar- Ge ve yenilikçilik ile devlet yardımları hakkında eğitim, danışmanlık ve bilgi desteği sağlayacak birimler oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), TESK
1. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Özel Sektör Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik performans gösterge seti belirlenerek veri temin edilecektir. 2. Belirlenen yöntem kapsamında analizler yapılarak dereceye girenler belirlenecek ve hazırlanan performans sonuç raporları ilgililerle paylaşılacaktır.: 1. Mevcut durum tespiti yapilacak, iyi uygulama örnekleri araştırılacak ve ihtiyaç tespiti raporu hazırlanacaktır.

Tedbir 450.2. Girişimcilik ekosisteminin güçlendirilmesine yönelik tüm paydaşlara hitabeden yapıların geliştirilmesine öncelik verilecektir.: Tedbir 451.2. Esnaf ve Sanatkârlar Destek Sistemi yenilenerek finansal desteklerin çeşitliliği sağlanacak, ekonomik katkısı dikkate alınarak uygun koşullu kredi desteklerine devam edilecektir. Hazine destekli kullandırılan kredilerde imalat sektörüne, ihracata, markalaşmaya, e-ticarete, yönelen esnaf ve sanatkârlara ilave faiz desteği sağlanarak bu desteklerin etkinliği artırilacaktir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Özel Sektör Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik performans gösterge seti belirlenerek veri temin edilecektir. 2. Belirlenen yöntem kapsamında analizler yapılarak dereceye girenler belirlenecek ve hazırlanan performans sonuç raporları ilgililerle paylaşılacaktır.: 1. Mevcut durum tespiti yapilacak ve model oluşturulacaktir.

Tedbir 451.3. Kooperatif Destek Sistemi hayata geçirilecek ve finansal destek araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede, kooperatiflerin makine ve ekipman alimi, nitelikli personel istihdami, demirbaş alımları ile tanıtım amaçlı giderleri sübvansiyonlu kredi olarak desteklenecektir. Plan döneminde bașta tarım satış kooperatifleri, kadın kooperatifleri ile sosyal nitelikli kooperatifler olmak üzere öncelikli sektörlerde faaliyette bulunan kooperatiflere destek sağlanacaktır.: Tedbir 451.4. Kooperatifçilikle ilgili kamuoyunda farkındalık sağlanması ve kooperatif girişimciliğinin farklı alanlarda uygulanması yönünde çalışmalar yapılacaktır.
Ticaret Bakanliğı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK1lar
1. 2011 yılında hazırlanan Kooperatif Proje Destek Yönetmeliği ve ilgili kılavuz güncellenecektir.: 1. Farkındalık artırmaya yönelik il ziyaretleri başlatılarak yıl sonuna kadar tamamlanacak, eğitim kampı yapılabilecek uygun bir üniversite belirlenerek farkındalık eğitimi gerçekleştirilecektir.

Tedbir 451.3. Kooperatif Destek Sistemi hayata geçirilecek ve finansal destek araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede, kooperatiflerin makine ve ekipman alimi, nitelikli personel istihdami, demirbaş alımları ile tanıtım amaçlı giderleri sübvansiyonlu kredi olarak desteklenecektir. Plan döneminde bașta tarım satış kooperatifleri, kadın kooperatifleri ile sosyal nitelikli kooperatifler olmak üzere öncelikli sektörlerde faaliyette bulunan kooperatiflere destek sağlanacaktır.: Girişimcilik kültürü geliştirilecek, hedef ve performans bazlı odaklı destek modelleri oluşturulacaktır. (Kalkınma Plani p.452)

Tedbir 451.3. Kooperatif Destek Sistemi hayata geçirilecek ve finansal destek araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede, kooperatiflerin makine ve ekipman alimi, nitelikli personel istihdami, demirbaş alımları ile tanıtım amaçlı giderleri sübvansiyonlu kredi olarak desteklenecektir. Plan döneminde bașta tarım satış kooperatifleri, kadın kooperatifleri ile sosyal nitelikli kooperatifler olmak üzere öncelikli sektörlerde faaliyette bulunan kooperatiflere destek sağlanacaktır.: Tedbir 452.1. İstanbul öncelikle bölgesel sonrasında ise küresel girişimcilik merkezlerinden birisi haline getirilecektir. Bu kapsamda yurt dışından girişim, girişimci ve ekosistem aktörlerinin ülkemize gelmesini cazip kilacak destekler ve düzenlemeler içeren Uluslararası İstanbul Girişimcilik Programı başlatılacaktır.
Ticaret Bakanliğı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İstanbul Kalkınma Ajansı
1. 2011 yılında hazırlanan Kooperatif Proje Destek Yönetmeliği ve ilgili kılavuz güncellenecektir.: 1. Uluslararası İstanbul Girişimcilik Programının başlatılması için ilgili paydaşlarla toplantılar gerçekleştirilecek ve yol haritası oluşturulacaktır.

Tedbir 451.3. Kooperatif Destek Sistemi hayata geçirilecek ve finansal destek araçları geliştirilecektir. Bu çerçevede, kooperatiflerin makine ve ekipman alimi, nitelikli personel istihdami, demirbaş alımları ile tanıtım amaçlı giderleri sübvansiyonlu kredi olarak desteklenecektir. Plan döneminde bașta tarım satış kooperatifleri, kadın kooperatifleri ile sosyal nitelikli kooperatifler olmak üzere öncelikli sektörlerde faaliyette bulunan kooperatiflere destek sağlanacaktır.: Tedbir 452.2. Hizlı büyüyen firmaların uluslararası rekabet güçlerini artırmak üzere bu firmalara uygun, performansı dikkate alan esnek bir destek modeli geliştirilecektir.
Ticaret Bakanliğı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi, KOSGEB, TÜBİTAK
1. 2011 yılında hazırlanan Kooperatif Proje Destek Yönetmeliği ve ilgili kılavuz güncellenecektir.: 1. Proje Bazlı Teşvik Sistemi uygulamasına ilişkin Tebliğ çalışmalarına devam edilecektir. 2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı ile destek kararı verilen yatırım projeleri için nakit destekler sağlanacaktır. 3. Stratejik yatırımlar için faiz desteği ve istihdam destekleri avantajlı oran, süre ve tutarlarda uygulanacaktır.

Performans Göstergeleri: KOBİ'lerin İhracat İçeresindeki Payı
Birim: Yüzde
2018: 55,3
2019(1): 56
2020(2): 57

Performans Göstergeleri: KOBİ'lerin Ar-Ge Harcamalarındaki Payı
Birim: Yüzde
2018: 19,6 (3)
2019(1): 21
2020(2): 22
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) 2017 yılıi verisi 
2.2.3.4. Fikri Mülkiyet Hakları
a) Mevcut Durum 
Ülkemizde 2019 Ocak-Eylül döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre, toplam patent başvuru sayısında yüzde 5, faydalı model başvuru sayısında yüzde 0,1, marka başvuru sayısında yüzde 8,8, tasarım báşvuru sayısında ise yüzde 3,9 artış kaydedilmiştir.Hâlihazırda 453 tescilli coğrafi işaret bulunmakta olup 415 coğrafi işaret başvurusu da inceleme aşamasındadır. Yeni bitki çeşitlerinin korunmasını amaçlayan islahçı haklarıkapsamında koruma altına alınan bitki çeşidi sayısı 2018 yılı sonunda 1.000'e ulaşmıştır. Bu sayı içerisinde yerlioranı yüzde 44'tür.

Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatının 2018 yılı verilerine göre Türkiye, yerli patent başvurularında 14'üncü, marka başvurularında 8'inci, tasarım başvurularında ise 5'inci sırada yer almaktadır. Toplam yerli sinai mülkiyet verilerine göre ise genel sıralamada 11'inci sirada bulunan ülkemiz; Rusya, İspanya, Brezilya, Hollanda, İsvicre gibi ülkelerin önünde yer almıştır.

TABLO II: 37- Sınai Mülkiyet Başvurularındaki Gelişmeler 
Patent Başvuru Sayısı: 13 958
2015: 16 778
2016: 19 283
2017: 18 504
2018: 12 775

Patent Başvuru Sayısı: Yerli Patent Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde)
2015: 39
2016: 38
2017: 45
2018: 40
2019(1): 34

Patent Başvuru Sayısı: Faydalı Model Başvuru Sayısı
2015: 3 583
2016: 3 534
2017: 3 320
2018: 2 770
2019(1): 1 989

Patent Başvuru Sayısı: Yerli Faydalı Model Başvurularının Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde)
2015: 96
2016: 98
2017: 98
2018: 97
2019(1): 98

Patent Başvuru Sayısı: Marka Başvuru Sayısı
2015: 110 679
2016: 107 176
2017: 121 108
2018: 120 008
2019(1): 92 246

Patent Başvuru Sayısı: Yerli Marka Başvurularının Toplam
2015: 87
2016: 88
2017: 88
2018: 88
2019(1): 88

Patent Başvuru Sayısı: İçerisindeki Payı (Yüzde) Tasarım Başvuru Sayısı (2)
2015: 46 413
2016: 46 500
2017: 46 853
2018: 42 345

Patent Başvuru Sayısı: Yerli Tasarım Başvurularının
2015: 83
2016: 85
2019(1): 30 980

Patent Başvuru Sayısı: Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde)
2015: 231
2017: 84
2018: 84
2019(1): 84

Patent Başvuru Sayısı: Islahçı Hakları Başvuru Sayısı Yerli Islahçı Hakkı Başvurularının
2015: 38
2016: 193
2017: 216
2018: 265
2019(1): 142

Patent Başvuru Sayısı: Toplam İçerisindeki Payı (Yüzde)
2016: 39
2017: 42
2018: 38
2019(1): 57

Patent Başvuru Sayısı: Coğrafi İşaret Başvuru Sayısı Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu
2015: 39
2016: 93
2017: 242
2018: 228
2019(1): 118
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu 
(1) Ocak-Eylül dönemi 

(Lahey başvurulanı dâhil 


KOBİlerde yenilikçilik kültürünün geliştirilmesini ve yenilikgeliştirme kapasitesinin artırılmasını amaçlayan Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi 2019 yılında Adana ve Mersin illerinde uygulanmış, firmaların fikri mülkiyet stratejisi geliştirmelerini destekleyici eğitim ve danışmanlik hizmeti verilmiştir.

Sınai mülkiyete konu ürünlerin değerleme kapasitesinin artırılması ve bu ürünlerin ticarileşmesine katkı sağlamak amacıyla Türk Patent ve Marka Kurumu tarafindan kurulan Türk Sinai Mülkiyet Değerleme Mühendislik ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş. (TÜRKSMD)bünyesinde eğitim faaliyetleri yürütülmüştür.


Fikri mulkiyet hakiari konusunda yetişmiş personel ihtiyacinin karşilanmasina katkıvermek amacıyla, Türk Patent ve Marka Kurumu ile Kültür ve Turizm Bakanlığı Telif HaklarıGenel Müdürlüğü çalışanları başta olmak üzere tüm paydaşlara yönelik profesyonel eğitim programları düzenleyen Fikri Mülkiyet Akademisi çalışmalarını sürdürmektedir. 2019yılıiçerisinde Fikri Mülkiyet Akademisi bünyesinde toplam 3.214 kişiye eğitim verilmiştir.
Ayrıca ortaöğretim ve üniversite öğrencilerine belirli programlar kapsamında interaktif patent araştırma ve uygulama eğitimleri vermek amacıyla Türk Patent ve Marka Kurumu bünyesinde kurulan Patent Atölyesi faaliyetlerini sürdürmektedir.
Ülkemizde fikri haklara ilişkin mevcut kayıt, veri ve ulusal istatistiklerin geliştirilmesine ve bu kapsamda özellikle fikri hakların yoğun olduğu endüstrilerin ölçümlenmesi amacıyla kapsamli veri üretilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

Fikri haklara ilişkin uygulanmakta olan destekleme sisteminin etkinliğinin artırılmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Firma düzeyinde fikri mülkiyet bilincinin ve yenilikçilik kültürünün,özellikle küçük ölçekli işletmelerde bu konudaki bilgi ve birikimin artırılması önemini korumaktadır.

Fikri mülkiyet sisteminde dünyada yeni gelişmeler ve değişen koşulların gerektirdiği nitelikli insan gücü, her düzeyde eğitim ve yapısal düzenleme ihtiyacı önemini korumaktadır.Ayrıca fikri hak ihlallerinin önlenmesine yönelik uygulamanın güçlendirilmesi ve uygulayıcıkurumların kapasitelerinin artırılması büyük önem taşımaktadır.
b) Amaç
Fikri mülkiyet sisteminde hukuki altyapı ve uygulamanın güçlendirilmesi, fikri mülkiyet haklarının oluşmasınıdestekleyen ekosistemin geliştirilmesi vebu hakların ticarileştirilmesinin hızlandırılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Fikri emek sonucu oluşan ürünlerin öneminin toplumun tüm kesimlerine eğitimin her kademesindeki programlar yoluyla benimsetilmesi sağlanacak; tanıtım, farkındalık ve bilgilendirme faaliyetleriyle toplumsal bilinç güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.454)

Politika/Tedbir: Tedbir 454.2. Fikri mülkiyet haklari, temel bilimler, ekonomi, işletme, mimarlik, mühendislik, iletişim, güzel sanatlar fakültelerinde lisans ve lisansüstü düzeyde ders programına alinacak hukuk fakültelerinde anabilim dalı oluşturulması yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S), Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Üniversitelerin ilgili alanlarında müfredat değişikliği teşvik edilecektir. 2. Yükseköğretim kurumlarında fikri mülkiyet hakları konusunda ihtisas alanları oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapilacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 454.3. Fikri Mülkiyet Akademisi bünyesinde ilgili kesimlere modüler ve sertifikalı eğitimler verilecek, farkındalık ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Fikri Mülkiyet Akademisi bünyesinde ilgili kesimlerin eğitim ihtiyaçları ve talepleri tespit edilecektir. 2. Bu talepler ve ihtiyaçlar çerçevesinde eğitim programı oluşturulacak ve yıl boyunca eğitimler verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 454.4. Toplumda telif haklarına yönelik bilincin ve farkındalığın artırıması amacıyla bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çocuklar ve gençler öncelikli olacak şekilde, telif hakları konusunda farkındalığın arttırılmasına yönelik animasyon, spot film, video, afiş tasarımı, yarişma, seminer ve konferans gibi etkinlikler yapılacaktır.

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 454.6. TÜRKPATENT Bilgi ve Doküman Birimleri yaygınlaştırılacak ve sınai mülkiyet paydaşlarına yönelik yapılacak farkındalık etkinliklerindeki rolü güçlendirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu
1. Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi belirlenecek illerde sektörel bazlı uygulanacak ve KOBİ'lerin Hezârfen Projesi hizmetinden bireysel yararlanma talepleri, birebir veya video konferans aracılığıyla ücretsiz danışmanlık hizmeti olarak sunulacaktır.: 1. Bilgi ve Doküman Birimlerinin sınai mülkiyet farkındalık etkinliklerinde yer alması sağlanacaktır. 2. Birimlerin Deneyap Projesi uygulamalarina, Hezarfen Projelerine ve EPO'nun organize ettiği PATLIB Konferanslarına katılımı için işbirliği yapılacaktır.

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 454.7. Yazılım ve bilişim sektöründe; kayıt-tescil uygulamasının etkinliğinin ve bilinirliğinin artırılmasi amacıyla bilgilendirme ve tanıtim faaliyetleri yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi belirlenecek illerde sektörel bazlı uygulanacak ve KOBİ'lerin Hezârfen Projesi hizmetinden bireysel yararlanma talepleri, birebir veya video konferans aracılığıyla ücretsiz danışmanlık hizmeti olarak sunulacaktır.: 1.Yazılım ve bilişim alanında faaliyet gösteren kamu veya özel sektör çalışanlarına yönelik olarak; seminerler verilecek, bilgilendirme kitapçığı dağıtılacak, broşür, tanıtım filmi ve sunum hazırlanacaktır. 2. Bilişim firmalarının yoğun olarak faaliyet gösterdiği en az üç ayrı bölgede ve farkli üniversitelerde tanıtım ve bilgilendirme etkinlikleri düzenlenecektir.

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Fikri haklara konu ürün ve eserlerin ülke ekonomisine katkısının tespiti, izlenmesi ve değerlendirilmesi sağlanacak, bilgi ve veri altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.455)

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 455.2. Telif haklarına konu olan kültür endüstrilerinin ekonomik boyutuna ilişkin ölçüm raporu hazırlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi belirlenecek illerde sektörel bazlı uygulanacak ve KOBİ'lerin Hezârfen Projesi hizmetinden bireysel yararlanma talepleri, birebir veya video konferans aracılığıyla ücretsiz danışmanlık hizmeti olarak sunulacaktır.: 1. Ülkemizde telif haklarına dayalı yaratıcı kültür endüstrilerinin GSYH içindeki payı, yarattıkları ulusal istihdam ve dış ticaret gelirleri içindeki payı hesaplanarak kapsamlı bir rapor hazırlanacaktır.

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 455.3. Sınai mülkiyet haklarına ilişkin veri ve istatistiklerin kapsamlı olarak değerlendirildiği raporlar hazırlanacak, hak sahipleriyle düzenli olarak iletişim kurulacak patent ve tasarımlarin satişi ve lisanslanmasıyla ilgili takip raporları oluşturulacak, genel ekonomik verilerle karşılaştırılmalı analizi yapilacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu
1. Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi belirlenecek illerde sektörel bazlı uygulanacak ve KOBİ'lerin Hezârfen Projesi hizmetinden bireysel yararlanma talepleri, birebir veya video konferans aracılığıyla ücretsiz danışmanlık hizmeti olarak sunulacaktır.: 1. TÜRKPATENT veri tabani, sınai mülkiyet haklarına ilişkin veri ve istatistiklerin her düzeyde sorgulanabilmesine imkân verecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır. 2. Uzmanlardan bir çalışma grubu oluşturularak takip raporlarının formati, içeriği ve hazırlama yöntemi belirlenecektir. 3. Patent ve tasarımların satişi ve lisanslanmasıyla ilgili takip raporları oluşturulacaktır. 4. Raporların düzenli olarak ekonomik göstergelerle analizinin yapılması ve takibi sağlanacaktır.

Tedbir 454.5. Hezârfen Projesi yaygınlaştırılacak, bu kapsamda modüler programlar geliştirilerek KOBİ'lerin sınai mülkiyet konusunda farkındalığı ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 455.4. Fikir ve sanat eserleri veri tabani, meslek birlikleri veri tabanları ile entegre edilecek ve telif hakkı sahipliğine ilişkin güncel verileri içerecek şekilde zenginleştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Türk Patent ve Marka Kurumu: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
1. Hezârfen Teknoloji ve Tasarım Geliştirme Projesi belirlenecek illerde sektörel bazlı uygulanacak ve KOBİ'lerin Hezârfen Projesi hizmetinden bireysel yararlanma talepleri, birebir veya video konferans aracılığıyla ücretsiz danışmanlık hizmeti olarak sunulacaktır.: 1. Fikir ve sanat eserleri veri tabanının zenginleştirilmesi amacıyla meslek birliklerinin veri tabanları ile entegrasyon sağlanacak ve Kültür ve Turizm Bakanlığının verileri ile düzenli olarak güncellenecektir. 2. Telif Hakları Genel Müdürlüğü arşivlerinde yer alan karar (sansür) belgeleri ile dosya muhteviyati, fikir ve sanat eserleri veri tabanına dâhil edilecektir.



Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Tedbir 457.1. Farklı kurumlar tarafindan yürütülen tasarım desteklerinin etki analizi çerçevesinde değerlendirilmesi yapilacaktır.

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Tedbir 457.4. Telif haklarına dayalı kültür endüstrilerine yönelik projeler, Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesi Sözleşmesi de gözetilerek desteklenecektir.

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Sınai mülkiyet portföyünün ticari değere dönüştürülmesi desteklenecek ve telif yoğun endüstrilere yönelik özel programlar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.458)

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Tedbir 458.4. KOBI'lerin ve sanayicilerin patentli teknolojiye erişimine yönelik bilgi sağlayan bir web portali hazırlanacaktır.

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Tedbir 458.5. Telif haklarına dayali kültür endüstrilerine yönelik özel destek programları geliştirilmesi sağlanacaktır.

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Fikri mülkiyet varlıklarının finansmana erişimde yaygın bir araç olarak kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.459)

Fikri mülkiyet haklarına yönelik desteklerin etki analizi yapılacak, mükerrerlikler giderilecek, destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.457): Tedbir 459.1. Fikri mülkiyet varlıklarının değerleme kapasitesi artırılacak, bankacılik ve muhasebe sisteminde kullanımi sağlanacaktır.

Geleneksel, bölgesel ve yerel ürünlerimizin ulusal ve uluslararası ölçekte rekabet gücünün artırılmasına yönelik coğrafi işaret tescil ve kullanımı desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.461): Tedbir 461.1. Coğrafi işaretler alanında yönetişim süreçleri geliştirilecek, ticaretine yönelik yeni platformlar oluşturulacak, denetim faaliyetleri etkinleştirilecektir.

Geleneksel, bölgesel ve yerel ürünlerimizin ulusal ve uluslararası ölçekte rekabet gücünün artırılmasına yönelik coğrafi işaret tescil ve kullanımı desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.461): Tedbir 461.2. İhracat potansiyeli bulunan tescill coğrafi işaretli ürünler seçilerek, bu coğrafi işaretlerin yurt dışında tescil edilmesi sağlanacak ve tanıtımi yapılacaktır.

Geleneksel, bölgesel ve yerel ürünlerimizin ulusal ve uluslararası ölçekte rekabet gücünün artırılmasına yönelik coğrafi işaret tescil ve kullanımı desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.461): Genetik kaynaklara dayalı geleneksel bilgi ve folklordan oluşan doğal ve kültürel değerlerimizin fikri haklar sistemi ile bağlantısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.462)

Geleneksel, bölgesel ve yerel ürünlerimizin ulusal ve uluslararası ölçekte rekabet gücünün artırılmasına yönelik coğrafi işaret tescil ve kullanımı desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.461): Tedbir 462.1. Ülkemizin genetik kaynaklara dayalı geleneksel bilgi ve folklor ile ilgili kapasitesinin geliştirilmesi amacıyla envanter çalişması yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yerli Patent Başvurularının Toplam İçerisindeki Payi
Birim: Yüzde
2018: 39,7
2019(1): 42
2020(2): 44

Performans Göstergeleri: Yerli Patent Başvurularında Türkiye'nin Dünya Sıralamasındaki Yeri
Birim: Sira
2018: 13
2019(1): 13
2020(2): 12
Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 



2.2.3.5. Bilgi ve Iletişim Teknolojileri 
a) Mevcut Durum 
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) sektörünün gelişimi, bu sektörün GSYH'ya yapacağıdoğrudan katkının yanı sıra, diğer sektörlerin gelişimi için de kritik önemdedir. BİT ürün ve hizmetlerinin diğer sektörlere nüfuzu, ekonominin geneli ve tüm sektörler için yenilikçiliğin geliştirilmesini ve verimlilik artışı elde edilmesini mümkün kılmaktadır.
Elektronik Haberleşme 
Altyapıya dayalı rekabetin tesisini sağlamak üzere, altyapı işletmeciliği alanında Eylül 2019 itibarıyla 146 alternatif işletmeci yetkilendirilmiştir. Bu işletmecilerden kendisine ait fiber altyapiya sahip olanların fiber optik kablolarının toplam uzunluğu 2019 yılının ilk yarısının sonunda 75.352 km'ye ulaşmış ve son bir senede yüzde 7,8 artmıştır. Yerleşik işletmecinin fiber optik kablolarının toplam uzunluğu bir yıl içinde yüzde 7,8 artarak Haziran 2019 sonunda 289.197 km'ye ulaşmıştır.

Sabit genişbant erişim pazarında, abone sayısı bazında, DSL hizmeti sunan alternatif internet servis sağlayıcılarının pazar payı Haziran 2018'de yüzde 18,3 iken bu oran Haziran 2019 itibarıyla yüzde 17,9 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde kablo internet hizmetinin pazar payı yüzde 6,8'den yüzde 7,1'e çıkmıştır. Yerleşik işletmecinin sabit genişbant pazarındaki payı Haziran 2019'da yüzde 61,5 iken, söz konusu oran AB'de Temmuz 2018'de yüzde 40 olmuştur. Türkiye'de sabit genişbant erişim pazarındaki rekabet düzeyi AB ülkeleriyle kıyaslandığında düşük kalmakta olup bu alandaki düzenlemelerin daha etkin şekilde uygulanması gerekliliği devam etmektedir.

Haziran 2019 itibarıyla mobil haberleşme hizmetlerini kullanan toplam abone sayısı81,6 milyondur. 2016 yılında sunulmaya başlanan 4.5G hizmeti abone sayısı aynı dönemde 73,4 milyona ulaşmıştır. Haziran 2018 itibarıyla 59,1 milyon olan toplam mobil genişbant abone sayısı yüzde 4'lük artışla Haziran 2019'da 61,5 milyona yükselmiştir.
Toplam genişbant abone sayısı, bir yılda yüzde 4,9 artış göstererek Haziran 2019'da 75,3 milyona ulaşmıştır. Haziran 2019 itibarıyla genişbant abone yoğunluğu Türkiye için yüzde 91,8 iken bu oran AB ülkelerinde Temmuz 2018 için yüzde 123,9, 0ECD ülkelerinde Aralık 2018 itibarıyla yüzde 140,6'dır. 2017-2020 Ulusal Genişbant Stratejisi ve Eylem Planında başta fiber genişbant altyapısı olmak üzere sabit ve mobil genişbant altyapısıyaygınlığının ve abone yoğunluğunun artırılmasına yönelik eylemlere yer verilmiştir. Áyrıca genişbant bağlantılar üzerinden sunulan IPTV hizmeti abone sayısı Haziran 2018'deki 1.226.860 seviyesinden yüzde 13,7 artış göstererek Haziran 2019'da 1.395.128'e ulaşmıştır.5G ve ötesi çalışmalarını koordine etmek amacıyla kurulan 5GTR Forumu çalışmalarında öncelikler ve yol haritalarını içeren beyaz kitap yayımlanmış olup BTK, üniversiteler ve işletmecilerin işbirliği ile 2018 yılında başlanan 5G Vadisi Açık Test Sahası Projesinde çalışmalar yürütülmektedir.

Türkiye’nin küresel uydu haberleşme pazarındaki ağırlığını artırma politikasına paralel olarak, hem televizyon yayıncılığı hem de veri iletişimi için kullanılmak üzere TÜRSAT 5A ve TüRKSAT 5B uydularının 2020 ve 2021 yıllarında hizmete girmesine yönelik çalışmalar sürmektedir. Ayrıca yerli uydu üretimine yönelik çalışmalar kapsamında Uydu Sistemleri Entegrasyon ve Test Merkezinde üretilen Türkiye'nin ilk yerli uydusu TÜRSAT 6A'nın fırlatılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.


2018 yili Ağustos ayinda Levent Yapılandirma Yönetimi A.Ș.'ye devredilen yüzde 55oranındaki Türk Telekomünikasyon A.Ş. hissesinin satışı için bir uluslararası yatırım bankasısatış danışmanı olarak yetkilendirilmiştir.

Bilgi Teknolojileri 
Eylül 2019 itibarıyla Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan 5.400 firmanın yüzde 48'i BÍT alanında faaliyet göstermektedir. Ayni dönem itibarıyla, 1.195 özel sektör Ar-Ge merkezinin 189'u BİT alanında Ar-Ge çalışmaları yürütmektedir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafindan hazırlanan 2023 Sanayi ve Teknoloji Stratejisinde; 5G ve ötesi bağlantı teknolojileri, yapay zekâ ve makine öğrenmesi, robotik ve otonomi, nesnelerin interneti, büyük veri ve veri analitiği, siber güvenlik ve blokzincir,dağıtık defter alanlarını içerecek şekilde odak teknolojilerde milli ve özgün ürün ve hizmetler geliştirmeye yönelik yol haritalarının 2020 yılı içinde hazırlanacağı beyan edilmiştir.
Kamu, özel sektör, SK ve üniversitelerin bir araya geldiği yazılım geliştirici ekosistemini geliştirmek, Türkiye'de üretilen yazılım niteliğini artırmak ve küresel ölçekte ürün ve hizmetler geliştirilmesi için açık kaynak kodlamanın yaygınlaştırılmasını sağlamak üzere kurulacak Açık Kaynak Platformunun yönetim ve işleyişinin kurgulanmasına ilişkin çalışmalar başlatılmıştır.

Siber güvenlik sektörü, hem ekonomik boyutu hem de ulusal güvenlikle yakın ilişkisi nedeniyle kritik öneme sahiptir. Siber güvenlik sektörünün gelişmesini ve bütünleşmesini temin etmek amacıyla TüBİTAK Siber Güvenlik Enstitüsü ve Savunma Sanayii Başkanlığıişbirliğiyle geniş katılımlı bir sektör ekosistemi oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu çalışmalarla, siber güvenlik alanındaki münferit Ar-Ge faaliyetleri ve girişimlerin bütünleşik bir yapıda, işbirliğine dayalı olarak geliştirilmesi ve desteklenmesi amaçlanmaktadır. Kümelenmeye dâhil olan 126 firma 180'den fazla ürün ve 400'den fazla hizmet türü ile faaliyet göstermekte olup 2018 yılında bu firmalarda yaklaşık 4.400 personel istihdam edilmiştir.

TABLO II: 38- Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörüne İlişkin Temel Göstergeler 
Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): 11 308
2017: 11 633
2018: 11 800
2019 (1): 12 000

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Sabit Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde)
2017: 14
2018: 14,2
2019 (1): 14,4
2020 (1): 14,6

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin)
2017: 77 800
2018: 80 118
2019 (1): 82 500
2020 (1): 84 000

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde)
2017: 96,4
2018: 97,7
2019 (1): 100
2020 (1): 102

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Genişbant Abone Sayısı (Bin)
2017: 68 870
2018: 74 500
2019 (1): 76 500
2020 (1): 79 000

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde)
2017: 84,6
2018: 90,8
2019 (1): 93,3
2020 (1): 96,3

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Kablo TV Abone Sayısi (Bin)
2017: 1 214
2018: 1 248
2019 (1): 1 300
2020 (1): 1 350

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): İnternet Kullanan Bireylerin Oranı (Yüzde) (2)
2017: 66,8
2018: 72,9
2019 (1): 75,3
2020 (1): 80

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): İnternet Erişimine Sahip Hane Oranı (Yüzde) (3)
2017: 80,7
2018: 83,8
2019 (1): 88,3
2020 (1): 90

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): Bilgisayar Kullanılan Girişimlerin Oranı (Yüzde) (4)
2017: 97,2
2018: 97
2019 (1): 96,7
2020 (1): 96,5

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı (Yüzde) (4)
2017: 95,9
2018: 95,3
2019 (1): 94,9
2020 (1): 94,5

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): BİT Pazar Büyüklüğü (Milyar ABD doları)
2017: 23,8
2018: 20
2019 (1): 21
2020 (1): 22

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): - Telekomünikasyon
2017: 14,1
2018: 12,3
2019 (1): 13
2020 (1): 13,5

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): - Bilgi Teknolojileri
2017: 9,7
2018: 7,7
2019 (1): 8
2020 (1): 8,5

Sabit Telefon Abone Sayısı (Bin): İnternetten Alişveriş Yapanların Oranı (Yüzde) (5) Kaynak: BTK, TÜIK, IDC, Bankalararası Kart Merkezi
2017: 24,9
2018: 29,3
2019 (1): 34,1
2020 (1): 40
Kaynak: BTK, TÜIK, IDC, Bankalararası Kart Merkezi 

(1) Strateji ve Bütçe Başkanlığı Gerçekleşme Tahmini 

) Tüi 16-74 yaş arası nüfus bazinda olup 2019 yılı verisidir.

(3) TÜIK 2019 yılı verisidir.

alma oranını ifade etmektedir.



TUIK Işgücü Istatistikleri Araştırması sonuçlarına göre BİT sektöründeki istihdam sayısı 2017 yılında 258 bin kişiyken 2018 yılında 231 bin kişiye düşmüştür.
2019 yılı Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 16-74yaş grubundaki bireyler arasında internet kullananların oranı yüzde 75,3’e ulaşırken, bu oran kadınlarda yüzde 68,9, erkeklerde yüzde 81,8 olarak gerçekleşmiştir. İnternete erişim imkânı olan hanelerin oranı 2018'de yüzde 83,8 iken 2019'da yüzde 88,3'e çıkmıştır. Bu artışta bir önceki yıl yüzde 79,4 olan mobil genişbant bağlantı sahipliğinin yüzde 86,9'a çıkması etkili olmuştur.

2019 yılı Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 10 ve üzeri çalışana sahip girişimler içinde bilgisayar kullanan ve internet erişimine sahip olan girişimlerin orani, sırasıyla yüzde 96,7 ve yüzde 94,9 olarak gerçekleşmiştir. İnternet sayfasına sahip girişimlerin orani, girişimlerin çevrimiçi pazaryerlerini giderek daha fazla tercih etmeleri nedeniyle 2019 yılında yüzde 66,6 seviyesinde kalarak yatay bir seyir izlemiştir. 2018 yılında girişimlerin yüzde 11,6'sı bilişim uzmanı istihdam ederken bu oran 2019 yılında yüzde 13,7 olarak gerçekleşmiştir.

6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında ikincil düzenlemelere yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda hazırlanan Veri Sorumlusuna Başvuru Usul ve Esasları Hakkında Tebliğ, Aydınlatma Yükümlülüğünün Yerine Getirilmesinde Uyulacak Usul ve Esaslar Hakkında Tebliğ ve 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Yurtdışına Veri Aktarımı Konusunda Taahhütname yayımlanmıştır. Kurumun faaliyete geçtiği 2017 yılından itibaren idari içtihat niteliğinde 11 Kurul Kararı ve 5 İlke Kararıyayımlanmıştır. Ayrıca Kurul tarafindan, 2017 yılı içerisinde 4 veri sorumlusu hakkında toplam 125 bin TL, 2018 yıli içerisinde 8 veri sorumlusu hakkında toplam 870 bin TL ve 2019 yılıi içerisinde 42 veri sorumlusu hakkında toplam 10 milyon 500 bin TL idari para cezasına hükmedilmiştir.

Yayıncılık 
Mart 2018'de 6112 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayın Hizmetleri Hakkında Kanunda yapılan değişiklikle radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini internet ortamından sunmak isteyen medya hizmet sağlayıcılarına yayın lisansi, bu yayınlarıinternet ortamından iletmek isteyen platform işletmecilerine yayın iletim yetkisi alma zorunluluğu getirilmiştir. Ağustos 2019'da yayımlanan Radyo, Televizyon ve İsteğe BağlıYayınların Internet Ortamından Sunumu Hakkinda Yönetmelikle yetkilendirme ve denetime ilişkin usul ve esaslar belirleniş olup, medya hizmet sağlayıcı ve platform işletmecilerinin lisans ve yetki başvuruları RTüK tarafından kabul edilmeye başlanmıştır.
FM radyo sıralama ihalelerinin ve karasal sayısal televizyon yayın lisansı sıralama ihalelerinin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar RTüK tarafindan sürdürülmektedir. Bu kapsamda Ağustos 2019'da Verici Tesis ve İşletim Şirketi ile Multipleks İşletmecileri Hakkında Yönetmelikte değişiklikler yapılmıştır.

b) Amaç
Bilgi ve iletişim teknolojilerinin geliştirilmesi ve kullanımı yoluyla ekonomide  Trrere 


Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin düşürülmesi için yürütülen çalışma tamamlanacaktır. 2.Geçiş hakkı ve baz istasyonu ruhsat konusuna ilişkin mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır. .Geçiş hakkına ilişkin usul ve esaslarda ihtiyaç duyulan değişiklikler yapılacaktır.
Politika/Tedbir: Tedbir 464.1. Elektronik haberleşme altyapısı kurulumuna ilişkin izin ve geçiş hakkı süreçleri etkinleştirilecek, yüksek hızlı ve kalitel genişbant elektronik haberleşme altyapılarının ülke çapında yaygınlaştırılmasına yönelik elektronik haberleşme bilgi sistemleri, fiber ağ, baz istasyonlari, geçiş hakki ve tesis paylaşımı konularında düzenlemeler yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: Genişbant altyapıları, ticari olarak ulaştırılamayan bölgelerde devlet desteğiyle kurulup işletilecektir. (Kalkınma Planı p.465) Tedbir 465.2. Mobil Ulaştırma ve Altyapı 1. Daha önce GSM altyapısı kurulan 151 haberleşme altyapısının Bakanlığı (S) yerleşim yerine 4.5G ve mobil haberleşme olmadığı yerleşim yerlerine altyapısı olmayan 161 yerleşim yerine GSM altyapı kurulması ve 4.5G hizmeti götürülerek mobil genişbant sağlanacaktır. haberlesme kapsama alani genişletilecektir. Elektronik haberleşme sektöründeki düzenlemeler; hizmette ve altyapıda yakınsamanın etkileri, teknolojik gelişmeler ile arz ve talep dinamiklerindeki bölgesel farklılıiklar dikkate alınarak güncellenecektir. (Kalkınma Planı p.466)

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: işletilecektir. (Kalkınma Planı p.465) Tedbir 465.2. Mobil haberleşme altyapısının olmadığı yerleşim yerlerine altyapı kurulması sağlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Daha önce GSM altyapısı kurulan 151 yerleşim yerine 4.5G ve mobil haberleşme altyapısı olmayan 161 yerleşim yerine GSM ve 4.5G hizmeti götürülerek mobil genişbant haberlesme kapsama alani genişletilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: Tedbir 466.2. Frekans kaynakları, 5G ve ötesi mobil haberleşme teknolojilerine geçiş sürecinde teknolojik gelişmeler ve uluslararası kuruluşların kararları doğrultusunda tahsis edilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), BTK
Politika/Tedbir: 1. 5G yol haritası uygulamaya alınacaktır. 2. ITU, CEPT, RSPG gibi uluslararası kuruluşların çalışmaları takip edilecektir. 3. Mobil Genişbant Spektrum Stratejisi tamamlanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: Tedbir 466.3. Pazar analizleri Ulaştırma ve Altyapı 1. Elektronik haberleşme altyapılarına ve kapsamında coğrafi pazar Bakanlığı (S), BTK hizmet sunumuna ilişkin ilçe bazında veriler altında olası bölgesel farklılıklar toplanacaktır. incelenecek, pazar analizi ile 2. UAVT'den ve işletmecilerden alınan veriler getirilen yükümlülüklerin, kullanılarak durum tespiti yapılacak, analiz uygun koşulların oluşması sonuçları rapor haline getirilecektir. durumunda farklılaştırılabilmesine yönelik periyodik analizler yapılacaktır. Kamu alımları ve kamu tarafından özel işletmecilerle yapılan yetkilendirme sözleşmelerindeki düzenlemeler vasıtasıyla BiT sektöründe yerli katma değer artırılacaktır. Kamu kurumlarının ihtiyaç duyduğu hizmetlerin ölçek ve niteliği ile bu hizmetleri sunabilecek firmaların sağlayacağı şartlar ilişkilendirilecek, KoBİ ve yeni kurulan firmaların da gelişimine imkân sağlayacak sağlıklı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 466.3. Pazar analizleri kapsamında coğrafi pazar altında olası bölgesel farklılıklar incelenecek, pazar analizi ile getirilen yükümlülüklerin, uygun koşulların oluşması durumunda farklılaştırılabilmesine yönelik periyodik analizler yapılacaktır.
Politika/Tedbir: 1. Elektronik haberleşme altyapılarına ve hizmet sunumuna ilişkin ilçe bazında veriler toplanacaktır. 2. UAVT'den ve işletmecilerden alınan veriler kullanılarak durum tespiti yapılacak, analiz sonuçları rapor haline getirilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir ve Projeler Yapılacak Kuruluşlar Yüksek hızlı ve kaliteli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacak, fiziksel altyapıların ortak kullanımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.464 Baz istasyonlarına yönelik kira bedellerinin: Tedbir 468.1. Kamu kurumlarının BİT yatırımlarında yerli katma değeri artırmaya ilişkin usul ve esaslar belirlenecek, bu amaca yönelik kurumsal tedarik planları hazırlanacaktır.

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Tedbir 468.3. 5G ve ötesi teknolojiler için yerli üretim destekleri verilecek ve 5G hizmetlerine yönelik yetkilendirmelerde belirli oranlarda yerlilik şartı getirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, BTK
1. Kamu kurumlarınin BiT envanteri ve analizi çalışması yürütülecek, BiT alımlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi çalışmalarının koordinasyonu sağlanarak gerekli mevzuat çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Akreditasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Memnuniyet düzeyinin ölçümüne yönelik anket düzenlenecektir.: 1. Sektör görüşleri alınarak 5G yetkilendirmesi konusunda değerlendirme raporu hazırlanacaktır. 2. Sektördeki yerlilik oranları ve yerli ürün gelişimi takip edilerek yetkilendirmeye ilişkin politika ve strateji õnerileri geliştirilecektir. 3. 5G yetkilendirmelerinde yerlilik şartlarina ilişkin taslak bir çalışma yapılacaktır.

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Katma değerli uydu hizmetlerinin ve Türkiye'nin uydu ağının küresel kapsama alanının artırılması amacıyla uydu teknolojilerinin yerli kaynaklarla geliştirilmesine yönelik faaliyetler sürdürülecek ve diğer ülkelerin uydu operatörleriyle işbirlikleri yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.469)

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Tedbir 469.1. TÜRKSAT 5A, 5B ve yerli imkânlarla geliştirilecek TÜRKSAT 6A uydusu hizmete alınacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TÜRKSAT
1. Kamu kurumlarınin BiT envanteri ve analizi çalışması yürütülecek, BiT alımlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi çalışmalarının koordinasyonu sağlanarak gerekli mevzuat çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Akreditasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Memnuniyet düzeyinin ölçümüne yönelik anket düzenlenecektir.: 1. Türksat 5A uydusu hizmete alınacaktır.

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Türkiye'nin veri depolama, işleme ve iletimi faaliyetlerinde bölgesel veri üssü haline gelmesini sağlamak üzere, gerekli düzenleyici çerçeve ve teşvik mekanizması kurgulanıp uygulamaya konulacaktır. (Kalkınma Planı p.470)

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Tedbir 470.1. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK
1. Kamu kurumlarınin BiT envanteri ve analizi çalışması yürütülecek, BiT alımlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi çalışmalarının koordinasyonu sağlanarak gerekli mevzuat çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Akreditasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Memnuniyet düzeyinin ölçümüne yönelik anket düzenlenecektir.: 1. İnternet Değişim Noktası kurulumu için gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Tedbir 470.2. Veri merkezi sektörünün geliştirilmesini sağlayacak düzenleyici çerçeve ve teşvik mekanizması oluşturulacak, Türkiye'nin yoğun ticaret yaptığı ülkelerle bulut hizmetlerinin sunulmasına yönelik işbirlikleri yapılacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Kamu kurumlarınin BiT envanteri ve analizi çalışması yürütülecek, BiT alımlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi çalışmalarının koordinasyonu sağlanarak gerekli mevzuat çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Akreditasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Memnuniyet düzeyinin ölçümüne yönelik anket düzenlenecektir.: 1. Veri merkezi sektörel envanter çalişması yapılacaktır. 2. Veri merkezi teşvik mekanizması için düzenleyici çerçeve oluşturulacaktır.

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Yazılım alanında yerli katma değerin artırılması ve güvenlik risklerinin azaltılması amacıyla açık kaynak kodlu yazılım ekosistemi geliştirilecek, bu alanda nitelikli insan gücü yetiştirilecektir. (Kalkınma Planı p.472)

Tedbir 468.2. Kamu kurumlarının BİT alımlarına ilişkin sözleşmelerin yürütülmesinde uyulacak usul ve esaslar belirlenecek, kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmeti tedarik edeceği firmalara ilişkin kriterler tespit edilecektir.: Tedbir 472.1. Türkiye Açık Kaynak Platformu hayata geçirilecek; kamu ve özel sektörün ihtiyaç duyduğu kritik yazılımların kitle kaynak yoluyla bu platform vasıtasıyla üretilmesi, bu ürünleri ihraç edebilecek hizmet sağlayıcıların oluşması ve ülkemizin yazılımcı havuzunun büyütülmesi sağlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, TÜBİTAK
1. Kamu kurumlarınin BiT envanteri ve analizi çalışması yürütülecek, BiT alımlarına ilişkin usul ve esasların belirlenmesi çalışmalarının koordinasyonu sağlanarak gerekli mevzuat çaliışmaları tamamlanacaktır. 2. Akreditasyon faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 3. Memnuniyet düzeyinin ölçümüne yönelik anket düzenlenecektir.: 1. Türkiye Açık Kaynak Platformu'nun İstanbul Kalkınma Ajansı desteği ile kurulması çalışmalanı yürütülecektir.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 473.1. Yapay zekâ teknolojileri alanında yerli teknoloji üretme kabiliyetlerinin geliştirilmesi ve bu teknolojilerin ekonominin genelinde etkin kullaniminin yaygınlaştırılmasına yönelik ulusal ölçekteki çalışmalar için yol haritası hazırlanacaktır.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Ulusal siber güvenliğin sağlanmasına yönelik düzenlemeler ile kurumsal yapılanma oluşturulacak ve teknik altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.474)

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 474.1. Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi güncellenecek, siber güvenliğe yönelik düzenlemeler ve teknik altyapı güçlendirilecek ve güçlü bir koordinasyon yapısı oluşturulacaktır.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 474.2. AB'nin Şebeke ve Bilgi Güvenliği Direktifine uyum sağlanmasına yönelik çalışma yapılacaktır.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 474.3. İhtiyaç duyulan alanlarda siber güvenlik standartları oluşturulacaktır.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 474.4. Kritik altyapılarda bilgi güvenliği yönetim sistemi kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenerek hayata geçirilecektir.

Yapay zekâ teknolojilerinin üretilmesi ve kullaniminın yayginlaştirilmasina yönelik ulusal politika belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.473): Tedbir 474.5. Bilgi ve iletişim teknolojileri altyapılarına yönelik tehditlere ilişkin siber istihbarat paylaşım ağı kurularak ulusal siber güvenlik olaylarına müdahale ve koordinasyon kapasitesi artırılacak, siber tehdit istihbaratı sağlanan kaynaklar çoğaltılacaktır.

p.475): Tedbir 475.1. Siber güvenlik ekosisteminin faydalanması ve bu alanda katma değeri daha yüksek ürün ve çözümlerin geliştirilmesi amacıyla kamu araştırma kurumlari ile üniversitelerin de dâhil olduğu siber güvenlik ürün ve teknoloji projeleri geliştirilecek ve bu projelerin çıktıları açık kaynak kodlu olarak siber güvenlik ekosistemiyle paylaşılacaktır.

p.475): Toplumun tüm kesimlerinde siber güvenlik kültürü ve insan kaynağının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.476)

p.475): Tedbir 476.2. Siber güvenlik eğitimleri düzenlenecek ve farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

p.475): Tedbir 476.3. Üniversitelerde siber güvenlik lisans ve yüksek lisans programlanı oluşturulacak, bilişim alanında mevcut lisans programlarinın siber güvenlik müfredatı geliştirilecektir.

p.475): İnternetin güvenli kullanımı ve toplumun internet üzerinden yürütülen dezenformasyon kampanyaları ile yasa dışı faaliyetlerden korunmasına yönelik çalışmalar yürütülecek, ilgili düzenlemeler uluslararası yönelimler doğrultusunda güncellenecek, elektronik ortamdaki işlemlere hukuki geçerlilik kazandırmaya yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.477)

p.475): Tedbir 477.1. Dezenformasyon kampanyalarına karşı doğrulama platformları desteklenecektir.

p.475): Tedbir 477.2. AB'nin Elektronik Kimlik Tespiti ve Güven Hizmetleri Tüzüğüne uyum sağlamak üzere güven hizmetlerine (e-mühür, SSL sertifikalari, e-imza, KEP) yönelik düzenlemeler güncellenecektir.

p.475): Tedbir 477.3. 5651 sayıli Kanun ve ilgili ikincil düzenlemeler uluslararası yönelimler ve prensipler doğrultusunda güncellenecektir.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Sınır aşan veri transferlerine ilişkin temel yaklaşım ve kuralları ortaya koyan düzenleme yapılacak, dijital ortamdaki verinin daha yüksek katma değer yaratacak şekilde kullanılmasına yönelik yöntemler araştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.478)

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 478.1. Türkiye'de kalması güvenlik açısından gerekli ve stratejik açıdan önemli olan verinin tanımının, güvenlik seviyesinin, depolama ve iletişim standartlarıınigili paydaşlarla birlikte belirlenmesine imkân verecek çerçeve düzenleme oluşturulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Ticaret Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, BTK, KVKK
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. Bilgi ve İletişim Güvenliği Rehberi hazırlanacaktır. 2. Sağlik, iletişim kayıtlari, genetik ve biyometrik verilerin yerli veri merkezlerine aktarılması çalışmalarına başlanacaktır.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Kişisel verilerin korunmasına ilişkin düzenlemeler teknolojinin getirdiği yenilikler ve uluslararası platformlarda benimsenen yeni yaklaşımlar doğrultusunda güncellenecek, bu alanda teknolojik gelişme teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.479)

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 479.1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu AB'nin Genel Veri Koruma Tüzüğü dikkate alınarak güncellenecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: Adalet Bakanlığı (S), KVKK
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun AB Genel Veri Koruma Tüzüğü dikkate alınarak güncellenmesine ilişkin çalışmalar devam edecektir.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: İnternet erişimi ve kullanımı bakımından gelir, bölge, cinsiyet ve yaş grupları arasındaki farklar azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.480)

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 480.1. Evrensel hizmet kaynakları kullanılmak suretiyle internet erişimi yaygınlaştırılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. Elektronik haberleşme altyapısı olmayan 40 yerleşim yeri ve askeri birliğe genişbant internet erişimi sağlanacaktır.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 480.3. Bilinçlendirme eğitimleri ve sayısal içerik geliştirilmesi gibi araçlarla sayısal bölünme azaltılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. Internet kullanımi alanında bilinçlendirme faaliyetlerine yönelik üç kamu spotu yayımlanacaktır. 2. İşbirliği yapılacak kuruluşlardan sayısal bölünmenin azaltımasına yönelik ihtiyaç duyulan eğitim içerikleri toplanarak bu alandaki gerekli yazılımlar temin edilerek sayısal içerik geliştirilecektir.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Karasal vericiler üzerinden sayısal yayıncılığa geçiş süreci tamamlanacak, yayın altyapıları belirli bölgelerde toplanarak görüntü kirliliği önlenecektir. (Kalkınma Plani p.482)

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 482.1. Karasal sayısal televizyon yayınaılığı siralama ihaleleri gerçekleştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: RTÜK (S), TRT, BTK
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. Karasal ortamdan sayısal televizyon yayını sıralama ihalesi yapılarak kuruluşlara yayın lisansları verilecektir.

Tedbir 477.4. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımı ile ilgili farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecek, Güvenli İnternet Hizmetinin tanıtımı yapılarak bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 482.3. Sayısal yayıncılık için belli merkezlerde radyo ve televizyon kulelerinin yapımı sağlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), RTÜK
1. Internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik konferanslar, toplantılar ve okul ziyaretleri gerçekleştirilecektir.: 1. Küçük Çamlıca TV-Radyo Kulesinin yapımı tamamlanacaktir. 2. Çanakkale TV-Radyo Kulesinin yapımına devam edilecektir.

Dijital dönüşüm alanında ihtiyaç duyulan araştırmalar yürütülecek ve istatistikler oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.484): Tedbir 484.1. Dijital dönüşüm alanında teknik incelemeler, akademik çalışmalar, saha çalışmaları ve benzeri faaliyetleri kapsayan Dijital Dönüşüm Araştrmalari Programi hayata geçirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Mobil Genişbant Abone Yoğunluğu
Birim: Yüzde
2018: 74,5
2019(1): 77
2020(2): 80

Performans Göstergeleri: Fiber Genişbant Abone Yoğunluğu
Birim: Yüzde
2018: 3,4
2019(1): 4,2
2020(2): 5,5

Performans Göstergeleri: BM-ITU Küresel Siber Güvenlik Endeksinde Türkiye'nin Siralaması
Birim: -
2018: 20/175
2019(1): 18/175
2020(2): 17/175

Performans Göstergeleri: Kadınların İnternet Kullanım Oranı (3)
Birim: Yüzde
2018: 65,5
2019(1): 69
2020(2): 74
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

()16-74 yaş aralığındaki kadınlar içerisinde internet kullananların oranıdır.

2.2.3.6. Enerji 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'nin enerji talebi, büyüyen ekonomisine paralel olarak gelişim göstermektedir.2000-2017 yılları arasında yıllik elektrik enerjisi talebi dünyada ortalama yüzde 3 artışgösterirken ülkemizde bu oran yaklaşık yüzde 5 olarak gerçekleşmiştir. Bu yüksek talep artışının güvenli bir biçimde karşılanabilmesi, enerji politikamizın temel önceliğidir.
Fosil yakıtlar bakımından linyit hariç zengin rezervlere sahip olmayan Türkiye'de, 2017yılında birincil enerji kaynaklarında ithalatın oranı yüzde 76 seviyesindedir. 2017 yılında birincil enerji kaynakları arzında doğal gazın payi yüzde 31, petrolün payı yüzde 30,kömürün payı yüzde 27 ve yenilenebilir kaynakların payı yüzde 12'dir.
2017 yılında 53,9 milyar m³ olan doğal gaz tüketimi, 2018 yılında yüzde 8,5 azalarak 49,3 milyar m³ olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında tüketilen doğal gazın yüzde 37'si elektrik üretiminde, yüzde 24'ü sanayide ve yüzde 39'u bina ve diğer alanlarda isinma amaçli olarak kullanılmıştır.

Dünyada toplam elektrik üretiminde doğal gazın payı 2001 yılında yüzde 18 iken, 2017yılında yüzde 22,9 seviyesine çıkmıştır. Ülkemizde bu oran 2001-2017 döneminde yüzde 32ile yüzde 50 arasında seyretmiştir. 2018 yılında yüzde 30,3 olarak gerçekleşen elektrik üretimindeki doğal gazın payının, 2019 yılında yüzde 29,5 olarak gerçekleşmesi hedeflenmiştir.

Doğal gazın ülke geneline yaygınlaştırılması hedefine yönelik çalışmalar devam eceeedoğaaaaomayamrkfu ğğb k Organize Sanayi Bölgelerine doğal gaz ulaştirılmasına yönelik çalısmalar devam etmektedir.


edtee db d  ec e aa d aa ne m e de c n a d  a aa   eaae 

 t t a ri a d tean  d tem  ea aae t  aae m t d  a  e aea ttr tc aate r tamamlanmasıyla birlikte, 2023yılında Türkiye’nin toplam yer altı doğalgaz depolama kapasitesinin 10 milyar m³'e ulaşması öngörülmektedir.

Milli Enerji ve Maden Politikası kapsamında, yerli kömürün kullanımının artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bu çerçevede Eskişehir-Alpu, Trakya-Ergene, AfyonDinar, Afşin-Elbistan ve Karapınar-Ayrancı sahalarında santral kurulmasına yönelik yapılacak ihaleler öncesi kaynak ve rezerv raporları çalışmaları sürdürülmektedir.
Türkiye'de yenilenebilir enerji yatırımlarını teşvik politikası kapsamında, Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) oluşturulmaya devam edilmektedir. 2019 yılı Mayıs ayında yapılan Rüzgâr YEKA-2 ihalesiyle Aydın, Muğla, Balıkesir ve Çanakkale bölgeleri için toplam 1.000 MW'lık kapasite tahsisi yapılmıştır. Elektrik Piyasasinda Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliğinde Mayıs 2019'da yapılan değişikliklerle; lisanssız üretim tesislerinde kurulu güç üst sınırı 1 Mw'tan 5 Mw'a yükseltilmiş, güneş enerjisi çatı ve cephe uygulamaları için aylık mahsuplaşma düzenlenmiş ve bu şekilde elektrik tüketicilerinin kendi ihtiyaçlarınıkarşılayabilmelerinin önü açılmıştır. İlave olarak birden çok kaynağı içeren birleşik yenilenebilir elektrik üretim tesisleri Yenilenebilir Enerji Kaynakları Destekleme Mekanizmasıkapsamına alınmıştır.

Temeli 2018 yılında atılan Akkuyu Nükleer Santralinin tamamlanmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Santralin ilk ünitesinin 2023 yılında, diğer ünitelerinin de birer yıl arayla 2026 yılı sonuna kadar işletmeye alınması planlanmaktadır.
2017-2023 yıllarını kapsayan Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı kapsamındaki eylemler için 2023 yılına kadar 10,9 milyar ABD doları düzeyinde yatırım yapılması ve enerji tüketiminde 23,9 MTEP tasarruf sağlanması hedeflenmektedir. EylemPlanı kapsamında Kamu Binalarında Tasarruf Hedefi ve Uygulama Rehberi yayımlanmıştır.
Enerjinin her alanında verimliliğin artırılmasi, israfin önlenmesi ve enerji yoğunluğunun azaltılması önem arz etmektedir. 2000-2016 ylları arasında Türkiye'nin birincil enerji yoğunluğu yıllık ortalama yüzde 1,4 oranında azalmıştır.
b) Amaç
Enerjiarzının sürekli, kaliteli, sürdürülebilir, güvenli ve katlanılabilir maliyetlerle sağlanması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Enerjide artan talebin karşılanmasında rekabete dayalı yatırım ortamı geliştirilecek ve mali açıdan güçlü, istikrarlı, şeffaf, öngörülebilir, tüketicinin korunduğu ve sürdürülebilirliği de dikkate alan bir enerji piyasasının sürekliliği gözetilecektir. (Kalkınma Planı p.486)

Politika/Tedbir: Tedbir 486.1. Orta ve uzun vadeli enerji arz-talep planlamaları yapilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uzun dönemli enerji senaryoları ve kapasite gelişim modelinin arz ve talep modüllerine yönelik uygulamali eğitim faaliyeti gerçekleștirilecek ve test çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Kamu tarafından işletilen santrallerin rehabilitasyonları tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.487)

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Tedbir 487.1. Afşin-B Termik Santrali, Keban Hidroelektrik Santrali (HES), Karakaya HES ve Hirfanlı HES rehabilitasyonları gerçekleştirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, BOTAŞ, EPÍAŞ, TEİAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EÜAŞ, TÜBİTAK
1. Talep tarafi katılımına yönelik piyasa altyapısı oluşturulmasına imkân verecek mevzuat çalişmaları yapılacaktır.: 1. Afşin-B'de gerekli tamir ve bakım işleri yapılacak, devamında kazan optimizasyonu çalışmalarına başlanılacaktır. 2. Keban HES'te 2 ünitenin kontrol sistemleri rehabilitasyonu tamamlanacaktır. 3. Karakaya HES'te bir ünitenin rehabilitasyon çalışmalarına başlanacaktır. 4. Hirfanlı HES'te rehabilitasyon amacıyla ihaleye çıkılacaktır.

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Nükleer Güç Santralleri (NGS) elektrik enerjisi üretim portföyüne dâhil edilecek, nükleer enerjinin elektrik enerjisi üretimindeki payının artırılmasına ilişkin çalışmalar sürdürülecek ve kurumsal kapasite güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.488)

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Tedbir 488.3. NGS'lerde teknoloji transferi sayesinde nükleer teknolojide dışa bağımlılığı azaltacak önlemler alinacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, BOTAŞ, EPÍAŞ, TEİAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Nükleer Düzenleme Kurumu, TSE
1. Talep tarafi katılımına yönelik piyasa altyapısı oluşturulmasına imkân verecek mevzuat çalişmaları yapılacaktır.: 1. Akkuyu NGS Projesi kapsamında ilgili paydaşların katılımi ile çalışma grubu kurulacaktır. 2. Açılacak ihalelerde muadil standartların tespitine yönelik TSE ile ortak çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Linyit rezervlerimizin çevre standartlarına uygun şekilde elektrik enerjisi üretiminde kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.489)

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Tedbir 489.1. Kamu elindeki linyit sahalarının elektrik üretimi suretiyle ekonomiye kazandırılması sağlanarak, elektrik üretiminde ithal kaynaklara bağımlılık azaltılacak ve istihdama katkı sağlanacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, BOTAŞ, EPÍAŞ, TEİAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EÜAŞ, TKİ
1. Talep tarafi katılımına yönelik piyasa altyapısı oluşturulmasına imkân verecek mevzuat çalişmaları yapılacaktır.: 1. EÜAŞ elindeki ruhsat sahalarında termik santral kurulması amacıyla ihaleye çıkılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Doğal gaz arz güvenliği güçlendirilecek, doğal gaza erişim artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.490)

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Tedbir 490.1. Tuz Gölü Doğal Gaz Yeralti Depolama Projesi ile Kuzey Marmara Doğal Gaz Depolama Tevsii Projesi tamamlanarak toplam doğal gaz yeraltı depolama kapasitesi 10 milyar metreküpe çıkarılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, BOTAŞ, EPÍAŞ, TEİAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), BOTAŞ
1. Talep tarafi katılımına yönelik piyasa altyapısı oluşturulmasına imkân verecek mevzuat çalişmaları yapılacaktır.: 1. Kuzey Marmara Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tevsii projesinde kara ve kıyı kesiminde yapım çalışmalarına başlanacaktır. 2. Tuz Gölü Doğal Gaz Yeraltı Depolama projesi kapsamında üç adet kavernada ilk gaz dolum çalışmaları tamamlanarak devreye alinacaktır.

Tedbir 486.3. Talep tarafi katılımının sağlanmasına yönelik piyasa altyapısı oluşturulacaktır.: Tedbir 490.2. Doğal gazda, kaynak ülke ve güzergâh çeşitliliğinin artırılması amacıyla yüzer LNG depolama ve gazlaştırma ünitesi (FSRU) gemisi temin edilecek ve FSRU bağlantı sistemleri tamamlanacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, BOTAŞ, EPÍAŞ, TEİAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), BOTAŞ
1. Talep tarafi katılımına yönelik piyasa altyapısı oluşturulmasına imkân verecek mevzuat çalişmaları yapılacaktır.: 1. FSRU gemisi teslim alinarak testleri ve kabul işlemleri tamamlanacaktır. 2. Saros FSRU'nun iletim şebekesine bağlantısı projelerinin sözleşmesi imzalanarak yapım çalışmalarına başlanacaktır.

Yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimi artırılacak, yenilenebilir enerji üretiminin şebekeye güvenli bir şekilde entegrasyonunun sağlanması amacıyla gerekli planlama ve yatırımlar gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.491)
Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 491.2. Yenilenebilir enerji üretim tesislerinin şebekeye entegrasyonu ve buna ilişkin teknik yardım projeleri hayata geçirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TEÍAŞ
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Güneş enerjisinden elektrik üretimi tahmin algoritması geliştirilerek Yük Tevzi Bilgi Sistemine eklenecektir. 2. Yenilenebilir odaklı Sanal Elektrik Santrallerinin tevzi raporu hazirlanacaktir.

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Daha verimli ve kendi enerjisini üreten binalar yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.492) Tedbir 492.1. Mevcut Çevre ve Şehircilik 1. Kamu Binalarının Enerji Verimli Tadilati binalarda enerji Bakanlığı (S), Enerji ve Rehberi'nin hangi kriterlere göre, nasıl verimliliğini teşvik edici Tabii Kaynaklar hazırlanacağına dair yöntem belirlenecek desteklemeler yapılacaktır. Bakanlığı ve kılavuzlar oluşturulacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Tedbir 492.1. Mevcut binalarda enerji verimliliğini teşvik edici desteklemeler yapılacaktır.
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Kamu Binalarının Enerji Verimli Tadilati Rehberi'nin hangi kriterlere göre, nasıl hazırlanacağına dair yöntem belirlenecek ve kılavuzlar oluşturulacaktır.

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 492.2. Ulusal Yeşil Bina Sertifika Sistemi kurulacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Ulusal Yeşil Bina Bilgi Sistemi (YES - TR) yazılım programı oluşturulmasına yönelik ihale gerçekleştirilecektir. 2. Konuyla ilgili hususları içeren Tebliğ hazırlanacaktır.

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 492.4. Kamu Binalarında Enerji Verimliliği Projesi uygulanacaktir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. 38 binanın enerji etüdü tamamlanacak, tadilat uygulama projelerine başlanacaktır.

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Elektrik şebekelerinin ve sistemlerinin daha da güçlendirilmesi ve esnek hale getirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.493)

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 493.2. Elektrik arzında bölgesel yeterlilik sağlanmaya çalışılacak, elektrik iletim altyapi yatırımları sistemin güvenliğini ve bölgelerin arz-talep durumlarıni gözetecek şekilde hayata geçirilmeye devam edilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TEİAŞ
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. 5 ve 10 Yıllık Bölgesel Bağlanabilir Kapasite Raporları güncellenecektir.

Tedbir 491.1. YEKA benzeri modeller sayesinde yenilenebilir kaynakların elektrik enerjisi üretiminde daha yoğun bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 493.3. Elektrikte teknik ve teknik olmayan kayıp oranı azaltılacaktır. Bu çerçevede, teknik olmayan kaybi azaltmaya yönelik olarak bilinçlendirme, teşvik ve yaptırim uygulamaları oluşturulacak, akıllı sayaç ve uzaktan okuma gibi sistemlerin kullanımi yaygınlaştırılacak ve denetimler artirılacaktir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EPDK, TEİAŞ, EÜAŞ: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TEİAŞ, Elektrik Dağıtım Şirketleri
1. Yeni bir model olarak uygulanmaya başlanacak mini YEKA'ya ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Yerli ve milli otomatik sayaç okuma sistemi kurmaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Tedbir 494.1. Türkiye ve İran arasında elektrik ticaretine imkân verecek Van Back to Back Sistemi ve bağlantı hatları hayata geçirilecektir.

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Tedbir 494.2. Tortum- Gürcistan enerji iletim hatti projesi tamamlanacaktır.

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Enerjide üretici ve tüketici bölgeler arasında bulunan ülkemizin jeostratejik konumunun etkin bir biçimde kullanılmasıyla bir enerji ticaret merkezi olması ve Enerji Piyasası İşletmeleri A.Ş. (EPİAş) bünyesindeki elektrik ve doğal gaz ticaret platformlarının yeni piyasa ürünleri ile geliştirilmesi için faaliyetler etkin bir şekilde sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.495)

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Tedbir 495.3. Organize toptan doğal gaz satış piyasasında ticaretin derinleşmesi ve EPİAŞ tarafindan işletilen sürekli ticaret platformunda elektrik ve doğal gaz piyasasına yönelik vadeli işlemlerin önünü açacak türev piyasalarının oluşumu sağlanacaktır.

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Enerji altyapısının işletilmesine etkin ve güvenli bir şekilde devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.496)

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Tedbir 496.1. Kritik önemi haiz enerji altyapısının güvenli bir şekilde işletilmesine yönelik Siber Güvenlik Operasyon Merkezi kurulacaktır.

Uluslararası elektrik enterkoneksiyon kapasitesi artırılarak sınır ötesi ticaret imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494): Tedbir 496.2. Enerji KİT'lerinde kullanılması amacıyla Milli Akillı Şebeke Yönetim Sistemi (Milli SCADA) geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Performans Göstergeleri: Birincil Enerji Talebi
Birim: BTEP
2018: 147 955(1)
2019(1): 152 250
2020(2): 157 170

Performans Göstergeleri: Elektrik Enerjisi Talebi
Birim: TWh
2018: 304,2
2019(1): 315,2
2020(2): 329,6

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Birincil Enerji Tüketimi
Birim: TEP/Kişi
2018: 1,81(1)
2019(1): 1,84
2020(2): 1,87

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Elektrik Enerjisi Tüketimi
Birim: kWh/Kişi
2018: 3 709
2019(1): 3 803
2020(2): 3 929

Performans Göstergeleri: Doğal Gazın Elektrik Üretimindeki Payı
Birim: Yüzde
2018: 30,3
2019(1): 29,5
2020(2): 27,2

Performans Göstergeleri: Yenilenebilir Kaynakların Elektrik Üretimindeki Payı
Birim: Yüzde
2018: 32,4
2019(1): 33,0
2020(2): 36,4

Performans Göstergeleri: Yerli Kaynaklardan Üretilen Elektrik Enerjisi Miktarı
Birim: TWh
2018: 150,6
2019(1): 158,1
2020(2): 175,4

Performans Göstergeleri: Elektrik Kurulu Gücü
Birim: MW
2018: 88 551
2019(1): 92 891
2020(2): 96 700
Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

No: TE Ton Eşdeğer Petrol, BE:Bin TE, kWh: Kilowatt-saat, TWh: Milyar Kilowatt-saat, MW: Megawatt.
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 


2.2.3.7. Madencilik 
a) Mevcut Durum 
Madencilik sektöründe 2018 ylında üretim ve ithalatta artış, ihracatta ise düşüşyaşanmıştır. 2019 yılının Ocak-Ağustos döneminde ithalat yüzde 14,8 artarken; üretimde yüzde 0,6, ihracatta yüzde 3,7 düşüş görülmüştür. İhracatta en önemli paya sırasıyla demir dışı metaller (çinko, krom, kurşun, bakır), mermer, feldspat ve bor, ithalatta ise ham petrol,doğal gaz, taşkömürü ve demir cevheri sahiptir.

TABLO II: 39- Madencilik ile İlgili Temel Göstergeler 
2016: 0,8
2017: 0,9
2018: 1
2019 (2): -

2016: -0,5
2017: 11
2018: 3,2
2019 (2): -0,6

2016: 2 693
2017: 3 509
2018: 3 400
2019 (2): 2 138

2016: -3,8
2017: 3,1
2018: -3,1
2019 (2): -3,7

2016: 1,9
2017: 2,2
2018: 2
2019 (2): 1,9

2016: 19 002
2017: 26 071
2018: 28 963
2019 (2): 21 266

2016: -31,2
2017: 37,1
2018: 11,1
2019 (2): 14,8

2016: 9,6
2017: 11,2
2018: 13
2019 (2): 16,1

2016: 480
2017: 556
2018: 708
2019 (2): 411

2016: 101 $(2015=100)$
2017: 100
2018: 88
2019 (2): 38

Tuikiye hin ham petroi uretimi 2018 yilinda bir onceki yila göre yüzde 11,7 artarak 2,9milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ham petrol ithalatı 2018 yılında bir önceki yıla göre yüzde 18,6 azalarak 21 milyon ton olmuştur. Türkiye'nin 2018 yılı doğal gaz üretimi bir önceki yıla göre yüzde 19,6 artarak 0,436 milyar m³ olarak gerçekleşmiştir. Doğal gaz ithalatı ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 8,9 azalarak 50,4 milyar m³ olmuştur.
Enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına ve sanayide hammadde ihtiyacının karşılanmasına yönelik kamu kurumları tarafindan yürütülen maden, enerji hammaddeleri ve jeotermal kaynak arama yatırımları için ayrılan kaynaklar önemli oranda artarak 2019yılında 5,3 milyar TL olmuştur. Arama yatırımlarının önümüzdeki dönemde de artarak devam etmesi planlanmaktadir. Konya-Karapınar, Karaman-Ayranci, Eskişehir-Alpu,Afyonkarahisar-Dinar ve Trakya bölgelerinde yer alan büyük ölçekli linyit rezervlerimizin en kısa sürede elektrik santrali kurulumuna hazır hale getirilmesi amacıyla başlatılan teknik etüt çalışmaları ve ihale işlemleri devam etmektedir.

Fatih ve Yavuz sondaj gemileri, Barbaros Hayrettin Paşa ve Oruç Reis sismik arama gemileriyle, başta KKTC ruhsat sahaları ve Doğu Akdeniz olmak üzere denizlerimizde petrol ve doğal gaz arama faaliyetlerine yoğun bir şekilde devam edilmektedir.
15/07/2018 tarihli ve 30479 sayıli Resmi Gazete'de yayımlanan 4 numarali Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile birbirinden ayrı olarak faaliyet gösteren Maden İşleri Genel Müdürlüğü ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü birleştirilerek tüm yeraltı kaynaklarına ilişkin bürokratik işlemlerin tek birim tarafindan yürütülmesi amacıyla Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü kurulmuştur.

Aynı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü,nadir toprak elementleri ile diğer değerli elementler ve ürünlerinin elde edilmesi, bu elementlere ilişkin ürün ve teknolojilerin geliştirilmesi amacıyla kurulmuş ve 2019 yılında faaliyetine başlamıştır.

Madencilik sektöründe; karmaşık ve uzun izin süreçlerinin basitleştirilmesi, ham olarak ihraç edilen madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenerek ihraç edilmesinin getireceği potansiyel katma değer artışının değerlendirilmesi, başta özel sektör olmak üzere arama faaliyetlerinin artırılmasi,kamu kuruluşlarının yeniden yapılandırılması yoluyla verimliliklerinin yükseltilmesi, madencilik faaliyetlerinin diğer sektör faaliyet ve yatırımlarıyla eşgüdümlü şekilde planlanması çalışmalarına devam edilecektir.
b) Amaç
Madencilik sektöründe hammadde arz güvenliğinin sağlanmasi, madenlerin yurt içinde işlenerek katma değerinin artırılması yoluyla ülke ekonomisine katkısının geliştirilmesi temel amaçtir.


Politika/Tedbir: Enerjide dışa bağımlılığın ve cari açığın azaltılmasını teminen, yerli kaynakların daha fazla kullanılması amacıyla, başta linyit olmak üzere, jeotermal ve kaya gazı gibi yüksek potansiyeli bulunan yerli kaynaklara yönelik arama, üretim ve Ar-Ge faaliyetleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.498)

Politika/Tedbir: Tedbir 498.1. Linyit rezervlerimizin etütleri tamamlanarak santral kurulum ihalesine hazır hale getirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), EÜÁŞ, TKİ
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Eskişehir-Alpu sahasında rezerv belirleme ve geliştirmeye yönelik 60.000 metre sondaj yapilacaktır. 2. Afyonkarahisar-Dinar sahasında rezerv raporu hazırlanacaktır. 3. Tekirdağ-Malkara sahasında kaynak ve rezerv raporu hazırlanacaktır. 4. Eskişehir-Alpu sahası Ön ÇED Raporunun alınması sağlanacaktır. 5. Adana-Tufanbeyli, Bingöl-Karliova ve Bursa-Keles sahalarınin elektrik üretim amaçli yeniden değerlendirilmesine yönelik çalışmalar başlatılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 498.2. Kaya gazi ve metan gazi konusunda kapsamlı araştırma faaliyetleri yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO, TTK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2020 yılında toplam beş geleneksel olmayan kuyu açılacaktır. 2. Kömür kaynaklı metan gazına yönelik TPAO tarafindan belirlenen noktada TPIC tarafından sondaj yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 498.3. Bitümlü şeylden sentetik petrol üretimine yönelik çalışmalar başlatılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO, TKİ
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Bolu-Göynük'te yer alan bitümlü şeyl rezervinin fizibilite çalışmaları tamamlanacaktır. 2. Bitümlü şeylden sentetik petrol ve gaz elde edilmesi ile bitümlü şeyl yakıtlı termik santral kurulumu ve elektrik enerjisi üretilmesine yönelik etüt ve araştırmalar gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde madencilik sektörünün çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyumu geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.499)

Politika/Tedbir: Tedbir 499.1. Çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyum bilinci artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çevre ve iş güvenliği eğitimleri verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 499.2. Eğitim ve sertifikasyon çalışmalarına devam edilecek ve madenciliğe özgü kurumsal iş güvenliği altyapısı geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Madencilik sektörüne yönelik eğitim ve sertifikasyon çalışmaları tamamlanacaktır.

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 500.1. Madencilik faaliyetlerinde izin, ruhsat ve lisans işlemlerinin elektronik ortamda gerçekleştirilmesine yönelik altyapı oluşturulacaktır.

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 500.2. Yatırim güvencesini sağlamaya yönelik izin formaliteleri basitleştirilerek yatırım süreçleri hızlandırılacak ve yatırımcı üzerindeki idari yükler azaltılacaktır.

(Kalkınma Planı p.500): Firma ve işletme ölçeklerinin büyütülmesi özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.501)

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 501.1. Havza madenciliği ve yakın sahalardaki faaliyetlerin maliyet etkinliği ve iş güvenliğinin artırılmasına dönük çalışmalara hız verilecektir.

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 501.2. Sektördeki firmalanın teknik ve mali yapılarının güçlendirilmesine yönelik tedbirler alınacaktır.

(Kalkınma Planı p.500): Madencilikte katma değerin artırılması amacıyla, madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenmesine ve uç ürün geliştirilmesine öncelik verilecek, madencilikte kullanılan makine ve ekipmanların yerli üretimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.502) Tedbir 502.1. Maden

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 502.1. Maden ruhsat sahalarının ihalelerinde ileri aşamaları içeren üretim şartı uygulaması yaygınlaştırılacaktır.

(Kalkınma Planı p.500): Tedbir 502.2. Ekonomik potansiyeli yüksek madenler ile diğer kritik hammaddelerin üretim altyapısı oluşturulacaktır.

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Tedbir 503.1. Enerji sektörünün petrol, doğal gaz ve jeotermal kaynak ile sanayinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetleri hızlandırılacaktır.

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Tedbir 503.2. KKTC'nin deniz ruhsat sahaları dâhil olmak üzere, denizlerde petrol ve doğal gaz sismik arama ve sondaj çalışmaları yoğunlaştırılacak, 2023 yıliı sonuna kadar yapılacak toplam deniz sondajı sayısı 26'ya çıkarılacaktır.

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Tedbir 503.3. Ülkeler ve ülke grupları tarafindan belirlenen kritik hammaddelerin ve nadir toprak elementlerinin aranmasi ve araştirılmasina yönelik projeler geliştirilecektir.

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Tedbir 503.4. MTA'nin yurt dışında uygun yatırım ve üretim imkânları belirlenerek, yurt dişında maden arama ve yatırim konularında diğer ülke kuruluşlarıyla işbirliği halinde projeler geliştirilecektir.

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Özel sektörün arama faaliyetlerinin artırılabilmesi için finansal riskleri azaltmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.504)

yüksek madenlerin aranmasina öncelik verilecektir. (Kalkinma Plani p.503): Tedbir 504.2. Uluslararası standartlarda maden aranmasini ve işletilmesini mümkün kılacak Maden Yatırım Ortaklığı modeli oluşturulacaktır.

Tedbir 504.3. Arama ve rezerv raporlarınin uluslararası standartlara uygun şekilde hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Ülkemiz ekonomisi için temel ve kritik madenler belirlenecektir. (Kalkınma Planı

Tedbir 504.3. Arama ve rezerv raporlarınin uluslararası standartlara uygun şekilde hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: p.505) Tedbir 505.2. Bu madenlere ilişkin stratejik rezerv, stok, ihracat kisıtlaması konularında düzenlemeler yapılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, Ulusal Maden Kaynak ve Rezerv Raporlama Komisyonu: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü, MTA, Nadir Toprak Elementleri Araştırma Enstitüsü
1. Ulusal Maden Kaynak ve Rezerv Raporlama Komisyonu (UMREK) Kodunda gerekli görülen bölümlerde iyileştirme ve geliştirmeye yönelik revizyonlar yapılacaktır.: 1. Ulusal Hammadde Strateji Belgesi çalışmaları tamamlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Madencilik Katma Değerinin GSYH'ya Oranı (Cari Fiyatlarla)
Birim: Yüzde
2018: 0,99
2019(1): 1,02
2020(2): 1,05

Performans Göstergeleri: Madencilik İhracatı (Cari Fiyatlarla)
Birim: Milyar Dolar
2018: 3,4
2019(1): 4,2
2020(2): 5,2

Performans Göstergeleri: Görünür Linyit Rezervi
Birim: Milyar Ton
2018: 18,9
2019(1): 19,1
2020(2): 19,3

Performans Göstergeleri: Deniz Sondaji Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 2
2019(1): 6
2020(2): 11
Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 


2.2.3.8. Lojistik ve Ulaştırma 
a) Mevcut Durum 
Küresel ölçekteki ekonomik, sosyal ve çevre odaklı gelişmeler sürdürülebilir kalkınma tartışmalarını ön plana çıkarmıştır. Bu çerçevede, kaynaklara erişim, yoksulluğun azaltılması, yaşanabilir kentler, iklim değişikliği ve enerji verimliliği gibi bileşenler ekseninde şekillenen sürdürülebilir kalkınma hedeflerini doğrudan veya dolaylı etkileyen temel unsurlardan biri lojistik ve ulaştırma hizmetleridir. Bununla birlikte ulaştırma ve lojistik hizmetlerinin etkinliği küresel rekabet için de bir zorunluluk haline gelmiştir. Ticari korumacılığın yükseleceğigeleceğin dünyasında rekabetin, üretimin diğer unsurlarına kıyasla daha çok yenilikçilik, esneklik ve tedarik zincirlerinin verimliliğiyle şekilleneceği öngörülmekte ve özellikle gelişmekte olan ülkelerde lojistik maliyetlerin daha da önemli hale gelmesi beklenmektedir.

Güvenli, verimli, süratli ve kolay erişilebilir bir ulaştırma sistemi ise lojistik hizmetlerin etkin sunumu için kritik önemdedir. Ülkemizde dengeli bir modal dağılım için uzun dönemli planlamalar yapılmasına rağmen, artan ulaşım talebine karşı geliştirilen hızlı ve kısa vadeli yaklaşımlar nedeniyle tarihsel olarak karayolu odaklı büyüyen ulaştırma sistemi, kaynakların yoğunlukla karayoluna tahsis edilmesine sebep olmuş ve hâlihazırda büyük bölümü yüksek hizmet seviyesinde bulunan karayolu ağında arz fazlası oluşmuştur. Bununla birlikte artan ulaşım ihtiyaçlarına uygun demiryolu ve denizyolu altyapısının zamanında oluşturulamaması, yük ve yolcu taşımacılığının ağırlıklı olarak en esnek ulaştırma türü olan karayolu ağına yüklenmesine yol açmakta ve verimli olmayan bir yapı ortaya çıkmaktadır.Bu çerçevede ulaşım maliyetleri, erişilebilirlik ve trafik güvenliği gibi unsurları temel alan ve türler arasında dengeli ve birbirini tamamlayıcı bir ulaştırma sisteminin oluşturulmasını

amaçlayan Ulusal Ulaştirma Ana Plani ile Lojistik Master Planının eş güdüm içerisinde tamamlanarak uygulamaya konulması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir.
Ayrıca lojistikle ilgili yetkiler farklı kamu kurumları arasında dağıtılmış bulunduğundan etkin bir koordinasyonla lojistik mevzuatının düzenlenmesi, lojistik sektörüne yönelik standartların ve istatistiki altyapının oluşturulması yönündeki ihtiyaç sürmektedir.
TABLO II: 40- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Modal Dağılım (2017)
(Yüzde)
Yük (ton-Km): Karayolu

Yük (ton-Km): AB-28

Yük (ton-Km): Türkiye

Yük (ton-Km): Yolcu (Yolcu-Km)

Yük (ton-Km): Karayolu

Yük (ton-Km): 81,3

Yük (ton-Km): Türkiye

Yük (ton-Km): AB-28
Kaynak: AB Ulaştırma İstatistikleri 2019, Ulaştırma ve Altyapı Bakanliğı, TCDD (1) AB-28 ülkeleri için deniz ve kıyı taşımacılığı dâhil olmayıp yalnızca iç suyolu taşıma verisidir.(2) Türkiye için kabotaj taşıma verisidir.
(3) Kent içi ulaşım taşımaları hariçtir.

2017 yılı verilerine göre yurt içi yük taşımalarında ülkemizin yüzde 4,1 olan demiryolu payının, yüzde 17,3 olan AB-28 ortalamasına kıyasla oldukça düşük olduğu gözlenmektedir.Benzer şekilde yurt içi demiryolu yolcu taşımalarında da ülkemizin yüzde 1 olan payı AB28'in yüzde 6,9 olan payının gerisinde kalmaktadır. Bu durum karayolu yük taşımacılığına olan yüksek talebin demiryoluna kaydırılarak daha dengeli ve verimli bir ulaştırma sisteminin oluşturulması ihtiyacını ortaya koymakla birlikte güçlü bir potansiyele de işaret etmektedir.

TABLO II: 41- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Yük ve Yolcu Taşımaları
Yıllık Değişim (Yüzde): Birim

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Bin DWT

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-Km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-Km
1,4(5) Yalnız THY tarafindan yapilan taşimalardır. (6) KGM'nin s 

Karavolu 
ulaşmıştir. Ayni dönemde 658 km bitümlü sicak karşim (BS) kaplama yapımıtamamlanmıştır.

TABLO II: 42- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (Ekim 2019)
Yol Sınifi: Otoyollar (1)
BSK: 3 060
Sathi Kaplama: -
Parke: -
TABLO II: 42- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (Ekim 2019) Stabilize: -
Toprak: -
Diğer Yollar: -
(km) Toplam: 3 060

Yol Sınifi: Devlet Yolları
BSK: 17 940
Sathi Kaplama: 12 681
Parke: 58
TABLO II: 42- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (Ekim 2019) Stabilize: 27
Toprak: -
Diğer Yollar: 297
(km) Toplam: 31 003

Yol Sınifi: i Yolları
BSK: 4 873
Sathi Kaplama: 26 480
Parke: 240
TABLO II: 42- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (Ekim 2019) Stabilize: 554
Toprak: 526
Diğer Yollar: 1 516 1 813
(km) Toplam: 34 189 68 252

Yol Sınifi: Toplam
BSK: 25 873
Sathi Kaplama: 39 161
Parke: 298
TABLO II: 42- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı (Ekim 2019) Stabilize: 581
Toprak: 526
Kaynak: Karayolları Genel Müdürlüğü
(1) Büyükşehir Belediyelerine devredilen otoyollar dâhildir.
Eurostat 2017 verilerine göre bin kişi başına düşen otomobil sayısı İsveçte 479,Ingiltere'de 486, Almanya'da 561 ve İspanya'da 504 iken Türkiye'de 149'dur. Diğer taraftan, milyon otomobil başına düşen can kaybi sayısı İsveç'te 53, İngiltere'de 58,İspanya'da 79 ve Almanya'da 69 iken Türkiye'de 617'dir. Bu çerçevede trafik güvenliği konusu önemli bir sosyo-ekonomik sorun alani oluşturmakta ve ülkemizde trafik kazalarının önlenmesine yönelik tedbirler önemini korumaktadır.

Demiryolu 
Türkiye'deki mevcut demiryolu ağı 2018 yılı sonu itibarıyla 1.213 km'si hızlı tren hattı,9.131 km'si konvansiyonel ana hat, 2.396 km'si tali hat ve istasyon yolları olmak üzere toplam 12.740 km'dir. Toplam ağın yüzde 45' sinyalli, yüzde 43’ü ise elektrikli olup 2019ve 2020 yıllarında tamamlanacak projelerle elektrikli ve sinyalli hat uzunluklarının önemli ölçüde artış göstermesi beklenmektedir. Bununla birlikte Türkiye'deki elektrikli hat oranı,yüzde 55 olan AB-28 ortalamasının altındadır.

TABLO II: 43- Ülkelere Göre Demiryolu Ağı ve Verimliliğinin Karşılaştırılması (2017)
Ülkeler: Km / bin km²
Demiryolu Yoğunluğu: Km / 100 bin nüfus

Ülkeler: Fransa
Demiryolu Yoğunluğu: 44
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 42
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 4 627 738

Ülkeler: Çekya
Demiryolu Yoğunluğu: 121
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 91
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 2 638 863

Ülkeler: Almanya
Demiryolu Yoğunluğu: 108
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 46
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 5 383 246

Ülkeler: Belçika
Demiryolu Yoğunluğu: 118
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 32
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 4 891 172

Ülkeler: Avusturya
Demiryolu Yoğunluğu: 66
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 65
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 6 211 869

Ülkeler: AB-28
Demiryolu Yoğunluğu: 49
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 43
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 4 042 228

Ülkeler: Türkiye
Demiryolu Yoğunluğu: 13
Demiryolu Hat Verimliliği (Toplam Trafik/Ana Hat Uzunluğu): 13 aynak: A Ulaştırma İstatistikleri, T, Uluslararası Demiryollan Birli (UIC)
Demiryolu Personel Verimliliği (Toplam Trafik/Personel Sayısi): 2 082 786
aynak: A Ulaştırma İstatistikleri, T, Uluslararası Demiryollan Birli (UIC)

edilmiştir.



Mevcut demiryolu ağ yoğunluğu dikkate alındığında, hem nüfus hem de yüzölçümübazında Türkiye'nin AB-28 ortalamasının oldukça altında demiryolu ağına sahip olduğu gözlenmektedir. Demiryolu hat verimliliğine bakıldığında ise demiryolları üzerindeki trafiğin de oldukça yetersiz olduğu görülmektedir.

İşletmeye alınan hızlı tren hatlarında taşınan yolcu sayısı 2018 yılında 2017 yılına göre yüzde 1,1 artmıştır.Yük ve yolcu taşımacılığındaki darboğazlarıgidermeye yönelik demiryolu ağının geliştirilmesi amacıyla Ankara-Afyonkarahisar-Izmir, Bursa-Bilecik, KonyaKaraman-Adana-Gaziantep ve Ankara-Sivas demiryolu hattı yapım çalişmaları devam etmektedir. Hâlihazırda yolcu talebini karşılamakta yetersiz kalan hızlı tren işletmeciliğinde hizmet kalitesi düzeyinin artırılması ve yapım çalışmaları devam eden eksik altyapı ve üstyapı imalatlarının tamamlanmasıyla hızlı tren yolcu taşımacılığındaki artışın hızlanmasıbeklenmektedir.

2018 yılında yurt içi demiryolu yük taşımalarında yüzde 12, yurt dışı yük taşımalarında ise yüzde 37,9 artış gerçekleşmiştir. 2019 yılındaki değişim oranlarının ise sırasıyla yüzde 5,7 ve yüzde 2,4 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Ayrıca önemli demiryolu güzergâhlarında kapasite artışı sağlayacak elektrifikasyon ve sinyalizasyon projeleriyle ikinci hat yapımlarına devam edilmektedir. Söz konusu projelerin hayata geçirilmesi ve özel sektör tren işletmeciliğinin geliştirilmesiyle orta ve uzun vadede demiryolu yük taşımalarında istenen gelişmenin sağlanması beklenmektedir.

6461sayılıTürkiye DemiryoluUlaştırmasının SerbestleştirilmesiHakkında Kanun çerçevesinde özel sektörün katılımıyla etkin bir demiryolu taşımacılık piyasasıoluşturulmasına yönelik yürütülen ikincil mevzuat çalışmaları devam etmektedir. 2019 yılıEkim ayı itibarıyla bir kamu, iki özel sektör firması yük tren işletmeciliği, iki kamu kurumu yolcu tren işletmeciliği, 97 özel sektör firması demiryolu işletmeciliği organizatörlüğü ve iki özel sektör firması da yük taşımacılığı acente yetki belgesi almıştır.
Denizyolu 
Deniz Ticareti Genel Müdürlüğü verilerine göre ülkemizde 2018 yıli sonu itibarıyla 10,8milyon TEU konteyner ve toplam 460 milyon ton yük elleçlemesi yapılmıştır. 2019 yılında toplam konteyner elleçleme miktarının yaklaşık yüzde 5,5 artışla 11,4 milyon TEU, toplam yük elleçleme miktarının ise yaklaşık yüzde 1,6 artışla 467,2 milyon ton olmasıbeklenmektedir.

Ülkemiz limanlarında elleçlenen konteyner miktarı 2000-2010 yılları arasında yıllık ortalama yüzde 17,6 artış göstermişken yavaşlayan küresel ticaret ve konteyner ticaretinin doyum noktasına yaklaşmasıyla bu oran 2010-2018 yılları arasında yüzde 8,2'ye gerilemiştir. Konteyner ticaretinin GSYH büyüme esnekliği 2000-2010 dönemi için yaklaşık 4,4, 2010-2018 dönemi için 1,4 olarak hesaplanmaktadır.


TABLO II: 44- Akdeniz ve Karadeniz'deki Onemli Limanlarda Konteyner Trafiği (2017)
Limanlar: Valensiya-Ispanya
(Bin TEU): 4 814

Limanlar: Algeciras-Ispanya
(Bin TEU): 4 381

Limanlar: Pire-Yunanistan
(Bin TEU): 4 120

Limanlar: Gioia Tauro-Italya
(Bin TEU): 3 391

Limanlar: Ambarlı Limanları-Türkiye
(Bin TEU): 3 122

Limanlar: Barselona-Ispanya
(Bin TEU): 2 997

Limanlar: Le Havre-Fransa
(Bin TEU): 2 798

Limanlar: Cenova-Italya
(Bin TEU): 2 332

Limanlar: La Spezia-Italya
(Bin TEU): 1 611

Limanlar: Mersin-Türkiye
(Bin TEU): 1 553

Limanlar: Marsilya-Fransa
(Bin TEU): 1 362

Limanlar: İzmir Aliağa-Türkiye
(Bin TEU): 794

Limanlar: Köstence-Romanya
(Bin TEU): 692

Limanlar: İzmir Alsancak-Türkiye
(Bin TEU): 637

Limanlar: Trieste-Italya
(Bin TEU): 652
Kaynak: AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Deniz Ticareti İstatistikleri, TCDD İstatistikleri 
2017 ylında Yunanistan'daki toplam 4,5 milyon TEU konteyner elleçlemesinin yaklaşık yüzde 91'ini Pire limanı tek başına gerçekleştirirken, ülkemizdeki 10 milyon TEU elleçleme hacminin yaklaşık yüzde 61'inin Ambarlı limanları, Mersin, Alsancak ve Aliağa limanlarında gerçekleştirildiği görülmektedir. Ülkemizdeki küçük ölçekli, verimsiz ve dağınık liman altyapısı lojistik maliyetleri yükseltmekte, bununla birlikte sektörde aşırı rekabete yol açarak liman işletmecilerinin kârlılıiğını azaltmakta ve kaliteli liman altyapısının önüne geçmektedir.Bu çerçevede ülkemizdeki liman yatırımlarını bütüncül bir bakış açısıyla koordine edecek bir Liman Yatırım Otoritesine ihtiyaç bulunmaktadır.

Havayolu 
DHMi tarafindan Türkiye genelinde sivil hava trafiğine açık 49 havalimanıişletilmektedir. Bunun yanı sıra Eskişehir Teknik Üniversitesi tarafindan işletilen Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı, Türk Hava Yolları A.O. tarafindan işletilen Aydın Çıldır Havalimanı ve özel sektör tarafından işletilen İstanbul Sabiha Gökçen, Zafer, Zonguldak Çaycuma, Gazipaşa Alanya ve 29 Ekim 2018 tarihinde açılışı yapılan İstanbul havalimanlarıyla birlikte sivil trafiğe açık meydan sayısı 56'dır.

6 Nisan 2019 tarihi itibarıyla İstanbul Atatürk Havalimanında ticari yolcu taşımacılığına son verilmiş ve uçuşlar İstanbul Havalimanına kaydırılmıştır. Kargo operasyonlarına ise her iki havalimanında devam edilmektedir.

İlk fazi tamamlanan ve yıllik 90 milyon yolcu kapasitesine sahip İstanbul Havalimanında 30 Ekim 2019 itibarıyla toplam 41,5 milyon yolcu sayısına ulaşılmıştır.
DHMİ bünyesindeki İstanbul Atatürk, Ankara Esenboğa, Antalya, Muğla BodrumMilas, Muğla Dalaman, İzmir Adnan Menderes, Zonguldak Çaycuma, Gazipaşa Alanya,Aydın Çıldır ve Zafer havalimanlarında iç ve dış hat terminalleri özel sektör tarafindan mektedzskö tandan seke an Saakçen sta Havaimanlaave iğinde,ö modeie ietiln mdanardaki ocnt yutrafiğiçideki poaalarda yüzdatarda üzd olarak gerçekleşmiştir.


olcu veya kargo taşimaciligi yapan ii havayolu sirketi bulunmaktadir. Havayolu şirketlerinin uçak sayısı  yılı Eylül ayıitibarıyla bir önceki yıla kıyasla yüzde 5 artış ile 540'a yükselmiştir. 511'i yolcu, 29'u kargo uçağı olan havayolu filosunun toplam koltuk kapasitesi 10.757, kargo uçaklarının toplam yük kapasitesi ise 2.194 tondur.
2018 yılında havalimanlarındaki yolcu trafiği, bir önceki yıla göre dış hatlarda yüzde 16,8 artarak 97,6 milyon, iç hatlarda yüzde 3,1 artarak 112,9 milyon ve toplamda ise yüzde 9 artarak 211 milyon yolcu olarak gerçekleşmiştir. 2019 yılında ise toplam yolcu trafiğinin 2018 yılına göre yüzde 1 daha az gerçekleşmesi beklenmektedir.
Uluslararası Havalimanlari Konseyinin (Airport Council International-ACI) yaptıği havayolu bağlantı endeksinde Türkiye, 2018 yılında doğrudan bağlantı endeksi siralamasında 43 ülke arasında beşinci sirada yer almaktadır.

Ülkemiz havayolu yolcu trafiğinin yaklaşık yüzde 86'sı İstanbul Atatürk, İstanbul,Antalya, Ankara Esenboğa, Izmir Adnan Menderes, Muğla Dalaman, Muğla Bodrum-Milas,Adana, Trabzon ve İstanbul Sabiha Gökçen havalimanlarında gerçekleşmektedir. Mevcut meydanların kapasitelerinin artırılmasına yönelik yatırımlar ilehizmet standartlarının yükseltilmesi, uçuş emniyetinin artırılması ve hava trafik yönetimiyle ilgili projeler sektör açısından önceliğini korumaktadır. Diğer taraftan, Çukurova Bölgesel, Rize-Artvin, BayburtGümüşhane, Tokat ve Yozgat havalimanları projelerinin yapımına devam edilmektedir.
Posta Sektörü
Posta sektörünün haberleşmedeki rolü giderek azalırken posta hizmetleri ticaretin ve kurumlar arası iletişimin önemli bir altyapısı haline dönüşmüştür. Kurye, kargo ve lojistik sektörleri arasındaki sınırlar giderek belirsizleşirken, e-ticaretteki artış sektörün büyümesine önemli katkı sağlamakta, bu eğilimin önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenmektedir. Posta hizmetlerinde bilgi ve iletişim teknolojilerinin yaygın kullanımı ile geliştirilen yeni iş modelleri ve tüketici odaklı çözümlerle hizmet kalitesinin artırılması ise eticaret alanında firmaların rekabet gücünü destekleyici rol oynamaktadır.
Sektörde 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu çerçevesinde Ekim 2019 itibarıyla 23'üulusal düzeyde olmak üzere 36 işletmeci yetkilendirilmiş durumdadır.
Evrensel posta hizmet yükümlüsü PTT A.$. Eylül 2019 itibarıyla 1.162 merkez, 2.707şube, 1.064 acente ve 158 mobil işyeri olmak üzere toplam 5.091 işyerine sahiptir. Bu işyerlerinin 1.305 adedi herhangi bir bankanın bulunmadığı yerleşim yerlerinde hizmet sunmaktadir.

b) Amaç
Lojistik ve ulaştırma sektöründe Türkiye'nin coğrafi avantajından en iyi şekilde faydalanarak modlar arasi (intermodal) ve çok modlu (multimodal) uygulamaların geliştirilmesi; demiryolu ve denizyolu taşıma paylarının artırılması; hızli, esnek, emniyetli,güvenilir ve entegre bir ulaştırma sisteminin tesis edilmesiyle lojistik maliyetlerin düşürülmesi, ticaretin kolaylaştırılması ve ülkemizin rekabet gücünün artırılmasi temel amaçtir.

Posta sektöründe rekabetçi bir ortam sağlanarak sürdürülebilir büyümeye ve istihdama katkı sağlayan hızlı, kaliteli, erişilebilir, çeşitli ve güvenilir hizmet sunulması temel amaçtir.


Politika/Tedbir: Tedbir 507.1. Dağınık yapıdaki lojistik mevzuatı bütünleşik bir yapıya getirilecek ve yalınlaştırılacak, kombine taşımacılık mevzuatı yayımlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kombine Yük Taşımacılığı Yönetmeliği yayımlanacaktır. 2. Çerçeve Lojistik Kanunu teknik hazırlık çalışmalarına başlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 507.2. Kombine Yük Taşımacılığı hizmetleri ile kombine yük terminalleri ve aktarma merkezlerinin idari ve mali teşvikine yönelik program hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kombine Yük Taşımacılığı Yönetmeliğinin yayımlanmasıyla Kombine Taşımacılık Gözetim Merkezi ve Kombine Taşımacılık Çalışma Grubu oluşturulacaktır. 2. Yönetmelikle belirlenecek program dâhilinde yük taşımacılığında taşıma mesafelerine göre demiryolları avantajli hale getirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 507.3. Lojistik merkez ve iltisak hatlarının standartları ile işletme ve yönetim modelleri belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCDD, TCDD Taşımacılık A.Ş. Genel Müdürlüğü, İlgil Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili çerçeve kanuna bağlı olarak Lojistik Merkez ve İltisak Hatlarının Standartları ile İşletme ve Yönetim Modelleri Yönetmeliği yayımlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 507.4. Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yetki Belgesi sektördeki serbestleşme düzeyini ve rekabetçiliği artıracak şekilde düzenlenecek, diğer yetki belgeleri ile uyumlaştırılması sağlanacak, yapılacak değişiklikler ile sektöre giriş engelleri ve kayıt dışılık azaltılacak, ayrıca sektörün öngörülebilirliği ve kurumsallaşma düzeyi artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Taşıma İşleri Organizatörlüğü Yetki Belgesi ücretine ödeme kolaylığı sağlanacaktır. 2. Mesleki yeterlilik eğitim müfredatı oluşturularak organizatörlük konusunda sertifikalandırma yapılacaktır. 3. Taşra teşkilatı denetim personeli eğitilecek ve U-ETDS sistemiyle denetimler arttirilacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 507.5. Özel demiryolu işletmeciliğinin teşvik edilmesi ve demiryollarında serbestleşmenin geliştirilmesine yönelik ikincil mevzuat tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Demiryolu Yolcu Taşımacılığı Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Hizmet Alımı Uygulama Yönetmeliği ve Demiryolu Sistemleri Karşılıklı İşletilebilirlik Yönetmeliği yayımlanacaktır. 2. Maliyet Muhasebesi Yükümlülükleri Yönetmeliği ile Hizmet Kalitesi ve Demiryolu Emniyeti Uygulama Yönetmeliği taslakları hazırlanacaktır. 3. Demiryolu taşımacılığında sektörün ihtiyaç duyduğu istatistik portalı kullanıma açılacaktır.

Lojistik faaliyetlerinde esneklik, hız, öngörülebilirlik, güvenlik, kalite, ölçek ekonomisi ve yenilikçilik gibi hizmet düzeyi parametreleri iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.508): Tedbir 508.1. Karayolu taşımacılığında yük hareketliliğinin ölçülmesi, atıl kapasitenin kullanılmasi, maliyetlerin optimize edilmesi ve kayıt dışılığın önlenmesine yönelik dinamik bir taşımacılık veri tabanı oluşturularak tüm paydaşlar tarafindan erişilebilir hale getirilecek, dijital platform ve uygulamalar yoluyla paylaşım ekonomisi modellerinin hayata geçirilebilmesi için gerekli düzenlemeler yapilacaktır.

Lojistik faaliyetlerinde esneklik, hız, öngörülebilirlik, güvenlik, kalite, ölçek ekonomisi ve yenilikçilik gibi hizmet düzeyi parametreleri iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.508): Tedbir 508.3. Blokzincir uygulamalarının yaygınlaştırılmasını teminen ulaştırma ve gümrük hizmetlerinde gerekli hukuki ve fiziki altyapi çalışmaları tamamlanacaktir.

Lojistik faaliyetlerinde esneklik, hız, öngörülebilirlik, güvenlik, kalite, ölçek ekonomisi ve yenilikçilik gibi hizmet düzeyi parametreleri iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.508): Tedbir 508.4. AB ülkelerine yapılan karayolu transit taşımalarındaki kısıtlamaların giderilmesi amacıyla ülkemizin uluslararası hukuk kapsamında sahip olduğu hakların korunması yönünde diplomatik kanallar en üst seviyede zorlanacaktır.

Lojistik faaliyetlerinde esneklik, hız, öngörülebilirlik, güvenlik, kalite, ölçek ekonomisi ve yenilikçilik gibi hizmet düzeyi parametreleri iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.508): Kaynakların daha etkin kullanılması, verimliliğin artırılması ve görev odaklı organizasyon yapısının sağlanmasını teminen demiryolu sektöründeki kuruluşların altyapı yapımı, işletmeciliği ve bakım onarımı ile tren işletmeciliği ve bakım-onarımı ayrımında görev dağılımları yeniden organize edilecektir. (Kalkınma Planı p.509)

Lojistik faaliyetlerinde esneklik, hız, öngörülebilirlik, güvenlik, kalite, ölçek ekonomisi ve yenilikçilik gibi hizmet düzeyi parametreleri iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.508): Tedbir 509.1. Demiryolu altyapi yapimi, bakımı, altyapi erişimi ve tahsisi, şebeke bildirimi, emniyet yönetimi, düzenleme ve denetleme, tren işletmeciliği ile demiryolu araçlarının sahipliği, imalatı ve bakım onarımi faaliyetleri organizasyonel olarak birbirinden ayrıştırılacak, faaliyetler arasında etkin bir çalışma mekanizması kurulacak ve sektör yeniden yapılandırılacaktır.

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Ülkemizdeki kamu ve özel sektörün liman yatırımları bütüncül bir bakış açısıyla koordine edilecek ve çevreye duyarlı, sürdürülebilir liman uygulamalari yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.510)

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Tedbir 510.1. Küçük ölçekli, dağınık, verimsiz ve hizmet kalitesi düşük liman altyapısının önüne geçilebilmesini teminen Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından ilgili kurumlar koordine edilerek gerekli tedbirler alinacaktir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
1. Demiryolu Yolcu Taşimacıliği Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Hizmet Alımı Uygulama Yönetmeliği yayımlanarak 2020 yılında yapılacak kamu hizmeti yükümlülüğü ihaleleri ile demiryolu yolcu taşımacılığında alternatif işletmecilerin tren işletmeciliği yapabilmeleri sağlanacaktır.: 1. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının liman yatirımlarına ilişkin görev ve yetkileri gözden geçirilerek bu alanda yapılacak yatırımlarin tek bir noktadan yönetilmesini sağlamaya dönük mevzuat çalışması yapılacaktır.

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Tedbir 510.2. Liman hizmet kalemleri tanımlanarak tüm limanlarda standart hale getirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Demiryolu Yolcu Taşimacıliği Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Hizmet Alımı Uygulama Yönetmeliği yayımlanarak 2020 yılında yapılacak kamu hizmeti yükümlülüğü ihaleleri ile demiryolu yolcu taşımacılığında alternatif işletmecilerin tren işletmeciliği yapabilmeleri sağlanacaktır.: 1. Liman hizmet kalemlerini belirleyip tanımlayan bir tebliğ yayımlanacak ve tüm limanlarda uygulanabilir hale getirilecektir.

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Tedbir 510.3. Liman operasyonlarında enerji verimliliğinin artırılmasi, çevresel etkilerin en aza indirilmesi ve sürdürülebilirliğin sağlanmasına yönelik Yeşil Liman uygulamaları desteklenecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
1. Demiryolu Yolcu Taşimacıliği Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Hizmet Alımı Uygulama Yönetmeliği yayımlanarak 2020 yılında yapılacak kamu hizmeti yükümlülüğü ihaleleri ile demiryolu yolcu taşımacılığında alternatif işletmecilerin tren işletmeciliği yapabilmeleri sağlanacaktır.: 1. Yeşil Liman projesi kapsamında gerekli teşvik mekanizmasının oluşturulmasına yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Ulaştırma sektöründe bakım-onarım hizmetlerinin zamanında ve yeterli düzeyde karşılanmasını sağlayacak bir yapı tesis edilecek, ulaştırma altyapılarının yeterli hizmet seviyesinde tutulmasına yönelik gerekli yatırımlara ağırlık verilecektir. (Kalkınma Plani p.511)

Tedbir 509.2. Demiryolu yolcu taşımacılığı kamu hizmeti yükümlülüğünün yerine getirilmesi görevi yeniden düzenlenecek, kamu hizmeti yükümlülükleri ihale yoluyla belirlenerek demiryolları alternatif tren işletmecilerine açılacaktır.: Tedbir 511.1. Karayollarında önleyici bakım kavramının esas alındığı bir varlık yönetim sistemi kurulacak; ağır taşıt trafiği 1.000 Yıllik Ortalama Günlük Trafiğin üzerinde olan güzergâhlarda BSK kaplama yapımına ağırlık verilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanığı ), Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Demiryolu Yolcu Taşimacıliği Kamu Hizmeti Yükümlülüğü Hizmet Alımı Uygulama Yönetmeliği yayımlanarak 2020 yılında yapılacak kamu hizmeti yükümlülüğü ihaleleri ile demiryolu yolcu taşımacılığında alternatif işletmecilerin tren işletmeciliği yapabilmeleri sağlanacaktır.: 1Bilgi ve iletişim altyapısından yararlanılarak varlık yönetim sistemleri geliştirilmesi amacıyla karayolu ağında envanter bilgileri toplanacak, karar destek ve yönetim sistemlerine veri sağlanacaktır. Yıllık ortalama günlük ağır taşıt trafiği 1.000 aracın üzerinde olan güzergâhlar öncelikli olmak üzere BSK kaplama yapımı gerçekleştirilecektir.

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 511.3. Demiryolu altyapisı ve demiryolu araçlarında bakım-onarım faaliyetleri iyileştirilecek, önleyici bakım kavramının esas alındığı bir varlık yönetim sistemi kurulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD, TCDD Taşimacıık A.Ş.
1. Karayolu ağında bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esasli sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerle ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Demiryolu altyapı, üstyapı ve araçlarında varlık yönetim sistemi kurulmasına yönelik çalışmalara başlanacak ve Coğrafi Bilgi Sistemleri temelli bir arayüz tasarlanacaktır.

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 511.4. Havalimanlari altyapılarında önleyici bakım kavramının esas alındığı bir varlık yönetim sistemi kurulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), DHMİ
1. Karayolu ağında bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esasli sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerle ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Bakım ve onarım ihtiyaçlarına yönelik varlık yönetim sistemi kurulumu tamamlanacaktır.

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 511.5. Karayolu ağında enerji ve zaman tasarrufunu, trafik güvenliğini, karayolu kapasitesinin etkin kullanımını sağlayan Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) ile ilgili mimari yerel yönetimleri de kapsayacak şekilde tamamlanarak uygulamaya konulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü, İlgili Yerel Yönetimler
1. Karayolu ağında bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esasli sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerle ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Akillı ulaşım sistemlerini planlama, tanımlama, yayma ve entegre etmek için bir çerçeve sunacak olan Ulusal AUS Mimarisi hazırlanacaktır. 2. AUS mimarisinin paydaşlar tarafindan kullanılabilmesi ve gerekli güncellemelerin yapılabilmesi amacıyla bir yazılım hazırlanacaktır.

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Karayolu trafik kazalarından kaynaklı ölüm, yaralanma ve hasarların en aza indirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.512)

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 512.1. Yol kullanıcılarının hata yapacağını kabul eden ve yol güvenliğini trafik sistemi içerisindeki tüm aktörlerin ortak bir sorumluluğu olarak gören Güvenli Sistem Yaklaşımı benimsenecek ve bu yönde kurumsal yapı tesis edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı
1. Karayolu ağında bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esasli sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerle ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Trafik güvenliği konusunun güvenli sistem yaklaşımi temelinde yönetilmesini teminen yalnızca karayolu trafik güvenliğinden sorumlu bir yapının tesis edilmesine ilişkin kavramsal çerçeve, program ve kurumsal yapinin tasarimi tamamlanacaktır.

Tedbir 511.2. Yapim ve teknik müşavirlik işlerine ilişkin ihalelerde kaliteden ödün vermeden hizmet alımlarının yapılması sağlanacak, bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esaslı sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 512.2. Karayolu ağındaki darboğazlar giderilecek, kaza kara noktaları iyileştirilecek ve toplam 2.872 km bölünmüş yol yapılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Karayolu ağında bakım ve onarım hizmetlerinin ağırlıklı olarak özel kesim marifetiyle performans esasli sözleşmelerle yürütülmesi için gerekli hukuki ve kurumsal düzenlemelerle ilgili çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Bölünmüş yol çalışmalarına devam edilecektir. 2. 65 kaza kara noktası iyileştirilecektir.

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Tedbir 512.4. Trafik güvenliğinin en üst seviyede tesis edilebilmesi için yol teknolojilerindeki gelişmelerden de yararlanılarak denetimler etkinleştirilecek, yol kullanıcıları trafik güvenliği konusunda bilinçlendirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Türkiye Noterler Birliği: İçişleri Bakanlığı (), Mill Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü, RTÜK
1. Adalet Bakanlığı, Türkiye Noterler Birliği, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü, Muhasebat Genel Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü olmak üzere 5 kurum ile veri alışverişine ilişkin protokol çalişmaları tamamlanacaktır.: 1. Araç/sürücü denetimleri yaygınlaştırılarak yoğun bir şekilde yapilacak, trafik denetimlerinde kullanılmak üzere 220 araç satın alınacaktır. 2. Trafik güvenliği konusunda 1.500.000 öğrenci ve 1.700.000 yol kullanıcısına eğitim verilecektir. 3. Üç kamu spotuyla 1.750.000 adet afīş ve broşür hazırlanacaktır.

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Tedbir 512.5. Elektronik Denetim Sistemlerinde anlık hiz denetimi yerine ortalama hiz denetimleri esas alinacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Türkiye Noterler Birliği: İçişleri Bakanlığı (S), Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlıği, Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Adalet Bakanlığı, Türkiye Noterler Birliği, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü, Muhasebat Genel Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü olmak üzere 5 kurum ile veri alışverişine ilişkin protokol çalişmaları tamamlanacaktır.: 1. Karayolları Genel Müdürlüğü sorumluluğundaki devlet ve il yolları ağında ortalama hız denetimlerinin esas alındığı Elektronik Denetim Sistemi kurulabilecek öncelikli güzergâhlar tespit edilecek ve belirlenecek asgari iki güzergâhta sistem hayata geçirilecektir.

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Ulaştırma sisteminin sürdürülebilirliği ve mevcut altyapının verimliliğini teminen talep yönetimi benimsenecek, ulaştırma yatırımları verimlilik odağında rasyonelleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.513)

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Tedbir 513.1. Otoyol ve köprülerde dinamik fiyatlandırma ile talep yönetimi sistemi hayata geçirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Türkiye Noterler Birliği: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Adalet Bakanlığı, Türkiye Noterler Birliği, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü, Muhasebat Genel Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü olmak üzere 5 kurum ile veri alışverişine ilişkin protokol çalişmaları tamamlanacaktır.: 1. Otoyol ve köprülerde dinamik fiyatlandırma ile talep yönetimi sistemi hayata geçirilmesi amacıyla çalışmalara başlanacaktır.

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Tedbir 513.2. Ulaştırma sektöründeki yatırımlar öncelik ve verimlilik odağında gözden geçirilerek önceliğini ve yapılabilirliğini kaybetmiş projeler sonlandırilacak ve yatirımlarda rasyonelleşme sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Türkiye Noterler Birliği: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Karayolları Genel Müdürlüğü
1. Adalet Bakanlığı, Türkiye Noterler Birliği, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü, Muhasebat Genel Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü olmak üzere 5 kurum ile veri alışverişine ilişkin protokol çalişmaları tamamlanacaktır.: 1. Ulaştırma sektöründeki projeler ulaştirma sistemindeki ihtiyaç, trafik hacmi, ilerleme ve ihale durumu gibi kriterler göz önünde bulundurularak öncelik ve verimlilik odağında gözden geçirilecek, önceliğini ve yapılabilirliğini kaybetmiş projeler sonlandırılacaktır.

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Ulusal ölçekteki mekânsal planlar ile ulaşım planlarının bütüncül bir şekilde ele alınması sağlanacak; kentsel lojistik planlar, makro ölçekteki mekânsal strateji planları, çevre düzeni planları ve lojistik master planları eşgüdüm içerisinde hazırlanacak ve uygulanacaktır. (Kalkınma Plani p.514)

Tedbir 512.3. Trafik güvenliği konusunda faaliyet gösteren mevcut kurum ve kuruluşlar arasındaki koordinasyon ile veri paylaşımı en üst seviyeye çıkarılacaktır.: Tedbir 514.1. Türkiye Lojistik Master Planı ile Ulusal Ulaştırma Ana Plani koordineli bir biçimde tamamlanacaktir.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Türkiye Noterler Birliği: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), TCDD, Karayollari Genel Müdürlüğü, DHMİ
1. Adalet Bakanlığı, Türkiye Noterler Birliği, Karayolu Düzenleme Genel Müdürlüğü, Muhasebat Genel Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü olmak üzere 5 kurum ile veri alışverişine ilişkin protokol çalişmaları tamamlanacaktır.: 1. Türkiye Lojistik Master Planı ile Ulusal Ulaştırma Ana Planı bütüncül bir bakış açısıyla revize edilerek uygulamaya konulacaktır.

Tedbir 514.2. Kentsel lojistik planlarının hazırlanması yönünde mevzuat düzenlemesi yapılacak ve rehber dokümanlar hazırlanacaktır.: Demiryolu yolcu taşımacılığında tüketici odaklı talep yönetimi ile modern tren işletmeciliği yapılarak hizmet kalitesi artırılacak; hızli, güvenli, emniyetli ve konforlu bir demiryolu ulaşımı tesis edilecektir. (Kalkınma Planı p.515) Tedbir 515.1. Demiryolu 1. YHT güzergâhındaki gar ve

Tedbir 514.2. Kentsel lojistik planlarının hazırlanması yönünde mevzuat düzenlemesi yapılacak ve rehber dokümanlar hazırlanacaktır.: ulaştırmasında emniyet standartları artırılacak, hemzemin geçitler kontrollü hale getirilecek, gar ve istasyonlarda engelsiz ulaşım imkânları artırılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı,Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD Taşımacılık A.Ş.
1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda gerekli değişiklikler yapılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Rehber dokümanların ve kentsel lojistik planlarının 2020 yılında yayımlanacak olan Türkiye Lojistik Master Plani ile uyumlu olacak şekilde hazırlanması yönünde çalışmalara başlanacaktır.: istasyonlarda engelsiz ulaşım hizmetleri verilmesi amacıyla çalışmalara başlanacaktır. 2. Konvansiyonel hatların bulunduğu gar ve istasyonlarda engelsiz ulaşım hizmetlerinin verilebilmesi amacıyla risk analizleri ve ihtiyaç tespit çalışmaları tamamlanacaktır. 3. 50 hemzemin geçit kontrollü hale getirilecek, sekiz alt ve üst geçidin

Tedbir 514.2. Kentsel lojistik planlarının hazırlanması yönünde mevzuat düzenlemesi yapılacak ve rehber dokümanlar hazırlanacaktır.: Tedbir 515.2. Daha dengeli bir modal dağılımın oluşturulması ve yolcu konforunun artırılması amacıyla yapım çalışmaları devam eden yüksek hızlı ve hızlı tren hatları tamamlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı,Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TČDD
1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda gerekli değişiklikler yapılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Rehber dokümanların ve kentsel lojistik planlarının 2020 yılında yayımlanacak olan Türkiye Lojistik Master Plani ile uyumlu olacak şekilde hazırlanması yönünde çalışmalara başlanacaktır.: yapımı tamamlanacaktır. 1. Ankara-Sivas Yüksek Hızlı Tren Hattı yapım çalışmaları tamamlanarak işletmeye alınacaktır. 2. Ankara-İstanbul Hızlı Tren Projesi kapsamında Doğançay Ripaji 1 hizmete alınarak seyahat süreleri kısaltılacaktır. 3. Ankara-Izmir demiryolu projesinde altyapı yapım çalışmalarına devam edilecek, kalan işlerde yapım

Tedbir 514.2. Kentsel lojistik planlarının hazırlanması yönünde mevzuat düzenlemesi yapılacak ve rehber dokümanlar hazırlanacaktır.: Tedbir 515.3. Yüksek hızli tren hatlarında arz ve talep dengesi gözetilerek tren planlaması yapilacak ve ekspres seferler artırılarak seyahat süreleri kısaltiılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı,Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), TCDD, TCDD Taşımacılık A.Ş.
1. 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda gerekli değişiklikler yapılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Rehber dokümanların ve kentsel lojistik planlarının 2020 yılında yayımlanacak olan Türkiye Lojistik Master Plani ile uyumlu olacak şekilde hazırlanması yönünde çalışmalara başlanacaktır.: çalışmalarına başlanacaktır. 1. Temin edilecek yüksek hızlı tren setlerinin test ve sertifikasyon işlemleri tamamlanacaktır. 2. Verimli yeni bir işletme modeli hazırlanarak tüm YHT güzergâhlarında ekspres seferlere başlanacaktır.

Performans Göstergeleri: Hızlı Tren Hat Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: Km
2018: 1 213
2019(1): 1 213
2020(2): 2 269

Performans Göstergeleri: Demiryolu Yolcu Taşimacilğinın Toplam İçerisindeki Payi (Karasal)
Birim: Yüzde
2018: 1,3
2019(1): 1,5
2020(2): 1,9

Performans Göstergeleri: Çift Hatlı Demiryolu Uzunluğunun Toplam Ana Hat İçerisindeki Payi
Birim: Yüzde
2018: 12,4
2019(1): 13,0
2020(2): 17,4

Performans Göstergeleri: Kabotaj Hattında Elleçlenen Yükün Toplam Elleçlemeler İçerisindeki Pay
Birim: Yüzde
2018: 12,9
2019(1): 10,8
2020(2): 14

Performans Göstergeleri: Havalimani Toplam Yolcu Sayisi (Direkt Transit Dâhil)
Birim: Milyon Kişi
2018: 211
2019(1): 210
2020(2): 238

Performans Göstergeleri: Bölünmüş Yol Uzunluğu (Otoyol Dâhil) (Kümülatif)
Birim: Km
2018: 26 642
2019(1): 27 280
2020(2): 27 981

Performans Göstergeleri: Otoyol Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: Km
2018: 2 842
2019(1): 3 069
2020(2): 3 366

Performans Göstergeleri: BSK Kaplamalı Yol Ağı (Kümülatif)
Birim: Km
2018: 25 215
2019(1): 26 369
2020(2): 27 768

Performans Göstergeleri: İyileştirilen Kaza Kara Noktası
Birim: Adet
2018: 78
2019(1): 60
2020(2): 65

Performans Göstergeleri: Trafik Kazaları Sonucu Hayatını Kaybeden Kişi Sayısı
Birim: Kişi
2018: 6 675
2019(1): 6 275
2020(2): 5 898
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3.9.Ticaretin veTüketicinin Korunmasının GeliştirilmesineYönelik Hizmetler 

a) Mevcut Durum 
Ticaret sektörü, gelişen ekonomi, şehirleşme ve genç nüfus potansiyeline bağlı olarak yerli ve yabancı yatirımcıların ilgisini çekmektedir. 2008-2018 döneminde toptan ve perakende ticaret sektöründe toplam 8,85 milyar ABD dolari, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1 milyar ABD doları uluslararası doğrudan yatırım gerçekleştirilmiştir. 2018yılında GSYH yüzde 2,8 büyürken; toptan ve perakende ticaret yüzde 3,2 büyümüş,konaklama ve yiyecek hizmetleri ise, son dönemde turizm sektöründeki gelişmelere paralel olarak yüzde 14,9 büyümüştür. 2018 yılında; toptan ve perakende ticaretin GSYH içindeki payı yüzde 12,1 konaklama ve yiyecek hizmeti faaliyetlerinin payı ise yüzde 2,8 olmuştur.Haziran 2019 itibarıyla toptan ve perakende ticarette 3,9 milyon, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,8milyonkişi istihdam edilmiştir. Toplam istihdam içinde, toptan ve perakende ticaretin payı yüzde 13,7, konaklama ve yiyecek hizmetlerinin payı yüzde 6,4'tür.
Toptan ve perakende ticaret hizmetleri sektörü, gelişmiş ülkelerin ekonomileri içinde de önemli pay almaktadır. 2018 yılında sektörün GSYH içindeki payları Almanya'da yüzde 10, İtalya'da yüzde 12 ve Fransa'da yüzde 10,3 olarak gerçekleşmiştir. Aynı yılda toptan ve perakende ticaret hizmetlerinde istihdam edilenlerin toplam içindeki payı;Almanya'da yüzde 13,3, Ítalya'da yüzde 14,7 ve Fransa'da yüzde 13,4'tür.

Toptan ve perakende ticaretin uzun dönemde sanayi ve hizmet sektörleri toplami içindeki payının giderek azaldığı görülmektedir. 2017 yılında sektörün ülkemizdeki sanayi ve hizmetler sektörleri toplamı içindeki payı; girişim sayisında yüzde 31,5, ciroda yüzde 40,6olmuştur.

TABLO II: 45- Toptan ve Perakende Ticaret Göstergeleri 
Girişim Sayısı (Bin Adet): 2015
Ciro (Milyar TL): 2016

Girişim Sayısı (Bin Adet): 165
Ciro (Milyar TL): 243

Girişim Sayısı (Bin Adet): 656
Ciro (Milyar TL): 709

Girişim Sayısı (Bin Adet): 2 322
Ciro (Milyar TL): 2 941

Girişim Sayısı (Bin Adet): 35,4
Ciro (Milyar TL): 32,4

a   aaa cnea den  dn mar  a  d e  e rt n     t       d      ea a   rmmaa 
 e l m i dd  eeee  ti a d  m imkânları daralmaktadir. 2019 yıli Ocak-Ağustos döneminde, toptan ve perakende ticaret hizmetlerinde kurulan ve kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinin toplam içindeki payısırasıyla yüzde 39,9 ve yüzde 41,9 olmuştur. 2018 yılının aynı döneminde bu paylar sırasıyla yüzde 36,1 ve yüzde 44,2 olarak gerçekleşmiştir.

TABLO II: 46- Toptan ve Perakende Ticarette Kurulan-Kapanan Şirket Sayıları
2016: Toptan ve Perakende Ticaret (1)
2017: Kurulan
2018: Tüzel Kişi
2018 (2): 18 656
2019 (2): 22 122

2016: Gerçek Kişi
2017: 13 824
2018: 14 979
2018 (2): 13 129
2019 (2): 8 988

2016: Kapanan
2017: Tüzel Kişi
2018: 3 616
2018 (2): 4 546
2019 (2): 4 334

2016: Gerçek Kişi
2017: 8 808
2018: 7 873
2018 (2): 8 204
2019 (2): 5 945

2016: Toptan ve Perakende Ticaretin Genel Toplam İçindeki Payı (Yüzde)
2017: Kurulan
2018: Tüzel Kişi
2018 (2): 29,3
2019 (2): 29,9

2016: Gerçek Kişi
2017: 32,9
2018: 33,8
2018 (2): 37,4
2019 (2): 36,1

2016: Kapanan
2017: Tüzel Kişi
2018: 32,8
2018 (2): 30,9
2019 (2): 31,9

2016: Gerçek Kişi
2017: 44,9
2018: 43,7
2018 (2): 43,2
2019 (2): 44,2
Kaynak: TOBB, Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri 
(1) Motorlu kara taşıtlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarmı dâhildir.
(2) Ocak 2018-Ağustos 2019 dönemi 


Ülkemizde gerçekleşen elektronik ticaret hacmi son yıllarda önemli ölçüde artışgöstermiştir. İnternetten gerçekleşen kartlı ödemeler tutarı 2013 yılında 34,6 milyar TL iken 2018 yılında 138,9 milyar TL'ye ulaşmıştır. 2019 yılı Ocak-Haziran döneminde söz konusu tutar86,1milyar TLseviyesindedir.2011yılında yüzde8,4olan internetten alışverişyapanların oranının 2019 yılında yüzde 34,1'e ulaşması beklenmektedir.
TABLO II: 47- İnternetten Yapılan Kartlı Ödeme İşlemleri 
Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımi (1): İşlem Adedi (Milyon)
2013: 168,1
2014: 190,5
2015: 227,2
2016: 264
2017: 329,8
2018: 444,1

Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımi (1): İşlem Tutarı (Milyar TL) Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi
2013: 34,6
2014: 41,9
2015: 55,4
2016: 68,4
2017: 99
2018: 138,9
Kaynak: Bankalararası Kart Merkezi 
B vpoçeödmeer tn karayaantöddh.
2018 yılında e-ticaretin toplam perakende içindeki payı yüzde 5,3 iken gelişmişülkelerde bu oran yüzde 11,1 düzeyindedir. Türkiye'de e-ticaret pazar büyüklüğü 2014'te 18,8 milyar TL iken 2018'de 59,9 milyar TL olarak gerçeklesmistir. Bu yillar arasındaki ortalama büyüme yüzde 33 olarak hesaplanmıştır. 2018 yılında sektör büyüklüğüne milyar TL olmuştur.


TABLo II: 48- Türkiye'de e-Ticaret Pazar Buyuklugu (Milyar TL)
2014: 18,8
2015: 24,7
2016: 30,8
2017: 42,2
2018: 59,9

2014: 6,4
2015: 8,5
2016: 11,3
2017: 14,7
2018: 20,8

2014: 3,6
2015: 4,8
2016: 6,2
2017: 8,2
2018: 10,7

2014: 8,1
2015: 11,4
2016: 13,3
2017: 19,2
2018: 28,4
Kaynak: Türkiye Bilişim Sanayicileri Derneği 
Tüketici hakem heyetlerine yapılan başvuru sayısı 2014 yılında 5,4 milyon iken; bu sayı yıllar itibarıyla gerileyerek 2018 yılında 562 bine düşmüştür.

TABLO II: 49- Tüketici Hakem Heyetlerine Yapılan Başvuru Sayısı
2014 2015 2016 2017 2018: Başvuru Sayısı 5 445 308 3 118 842 1 408 204 590 303[TELEFON]: Başvuru Sayısı
2017: 5 445 308
2018: 3 118 842
Kaynak: Ticaret Bakanlığı
6585 sayıli Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ve 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun güncellenmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir.
b) Amaç
Ülkemizin kalite odaklı, yenilikçi yaklaşım ve uygulamalarla, ticaretin kolay ve güvenli yapıldığı, tüketici haklarının gözetildiği ve korunduğu önemli ticaret merkezlerinden biri haline getirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Tarım ve imalat sanayii sektörlerindeki gelişmeler ile tüketicilerin faydası gözetilerek toptan ve perakende ticaret sektöründe piyasa işleyişinde karşılaşılabilecek aksaklıklar giderilecektir. (Kalkınma Planı p.519)

Politika/Tedbir: Tedbir 519.1. Perakende Bilgi Sisteminin (PERBİS) yazılım işlemleri tamamlanacak ve PERBİS Yönetmeliği hazırlanarak uygulamaya konulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. PERBİS yazılım işlemleri tamamlanacaktır. 2. PERBİS’in uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirleyen yönetmelik hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 519.2. Toptan ticareti geliştirmeyi teminen toptancı hallerinin ve benzeri yapıların modernizasyonunu sağlamak üzere mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 5957 sayılı Sebze ve Meyveler ile Yeterli Arz ve Talep Derinliği Bulunan Diğer Malların Ticaretinin Düzenlenmesi Hakkında Kanunda değişiklik yapılmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: e-Ticarette güvenin sağlanması konusundaki çalışmalar tamamlanacak, özellikle coğrafi ve kültürel yakınlık nedeniyle Türkiye'nin rekabet avantajı olan bölgelerde pazar payları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.520)

Politika/Tedbir: Tedbir 520.1. Güven Damgası Sisteminin kullanımi yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), KOSGEB, TOBB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Vatandaşların ve işletmelerin bilgilendirilmesine yönelik olarak kamu spotu, reklam filmi vb. uygulamalar hazırlanacaktır.

Tedbir 520.5. e-Ticaret kanalıyla ihracatın artırılmasını teminen yerli firmaların elektronik pazaryerlerinde bulunmaları desteklenecektir.: Tedbir 520.6. İlgili kurumların koordinasyonu ile sınır ötesi e-ticarette ürünlerin iade alınması sürecinin kolaylaştırılmasına ilişkin mevzuat düzenlemeleri yapılacak ve uygulama iyileştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. Şirketler ve işbirliği kuruluşlarının e- ticaret sitelerine toplu üyelik giderlerinin desteklenmesine devam edilecektir.: 1. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile entegrasyon sağlanacaktır. 2. Entegrasyon sonucunda belirlenen iş akışları doğrultusunda sınır ötesi e- ticarette ürünlerin iadesine ilişkin kullanıcı kılavuzları hazırlanacaktır.

Tedbir 520.5. e-Ticaret kanalıyla ihracatın artırılmasını teminen yerli firmaların elektronik pazaryerlerinde bulunmaları desteklenecektir.: Tedbir 520.7. e-Ticarette ürün güvenliği denetimlerinin sağlanması konusunda model geliştirilecek ve ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeler yapılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Şirketler ve işbirliği kuruluşlarının e- ticaret sitelerine toplu üyelik giderlerinin desteklenmesine devam edilecektir.: 1. e-Ticarete konu ürünlerin ürün güvenliği denetimlerini düzenleyen yönetmelik hazırlanacaktır.

Tedbir 520.5. e-Ticaret kanalıyla ihracatın artırılmasını teminen yerli firmaların elektronik pazaryerlerinde bulunmaları desteklenecektir.: Tüketicinin korunmasıyla ilgili mevzuat gözden geçirilecek ve uygulamalar iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.521)

Tedbir 520.5. e-Ticaret kanalıyla ihracatın artırılmasını teminen yerli firmaların elektronik pazaryerlerinde bulunmaları desteklenecektir.: Tedbir 521.1. Tüketicinin korunmasına ilişkin mevzuat güncel gelişmelere uygun olarak gözden geçirilecek, piyasa gözetim ve denetim faaliyetlerinin etkinlikleri artırilacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Şirketler ve işbirliği kuruluşlarının e- ticaret sitelerine toplu üyelik giderlerinin desteklenmesine devam edilecektir.: 1. Satış Sonrası Hizmetler Yönetmeliği değiştirilecektir. 2.Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği değiştirilecektir. 3.Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliği değiştirilecektir.

Tedbir 520.5. e-Ticaret kanalıyla ihracatın artırılmasını teminen yerli firmaların elektronik pazaryerlerinde bulunmaları desteklenecektir.: Tedbir 521.2. Bilinçli tüketimi yaygınlaştırıcı tanıtım ve farkındalik faaliyetleri yürütülecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Türkiye İhracatçılar Meclisi: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Şirketler ve işbirliği kuruluşlarının e- ticaret sitelerine toplu üyelik giderlerinin desteklenmesine devam edilecektir.: 1.Afiş, broşür, kamu spotu, internet sitesi gibi eğitici materyaller hazirlanacaktır. 2.Tüketici örgütleri ve diğer paydaşlar ile eğitim ve bilgilendirme toplantıiları gerçekleştirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Lisansli Depo Sayısı
Birim: Adet
2018: 70
2019(1): 80
2020(2): 100

Performans Göstergeleri: Perakende Pazarında e-Ticaretin Oranı
Birim: Yüzde
2018: 4,5
2019(1): 5
2020(2): 6

Performans Göstergeleri: Güven Damgası Alan e-Ticaret Sitesi Sayısı
Birim: Adet
2018: -
2019(1): 100
2020(2): 500

Performans Göstergeleri: e-Ticaret İşlem Hacmi
Birim: Milyar TL
2018: 138,9
2019(1): 185
2020(2): 213

Performans Göstergeleri: İnternet Üzerinden Alışveriş Yapanların Oranı
Birim: Yüzde
2018: 29,3
2019(1): 34,1
2020(2): 35,0
(1) Gerçekleşme tahmini (2) Program 
2.2.3.10. Gümrük Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
2014-2018 yıllarını kapsayan Onuncu Kalkınma Planı döneminde ihracatta yaşanan kısmi iyileşmeye karşılık ithalatta yaşanan düşüşün etkisiyle toplam dış ticaret miktarında önemli bir değişme olmamıştır. 28 yılında toplam dıs ticaret hacmi 01 yılına göre yüzde düşüş göstererek yaklaşık 391 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir.Buna karşılık 2013 yılında işlem gören toplam gümrük beyanname sayısı 5.286.421 iken bu rakam istikrarlı bir şekilde artarak 2018 yilı sonu itibarıyla 6.0.66 olmuştur. Aynı dönemde 

ihracat ve ithalat yapan firma sayısi yaklaşık yüzde 18 artarak 109.232'den 129.081'e yükselmiştir. Yolcu sayısında da önemli artış olmuş, örneğin kara hudut kapılarından girişçıkış yapan yolcu sayısı 2013 yılında 22.954.687 iken bu sayı 2018 yılı sonu itibarıyla yüzde 16 artarak 26.647.021’e yükselmiştir.

Bu gelişmeler gümrük idarelerinin işlem hacmini artırmış ve gümrük hizmetlerinin geliştirilmesi konusunda ilgili kurumlarda farklı projelerin başlatılmasına yol açmıştır. Bu kapsamda, gümrük işlemlerinin kolaylaştırılması vehızlandırılması amacıyla Tek Pencere Sistemi, Konteyner ve Liman Takip Sistemi, Liman Tek Pencere Sistemi, Yükümlü Kayıt ve Takip Sistemi, Yükümlü Geri Bildirim Sistemi, Elektronik Taşıt Onay Belgesi Sistemi, VarışÖncesi Yolcu Bildirimi, Laboratuvar Analiz ve Raporlama Programi, Tasfiye Yönetim Sistemi,e-ihale uygulamasi, izinlerin elektronik ortama aktarılmasi, ihracat işlemlerinde e-fatura uygulamasi, İhracat Refakat Belgesi gibi birçok önemli proje ve uygulama hayata geçirilmiştir.

Bu proje ve uygulamalara ek olarak, güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde kolaylık sağlayan ve 2013 yılında uygulamaya konulan Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsükapsamında yetki verilen firma sayısı 2019 yılı Eylül ayı itibarıyla 465'e ulaşmıştır. 2014yılinda başlatilan Tek Pencere Sistemine 2019 yılı Ekim ayı itibarıyla dâhil olan kurum sayısı18'e ve belge adedi 143'e yükseltilmiştir.

Diş ticaret maliyetlerinin azaltılarak ticaret erbabının rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlanması amacıyla ücretler konusunda da çalışmalar yürütülmektedir. 10/03/2018tarihli ve 30356 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan 7099 sayıli Kanunla 4458 sayılı Gümrük Kanununun 218'inci maddesine eklenen hükümle Ticaret Bakanliğı deniz ve havalimanlarında gümrük iş ve işlemleriyle ilgili hizmetlerdeki azami ücretlerin belirlenmesi konusunda yetkili kılınmıştır. Bu kapsamda, Ticaret Bakanlığı, deniz limanlarında Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının görev alanı dışında bulunan ve gümrük iş ve işlemleriyle ilgili olan hizmetlerden alınacak azami ücretleri belirleyen 2019/8 sayıli Genelgeyi08/04/2019tarihinde yürürlüğe koymuştur. Anılan Genelgede özetle, gümrük iş ve işlemleriyle doğrudan ilgili olduğu tespit edilen tam muayene, kısmi muayene, X-Ray, numune alma ve tartım hizmetlerine ilişkin azami ücret tarifesi belirlenmiş ve bu tarifenin doğru olarak uygulanmasına ilişkin hususlar düzenlenmiştir. Liman işletmelerince alınabilecek ücret kalemlerinin tüm deniz limanlarında standart hale getirilmesi amacıyla Ulaştırma ve AltyapıBakanlığı nezdinde bir tebliğ çalışması devam etmektedir. Havalimanlarında gümrük iş ve işlemleriyle ilgili hizmetlerdeki azami ücretlerin belirlenmesi konusunda da Ticaret Bakanlığıtarafından çalışmalar sürdürülmektedir.

Bunlara ek olarak Kâğıtsız İhracat Projesiyle ihracat sürecinin hızlandırılarak maliyetlerin düşürülmesi ve kâğıt belgenin arşiv maliyetlerinin ortadan kaldırılmasıhedeflenmiştir. Projeye ilişkin ihracatta kâğıt ortamında alınan belgelerin analizi ve iş akışlarıçerçevesinde hazırlanan yazılıma ilişkin teknik düzenlemeler tamamlanmıştır. Proje tüm Gümrük Müdürlüklerinde kullanılmaktadır.

Gümrüklerde ödemelerin 7 gün 24 saat elektronik olarak yapılabilmesini sağlamak için sürdürülen çalışmalarda önemli ilerleme sağlanmış olup POS pilot uygulamasının 2019 yılıKasım ayında Esenboğa Gümrük Müdürlüğünde başlatılması ve başarı kaydedilmesi halinde yaygınlaştırılması planlanmaktadır.

Dünya Ticaret Örgütü Ticaretin Kolaylaştırılması Anlaşması hükümlerine ülkemizin tam uyumuu v gümükhizmelealanında fliyetgöstn kamu kuumlaraasdan koordinasyonun sağlanması amacıyla 216/7 saylı Başbakanlk Genelgesiyle kurulan 

Ticaretin Kolaylaştırılmasi Kurulunun devami niteliğinde 2019/6 sayılı CumhurbaşkanliğıGenelgesiyle Ticaretin Kolaylaştırılması Koordinasyon Komitesi kurulmuştur.
Kaçakçılıkla etkin mücadele edilebilmesi ve mevcut kapasitenin artırılması amacıyla,personel, ekipman ve dedektör köpek teminine devam edilmiş, eğitim faaliyetleri yaygınlaştırılmış ve mevcut uygulamaların etkinliğine yönelik Risk Analizi Teknik Altyapısının Güçlendirilmesi Projesi ile Veri Yönetimi ve Hedefleme Yazılımı Projesi başlatılmiştır.Kaçakçılıkla mücadelede önemli bir yer tutan araç ve konteyner tarama sistemi sayısı 2013yılında 37'den 2019 yılında 68'e yükseltilmiş olup bu alanda dışa bağımlılığı azaltmak için Yerli ve Milli Tarama Sistemi Projesi başlatılmıştır.

b) Amaç
Uluslararası standartlar ve yükümlülüklerimiz doğrultusunda, bürokrasinin ve maliyetlerin azaltılmasi, ticaretin ve seyahatin kolaylaştırılmasi, etkin kontrol yöntemlerinin uygulanarak kaçakçılığınönlenmesi ve işlemlerde şeffaflığın ve öngörülebilirliğin esas alinması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Farklı kurumlarca yürütülen kontrol, izin ve onay süreçleri ile bu işlemler için aranan belgeler ilgili kurumlar tarafından yerindelik açısından incelenerek daha rasyonel hale getirilecek ve dijitalleşme ile birlikte bürokrasi azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.523)

Politika/Tedbir: Tedbir 523.1. Gümrük işlemleri için farklı kurumlardan temin edilen belgelerin tek başvuru noktasından elektronik olarak temin edilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1.İhracatta gerekli 10 ve ithalatta gerekli 15 belgenin Tek Pencere Sistemine entegrasyonu sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 523.3. Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü sahibi firmalara hâlihazırdaki düzenlemelerde sağlanan kolaylıklar hayata geçirilecek, bu firmalara ilave kolaylıklar sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), YASED
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İthalatta yerinde gümrükleme ve izinli alıcı uygulamasına ilişkin iş akışları olusturulacaktır. 2. Yerinde gümrükleme ve izinli alıcı uygulamasıyla ilgili mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. 3. Uygulama devreye alinacaktır.

Politika/Tedbir: Gümrük hizmetleriyle ilgili kamu kurumları arasında koordinasyon güçlendirilecek ve tek elden yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.525)

Politika/Tedbir: Tedbir 525.1. Farkli kurumlarca işletilen laboratuvarlarda yapılan mükerrer analizlere neden olan mevzuat gözden geçirilerek, gerekli tüm analizlerin tek numune-tek analiz prensibi üzerinden yapıiması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tarım ve Orman Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı arasında analiz sonuçlarının paylaşılmasına yönelik veri paylaşımı sağlanacaktır. 2. Diğer kurumlarla Ticaret Bakanlığı arasında analizler konusunda veri paylaşımı imkânları gözden geçirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 525.3. Limanlara girişte tek kart uygulamasına geçilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sekiz deniz hudut kapısında tek kart uygulamasına geçilecektir.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Gümrük işlemlerinde etkinliğin artırılmasına yönelik bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.526)

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 526.1. Yeni Bilge Projesi hayata geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. Proje dokümanı hazırlanacaktır. 2. Projenin analiz değerlendirmesi yapilacaktır. 3. Projenin sistem tasarımi hazırlanacaktır.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 526.2. Gümrük hizmetleriyle ilgili farklı kurumlarca işletilen otomasyon sistemleri entegre edilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. Emniyet Genel Müdürlüğü ile Liman Tek Pencere uygulaması tüm limanlarda yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 526.3. Kara sınır kapıları ve iç gümrüklerde tüm ödemelerin 24 saat kartlı ve elektronik sistemle yapılması sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığı arasında sistem entegrasyonu tamamlanacaktır. 2. Sistem tüm gümrük idarelerinde yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Uygulamada yeknesaklığın sağlanmasını teminen gümrük iş süreçlerinde yetki ve sorumluluklar daha belirgin hale getirilecek, insan kaynaklarının nitelik ve niceliği yükseltilecek, uzmanlaşma düzeyi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.527)

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 527.1. Gümrük personeli, ihtiyaç duyulan yer ve bölümlerde becerileri ve uzmanlığı esas alınarak görevlendirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. İlgili mevzuat gözden geçirilerek gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 527.2. Personel ihtiyacı belirlenerek, ihtiyaç duyulan sayi ve özelliklerde personel istihdamı sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. Bakanlığın personel alımına ilişkin mevzuatı gözden geçirilerek gerekli çalışmalar yapılacaktır. 2. Taşra teşkilatıyla personel planlamasına ilişkin istişarelerle ihtiyaç analizi yapılacaktır.

Tedbir 525.4. Hudut kapılarında görev yapan tüm kurumlarda 7/24 çalişma uygulamasına geçilecektir.: Tedbir 527.3. Gümrük personeline yönelik uygulamalı hizmet içi ve ortak eğitimler verilecek ve destekleyici rehberler yayımlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Hurdave atık ithalatında ürün kontrolü yapan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı personelinin Hamzabeyli ve İpsala Gümrük Kapılarında sürekli görev yapması sağlanacaktır. 2. Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili personelinin sürekli görev yapmasına ihtiyaç duyulan diğer gümrük kapıları tespit edilecektir.: 1. İhtiyaç duyulan eğitimin kapsamı ve niteliği belirlenecektir. 2. Çıkarılacak program dâhilinde tüm personelin yüzde 15'ini kapsayacak şekilde yıl boyu eğitimler verilecektir.

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Ticaret erbabı ve yolcuların iş ve işlemlerinde gümrük mevzuatına uyumunun artırılması kapsamında, mükelleflerin ihtiyaç duydukları bilgi ve belgelerin güncel, doğru, anlaşılır ve kolay erişilebilir şekilde yayımlanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.528)

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Tedbir 528.1. Gümrük Rehberi internet sitesi, mükelleflerin ihtiyaç duydukları temel bilgi ve belgelerin güncel, doğru ve kolay anlaşılabilir bir şekilde yayımlanmasında etkin olarak kullanılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S)
1. Fizibilite için teknik şartname hazırlanacaktır. 2. Fizibilite ihalesi gerçekleştirilecektir. 3. Fizibilite hazırlanarak ortaya çıkan bulgular doğrultusunda Gümrük Eğitim Merkezinin ihtiyacı ve yapılması gerekenler proje haline getirilecektir.: 1. Gümrük rehberi internet sitesi faaliyete geçirilecektir.

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Gümrük kontrollerinde ve kaçakçılıkla mücadelede etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.529)

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Tedbir 529.1. Eşya, taşıt ve yolcu kontrollerinde ileri teknolojiye sahip sistemler ve uygulamalar bütçe imkânları çerçevesinde yaygınlaştırılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK
1. Fizibilite için teknik şartname hazırlanacaktır. 2. Fizibilite ihalesi gerçekleştirilecektir. 3. Fizibilite hazırlanarak ortaya çıkan bulgular doğrultusunda Gümrük Eğitim Merkezinin ihtiyacı ve yapılması gerekenler proje haline getirilecektir.: 1. İhtiyaç duyulan teknik cihaz, sistem, uygulama ve araçlar bütçe imkânları çerçevesinde temin edilecektir. 2. Yerli ve Milli Tarama Sistemi Projesi test aşamasına getirilecektir. 3. Kriminal Laboratuvarın teknik altyapısı geliştirilecek ve akreditasyonunun sağlanmasına yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır. 4. Tarama Aği Projesi çerçevesinde görüntü paylaşım ağı modülü merkez ve taşra birimlerinde kullanımaya başlanacaktır.

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Tedbir 529.2. Uluslararasi anlaşmalar çerçevesinde ithal ürünlerin güvenliği sağlanacak, bu ürünlerin teknik mevzuata uygunluğu ve güvenliğinin tespitine yönelik denetimlere ilişkin hukuki, teknik ve idari altyapi uluslararası yükümlülüklerimiz göz önünde bulundurularak geliştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TSE, TÜIK
1. Fizibilite için teknik şartname hazırlanacaktır. 2. Fizibilite ihalesi gerçekleştirilecektir. 3. Fizibilite hazırlanarak ortaya çıkan bulgular doğrultusunda Gümrük Eğitim Merkezinin ihtiyacı ve yapılması gerekenler proje haline getirilecektir.: 1.Dış Ticarette Risk Esaslı Kontrol Sisteminin (TAREKS) optimizasyonu sağlanacaktır. 2. Geliştirilecek yeni risk algoritmasıyla sistemin verimliliği artırılacaktır.

Tedbir 527.4. Gümrük Eğitim Merkezinin kapasitesi geliştirilerek, uygulamalı eğitime öncelik verilecektir.: Tedbir 529.4. Veri Yönetimi ve Hedefleme Yazılımı Projesi hayata geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Fizibilite için teknik şartname hazırlanacaktır. 2. Fizibilite ihalesi gerçekleştirilecektir. 3. Fizibilite hazırlanarak ortaya çıkan bulgular doğrultusunda Gümrük Eğitim Merkezinin ihtiyacı ve yapılması gerekenler proje haline getirilecektir.: 1. Veri analitiği, hedefleme, veri görselleştirme ve raporlama araçları oluşturulacaktır. 2. Dünya Gümrük Örgütü (DGÖ) tarafindan oluşturulan risk göstergeleri ile uyumlu 25 risk profili oluşturularak sisteme entegre edilecektir. 3. Programin kullanicısı olacak personele eğitim verilecektir. 4. Program merkez ve taşra birimlerinde kullanılmaya baslanacaktır.

Tedbir 529.5. Diş ticaret işlemlerinin daha analitik olarak değerlendirilmesi için kurumsal Karar Destek Sistemi (KDS) yazılımı güncellenecek ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 529.6. Risk temelli kontroller etkinleştirilecek, sonradan kontrol sisteminde etkinlik ve seçicilik artırılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S),TÜİK: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Mevcut KDS, gelişen analitik yapılar ve teknolojiler dikkate alınarak gözden geçirilecek ve ihtiyaç analizi tamamlanacaktır.: 1. Risk Analizi Teknik Altyapısının Güçlendirilmesi Projesi tamamlanacaktır. 2. Kırmızı hat oranları ithalatta yüzde 12,4, ihracatta yüzde 3,2 oranına düşürülecektir.

Tedbir 529.5. Diş ticaret işlemlerinin daha analitik olarak değerlendirilmesi için kurumsal Karar Destek Sistemi (KDS) yazılımı güncellenecek ve kapasitesi artırılacaktır.: Tedbir 529.7. Tasfiye işlemlerinde etkinlik artırılacak ve tasfiye süreçleri hızlandırılacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S),TÜİK: Ticaret Bakanliğı (S)
1. Mevcut KDS, gelişen analitik yapılar ve teknolojiler dikkate alınarak gözden geçirilecek ve ihtiyaç analizi tamamlanacaktır.: 1. Bilge sistemi ile Tasfiye Yönetim Sistemi (TYS) arasında entegrasyon sağlanacaktır. 2. TYS'de istatistik ve raporlama modülü geliştirilecektir. 3. Yedieminler tarafindan muhafaza edilen eşyanın kayıt ve takibinin sağlanmasına yönelik düzenleme yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü Sahibi Firma Sayısı
Birim: Adet
2018: 415
2019(1): 475
2020(2): 500

Performans Göstergeleri: Türkiye'nin Sınır Ötesi Ticaret Endeksi Sıralaması
Birim: Sira
2018: 42
2019(1): 44
2020(2): 40

Performans Göstergeleri: İhracatta Yükün Deniz Limanlarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi
Birim: Gün
2018: 2,1
2019(1): 1,8
2020(2): 1,6

Performans Göstergeleri: İhracatta Yükün Kara Kapılarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi
Birim: Saat
2018: 6,2
2019(1): 5,4
2020(2): 4,9

Performans Göstergeleri: İlk Dört Saatte Gümrüklemesi Tamamlanan İhracat Beyannamesi Orani
Birim: Yüzde
2018: 84
2019(1): 85
2020(2): 86

Performans Göstergeleri: İhracat Kırmızı Hat Oranlarındaki Düşüş
Birim: Yüzde
2018: 3,5
2019(1): 3,4
2020(2): 3,2
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3.11. İnşaat, Mühendislik-Mimarlık, Teknik Müşavirlik ve Müteahhitlik Hizmetleri 

a) Mevcut Durum 
İnşaat sektörü küresel ve ulusal ölçekte önemini korumaktadır. Gelişmekte olan ülkelerin artan altyapı ihtiyacı, buna ilaveten gelişmiş ülkelerin eskimekte olan altyapılarınıyenileme isteği inşaat sektörünün önemini artırmıştır. İnşaat firmalarımız, taahhüt sektöründe yapım aşamasında edindikleri tecrübeyi, işletme dönemini de kapsayan kamuözel işbirliği projelerinde değerlendirebilecek bilgi ve tecrübe birikimine ulaşmış, böylelikle gerek yurt içinde gerekse yurt dışında sadece iş hacimlerini artırmalarının yanı sıra finansman imkânlarını da çeşitlendirmiştir.

İnşaat sektörü yurt içi ve yurt dışındaki gelişmelere duyarlıdır. Yurt dışında yaşanan gelişmeler, gerek uluslararası müteahhitlik hizmetleri pazarının dinamiklerine etkisi, gerekse yurt içindeki makro değişkenler üzerindeki etkisi nedeniyle inşaat sektörünü etkilemektedir.
İnşaat sektörü, 2014-2018 döneminde yllık ortalama yüzde 4,5 büyüme kaydetmiştir.1 yılında yüzde büyüyen inşat sektörü,8 yılında yüzde,1küçülmüştür.

TABLO II: 50- İnşaat Sektöründeki Gelişmeler 
2016: 8,6
2017: 8,6
2018: 7,2
2019: 5,3 (1)

2016: 5,4
2017: 9,0
2018: -2,1
2019: -12,7 (2)

2016: 3,2
2017: 7,5
2018: 2,8
2019: -1,5 (2)
Kaynak: TÜİK 

(1) Nisan-Haziran Dönemi 
(2) Bir önceki ylın Nisan-Haziran dönemine göre 

İnşaat sektörünün istihdam içindeki payı son yıllarda düşüş göstermektedir.
TABLO II: 51- İnşaat Sektörüİstihdamı
2016: 1 987
2017: 2 095
2018: 1 992
2018(1): 2 058
2019(1): 1 547

2016: 7,3
2017: 7,4
2018: 6,9
2018(1): 7,2
2019(1): 5,5
Kaynak: TÜIK 
(1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır.
Yurt dışında gerçekleştirilen müteahhitlik hizmetleri, iş hacmi, döviz girdisi, teknoloji transferi ve ilave istihdam bakımından ciddi katkılar sağlamaktadır. Yurt dışı müteahhitlik hizmetlerinde ilk taahhüdün alındığı 1972'den 2019 Eylül ayı sonuna kadar 124 ülkede 387,7 milyar ABD doları değerinde 9.832 proje üstlenilmiştir.

İnşaat sektöründe, yurt içi rekabet ortamının kalite ekseninde gerçekleştirilmesi ve nitelikli talebin artırılması ihtiyacı geçerliliğini korumaktadır. Bu ihtiyaçların karşılanmasında,sektörün başlıca aktörlerinden biri olarak öne çıkan ve toplam yatırımlar içerisinde önemli bir pay sahibi olan kamu sektörü, inşaat yatırımlarında kalitenin ön planda tutularak nitelikli talebin artırılmasında, sektörün ihtiyaç duyduğu bu dönüşümde önemli bir firsat sunmaktadır.

b) Amaç
İnşaat sektörünün, nitelikli arz ve talep temelinde kaliteye dayalı rekabet üzerine kurulu, insan odaklı ve çevreyle barışık, tasarım ve teknolojik kabiliyetleri ile Ar-Ge kapasitesi ve katma değeri yüksek bir yapıya kavuşturulması, yurt dışında ise küresel bir marka haline getirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İnşaat sektöründe yerli ve yenilikçi teknolojiler süreçlere entegre edilerek nitelikli arz ve talebe dayalı büyüme sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.531)

Politika/Tedbir: Tedbir 531.2. Yurt içi teknik müşavirlik ihalelerinde yerel deneyimi de esas alan gerekli mevzuat hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu, İlgili Bakanlıklar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Danışmanlık hizmet alımı ihalelerinde yerli isteklilerinin katılımının artırılmasına yönelik sektör toplantıları yapılarak mevzuat değişikliğine ilişkin çalışma yapılacaktır.

Tedbir 531.3. Yapi denetim sistemi iyileştirilerek teknolojik uyum kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 531.4. Özel sektör yapı müteahhitleri ekonomik ve teknik yeterliklerine göre sinıflandırılarak, bunların üstlenebilecekleri iş büyüklüklerinde yeterlik uygulamasına geçilecek, bu şekilde tüketicilerin korunması ve sektörde ehliyet sahibi firmaların desteklenmesi sağlanacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, İlgili STK'lar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar
1. Savunma Sanayii Başkanlığıyla yapılan protokol kapsamında beton test cihazlarının üretiminin tamamlanmasına müteakip, EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) çaliışmaları tamamlanarak 81 ilde aktif olarak kullanılmasına devam edilecektir. 2. EBİS'in kamu yapılarında da uygulanabilmesi için 81 ile yaygınlaştırılması amacıyla belirlenen bir pilot ilde uygulamalar yapilacaktır.: 1. Müteahhitlerin belirli ekonomik, mali, mesleki ve teknik yeterliklere göre sıniflandırılması için mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. Müteahhitlik Yeterlik Sistemi (MYS) kurulacaktır.

Tedbir 531.3. Yapi denetim sistemi iyileştirilerek teknolojik uyum kapasitesi güçlendirilecektir.: Yurt dışı müteahhitlik ve teknik müşavirlik hizmetlerinin gelişimi desteklenmeye devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.532)

Tedbir 531.3. Yapi denetim sistemi iyileştirilerek teknolojik uyum kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 532.1. Yurt dişi müteahhitlik hizmetlerinin yeni pazarlara girebilmesi, mevcut pazarlarda derinleşmesi, Türk inşaat ürünlerinin ihracatına katkı sağlanması için firmaların uluslararası pazarlarda konumlanmasi, güçlenmesi ve markalaşması yönünde desteklenmesine devam edilecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, İlgili STK'lar: Ticaret Bakanlığı (S), TİKA, Türk Eximbank
1. Savunma Sanayii Başkanlığıyla yapılan protokol kapsamında beton test cihazlarının üretiminin tamamlanmasına müteakip, EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) çaliışmaları tamamlanarak 81 ilde aktif olarak kullanılmasına devam edilecektir. 2. EBİS'in kamu yapılarında da uygulanabilmesi için 81 ile yaygınlaştırılması amacıyla belirlenen bir pilot ilde uygulamalar yapilacaktır.: 1. Proje desteği başta olmak üzere Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun 2014/10 sayılı Kararına ek Teknik Müşavirlik Hizmetlerine Sağlanacak Devlet Yardımlari Hakkında Karar kapsamında verilen desteklerin icrası sağlanacaktır. 2. Hedef ülkelere heyet ziyaretleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 531.3. Yapi denetim sistemi iyileştirilerek teknolojik uyum kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 532.2. Müteahhitlik sektörünün yurt dışında proje üstlenmesine, firmalarimıza teknolojik üstünlük, finansmana erişim veya pazara giriş açısından katkı sağlayabilecek diğer ülke firmaları ile ortaklıklar kurulmasına yönelik ticaret politikası araçları kullanılacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, İlgili STK'lar: Ticaret Bakanlığı (S), TİKA, Türk Eximbank
1. Savunma Sanayii Başkanlığıyla yapılan protokol kapsamında beton test cihazlarının üretiminin tamamlanmasına müteakip, EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) çaliışmaları tamamlanarak 81 ilde aktif olarak kullanılmasına devam edilecektir. 2. EBİS'in kamu yapılarında da uygulanabilmesi için 81 ile yaygınlaştırılması amacıyla belirlenen bir pilot ilde uygulamalar yapilacaktır.: 1. EKF (Danimarka), Atradius (Hollanda), OEKB (Avusturya) ve JBIC (Japonya) ile işbirliği anlaşmalan imzalanması amacıyla yürütülen müzakerelerin sonuçlandırılması için çalışmalar sürdürülecektir.

Tedbir 531.3. Yapi denetim sistemi iyileştirilerek teknolojik uyum kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 532.3. Teknik müşavirlik firmalarının yurt dışı faaliyetlerinin desteklenmesine devam edilecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, İlgili STK'lar: Ticaret Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, TİKA, Üniversiteler, Türk Eximbank
1. Savunma Sanayii Başkanlığıyla yapılan protokol kapsamında beton test cihazlarının üretiminin tamamlanmasına müteakip, EBİS (Elektronik Beton İzleme Sistemi) çaliışmaları tamamlanarak 81 ilde aktif olarak kullanılmasına devam edilecektir. 2. EBİS'in kamu yapılarında da uygulanabilmesi için 81 ile yaygınlaştırılması amacıyla belirlenen bir pilot ilde uygulamalar yapilacaktır.: 1. Hizmet ihracatını da kapsayacak şekilde genişletilen Kısa Vadeli İhracat Kredi Sigortası Genel Poliçesi ürünü hakkında hizmet ihracatçısı firmalar nezdinde farkındalık artıracak çalışmalara ağırlık verilecektir.

Performans Göstergeleri: Yurt Dışı Teknik Müşavirlik Hizmetleri Yılik Toplam Proje Tutarı
Birim: Milyon Dolar
2018: 166
2019(1): 170
2020(2): 180

Performans Göstergeleri: Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri İş Hacmi
Birim: Milyar Dolar
2018: 20,8
2019(1): 23
2020(2): 26
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3.12. Yönetim Danışmanlığı
a) Mevcut Durum 
Yönetim danışmanlığı, gelişmiş ülkelerde kamu veya özel sektördeki aktörlerin yönetsel verimliliğinin artırılmasında etkin biçimde kullanılmaktadır. Yönetim danışmanlığıhem risk yönetimi hem de ekonomik ve toplumsal gelişim açısından önemli bir yere sahiptir.
Ülkemizde yönetim danışmanlığı alanında faaliyet gösteren birimler katmanlı bir yapıdadır. Küresel ölçekte faaliyetleri bulunan danışmanlık firmaları etkin rol üstlenirken çok sayıda küçük ölçekli firma ve bireysel danışman da bu sektörde faaliyet göstermektedir.Sektörün katma değer potansiyelini harekete geçirerek ülke kalkınmasına katkısınıartırabilmesi için arz ve talep yönlü tedbirler alınarak piyasa koşullarında iyileşme sağlanması konusunda ihtiyaç devam etmektedir.

Ürün ve hizmetlerde olumlu Türkiye imajının oluşturulması ve yerleştirilmesi amacıyla hayata geçirilen TURQUALITY Programi, destek verilecek şirketlere yapılan ön inceleme aşamasında yönetim danışmanlığından faydalanmaktadır. Para-Kredi ve Koordinasyon Kurulunun 2015/9 sayılı Döviz Kazandırıcı Hizmet Sektörleri Markalaşma Destekleri Hakkında Kararı kapsamına giren beş yönetim danışmanlığı firması bulunmaktadır. Yönetim danışmanlığı firmaları tarafından yürütülen ön inceleme çalışmasında stratejik planlama ve kurumsal performans yönetimi, marka yönetimi, marka performansi, tedarik zinciri yönetimi, pazarlama, müşteri ve ticaret yönetimi, ürün tasarım/araştırma ve geliştirme,finansal performans, insan kaynakları yönetimi, kurumsal yönetim, bilgi sistemleri yönetimi gibi alanlarda inceleme yapılmaktadır.

Mesleki Yeterlilik Kurumu (MYK) tarafindan 03/10/2013 tarihli ve 28784 sayıli Mükerrer Resmi Gazete'de yayımlanan Úlusal Meslek Standardı (Yönetim Danışmanı-Seviye 7) Yönetim Danışmanları Derneği (YDD) tarafindan hazırlanmış ve Mesleki Yeterlilik Kurumu İş ve Yönetim Sektör Komitesi tarafından onaylanmıştır. Ancak sektörde nitelikli arz ve talep oluşumunun sağlanması amacıyla söz konusu standartların 1 Haziran 2017 tarihinde yayımlanan ISO 20700 Yönetim Danışmanlık Hizmetleri Kilavuzunda yer alan standartlarla uyumlaştırılması ve bu Kılavuzun projelere yapılan yatırımlar aşamasında taraflardan istenen bir standart haline getirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
b) Amaç
Yönetim danışmanlığı hizmetlerinin, özel sektör ve kamuya bilgiye dayalı, nitelikli,ögöüü vestratejik destek sağlayan, ülkemizin yakn coğrafyasinave gelişmişülkelee temel amaçtir.


Politika/Tedbir: Yöntim danşmanığı hizmetlerinin kalkmanin tüm süreclerinde etkin bişekide

Politika/Tedbir: Tedbir 534.1. Yönetim danışmanlığı hizmetlerinden daha etkin faydalanılmasını teminen, kamu kuruluşlarına yönelik bilgilendirme ve eğitim programlari düzenlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yönetim danışmanlığından daha etkin faydalanılması için eğitim müfredatları hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Yönetim danışmanlığı hizmet sunucularının küresel rekabete uygun kapasite ve yetkinliklerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.535)

Politika/Tedbir: Tedbir 535.1. Yönetim danışmanlığı alanında mesleki yeterliliklerin belgelendirilmesine yönelik organizasyonel yapi ve süreçler belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yönetim danışmanlığı alanında mesleki yeterliliklerin belirlenmesine yönelik organizasyonel yapı ve süreçlerin diğer ilgili kurumlarla belirlenmesine yönelik çalışmalar başlatılacaktır.
2.3. NİTELİKLİ İNSAN, GÜÇLÜ TOPLUM 
2.3.1. Eğitim 
a) Mevcut Durum 
Eğitim hizmetlerinin daha nitelikli, daha yaygın ve kolay ulaşılabilir sunulmasıkonusunda son dönemde önemli gelişmeler yaşanmıştır. Bu kapsamda beşeri ve fiziki altyapı iyileştirilmiş, okullaşma oranlarında artış sağlanmış ve derslik başına düşen öğrenci sayısi önemli ölçüde azaltılmıştır. Kız çocukları ile yoksul öğrencilerin eğitimde devamlılığınısağlamak ve taşımalı eğitimi güçlendirmek için çeşitli faaliyetler yürütülmüş, öğretmenlerin hizmet içi eğitimlerine ağırlık verilmiştir.

Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılmasına yönelik faaliyetler neticesinde 4-5 yaş için brüt okullaşma oranı 2018-2019 eğitim öğretim döneminde yüzde 57,9'a yükselmiştir.Önümüzdeki dönemde erken çocukluk eğitiminin 5 yaş için zorunlu olması sağlanacak ve bu eğitim kademesinin niteliğinin artırılmasına yönelik ortak kalite standartları getirilecektir.
Temel eğitim kademesinde de eğitime erişim artırılmiş ve çocukların beceri temelli etkinlikler doğrultusunda temel eğitimin yapılandırılmasına yönelik çalışmalar yapılmıştır.2017 yılı verilerine göre 6-14 yaş grubundaki çocukların okullaşma oranı OECD ortalamasında yüzde 98 iken Türkiye'de bu oran yüzde 99’a ulaşmıştır. Ancak ortaöğretim kademesinde erişim açısından sorunların devam ettiği görülmektedir. Bu sebeple erişimin artırılması çalışmalarının yanı sıra ortaöğretim sisteminin süreç odakli, akademik beceriler ile birlikte diğer gelişim alanlarını da dikkate alan, bireysel farklılıklara duyarlı, teknolojinin doğru ve etkin kullanıldığı bir yapıya kavuşturulmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Mesleki ve teknik eğitimde niteliğin artırılmasına yönelik özel sektör ile işbirliği çerçevesinde protokoller yapılmakta ve sektörün ihtiyaç duyduğu alanlarda müfredat güncellenmesi çalışmalarına devam edilmektedir. Diğer yandan mesleki ve teknik liselerin fiziki altyapısını güçlendirmeye yönelik atölye ve laboratuvar donanımları teknolojik gelişmelere uygun olarak yenilenmektedir.

Son dönemde hizmete alınan yeni dersliklerle birlikte tüm eğitim kademeleri itibarıyla derslik basına düşen öğrenci sayısı azaltılmış ve uluslararası standartlara ulaşılmıştır. 2017

" verllerine gore llkokuida derslik başina duşen öğrenci sayisi Türkiye ve OECD ortalamasında 21 iken ortaokul kademesinde Türkiye'de 25, OECD ortalamasında ise 23'tür.Diğer yandan istihdam edilen öğretmenlerle birlikte ortaöğretimde öğretmen başına düşen öğrenci sayısı OECD ortalamasi olan 13'e ulaşmıştır. Ayrıca, öğrenme ortamlarının fiziki niteliğinin artırılmasına ağırlık verilerek öğrencilerin ilgi, mizaç ve yeteneklerinin gelişimine yönelik Tasarım-Beceri Atölyeleri, okullara kademeler itibariyle kurulmaya başlanmıştır.
Fırsat eşitliği bağlamında ikili eğitimden tekli eğitime geçme çalışmaları devam etmektedir. 2018-2019 eğitim öğretim dönemi itibarıyla ikili eğitimde okuyan ilkokul öğrencilerinin oranı yüzde 37,8, ortaokul öğrencilerinin oranı yüzde 29,9 ve órtaöğretim öğrencilerinin oranı ise yüzde 5,8'dir.

Üniversitelerin misyon bazında farklılaşması ihtiyacından yola çıkılarak 2006 ve sonrasında kurulmuş üniversitelerin bölgesel kalkınma misyonu çerçevesinde ihtisaslaşmasını sağlamak amacıyla Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması Projesi kapsamında 10 üniversite desteklenmektedir. Diğer yandan,yükseköğretim sisteminin uluslararası rekabet gücünü artırmak amacıyla Araştırma Üniversiteleri Programina da devam edilmektedir.

Özellikle yeni kurulan yükseköğretim kurumlarında ilave kapalı alanlar yaratılmasıgereği bulunmakla birlikte mevcut kapalı alanların daha verimli şekilde kullanılması önemini korumaktadır.Bu kapsamda,devletüniversitelerinin mevcut mekânlarının envanteri çıkarılmış, bu mekânların verimlilik analizi yapılmış ve yükseköğretim mekânlarının ülkemize özgü tasarım ilkeleri kılavuzu ve Yükseköğretim Mekânları Yatırım Karar Destek Sistemi (Mek-Sis) yazılımı oluşturulmuştur.

Yükseköğretimde uluslararasılaşma çabaları sonucunda Türkiye'deki uluslararasıöğrenci sayısı 2015 yılındaki 73 bin seviyesinden 2018 yılında 148 bin seviyesine ulaşmıştır.Öte yandan, yükseköğretim kontenjanlarının arz-talep dengesi ve eğitim-istihdam bağlantısınıdikkatealarakbelirlenmesi,yükseköğretimsisteminin uluslararasırekabet gücünün artırılması ve hesap verebilirliğinin güçlendirilmesi ihtiyacı sürmektedir.
b) Amaç
Tüm bireylerin kapsayıcı ve nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına erişimi sağlanarak düşünme, algılama veproblem çözme yeteneği gelişmiş, özgüven ve sorumluluk duygusu ile girişimcilik ve yenilikçilik özelliklerine sahip, demokratik değerleri ve milli kültürü özümsemiş, paylaşıma ve iletişime açık, sanat ve estetik duyguları güçlü,teknoloji kullanımına yatkın, üretken ve mutlu birey yetiştirmek temel amaçtir.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Fırsat eşitliği temelinde, tüm kademelerde eğitime erişim sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548)

Politika/Tedbir: Tedbir 548.1. Erken çocukluk eğitiminde 5 yaş zorunlu eğitim kapsamına alınacak, esnek zamanlı ve alternatif erken çocukluk eğitim modelleri oluşturulacak; bu amaçla ihtiyaç duyulan ilave derslikler yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Alternatif modellerin giderleri için taşıma mevzuatinda düzenleme çalişmaları yapılacaktır. 2. Okul Öncesi Projesi kapsamında derslik ihtiyacı olan küçük yerleşim yerleri başta olmak üzere ihtiyaç duyulan yerlerde maliyet etkin şekilde ana sınıfi yapılacaktır. 3. fi, ilçe ve mahalle bazında derslik ihtiyacı belirlenerek yatırım planlari oluşturulacaktır. 4. Belediyelere erken çocukluk eğitim kurumlari açması yönünde mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 548.4. Tüm eğitim kademelerinde okullaşma ve tamamlama oranlari artırılacak, devamsızlık oranları azaltılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Valilikler
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. İlkokul ve ortaokul kademesi devamsızlık raporu hazırlanacaktır. 2. Devamsızlik Eylem Plani hazirlanacak ve Valiliklerce uygulanacaktır.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Çocukların ruhsal ve bedensel gelişimlerini gözeten eğitim ortamları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.549)

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 549.1. Eğitim yapıları teknolojiye ve çevreye uyumlu, güvenli, ekonomik, estetik, erişilebilir, standartları ve kalitesi yüksek bir mimaride tasarlanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. Okul binaları için beş yeni tip proje hazırlanacaktır. 2. Geleceğin Okullarını Birlikte Tasarlayalım adlı okul mimarisi fikir yarışması düzenlenecektir. 3. Enerji Verimli Okul Modeli geliştirilecektir. 4. Herkes İçin Erişilebilir Okul Modeli geliştirilecektir. 5. Altı tarihi okul binasının örnek koruma çalışmaları gerçekleştirilecektir. 6. Eğitim yapıları iç mekân tasarımları geliştirilecektir. 7. Afet riski taşıyan okul binaları için güçlendirme faaliyetleri yürütülecektir. 8. Afet riski taşıyan okul binaları için yeniden yapım faaliyetleri yürütülecektir. 9. Okullarımızın büyük bakım-onarım faaliyetlerini kapsayan iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. 10.Okullarımızda enerji verimliliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 549.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin ilgi ve yeteneklerine uygun tasarım ve beceri atölyeleri kurulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. Okullarda tasarım ve beceri atölyesi kurulmasına yönelik planlama çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tüm eğitim kademelerinde okulların niteliği ve imkânları artırılarak okullar arası başarı farkı azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.550)

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 550.1. Öğrencilerin akademik ve sosyal gelişimleri için destek programlari uygulanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Belediyeler
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. İlkokullarda Yetiştirme Programinin etkin bir şekilde uygulanabilmesi için takip mekanizması kurulacaktır 2. Mevcut bütçe imkânlarıyla yedi etkinlik, altı yarışma düzenlenecektir.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 550.3. Eğitimde kalite güvence sistemi oluşturulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Türk Akreditasyon Kurumu, Üniversiteler
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. Okul ve diğer eğitim kurumlarının öz ve diş değerlendirmeleri yapılacaktır.

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Milli, manevi ve evrensel değerler esas alınarak küresel gelişmelere ve ihtiyaçlara uygun eğitim içerikleri ve öğretim programları hazırlanacaktır. (Kalkınma Planı p.551)

Tedbir 548.2. Tüm eğitim kademeleri itibarıyla Plan döneminde tekli eğitime geçilecek; bu amaçla ilave derslikler yapılacaktır.: Tedbir 551.1. Öğretim programlari esnek, modüler ve uygulamalı yapıya kavuşturulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili STK'lar
1. Eğitim alanında bulunmayan, kamu kurumlarına tahsisli ya da Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar için tahsis yoluyla arsa üretilmesine yönelik çalışma yapilacaktır.: 1. Yetenek kümeleri, beceriler ve yeterlilik tanımları doğrultusunda oluşturulacak standartlar temelinde öğretim programları düzenlenecektir. 2. Sektörle işbirliği içinde mesleki ve teknik ortaöğretim programları güncellenecektir.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.4. Matematik ve Türkçe öğretmenlerinin yeni öğretim programlarına uyumunun sağlanabilmesi için hizmet içi eğitimler uygulanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S) Üniversiteler
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1. Türkçe ve matematik dersleri öğretmenlerine yönelik pratik ve teorik eğitimier düzenlenecektir.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.5. Temel eğitim ve ortaöğretim kademesinde ders çizelgeleri yeniden yapılandırılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1. Temel eğitim ve ortaöğretim kademesinde haftalik ders çizelgeleri incelenecek ve gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.6. Eğitim Bilişim Ağı portalının içeriği öğretim programlarıyla uyumlu hale getirilerek zenginleştirilecek ve portalın etkin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), BTK
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1. Eğitim bilişim ağının aktif ve etkin kullanımının sağlanması amacıyla sisteme eklenen ders destek materyallerinin ve uygulamaların sayısı artırılacaktır. 2. Kullanıcıların kişisel ve mesleki gelişimlerine katki sağlayacak içerikler kullanıma sunulacaktır.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.7. Teknolojiye erişimin sağlanması amacıyla okullara ağ altyapısı ve etkileşimli tahta kurulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1.800 okulun ağ altyapısı kurulumları ve geniş bant internete erişimi tamamlanacaktır. 2. ADSL veya fiber optik kablo altyapısı bulunmayan bölgelerde yer alan okulların internet erişimi için TüRKSAT üzerinden uydu bağlantısı sağlanacaktır. 3. Etkileşimli tahta kurulmayan okullara kurulumların tamamlanmasına devam edilecek ve geçmişte kurulumu yapılan etkileşimli tahtaların ve ağ altyapısının bakımlarının da süreklilik arz edecek şekilde yapılması planlanacaktır.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.8. Ortaöğretim kademesindeki öğrencilerin üniversitelerdeki bilimsel etkinliklere katılımlari, üniversitelerin araştrma ve laboratuvar imkânlarından faydalanabilmeleri sağlanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1. Okullarda akademisyenlerin de içinde yer aldığı danışma kurulları oluşturulacaktir. 2. niversitelerle işbirliği protokolleri yapılacaktır.

Tedbir 551.2. Tüm eğitim kademelerinde öğrencilerin matematik ve Türkçe yeterlilikleri artırılacaktır.: Tedbir 551.9. Yabancı dil eğitimine ilişkin materyaller zenginleştirilecek, dinleme, konuşma, okuma ve yazma alanlarındaki becerilerin tümünü ölçmeye yönelik sistem geliştirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler, İlgili STK'lar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Türkçe ve Matematik derslerinden temel düzeydeki kazanımları yeterli düzeyde edinemeyen öğrencileri belirlemek amacıyla üçüncü sınıf öğrencilerine ölçme aracı uygulanacak, sonuçlara göre öğrenciler ilkokullarda yetiştirme programına alınacaktır.: 1. Yabancı dil eğitimine ilişkin materyaller, Ders Kitapları ve Eğitim Araçları Yönetmeliği ve Taslak Ders Kitabı ve Eğitim Araçları ile Bunlara Ait e-İçeriklerin incelenmesinde Değerlendirmeye Esas Olacak Kriterler temelinde incelenecek ve

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 552.1. Özel eğitime gereksinim duyan bireylerin tespiti için il bazlı taramalar gerçekleştirilecek ve ihtiyaç haritalari oluşturulacaktır.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 552.2. Özel eğitim hizmetinin yaygınlaşması için mobil platformlar kurulacaktir.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 552.3. Öğrenme ortamlarının fiziki altyapısı, öğretim programi ve materyal zenginliği, öz bakım becerileri, bütünleştirme uygulamaları ve rehberlik hizmetlerinin standartları yükseltilecektir.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 552.4. Özel yetenekli çocuklar için Eğitim, Bilim ve Değerlendirme Kurulu oluşturulacaktır.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin motivasyonları ve mesleki gelişimleri artırılacak ve öğretmenlik mesleğinin toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.553)

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 553.1. Öğretmenlik Meslek Kanunu çıkarılacaktır.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 553.2. Konut imkânlarının kısıtlı olduğu bölgelerde öğretmenlerin barınma ihtiyaçlarını karşılayacak konut yatırimlarina devam edilecektir.

Ozel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitim hizmetlerinden istifade edebilmeleri için beşeri ve fiziki imkânlar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.552): Tedbir 553.3. Okul yöneticiliği profesyonel bir meslek haline getirilecek ve yönetici eğitimi akreditasyon yapısı oluşturulacaktır.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 553.5. Sinif öğretmenlerinin yan alan ve mesleki rehberlik becerileri geliştirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler, İlgili STK'lar
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. Sinif rehber öğretmenlerinin rehberlik hizmetlerindeki etkisinin artırılması için mevzuat değişikliğine yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Sinif rehber öğretmenlerinin rehberlik hizmetlerine ilişkin bilgi, beceri ve farkındalık düzeylerini arttırmak amacıyla Sınif Rehberlik Hizmetleri Eğitim Programi hazırlanacaktır. 3. Her kademedeki öğretmenin Sınif Rehberlik Hizmetleri Eğitim Programı kapsamında eğitim alması sağlanacaktır.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 553.6. Yabancı dil öğretmenlerinin niteliklerini artırmaya yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. Yabancı Dil Öğretmenleri Gelişim Programi oluşturulacaktır. 2. Íngilizce, Almanca, Fransızca ve Arapça dillerine ilişkin yabancı dil öğretmenlerinin Türkiye'de ve yurt dışında eğitim almalarına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 553.8. Yatay ve dikey kariyer basamaklarına yönelik lisansüstü düzeyde mesleki uzmanlık ve gelişim programları açılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. Uygulama ve etkinlik temelli mesleki gelişim sertifika programı hazırlanacaktır. 2. Kademeli olarak lisansüstü programları açılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 553.9. Hizmet içi eğitimlerin içerikleri öğretmenlerin ve okul yöneticilerinin güncel ihtiyaçları çerçevesinde yenilenecek, mesleki ve teknik eğitimde hizmet içi eğitimler iş ortamlarında gerçekleştirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (), Üniversiteler, İlgili Meslek Örgütleri
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. İlgili tarafların katılımıyla güncellenen hizmet içi eğitim içerikleri çerçeve programa dâhil edilecektir. 2. Güncellenen hizmet içi eğitim içerikleri mesleki gelişim sertifika programı olarak uygulanacak ve program çeşitlendirmesi yapılacaktır.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Etkin ve etkili bir eğitim sisteminin oluşturulabilmesi için politikalar veriye dayalı olarak belirlenecek ve politika uygulamalarının etki analizleri yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.554)

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 554.1. Eğitim sistemine ilişkin veri tabanlarının bütünleştirildiği eğitsel veri ambarı oluşturulacak, veriler yapay zekâ teknolojileriyle işlenecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. Bütünleştirilmiş eğitsel veri ambanı kurulmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır. 2. Bahse konu uygulamalar için izleme ve değerlendirme yapılacaktır.

Tedbir 553.4. Ehliyet ve liyakat temelli kariyer sistemi hayata geçirilecektir.: Tedbir 554.2. Eğitim sistemindeki kurum ve kuruluşların veri analiz kabiliyeti güçlendirilecek, okul bazında veriye dayalı planlama ve yönetim sistemi hayata geçirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Türk Akreditasyon Kurumu, YÖK
1. Okul yöneticisinin temel bilgi ve becerilerinin analitik düşünme temelli ölçüleceği merkezi bir sinav yapılacaktır. 2.Yeni atanacak okul yöneticilerinin temel ve ileri düzey becerilerine yönelik oryantasyon ve mesleki gelişim eğitim programları uygulanacaktır.: 1. Okul bazında veriye dayalı planlamayı sağlayan yönetim sistemlerinin sertifikasyonu sağlanacaktır. 2. Eğitim sistemindeki kurum ve kuruluşların mevcut bilgi sistemlerinin entegrasyonunun sağlanmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 555.1. Hayat boyu öğrenme programlarının çeşitliliği ve niteliği artırılacak, kazanımların belgelendirilmesi sağlanacaktır.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 555.2. Mükerrerliği önlemeye, belge ve sertifikaların kurumlar arası paylaşımına yönelik ulusal hayat boyu öğrenme ve izleme sistemi kurulacaktır.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tüm paydaşların eğitim süreçlerine aktif katılımının sağlandığı Okul Gelişim Modeli oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.556)

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 556.2. Okul gelişim planı hedefleriyle uyumlu ve firsat eşitliği temelinde okulların gelişimini destekleyecek biçimde kaynak tahsis edilecek ve hesap verebilirlik düzeyi artırılacaktır.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 556.3. Öğretmen- veli-okul arasındaki etkileşim ve uyum güçlendirilecektir.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Eğitim ve eğitim dışı sürecin etkin biçimde yürütülebilmesi ve çocukların hazır bulunuşluklarının artırılabilmesi için rehberlik ve danışmanlık sistemi güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.557)

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 557.1. Rehberlik ve Araştırma Merkezlerinin yapısı ve sunduğu hizmetler yeniden düzenlenecektir.

Bireylerin kişilik ve kabiliyetlerinin sürekli olarak gelişimini hedefleyen hayat boyu öğrenme anlayışı toplumun tüm kesimlerine yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.555): Tedbir 557.2. Çocukların kendilerini ve meslekleri tanımalarını sağlayacak kariyer seçim süreçlerini destekleyen kariyer rehberliği sistemi kurulacaktır.

Tedbir 557.3. Sosyoekonomik dezavantajli ve suça sürüklenme riski olan çocuk ve gençler ile ailelerine yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetleri güçlendirilecektir.: Tedbir 557.4. Öğretmene ve öğrenciye yönelik fiziksel ve duygusal şiddet önlenecek, madde ve teknoloji bağımlılığı ile mücadele edilecek, sağlıklı yaşam kültürü konularında aile farkındalığı artırılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü
1. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine ilişkin mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliğinin uygulanmasına yönelik izleme ve değerlendirme çalışmaları yapılıp raporlanacaktır. 3. Sınif rehberlik öğretmenlerine, Psikososyal Koruma Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri kapsamında hazırlanan önleyici program eğitimi düzenlenecektir.: 1. Psikososyal Koruma, Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri Yönergesi kapsaminda çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 557.3. Sosyoekonomik dezavantajli ve suça sürüklenme riski olan çocuk ve gençler ile ailelerine yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetleri güçlendirilecektir.: Öğrencilerin kazanımlarını çeşitlendirmeye ve artırmaya yönelik etkin bir ölçme, izleme ve değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.558)

Tedbir 557.3. Sosyoekonomik dezavantajli ve suça sürüklenme riski olan çocuk ve gençler ile ailelerine yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetleri güçlendirilecektir.: Tedbir 558.2. Ölçme ve değerlendirme sistemi yeterlilik temelli etkinleştirilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü: Milli Eğitim Bakanlığı (S), ÖSYM
1. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine ilişkin mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliğinin uygulanmasına yönelik izleme ve değerlendirme çalışmaları yapılıp raporlanacaktır. 3. Sınif rehberlik öğretmenlerine, Psikososyal Koruma Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri kapsamında hazırlanan önleyici program eğitimi düzenlenecektir.: 1. Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması 4, 8 ve 10. sınıf düzeylerinde ikişer yıllik döngülerle uygulanmaya devam edilecektir. 2. Belirlenen farklı sınıf düzeylerinde öğrenci başarı izleme araştırmaları ölçme değerlendirme merkezleri aracılığıyla uygulanacaktır.

Tedbir 557.3. Sosyoekonomik dezavantajli ve suça sürüklenme riski olan çocuk ve gençler ile ailelerine yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetleri güçlendirilecektir.: Tedbir 558.3. Öğrencilerin bilimsel, kültürel, sanatsal, sportif ve toplum hizmeti alanlarındaki etkinliklere katılımları desteklenecek, öğrenci yeterliliği üzerindeki etkisi izlenecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine ilişkin mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliğinin uygulanmasına yönelik izleme ve değerlendirme çalışmaları yapılıp raporlanacaktır. 3. Sınif rehberlik öğretmenlerine, Psikososyal Koruma Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri kapsamında hazırlanan önleyici program eğitimi düzenlenecektir.: 1. Öğrencilerin bilimsel, kültürel, sanatsal, sportif ve toplum hizmeti alanlarındaki etkinliklere katılımlarına ilişkin rapor hazırlanacaktır. 2. Sosyal, kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetleri içeren etkinlik, program, sempozyum ve yarışmalar düzenlenecektir.

Tedbir 557.3. Sosyoekonomik dezavantajli ve suça sürüklenme riski olan çocuk ve gençler ile ailelerine yönelik rehberlik ve danışmanlık hizmetleri güçlendirilecektir.: Tedbir 558.4. Eğitim sisteminin öğrenciler üzerinde yarattığı baskıyı azaltmak amacıyla kademeler arasi geçişlerde uygulanan sınavlarda düzenlemeler yapılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü: Milli Eğitim Bakanlığı (S), ÖSYM, Üniversiteler
1. Psikolojik danışmanlık ve rehberlik hizmetlerine ilişkin mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. Rehberlik Hizmetleri Yönetmeliğinin uygulanmasına yönelik izleme ve değerlendirme çalışmaları yapılıp raporlanacaktır. 3. Sınif rehberlik öğretmenlerine, Psikososyal Koruma Önleme ve Krize Müdahale Hizmetleri kapsamında hazırlanan önleyici program eğitimi düzenlenecektir.: 1. Okullar arası başarı farklarının azaltılmasına yönelik eğitsel tedbirler alinacaktir. 2. Şartları elverişsiz okulların fiziksel ve sosyal imkânlari genişletilecektir. 3. Ökul Profili Değerlendirme Verileri izlenerek hangi okula ne tür destekler sağlanacağını tespit etmek için karar destek mekanizması oluşturulacaktır. 4. Sınavsız yerleştirme konusunda esnek modeller geliştirilecektir. 5. Yapılacak olan kamuoyu iletişim çalışmalarıyla, sınava olan ihtiyacın azaltılması için yapılan iyileştirmelere

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): Tedbir 559.1. Plan döneminde bütün meslek liselerinin atölye ve laboratuvarlari modernize edilerek günümüzün eğitim-istihdam

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): ihtiyaçlarına uygun hale getirilecektir. Tedbir 559.2. Mesleki eğitimdeki kurum ve kuruluşlar bünyesindeki atölyelerin daha etkin bir şekilde kullanılması suretiyle döner sermaye

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): gelirleri artırılacaktır. Tedbir 559.3. Sektör talepleri ve gelişen teknoloji doğrultusunda mesleki ve teknik eğitimde alan ve dalların öğretim programları güncellenecektir.

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): Tedbir 559.7. Mesleki ve teknik eğitimde kariyer rehberliği etkinleştirilecek; mesleki ve teknik eğitim liseleri ile meslek yüksekokullarının toplumdaki algisını güçlendirecek tanıtım faaliyetleri yürütülecektir.

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): Tedbir 559.8. Öğrencilerin buluş, patent ve faydalı model başvurusu yapmaları teşvik edilecektir.

Mesleki ve Teknik Eğitimde Üretime Yönelik Yapısal Dönüşüm ve İstihdam Seferberliğine başlanacaktır. (Kalkınma Planı p.559): Tedbir 559.9. Mesleki ve teknik eğitim kurumları ile sektör arasında işbirliği protokolleri artırilacaktır.

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Tedbir 559.14. Mesleki eğitim programları ile sınav ve belgelendirme faaliyetlerine esas teşkil eden ulusal meslek standartları ve yeterlilikleri güncellenecek ve sayıları artırılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Meslek Kuruluşları: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu
1. OSB'lerde protokol kapsamında açılacak olan resmi ve özel Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinin bina, derslik, atölye ve laboratuvar ihtiyaçları karşılanacaktır. 2. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemelerine güncellenen alanlar cerçevesinde devam edilecektir. 3. Özel teknik okullardan mezun olan öğrencilerin OsB'lerde istihdam edilmesine öncelik verilmesi ve OSBlerde sektör çalışanlarına meslek, geliştirme ve uyum kursları açılması sağlanacaktır.: 1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlanı ulusal meslek standartları ve ulusal yeterlilikler doğrultusunda güncellenecektir.

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Yükseköğretimde çeşitliliğinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.560)

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Tedbir 560.1. Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesinin kapsamı genişletilecektir.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Meslek Kuruluşları: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
1. OSB'lerde protokol kapsamında açılacak olan resmi ve özel Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinin bina, derslik, atölye ve laboratuvar ihtiyaçları karşılanacaktır. 2. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemelerine güncellenen alanlar cerçevesinde devam edilecektir. 3. Özel teknik okullardan mezun olan öğrencilerin OsB'lerde istihdam edilmesine öncelik verilmesi ve OSBlerde sektör çalışanlarına meslek, geliştirme ve uyum kursları açılması sağlanacaktır.: 1. Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması Projesi kapsaminda 10 üniversite desteklenecek, proje kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Tedbir 560.2. Japonya örneği incelenerek sadece kadın öğrencilerin kabul edildiği kadın üniversiteleri kurulacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Meslek Kuruluşları: YÖK (S), Üniversiteler
1. OSB'lerde protokol kapsamında açılacak olan resmi ve özel Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinin bina, derslik, atölye ve laboratuvar ihtiyaçları karşılanacaktır. 2. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemelerine güncellenen alanlar cerçevesinde devam edilecektir. 3. Özel teknik okullardan mezun olan öğrencilerin OsB'lerde istihdam edilmesine öncelik verilmesi ve OSBlerde sektör çalışanlarına meslek, geliştirme ve uyum kursları açılması sağlanacaktır.: 1. Japonya kadın üniversiteleri diğer ülkelerdeki kadın üniversiteleriyle karşılaştırılacak ve gelişim süreçleri incelenecektir. 2. Kız öğrencilerin ülkemizde farklı derecelerde yükseköğretime katılımları değerlendirilecek, sorun bulunan alanlar saptanacak ve buna yönelik çözüm önerileri geliştirilecektir. 3. Kurulmasi planlanan kadın üniversitesinin akademik birimlerinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılacaktır.

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Yükseköğretim sistemi küresel rekabet gücü olan, kalite odaklı ve dinamik bir yapıya kavuşturulacak; yükseköğretim kurumlarının niteliklerinin artırılmasına yönelik uygulamalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.561)

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Tedbir 561.1. Dünya akademik başarı sıralamalarında 2023 yılı itibarıyla en az 2 üniversitemizin ilk 100'e ve en az 5 üniversitemizin de ilk 500'e girmesi sağlanacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Meslek Kuruluşları: YÖK (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
1. OSB'lerde protokol kapsamında açılacak olan resmi ve özel Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinin bina, derslik, atölye ve laboratuvar ihtiyaçları karşılanacaktır. 2. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemelerine güncellenen alanlar cerçevesinde devam edilecektir. 3. Özel teknik okullardan mezun olan öğrencilerin OsB'lerde istihdam edilmesine öncelik verilmesi ve OSBlerde sektör çalışanlarına meslek, geliştirme ve uyum kursları açılması sağlanacaktır.: 1. Araştırma üniversiteleri öncelikli olmak üzere belirlenen hedefe ulaşma potansiyeli olan üniversiteler için nesnel ölçütlere dayalı olarak performans kriterleri belirlenecektir. 2. Başarılı üniversitelere ilave destekler sağlamaya yönelik mevzuat ve imkânlar araştırılacaktır.

Tedbir 559.11. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemeleri sağlanacak, özel sektörün okul açmasına yönelik yatırım teşvikleri artırılacak ve OSB'ler başta olmak üzere özel mesleki ve teknik okul sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.: Tedbir 561.2. Öncelikli sektörler başta olmak üzere plan döneminde doktora mezun sayısı yıllık ortalama 15 bine çıkarılacaktır.
Milli Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Meslek Kuruluşları: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler
1. OSB'lerde protokol kapsamında açılacak olan resmi ve özel Mesleki ve Teknik Anadolu Liselerinin bina, derslik, atölye ve laboratuvar ihtiyaçları karşılanacaktır. 2. Özel mesleki ve teknik okullarda eğitim gören öğrencilere yönelik destek ödemelerine güncellenen alanlar cerçevesinde devam edilecektir. 3. Özel teknik okullardan mezun olan öğrencilerin OsB'lerde istihdam edilmesine öncelik verilmesi ve OSBlerde sektör çalışanlarına meslek, geliştirme ve uyum kursları açılması sağlanacaktır.: 1. Doktora programlarinın kalitesinin artırılmasına yönelik kriterler belirlenmesini müteakip program ve kontenjan hedefleri belirlenecektir. 2. YÖK 100/2000 Projesi geliştirilerek devam ettirilecektir. 3. Üniversitelerin yurt dışındaki yetkin üniversitelerle ortak doktora programi açmaları teşvik edilecektir.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 561.4. Akademik personellerin atama ve yükselme kriterleri alt sınırı merkezi olarak yükseltilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1. Öğretim Üyeliğine Yükseltilme ve Atanma Yönetmeliğinde düzenleme yapılacaktır.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 561.5. Yükseköğretim kurumlarının kontenjanlari, sektörel ve bölgesel beceri ihtiyaçları, üniversitelerin kapasiteleri, arz-talep dengesi ve mevcuttaki programların asgari doluluk oranları dikkate alinarak belirlenecek; eğitim-istihdam bağlantısı güçlendirilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1. Yükseköğretim kurumlarının kontenjanları sektörel ve bölgesel beceri ihtiyaçları, üniversitelerin kapasiteleri, arz-talep dengesi ve mevcuttaki programlarin asgari doluluk oranları dikkate alınarak belirlenecektir.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 561.6. Mezuniyet sonrasında doğrudan meslek icra yetkisi veren yükseköğretim programlarında asgari başarı puanı şartı uygulaması genişletilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1. Meslek icra yetkisi veren hukuk, sağlık ve mühendislik alanlarının asgari başarı puan şartı artırılacak ve bu uygulamanın kapsamı genişletilecektir.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 561.7. Mezunların kariyer süreçlerinin takibi ve mezun-üniversite işbirliğinin güçlendirilmesi için mezun izleme sistemi kurulacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi, Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1.Dijital teknolojilerin avantajları da kullanılarak aktif ve etkin mezun izleme sisteminin tüm üniversitelerde oluşturulmasi çalışmalarına başlanacaktır.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 561.8. Yükseköğretim kurumlarının eğitim, araştırma ve yenilik çıktılarına ilişkin verileri düzenli olarak takip edilecek ve raporlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1. YÖK bünyesinde üniversitelerin verilerini düzenli olarak takip eden, raporlayan ve bu bilgileri kamuoyu ile paylaşan mevcut izleme ve değerlendirme sistemine ilişkin tanımlanan kriterler iyileştirilecek, veri bütünlüğü sağlanacaktır.

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Vakıf Yükseköğretim Kurumlarının eğitim ve öğretim süreçleri, akademik ve idari yapılanmaları, denetleme ve mali hususlarına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.562)

Tedbir 561.3. Üniversitelerin dijital çağa ayak uydurması ve bilgiye ulaşımda açık erişim ve açık bilim uygulamalarının hayata geçirilmesi amacıyla açık erişim altyapıları ile uyumu sağlanacaktır.: Tedbir 562.2. Vakif yükseköğretim kurumlarının akademik personelinin mali ve sosyal haklarının asgari düzeyinin devlet üniversitelerindeki eşdeğer kadrodaki personelle aynı seviyeye getirilmesi için düzenleme yapılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Ülkemizdeki bütün üniversitelerde uluslararası standartlarda Açık Akademik Arşiv Sistemi kurulacaktır. 2. Avrupa Açık Erişim Altyapısı ile bütünleşme kapsamında YÖK bünyesinde Açık Bilim/Açık Erişim Komisyonu kurulacaktır.: 1. Gerekli mevzuat çalışmalarına başlanacaktır.

p.563): Tedbir 563.1. Etkili tanıtım çalışmalarıyla yükseköğretim sistemine uluslararası erişim kolaylaştırılacaktır.

p.563): Tedbir 563.2. Yükseköğretim sistemindeki nitelikli uluslararası öğrenci sayısı artırılacaktır.

p.563): Tedbir 563.3. Nitelikli yabancı uyruklu akademisyenlerin toplam istihdamı oranı içindeki payı artırılacaktır. Tedbir 563.4. Yabancı

p.563): dilde eğitim veren programların sayısı artırılacak, yükseköğretim kurumlarının uluslararası öğrencilere yönelik barınma imkânları geliştirilecek ve uluslararasılaşmada kurumsal kapasite artırılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: 5 Yaş Net Okullaşma Oranı
Birim: Yüzde
2018: 75,1
2019(1): 75,2
2020(2): 77,0

Performans Göstergeleri: Tekli Eğitimdeki Öğrenci Oranı (3)
Birim: İlkokul
2018: Yüzde
2019(1): 58,7
2020(2): 62,2

Performans Göstergeleri: Ortaokul
Birim: Yüzde
2018: 66,4
2019(1): 70,1
2020(2): 73,0

Performans Göstergeleri: Lise
Birim: Yüzde
2018: 93,2
2019(1): 94,2
2020(2): 96,0

Performans Göstergeleri: Hayat Boyu Öğrenmeye Katılım Oranı (4)
Birim: Yüzde
2018: 6,2
2019(1): 6,5
2020(2): 6,9
6,56,9
(1) Gerçekleşme Tahmini (2018-2019 Eğitim Öğretim Dönemindeki Gerçekleşme Tahminidir)

(2) Program (2019-2020 Eğitim Öğretim Dönemindeki Program Hedefidir)

(3) Resmi ve özel okullarda tekli eğitim gören öğrenci oranıdır.

(4) 25-64 yaş nüfusundaki yetişkinler arasında araştırmanın yapıldığı son 4 hafta içerisinde herhangi bir eğitim programına katlanların 
oranıdir. (Kaynak: Eurostat)


2.3.2. İstihdam ve Çalışma Hayatı
a) Mevcut Durum 
2018 yılında istihdam oranı$^{0,3}$ puan artışla yüzde $^{47,4^{\prime}\mathsf{e},}$ , işgücüne katılma oranı ise $^{0,4}$ puanlık artışla yüzde 53,2'ye yükselmiştir. 2018 yılında bir önceki yıla göre işsizlik oranı$^{0,1}$ puan artarak yüzde 11, 2019 yılı Temmuz döneminde ise ekonomideki yavaşlamanın etkisiyle bir önceki yılın aynı dönemine göre 3,1 puan artışla yüzde 13,9 olarak gerçekleşmiştir. Tarım dışı işsizlik ve genç işsizliğioranları ylında sıasıyla yüzde ve yüzde 20,8 iken 2018 yılında bu oranlar yüzde 12,9'a ve yüzde 20,3'e gerilemiştir. 2019Temmuz dönemi tibarıyla da tarım dışı işsizlik oranı yüzde 16,5 ve genç işsizliği oranı yüzde 27,1 olarak gerçekleşmiştir.


Istindam ve çalişma hayatinin geliştirilmesine yönelik alinan tedbirlerin olumlu yansımalarıyla 2018 yılında ekonomik büyümenin istihdam yaratma kapasitesindeki artışdevam etmiştir. 2014-2018 döneminde Türkiye yüzde 2,6 yıllık istihdam artışıyla OECD ülkeleri ortalaması olan yüzde 1,5 ve AB-28 ortalaması olan yüzde 1,3'ün üzerinde bir performans göstermiştir. 2017 yılında istihdamın büyüme esnekliği 0,48 iken 2018 yılında bu esneklik 0,67'ye yükselmiştir.

Ülkemizde son yıllarda uygulanan politika ve teşviklerin etkisiyle kadınların işgücüne katılma ve istihdam oranları artmaya devam etmiş ve 2018 yılında bu oranlar bir önceki yıla göre sırasıyla 0,6 puan artarak yüzde 34,2'ye ve 0,5 puan artarak yüzde 29,4'e yükselmiştir.Diğer taraftan söz konusu oranlar halen AB-28 ortalaması olan yüzde 52 ve 48,3seviyelerinin gerisindedir.

TABLO II: 52- Temel İstihdam ve İşgücü Göstergeleri 
Gösterge: 2016
Türkiye: 2017
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 2018

Gösterge: İşgücüne Katılma Oranı (İKO)
Türkiye: 52,0
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 52,8

Gösterge: İKO (Kadın)
Türkiye: 32,5
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 33,6

Gösterge: İKO (Erkek)
Türkiye: 72,0
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 72,5

Gösterge: İstihdam Oranı
Türkiye: 46,3
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 47,1

Gösterge: İstihdam Oranı (Kadın)
Türkiye: 28,0
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 28,9

Gösterge: İstihdam Oranı (Erkek)
Türkiye: 65,1
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 65,6

Gösterge: İstihdamın Sektörel Dağılımı

Gösterge: Tarim
Türkiye: 19,5
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 19,4

Gösterge: Sanayi
Türkiye: 19,5
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 19,1

Gösterge: Hizmetler
Türkiye: 53,7
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 54,1

Gösterge: İnşaat
Türkiye: 7,3
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 7,4

Gösterge: İşsizlik Oranı
Türkiye: 10,9
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 10,9

Gösterge: İşsizlik Oranı (Kadın)
Türkiye: 13,7
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 14,1

Gösterge: İşsizlik Oranı (Erkek)
Türkiye: 9,6
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 9,4

Gösterge: Genç İşsizliği Oranı (15-24)
Türkiye: 19,6
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 20,8

Gösterge: Tarım Dışı İşsizlik Oranı Kaynak: TÜIK, Eurostat, OECD
Türkiye: 13,0
(15+ Yaş, Yüzde) AB-28: 13,0
Kaynak: TÜIK, Eurostat, OECD 
Yıllar itibarıyla işgücünün eğitim düzeyinde önemli artışlar gözlenmektedir. Bununla birlikte, 2018 yılında işgücünün yüzde 55,1i, istihdamın yüzde 55,8'i ve işsizlerin yüzde 49,6'sı lise altı eğitim seviyesindekilerden ve okuryazar olmayanlardan oluşmaktadır.
TABLO II: 53- İşgücünün Eğitim Düzeyi 
2014: İşgücü

2014: 4,1

2014: 56,0

2014: 10,4

2014: 9,9

2014: 19,8

2014: 100
dışı istihdam oranındaki düşüş 2018 yılında da devam etmiş ve bu oran bir önceki yıla göre 0,6 puan azalarak yüzde 33,4'e gerilemiştir.Kayıt dışı istihdamla mücadele konusunda son yıllarda alınan tedbirlerin etkisiyle kayıt 

2018 yılında 2014 yılına göre İşKUR'un aktif işgücü programları kapsamında yaptığıharcamalar 4,5 kat ve programlardan faydalanan kişi sayısı 1,5 kat artmıştır. Eylül 2019itibarıyla söz konusu harcamalar yaklaşık 6,1 milyar TL'ye ulaşmıştır. Bununla birlikte, aktif işgücü programlarının etkilerinin değerlendirilmesi ve piyasanın gereksinimlerine göre etkinleştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

TABLO II: 54- İşκUR Tarafından Düzenlenen Aktif İşgücü Programlarına Yapılan Harcama ve Yararlanan KişiSayısı
Yıllar: 2014
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 109 666
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 216 108
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 59 456
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 31 648
Toplam (Kişi): 416 878
Harcama (Bin TL): 1 414 579

Yıllar: 2015
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 169 402
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 523 225
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 159 076
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 41 907
Toplam (Kişi): 893 610
Harcama (Bin TL): 3 272 316

Yıllar: 2016
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 119 172
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 172 995
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 238 205
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 63 261
Toplam (Kişi): 593 633
Harcama (Bin TL): 5 462 098

Yıllar: 2017
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 117 580
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 266 924
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 297 255
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 94 016
Toplam (Kişi): 775 775
Harcama (Bin TL): 4 817 443

Yıllar: 2018
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 117 239
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 355 482
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 300 512
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 81 183
Toplam (Kişi): 854 416
Harcama (Bin TL): 5 671 410

Yıllar: 2019 (1)
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 85 976
Toplum Yararina Programlar (Kişi): 217 274
İşbaşı Eğitim Programi (Kişi): 304 797
Girişimcilik Eğitim Programi (Kişi): 36 361
Toplam (Kişi): 644 408
Harcama (Bin TL): 6 152 547
Kaynak: İŞKUR 
(1) 2019 yıli Ocak-Eylül dönemi verileridir.
2019 yılında 2.021 TL olarak belirlenen ortalama aylık net asgari ücret bir önceki yıla göre nominal olarak yüzde 26 artmıştır. Ortalama net memur maaşları nominal olarak 2019yılında yüzde 19,1 artarken ortalama kamu işçi ücretleri nominal olarak yüzde 20,5artmıştır.

TABLO II: 55- İşgücü Maliyetlerinde ve Net Ele Geçen Ücretlerdeki Gelişmeler 
2010: 107,9
2011: 103,4
2012: 104,4
2013: 109,1
2014: 107,7
2015: 114,9
2016: 118,6
2017: 122,3
2018: 107,0
2019 (4): 104,7

2010: 132,4
2011: 133,5
2012: 142,3
2013: 146,1
2014: 125,4
2015: 128,1
2016: 140,4
2017: 132,5
2018: 120,2
2019 (4): 120,9

2010: 125,1
2011: 123,5 124,8
2013: 130,8
2014: 131,9
2015: 140,6
2016: 179,5
2017: 167,2
2018: 150,3
2019 (4): 160,5

2010: -1,5
2011: -4,2
2012: 1,0
2013: 4,5
2014: -1,3
2015: 6,6
2016: 3,3
2017: 3,1
2018: -12,5
2019 (4): -2,1

2010: -1,4
2011: 0,8
2012: 6,6
2013: 2,7
2014: 0,9
2015: 2,2
2016: 9,6
2017: -5,6
2018: -9,3
2019 (4): 0,6

2010: 1
2011: -1,3
2012: 1,1
2013: 4,8
2014: 0,9
2015: 6,6
2016: 27,6
2017: -6,8
2018: -10,1
2019 (4): 6,8

2010: 99,8
2011: 101,6
2012: 100,2
2013: 101,2
2014: 100,7
2015: Reel Net Ele Geçen Ücret Endeksi (2003=100) 105,1
2016: 105,0
2017: 108,8
2018: 106,4
2019 (4): 111,4

2010: 132,1
2011: 140,4
2012: 146,6
2013: 146,3
2014: 147,9
2015: 148,1
2016: 157,3
2017: 154,6
2018: 153,4
2019 (4): 158,7

2010: 143,2
2011: 147,4
2012: 151,4
2013: 154,1

2014: 180,0
2015: 187,7
2016: 232,4
2017: 225,6
2018: 221,5
2019 (4): 242,6

2010: -2,0
2011: 1,8
2012: -1,4
2013: 1,0
2014: -0,5
2015: 4,4
2016: -0,1
2017: 3,6
2018: -2,2
2019 (4): 4,7

2010: -1,4
2011: 6,3
2012: 4,5
2013: -0,2
2014: 1,1
2015: 0,1
2016: 6,2
2017: -1,7
2018: -0,8
2019 (4): 3,5

2010: 0,9
2011: 3,0
2012: 2,7
2013: 1,8
2014: 1,2
2015: 4,2
2016: 23,8
2017: -2,9
2018: -1,9
2019 (4): 9,5
Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan hesaplanmıştır.


(1) Reel hesaplamalarda Yİ-ÜFE $(2003=100)$  bazliı endeks kullanılmıştir. (2)Reel hesaplamalarda TÛFE $(2003{=}100)$  bazlı endeks 
kullanılmıştır. (3) Yıllik ortalamalar esas alınmıştır. (4) Gerçekleşme Tahmini 
No:  ylından itibaren net ele geçenücretiere bekr çalşan için asgari geçim indirimi dâhildir.


  ncnna c ma nm m  m a    i  d ee e maa  e nm r  de S  ed  m  e  e d   m e 
da e u    e  t a   a   a a   a da m a Azaltılması Hakkında Yönetmelik 02/03/2019 tarihli ve 30702 sayılı Resmi Gazete'de Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Büyük Kaza Önleme Politika Belgesi Tebliği 19/04/2019 tarihli ve 30750 sayılı Resmi Gazete'de, Büyük Endüstriyel Kazalarla İlgili Hazırlanacak Güvenlik Raporu Tebliği 19/04/2019 tarihli ve 30750 sayılı Resmi Gazete'de yayimlanmıştır.

Sağlık ve güvenlik risklerine karşı çalışanları korumak için kullanılan kişisel koruyucu donanımlar ile ilgili Kişisel Koruyucu Donanım Yönetmeliği 01/05/2019 tarihli ve 30761 sayılıi Resmi Gazete'de yayımlanmıştır. Ayrıca, 12/03/2019 tarihli ve 30712 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğle mevcut tehlike sınıfları ihtiyaca yönelik olarak tekrar düzenlenmişve yeni kodlar eklenmiştir.

Başta görsel medya araçları olmak üzere çeşitli tanıtım usulleri kullanılarak kamuoyunda gerekli algı düzeyinin oluşması ve iş sağlığı ve güvenliği kültürünün yerleşmesi sağlanmaya devam etmektedir. Çalışanların uygun iş sağlığı ve güvenliği koşullarına sahip olmasının ön şartı olan kayıtlı istihdamın artırılmasına yönelik yürütülen faaliyetler sürdürülmektedir.

Gebe veya Emziren Kadınların Çaliıştırılma Şartlarıyla Emzirme Odaları ve Çocuk Bakım Yurtlarına Dair Yönetmelik Değişikliği 07/07/2019 tarihli ve 30881 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yapılan değişiklikte yaşları ve medeni halleri ne olursa olsun, 150'den çok kadın çalışanı olan işyerlerinde, çalışanın çocuğu ilkokula başlayana kadar işverenin kreş yükümlülüğünün süreceği belirtilmiştir.

Nitelikli yabancıların istihdamına yönelik sektörel çalışmaların yapılması, saha ziyaretlerinin gerçekleştirilmesi ve beyin göçüne yönelik akademik çalışmaların yapılmasıihtiyacı bulunmaktadır.

Başta dijital beceriler olmak üzere, piyasanın ihtiyaç duyduğu alanlarda işgücünün niteliğinin geliştirilmesi, aktif işgücü programlarının yaygınlaştırılması ve etkinliğinin artırılması, esnek çalışma biçimlerinden daha geniş kesimlerin faydalanmasi, özel politika gerektiren grupların işgücü ve istihdama katılımlarının artırılması, kayıt dişı istihdamın azaltılması ile iş sağlığı ve güvenliği alanında yürütülen hizmetlerin nitelik ve verimliliğinin yükseltilmesi hususlarında ilerleme kaydedilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
b) Amaç
Toplumun tüm kesimlerine insana yaraşır iş firsatlarının sunulması ile başta kadın ve gençler olmak üzere özel politika gerektiren grupların istihdamının artırılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Dijital dönüşüm ve teknolojik gelişmelerin işgücü piyasasına yansımaları çerçevesinde ortaya çıkacak yeni beceri ihtiyaçları belirlenecek ve bu gelişmelerin mesleklerde yol açtığı dönüşüm düzenli olarak izlenecektir. (Kalkınma Planı p.565)

Politika/Tedbir: Tedbir 565.1. Dijitalleşmenin iş ve meslekler üzerindeki etkilerini ölçmeye yönelik saha araştırmaları yapilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), TÜİK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TÜİK'ten araştırmada kullanılacak örnek işyeri listesi alınacaktır. 2. Araştirmada kullanılacak soru formu hazırlanacaktır. 3. Verilere dayalı analizler yapılacaktır. 4. İl ve Türkiye geneli raporları yazılacaktır.

Politika/Tedbir: İşgücü piyasasının ihtiyaçlarına yönelik esnek çalışma biçimleri etkinleştirilecek ve konuya ilişkin denetimler artınılacaktır. (Kalkınma Planı p.567) 1. Esnek çalışma biçimlerinin tercih

Politika/Tedbir: Tedbir 567.3. Esnek çalışma biçimleri konusunda tüm sosyal taraflara yönelik farkındalık faaliyetleri artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İşçi ve İşveren Sendikaları Konfederasyonlari, Meslek Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: edilmeme nedenleri, uygulanmasında yaşanan sorunların tespiti ve uygulamaların işçi ve işverenler açısından kolaylaştırılmasına dair çalışmalar yürütülecektir. 2. Yapılan bütün çalışmalarda ve yeni düzenlemelerde işçi ve işverenlerin farkındalıklarının artırılmasına yönelik

Politika/Tedbir: faaliyetler gerçekleştirilecektir. Özel politika gerektiren grupların işgücüne ve istihdama katılımları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.569)

Politika/Tedbir: Tedbir 569.2. Özel politika gerektiren gruplara yönelik işe yerleştirme hizmetleri, bu grupların ve işgücü piyasasının ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel politika gerektiren gruplara daha nitelikli ve yoğun danışmanlık hizmeti sunulan iş kulüplerinin sayısı artırılacaktır. 2. Profil Temelli Danişmanlik Hizmetleriyle branşlaşmiş hizmet sunumunu geliştirmek maksadıyla iş ve meslek danışmanlarının niteliklerini artıracak hizmet içi eğitimler düzenlenecektir. 3. İş ve meslek danışmanlığı kapsamında yürütülen işveren danışmanlığı hizmetleri geliştirilerek özel politika gerektiren gruplara ilişkin uygulamalar hakkında bilgilendirme programları düzenlenecektir. 4. Yerel düzeyde faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlar ile çalişma hayatına yeni atılacak olan eğitimli/nitelikli gençleri buluşturarak istihdama aracılik yapılmasını sağlayan istihdam fuarları ve

Politika/Tedbir: Tedbir 569.3. Özel politika gerektiren gruplara daha nitelikli danışmanlık hizmeti sunulabilmesi maksadıyla İş Kulüpleri ve bu kulüplerden yararlanan kişi sayısı artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İŞUR
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: kariyer günleri düzenlenecektir. 1. 81 ilin tamamında iş kulübü açılacaktır. 2. İş kulübü liderlik eğitimleri düzenlenecektir.



yerel ve sektörel işgücü dinamikleri dikkate alınarak, uluslararası işgücü politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.574): Tedbir 574.1. İşgücü piyasasında nitelikli yabancıların çalışacağı sektörlerin belirlenmesine yönelik sektör çalışmaları ve saha ziyaretleri yapılacaktir.

yerel ve sektörel işgücü dinamikleri dikkate alınarak, uluslararası işgücü politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.574): Ülkemizden yurt dışına doğru yaşanan beyin göçünün nedenleri analiz edilecek ve bu analizler çerçevesinde nitelikli işgücünün ülkemizde kalmasını sağlamaya yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.575)

yerel ve sektörel işgücü dinamikleri dikkate alınarak, uluslararası işgücü politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.574): Tedbir 575.1. Beyin göçünün engellenmesi ve geri dönüşlerin artırılmasına yönelik araştırmalar yapılacaktır.

yerel ve sektörel işgücü dinamikleri dikkate alınarak, uluslararası işgücü politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.574): İş sağlığı ve güvenliği alanında yürütülen hizmetlerin nitelik ve verimliliğinin artırılmasına yönelik uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.576)

yerel ve sektörel işgücü dinamikleri dikkate alınarak, uluslararası işgücü politikalarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.574): Tedbir 576.2. İş sağlığı ve güvenliği kültürünün geliştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik ilgili kamu kurumlari, üniversiteler, sendikalar ve STK'lar ile eğitim, seminer ve bilgilendirici faaliyetler düzenlenecektir.

Tedbir 576.4. Piyasanın ihtiyaç duyduğu alanlarda eğitim programlarının temeli olan meslek standartları ve yeterliliklerin oluşturulması; işgücünün bilgi, beceri ve yetkinliklerinin belgelendirilerek, iş kazalarının azaltilması ve işgücüne ehliyet kazandırılması sağlanacaktır.: Tedbir 576.5. İş sağlığı ve güvenliği alanında yetkilendirilen kurumların etkin denetimler ve düzenlemeler ile nitelik ve hizmet kalitesi artırılacak, iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin eğitimlerine yönelik ölçme ve değerlendirme kriterleri geliştirilecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
1. İlgili taraflarla ulusal meslek standardive ulusal yeterlilik hazırlama ve mevcutları güncelleme çalışmaları sürdürülecektir. 2. ISO 17024 akreditasyonuna sahip personel belgelendirme kuruluşları yetkilendirilecek, bu kuruluşların yapacağı ölçme ve değerlendirmeler neticesinde başarılı olan bireylere mesleki yeterlilik belgesi düzenlenecektir.: 1. İSG hizmeti sunan yetkilendirilmiş kurumların hizmet kalitesini arttırmak için yeni denetim modeli geliştirilecektir. 2. Uygulamada birliğin sağlanabilmesi için denetime yetkili personele eğitimler verilecektir. 3. İlgili mevzuatların alt düzenlemelerinde değişiklik yapılacaktır. 4. Yeni denetim modelinin kurumlara tanıtımı yapılacaktır. 5. Rehberlik ve denetim faaliyetleri icra

Tedbir 576.4. Piyasanın ihtiyaç duyduğu alanlarda eğitim programlarının temeli olan meslek standartları ve yeterliliklerin oluşturulması; işgücünün bilgi, beceri ve yetkinliklerinin belgelendirilerek, iş kazalarının azaltilması ve işgücüne ehliyet kazandırılması sağlanacaktır.: edilecektir. Bilinçlendirme faaliyetleri ve denetimler yaygınlaştırılarak kayıt dışı istihdamla etkin mücadele edilecektir. (Kalkınma Planı p.577)

Tedbir 576.4. Piyasanın ihtiyaç duyduğu alanlarda eğitim programlarının temeli olan meslek standartları ve yeterliliklerin oluşturulması; işgücünün bilgi, beceri ve yetkinliklerinin belgelendirilerek, iş kazalarının azaltilması ve işgücüne ehliyet kazandırılması sağlanacaktır.: Tedbir 577.1. Kayıtlı istihdamın teşvikine yönelik olarak veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), SGK
1. İlgili taraflarla ulusal meslek standardive ulusal yeterlilik hazırlama ve mevcutları güncelleme çalışmaları sürdürülecektir. 2. ISO 17024 akreditasyonuna sahip personel belgelendirme kuruluşları yetkilendirilecek, bu kuruluşların yapacağı ölçme ve değerlendirmeler neticesinde başarılı olan bireylere mesleki yeterlilik belgesi düzenlenecektir.: 1. Kalifiye mesleklere ilişkin prime esas kazançlar analiz edilerek eksik bildirim riski olduğu belirlenen işyerlerine yönelik denetimler yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılma Oranı
Birim: Yüzde
2018: 53,2
2019(1): 52,8
2020(2): 53,4

Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılma Oranı, Kadın
Birim: Yüzde
2018: 34,2
2019(1): 35,2
2020(2): 35,8

Performans Göstergeleri: İstihdam Oranı
Birim: Yüzde
2018: 47,4
2019(1): 46,0
2020(2): 47,1

Performans Göstergeleri: İşsizlik Oranı
Birim: Yüzde
2018: 11,0
2019(1): 12,9
2020(2): 11,8

Performans Göstergeleri: Kısmi Süreli Çalışan Oranı
Birim: Yüzde
2018: 9,9
2019(1): 11,0
2020(2): 12,0

Performans Göstergeleri: Kayıt Dışı İstihdam Oranı
Birim: Yüzde
2018: 33,4
2019(1): 33,0
2020(2): 32,4

Performans Göstergeleri: Ölümlü İş Kazası Oranı
Birim: Yüz Binde
2018: 8,7
2019(1): 7,7
2020(2): 6,7
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
2.3.3. Sağlık 
a) Mevcut Durum 
Son yıllarda sağlık hizmet sunumuna iliskin olarak fiziki altyapıda, insan kaynağında,sağlık hizmetlerine erişimde ve sağlık hizmet kalitesinde önemli lerlemeler kaydedilmiştir.lizmai yüzde 70,4’e ulaşmıştır.


Alicak, fiziki altyapı ve sağlik personelinin bölgeler arası dağılımındaki farklıklar, sağlık hizmetlerinin finansmanının sürdürülebilirliğine ilişkin sorunlar ile hizmet sunum kalitesinin yükseltilmesine ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik ihtiyaçlar önemini korumaktadır.

TABLO II: 56- Sağlık Alanında Gelişmeler 
10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: 26,6
2014: 26,6
2015: 27,3
2016: 27,9
2017: 28,3

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: 68,7
2014: 69,6
2015: 68,1
2016: 68,1
2017: 66,9

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: 175
2014: 179
2015: 181
2016: 186
2017: 187

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: 251
2014: 261
2015: 257
2016: 272
2017: 301

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: 100 Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı 1,69
2014: 1,57
2015: 1,48
2016: 1,42
2017: 1,43

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (1) Sağlık Personelinin Dengeli Dağılım Oranı (2)
2014: 2,21
2015: 2,08
2016: 2,2
2017: 2,08
2018: 2,07

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: Hekim Başına Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı
2014: 1,44
2015: 1,46
2016: 1,42
2017: 1,47
2018: 1,61

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda) (3)
2014: 10,2
2015: 10,0
2016: 9,7
2017: 9,0
2018: 9,2

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı: Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda)
2014: 15,0
2015: 14,6
2016: 14,7
2017: 14,5
2018: 13,6
Kavnak: Sağlık Bakanlığı
-_

e 
(3) Bebek ölüm hızı tüm haftalarda doğan bebek ölümlerini kapsamaktadır.


Anne ve bebek sağlığı açısından son dönemde ciddi iyileşmeler kaydedilmiştir.2014yılında, bin canlı doğumda 10,2 olan bebek ölüm hızı 2018 yılında 9,2 olarak gerçekleşmiştir.Bin canlı doğumda bebek ölüm hızı 2017 yıli itibarıyla OECD'de 6,1 ve AB'de 3,5 olarak gerçekleşmiştir. Bebek ölümlerinin azaltılmasında önemli bir faktör olan DaBT 3 aşılama hızı, 2014 yılında yüzde 96 iken 2018 yılına kadar bu oran yüzde 98'e ulaşmıştır. Yüz bin canlı doğumda gerçekleşen anne ölüm oranlarına bakıldığında ise 2014 ylında 15 olarak gerçekleşen oranın 2018 yılında 13,6ya düştüğü görülmektedir. Bu oran, 2015 yılı itibarıyla DSÖ Avrupa Bölgesinde yüz bin canlı doğumda 16 olarak gerçekleşmiştir.
Yaşlanan nüfus yapısının da etkisiyle hastalık yükü değişim göstermekte olup bulaşıcıolmayan hastalıkların toplam hastalık yükü içerisindeki payı her geçen gün artmaktadır.2018 yılında gerçekleşen ölümlerin yüzde 38,4'ü dolaşım sistemi hastalıklarından, yüzde 19,7'si tümörlerden, yüzde 12,5’i solunum yolu hastalıklarından, yüzde 4,8i ise beslenme,endokrin ve metabolizmayla ilgili hastalıklardan kaynaklanmaktadır. Bulaşıcı olmayan hastalıklara neden olan temel risk faktörleri; tütün kullanımı, fiziksel aktivite eksikliği ve dengesiz beslenme olup bu alanda sağlığın geliştirilmesine ilişkin hizmetlerin güçlendirilmesi önem arz etmektedir. Bu kapsamda, aile hekimliği hizmetlerinin diyetisyen, fizyoterapist,psikolog, çocuk gelişimi uzmanı ve sosyal çalışmacı gibi ilgili uzman personel ve görüntüleme hizmetleriyle desteklendiği, aile hekimleriyle koordineli olarak hizmet veren Sağlıklı Hayat Merkezleri hizmete alınmış ve bu merkezlerin sayısı 2018 yılı itibarıyla 193e çıkarılmıştır.

Sağlık hizmet altyapısı, hasta yatak kapasitesi ve hasta yataklarının niteliği açısından iyileşmiş; 2014 yılında 26,6 olan on bin kişiye düşen yatak sayısı018 yılında 28,3e, nitelikli yatak sayısı da aynı yıllarda 98.521'den 139.403'e yükselmiştir. Ayrıca nitelikli yatak sayısının yoğun bakım yatakları hariç tüm yataklara oranı 2014 yılında yüzde 55,3 iken 2018yılında 71,9’a çıkarılmıştır.


 mdn md  mm  m  m  m    e at ie m  e oratlareetctte 

Le S   J t 
6000: 188,6
3077: 202,0
t00t: 206,8
200: 209,6
2016: 217,8
2017: 225,8
2018: 231,9
OECD: -
AB: ,

6000: 30,9
3077: 52,6
t00t: 55,3
200: 59,7
2016: 61,3
2017: 67,2
2018: 71,9
OECD: -
AB: -

6000: 26,0
3077: 26,4
t00t: 26,6
200: 26,6
2016: 27,3
2017: 27,9
OECD: 28,3 45,8(1) 51,4(1)

6000: 65,5
3077: 66,0
t00t: 68,7
200: 69,6
2016: 68,1
2017: 68,1
OECD: 66,9 75,9(2) 74,1(2)
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, DSÖ. OECD 
..i",
2) 2016 ylina ait akut bakım verisidir. (Fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri dâhil değildir.)
(3) Toplam yataklara yoğun bakım yatakları dahil edilmemiştir.


TABLO II: 58- Sağlık Kuruluşlarına Göre Hastane Müracaat Sayısı ve Dağılımı
2003: 113 849
2007: 209 630
2011: 254 343
2014: 292 100
2015: 306 826
2016: 340 081
2017: 353 704
(Bin) 2018: 380 623

2003: 9 637
2007: 15 025
2011: 24 437
2014: 32 144
2015: 34 539
2016: 36 420
2017: 38 964
(Bin) 2018: 42 665

2003: 6 158
2007: 24 486
2011: 59 069
2014: 72 333
2015: 77 217
2016: 71 148
2017: 72 209
(Bin) 2018: 74 675

2003: 129 644
2007: 249 141
2011: 337 850
2014: 396 578
2015: 418 582
2016: 447 649
2017: 464 876
(Bin) 2018: 497 963
Kaynak: Sağlık Bakanlığı
Sağlık yatırımlarında KÖř yöntemiyle toplam 30.815 yatak kapasitesine sahip 20 şehir hastanesi projesinin yapımı planlanarak sözleşmesi imzalanmış olup 2019 yılı Ekim ayına kadar söz konusu projelerden toplam 13.423 yatak kapasiteli Yozgat, Mersin, Isparta,Adana, Kayseri, Elaziğ, Manisa, Ankara Bilkent, Eskişehir ve Bursa şehir hastaneleri hizmete alınmıştır.

TABLO II: 59- Sağlık Kuruluşlarına Göre Muhtelif Göstergeler, 2018
Kurum: Sağlık Bakanlığı
Yatak Sayısı: 139 651
Müracaat Sayısı Binn): 380 623
Yatan Hasta Sayısı Binn): 7 676
Ameliyat Sayısı (Bin): 2 767
Ameliyat Sayısinın Müraacat Sayısına Orani (Yüzde): 0,7
Ameliyat Sayısının Yatak Sayısına Orani: 19,8
Yatak Doluluk Orani (Yüzde): 68,0
Hastanın Ort. Kalış Günü: 4,5
Yatak Devir Hızi (Hasta): 55,0
Uzman Hekim Sayısı (Kii): 43 347

Kurum: Üniversiteler
Yatak Sayısı: 42 066
Müracaat Sayısı Binn): 42 665
Yatan Hasta Sayısı Binn): 1 956
Ameliyat Sayısı (Bin): 903
Ameliyat Sayısinın Müraacat Sayısına Orani (Yüzde): 2,1
Ameliyat Sayısının Yatak Sayısına Orani: 21,5
Yatak Doluluk Orani (Yüzde): 69,5
Hastanın Ort. Kalış Günü: 5,5
Yatak Devir Hızi (Hasta): 46,5
Uzman Hekim Sayısı (Kii): 14 438

Kurum: Özel Hastaneler
Yatak Sayısı: 50 196
Müracaat Sayısı Binn): 74 675
Yatan Hasta Sayısı Binn): 4 019
Ameliyat Sayısı (Bin): 1 532
Ameliyat Sayısinın Müraacat Sayısına Orani (Yüzde): 2,1
Ameliyat Sayısının Yatak Sayısına Orani: 30,5
Yatak Doluluk Orani (Yüzde): 61,8
Hastanın Ort. Kalış Günü: 2,8
Yatak Devir Hızi (Hasta): 80,1
Uzman Hekim Sayısı (Kii): 25 109
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, 2018 yılı Sağlık İstatistikleri Yıllığı ön sonuçlarıdır.
2018 yılında toplam yatak kapasitesinin yüzde 21,6'sına, uzman hekim sayısının yüzde 0,2'sine sahip olan özel sektör, tüm ameliyatların yüzde 2,4ünü gerçekleştirirken toplam yatak kapasitesinin yüzde 18,1'ine ve uzman hekim saysının yüzde 17,4üne sahip olan üniversite hastaneleri yapılan ameliyatların yüzde 17,3'ünü gerçekleştirmiştir.
Karmaşık ameliyatların çoğu üniversite hastanelerinde yapılmakta olup ortalama kalış

hastanelerinde hastaların ortalama kalış süreleri 5,5 gün iken, Sağlık Bakanlığıhastanelerinde 4,5 gün, özel sektör hastanelerinde ise 2,8 gündür.
2018 yılında ülkemizde hekim sayısı 153.100, diş hekimi sayısı 30.600, hemşire sayısı190.500 ve ebe sayısı 56.300 olmuştur. Aynı yılda yüz bin kişiye düşen hekim sayısı 187iken hemşire ve ebe sayısı 301'dir. 2017 yılı için bu sayılar sirasıyla AB'de 377 ve 974,OECD'de ise 348 ve 942'dir. AB-28'de 2,62, OECD ortalamasında ise 2,71 olan hekim başına hemşire ve ebe sayısı iseülkemizde 1,61'dir.Bukapsamda, sağlık personeli açısından Türkiye ortalamasının, yüksek gelirli ülkelerin ortalamasının gerisinde olduğu, özellikle hemşire açığının daha belirgin olduğu görülmektedir.

Tip fakültesi kontenjanları 2014-2015 eğitim-öğretim döneminde 12.449 iken, 20182019 eğitim-öğretim döneminde 16.000 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde hemşire kontenjanı ise 15.573'ten 17.500'e çıkmıştır. Uluslararasi mukayeselere göre ülkemizde düşük olan 100 bin kişiye düşen hekim sayısı, mevcut kontenjanlarla ilerleyen yıllarda OECD ortalamasına yaklaşacaktır.

İlaç harcamalarının kontrol altına alınmasına yönelik tedbirler ile ilaç ve tedaviye ilişkin provizyon sistemlerindeki iyileştirmeler sonucunda toplam sağlık harcamalarının GsYH'ya oranı 2009 yılında yüzde 5,8 iken bu oran 2017 yılında yüzde 4,5 olarak gerçekleşmiştir.Kamu sağlık harcamasının toplam sağlık harcaması içindeki payı ise 2017 yılı için yüzde 78'dir. Diğer taraftan sağlık harcamalarının; bulaşıcı olmayan hastalıkların hastalık yüküiçerisindeki payının yaşam tarzı ve demografik yapıdaki değişimle beraber artması, sağlık teknolojilerindeki hızlı lerlemeler, daha kaliteli sağlik hizmeti talebindeki artış gibi sebeplerle önümüzdeki yıllarda yükselmesi beklenmektedir.

Temmuz 2018 itibarıyla uluslararası sağlık hizmetleri alanında ülkemizde sunulan hizmetlerin tanıtımını yapmak, kamu ve özel sektörün sağlık turizmine yönelik faaliyetlerini desteklemek ve koordine etmek üzere kurulan Uluslararası Sağlık Hizmetleri Anonim Şirketi (USHAŞ) 04/02/2019 tarihi itibarıyla hizmet vermeye başlamıştır. USHAŞ, 2019 yılı üçüncüçeyreği itibarıyla Irak'a ilaç ihracatı gerçekleştirmiş ve Cibuti Sağlık Bakanlığıyla hasta transferi, ilaç temini, proje danışmanlığı ve eğitim gibi konuları kapsayan çerçeve işbirliği anlaşması imzalamıştır.

Sosyal bir sorun ve ciddi bir sağlık tehdidi olan madde bağımlılığın yaygınlaşmasınıönlemek amacıyla, 2014 yılında üç olan Çocuk ve Ergen Madde Bağimlilığı Merkezi (ÇEMATEM) sayısı 2019 yılı itibarıyla 10'a, 24 olan Alkol-Madde Bağımlılığı Araştırma Tedavi ve Eğitim Merkezi (AMATEM) sayısı 42'ye ve bu kurumlardaki toplam yatak sayısı 710'dan 1.062'ye yükseltilmiştir. Söz konusu tesislerin sayı ve nitelik olarak iyileştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmektedir.

Gereksiz ilaç kullanımının azaltılması ve akılcı ilaç kullanımının geliştirilmesi ihtiyacıdevam etmektedir. OCD ülkelerinde 2016 yılında ortalama 20,7 olan bin kişi başına düşen günlük antibiyotik tüketim miktarı, Türkiye'de aynı yılda 40,5 iken 2018 yılında 30,96'ya düşürülmüştür.

b) Amaç
Bireylerin yaşam kalitesinin yükseltilmesi, ekonomik ve sosyal hayata aktif ve sağlıklıbirşekilde katilmlarinın temin edilebilmesi için kanta dayalı politikalarla desteklenen,kateüer nma dan sürdüülebib sğlık hizm mu iböe dağn ştirim kaltaan kanağ niğinin atırımaı t amaçtir.


Politika/Tedbir: Bulaşıcı olmayan hastalık risklerine yönelik olarak, sağlıklı yaşam tarzı teşvik edilecek; koruyucu ve tedavi edici hizmet kapasitesi geliştirilecek; çevre sağlığı, gıda güvenilirliği, fiziksel aktiviteye elverişli sahalar, sağlık okuryazarlığı, iş sağlığı ve güvenliği alanlarında sektörler ve kurumlar arası işbirliği ve koordinasyon

Politika/Tedbir: artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.579) Tedbir 579.1. Sağlıklı yaşam tarzının teşvik edilmesi için sağlıklı beslenme ve hareketli yaşam alışkanlıkları kazandırılmasına yönelik eğitim, kamu spotu, kampanyalar gibi bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sağlıklı yaşam tarzını teşvik eden farkındalığı artırmaya yönelik kamu spotu ve kısa videolar hazırlanacaktır. 2. Farkındalik etkinlikleri düzenlenecek, ulusal TV kanallarında konuya ilişkin yayınlar yapılacaktır. 3. Sosyal medya hesapları için içerikler hazırlanacak ve paylaşılması sağlanacaktır. 4. Bilgilendirici materyal (afiş, broşür, kitapçık vb.) hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 579.2. Gida güvenilirliği, obezite, çevre sağlığı gibi konularda çok paydaşlı sağlık sorumluluğu modeli güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre ve Şehircilik Bakanlıği, Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sağlık Sorumluluğunu Geliştirme Programının daha etkin şekilde uygulanmasına yönelik mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacaktır. 2. Sağlık Sorumluluğunu Geliştirme Programinın uygulanmasi ve koordinasyonu için paydaşlar arası kurumsal yapı ve kapasite güçlendirilecektir. 3. Sağlık Sorumluluğunu Geliştirme Programının ve eylem planlarının takibi için ilgili paydaşlarla iletişim, veri ve bilgi paylaşımını sağlayacak internet tabanlı sayısal platform ve içerikler geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 579.3. Bulaşıcı olmayan hastalıklara yönelik risk faktörlerinin azaltılabilmesi için erken teşhis hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal Kanser Tarama standartlarına göre meme, rahim ağzı ve kalın bağırsak kanseri tarama sayıları artırılacaktır. 2.Birinci basamak hizmet noktalarındaki kanser taramaları artırılacaktır. 3. Kanser Tarama ve Tarama Sonrasi Teşhisi Farkındalık Eğitimleri yapılacaktır. 4. Kronik hastalıklar izlemine yönelik üç modül, Hastalik Yönetim Platformu yazılımına aktarılacaktır. 5. Eğitici eğitimi alan hekimler, 81 il genelindeki aile hekimlerini koroner arter hastalığı, inme ve kronik böbrek yetmezliği

Politika/Tedbir: konularında eğitecektir. Birinci basamak sağlık hizmetlerine ayrılan kaynakların akılcı, etkin ve verimli

Politika/Tedbir: Tedbir 580.1. Aile hekimlerince sunulan sağlık hizmetlerini nitelik ve nicelik olarak iyileştirmek suretiyle ihtiyacın bu aşamada karşılanması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.580) Sağlık Bakanlığı (S), SGK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Aile hekimi başına düşen nüfusun azalmasını ve kronik hastalık yönetiminde aile hekimlerinin aktif rol almasını sağlayacak şekilde Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinde düzenleme yapılacaktır. 2. Yönetmeliğin düzenlenmesinin ardından uygulamaya esas değişiklikler yapılacaktır.

Tedbir 580.2. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, bu merkezlerle kuvvetlendirilmiş ve entegre edilmiş bir aile hekimliği yapısı oluşturularak gerekli olan birinci basamak sağlık hizmetleri verilecektir. Tedbir 580.3. Bulaşıcı: olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçlerde aile hekimlerinin sorumlulukları artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), SGK: Sağlık Bakanlığı (S), SGK
1. Sağlıklı hayat merkezlerinin bina inşaatlarının tamamlanmasi, mevcut binaların hizmet sunumuna uygun hale getirilmesi için gerekli bakım- onarımlarının yapılarak tefrişat ve demirbaş/tıbbi malzemelerinin temini sağlanacaktır.: 1. Bulaşıcı olmayan hastalıkların erken teşhisi, tedavisi ve süreç yönetiminde birinci basamak sağlık hizmetlerinin daha aktif bir rol üstlenmesinin sağlanması amacıyla Hastalık Yönetim Platformu yazılımı geliştirilecektir. 2. Tüm ülkede yaygınlaştırmadan önce sağlık hizmeti sunumu üzerindeki etkilerinin belirlenmesi ve sistemin daha kararlı hale getirilmesi için ilk üç ay süresince Plātformun pilot çalışması yapılacaktır. 3. Hastalik Yönetim Platformu ülke geneline yaygınlaştırıldıktan sonra hastane bilgi yönetim sistemleri ile entegrasyonu sağlanacaktır. 4.Tibbi kilavuzları hazırlanan Koroner Arter Hastalığı, Kronik Böbrek Hastalığı,

Tedbir 580.2. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, bu merkezlerle kuvvetlendirilmiş ve entegre edilmiş bir aile hekimliği yapısı oluşturularak gerekli olan birinci basamak sağlık hizmetleri verilecektir. Tedbir 580.3. Bulaşıcı: Tedbir 580.6. Birinci basamak sağlık personeline yönelik hizmet içi eğitimler yeniden
Sağlık Bakanlığı (S), SGK: Sağlık Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Sağlıklı hayat merkezlerinin bina inşaatlarının tamamlanmasi, mevcut binaların hizmet sunumuna uygun hale getirilmesi için gerekli bakım- onarımlarının yapılarak tefrişat ve demirbaş/tıbbi malzemelerinin temini sağlanacaktır.: Obezite, İInme ve Yaşlı Sağlığı modülleri sisteme eklenecektir. 1. Birinci basamak sağlık hizmetleri temel eğitimi ve hizmet içi eğitim faaliyeti gerçekleştirilecektir.

Tedbir 580.2. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, bu merkezlerle kuvvetlendirilmiş ve entegre edilmiş bir aile hekimliği yapısı oluşturularak gerekli olan birinci basamak sağlık hizmetleri verilecektir. Tedbir 580.3. Bulaşıcı: tasarlanacaktır. Bağımlılıkla mücadele alanında yürütülen sağlık hizmetlerine erişim kolaylaştırılacak, bu alandaki faaliyetlerin etkinliği periyodik olarak izlenecektir. (Kalkınma Planı p.581) Tedbir 581.2. Bağımlıkla
Sağlık Bakanlığı (S), SGK: Sağlık Bakanlığı (S),
1. Sağlıklı hayat merkezlerinin bina inşaatlarının tamamlanmasi, mevcut binaların hizmet sunumuna uygun hale getirilmesi için gerekli bakım- onarımlarının yapılarak tefrişat ve demirbaş/tıbbi malzemelerinin temini sağlanacaktır.: 1. Tedavi merkezlerinin hizmet kalitesinin artırılması amacıyla Asgari İşleyiş Standartları Rehberi yayımlanacak ve tüm merkezlerin bu standartta hizmet sunmasi

Tedbir 580.2. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, bu merkezlerle kuvvetlendirilmiş ve entegre edilmiş bir aile hekimliği yapısı oluşturularak gerekli olan birinci basamak sağlık hizmetleri verilecektir. Tedbir 580.3. Bulaşıcı: mücadele konusunda danışmanlık, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerine kolay erişiminin sağlanmasını teminen, bu hizmetlerin verildiği merkezlerin sayısı artırılacak, sunulan hizmetin kalitesi yükseltilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), SGK: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. Sağlıklı hayat merkezlerinin bina inşaatlarının tamamlanmasi, mevcut binaların hizmet sunumuna uygun hale getirilmesi için gerekli bakım- onarımlarının yapılarak tefrişat ve demirbaş/tıbbi malzemelerinin temini sağlanacaktır.: sağlanacaktır. 2. ASM, SHM, ikinci ve üçüncü sağlık hizmeti sunan kuruluşlarda Sigara Bırakma Poliklinikleri yaygınlaştırılacak olup bu polikliniklerde görev yapan personelin yenileme eğitimleri alması sağlanacaktır. 3. İki AMATEM ve üç ÇEMATEM açılacaktır. 4. Ayakta tedavi hizmeti sunan yedi AMATEM rehabilitasyon merkezi açılacaktir. 5. Yataklı olarak dört erişkin ve bir çocuk ergen rehabilitasyon merkezi açılacaktır.

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Evde sağlık hizmetleri yaygınlaştırılacak, başta kırsalda yaşayanlar olmak üzere yaşlılara sunulan sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması, yaşlılara yönelik koruyucu ve tedavi edici hizmetlerin güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.582)

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 582.2. Yaşlılara yönelik sağlık izlemleri gerçekleştirilecek, yaşla birlikte artan hastalıiklara ilişkin koruyucu ve tedavi edici hizmetler güçlendirilecek, geriatri ve palyatif bakım hizmetleri sunan merkezlerin sayısı artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, SGK, Yerel Yönetimler
1. Bağımlılık ile Mücadele Stratejik İletişim Belgesinin uygulanmasına yönelik tüm paydaş ve hedef kitleler bağlamında tanıtim, bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Üyuşturucu, tütün ve teknoloji bağımlılığının etki ve zararlarını anlatan broşür, afiş, vb. basılı materyaller hazırlanacaktır. 3. Hedef kitle tarafindan kullanilan sosyal ağ siteleri, en çok ziyaret edilen internet siteleri ve en çok izlenen videoların içerisine, konu ile ilgili hazırlanan görsellerin ve videoların yer aldığı tamamı izlenmeden geçilemeyen açılir pencereler yerleştirilecektir.: 1. 2020 yılı ikinci çeyreğine kadar diğer üç tur eğitimlerin tamamlanması ile 300 hekimin çok yönlü yaşlı değerlendirmesi ve izlemi eğitici eğitimi alması sağlanacaktır. 2.2020 yılı sonuna kadar, çok yönlü yaşlı değerlendirmesi ve izlemi il eğitimlerinin yüzde 70'i tamamlanacaktır.

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Acil sağlık, yoğun bakım, onkoloji, organ nakli hizmetleri gibi özellikli sağlık hizmetlerinin kapasitesi artırılarak hızi ve kalitesi yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.583)

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 583.2. Acil servis hasta yoğunluğuna göre ihtiyaç olan yerlerde alternatif muayene alanları oluşturulacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S)
1. Bağımlılık ile Mücadele Stratejik İletişim Belgesinin uygulanmasına yönelik tüm paydaş ve hedef kitleler bağlamında tanıtim, bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Üyuşturucu, tütün ve teknoloji bağımlılığının etki ve zararlarını anlatan broşür, afiş, vb. basılı materyaller hazırlanacaktır. 3. Hedef kitle tarafindan kullanilan sosyal ağ siteleri, en çok ziyaret edilen internet siteleri ve en çok izlenen videoların içerisine, konu ile ilgili hazırlanan görsellerin ve videoların yer aldığı tamamı izlenmeden geçilemeyen açılir pencereler yerleştirilecektir.: 1. Acil muayene oranını arttıran kök neden ve veri analizleri gerçekleştirilecektir. 2. Acil muayene oranını düşürebilecek faaliyet planlamaları yapılacaktır.

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 583.3. Acil sağlık hizmetlerinde ambulansların etkin kullanımı sağlanacak ve hastaneler ile 112 Kontrol Komuta Merkezleri arasındaki koordinasyon güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, AFAD
1. Bağımlılık ile Mücadele Stratejik İletişim Belgesinin uygulanmasına yönelik tüm paydaş ve hedef kitleler bağlamında tanıtim, bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Üyuşturucu, tütün ve teknoloji bağımlılığının etki ve zararlarını anlatan broşür, afiş, vb. basılı materyaller hazırlanacaktır. 3. Hedef kitle tarafindan kullanilan sosyal ağ siteleri, en çok ziyaret edilen internet siteleri ve en çok izlenen videoların içerisine, konu ile ilgili hazırlanan görsellerin ve videoların yer aldığı tamamı izlenmeden geçilemeyen açılir pencereler yerleştirilecektir.: 1. UMKE Personelinin görev esnasında kullanmaları için ihtiyaç duyduğu malzemeler sağlanacaktır. 2. Etkili afet yönetimi kapsamında illerde kullanılmak üzere şişirilebilir çadır seti alımı yapılarak illere dağıtımı yapılacaktır.

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Sağlık hizmetinin kalitesinin geliştirilmesi için hizmet sunucularına yönelik akreditasyon sistemi kurulacak, klinik kalitenin takibi ve denetiminde standart ve etkili bir süreç oluşturulacak, klinik rehberlerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.584)

Tedbir 581.4. Alkol, tütün ve uyuşturucu gibi zararlı maddelerin kullanımıyla mücadele konusunda bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 584.2. Akredite olan sağlık hizmet kuruluşu sayısı artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkánlığı, Üniversiteler, SGK
1. Bağımlılık ile Mücadele Stratejik İletişim Belgesinin uygulanmasına yönelik tüm paydaş ve hedef kitleler bağlamında tanıtim, bilgilendirme ve eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Üyuşturucu, tütün ve teknoloji bağımlılığının etki ve zararlarını anlatan broşür, afiş, vb. basılı materyaller hazırlanacaktır. 3. Hedef kitle tarafindan kullanilan sosyal ağ siteleri, en çok ziyaret edilen internet siteleri ve en çok izlenen videoların içerisine, konu ile ilgili hazırlanan görsellerin ve videoların yer aldığı tamamı izlenmeden geçilemeyen açılir pencereler yerleştirilecektir.: 1. Akreditasyon programinın oluşturulması için kullanılacak standart setlerinin hazırlanması ve etkin bir şekilde uygulanmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Akreditasyon programinın oluşturulması için denetimde görev alacak denetçiler yetiştirilecektir.

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Tedbir 585.1. Sağlık veri setleri yeniden yapılandırılarak, veri kalitesi artırılacak ve uluslararası mukayeseye imkân veren bir veri altyapısının oluşturulması sağlanacaktır.

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Tedbir 585.2. Kurumlar arası veri paylaşımı konusunda işbirliği ve koordinasyon geliştirilecektir

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Geleneksel ve tamamlayıcı tıp uygulamalarında ürün ve hizmet güvenilirliği ile standardizasyonun sağlanmasına yönelik hukuki düzenlemeler tamamlanacak, kontrol- denetim mekanizması oluşturulacaktır.(Kalkınma Planı p.586)

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Tedbir 586.2. Geleneksel ve tamamlayıcı tipta merkez sayısı ve kamu hastanelerindeki ünite sayısı artırılacak, kontrol ve denetim mekanizmaları oluşturulacaktır.

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Tedarik zincirinin etkinliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamak için uçtan uca yönetim yapısı oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.587)

Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.585): Tedbir 587.2. Sağlık market çalışmaları kapsamında; sağlık tesislerinde özellikle sık tüketilen ve temininde güçlük yaşanılan malzeme gruplarinda alternatif alim yöntemleri ile edinme maliyetleri düşürülecektir.

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Tedbir 587.7. Yaşlı hastalar ve kronik hastalığı olan bireyler öncelikli olmak üzere kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yoluyla akılcı ilaç kullanımı konusunda farkındalık artırilacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, SGK, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler
1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek üzere belirli kriterlere göre seçilmiş sağlık meslek mensuplarına yönelik hedef grup eğitimleri düzenlenecektir. 2. Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler yapılacaktır. 3. Reçete Bilgi Sistemi (RBS) verilerine göre, belirlenen hekimlere yönelik küçük gruplarda eğitim yapılacaktır.: 1. Yaşlılarda akılcı ilaç kullanımı ve kronik hastalarda akılcı ilaç kullanımı konusunda paydaşlara yönelik farkındalik ve eğitim faaliyetleri yürütülecektir.

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Tedbir 587.8. Hekimlerin akılcı ilaç kullanımı konusunda desteklenmesi ve denetimini teminen karar destek sistemi kurulacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler, SGK
1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek üzere belirli kriterlere göre seçilmiş sağlık meslek mensuplarına yönelik hedef grup eğitimleri düzenlenecektir. 2. Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler yapılacaktır. 3. Reçete Bilgi Sistemi (RBS) verilerine göre, belirlenen hekimlere yönelik küçük gruplarda eğitim yapılacaktır.: 1. Hekimlerin e-reçete verilerini analiz edip değerlendirmek ve hekimlere kendi reçeteleriyle ilgili geri bildirim yapmak amacıyla geliştirilmiş ve uygulamaya konulmuş olan Reçete Bilgi Sistemi (RBS) aracıliğıyla, aile hekimlerine yapılan geri bildirim gibi, ikinci ve üçüncü basamakta görev yapan hekimlere de geri bildirim yapılacaktır. 2. Bu kapsamda izleme değerlendirme faaliyetleri yürütülecektir.

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: İlaç harcamalarının öngörülebilirliği ve sürdürülebilirliği artırılacak, harcamalarda etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.588)

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Tedbir 588.2. İlaç geri ödeme listesi periyodik olarak gözden geçirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Üniversiteler
1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek üzere belirli kriterlere göre seçilmiş sağlık meslek mensuplarına yönelik hedef grup eğitimleri düzenlenecektir. 2. Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler yapılacaktır. 3. Reçete Bilgi Sistemi (RBS) verilerine göre, belirlenen hekimlere yönelik küçük gruplarda eğitim yapılacaktır.: 1. İlaç harcamalarının kontrol altına alınması için Sağlık Uygulama Tebliğinde yapilan düzenlemelerle ilgili izleme, analiz ve raporlama yapilacaktır.

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Tedbir 588.3. Yurt dişından temin edilen ilaçlar gibi gruplarda etkin bütçe kontrolü sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, SGK, Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Üniversiteler
1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek üzere belirli kriterlere göre seçilmiş sağlık meslek mensuplarına yönelik hedef grup eğitimleri düzenlenecektir. 2. Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler yapılacaktır. 3. Reçete Bilgi Sistemi (RBS) verilerine göre, belirlenen hekimlere yönelik küçük gruplarda eğitim yapılacaktır.: 1. Yurt dışı ilaç listesindeki tüm ilaçların kurum tarafindan temin ve dağıtımı yapılarak alternatif ve daha uygun fiyatlı tedarikçiler aracılığıyla veya üretici ile doğrudan iletişim kurulması yoluyla uygun fiyatlı ilaçlara erişim sağlanacaktir.

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Ülkemizin sağlık turizmi alanında tanınırlığı ve tercih edilirliği artırılacak ve sağlık turizmi hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.589)

Tedbir 587.6. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımına yönelik özendirici ve zorlayıcı mekanizmalar oluşturulacaktır.: Tedbir 589.1. Sağlık turizmine yönelik hukuki düzenlemeler tamamlanacak, akreditasyon ve denetim altyapısı güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumu, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçları ve psikiyatride kullanılan ilaçların akılcı kullanımını teşvik etmek üzere belirli kriterlere göre seçilmiş sağlık meslek mensuplarına yönelik hedef grup eğitimleri düzenlenecektir. 2. Sağlık çalışanlarına yönelik eğitimler yapılacaktır. 3. Reçete Bilgi Sistemi (RBS) verilerine göre, belirlenen hekimlere yönelik küçük gruplarda eğitim yapılacaktır.: 1. Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmeliğinde gerekli değişiklikler yapılacaktır. 2. Ülkemizin sağlık turizmindeki imajinı ve potansiyelini güçlendirmek için hukuki altyapi etkinleştirilecek, akreditasyon ve denetim mekanizması güçlendirilecektir.

Tedbir 589.3. Sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtim ve pazarlama faaliyetleri yürütülecektir.: Sağlık sisteminde hizmet sunucusu ve ödeyici rolleri, hizmet kalitesi, mali sürdürülebilirlik, denetim, performans başta olmak üzere daha etkin bir biçimde yerine getirilecek şekilde güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.590)

Tedbir 589.3. Sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtim ve pazarlama faaliyetleri yürütülecektir.: Tedbir 590.1. SGK'nin sağlık harcamalarına ilişkin denetim kapasitesinin artırılması sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, SGK, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. Hedef ülke bazli tanıtım ve iletişim kampanyaları yürütülmesi sağlanacaktır. 2. Yurtdışında Ön Tanı Merkezleri ve Küçük Cerrahi Operasyon Merkezleri ile Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş. (USHAŞ) ofislerinin açılmasına ilişkin ön hazırlık çalışması yapılacaktır. 3. Bilişim sistemi altyapısı oluşturulacaktır.: 1. 5502 saylı Sosyal Güvenlik Kurumu Kanununda, 5510 sayıli Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlik Sigortası Kanununda ve Sosyal Güvenlik Kurumu ile Sağlık Bakanlığı Arasında Götürü Bedel Üzerinden Sağlık Hizmetleri Alım Sözleşmesi ve Usul Esaslarında mevzuat değişikliği çalışmaları yapıldıktan sonra teknik altyapı hazırlanacaktır.

Tedbir 589.3. Sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtim ve pazarlama faaliyetleri yürütülecektir.: Tedbir 590.2. Kamu kurum ve kuruluşlarıyla SGK arasında yapılan global bütçe anlaşmalarının hazırlık ve uygulama süreçlerinde hizmet, fiyat ve maliyet etkinlik analizlerinin yapılmasını sağlayacak sistem ve süreçler oluşturulacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Üniversiteler
1. Hedef ülke bazli tanıtım ve iletişim kampanyaları yürütülmesi sağlanacaktır. 2. Yurtdışında Ön Tanı Merkezleri ve Küçük Cerrahi Operasyon Merkezleri ile Uluslararası Sağlık Hizmetleri A.Ş. (USHAŞ) ofislerinin açılmasına ilişkin ön hazırlık çalışması yapılacaktır. 3. Bilişim sistemi altyapısı oluşturulacaktır.: 1. Terkin protokolü kaldırılacak ve buna bağlı olarak Götürü Bedel Üzerinden Sağlık Alım Sözleşmesi ve Usul Esaslarında gerekli düzenleme yapılacaktır.

Sağlık harcamalarında etkinliğin sağlanması için arz ve talep yönlü düzenlemeler hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.591): Tedbir 591.1. İhtiyaç dışı tetkik, tahlil ve diğer işlemlerin azaltılması için tibbi verilerin sisteme daha iyi entegre olması sağlanacaktır.

Sağlık harcamalarında etkinliğin sağlanması için arz ve talep yönlü düzenlemeler hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.591): Tedbir 591.2. Ortalamanın üzerinde yapılan tetkik ve tahlil işlemlerine ilişkin bir izleme ve bilgilendirme sistemi kurulacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: On Bin Kişiye Düşen Hasta Yatağı Sayıs
Birim: Adet
2018: 28,3
2019(3): 29
2020(4): 29,2

Performans Göstergeleri: Yüz Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı
Birim: Kişi
2018: 187
2019(3): 200
2020(4): 210

Performans Göstergeleri: Yüz Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı
Birim: Kişi
2018: 301
2019(3): 312
2020(4): 324

Performans Göstergeleri: Aile Hekimliği Birimi Başına Düşen Nüfus
Birim: Kişi
2018: 3 098
2019(3): 3 069
2020(4): 3 040

Performans Göstergeleri: Nitelikli Hasta Yatakların Tüm Hasta Yataklarına Oranı (Sağlık Bakanlığı)(6)
Birim: Yüzde
2018: 67,4
2019(3): 70
2020(4): 75

Performans Göstergeleri: Bebek Ölüm Hızı (Canlı Doğumda, Tüm Haftalar)
Birim: Binde
2018: 9,2
2019(3): 9,0
2020(4): 8,9

Performans Göstergeleri: Anne Ölüm Oranı (Canlı Doğumda)
Birim: Yüz Binde
2018: 13,6
2019(3): 13,5
2020(4): 13,4

Performans Göstergeleri: Obezite Görülme Sıklığı (15 Yaş ve Üzeri) (Araştırmaya Dayali)
Birim: Yüzde
2018: 31,5(1)
2019(3): 31,0
2020(4): 30,7

Performans Göstergeleri: 15 Yaş ve Üzeri Nüfusta Tütün Ürünü Kullanım Sıklığı
Birim: Yüzde
2018: 31,6(2)
2019(3): 31,6
2020(4): 29,5(5)
Kaynak: 2018 yılı verileri Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2018 Haber Bülteni verileridir.
(1) Türkiye Beslenme ve Sağlik Araştırması 2017 ön sonuçlarıdır.
(2) 2016 yılı verisi olup Sağlık Bakanlığı Küresel Yetişkin Tütün Araştırması sonuçlarıdır.
() Gerçekleşme Tahmini 

() Program 

(5)2021 yılı tahminidir.

(6) Toplam yataklara yoğun bakjm yatakları dâhil edilmemiştir.


2.3.4. Ailenin Güçlenmesi 
a) Mevcut Durum 
Toplumu bir arada tutan aile kurumu, sanayileşme ve kentleşme süreçlerinin ardından ortaya çıkan toplumsal sorunların küreselleşmeyle çeşitlenerek artması karşısında ciddi sıkıntılarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu sıkıntılar; göç, boşanma oranındaki artış, aile eğitimindeki yetersizlikler, ev ve çalışma mekânlarinın birbirinden ayrılması, geniş ailenin çekirdek aileye dönüşmesi, birey kavramının ön plana çıkarılması gibi etkenlere bağlı olarak kendini göstermektedir.

TüİK verilerine göre 2018 yılı sonu itibarıyla ülkemizde toplam 23.221.218 hane bulunmaktadır. Çekirdek ailelerden oluşan hanehalklarının orani, 2017 yılında yüzde 66,1iken 2018 yılında yüzde 65,3'e düşmüştür. Geniş ailelerden oluşan hanehalklarının oranıise, 2017 yılında yüzde 16,0 iken 2018 yılında yüzde 15,8'e gerilemiştir. Tek kişilik hanehalklarının oranı 2017 yılında yüzde 15,4 iken bu oranın 2018 yılında yüzde 16,1'e yükseldiği görülmektedir. Ülkemizde baba veya anneyle yaşayan çocuklardan oluşan hanehalklarının oranında yıllaritibarıyla artışgözlenmekte olup2018yılında toplam hanehalklarının yüzde 8,9’u yalnız ebeveyn ve çocuklardan oluşmaktadır. Bu oranın yüzde 1,9'luk kısmı baba ve çocuk, yüzde 7'lik kısmı ise anne ve çocuk olan hanehalklarıdır.
TABLO II: 60- Tiplerine Göre Hanehalkı Oranı
Hanehalkı Tipleri: Tek Kişilik Hanehalkı
2014: 13,9
2016: 14,9
(Yüzde) 2018: 16,1

Hanehalkı Tipleri: Çekirdek Aileden Oluşan Hanehalkı
2014: 67,4
2016: 66,4
(Yüzde) 2018: 653

Hanehalkı Tipleri: -Sadece eşlerden oluşan çekirdek aile
2014: 14,1
2016: 14,2
(Yüzde) 2018: 14,1

Hanehalkı Tipleri: -Eş ve çocuklardan oluşan çekirdek aile
2014: 45,7
2016: 44,0
(Yüzde) 2018: 42,3

Hanehalkı Tipleri: -Yalnız ebeveyn ve çocuklardan oluşan çekirdek aile
2014: 7,6
2016: 8,2
(Yüzde) 2018: 8,9

Hanehalkı Tipleri: Baba ve çocuklardan oluşan çekirdek aile
2014: 1,5
2016: 1,7
(Yüzde) 2018: 1,9

Hanehalkı Tipleri: Anne ve çocuklardan oluşan çekirdek aile
2014: 6,1
2016: 6,5
(Yüzde) 2018: 7,0

Hanehalkı Tipleri: Geniş Aileden Oluşan Hanehalkı
2014: 16,7
2016: 16,3
(Yüzde) 2018: 15,8

Hanehalkı Tipleri: Çekirdek Aile Bulunmayan Hanehalkı Kaynak: TÜIK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçlan, 2014-2018
2014: 2,1
2016: 2,4
(Yüzde) 2018: 2,8
Kaynak: TÜIK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçlan, 2014-2018
2018 yılında 553.202 evlenme ve 142.448 boşanma gerçekleşmiştir. 2017-2018döneminde ülkemizde gerçekleşen evlilik sayısında yüzde 2,9 oranında azalma olurken,boşanma sayısında yüzde 10,9 oranında bir artış olduğu görülmektedir. Bu kapsamda özellikle ailenin bütünlüğünün korunmasına, güçlendirilmesine ve sosyal refahının artırılmasına yönelik yürütülmekte olan çalışmaların etkinleştirilmesi ve yaygınlaştırılmasıgerekmektedir. Özellikle tek ebeveynli ailelerin sorunlarının çözümüne yönelik izleme ve destekleme hizmetlerinin ve erken yaşta evliliklerin önlenmesi amacıyla farkındalık artırma çalışmalarının yaygınlaştırılması önem arz etmektedir.

Ailelerin kendi içinde sorun çözme kapasitesini artırmak, bireylerin ve ailelerin bilinçlenmesine katkıda bulunmak amacıyla sunulan aile danışmanlik ve eğitim hizmetlerinin kapsamli,standart,etkin ve yaygın hale getirilmesi gerekmektedir. Ülkemizde aile kurumunu güçlendirmeye yönelik çeşitli eğitim faaliyetleri 201 yılından beri yürütülmektedir. Bu çerçevede, 2013 yılından 2019 ylı Ekim ayı sonuna kadar Aile Eğitim Programı kapsamında toplam 1.785.029 ve Evlilik Öncesi Eğitim Programi kapsamında toplam 1.116.505 kişiye eğitim, Aile Danışmanlığı ve Boşanma Süreci Danışmanlığıkapsamında ise toplam 32.197 başvuruya danışmanlık hizmeti verilmiştir. Bunun yanı sıra afet ve acil durumlarda ailelere sunulacak psikososyal destek hizmetlerine yönelik eğiticilerin eğitilmesi ihtiyacı devam etmektedir.


(TAYA), Türkiye Boşanma Nedenleri Araştırmasi, Türkiye Üniversite Gençliği Profili işma Ve Susyal Hizidielier Bakanligi tarafindan Turkiye Aile Yapisı AraştirmasıÅraştırması gibi araştırmalar aile kurumunun güçlendirilmesine yönelik politikaların oluşturulmasına katkı sağlamaktadır.

Sosyal sorunların ortaya çıkmadan önce engellenmesi ve bu sorunlarla etkin bir mücadelenin sağlanmasına yönelik sosyal hizmet ve yardımların koruyucu ve önleyici rolünün güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Bu kapsamda Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından sosyal yardım ve hizmet alanında ailenin ihtiyaçlarına bütüncül olarak yaklaşmayı ve sosyal yardım ve hizmetleri arz odaklı sunmayıamaçlayan Aile Sosyal Destek Programının (ASDE) ülke genelinde yaygınlaştırılmasıamaçlanmaktadır.

Aile ve iş yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik olarak ev içi sorumlulukların adil paylaşımı önem arz etmektedir. Nitekim çalışma durumuna göre bakıldığında, 15 ve daha yukari yaştaki nüfus içerisinde çalışan erkeklerin hane halkı ve aile bakımına ayırdığı zaman günde ortalama 46 dakika, çalişan kadınların ayırdığı zaman ise 3 saat 31 dakikadır. İş ve aile yaşamının uyumlaştırilmasi politikası çerçevesinde, 29/1/2016 tarihli ve 6663 sayılıKanunla kadın çalışanlar ve ebeveynlerin özlük haklarına ilişkin yeni düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda, işçiler dâhil olmak üzere ücretli yarı zamanlı çalışma imkânlarıgetirilmiş, devlet memurlarınin doğum nedeniyle ücretsiz izinde geçen sürelerinin derece yükselmesi ve kademe ilerlemesinde değerlendirilmesi gibi iyileştirmeler yapılmıştır.
b) Amaç
Toplumsal yapının ve kalkınmanın sağlıklı bir şekilde sürdürülebilirliği için aile kurumunun güçlendirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika / Tedbir: Aileye yönelik verilen hizmetlerin kapsamlı, standart, etkin ve yaygın hale getirilmesi amacıyla araştırma, eğitim ve danışmanlık faaliyetlerine devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.593)

Politika / Tedbir: Tedbir 593.1. Aile Eğitim Programı içerikleri ortaya çıkan ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden düzenlenecek, yeni modül ve eğitim setleri kullanılarak aile eğitimleri gerçekleştirilecek, formatör ve eğitici sayıları artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Aile Eğitim Programına ilişkin eğitici eğitimleri ve halk eğitimlerine devam edilecektir. 2. Aile Eğitim ve Evlilik Öncesi Eğitim Programlarından 400.000 kişinin yararlanması sağlanacaktır. 3. Aile Eğitim Programı kapsamında yer alan Kuşaklar Arası İletişim Modülü geliştirilecektir. 4. Aile Eğitim Programı kapsamında sunulan hizmetlerin standart hale getirilmesi için yönetmelik taslağı

Politika / Tedbir: Tedbir 593.2. Aile yapısını olumsuz etkileyen kötü alışkanlıkların ve bağımlılıkların etkilerinin azaltılması amacıyla farkındalık eğitimleri, araștırmalar ve projeler yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: hazırlanacaktır. 1. Aile Eğitim Programı kapsamındaki Madde Kullanım Riski ve Madde Bağımlılığından Korunma Eğitimi yaygınlaştırılacaktır. 2. Türkiye Bağımlilıkla Mücadele Eğitimleri kapsaminda 100.000 kişiye eğitim verilmesi sağlanacaktır. 3. Türkiye Üniversite Gençliği Profil Araştırmasi saha çalışmasi tamamlanacaktır.

Tedbir 593.4. Aile yapısındaki dönüşümleri anlamak için periyodik araştırma faaliyetleri yürütülecektir.: Tedbir 593.5. Aile Sosyal Destek Programinin (ASDEP) kurumsal kapasitesi artırılacaktır.
Aile, Çalișma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), TÜIK, Üniversiteler: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
1. Ailelerin çeşitli alanlardaki ihtiyaçlarınin belirlenmesine yönelik yapılması planlanan araştırmaların saha çalışmaları gerçekleştirilecektir. 2. Tamamlanan saha araştırmalarının ileri: istatistik çalışmaları yapılacaktır. 1. ASDEP personeli için hizmet içi eğitim programi tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 2. ASDEP bilişim sisteminin altyapisı geliştirilecek ve sistemin raporlama süreci güçlendirilecektir. 3. ASDEP Hizmet Standartları hazırlanacaktır. 4. ASDEP personelleri aracılığıyla 1 milyon hane ziyareti gerçekleştirilecektir.

Tedbir 593.4. Aile yapısındaki dönüşümleri anlamak için periyodik araştırma faaliyetleri yürütülecektir.: Tedbir 593.7. Göc, afet ve acil durumlarda birey, aile ve topluma yönelik psikososyal destek hizmetleri koordineli ve etkin bir şekilde sunulacak ve hizmet sunum kapasitesi geliştirilecektir.
Aile, Çalișma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), TÜIK, Üniversiteler: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, AFAD, Türk Kızılayı, STKlar
1. Ailelerin çeşitli alanlardaki ihtiyaçlarınin belirlenmesine yönelik yapılması planlanan araştırmaların saha çalışmaları gerçekleştirilecektir. 2. Tamamlanan saha araştırmalarının ileri: 1. Afet ve acil durumlarda psikososyal destek konusunda 300 personele başlangiç düzey eğitimi verilecektir. 2. Psikososyal destek eğiticileri tarafindan 800 personele farkındalik eğitimi verilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Aile Eğitim Programı Katılımcı Sayısı
Birim: Kişi
2018: 488 797
2019(1): 250 000
2020(2): 250 000

Performans Göstergeleri: Evlilik Öncesi Eğitim Katılımcı Sayısı
Birim: Kişi
2018: 290 416
2019(1): 150 000
2020(2): 150 000

Performans Göstergeleri: Aile Danışmanlığı ve Boşanma Süreci Danışmanlığı Kapsamında Hizmet Sunulan Başvuru Sayısı
Birim: Kişi
2018: 11 308
2019(1): 8 000
2020(2): 8 000
Kaynak: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.3.5. Kadın 
a) Mevcut Durum 
Ülkemizde kadınların kalkınma sürecine hem üretim hem de yararlanıcı anlamında aktif katılımı Türkiye'nin gelecek vizyonunun bir parçası olarak kabul edilmektedir.Kadınların ekonomik, sosyal ve kültürel açılardan tüm yönleriyle güçlenmelerinin ve bu kazanımlarını ülkemizin kalkınması için etkin ve etkili bir biçimde kullanmalarının sağlanması, insan odaklı kalkınma anlayışımızın vazgeçilmez bir bileşenidir.
Toplum içerisinde kadın ve erkeğin farklılıklarının göz önüne alınarak kadının güçlendirilmesine yönelik politika ve uygulamaların yaygınlaştırılması önem kazanmıştır. Bu çerçevede, 2030Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi tüm kadınların ve kız çocuklarının güçlendirilmesi yaklaşımını benimsemiştir.

Kadınların işgücü piyasasına dâhil olmasının önündeki önemli engellerden biri kurumsal çocuk bakım hizmetlerinin yetersizliğidir. Bu kapsamda, kaliteli,güvenilirve 

trnda mnra memtd c d    a c   a    muaa l i t e a a naam  m   e   e orrtnae 

ee  eue a  m e enee  tl m a e lt e a tt e 2.881 kadın çiftçiye kooperatifçilik eğitimi verilmiştir. Eylül 2019 itibarıyla kurucusu kadın ve ortaklarının çoğu kadınlardan oluşan 49 Tarımsal Kalkınma Kooperatifi bulunmaktadır.
Kadınlara bilgi teknolojileri ve internetin bilinçli ve güvenli kullanımına yönelik eğitimler verilmektedir. Ayrıca, özel sektörle işbirliği içerisinde dijital teknolojilerin sunduğu imkân ve firsatların etkin biçimde kullanılmasına ilişkin dijital okuryazarlık eğitim programlarıdüzenlenmektedir. Eylül 2019'a kadar yaklaşık 2.000 kadın bu eğitimlerden yararlanmıştır.
Kadın girişimciliği konusunda destekler verilmektedir. Yeni girişimcilere sağlanan destekler kapsamında, 2010-2018 ylları arasında başvuruları kabul edilen kadın girişimcilere yüzde 20 daha fazla kredi/hibe sağlanmıştır. 2019 yılından itibaren uygulanmaya başlanan Yeni Girişimci Programında ise kadınlarla birlikte, genç, engelli ve şehit yakını olan girişimcilere ayrıcalik tanınmaya devam edilmektedir.
Özellikle yoksul kadınların dayanışma kültürünü geliştirerek üretime katılmalarını ve gelir elde etmelerini sağlamak amacıyla kadın kooperatiflerine yönelik projeler yürütülmektedir. Bu kapsamda, yurt genelinde Halk Eğitim Merkezlerinde Kooperatifçilik Geliştirme ve Uyum Eğitimi Programı uygulanmaktadır. Program kapsamında 2014-2017yılları arasında 2.782 kadın eğitimi başarıyla tamamlayarak sertifika almaya hak kazanmıştır.

Kadınların kansere yakalanma riskinin azaltılabilmesi amacıyla, Kanser Erken Teşhis,Tarama ve Eğitim Merkezlerinde meme ve serviks taraması yapılmakta ve kanserde erken teşhisle ilgili farkındalık oluşturulmaktadır. Anne sağlığı açısından önemli olan doğum öncesi bakım hizmetlerinden yararlanma oranı 2018 yılı itibarıyla yüzde 99,5'e ulaşmıştır.
Ülkemizde kamu bütçesinden kadınların güçlendirilmesine yönelik yapılan harcamaların izlenebilmesi önem arz etmektedir. Bu amaçla, Program Bütçe Sisteminde kadınlara ve kız çocuklarına yönelik kamu harcamalarının izlenebilmesini sağlamaya yönelik program ve alt programların tanımlanması öngörülmektedir.

Ülkemizde 16 ve 17 yaşındaki kiz çocuklarında resmi evliliklerin toplam evlilikler içindeki payı 2008 yılında yüzde 7,2 iken 2018 yılında yüzde 3,8'e düşmüştür. Erken yaşta evlenmenin en önemli sonucu erken yaşta doğurganlıktır. Yillar itibarıyla 15-17 yaşarasındaki doğum oranları düşmekte olup adölesan doğurganlık hızı 2012 yılında yüzde 0,31iken 2018 yılında yüzde 0,19 olarak gerçekleşmiştir.

Kadınların ekonomik ve sosyal yaşama katılımlarının güçlendirilmesi, hak, firsat ve imkânlardan eşit şekilde yararlanmalarının sağlanmasi, kadın erkek firsat eşitliğinin tüm ana plan ve politikalara yansıtılması amacıyla hazırlanan Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve 

Eylem Planı (2018-2023) ve kadına yönelik şiddetle mücadele politikası kapsamında hazırlanan Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planı (2016-2020) uygulanmaya devam etmektedir. Ayrıca Erken Yaşta ve Zorla Evliliklerle Mücadele Strateji Belgesine ilişkin hazırlik çalışmaları sürdürülmektedir.

Fiziksel, duygusal, cinsel, ekonomik ve sözlü istismara veya şiddete uğrayan kadınların, şiddetten korunmasi, psikososyal ve ekonomik sorunlarının çözülmesi,güçlendirilmesi ve bu dönemde kadınların varsa çocukları ile birlikte ihtiyaçlarının da karşılanmak suretiyle geçici süreyle kalabilecekleri kadın konukevleri kurulmaktadır.
TABLO II: 61- Kadın Konukevlerinin Kuruluşlara Göre Dağılımı
Kadın Konukevi Sayısı: 2018

Kuruluş Türü: Aile, Çalışma ve Sosyal
Kadın Konukevi Sayısı: 110
Kadın Konukevi Kapasitesi: 2 717
Yararlanan Kişi Sayısı (Ocak-Eylül): Kadın 36 767

Kuruluş Türü: Hizmetler Bakanlığı Belediye
Kadın Konukevi Sayısı: 32
Kadın Konukevi Kapasitesi: 703
Yararlanan Kişi Sayısı (Ocak-Eylül): 3 507

Kuruluş Türü: STK
Kadın Konukevi Sayısı: 1
Kadın Konukevi Kapasitesi: 20
Yararlanan Kişi Sayısı (Ocak-Eylül): 20

Kuruluş Türü: Göç İdaresi G.M.
Kadın Konukevi Sayısı: 1
Kadın Konukevi Kapasitesi: 42
Yararlanan Kişi Sayısı (Ocak-Eylül): 32
Kaynak: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Toplam 145 kadın konukevi 3.482 kapasiteyle hizmetlerini sürdürmeye devam etmektedir. 2018 yıli itibarıyla 79 ilde hizmet veren Şiddet Önleme ve Izleme Merkezlerinin (ŞÖNİM) 2019 yılı sonunda 81 ile yaygınlaştırılması beklenmektedir. ŞÖNİMlerde 839personel hizmet vermekte olup 497.519 kişi hizmet almıştır. Ayrıca yerel yönetimler ve STK'lar tarafından işletilen kadın danışma merkezlerinde danışma ve yönlendirme hizmeti verilmektedir. Yerel Yönetimler Genel Müdürlüğünün verilerine göre Türkiye'de 176 Kadın Danışma Merkezi bulunmaktadır. Ancak, yaygınlaştırılan bu hizmet birimlerinin aynızamanda niteliksel kapasitesinin artırılması ve standardizasyonunun sağlanması ihtiyacıdevam etmektedir.

b) Amaç
Kadınlara yönelik her türlü ayrımcılığı önlemek, kadınların toplumsal hayatın tüm alanlarında hak, firsat ve imkânlardan eşit biçimde yararlanmalarinı ve güçlenmelerini sağlamak temel amaçtır.


Politika / Tedbir: Haklar konusunda kadın-erkek fırsat eşitliğini güçlendirecek şekilde kadınların ekonomik, sosyal, kültürel hayata ve karar alma mekanizmalarının her düzeyine aktif katılımı özellikle yerelden başlayarak teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.600)

Politika / Tedbir: Tedbir 600.1. Kadınların ekonomik ve sosyal hayatta güçlenmelerine yönelik araştırmalar yapılacak, projeler yürütülecek, eğitimler verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal ve yerel medya çalışanlari, üniversite öğrencileri, program yapımcılari, senaristler gibi farklı hedef gruplara yönelik, kadının güçlenmesi/medyada kadın temsilinin iyileştirilmesi konularında eğitim çalışmaları yürütülecektir. 2. Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Planinin (2018-2023) izleme ve değerlendirme süreci devam edecektir. 3. 2020 yılında başlaması öngörülen "Türkiye'de Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Bütçeleme ve Planlamanin Uygulanması Projesi" ile "Kadınların Kooperatifler Yoluyla Güçlendirilmesi Projesinin hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika / Tedbir: Tedbir 600.2. Kadınların siyasete aktif katılımlarının artırılmasına ilişkin teşvik edici çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Türkiye Büyük Millet Meclisi KEFEK, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Seçilecek üniversitelerde öğrencilere yönelik siyaset, karar alma mekanizmaları ve kadin konulu seminerler düzenlenecek, konuya ilişkin bilinç ve farkındalık artırılacaktır. 2. Kadınların siyasete aktif katılımlarının artırılması konusunda çalişan STK'lar ile işbirliği çalışmaları yürütülecektir.

Politika / Tedbir: Tedbir 600.3. Kadınların ekonomik faaliyetlerinin geliştirilmesi için kadın girişimcilere iş geliştirme süreçlerinde danışmanlık ve rehberlik hizmeti sunulacak, bu alandaki desteklerde kadınlara öncelik verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Kadın ve genç girişimcilerin ihracata yönlendirilmesi için Kadın ve Genç İhracatçı Yetiştirme Programi-Export Akademi hayata geçirilecek ve iller bazında Kadın Girişimci Fiziki Network oluşturulması çalışmaları yapılacaktır.

Politika / Tedbir: Tedbir 600.5. Kadınlar tarafindan kurulan kooperatiflere yönelik; eğitim, girişimcilik ve danışmanlık gibi alanlarda sunulan destekler yaygınlaştırılacak ve gerekli hukuki düzenlemeler yapılmak suretiyle kadınların kooperatif kurmaları kolaylaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), KOSGEB, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kadın kooperatiflerine yönelik eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Politika / Tedbir: Tedbir 600.8. Kadınların kamuda yönetim ve karar organlarinda daha fazla oranda yer almalarını sağlayamaya yönelik farkındalık artirılacak, yönlendirici ve teşvik edici
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Türkiye Büyük Millet Meclisi KEFEK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kadınların karar alma mekanizmalarındaki temsilinin artırılması konusunda çalışan STK'lar ile işbirliği çalışmaları yürütülecektir. 2.Yükseköğretimde kadın liderliğini geliştirmek amacıyla eğitim ve danışmanlık programları düzenlenecektir.

Tedbir 600.9. Kirsal kesimde kadın girişimciliğinin artmasına yönelik destek mekanizmaları sağlanacaktır.: yönelik, toplumsal farkindalık yaratma çalışmaları hızlandırılacak, koruyucu ve önleyici hizmetlerin etkinliği ve kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.602) Tedbir 602.1. Kadına

Tedbir 600.9. Kirsal kesimde kadın girişimciliğinin artmasına yönelik destek mekanizmaları sağlanacaktır.: yönelik şiddet, erken yaşta ve zorla evliliklerin önlenmesine yönelik düzenlemelerin etkin uygulanmasını sağlamak amacıyla gerekli çalışmalar yapılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Yerel Yönetimler
1. Kadın çiftçilere yönelik verilen eğitimlerle kadınların ilgili destek mekanizmalarına yönlendirilmeleri sağlanacaktır. 2. Tarımsal destek kapsamındaki programlarda kadın çiftçi projelerine ek puan verilmesine yönelik çalışmalar devam edecektir. Kadına yönelik şiddetin, erken yaşta zorla evliliklerin ve her türlü istismarın önlenmesine: 1. Kadina Yönelik Şiddetle Mücadele Ulusal Eylem Planınin (2016-2020)izleme ve değerlendirilmesi gerçekleştirilecektir, 2. Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele İl Eylem Planlarının izlenmesi sağlanacaktır. 3. Erken Yaşta Evliliklerle Mücadele İl Eylem Planı bulunan illerde eylem planlarının uygulanmasının izleme ve değerlendirmesi gerçekleştirilecektir. 4. Şiddete uğrayan ve uğrama tehlikesi bulunan kadınlara, varsa çocuklarına yönelik ulaşılabilir koruyucu ve önleyici hizmetlerin daha etkili verilmesi ve yayginlaştırılması ile bu kişilerin sosyoekonomik olarak güçlenmeleri sağlanacaktır. 5. Şiddet mağdurunun etkin korunması için

Tedbir 600.9. Kirsal kesimde kadın girişimciliğinin artmasına yönelik destek mekanizmaları sağlanacaktır.: Tedbir 602.2. Kadina yönelik şiddet, erken yaşta ve zorla evliliklerin önlenmesi amacıyla tüm kamu kurum ve kuruluş personeli dâhil olmak üzere farklı hedef gruplarına yönelik eğitim, seminer vb. farkındalık artırma çalışmalarına devam edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Aile, Çalişma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet işleri Başkanlığı, Yerel Yönetimler
1. Kadın çiftçilere yönelik verilen eğitimlerle kadınların ilgili destek mekanizmalarına yönlendirilmeleri sağlanacaktır. 2. Tarımsal destek kapsamındaki programlarda kadın çiftçi projelerine ek puan verilmesine yönelik çalışmalar devam edecektir. Kadına yönelik şiddetin, erken yaşta zorla evliliklerin ve her türlü istismarın önlenmesine: teknik araç ve yöntemlerin kullanılması yaygınlaştirılacaktır. 1. Mağdurlara etkin hizmet sunumu için personel sayısinin artırılması ile bu personelin mesleki bilgi ve becerilerinin geliştirilmesine yönelik proje faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 2. Erken yaşta ve zorla evliliklerin önlenmesi için çalışan kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşları bünyesinde görev yapan hizmet sağlayicılara yönelik eğitimler sürdürülecektir. 3. İlgili kamu personelinin kadına yönelik siddetle mücadele konusunda bilgi ve farkındalığının artırılması; bu çerçevede önleyici hizmet sunumunun etkinliğinin sağlanması amacıyla verilen eğitimlere devam edilerek daha geniş kesimlere ulaşılacaktır.

Tedbir 600.9. Kirsal kesimde kadın girişimciliğinin artmasına yönelik destek mekanizmaları sağlanacaktır.: Tedbir 602.3. Kadına yönelik şiddetle mücadelede şiddet mağduruna ve şiddet uygulayana yönelik hizmet sunan kurum ve kuruluşların kapasiteleri ve kurumlar arası koordinasyon artırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet işleri Başkanlığı, Yerel Yönetimler
1. Kadın çiftçilere yönelik verilen eğitimlerle kadınların ilgili destek mekanizmalarına yönlendirilmeleri sağlanacaktır. 2. Tarımsal destek kapsamındaki programlarda kadın çiftçi projelerine ek puan verilmesine yönelik çalışmalar devam edecektir. Kadına yönelik şiddetin, erken yaşta zorla evliliklerin ve her türlü istismarın önlenmesine: 1. İhtisaslaşma çalışmalarıyla; kadın konukevi hizmet standartları rehberi 81 ilde uygulanacak, 3 ilde 4 kadın konukevinin ihtisaslaşmış kuruluşlara dönüşmesi sağlanacaktır. 2. Kadın konukevlerinde anneleriyle birlikte kalan çocuklara yönelik hizmetlerin kalite ve etkinliğinin artırıması kapsamında mesleki personele yönelik eğitim faaliyetleri ile psikososyal destek hizmet programi geliştirilecektir. 3. Yerel yönetimlere bağlı kadın konukevlerinin sayı ve kapasitesinin artırılması amacıyla ikincil mevzuat çalışmaları yürütülecektir. 4. Kadına yönelik şiddetle mücadele veri tabanının oluşturulması çaliışmaları kapsamında ilgili kurumlarla veri bütünlestirme çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Kadiniara sunulan saglik hizmietieri lylieştirilip, farkındalik çalışmaları aracılığıyla sağlık bilincinin yükseltilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.603)
sağlık bilincinin yükseltilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.603) Tedbir 603.1. Ülke genelinde kanser tarama programina uygun hedef gruptaki kadınların programa katılımlarının artırılması için farkındalık çalışmaları yapılacaktır.: Tedbir 603.2. Kadınlarda sağlık okuryazarlığının geliştirilmesi amacıyla farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalişma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Kanser taramaları ve 1. basamak sağlık hizmetleri konusunda iletişim çalışmalanı yapilacaktır. 2. Kanser taramaları hakkında farkındalık videosu hazırlanarak yayınlanacaktır. 3. Bilgilendirici afiş, broşür, kitapçık vb. materyal hazırlanacaktır.: 4. Sosyal medya hesapları için içerikler hazırlanacak ve paylaşılmasi sağlanacaktır. 1. Kadınlarda sağlık okuryazarlığının artırılmasına yönelik olarak tütün kullanımının zararları, sağlıklı beslenme, obezite ile mücadele, fiziksel aktivitenin önemi konularında sosyal medya içerikleri hazırlanacaktır. 2. Kadınlarda sağlık okuryazarlığının artırılmasına yönelik bilgilendirici afiş, broşür, kitapçık vb. materyal hazırlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Okullaşma Oranı, Kadın (İlkokul)
Birim: Yüzde
2018: 91,6
2019(1): 92
2020(2): 93

Performans Göstergeleri: Okullaşma Oranı, Kadın (Ortaöğretim)
Birim: Yüzde
2018: 83,4
2019(1): 83,8
2020(2): 84

Performans Göstergeleri: Okullaşma Oranı, Kadın (Yükseköğrenim)
Birim: Yüzde
2018: 47,4
2019(1): 46,3
2020(2): 48

Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılım Oranı, Kadın
Birim: Yüzde
2018: 34,2
2019(1): 35,1
2020(2): 35,9

Performans Göstergeleri: Kadın İstihdam Oranı
Birim: Yüzde
2018: 29,4
2019(1): 30,3
2020(2): 31,2

Performans Göstergeleri: İşveren Olarak Çalışanlar İçindeki Kadın Oranı
Birim: Yüzde
2018: 8,7
2019(1): 9,8
2020(2): 10

Performans Göstergeleri: Kendi Hesabına Çalışanlar İçindeki Kadın Oranı
Birim: Yüzde
2018: 17,8
2019(1): 16,7
2020(2): 17

Performans Göstergeleri: Parlamentodaki Kadın Temsil Orani
Birim: Yüzde
2018: 17,45
2019(1): 17,45
2020(2): 17,45
Kaynak: TÜIK 
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 

2.3.6. Çocuk 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de 2018 yıl sonu rakamlarına göre çocuklar (0-17 yaş) nüfusun yüzde 28'ini oluşturmaktadır. Türkiye, AB ülkeleriyle karşılaştırıldığında çocuk nüfus oranlarının en yüksek olduğu ülkedir.

Erken dönem çocuk gelişimi programlarının nitelik ve nicelik bağlamında geliştirilmesine yönelik çalışmalar ile gebelik döneminden başlamak üzere çocuk sağlığına veçocuğunpsikososyalgelişiminidesteklemeyeyönelikprogramlarsürdürülmektedir.Çocuklara yönelik okul ve okul sonrası etkinliklere ilişkin ortamların sınırlı olması önemli bir sorundur. Sanatsal, sportif ve kültürel etkinlikler ile uygun mekânların çeşitlendirilerek yaygınlaştırılması çocukların ve ailelerinin, toplumsal yaşama katılımı açısından önem arz etmektedir.

Çocuklara yönelik önleyici ve koruyucu hizmetlerin geliştirilmesi, risk altındaki çocuklara yönelik psikolojik destek programlarının yaygınlaştırılması, alanda çalışan 

personelin nitelik ve niceliginin artirilmasi, Rehberlik ve Araştirma Merkezleri ile okullarin rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi önem taşımaktadır. Bu kapsamda sosyal hizmet müdahalesine ihtiyaç duyan risk altındaki çocukların tespit edilmesi amacıyla 2019 yılında Mobil Sosyal Hizmet Birimleri faaliyete geçirilmiştir. Diğer yandan çocukların, ailelerin ve çocuklarla çalışan profesyonellerin ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalığının artırilmasi ihtiyacı devam etmektedir.
Korunma ihtiyacı olan çocuklara sunulan hizmetlerin geliştirilmesine, hizmet standartlarının oluşturulmasina ve bakım hizmetlerininihtisaslaştırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Eylül 2019 itibarıyla Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı 1.369 yatılı kuruluşta 13.602 çocuk kalmaktadır. Koruma altındaki çocukların aile odaklı hizmetlerden faydalanması ve bu hizmetlere ilişkin toplumda farkındalığın artırılmasıönem taşımaktadır. Kurumbakımındaki çocuklara yönelik yaşam becerilerinigeliştirici programlar ve sosyal kültürel faaliyetler yürütülmekle birlikte çocukların kurum sonrası yaşamlarında karşılaşabilecekleri sorunlara yönelik destek hizmetlerinin güçlendirilmesi ihtiyacı sürmektedir.
Yoksul hanelerde yaşayan çocukların yaşam kalitesini yükseltmek, potansiyel riskleri azaltmak ve fırsat eşitliğini artırmaya yönelik çeşitli programlar sürdürülmektedir. Bu bağlamda Eylül 2019 itibarıyla şartlı sağlık yardimından 1.008.147 kişi, şartlı eğitim yardımından 2.470.752 çocuk yararlanmıştır. Maddi yoksunluk içindeki ailelerdeki çocukların aileleri yanında bakımının desteklenmesi amacıyla verilen Sosyal ve Ekonomik Destek (SED) hizmetlerinden 2019 yılı Ekim ayı itibarıyla 126.405 çocuk yararlanmaktadır.Söz konusu destek hizmetlerinin etkinliğini artırmak, ailelerde farkındalık oluşturmak,çocukların kaliteli ve verimli zaman kullanabilmesine ortam ve imkân sağlamak amacıyla uygulanmakta olan SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması Projesi kapsamında Ekim 2019itibarıyla toplam 11.963 çocuğa ulaşılmıştır. Diğer yandan ihtiyaç sahibi çocukların özel öğretim kurumlarından ücretsiz olarak yararlanması yönünde çalışmalar yürütülmektedir.
Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programı kapsamında çaliışmalar devam etmekte olup mevsimlik tarımda çocuk işçiliğinin sona erdirilmesi ve buna ilişkin model oluşturulmasına yönelik faaliyetler yürütülmektedir. Ayrıca Türkiye genelinde oluşturulan 132 Mobil Ekip tarafindan çalişan çocukların ve ailelerinin uygun bulunan sosyal hizmet ve yardımlara yönlendirilmesi sağlanmakta, bu çocukların ailelerine yönelik psikososyal destek ve bilinçlendirme çalışmaları yapılmaktadır.Müdahale edilen çocuk sayısıEkim2019itibarıyla 16.470’e ulaşmıştır. Çocuk işçiliğiile mücadelede mevcut kurumsal yapıların güçlendirilmesi, sanayi ve hizmet sektörlerinde çalışan çocuklara yönelik faaliyetlerin geliştirilmesi ve mevsimlik tarım işleri nedeniyle aileleriyle birlikte göç eden çocukların koşullarının iyileştirilmesine yönelik faaliyetlerin yaygınlaştırılması önem arz etmektedir.
Çocuk adalet sisteminin onarıcı adalet yaklaşımıyla yeniden yapılandırılmasi, çocuk koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve Çocuk Koruma Kanununda yer alan çocuklara özgü tedbirlerin etkin ve koordineli olarak uygulanması ve izlenmesi ihtiyacı devam etmektedir. Adli süreçte çocuk dostu mülâkat usullerini desteklemek üzere Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yedi ilde pilot olarak kurulmuştur.
Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanın zararlarından korunması ve bilişim teknolojileriyle uygun olarak tanışmalarına yönelik çalışmaların artırılması önem taşımaktadır.
Ülkemizde bulunan uluslararası ve geçici koruma altındaki çocuklara yönelik özel politika ve uygulamaların geliştirilerek çeşitlendirilmesi gerekmektedir. Sosyal uyum faaliyetleri aracılığıyla Ekim 2019 itibarıyla ülke genelinde uluslararası ve geçici koruma 

altindaki 170.349 çocuğa ulaşilmiştir. Ayrica Șartli Eğitim Yardimi Programi, Suriyeli ve diğer mülteci çocukları da kapsayacak şekilde genişletilmiş olup bu kapsamda Ekim 2019 itibarıyla 445.757 çocuğa destek sağlanmaktadır.

Sosyoekonomik ve bölgesel eşitsizlikler, suça sürüklenme, çocuğa yönelik şiddet,cinsel istismar ve çocuk evlilikleri, sigara, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı, teknolojinin sorunlu kullanımı çocuklar için önemli risk faktörleri olmaya devam etmektedir.
b) Amaç
Çocukların üstün yararı temelinde iyi olma hallerinin desteklenmesi, potansiyellerini gerçekleştirmeye yönelik imkânların artırılması ve firsat eşitsizliğinin azaltılmasitemel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Çocukların fiziksel, sosyal ve zihinsel gelişimlerini destekleyici kültürel, sanatsal, bilimsel ve sportif faaliyetler özendirilecek, yaygınlaştırılacak ve erişilebilir hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.607)

Politika/Tedbir: Tedbir 607.1. Çocukların sportif, sanatsal, kültürel ve bilimsel aktivitelere yönelmesini özendirmeye yönelik uygulamalar geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çocukların sanat, spor ve kültürel aktivitelere olan ilgi ve bilgilerini artırmak ve yeteneklerini keşfetmek üzere konusunda uzman sanatçılar ve sporcular tarafindan eğitimler gerçekleştirilecek, sanat ve spor alanında yarışma ve etkinlikler düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Yoksulluğun nesiller arası aktarımını azaltmak ve fırsat eşitliğini artırmak üzere çocukların bireysel ihtiyaçlarına yönelik uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.608)

Politika/Tedbir: Tedbir 608.2. Mevcut destekler de dikkate alınarak farklı alanlarda başarılı ve yetenekli olan ancak maddi imkânsızlıkları nedeniyle bu alanlarda ilerleyemeyen çocuklara yönelik destekler geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yatılı Bölge Ortaokulu öğrencilerinin il dışı yarışma ve müsabakalara katılımları desteklenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 608.3. Özel öğretim kurumlarında ihtiyaç sahibi çocuklar için ayrılan ücretsiz kontenjanların tam doluluk oranı ile kullanımi yönünde yürütülen çalışmalar artırılacaktir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İhtiyaç sahibi çocukların özel okullarda ayrılan kontenjanlara yerleştirilmesi için açık kontenjanlar listelenecek ve illerde ihtiyaç sahibi çocukların yerleştirilmesi için kurumlar arası eşgüdüm geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Başta sokakta, ağır ve tehlikeli işlerde, aile işleri dışında ücret karşılığı, gezici ve geçici tarım işlerinde olmak üzere çocuk işçiliği ile mücadele edilecektir. (Kalkinma Planı p.609)

Politika/Tedbir: Tedbir 609.3. Sokakta çalıştırılan veya çalıştırılma riski olan çocuklara yönelik olarak koruyucu ve önleyici hizmetler kapsamında mobil ekipler güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Mobil ekipler aracılığıyla sokakta risk altındaki çocuklara yönelik müdahaleler devam ettirilerek çocuklar ve ailelerine yönelik rehberlik başta olmak üzere uygun hizmetler sunulacaktir.

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Çocuk adalet sistemi önleyici, onarıcı ve geliştirici mekanizmalar doğrultusunda risk takibini içeren bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.610)

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Tedbir 610.1. Risk altındaki çocuklara yönelik psikolojik destek programları yaygınlaştırılacak ve bakım hizmetleri ihtisaslaştırılmaya devam edilecek, alanda çalışan personelin niteliği ve niceliği artırılacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili STKlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü
1. Mevsimlik tarımın yoğun olduğu pilot illerde; aileler, bahçe sahipleri ve tarım aracılarına çocuk işçiliğiyle mücadele konusunda bilgilendirme/eğitim çalışmaları düzenlenecektir. 2. Yaz tatillerinde çocukların sosyal, sportif ve tamamlayıcı eğitim faaliyetleriyle buluşmaları sağlanacaktır. 3. Hedef kitleye yönelik farkındalık artırma ve yararlanabileceği kamu hizmetleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.: 1. Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı personeline yönelik kapasite geliştirme programları uygulanacaktır.

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Tedbir 610.2. Çocuk Koruma Kanununda öngörülen çocuklara özgü tedbirlerin uygulanması ve tedbir kararlarının izlenmesine ilişkin mekanizmalarin geliştirilmesi sağlanacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili STKlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. Mevsimlik tarımın yoğun olduğu pilot illerde; aileler, bahçe sahipleri ve tarım aracılarına çocuk işçiliğiyle mücadele konusunda bilgilendirme/eğitim çalışmaları düzenlenecektir. 2. Yaz tatillerinde çocukların sosyal, sportif ve tamamlayıcı eğitim faaliyetleriyle buluşmaları sağlanacaktır. 3. Hedef kitleye yönelik farkındalık artırma ve yararlanabileceği kamu hizmetleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.: 1. Çocuklara yönelik koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının Aile Bilgi Sistemi içinde takip edilebilmesine yönelik bir modül olusturulacaktır.

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Tedbir 610.4. Çocuklara özgü alternatif infaz usulleri geliştirilecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili STKlar: Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Mevsimlik tarımın yoğun olduğu pilot illerde; aileler, bahçe sahipleri ve tarım aracılarına çocuk işçiliğiyle mücadele konusunda bilgilendirme/eğitim çalışmaları düzenlenecektir. 2. Yaz tatillerinde çocukların sosyal, sportif ve tamamlayıcı eğitim faaliyetleriyle buluşmaları sağlanacaktır. 3. Hedef kitleye yönelik farkındalık artırma ve yararlanabileceği kamu hizmetleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.: 1. Şiddet içermeyen bazi suçlardan hükümlü olan çocukların cezalarının infazının elektronik izleme merkezi aracılığıyla evde gerçekleştirilmesine imkân tanınması gibi alternatif infaz yöntemlerinin geliştirilmesi için çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Koruma ve bakım altındaki çocukların erken çocukluk döneminden başlayarak eğitim seviyelerini yükseltmeye, sosyal ve bireysel gelişimlerine hız kazandırmaya yönelik çalışmalar artırılacak, bakım sonrası süreçte sosyal hayata uyumları desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.611)

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Tedbir 611.1. Çocuk Destek Gelişim ve Eğitim Programının etkinliği artırılacaktır.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili STKlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Mevsimlik tarımın yoğun olduğu pilot illerde; aileler, bahçe sahipleri ve tarım aracılarına çocuk işçiliğiyle mücadele konusunda bilgilendirme/eğitim çalışmaları düzenlenecektir. 2. Yaz tatillerinde çocukların sosyal, sportif ve tamamlayıcı eğitim faaliyetleriyle buluşmaları sağlanacaktır. 3. Hedef kitleye yönelik farkındalık artırma ve yararlanabileceği kamu hizmetleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.: 1. Koruma altındaki çocuklara yönelik yürütülen rehberlik hizmetleri çalışmaları kapsaminda Programin uygulanmasina yönelik yönerge oluşturulacaktır.

Tedbir 609.4. Mevsimlik gezici tarımda çalışan ailelerin çocuklarının gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetler düzenli ve sürekli hale getirilecek ve çocukların bu imkânlara erişimi artırilacaktır.: Tedbir 611.2. Koruma altındaki çocuklara kurum bakımından ayrıldıktan sonra toplumsal hayata adaptasyonlarını desteklemek üzere verilen rehberlik hizmeti geliştirilecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili STKlar: Aile, Çalişma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Mevsimlik tarımın yoğun olduğu pilot illerde; aileler, bahçe sahipleri ve tarım aracılarına çocuk işçiliğiyle mücadele konusunda bilgilendirme/eğitim çalışmaları düzenlenecektir. 2. Yaz tatillerinde çocukların sosyal, sportif ve tamamlayıcı eğitim faaliyetleriyle buluşmaları sağlanacaktır. 3. Hedef kitleye yönelik farkındalık artırma ve yararlanabileceği kamu hizmetleri konusunda bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.: 1. Kurum bakımından ayrılan çocukların ve gençlerin yaşadıkları sorunlar tespit edilerek bunlara yönelik çözüm önerileri geliştirilecek, yürütülmekte olan rehberlik hizmetleri geliştirilerek yaygınlaştırılacaktır.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 612.1. Koruma altındaki çocukların aile odaklı hizmetlerden faydalanması artırılacak, koruyucu aile hizmet modelinin güçlendirilmesi ve yaygınlaştirılmasına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve tanıtim faaliyetleri geliştirilecektir.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 612.2. Sosyal ve Ekonomik Destek Hizmetinin sosyal destek boyutu güçlendirilecektir.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Çocuğa yönelik ihmal, istismar ve şiddeti önleyecek program ve uygulamalar geliştirilecek, risk altindaki çocuklara ve ailelerine yönelik hizmetler ile psiko-sosyal destek programları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.613)

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 613.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 613.3. Çocuklarla çalişan profesyonellerin ihmal, istismar ve şiddeti tespit etme ve gerekli yönlendirmeyi yapma kapasitelerini artırmaya yönelik programlar düzenlenecektir.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 613.5. Çocuk Koruma İlk Müdahale ve Değerlendirme Birimlerinin güçlendirilmesi ve etkililiğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara yönelik aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.612): Tedbir 613.6. Mobil Çocuk Hizmet Birimleri yaygınlaştırılacak ve güçlendirilecektir.

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Çocukların ve ebeveynlerin ihtiyaçları doğrultusunda psiko-sosyal destek hizmetleri yaygınlaştınılacak, riskli ve a-tipik gelişim gösteren çocuklara uygun gelişimsel müdahaleler, izlenme ve yönlendirmeler yapilacak, çocuklar arasında sağlık, sosyal medya ve hukuk okur- yazarlığı artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.614)

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 614.1. Rehberlik Araştırma Merkezleri ile okulların rehberlik hizmetleri güçlendirilecektir.
Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çaliışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler
1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri Türkiye geneline yaygınlaştırılacaktır. 2. Suç mağdurlarının tamamına yönelik adalete erişim kapsamında etkin bir bilgilendirme ve yönlendirme sistemi kurulacaktır. 3. Çocuk ve aile mahkemelerinde yürütülen psikososyal destek çalışmaları tüm adli süreci kapsayacak şekilde genişletilecektir.: 1. Rehberlik ve Araştırma Merkezleri ile okulların rehberlik hizmetlerini güçlendirmek amacıyla; YÖK ile rehberlik ve özel eğitim alanında işbirliğini arttırmak ve personelin niteliğini geliştirmeye yönelik protokol hazırlanacaktır.

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 614.2. Eğitim ve sağlık kurumlarında ebeveyn rehberliğine yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri Türkiye geneline yaygınlaştırılacaktır. 2. Suç mağdurlarının tamamına yönelik adalete erişim kapsamında etkin bir bilgilendirme ve yönlendirme sistemi kurulacaktır. 3. Çocuk ve aile mahkemelerinde yürütülen psikososyal destek çalışmaları tüm adli süreci kapsayacak şekilde genişletilecektir.: 1. Rehberlik ve özel hizmetler kapsamında ailelere yönelik eğitim programlari hazırlanacaktır.

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Çocukların, sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap, sosyal medya gibi yayın içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.615)

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 615.1. Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanın zararlarından korunmasına yönelik çalışmalar artırılacaktır.
Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, STK'lar
1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri Türkiye geneline yaygınlaştırılacaktır. 2. Suç mağdurlarının tamamına yönelik adalete erişim kapsamında etkin bir bilgilendirme ve yönlendirme sistemi kurulacaktır. 3. Çocuk ve aile mahkemelerinde yürütülen psikososyal destek çalışmaları tüm adli süreci kapsayacak şekilde genişletilecektir.: 1. Ebeveynlere, özel kreş ve gündüz bakımevi çalışanlarına yönelik teknoloji ve internetin aşırı ve zararli kullanımını önlemeye ilişkin materyal hazırlanacak ve farkındalık eğitimleri düzenlenecektir.

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Uluslararası veya geçici koruma altında olan çocukların toplumla bütünleşmelerini ve akranlarıyla ortaklıklar kurmalarını sağlamak üzere, yaşam becerilerini ve kültürler arası etkileşimi artıracak programlar sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.616)

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 616.1. Uluslararası veya geçici koruma altında olan çocuklara yönelik sosyal uyum programları yaygınlaştırılacaktır.
Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri Türkiye geneline yaygınlaştırılacaktır. 2. Suç mağdurlarının tamamına yönelik adalete erişim kapsamında etkin bir bilgilendirme ve yönlendirme sistemi kurulacaktır. 3. Çocuk ve aile mahkemelerinde yürütülen psikososyal destek çalışmaları tüm adli süreci kapsayacak şekilde genişletilecektir.: 1. Türk ve yabancı uyruklu çocukların ilgi ve yetenekleri doğrultusunda ortak sosyal, kültürel ve sportif etkinliklere katılımları sağlanacaktır.

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Çocukların bağımlılık yaratan davranış ve maddelerden korunmalarına yönelik tedbirler alınacak, tedavi merkezlerinin nitelik ve niceliği artırılacak, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.617)

Tedbir 613.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 617.1. Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezleri (ÇEMATEM) ile buralarda istihdam edilen nitelikli personel sayısı artırılacaktır.
Adalet Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalişma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı
1. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri Türkiye geneline yaygınlaştırılacaktır. 2. Suç mağdurlarının tamamına yönelik adalete erişim kapsamında etkin bir bilgilendirme ve yönlendirme sistemi kurulacaktır. 3. Çocuk ve aile mahkemelerinde yürütülen psikososyal destek çalışmaları tüm adli süreci kapsayacak şekilde genişletilecektir.: 1. Ayakta ve yataklı arındırma ve rehabilitasyon merkezlerinin sayısı artırıilacaktir.

Tedbir 617.2. Bağımlılığa yönelik olarak çocuklarla çalışan profesyonel sayısı artırılacaktır.: Tedbir 617.3. Bağımlılıkla mücadele amacıyla çocuklara, ailelere ve çocuklarla çalışan profesyonellere yönelik bilinçlendirme çalışmaları ve eğitimler sürdürülecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), BTK, İlgili STK'lar: Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlıği, Diyanet İşleri Başkanlığı, YÖK
1. 120 sağlık çalışanına yönelik dört eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Çocuklarda, akranlarına gerektiğinde "Hayır" diyebilme davranışının geliştirilmesine yönelik animasyon ve çizgi filmlerde örtülü senaryolar oluşturulacaktır. 2. Paydaş kurumlarla işbirliği içerisinde 81 ilde farkındalik eğitimleri verilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: 5 Yaş Net Okullaşma Oranı
Birim: Yüzde
2018: 75,2
2019(1): 75,8
2020(2): 76

Performans Göstergeleri: 15-17 Yaş Grubunda İstihdam Oranı
Birim: Yüzde
2018: 18,2
2019(1): 18,2
2020(2): 18,1
Kaynak: Milli Eğitim Bakanlığı, TÜIK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.3.7. Gençlik 
a) Mevcut Durum 
Ülkemizde gençler (15-24 yaş) 2018 yıl sonu rakamlarına göre nüfusun yaklaşık yüzde 16'sını oluşturmakta olup Türkiye, AB ülkeleriyle karşılaştırıldığında genç nüfus oranının en yüksek olduğu ülkedir.

Söz konusu demografik yapının ülkemiz kalkınması açısından bir firsata dönüşebilmesi için sosyoekonomik ve bölgesel eşitsizlikler, eğitime erişim sorunları, işsizlik, toplumsal aidiyet ve dayanışma duygusunun zayıflaması ve bağımlılık gibi önemli risk alanlarında politika ve hizmetlerin kurumsallaştırılması ve geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

2018 yılı OECD verilerine göre, ülkemizde gençlerin (15-29 yaş grubu) yüzde 42,4‘üeğitimde, yüzde 31,1’i istihdamdadır. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin oranı ise yüzde 26,5 olup bu oran yüzde 13,2 olan OECD ortalamasının üzerindedir. Cinsiyete göre bu oranlar; erkekler için OECD'de yüzde 10,6, ülkemizde yüzde 13,8 iken kadınlar için OECD'de yüzde 15,8, ülkemizde yüzde 39,8'dir. Söz konusu veriler bu alanda politika ve hizmet geliştirilmesi ihtiyacını ortaya koymaktadır.

Gençlerin işgücüne katılımının düşüklüğü, eğitimden işgücü piyasasına geçişte yaşadığı sıkıntılar, işsizlik oranlarının yüksek olması ve temel becerilerindeki eksiklik sorunları önemini korumaktadır. Gençlerde hem genel işsizlik hem de tarım dışı işsizlik oranı, yetişkinlerdeki işsizlik oranının yaklaşık iki katıdır. 2018 yılı 15-24 yaş işsizlik oranlarıerkeklerde yüzde 17,6, kadınlarda yüzde 25,3tür. Ayrıca genç nüfus içinde kadınların 

işgücüne katıliım ve istihdam oranları sirasıyla yüzde 31,3 ve yüzde 23,4 iken erkeklerde sırasıyla yüzde 56,3 ve yüzde 46,4'tür.

Gençlerin toplumsal hayata aktif katılımlarını artırmaya, özgüven ve toplumsal aidiyet duygularını güçlendirmeye, gençler arasında sosyal sorumluluk ve gönüllük bilinci ve kültürünü geliştirmeye yönelik olarak gençlik merkezleri ve kamplarında hizmetler sunulmakta, hareketlilik programları ve sosyokültürel faaliyetler yürütülmektedir. Eylül 2019itibarıyla Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı 311 gençlik merkezinin üye sayısı toplam 2.178.296'ya ulaşmıştır. Gençlik merkezlerinin fiziki altyapı ve sosyal faaliyetler açısından engelli gençler için daha erişilebilir hâle getirilmesine olan ihtiyaç devam etmektedir.
Gençlerin bilgi ve becerilerini artırmaları ve vizyon kazanmaları açısından önemli bir araç olan hareketlilik programlarının çeşitlendirilmesi, kapsam olarak genişletilmesi ve erişilebilirliğinin artırılması önemini korumaktadır. Bu amaçla AB Eğitim ve Gençlik Programları Başkanlığınca (Türkiye Ulusal Ajansı)gençlerin hareketliliğini geliştirmeye yönelik programlar yürütülmektedir. 2014-2019 yıllarında 15-29 yaş arasında yaklaşık 140bin gencimiz Türkiye Ulusal Ajansı tarafindan fonlanan projelerle, 20 bin gencimiz ise diğer Program ülkeleri Ulusal Ajansları tarafindan finanse edilmiş projelerle hareketlilik programlarından yararlanmıştır.

Gençlerin ulusal ve uluslararası platformlarda daha aktif hale gelmesi, taleplerini dile getirmesi ve katkı sağlamasında önemli bir araç olma potansiyeli taşıyan Türkiye Ulusal Gençlik Konseyine yönelik ikincil mevzuat çalışmalarının bitirilmesi ve Konseye işlevsel bir yapı kazandırılmasına yönelik çalışmaların tamamlanması ihtiyacı devam etmektedir.
Maddebağımlılığının gençler arasında giderek yaygınlaşması; alandakiönleyici faaliyetlerin,tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerinin önemi ilemevcut hizmetlerin geliştirilmesi ve ilgili kurumlar arasındaki eşgüdümün güçlendirilmesi ihtiyacını öne çıkarmaktadır. Bağımlılığa yönelik koruyucu ve önleyici faaliyetlerin yanı sıra bağımlıgençlerin tedavileri ile rehabilitasyonlarını sağlamaya yönelik kurumsal yapı ve hizmet modellerinin geliştirilerek yaygınlaştırılması acil önem taşımaktadır.
Ülkemizde Ekim 2019 itibarıyla geçici koruma altında yaklaşık 830 bin genç (15-24yaş) bulunmaktadır. Bu gençlere yönelik dil, eğitim, sağlık, barınma, uyum vb. alanlarda özel politika ve uygulamaların geliştirilmesi ve çeşitlendirilmesi önem arz etmektedir.
Sosyoekonomik ve bölgesel eşitsizlikler, madde bağımlılığı, teknolojinin sorunlu kullanımı, işsizlik, gelecek kaygısı gibi hususlar gençler için önemli risk faktörleri olmaya devam etmektedir.

b) Amaç
Gençlerin güçlü yaşam becerilerine, insani ve millî değerlere sahip olarak ymeriskalmknizmalaakatlmaısağlanması temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirier 
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: c ncleri okul-sna-is buln adöngüstünden ikartan cnmGelow liki ve girisiiteli rini destekeen özendirilecek, yaygınlaştırılacak ve erişilebilir hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.619)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: rini destekeen
Politika/Tedbir: liki ve girisiiteli

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Gençlik merkezlerinin inşasına yönelik faaliyetlere devam edilecek, başka kurumlarca tahsis edilen tesislerin bakım onarımlari yapilarak gençlerin kullanimına uygun hale getirilecektir.
Politika/Tedbir: Tedbir 619.2. Gençlik merkezlerinin sayısı ihtiyaca göre artirılacak ve benzer faaliyetler yürütülen kuruluşlarla ortaklıklar geliştirilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 619.3. Gençlerin okuma, anlama ve düşünme yetileri ile liderlik becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler yaygınlaştırılacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, İlgil Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
Politika/Tedbir: 1. Kütüphaneler, gençlik merkezleri gibi ortamlar kullanılarak okuma günleri, yazar buluşmaları vb. etkinlikler yaygınlaştırılacaktır. 2. Yurtlarda kalan gençlerin okuma, anlama ve düşünme yetileri ile liderlik becerilerinin artırılmasına yönelik atölye çalışmaları ve kurslar düzenlenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 619.4. Ders dişi zamanlarda gençlerin fiziksel, sosyal, sanatsal, sportif, bilişsel ve kültürel gelişimlerini destekleyici faaliyetlerin okullarda sunulmasına yönelik bir model geliştirilecek, bu model içerisinde kurgulanan hizmetler okulların fiziki ve insan kaynağı kapasiteleri ile maddi imkânları geliştirilerek ilgili kurumlar tarafindan sunulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, Yunus Emre Enstitüsü, Yerel Yönetimler, STK'lar
Politika/Tedbir: 1.Gençlik merkezleri faaliyetlerine katılan, gençlik kamplarından yararlanan ve yükseköğrenim yurtlarda barınan gençler gönüllülük faaliyetlerine yönlendirilecek, bu kapsamda Gönüllü Yönetim Sistemi Eğitimi, STKlara Yönelik Gönüllülük Farkındalığı Eğitimi, Gönüllülük Eğitimleri faaliyetlerine devam edilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlerin sosyal hayatta ve karar alma mekanizmalarında aktif rol almaları desteklenecek, hareketlilik programları özellikle dezavantajlı gençlerin taleplerine uygun biçimde genişletilip çeşitlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.620)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 620.1. Başta Gençlik ve Spor Bakanlığı tarafindan gençlik merkezleri ve gençlik kamplarında yürütülen programlar olmak üzere, gençlerin kişisel ve sosyal gelişimine katkı sağlamasına yönelik düzenlenen programlar ile faaliyetlerin sayısı ve kalitesi artırılacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, BTK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
Politika/Tedbir: 1. Gençlik merkezleri, gençlik kampları, yükseköğrenim yurtları, okullar ve üniversitelerde farkındalık eğitimleri, eğitici eğitimleri ve "farkindayiz.gov.tr" internet sitesinin tanıtımına ve görünürlüğünü arttırmaya yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 620.2. Türkiye Ulusal Gençlik Konseyinin aktif hale getirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STKlar
Politika/Tedbir: 1. Ulusal Gençlik Konseyinin kuruluşuna ilişkin Cumhurbaşkanlıği Kararamesinin yayımlanması sonrasında Konseyin oluşumuna ilişkin yönerge çıkanlacaktır.

Tedbir 620.3. Hareketlilik programları özellikle dezavantajlı gençlerin ihtiyaç ve taleplerine uygun biçimde genişletilip çeşitlendirilecektir.: Tedbir 620.4. Gençler gönüllülük faaliyetleri kapsamında bilinçlendirilecek ve yönlendirilecek, gençlerin gönüllü faaliyetlere katılımı teşvik edilecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, İçişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, Yerel Yönetimler, STK'lar.
1. Gençlerin sosyal gelişimlerini artırmaya yönelik hareketlilik projeleri sürdürülecektir. 2. Biz Anadoluyuz Projesi kapsamında kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler ile gençlerin problem çözme ve sosyal becerilerinin geliştirilmesine yönelik olarak iletişim, takım çalışması, sosyal sorumluluk ve çevre bilinci gibi pek çok konuda farkındalık oluşturma faaliyeti yürütülecektir.: 1. Genç Gönüllüler Platformunun sürdürülebilirliğine yönelik çalışmalar yürütülerek gönüllü arayanlar ile gönüllülerin eşleşmeleri sağlanacak, ilgili kurumlarla gönüllülük alanında işbirliği protokolleri yapılacak, gönüllülük faaliyetleri ve katılımcı sayıları artırılacaktır. 2. Gençlik Projeleri Destek Programi kapsamında gönüllülük temaliı projelere destek verilecektir. 3. Gönüllülük eğitimleri ve gönüllülüğe ilişkin bilinçlendirme faaliyetleri gerçekleştirilmeye devam edilecektir.

Tedbir 620.3. Hareketlilik programları özellikle dezavantajlı gençlerin ihtiyaç ve taleplerine uygun biçimde genişletilip çeşitlendirilecektir.: Tedbir 620.5. Gençlik alanında faaliyet gösteren STK'ların kurumsal kapasiteleri geliştirilecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Gençlerin sosyal gelişimlerini artırmaya yönelik hareketlilik projeleri sürdürülecektir. 2. Biz Anadoluyuz Projesi kapsamında kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler ile gençlerin problem çözme ve sosyal becerilerinin geliştirilmesine yönelik olarak iletişim, takım çalışması, sosyal sorumluluk ve çevre bilinci gibi pek çok konuda farkındalık oluşturma faaliyeti yürütülecektir.: 1. Gençlik Projeleri Destek Programi kapsamında sivil toplum kuruluşları tarafindan yürütülecek projeler desteklenecektir.

Tedbir 620.3. Hareketlilik programları özellikle dezavantajlı gençlerin ihtiyaç ve taleplerine uygun biçimde genişletilip çeşitlendirilecektir.: Gençlerin bilişsel, fizikse ve psikolojik gelişimlerini olumsuz yönde etkileyen faktörler le etkilerinin azaltılmasını teminen gençlerin ve ebeveynlerin özelliklerine uygun psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri yaygınlaştırılacak, gençler arasında sağlık, sosyal medya ve

Tedbir 620.3. Hareketlilik programları özellikle dezavantajlı gençlerin ihtiyaç ve taleplerine uygun biçimde genişletilip çeşitlendirilecektir.: hukuk okur-yazarlığı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.621) Tedbir 621.1. Okullarda, yükseköğrenim öğrenci yurtlarında ve gençlik merkezlerinde sağlık, sosyal medya ve hukuk okuryazarlığı konularında farkındalık artırıcı faaliyetler ile beceri güçlendirecek programlar yürütülecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, AFAD, Valilikler, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Gençlerin sosyal gelişimlerini artırmaya yönelik hareketlilik projeleri sürdürülecektir. 2. Biz Anadoluyuz Projesi kapsamında kültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler ile gençlerin problem çözme ve sosyal becerilerinin geliştirilmesine yönelik olarak iletişim, takım çalışması, sosyal sorumluluk ve çevre bilinci gibi pek çok konuda farkındalık oluşturma faaliyeti yürütülecektir.: 1. Yurt müdürlüklerinde afet ve acil durumlara karşı farkındalık konferansları gerçekleştirilecektir. 2. Hukuk kampı ve iletişim kampı ile sağlık ve hijyen konulu farkındalık konferansları düzenlenecektir. 3. Ombudsmanlik konferansları ile yeni medya ve gazetecilik atölyeleri planlanacaktır.

Bağımlılıik yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, bu maddelerin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik araştırma ve hizmetlere devam edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.622): Tedbir 622.2. Gençlerin ve gençlik alanındaki profesyonellerin bağımlılıkla mücadele konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi yönünde çalışmalara devam edilecektir.

Bağımlılıik yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, bu maddelerin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik araştırma ve hizmetlere devam edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.622): Uluslararası veya geçici koruma altında olan gençlerin, sosyal uyum sorunlarını en aza indirmek üzere; farkındalık, kültürler arası etkileşim ve zorluklarla başa çıkma kabiliyeti artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.623)

Bağımlılıik yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, bu maddelerin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik araştırma ve hizmetlere devam edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.622): Tedbir 623.2. Uluslararası veya geçici koruma altında olan gençler bilişsel, bedensel, duygusal yönden kişisel ve sosyal gelişimleri artırılacak, bu gençlere istihdama yönelik mesleki yönlendirmeler yapılacaktır.

Bağımlılıik yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, bu maddelerin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik araştırma ve hizmetlere devam edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.622): Tedbir 623.3. Eğitimde ve istihdamda yer alamayan gençlerin profilleri belirlenerek eğitime, isgücüne ve istihdama katılımlarını destekleyecek birey, aile ve toplum odaklı bütüncül bir yaklaşım geliştirilecektir.

Bağımlılıik yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, bu maddelerin kullanım durumunu tespit etmeye yönelik araştırma ve hizmetlere devam edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.622): Tedbir 623.9. Farkli genç gruplarına ve hızlı değişen ihtiyaç ve taleplere uyum sağlayabilmek için gençlik alanında çalışan STKlarla ortak işbirliği çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 623.10. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri e kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar uygulanacaktır.: Tedbir 623.11. Gençlere ilişkin toplanan verilerin kalitesi artırılacak, uluslararası karşılaştırmalara imkân tanıyan veri setleri oluşturulacaktır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar
1. Yurt müdürlüklerinde Mesleki Gelişim Kursları ve Kariyer Planlama Konferansları gerçekleştirilecektir.: 1. Gençlik verilerinin Resmi İstatistik Programına alınmasıyla ilgili TÜÎK ile ortak çalışma yapılacaktır.
d) Hedefler 
330: 36,4
320: 34,7
284: 35,0
Adet: Yüzde
Gençlik Merkezi Sayısı: Genç Istihdam Orani (15-24 Yaş)

330: 2020(2)
320: 2019(1)
284: 2018
Adet: Birim
Gençlik Merkezi Sayısı: Performans Göstergeleri
Kaynak: TüIK, Gençlik ve Spor Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 


2.3.8. Sosyal Hizmetler, Sosyal Yardımlar ve Yoksullukla Mücadele 
a) Mevcut Durum 
Ülkemizde son 10 yılda yoksulluk ve gelir dağılımına ilişkin göstergelerde genel bir iyileşme gözlemlenmektedir. Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri medyan değerinin yüzde 60'inın altında gelirle yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı alınarak hesaplanan göreli yoksulluk oranı, 2008 yılında yüzde 24,1 iken 2018 yılında yüzde 21,2'ye gerilemiştir.
TABLO II: 62- Gelir Gruplarının Toplam Gelirden Aldıkları Paylar, Gini Katsayısıve Yoksulluk Oranları

2008: 5,8
2015: 6,1
2016: 6,2
2017: 6,3
(Yüzde) 2018: 6,1

2008: 10,4
2015: 10,7
2016: 10,6
2017: 10,7
(Yüzde) 2018: 10,5

2008: 15,2
2015: 15,2
2016: 15,0
2017: 14,8
(Yüzde) 2018: 14,8

2008: 21,9
2015: 21,5
2016: 21,1
2017: 20,9
(Yüzde) 2018: 20,9

2008: 46,7
2015: 46,5
2016: 47,2
2017: 47,4
(Yüzde) 2018: 47,5

2008: 100
2015: 100
2016: 100
2017: 100
(Yüzde) 2018: 100

2008: 0,405
2015: 0,397
2016: 0,404
2017: 0,405
(Yüzde) 2018: 0,408

2008: 8,10
2015: 7,60
2016: 7,70
2017: 7,50
(Yüzde) 2018: 7,80

2008: 24,1
2015: 21,9
2016: 21,2
2017: 20,1
(Yüzde) 2018: 21,2
Kaynak: TütK Gelir ve Yaşam Koşullanı Araştırmaları ve Hanehalkı Bütçe Araştırmaları
kğkğü
Gelir dağılımındaki eşitsizliği işaret eden Gini katsayısı 2018 yılı itibarıyla 0,408seviyesinde gerçekleşmiştir. En zengin yüzde 20'lik grubun yllık kullanılabilir gelirden aldığıpayın en yoksul yüzde 20lik grubun aldığı paya oranı (P80/P20) ise 2008 yılında 8,1 iken ymistrBsişietrakaPam tdan agık İnsani Gelişme Endeksinde ülkemiz son 10 yılda önemli bir ilerleme kaydederek orta insani şlikkatn yükmişlk katsükmstgös 1ülk aaıdayld Türkie0,endeks değeie üncsada y alşt.

Kentieşme, uretim yapisindaki degişim, ic ve diş goc gibi nedenierie aile yapisinda meydana gelen değişim sosyal yardım ve hizmetlere olan ihtiyacın önemini artırmıştır.Ülkemizde yoksulluğun nesiller arası aktarımını engellemeye yönelik özellikle eğitim ve sağlık alanındaki sosyal yardımlara önem verilmiştir. Son 16 yılda toplam sosyal yardımların GSYH içindeki payı ciddi bir artış göstermiştir. Kamu kurum ve kuruluşları tarafindan yürütülen sosyal yardım programları kapsamında yapılan yardım harcamalarının GSYH'ya oranı 2008 yılında 1,09 iken bu oran 2018 yılında 1,15 olarak gerçekleşmiştir.
Sosyal yardım alanında kurumsal dağınıklığın giderilmesi, devlet ve sivil toplum kuruluşları tarafindan verilen sosyal yardım bilgilerinin tek merkezde toplanması ve sosyal yardım sürecindeki tüm adımların elektronik ortamda sağlanmasıyla daha adil kaynak dağıtımını hedefleyen Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminin (BSYBS) başta Aile Bilgi Sistemi olmak üzere ilgili diğer bilişim sistemleriyle entegrasyonu çalışmaları devam etmektedir. Bu doğrultuda, 2019 Ocak ayında BSYBS sistemiyle İçişleri Bakanlığı e-Belediye sistemi entegre edilmiştir. Böylece, 24 kamu kurumu, Türk Kızılayı ve e-Belediye sistemini kullanan Türkiye genelindeki 47 yerel yönetim arasında sosyal yardım verilerinin karşılıklıolarak paylaşılması sağlanmıştır.

TABLO II: 63- Sosyal Yardım Hizmeti Veren Kamu Kuruluşlarının Sosyal Yardım Harcamaları

Kurum: Yararlanıcı Sayısı (1)
Yardım Türü: Tutar (Bin TL)
2016: Yararlanıcı Sayısı (1)
2017: Tutar (Bin TL)
2018: Yararlanıcı Sayısı (1)

Kurum: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetier Bakanlığı
Yardım Türü: Yaşlı ve Engeili Aylığı
2016: 1 335 451
2017: 4 763 796
2018: 1 313 822

Kurum: Sosyal ve Ekonomik Destek (Çocuklani
Yardım Türü: 136 551
2016: 623 714
2017: 161 493
2018: 834 691

Kurum: Muhtaç Aileler) Evde Bakım
Yardım Türü: 481 228
2016: 5 038 843
2017: 499 737
2018: 5 720 106

Kurum: SYDVler (Fon) Tarafindan Verilen Tüm Sosyal Yardımlar
Yardım Türü: 3 154 069
2016: 5 018 450
2017: 3 201 253
2018: 5 730 580

Kurum: Genel Sağlık Sigortası Primleri
Yardım Türü: 6 683 106
2016: 7 002 820
2017: 6 732 639
2018: 7 743 979

Kurum: Vakıflar Genel Müdürlüğü
Yardım Türü: Muhtaç Aylığı (yetim ve engelliler)
2016: 3 734
2017: 24 747
2018: 4 653

Kurum: İmaret Hizmetleri
Yardım Türü: 20 315
2016: 28 785
2017: 20 195
2018: 33 203

Kurum: Burs (ilk ve ortaöğretimdeki muhtaç öğrenciler)
Yardım Türü: 20 674
2016: 17 178
2017: 21 290
2018: 20 302

Kurum: MEB
Yardım Türü: Burs (ilk ve ortaöğretimdeki muhtaç öğrenciler)
2016: 259 481
2017: [TELEFON]: 142 205

Kurum: YURT-KUR
Yardım Türü: Burs (yükseköğretimdeki muhtaç öğrenciler) (2)
2016: [TELEFON]: 1 831 107
2018: 548 156

Kurum: TKİ-TTK
Yardım Türü: Kömür Yardımı
2016: 2 082 309
2017: 999 622
2018: 2 088 881

Kurum: Belediyeler
Yardım Türü: Tüm Sosyal Yardimlar
2016: -
2017: 2 062 955
2018: -

Kurum: TOPLAM
2017: 27 920 559

Kurum: TOPLAM/GSYH (Yüzde) (3)
2016: 1,07
2018: 1,03
Kaynak: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı

S'ler (Fon tarafindan verilen tüm sosyal yardımlar ile kömür yardımında yararianıc sayısi hane sayısın, diğer yardım 
programlarında ise kişi sayısını ifade etmektedir.

(2) Üniversitelerin öğrencilerine verdikleri yardımiar bu rakama dâhil değildir.

(3)Yeni milli gelir serisi kullanılarak hesaplandığından veriler geçmişe dönük olarak güncellenmiştir.


Mart 2019'da başlatılan Elektrik Tüketim Desteği Programi kapsamında Bütünleşik Sosyal Yardımlar Bilgi Sistemi üzerinden düzenli sosyal yardım aldığı tespit edilen ihtiyaçsahibi hanelere yönelik elektrik faturası desteği sağlanmaktadır. Bu kapsamda Eylül 2019itibarıyla toplam 1.172.880 haneye elektrik desteği verilmiştir.

Çalışabilir durumda olan sosyal yardım yararlanıcılarının işgücü piyasasıyla bağlantılarının kurularak yoksulluktan kalıcı olarak çıkabilmelerinin sağlanması amacıyla sürdürülen çalışmalar kapsamında 2019 Ocak-Eylül itibarıyla 103.081 kişi İşKUR sistemine kaydedilmiştir. Bu dönemde kurum hizmeti sunulan kişi sayısı 74.730 olarak gerçekleşmiştir.

Engelli vatandaşlarımızın istihdamını artırmak amacıyla yürütülen Kamuda Engelli Kontenjanı Programı kapsamında engelli memur sayısında son 16 yılda önemli bir artışsağlanmıştır. 2018 yılı itibarıyla kamuda 53.017 engelli vatandaşımız istihdam edilmiştir.
Engelli vatandaşlarımıza yönelik bakım hizmeti sunan Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı yatılı hizmet veren Engelli Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi sayısı Eylül 2019 itibarıyla 99’a ulaşmıştır. Gündüzlü Bakım Hizmet veren merkez sayısı 53,umutevi sayısı ise 149'dur. Eylül 2019 itibarıyla 253'e ulaşan özel bakım merkezlerinde bakım hizmeti alan engelli sayısı ise 19 bin olup bu merkezlere aktarılan toplam kaynak 555milyon TL'dir. Aynı dönemde, evde bakım yardımından yararlanan engelli sayısı 513 bine,evde bakım hizmeti veren kişilere yapılan toplam ödeme ise 5,9 milyar TL'ye ulaşmıştır.
TABLO II: 64- Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına Bağlı Sosyal Hizmet Kuruluşlarının Sayı ve Kapasiteleri 
2016: Sayi
2017: Kapasite
2018: Sayı
2019(1): Kapasite

2016: 6
2017: 323
2018: -
2019(1): -

2016: 1 092
2017: 5 626
2018: 1 189
2019(1): 6 830

2016: 8
2017: 396
2018: -
2019(1): -

2016: 4
2017: 254
2018: -
2019(1): -

2016: 92
2017: 5 257
2018: 106
2019(1): 6 878

2016: 68
2017: 1 463
2018: 65
2019(1): 1 962

2016: 141
2017: 14 412
2018: 144
2019(1): 14 793

2016: 227
2017: 8 165
2018: 239
2019(1): 8 674

2016: 216
2017: -
2018: 260
2019(1): -

2016: 101
2017: 2 657
2018: 102
2019(1): 2 667

2016: 49
2017: -
2018: 68
2019(1): -
Kaynak: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
.....(1) Eylül 2019 itibarıyla 

aşaakiocukarayöniv akaa dhi.

(3) Çocuk evleri müstakil apartman dairelerinden ibarettir.

aaki çokaayönikSvakaadh 
Yönetmeliğiyle Çocuk Destek Merkezine dönüştürülmüştür.

(6) Umutevleri ve gündüzlü kuruluşlar dâhil edilmiştir.



Toplam nüfus içinde yaşli nüfus oranının giderek artması nedeniyle bu kesimin sosyal hizmetlereolanihtiyacönem kazanmakta ve sağlanan hizmetlerde artş gerçekleşmektedir.Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı huzurevlerinin sayısı Eylül 2019 itibarıyla 15'ye çıkmıştır. Diğer taraftan yaşlıların kendi çevrelerinden uzaklaşmadan evlerinde desteklenmesine yönelik hizmetlerin çeşitlendirilmesi ve yaygınlaştırılması ihtiyacı devam etmektedir.

TABLO II: 65- Sosyal Hizmet Harcamalarının Harcama Yapılan Kesime Göre Dağılımı

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Çocuk-Genç
2016: 1 488 199
2017: 1 623 381
2018: 2 432 161
2019(1): 2 327 237

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Yaşlı
2016: 600 577
2017: 611 469
2018: 757 225
2019(1): 597 339

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Kurum Bakımı
2016: 490 855
2017: 491 898
2018: 702 822
2019(1): 578 363

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Engelli Özel Kuruluşta Bakım
2016: 261 518
2017: 391 573
2018: [TELEFON](1): 555 511

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Özel Eğitim
2016: 2 125 036
2017: 1 825 767
2018: 2 766 478
2019(1): 2.109.035

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Toplum-Aile-Kadın
2016: 259 181
2017: 375 974
2018: 353 411
2019(1): 209 095

Harcama Yapılan Kesim Kuruluş: Toplam
2016: 5 225 366
2017: 5 320 062
2018: 7[TELEFON](1): 6 376 580
Kaynak: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıiği, Milli Eğitim Bakanlığı(1) Eylül 2019 itibarıyla 

Korunmaya muhtaç duruma düşen çocukların bakım hizmeti kapsamının genişletilmesi ve kadınlara yönelik kapsamlı ve işlevsel sosyal koruma programlarinın ve uygulamalarının geliştirilmesi ihtiyacı önemini korumaktadır.

b) Amaç
Yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan kesimlerin firsatlara erişimlerinin kolaylaştırılması yoluyla ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması ve yaşam kalitelerinin yükseltilmesi, gelir dağılımının iyileştirilmesi ve yoksulluğun azaltılması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sosyal yardım istihdam bağlantısı güçlendirilerek yoksul kesimin istihdam edilebilirliğinin artırılması ve üretken duruma geçirilmesine yönelik programlara işlerlik kazandınılacak, çalışabilir durumdaki kişilere yönelik yardımlar belirli şartlarla verilmeye devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.625)

Politika/Tedbir: Tedbir 625.1. Sosyal yardım yararlanicılarından çalışabilir durumda olanların istihdama yönlendirilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İŞKUR
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi veri tabanından çalişabilir durumda olan sosyal yardim yararlanicılari tespit edilerek Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi üzerinden İŞKÜR'a bildirilecektir. 2. İşKUR tarafından çalışabilir durumundaki sosyal yardım yararlanıcısı olan 100.000 kişiye danışmanlik, mesleki eğitim kursu, işe yerleştirme vb. hizmetler sunulacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 626.3. Sosyal Yardım Artı dönemine geçilecek, sosyal yardım faydalanıcısı vatandaşların ihtiyaç duydukları diğer kamu hizmetlerine erişimleri sağlanacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 626.4. Sosyal hizmet faydalanıcılarının ihtiyaç duydukları kamu hizmetlerine erişimleri kolaylaştırılacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 627.1. Sosyal yardım programlarının etkinliği analiz edilerek, elde edilen sonuçlar doğrultusunda programlarda gerekli revizyonlar yapılacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 627.2. Başta yerel yönetimler olmak üzere diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla karşılıklı veri paylaşımı sağlanacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 627.3. Kirsalda sosyal yardımlara erişim kolaylaştırılacak, yerel yönetimlerin bu alandaki rolü artırılacaktır.

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): İnsan odaklı sosyal politikalar çerçevesinde sosyal hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (KalkınmaPlanı p.628)

Sosyal yardımlar ve sosyal hizmetler arasındaki bağlantı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.626): Tedbir 628.1. Engelli ve yaşlı bakımı hizmetlerine ilişkin standartlar geliştirilecek ve bu hizmetleri veren personelin niteliği ve niceliği artırılacaktır.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Gini Katsayısı
Birim: -
2018: 0,408
2019(1): 0,406
2020(2): 0,405

Performans Göstergeleri: Göreli Yoksulluk (3)
Birim: Yüzde
2018: 21,2
2019(1): 21,0
2020(2): 20,9

Performans Göstergeleri: ASDEP'le Ulaşılan Hane Sayısı
Birim: Adet
2018: 1 063 000
2019(1): 1 000 000
2020(2): 1 000 000

Performans Göstergeleri: P80/P20 (4)
Birim: -
2018: 7,80
2019(1): 7,70
2020(2): 7,60
Kaynak: TÜİK ve Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
Göreli yoksulluk hesaplanırken eşdeğer hane halkı kullanılabilir geliri medyan değerinin yüzde 60 yoksulluk sınırı olarak alınmıştr.

(4) En yüksek gelire sahip yüzde 20lik nüfus kesiminin gelirinin en düşük gelire sahip yüzde 20lik nüfus kesiminin gelirine orani.

2.3.9. Kültür ve Sanat 
a) Mevcut Durum 
Yurt içinde ve dışında somut ve somut olmayan kültürel mirasimızın korunmasına yönelik restorasyon,sayısallaştırma ve envanter çalışmalarına devam edilmiştir.Restorasyon çalışmalarında tek eser ölçeğinden tematik projelere doğru daha bütüncül bir anlayışa yönelme gözlenmektedir. Sayısallaştırma çalışmaları tamamlanan yazma eserler internet órtamında faydalanıcıların erişimine açılmıştır. Bu gelişmelere karşılik restorasyon çalışmalarındaniteliğingeliştirilmesiveeserinözgünamacınagöreişlevlendirilmesi,envanter çalışmalarında kapasitenin geliştirilmesi ve kurumlar arası eşgüdümün sağlanmasıihtiyacı devam etmektedir.

Kültürümüzün uluslararası düzeyde tanıtımı amacıyla yürütülen çalışmalar sonucunda,dünya kültür mirası listelerinde ülkemize ait varlıkların sayısı artmıştır. Ekim 2019 itibarıyla Dünya Miras Listesinde 18, geçici listede ise 78 kültür varliığımız bulunmaktadır.
Kültür merkezi, müze, kütüphane, tiyatro salonu gibi kültürel altyapı unsurları nicelik olarak artmıştır. Ekim 2019 itibarıyla 114 kültür merkezi, 1.162 halk, çocuk ve edebiyat müze kütüphanesi, 200 Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze, 251 özel müze, 22 adet yazma eser kütüphanesi, 783 tiyatro salonu, 11 opera-bale salonu, 2.858 sinema salonu hizmet vermektedir. Nicelikte görünen bu gelişmelerle birlikte kültürel altyapı unsurlarının mimarî, işletme modeli, fiziki büyüklük planlaması ve alanın verimli kullanımı açısından yeniden değerlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.


TABL0 II: 66- Kültürel Altyapi Istatistikiel 
2005: 1 144
2010: 1 136
2015: 1 130
2016: 1 137
2017: 1 146
2018: 1 162

2005: 49
2010: 79
2015: 105
2016: 112
2017: 113
2018: 113

2005: 156
2010: 185
2015: 193
2016: 193
2017: 199
2018: 200

2005: 89
2010: 149
2015: 216
2016: 224
2017: 239
2018: 251

2005: 123
2010: 430
2015: 719
2016: 721
2017: 783
2018: 783

2005: 987
2010: 1 834
2015: 2 356
2016: 2 483
2017: 2 692
2018: 2 858
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı
Okuma kültürünün geliştirilmesi amacına yönelik olarak, halk kütüphaneleri yeni bir konsept dâhilinde daha kullanıcı dostu olacak şekilde inşa edilmekte olup mevcut kütüphanelerin deayni anlayış çerçevesinde rehabilite edilmesi sağlanmaktadır. Bu bağlamda 2019 yılı sonuna kadar 150'den fazla çocuk ve halk kütüphanesi yeni bir konseptle yapılandırılmış olacaktır. Projeile yapılan yenileme çalışması neticesinde, söz konusu kütüphanelerin toplumsal imajları açısindan önemli bir mesafe alınmış; üye sayılarıönemli ölçüde artmış ve kullanıcı profili değişmiştir. Bunun yanı sıra gezici kütüphane sayısı57'ye, Milli Eğitim Bakanlığı tarafından okullarda oluşturulan ZenginleştirilmişKütüphanelerin(Z-kütüphane)sayısı ise 1.583'e ulaşmıştır. Ayrıca DAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı tarafindan 2016-2018 yılları arasında 112 semt kütüphanesi kurulmuş,bunlar bilhassa dezavantajlı bölgelerde çocuk ve gençler için bir cazibe alanı olmuştur.Ancak okuma kültürünün yaygin hale getirilmesi,bu alandaki hizmetlerin verim ve etkinliğinin artırılabilmesi için bahse konu kütüphaneler arasındaki işbirliği ve eşgüdümüsağayacak bir ağ kurulmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Bu entegrasyonun sağlanmasıyla şehirlerde kütüphanelerin üçüncü mekân olarak insan hayatındaki yeri güçlenecek, okuma becerisi ve kültürü bilgi edinmenin temel kaynağı olacaktir.

Edebiyat ve yayıncılık alanında; Türk Edebiyatının Dışa Açılımı (TEA) Projesi kapsamında desteklenen eser sayısı 2019 yılı itibariyla 2.918'e, destek miktarı ise 27,2milyon TL'ye ulaşmıştır. Edebiyat Eserlerinin Desteklénmesi Projesi kapsamında ise 2014yılından beri toplam 167 esere 2 milyon TL destek verilmiştir. 2010 yılindan itibaren ISBN ve ISsN verileri değerlerlendirildiğinde genel bir artış eğilimi gözlenmékte, bu da ülkemizde bilgi üretimi ve yayıncılık adına olumlu bir gelişme olarak kaydedilmektedir.
GRAFİK II: 1- ISBN ve ISSN Verilen Yayın Sayısı
80.0001.00070.000
60.00080050.000600ISBN 100.00000.00200ISSN 20000
2000000t 
0o [KART_NO]2014 20152016 2017 2018ISBN ISSN 

Kültür ekonomisi, yaratici duşunceye dayali olmasi, yüksek katma değer potansiyeli,toplumsal kimlik ve değerlerin de taşıyıcısı olması nedeniyle ekonomik büyüme, istihdam ve ticaret ile birlikte sosyal içerme, kültürel çeşitlilik ve beşeri kalkınmaya da katkıda bulunmaktadır. TüİK'in açıkladığı verilere göre ülkemizde 2017 yılında kültürel mal ve hizmetlerin cirosu bir önceki yıla göre yüzde 20, katma değer katkısı ise yüzde 27 oranında artmıştır. Kültürel mal ihracatının toplam mal ihracatı içindeki payı yüzde 4,3, ithalat içindeki payı yüzde 2,2 olmuştur. Kültür ekonomisini oluşturan sektörler cirolarına oranla yüksek katma değer üretmekte olup bu bakımdan imalat, inşaat ve ulaştırma gibi geleneksel sektörleri geride bırakmaktadır. Bu sebeple yaratıcı sektörün ülkemiz kalkınması için stratejik alanlardan biri olarak kabul edilip gelişimi için öngörülü tedbirlerin alınmasına ve ön açıcı desteklerin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.
Kültür ekonomisini oluşturan sektörler içinde dünyada en çok düzenleme ve destek sinema sektörüne yönelik yapılmaktadır. Bu bağlamda ülkemizde Türk sinemasında devlet desteğiyle sağlanan gelişme ve büyümenin sürdürülebilirliği için uluslararası rekabet gücümüzün artırılması ve ülkemizin film üretim merkezlerinden biri haline gelmesi amacıyla 14/7/2004 tarihli ve 5224 sayılı Kanunda Ocak 2019'da önemli değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerle; sinema sektörüne sağlanan destekler çeşitlendirilmiş, reklam süreleri düzenlenmiş, sinema bileti satışlarına ilişkin yapımcı, dağıtimcı ve sinema salonları arasında yaşanan sıkıntılar giderilmiştir. Ayrıca ülkemizi önemli bir film çekim merkezi haline getirmek amacıyla ülke tanıtımına ve ekonomisine katkı sağlayacak yabancı film yapımlarına ülke içinde harcanan tutarın yüzde 30'una kadar destek verilebilecektir.Diğer yandan sinema sektöründe sağlanan desteklerin katkısıyla yerli yapım sayısı,izleyici sayısı ve hasılatında önemli artışlar yaşandığı görülmektedir. 2005 yılından bu yana 220 milyon TL'si 523 uzun metraj film projesine olmak üzere sektöre nominal olarak toplam 490 milyon TL kaynak aktarılmıştır. 2019 yılı içerisinde sağlanan kaynak Ekim ayı itibarıyla 8ma  $^{70,1}$ milyona ulaşmış, gişe gelirleri ise 896 milyon TL olmuştur. Ülkemiz sineması yüzde 63'lük yerli film izleme oranıile önceki yıllarda elde ettği Avrupa'daki birincilik konumunu sürdürmüştür. Bununla birlikte Ekim 2019 itibarıyla vizyona giren yerli film izleyici sayısında bir önceki yılın aynı dönemine göre düşüş meydana gelmiştir. Bunun sebebi sinema salon işletmecileri ile yapımcılar arasında yaşanan anlaşmazlıklardan kaynaklı olarak özellikle ana akım film yapımcılarının vizyon tarihlerini ertelemesi ve fimlerini vizyona sokmama kararı almalarıdır.saylıKanunda yapılan değişiklik neticesinde Ekim ayında filmlerin vizyona girmesi ile bu parametreler eski seviyelerine yaklaşmış olup yılı sonunda da vizyon, seyirci ve hasılat gerçekleşmelerinin bir önceki yıl düzeyinde olması beklenmektedir.Son yıllarda film üretiminde ve izleyici sayılarında elde edilen sayısal artışın yanı sıra,nitelikli yapımların da ortaya çıkması ve uluslararası festivallerde ödüller alınmaya başlanmasi, Türk sinemasının bir marka olma yolunda önemli adımlar attığının göstergesi olarak değerlendirilebilir.


TABLO II: 67- Sinema Sektörüne İlişkin Gelişmeler 
Yıllar: 2005
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 27
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 221
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 11 000 (1)
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 27 000 (1)
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 69 811
Toplam Hasilat (Bin TL): 177 374
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 8 816

Yıllar: 2010
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 65
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 252
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 21 706
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 41 064
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 186 997
Toplam Hasilat (Bin TL): 380 202
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 27 234

Yıllar: 2015
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 139
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 406
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 34 700
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 60 739
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 684 230
Toplam Hasilat (Bin TL): 316 987
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 38 723

Yıllar: 2016
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 135
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 358
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 31 102
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 58 216
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 690 733
Toplam Hasilat (Bin TL): 339 858
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 44 606

Yıllar: 2017
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 148
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 383
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 40 241
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 71 024
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 469 991
Toplam Hasilat (Bin TL): 863 522
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 53 778

Yıllar: 2018
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 180
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 437
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 44 616
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 70 408
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 544 504
Toplam Hasilat (Bin TL): 896 570
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 58 808

Yıllar: 2019 (2)
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 116
Vizyona Girren Toplam Film Sayısı: 329
Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin): 15 862
Toplam SSyirci Sayısı (Bin): 37 098
Yerli Film Hasılat (Bin TL): 225 573
Toplam Hasilat (Bin TL): 810 785
Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL): 59 851
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı(1) Yaklaşık seyirci sayılarıdır.(2) 2019 Ekim ayı itibanıyla verilmiştir.
Sahne sanatlarına yönelik destekler son yllarda artarak devam etmektedir. Bu kapsamda 2018-2019 sezonunda 261 özel tiyatroya toplam 5,2 milyon TL destek verilmiştir.Bu noktada dikkat çeken diğer bir husus, yeni girişimlerin projelerine öncelik verilmesi ve desteklerin İstanbul ve diğer büyükşehirlerle sınırlı kalmayıp küçük kentlere doğru yaygınlaşmasıdır. Tiyatro sayısı ve verilen desteklerin artışına paralel olarak seyirci sayılarında da artış gözlenmektedir. 2017-2018 sezonu itibarıyla tiyatro salonu sayısı 783,oynanan eser sayısı 9.376 ve seyirci sayısı 7,8 milyona ulaşmıştır.
5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliği adına önemli bir açılım sağlamış olmakla birlikte, bu alanda sponsorluk uygulaması henüz istenen seviyeye ulaşamamıştır. Kültürel faaliyetlerin ülkenin bütününe yaygınlaştırılması amacıyla, belediyelerin mahalli nitelikteki kültürel faaliyetlerini artırmalarına ihtiyaç bulunmaktadır. Kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliğinin geliştirilmesi önem arz etmekte olup devletin kültür ve sanat alanındaki destekleyici rolünün artırılması önemli görülmektedir.

Kültüre katılım konusunda kapsamlı ve düzenli bir araştırma yapılmaması nedeniyle vatandaşların kültüre katılım düzeyleri sağlıklı tespit edilememektedir. Bunun yanı sira kültür alanında yayımlanan istatistiklerin uluslararası raporlarda yayımlanan biçimler ve içerikten farklı olması nedeniyle kıyaslama yapmakta da sıkıntilar yaşanmaktadır. Bu konudaki eksikliği gidermek ve politika yapıcılara analiz imkânı verecek verileri temin etmek amacıyla, kültür alanına ilişkin toplanan istatistiklerin yöntem ve kapsam itibarıyla gözden geçirilerek gerekli güncellemelerin yapılması, kamu ve akademi işbirliğiyle yürütülen Kültür İstatistiklerini Geliştirme Projesinin tamamlanması önem arz etmektedir.
b) Amaç
Kültürel zenginlik ve çeşitliliğin korunup geliştirilerek gelecek nesillere aktarılması,kültürve sanat faliyeterinin yayastrlmasi, mili kültü vtak değer a boyutlu etkisinin artırılması temel amaçtır.


Politika/Tedbir: Yurt içi ve yurt dışındaki kültür mirasımız, toplumun kültür, tarih ve estetik bilincini geliştirecek, kültür turizmine katkı sağlayacak ve afet riskini dikkate alacak şekilde korunacak, taşınmaz vakıf kültür varlıklarına vakfiye şartları doğrultusunda işlevsellik kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.630)

Politika/Tedbir: Tedbir 630.1. Üniversitelerde Ulusal Restorasyon Mükemmeliyet Merkezi kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: YÖK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Pilot bir üniversitede Ulusal Restorasyon ve Mükemmeliyet Merkezi kurulumu için gerekli ön hazırlık çalışmaları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 630.2. Yurt içi ve yurt dışında taşınmaz vakıf kültür varlıklarımızı korumaya yönelik restorasyon ve onarim faaliyetleri nitelik ve nicelik olarak geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, Bölge Kalkınma Idareleri, Kalkınma Ajanslari, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Üniversiteler ve ilgili kamu kurumlarının katılimıyla Ulusal Restorasyon İlke ve Standartları Konferansı düzenlenecektir. 2. Önceliklendirilmiş 200 vakif eserinin restorasyonu uluslararası standartlara göre tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 630.3. Tarihi kent dokularına yönelik kentsel tasarımlar yapılacak, tarihi kent bölgeleri bu tasarımlara göre bütüncül anlayışla iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Bölge Kalkınma İdareleri, Üniversiteler, Kalkınma Ajanslari, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Pilot olarak belirlenecek bir kentte kentsel tasarım projesi hazırlanacaktir. 2. Beş kentin koruma amaçli imar planı hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 630.4. Yurt içi ve yurt dışındaki taşınmaz kültür mirasımızın korunmasına yönelik olarak yürütülen tespit ve envanter çalişmalarına devam edilecek ve elde edilen veriler dijital ortama aktarılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, TİKA, Bölge Kalkinma İdareleri, Yunus Emre Enstitüsü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TUES'e veri girişi yüzde 55'e çıkarılacaktır. 2. MUES'e veri girişi yüzde 40'a çıkarılacaktır. 3. Bilhassa yurt dişında tehdit altındaki tarihi mirasimız için bu bölgelerde TİKA gibi hareket kabiliyeti yüksek kurumlar tarafindan envanter çalışmalarına katkı sunulacaktır. 4. Farklı kurumlarda oluşturulan kültür envanterlerinin tek bir veri tabanında birleştirilmesi çalişması tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 630.5. Çeşme, imaret, aşevi gibi taşınmaz vakıf kültür varlıklarına vakfiye şartları doğrultusunda işlevsellik kazandırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Vakıflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STKlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal amaçlara özgülenmiş vakıf eserlerinin vakfiye esasları doğrultusunda yeniden işlevlendirilmesi sağlanacaktır. 2. Vakıflar Genel Müdürlüğünce vakıf eserlerinin vakfiye esaslarina uygun olarak kullanımının sağlanmasına yönelik denetimler artirilacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 630.6. UNESCO koruması altındaki alanlar başta olmak üzere, arkeoloji, edebiyat, tarih, tabiat konulu tematik kültür rotaları belirlenecek ve bunların tanıtimi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Arkeoloji, edebiyat, tarih, tabiat konulu bir tematik kültür rotası belirlenecek ve tanıtımı sağlanacaktır.

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Tedbir 630.8. Çanakkale şehitlikleri ve savaş alanları ihya edilerek Tarihi Alan açık hava müzesine dönüştürülecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Tiyatrolari Genel Müdürlüğü, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, TRT: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çanakkale Savaşları ve Gelibolu Tarihi Alan Başkanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler
1. Kültürümüzün temel unsurlan, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımıza yönelik üç tiyatro oyunu, 10 film ve belgesel, üç çizgi film yapılacaktır.: 1. Bigalı Kalesi Restorasyonu tamamlanacaktır. 2. Seddülbahir Kalesi Restorasyonu yüzde 50 oranında tamamlanacaktir. 3. Ziyaretçi ve risk yönetimi ana planları hazırlanacaktır. 4. Koruma amaçlı imar plani çalişmalarına başlanacaktır.

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Kültürel altyapı unsurlarının daha verimli ve etkili kullanılabilmesi için mimarisi, işletme ve yönetim modeli işlevsel hale getirilecek; farklı etkinliklere imkân veren esnek mekânsal tasarımlar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.631)

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Tedbir 631.1. Kültür yapılarının şehir yaşamında üçüncü mekân olarak benimsenmesi için ulaşılabilir, yaygın ve cazip yapılar tasarlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Tiyatrolari Genel Müdürlüğü, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, TRT: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Üniversiteler, STK'lar
1. Kültürümüzün temel unsurlan, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımıza yönelik üç tiyatro oyunu, 10 film ve belgesel, üç çizgi film yapılacaktır.: 1. Kültür yapılarında büyük ve merkezi yapılardan makul büyüklük ve muhtelif yerlere dağılmış esnek yapılara geçiş sağlanacaktır. 2. Kültür merkezi tasarım ve yapımına yönelik yerleşim yeri büyüklüğü, nüfus projeksiyonu, mevcut kültürel yapı envanteri gibi kriterler göz önüne alınarak konuya ilişkin standart belirleme çalışması yapılacaktır.

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Kentsel tasarımların, imar planlarının, toplu konutlar ve kamu binalarının peyzaja, şehrin dokusuna, estetiğine ve kimliğine katkı sağlamasına özen gösterilecek ve kentsel dönüşüm uygulamalarının kültürel kimliğe ve yapıya uygunluğu gözetilecektir. (Kalkınma Planı p.632)

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Tedbir 632.1. Yerel yönetimler ve ilgili kamu kurumlarının, şehre kimlik katan önemli mekânlara ilişkin markalaştırma uygulamaları teşvik edilip yaygınlaştırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Tiyatrolari Genel Müdürlüğü, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, TRT: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Kültürümüzün temel unsurlan, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımıza yönelik üç tiyatro oyunu, 10 film ve belgesel, üç çizgi film yapılacaktır.: 1. Kamu Eliyle Yapılan Kültür Yatırımlarına Destek Projesi usul ve esasları gözden geçirilecektir. 2. Şehir belleğinde yer etmiş yapı ve kültürel mekânların kayıt altına alınması, korunması ve tanıtımı sağlanacaktır.

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Tedbir 632.2. Özel müzelerin kurulması teşvik edilerek, çağdaş müzecilik anlayışı içerisinde müzelerin nitelik ve niceliği artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Tiyatrolari Genel Müdürlüğü, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, TRT: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Kültürümüzün temel unsurlan, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımıza yönelik üç tiyatro oyunu, 10 film ve belgesel, üç çizgi film yapılacaktır.: 1. Özel müzelerin yaygınlaştırılması için teşvik, destek ve idari düzenleme konularında mevzuat çalışması yapılacaktır. 2. Bakanlığa bağlı müzelerin nitelikleri geliştirilecek, tematik çeşitlilik sağlanacaktır.

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Kültür ve sanata erişim ve katılım olanakları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.633)

Tedbir 630.7. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımiz tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.: Tedbir 633.1. Kültür ve sanatın bir yaşam alışkanlığı olarak gelişmesi için erken yaşlardan itibaren kültür ve sanat eğitimi verilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Tiyatrolari Genel Müdürlüğü, Türk Dil Kurumu, Türk Tarih Kurumu, TRT: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler
1. Kültürümüzün temel unsurlan, tarihimizin önemli şahsiyetleri, olaylari, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımıza yönelik üç tiyatro oyunu, 10 film ve belgesel, üç çizgi film yapılacaktır.: 1. Kültür ve sanat alanına ilişkin seçmeli derslerin bu alanda teorik ve pratik bilgiyi kazandırması sağlanacaktır. 2. Tasarım-Beceri Atölyelerinde ve mesleki eğitimde bu alanların yeri artırılacaktır.

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 633.3. Gezici kütüphane sayısı artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar
1. 30 kütüphanenin mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılması sağlanacaktır. 2. 200 Z-kütüphane kurulacaktır. 3. 25 semt kütüphanesi kurulacaktır. 4. Beş halk kütüphanesi hizmete açılacaktır. 5. Farkli kurumların uhdesinde bulunan kütüphaneler arasında entegrasyon sağlanmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.: 1. Beş gezici kütüphane hizmete alinacaktır.

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 633.4. Kültür ve sanat hizmetlerinin sunumunda mahalli idareler, özel sektör ve sivil toplumun rolü güçlendirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar
1. 30 kütüphanenin mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılması sağlanacaktır. 2. 200 Z-kütüphane kurulacaktır. 3. 25 semt kütüphanesi kurulacaktır. 4. Beş halk kütüphanesi hizmete açılacaktır. 5. Farkli kurumların uhdesinde bulunan kütüphaneler arasında entegrasyon sağlanmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.: 1. Kamu Eliyle Yapılan Kültür Yatırımlarına Destek Projesi kapsamında mevcut desteklerin artırılması ve çeşitlendirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Klasik Türk Sanatlarını yaygınlaştırmaya yönelik faaliyetler düzenlenecektir. (Kalkınma Planı p.634)

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 634.1. Türk-Islam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılmasi, korunmasi, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Devlet Arşivleri Başkanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Kalkınma Ajanslari, Yerel Yönetimler
1. 30 kütüphanenin mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılması sağlanacaktır. 2. 200 Z-kütüphane kurulacaktır. 3. 25 semt kütüphanesi kurulacaktır. 4. Beş halk kütüphanesi hizmete açılacaktır. 5. Farkli kurumların uhdesinde bulunan kütüphaneler arasında entegrasyon sağlanmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.: 1. Yaygın kültürel eğitim faaliyetleri kapsamında Türk süsleme sanatları ve geleneksel el sanatları kursları açılacaktır. 2. Yerel yönetimler ve STK'lar işbirliğinde düzenlenen "Geleneksel El Sanatlari Festivalleri"nin devam ettirilmesi sağlanacaktır. 3. Türk-İslam tarihinin farklı dönemlerini kültürel, sanatsal ve toplumsal açıdan araştıran arkeolojik kazı çalışmaları ve bilimsel araştırmalara öncelik verilecektir.

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Türkçe'nin doğru ve yetkin bir şekilde kullanılması için örgün eğitim başta olmak üzere, her türlü medya, yasal düzenleme gibi araçlar etkin bir şekilde kullanılacaktır. (Kalkinma Planı p.635)

Tedbir 633.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, kütüphaneler bu alandaki yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 635.1. Türkçe'nin zenginliğinin kayıt altına alınması için etimolojik sözlük tamamlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Türk Dil Kurumu, TÜBA, Üniversiteler, STK'lar
1. 30 kütüphanenin mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılması sağlanacaktır. 2. 200 Z-kütüphane kurulacaktır. 3. 25 semt kütüphanesi kurulacaktır. 4. Beş halk kütüphanesi hizmete açılacaktır. 5. Farkli kurumların uhdesinde bulunan kütüphaneler arasında entegrasyon sağlanmasına yönelik çalışmalara başlanacaktır.: 1. Tietze-Tarihi ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lügatinin genişletilmiş baskısı yapılacak ve dijital ortamda erişime açılacaktır. 2. Türk Dil Kurumu Etimolojik Sözlük çalışması belirlenen program dâhilinde "K" harfine kadar tamamlanacaktır. 3. Türkiye Türkçesi Ağız Atlası Projesine başlanacaktır.

Tedbir 635.2. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımi faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 635.3. Her türlü basın, yayın ve medya ortamında Türkçe'nin güzel kullanılması özendirilecek, mesajinı dille ileten tüm sanat eserlerinde kelime zenginliği teşvik edilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Yunus Emre Enstitüsü, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Türk Dil Kurumu, Üniversiteler, STK'lar
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülkelerin ve okulların sayısi artırılacaktır. 2. Uzaktan Türkçe öğretimini sağlamak amacıyla Türkçe Öğretim Portalı geliştirilecektir. 3. Türk kültürünün yerinde tanınmasına imkân tanımak amacıyla tarih, edebiyat, müzik, sinema, arkeoloji, mutfak gibi farklı alanlarda yaz okulları düzenlenecektir. 4. Yabancılara Türkçe öğretimi yapacak insan kaynağını geliştirmek için Yabancılara Türkçe Öğretimi Sertifika Programi düzenlenecek; okuma ve dilbilgisi kitaplari, sözlük gibi destekleyici materyaller geliştirilecek; eğiticilere yönelik eğitim materyalleri geliştirilecektir.: 1. Edebiyat Eserlerini Destek Projesi kapsamında verilecek desteklerin kelime zenginliğini gözetmesi sağlanacaktır. 2. Türk Dil Kurumunun Türkçenin güzel ve zengin kullanıldığı sanat eserlerine yönelik ödül ve teşvik mekanizmaları geliştirmesi sağlanacaktır.

Tedbir 635.2. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımi faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 635.4. Türk kültür ve medeniyetine dair referans niteliğindeki metinler belirli bir program dâhilinde akademik niteliği haiz üniversiteler, yayınevleri ve ilgili kamu kurumlarınca yayınlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Yunus Emre Enstitüsü, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Tarih Kurumu, Türk Dil Kurumu, TÜBA, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı, Yayıncılıkla İlgili Meslek Birlikleri
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülkelerin ve okulların sayısi artırılacaktır. 2. Uzaktan Türkçe öğretimini sağlamak amacıyla Türkçe Öğretim Portalı geliştirilecektir. 3. Türk kültürünün yerinde tanınmasına imkân tanımak amacıyla tarih, edebiyat, müzik, sinema, arkeoloji, mutfak gibi farklı alanlarda yaz okulları düzenlenecektir. 4. Yabancılara Türkçe öğretimi yapacak insan kaynağını geliştirmek için Yabancılara Türkçe Öğretimi Sertifika Programi düzenlenecek; okuma ve dilbilgisi kitaplari, sözlük gibi destekleyici materyaller geliştirilecek; eğiticilere yönelik eğitim materyalleri geliştirilecektir.: 1. Yazma eserlerin muhtevaları Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı öncülüğünde ilgili kamu kurumları, akademi ve akademik niteliği haiz yayınevleri işbirliğiyle araştırılacak ve yayın yapılacaktır.

Tedbir 635.2. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımi faaliyetleri geliştirilecektir.: Fikri emek sonucu oluşan ürünlerin öneminin ve değerinin toplumun tüm kesimlerine benimsetilmesi sağlanacak ve fikri haklara konu ürün ve eserlere ilişkin bilgi ve veri altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.636)

Tedbir 635.2. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımi faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 636.1. Fikri haklara yönelik tanıtım, farkındalik ve bilgilendirme faaliyetleri yapılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Yunus Emre Enstitüsü, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, Meslek Birlikleri
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülkelerin ve okulların sayısi artırılacaktır. 2. Uzaktan Türkçe öğretimini sağlamak amacıyla Türkçe Öğretim Portalı geliştirilecektir. 3. Türk kültürünün yerinde tanınmasına imkân tanımak amacıyla tarih, edebiyat, müzik, sinema, arkeoloji, mutfak gibi farklı alanlarda yaz okulları düzenlenecektir. 4. Yabancılara Türkçe öğretimi yapacak insan kaynağını geliştirmek için Yabancılara Türkçe Öğretimi Sertifika Programi düzenlenecek; okuma ve dilbilgisi kitaplari, sözlük gibi destekleyici materyaller geliştirilecek; eğiticilere yönelik eğitim materyalleri geliştirilecektir.: 1. Fikri haklar konusunda farklı hedef gruplar gözetilerek çeşitli türde faaliyetler yapılması sağlanacak veya teşvik edilecektir. 2 Üniversite öğrencileri ile meslek birliği üyeleri, sanatçılar buluşturularak telif haklarının önemi anlatılarak farkındalık yaratilacaktır.

Tedbir 635.2. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımi faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 636.2. Kültür istatistikleri uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilecek ve tek bir veri tabanında toplanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Türk Dil Kurumu, Yunus Emre Enstitüsü, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜIK
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülkelerin ve okulların sayısi artırılacaktır. 2. Uzaktan Türkçe öğretimini sağlamak amacıyla Türkçe Öğretim Portalı geliştirilecektir. 3. Türk kültürünün yerinde tanınmasına imkân tanımak amacıyla tarih, edebiyat, müzik, sinema, arkeoloji, mutfak gibi farklı alanlarda yaz okulları düzenlenecektir. 4. Yabancılara Türkçe öğretimi yapacak insan kaynağını geliştirmek için Yabancılara Türkçe Öğretimi Sertifika Programi düzenlenecek; okuma ve dilbilgisi kitaplari, sözlük gibi destekleyici materyaller geliştirilecek; eğiticilere yönelik eğitim materyalleri geliştirilecektir.: 1. Kültür İstatistikleri Geliştirme Projesi kapsamında yapıilacak olan gereksinim analizi doğrultusunda yazılım geliştirilecektir. 2. Kültüre Katılım Araştırmasının hazırlık çalışmaları yapılacaktır.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 637.1. Kültürel ürünlerin üretim, gösterim ve dağıtımında tekelleşmeyi önleyici tedbirler alinacak, kültürümüze özgü ürünlere yönelik markalaşma, pazarlama ve finansman kolaylığı stratejileri geliştirilecektir.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 637.2. Kültür endüstrilerine sağlanan destekler, bilhassa eğitim, sertifikasyon ve Ar-Ge faaliyetleri artırılacaktır.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 637.3. Özel tiyatrolara verilen destekler artırılacaktır.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 637.4. Kültür endüstrilerine ilişkin mevcut kayıt, veri ve ulusal istatistikler çeşitlendirilecektir.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Kültür endüstrilerine verilecek desteklerde tarihi, milli ve kültürel değerlerimizi tanıtıcı, toplumsal birlik ve aidiyet hislerini güçlendirici alanlara öncelik verilecek, klasik sanatlarımıza pozitif ayrımcılık yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.638)

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 638.1. Klasik ve çağdaş Türk sanatını temsil eden alanlarda nitelikli etkinlik ve sergilerin kamu ve özel sektör tarafından profesyonelce organize edilip dünyanın önemli şehirlerinde sıklıkla uygulanması sağlanacaktır.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Türk sinemasının dünyada tanınan bir marka haline gelmesi için sinema endüstrisinin gelişimi sağlanarak uluslararası rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.639)

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 639.1. Ulusal Sinema Müzesi ve Arşivi kurulacaktır.

Kültür endüstrileri ve kültürel girişimlere yönelik mevcut desteklerin etki analizi yapılacak; kapsayıcı, objektif ve kolay erişilebilir destek mekanizmaları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.637): Tedbir 639.2. Ülkemizi önemli bir film çekim merkezi haline getirmek üzere ülkemizde çekimi yapılacak yabancı yapımlar desteklenecektir.

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Kültür sanat kurumlarının daha etkin yönetimi ve uzmanlık alanlarının genişletilmesi için nitelikli kültür-sanat profesyonelleri yetiştirilecek, yükseköğretimde kültür yönetimi bölümleri yaygınlaştırılacaktır. (KalkınmaPlanı p.641)

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Tedbir 641.1. Kültür yönetimi bölümlerinin akademide yaygınlaştırılması ve mevcuttakilerin verimliliğinin artırılması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar: YÖK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler
1. Sponsorluk, teşvik, vergi ile ilgili yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Yükseköğretim kurumlarındaki kültür ve sanat yönetimiyle ilgili bölümlerin sayısı artırılacaktır.

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Nitelikli din hizmetleri ile toplumun birlik, beraberlik, barış ve huzuruna katkı sağlanacak ve yaygın din eğitimi toplumun tüm kesimlerine ulaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.642)

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Tedbir 642.1. Toplumsal problemlere yönelik dini içerikli yayınlar toplumun daha geniş kesimine ulaştırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar: Diyanet İşleri Başkanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı,TRT
1. Sponsorluk, teşvik, vergi ile ilgili yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Toplumsal problemlerin çözümüne yönelik dini içerikli bilgilerin toplumun geniş kesimlerine ulaştırılması için görsel ve basılı yayınların sayısı ve çeşitliliği artırılacaktır.

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Tedbir 642.2. Manevi destek hizmeti ile ulaşılan kişi sayısı artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar: Diyanet İşleri Başkanlığı (S)
1. Sponsorluk, teşvik, vergi ile ilgili yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Aile ve Dinî Rehberlik Vaiziliği, Gençlik Koordinatörü ve Manevi Danışmanlık görev tanımı çalışması yapılacaktır. 2. Göç hizmetleri merkezinde KAGEM ve SDEM ile işbirliği içerisinde kadın, genç ve çocuklara yönelik manevi destek bürosu kurularak, eğitim faaliyetleri ve sosyal etkinlikler düzenlenecektir.

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Kültürümüz yurt dışında tanıtılacak, kültürel diplomasi faaliyetleri geliştirilecek, kamu ve sivil toplum kuruluşlarınca yürütülen kültürel diplomasi nitelikli faaliyetler arasında eşgüdüm sağlanacak ve uluslararası ilişkilerde kültürün yapıcı rolünden istifade edilecektir. (Kalkınma Planı p.643)

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Tedbir 643.1. Yurt dışında kültürel diplomasi alaninda faaliyet gösteren kuruluşlara verilen destekler artırılacak ve bu kuruluşların idari kapasiteleri geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yunus Emre Enstitüsü, TİKA
1. Sponsorluk, teşvik, vergi ile ilgili yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Beş yeni Yunus Emre Kültür Merkezi açılacaktır. 2. Yunus Emre Enstitüsü Kültürel Diplomasi Akademisinde Enstitü personeline ve bu alanda eğitim almak veya çalışmak isteyenlere yönelik eğitim programları düzenlenecektir.

Tedbir 639.3. Sinema yapım, dağıtım ve gösterim faaliyetlerinde tekelleşmenin önüne geçmeye yönelik düzenlemeler yapılacak, kültür merkezi ve benzeri yapıların sinema statüsüyle kullanımının teşviki sağlanacaktır.: Tedbir 643.2. Dünya kamuoyunda olumlu bir Türkiye algısı oluşmasına yönelik kültürel faaliyetler gerçekleştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü, Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü, TRT, Yunus Emre Enstitüsü
1. Sponsorluk, teşvik, vergi ile ilgili yasal düzenlemelere yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. YETKM aracılığıyla her yıl dünyanın farklı ülkelerinde en az 1.000 kültürel faaliyet icra edilecektir. 2.Yurt dışında Türk veya yabancı diğer kurum ve kuruluşlar tarafindan yürütülen ve ülkemizin tanıtılmasına katkı verme potansiyeline sahip kültür-sanat faaliyetleri desteklenecek ve bu tür faaliyetlere katılım sağlanacaktır. 3. Yurt dışındaki çeşitli sanat ve edebiyat festivallerine katılim için ilgili özel sektör kuruluşları ve meslek örgütleriyle işbirliği yapılacaktır.

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Kitap ve süreli yayın yayımcılığı alanlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetler desteklenecektir. (Kalkinma Planı p.644)

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Tedbir 644.1. Elektronik yayınlar da dâhil olmak üzere yayıncılık faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik Ar- Ge çalışmaları desteklenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
. Türkiye ve Avrupa Birliği ortak akademik ve bilimsel işbirliğini geliştirmek ve Türkiye'nin akademik ve bilimsel kapasitesini AB akademisyenlerine tanitmak amacıyla TABİP Akademi Eğitim Serisi düzenlenecektir. 2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik kapasitesini tanıtmak ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki bilimsel ve akademik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulan tabip.global portalının etkinliği artırılacaktır.: 1. Yayıncılık sektöründeki yenilikçi iş modelleri ve teknoloji temelli Ar-Ge faaliyetlerinin desteklenmesi için çalışmalara başlanacaktır.

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Tedbir 644.2. Nitelikli kültürel yayınlara daha fazla sayıda okurun ulaşımını temin etmek üzere e-kitap formatinda daha fazla sayıda eserin kamu yayını olması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
. Türkiye ve Avrupa Birliği ortak akademik ve bilimsel işbirliğini geliştirmek ve Türkiye'nin akademik ve bilimsel kapasitesini AB akademisyenlerine tanitmak amacıyla TABİP Akademi Eğitim Serisi düzenlenecektir. 2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik kapasitesini tanıtmak ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki bilimsel ve akademik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulan tabip.global portalının etkinliği artırılacaktır.: 1.Türk Klasik Eserlerinin Dijital Ortama Aktarılması Projesi kapsaminda Kültür ve Turizm Bakanlığı internet sitesindeki e-kitap sayısı 200'e çıkarılacak ve e-kitaplar daha fonksiyonel ve kullanıcı dostu hale getirilecektir.

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Tedbir 644.3. Yurt dişına telif satışını artırmak ve Türk edebiyatının dünya çapındaki tanınırlığının artırıması için gerekli olan tanıtım çalışmaları gerçekleştirilecek ve mevcut destek programlarının içeriği geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
. Türkiye ve Avrupa Birliği ortak akademik ve bilimsel işbirliğini geliştirmek ve Türkiye'nin akademik ve bilimsel kapasitesini AB akademisyenlerine tanitmak amacıyla TABİP Akademi Eğitim Serisi düzenlenecektir. 2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik kapasitesini tanıtmak ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki bilimsel ve akademik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulan tabip.global portalının etkinliği artırılacaktır.: 1. Bologna ve Frankfurt gibi önemli kitap fuarlarına mümkün olan en fazla sayıda yayıncı davet edilerek ve özel görüşme alanları tasarlanarak telif satışına destek olunacaktir. 2. Belirlenen kitap fuarlarına yabancı yayınevleri davet edilerek yerli yayınevleri ile telif görüşmelerinin yapılması sağlanacaktır. 3. TEDA Projesinin mali ve idari altyapısını güçlendirmek üzere yönetmelik çalişması yapilacaktır.

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Tedbir 644.4. Edebi üretimi teşvik etmek ve yayımlanma imkânı bulamamış nitelikli edebi üretimlerin okura ulaştırılmasını sağlamak üzere uygulanan ilk eser desteği geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
. Türkiye ve Avrupa Birliği ortak akademik ve bilimsel işbirliğini geliştirmek ve Türkiye'nin akademik ve bilimsel kapasitesini AB akademisyenlerine tanitmak amacıyla TABİP Akademi Eğitim Serisi düzenlenecektir. 2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik kapasitesini tanıtmak ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki bilimsel ve akademik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulan tabip.global portalının etkinliği artırılacaktır.: 1. İlk eser desteğinin idari ve mali alt yapısını güçlendirmek üzere Edebiyat Eserlerinin Desteklenmesi Hakkında Yönetmelikte değişiklik yapılacaktır.

Tedbir 643.3. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.: Tedbir 644.5. Türk edebiyatı ve yayıncılığının yurt dişında tanitımına yönelik faaliyetlerin ve bu faaliyetlerde kullanılan bilgilendirici içeriklerin çevrimiçi ortamlarda da yer alması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Üniversiteler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
. Türkiye ve Avrupa Birliği ortak akademik ve bilimsel işbirliğini geliştirmek ve Türkiye'nin akademik ve bilimsel kapasitesini AB akademisyenlerine tanitmak amacıyla TABİP Akademi Eğitim Serisi düzenlenecektir. 2. Türkiye'nin bilimsel ve akademik kapasitesini tanıtmak ve Türkiye ile diğer ülkeler arasındaki bilimsel ve akademik işbirliğini geliştirmek amacıyla kurulan tabip.global portalının etkinliği artırılacaktır.: 1. www.readturkey.gov.tr Türk Edebiyati ve Yayıncılik Tanıtim Portalının hazırlanması ve uluslararası tanitimına yönelik faaliyetlerin dijitalleştirilmesi projesi gerçekleştirilecektir.

Performans Göstergeleri: Yıl İçerisinde Restorasyonu/Konservasyonu Tamamlanan Taşınır Kültür Varlığı Sayısı (Kümülatif)
Birim: Bin
2018: 11,0
2019 (1): 22,5
2020 (2): 34,5

Performans Göstergeleri: Gezici Kütüphane Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 53
2019 (1): 57
2020 (2): 62

Performans Göstergeleri: Desteklenen Sinema Projesi Sayısı
Birim: Adet
2018: 195
2019 (1): 390
2020 (2): 585
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.3.10. Spor 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de lisanslı sporcu, spor kulübü ve antrenör sayılarındaki artış eğilimi devam etmektedir. Eylül 2018'de 8,3 milyon olan lisanslı sporcu sayısı Eylül 2019 itibarıyla 9,7milyona, 15.620 olan spor kulübü sayısı 17.605'e, 233.368 olan antrenör sayısı ise 246.774’e yükselmiştir.

Engellilerin spora katılımını artırmak amacıyla hayata geçirilen özel projeler kapsamında engelli otobüslerinin teminine; engelli sporcularla çalişabilmek için antrenörlerin formasyon eğitiminden geçirilmesine ve engellilere yönelik yaz spor okullarının açılmasına devam edilmiştir.

Spor tesislerinin bölgeler ve branşlar bazında dengeli dağılımlarının sağlanması ve tesislerin etkin kullanılması amacıyla spor tesisleri envanter programı aracılığıyla kamuya ait spor tesislerinin envanteri çıkarılmıştır. Söz konusu envanterin internet ortamında tüm vatandaşların erişimine açılması çalışmaları devam etmektedir.

Pilot uygulaması tamamlanan Türkiye Sportif Yetenek Taraması ve Spora Yönlendirme Projesi kapsamında, şu ana kadar yaklaşık 1 milyon 200 bin öğrenciye tarama testleri gerçekleştirilmiştir. Taraması gerçekleştirilen öğrencilere yönelik Spor Eğitimi ve Gelişimi Modül programları uygulanarak program kapsamında beceri koordinasyon, eğitsel oyunlar ve temel kuvvet eğitimlerine yönelik çalişmalara yer verilmiştir.
Spor eğitiminin iyileştirilmesi, sporda etik kurallara uyumun artırılmasi, sporcu sağlığına yönelik hizmetlerin geliştirilmesinde kritik önem arz eden spor hekimi yetiştirilmesinin sağlanmasi, ithal ikamesine yönelik sportif mal ve hizmet üretiminde marka ve kalite konularında Ar-Ge çalışmalarına ağırlık verilmesi, başarılı sporcuların yetiştirilmesi ve sporun bir yaşam tarzı olarak benimsetilerek geniş kitlelere yaygınlaştırılması ihtiyacıdevam etmektedir. Mahalli idarelerin spor alanındaki etkinliklerinin artırılması, spor kulüpleri ve federasyonlarının kapasitesinin güçlendirilmesi ve spor turizmi başta olmak üzere dünya spor ekonomisindeki pazar payının artırılması gerekmektedir.

b) Amaç
Sporun bir yaşam alışkanlığı haline geldiği, talep eden herkesin spor faaliyetlerine eristiği, uluslararasi şampiyonalarda başar ede eden, prestil spor oganizasyonlarinav sahipliği yapan ve böylelikle sporun her dalında dünya çapında rekabet edebilen bir seviyeye ulaşmak temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirier 
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Erken yaşlardan itibaren spor eğitimi verilecek; örgün eğitimde beden eğitimi ve spor derslerinin niteliği artırılacak; mahallinde spor imkânlari geliştirilerek her yaştan vatandaşların sportif faaliyetlere düzenli katılımı teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.646)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 646.1. Halkin spora olan ilgisini artıracak proje ve kampanyalar geliştirilecek, spor tesislerine erişim imkânları iyileştirilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 646.2. Spor eğitimi, okul öncesinden başlayarak ilk ve ortaöğretim kademelerinde yaygınlaştırılacak, okul spor müsabakaları faaliyet çeşitliliği ile okul spor kulübü sayısı artırılarak çocukların farklı spor branşlarına yönlendirilmesi sağlanacaktir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Spor Federasyonları
Politika/Tedbir: 1. Gençlik ve Spor Bakanlığı ve Milli Eğitim Bakanlığı arasında yapılacak işbirliği protokolüyle Temel Spor Eğitimi Programi hazırlanacak ve okul öncesi temel eğitim ve özel eğitim okullarının ders programlarına eklenmesi için çaliışmalar yapılacaktır. 2. Spor liselerinde uygulanan öğretim programları Birinci Kademe Yardımcı Antrenör Lisansı verilecek şekilde güncellenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 646.3. Başta engelli vatandaşlar olmak üzere herkesin sportif faaliyetlere katılımı teşvik edilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Politika/Tedbir: 1. Proje çağrılarında engelli bireylerin sporla rehabilitasyonu ve toplumsal hayata katılıminı sağlayan projeler öncelikli olarak desteklenecektir. 2. Spor tesislerinin engelli vatandaşların kullanımına elverişli hale getirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. Engelli vatandaşların kullanımına uygun spor tesislerinin envanteri çıkarılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 646.4. Engelli bireylerin spora katılımına yönelik antrenör-öğretmen yeterlilikleri geliştirilecek; zenginleştirilmiş eğitim materyalleri, görsel ve yazılı dokümanlar hazırlanarak uygulamaya konulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı
Politika/Tedbir: 1. Engelli sporcularımız başta olmak üzere engelliler için dizayn edilen engelli araçlar, yaz spor okullarında çocuk ve gençlerimizin spor tesislerine erişmesi amacı ile il müdürlüğünde bulunan mevcut araçla ve ihtiyaca göre kiralık araçlarla il müdürlükleri tesislerine ulaşım sağlayacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 646.5. Okul ve mahalle spor kulüplerinin dijital ortamda da entegrasyonu ile bu kulüplerin izleme ve değerlendirme işlemi kolaylaştırılacak ve performans göstergelerinin doğrulanabilir olması sağlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Spor Federasyonları
Politika/Tedbir: 1. Spor kulüpleri ile ilgili iş ve işlemlerin elektronik ortamda kayıt altına alındığı Spor Bilgi Sistemi kapsamında yer alan performans göstergelerinin takibi için yeni bir planlama yapılacaktır.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 647.1. Elit kategorisinde yer alma potansiyeli taşıyan sporcuları seçme, yönlendirme ve normlandirma sistemleri geliştirilecektir.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 647.2. Ülke genelinde uygulanacak standart yetenek tarama modeli oluşturulacaktır.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 647.3. Eğitim kurumlarındaki sportif faaliyetler yeniden düzenlenerek yetenekli sporcuların bireysel gelişimi desteklenecektir.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Coğrafi konum, iklim ve demografik yapıyı dikkate alan ulusal düzeyde spor tesislerinin yapımı ve etkin kullanılmasi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.648)

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 648.2. Eğitim kurumları ile kamuya ait spor tesislerinin Gençlik ve Spor Bakanlığı koordinasyonunda ortak kullanıma ve vatandaşların erişimine açılması sağlanacaktır.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 648.3. Spor alanına ait veri setleri yeniden yapılandırılarak veri kalitesi artırılacak ve uluslararası karşılaştırmalara imkân veren bir veri altyapısı oluşturulacaktır.

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Sporcu sağlığı merkezleri, hizmet kalitesi ve çeşitliliği artırılarak yaygınlaştırılacak, spor hekimi ihtiyacının giderilmesine yönelik tedbirler alınacaktır. (Kalkınma Plani p.650)

anlamda basarlı olabileceği branylara yönlendirilecek, elit sporcu yetistirmesi yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.647): Tedbir 650.2. Spor hekimi ihtiyacı tespit edilerek yeterli sayıda uzman hekimin yetiştirilmesi sağlanacaktır.

Spor turizminin uzun vadeli ve sağlıklı gelişmesini sağlamak üzere bölge potansiyelini ve rekabet gücü yüksek spor branşlarını dikkate alan Türkiye Spor Turizmi Stratejisi hazırlanarak ülkemizin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.651): Tedbir 651.1. Spor turizmine elverişli bölgelerin ve alanların tespiti ve değerlendirilmesi için kapsamli bir envanter analiz çalışması hazırlanarak spor turizmi yol haritası oluşturulacaktır.

Spor turizminin uzun vadeli ve sağlıklı gelişmesini sağlamak üzere bölge potansiyelini ve rekabet gücü yüksek spor branşlarını dikkate alan Türkiye Spor Turizmi Stratejisi hazırlanarak ülkemizin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.651): Sporun bir iş kolu ve meslek haline getirilerek kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla spor sektöründe mesleki yeterlilikler ve alt meslek tanımları belirlenecek, sporun birincil iş kolu rolü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.652)

Spor turizminin uzun vadeli ve sağlıklı gelişmesini sağlamak üzere bölge potansiyelini ve rekabet gücü yüksek spor branşlarını dikkate alan Türkiye Spor Turizmi Stratejisi hazırlanarak ülkemizin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.651): Tedbir 652.1. Milli sporcuların ortaöğretim ve yükseköğretim kademesine geçişlerini kolaylaştırıcı düzenlemeler yapılacaktır.

Spor turizminin uzun vadeli ve sağlıklı gelişmesini sağlamak üzere bölge potansiyelini ve rekabet gücü yüksek spor branşlarını dikkate alan Türkiye Spor Turizmi Stratejisi hazırlanarak ülkemizin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.651): Tedbir 652.3. Sporla profesyonel olarak ilgilenen bireylerin spor yaşamları sonrasında aktif ve verimli bireyler olarak spora veya başka alanlara katkı vermeleri için mesleki rehberlik uygulamaları oluşturulacaktır.

Spor turizminin uzun vadeli ve sağlıklı gelişmesini sağlamak üzere bölge potansiyelini ve rekabet gücü yüksek spor branşlarını dikkate alan Türkiye Spor Turizmi Stratejisi hazırlanarak ülkemizin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.651): Tedbir 652.5. Antrenörlük kariyer sistemi hayata geçirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Tesislerden Yararlanan Kişi Sayısı
Birim: Milyon Kişi
2018: 8,5
2019(1): 10,0
2020(2): 11,0

Performans Göstergeleri: Sportif yetenek taramasına katılan genç/öğrenci sayısı
Birim: Milyon Kişi
2018: 1,0
2019(1): 1,2
2020(2): 1,5

Performans Göstergeleri: Uluslararası müsabakalarda kazanılan madalya sayısı
Birim: Adet
2018: 6 171
2019(1): 6 500
2020(2): 6 900

2.3.11. Nüfus ve Yaşlanma 
a) Mevcut Durum 
Ülke nüfusumuz Adrese Dayalı Nüfus Kayt Sistemi verilerine göre1 yılı sonunda 8 milyona ulaşmıştır. Son yllarda kadın başına 2,1 çocuk olan yenileme seviyesi civarında durağanlaşan toplam doğurganlık hızi, 2018 yılında 1,99'a gerilemiştir. Doğurganlık hızındaki aşağı yönlü hareketin temel nedenleri şehirleşme, geniş aile yapısının azalması,ortalama evlenme yaşının yükselmesi, kadınların eğitim seviyesinin ve işgücüne katılım oranının artmasıdır. Nitekim eğitim ve gelir seviyesinin yüksek olduğu toplum kesimlerinde toplam doğurganlık hızı genel düzeyden daha düşük gerçekleşmektedir.
Uzun vadede düşen doğurganlık hızının yenileme seviyesinin üstünde korunmasıamacıyla Onuncu Kalkınma Planından itibaren doğurganlık yanlısı nüfus politikalarıbenimsenmiş, başta aile ve iş yaşamının uyumlaştırılması olmak üzere çeşitli alanlarda düzenlemeler yapılmıştır. Söz konusu politikaların etkinliğinin artırılması için yapılan düzenlemelerin gözden geçirilmesi ve etki değerlendirmesi yapılarak gerekli değişiklikler veya ilave tedbirlerin hayata geçirilmesi önem arz etmektedir.

TABLO II: 68- Demografik Göstergeler 
2011: 2,05
2016: 2,11
2017: 2,07
2018: 2,07

2011: 76,6
2016: 78,0
2017: 78,0
2018: 78,3

2011: 74,4
2016: 75,3
2017: 75,3
2018: 75,6

2011: 78,9
2016: 80,8
2017: 80,8
2018: 81,0

2011: 13,5
2016: 13,5
2017: 12,4
2018: 14,7

2011: 74 724
2016: 79 815
2017: 80 811
2018: 82 004

2011: 18 886
2016: 18 926
2017: 19 034
2018: 19 184

2011: 50 347
2016: 54 237
2017: 54 882
2018: 55 634

2011: 5 491
2016: 6 652
2017: 6 895
2018: 7 186
Kaynak: TÜIK Nüfus Projeksiyonları ve ADNKS verileridir.
(1) 2016 ve 2017 yillan verileri 2015-017 dönemine, 2018 y verisi 2016-2018 dönemine attir.
Doğuşta beklenen hayat süresinin uzaması sonucunda yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki payı artmaktadır. 2018 yılı sonu itibarıyla yaşlı nüfus (65+ yaş) yaklaşık 7,2milyon kişi olup bu nüfusun toplam nüfus içindeki payı yüzde 8,8'e ulaşmıştır. TüİK tarafindan nüfus tahminlerine göre yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki payının, 2023 yılında yüzde 10,2'ye, 2040 yılında yüzde 16,3'e, 2060 yılinda ise yüzde 22,6'ya ulaşacağı tahmin edilmektedir. 2018 yılında yüzde 67,8 olan çalışma çağı nüfusunun (15-64 yaş) toplam nüfus içindeki payı 2060 yılında yüzde 60'a gerileyecektir. Bu demografik dönüşümün sonucunda çalışan nüfusun bakmakla yükümlü olduğu nüfus artacak ve yaşlanan nüfusun ihtiyaçlarını karşılamak güçleşecektir.

Bununla birlikte özellikle uzun süreli bakım hizmetine ihtiyaç duyan ileri yaşlardaki yaşlı nüfus da hızla artmaktadır. 2018 yılında 1,45 milyon kişiyle toplam nüfus içindeki payıyüzde 1,8 olan ileri yaşlardaki (80+ yaş) nüfusun payının 2023 yılında yüzde 1,9'a, 2060yılında ise yüzde 7,1'e ulaşacaği öngörülmektedir.

Yaşlanan nüfusa yönelik sağlık, bakım ve sosyal güvenlik alanlarında etkin politikaların hayata geçirilmesine, yaşlılara verilen hizmetin bütüncül olarak sağlanabilmesi için hukuki 

ve kurumsal altyapinir 

kaynaklarının geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.


b) Amaç
Genç ve dinamik nüfus yapısının korunması; yaşliıların yaşam kalitesinin yükseltilmesi için ekonomik ve sosyal hayata etkin bir şekilde katılabilmesi, aktif ve bağımsız olarak hayatlarını sürdürebilmesi, yüksek kalitede uzun süreli bakım, sağlık ve diğer hizmetlerden yararlanabilmesi ve aktif yaşlanma ortamlarının oluşturulması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Uzun süreli bakıma gereksinim duyan yaşlılar için hizmetler çeşitlendirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.655)

Politika/Tedbir: Tedbir 655.2. Farklı kurumlar tarafindan sunulan uzun süreli evde bakım hizmetlerinde bütünlük ve kurumlar arası eşgüdüm sağlanacak, yerel yönetimlerin hizmet sunumunda daha fazla rol almasına imkân verecek düzenlemeler yapilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Belediyeler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kurumlar arası eşgüdüm sağlanması için hazırlanacak olan düzenlemelere dair tüm tarafların katıldığı bir çalıştay düzenlenecek ve sonuç raporu hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Yaşlılar için sağlık hizmetlerinin sunumu etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.656)

Politika/Tedbir: Tedbir 656.1. Sağlık hizmetlerinin sunumunda disiplinler arası bir yöntem geliştirilecek, geriatri alanında uzman personel sayısı artırılacak ve geriatrik hizmetler yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: . Geriatri uzman hekim sayısının artırılması için yetkilendirilmiş eğitim programı sayısi ve yan dal uzmanlık eğitimi öğrenci sayısı artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 656.2. Alzheimer- demans hastalığı ile mücadele sağlık, bakım, Ar- Ge gibi konunun tüm yönlerini içeren bir yaklaşımla yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Saha uygulamasını gerçekleştirecek sağlık personeline yönelik standardizasyon eğitimi ve pilot uygulama yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 656.3. Yaşlıların karşılaşabileceği düşme ve kazaların asgari düzeye indirilmesi için konut içi ve çevreye yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S),Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Belediyeler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yeni inşa edilecek binalarda zemin kaplama malzeme seçiminin ve yaya yürüme yüzeylerinin uygunluğunun sağlanması için Çevre ve Şehircilik Bakanlığıyla mevzuat çalışması yapılacaktır. 2. Temel gereklilikler ve değerlendirme yöntemlerinin standardı çalışması yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Yaşlı nüfusun ekonomik ve sosyal hayata katılımı artırılarak aktif yaşlanma imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.657)

Politika/Tedbir: Tedbir 657.1. Yaşlıların hayat boyu öğrenme imkânlarına erişimi kolaylaştıracaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İhtiyaçlar doğrultusunda yaşlılara yönelik yeni kurs programları hazırlanacak ve mevcut kurs programları güncellenecektir.

Tedbir 657.2. Yaşlıların belirli şartlarda çalışma hayatında kalabilmesini sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir.: Yaşlıların kendilerini dışlanmış ve yalnız hissetmedikleri bir ortam oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.658)

Tedbir 657.2. Yaşlıların belirli şartlarda çalışma hayatında kalabilmesini sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir.: Tedbir 658.3. Nesiller arası kültür paylaşımı ve dayanışmanın artirılması amacıyla yaşlıların aile içinde bakımı desteklenecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S): Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Belediyeler, STK'lar
1. Kamu kurum ve kuruluşları, işverenler ve diğer çalışma hayatı aktörlerinin yaş ayrımaılığı hakkında bilinçlenmesi, bu konuda farkındalık oluşturulması amacıyla bir çalıştay düzenlenecek, çalıştay sonuç raporu hazırlanarak taraflarla paylaşılacaktır.: 1. Yaşlılarına yanında bakmak isteyen ancak sosyoekonomik desteğe ihtiyaç duyan ailelere, belirlenecek miktarlarda sosyal ve ekonomik destek sağlanmasına yönelik mevcut durum tespiti yapılacaktır. 2. İlgili tarafların katkı ve katımlarıyla sosyoekonomik destekler belirlenecek, yaşlılara yönelik sosyal ve ekonomik destek yönetmelik taslağı hazırlanacaktır.

Tedbir 657.2. Yaşlıların belirli şartlarda çalışma hayatında kalabilmesini sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir.: Yaşlanan nüfusa yönelik hizmet ve politikalar veriye dayalı olarak geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.659)

Tedbir 657.2. Yaşlıların belirli şartlarda çalışma hayatında kalabilmesini sağlayacak mekanizmalar geliştirilecektir.: Tedbir 659.1. Türkiye Bakım ve Yaşlılık Araştırması yapılarak yaşlanan nüfusa yönelik hizmet ve politikalar veriye dayalı olarak geliştirilecektir.
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S): Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Üniversiteler
1. Kamu kurum ve kuruluşları, işverenler ve diğer çalışma hayatı aktörlerinin yaş ayrımaılığı hakkında bilinçlenmesi, bu konuda farkındalık oluşturulması amacıyla bir çalıştay düzenlenecek, çalıştay sonuç raporu hazırlanarak taraflarla paylaşılacaktır.: 1. Yaşlanan nüfusa yönelik hizmet ve politikaların veriye dayalı olarak geliştirilmesi amacıyla Türkiye'de Yaşlı Bakım Hizmetlerine Yönelik Beklenti ve İhtiyaç Araştırması yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Doğurganlık Hızı
Birim: Kadın Başına Çocuk Sayısı
2018: 1,99
2019(1): 2,05
2020(2): 2,1

Performans Göstergeleri: 65 Yaşındakilerin Hayatta Kalma Beklentisi
Birim: Yil
2018: 17,7(3)
2019(1): 17,9
2020(2): 18,1

Performans Göstergeleri: Kadın
Birim: Yil
2018: 19,2(3)
2019(1): 19,4
2020(2): 19,6

Performans Göstergeleri: Erkek
Birim: Yil
2018: 16(3)
2019(1): 16,2
2020(2): 16,4

Performans Göstergeleri: Yaşlı Nüfusun İşgücüne Katılma Oranı
Birim: Yüzde
2018: 12,2(4)
2019(1): 12,5
2020(2): 12,8
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
(3) 2015-2017 dönemine aittir.(4) 2017 yılıi verisidir.
2.3.12. Dış Göç
a) Mevcut Durum 
Türkiye, 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaşla zorla yerinden edilmiş bir göçmen akınıyla karşı karşıya kalmıştır. BM tarafindan yakın tarihte görülen en büyük göç dalgasıolarak nitelendirilen bu süreçte Türkiye, insani yardım refleksi ile hareket etmiş ve 2015yılından bu yana dünyada en fazla sığinmacı kabul eden ülke konumuna gelmiştir. Göçmen krizinin başlangıcından itibaren ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeler yapılmış, geçici koruma statüsü sahiplerinin sağlık, eğitim, sosyal yardım ve benzeri hizmetlere erişimleri sağlanmışve işgücü piyasasına girmelerine imkân tanınmıştır. Türkiye'nin ulusal kaynaklardan göçmenlere sağlamış olduğu yardım ve hizmetlerin maliyeti yaklaşık 40 milyar ABD dolarıolarak hesaplanmaktadır.

2019 yılı verilerine göre ülkemizdeki yabancı sayısı 5 milyonu geçmiştir. Bunun 3,7milyonunu geçici koruma altındaki Suriyeliler, 1,1 milyonunu ikamet izniyle ülkemizde 

bulunan yabancilar, kalan kismini ise uluslararasi koruma altindaki kişiler oluşturmaktadir.Ülkemizde yaşayan geçici koruma altındaki Suriyeli nüfusun sadece 63 bini geçici koruma merkezlerinde yaşamakta olup kalan Suriyelinüfusun yaklaşık yüzde 7'u aralarında İstanbul, Gaziantep, Hatay ve Şanlıurfa'nın da bulunduğu 10 ilde yaşamaktadır. Geçici koruma altındaki Suriyelilerin yüzde 39'unu 15 yaş altı çocuklar oluştururken, çalışma çağındaki nüfusun payi yüzde 59, yaşlı nüfusun payı ise yüzde 2 düzeyindedir. 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının sonuçlarına göre ülkemizde yaşayan Suriyelilerin doğurganlık hızi kadın başına 5,3 çocuk olup bu genç nüfus yapısının önümüzdeki dönemde de devam etmesi beklenmektedir.
İkamet izniyle ülkemizde bulunan yabancıların yüzde 71'i İstanbul, Antalya ve İzmir'de yaşamaktadır. Bu illerdeki ikamet izni sahibi sayısı sırasıyla 548 bin, 110 bin ve 98 bin kişidir.2018 yılında ikamet izniyle ülkemizde bulunan yabancılar arasında Irak, Suriye, Türk Cumhuriyetleri, İran ve Afganistan uyruklular ön siralardadır. 2010 yılında 9 bin olan uluslararası koruma başvuru sayısı son dönemde hızla artarak 2018 yılında 115 bine ulaşmıştır. Türkiye bu başvuru sayısıyla AB ve EFTA ülkeleri arasında en çok uluslararasıkoruma başvurusu alan üçüncü ülke olmuştur. 2018 yılındaki başvuruların yüzde 93'ü Irak ve Afganistan uyruklu yabancılar tarafından yapılmıştır. Coğrafi konumu ve yüksek sosyoekonomik gelişmişlik seviyesi ülkemizi düzensiz göçmenler için hem transit hem de hedef ülke konumuna sokmaktadır. Bu çerçevede ülkemizde yakalanan düzensiz göçmen sayısı hızla artarak 2010 yılındaki 33 bin düzeyinden 2018 yılında 268 bine ulaşmıştır.Yakalanan düzensiz göçmenler arasında Afganistan, Pakistan, Suriye ve Irak uyruklular yoğunluktadır.
Göç alma, göç verme ve transit ülke konumunda olması nedeniyle karmaşık bir göçdinamiğine sahip ülkemizin göç yönetiminin etkinliğinin artırıması önem taşımaktadır. Bu çerçevede göç yönetimi alanında temel bir yapı olan Göç Politikaları Kurulu,Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçiş sürecinde varlığını koruyarak Göç Kurulu ismiyle yeniden yapılandırılmıştır. Göç yönetiminin güçlendirilmesi amacıyla 2019 yılında Düzensiz Göç Strateji Belgesi ve Ulusal Eylem Planı Taslağı ile Göç Strateji Belgesi Taslağıhazırlanmıştır. Ayrıca politika yapma sürecine veri sağlamak amacıyla 2018 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasına Suriyeli göçmen örneklemi dâhil edilmiş ve bu nüfusa ait temel demografik göstergeler ile anne ve çocuk sağlığı göstergeleri üretilmiştir. Ancak göçyönetimi alanında kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi, koordinasyonun ve uluslararasıişbirliğinin artırılması, güvenilir ve kapsamlı veri üretimi ile politikaların kanıta dayalıgeliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
Ülkemizde uluslararası ve geçici koruma altında bulunan yabancıların sosyal uyumunun artırılması önem taşımaktadır. Bu kapsamda eğitim hem sosyal uyumun artırılması hem de çocukların potansiyellerini hayata geçirmeleri, becerilerini geliştirmeleri ve döndüklerinde kendi ülkelerinin gelişimine katkıda bulunmaları açılarından kritiktir. Okul çağında bulunan 1,08 milyon Suriyeli çocuğun 685 bini eğitimine devam etmektedir. Yüzde 63 düzeyinde olan genel okullaşma oranı, ilkokul ve ortaokul düzeyinde sırasıyla yüzde 88ve 73 iken lise düzeyinde yüzde 34'e düşmektedir. Geçici koruma altındaki ihtiyaç sahibi ailelerin çocuklarının okula devamını teşvik etmek ve okul terk oranlarını düşürmek amacıyla 520 bin öğrenciye Şartlı Eğitim Yardımı yapılmaktadır. 2014-2019 döneminde Milli Eğitim Bakanlığı tarafından düzenlenen yaygın eğitim kurslarına toplam 5 bin Suriyeli katılmıştır.Bu sayının 303 binini Türkçe dil eğitimine katılan kursiyerler oluştururken 94 bini mesleki 

ve teknik eğitim kursiyerleridir. Sosyal uyumun temininde toplumda göçmenlere yönelik bilgi eksikliği ve olumsuz algıların azaltılmasına, yabancıların Türkçe dil becerilerinin geliştirilmesine ve ortaöğretim başta olmak üzere tüm kademelerde eğitime erişimin artılmasına ihtiyaç duyulmaktadır.

Göçmen akınına mali destek sağlanması ve sorumluluk paylaşılması amacıyla Türkiye ile AB arasında yapılan mutabakat sonucunda Türkiye'deki Mültecilere Yardım Programi oluşturulmuştur. İki aşaması olan bu program ülkemizdeki mültecilerin insani ve kalkınmaya yönelik ihtiyaçları için toplam 6 milyar avro tutarında yardımı içermektedir. Programın ilk aşamasını oluşturulan 3 milyar avroluk destek kapsamında 72 proje için toplam 2,99 milyar avro sözleşmeye bağlanmış ve 2,20 milyar avro harcanmıştır. İkinci aşama kapsamında ise Haziran 2019 itibarıyla 13 proje için 452 milyon avro sözleşmeye bağlanmış ve 152 milyon avro ödenmiştir. Göç alanındaki uluslararası yardımların etkisinin artırılması için bu fonların planlama, yönetim ve izleme süreçlerinin iyileştirilmesi önem taşımaktadır.
Yurt dışında 6,5 milyon Türkiye kökenli göçmenin yaşadığı tahmin edilmektedir. Bu nüfusun önemli bir kısmını 1960'ı yllardan itibaren ağırlıklı olarak Avrupa ülkeleriyle yapılan işgücüantlaşmaları çerçevesinde yurt dışına göç eden vatandaşlarımız ve aile fertleri oluşturmaktadır. Yurtdışına göç eden Türk Vatandaşı sayısı 2018 yılında bir önceki yıla göre yüzde 20 artarak 137 bine ulaşmıştır. 2019 yılında yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağlarını artırmaya yönelik olarak gençlik kampi, Diaspora Gençlik Akademisi,Türkiye Stajları, gençlik buluşmalari,kültür gezileri ve çeşitli eğitim programlarıdüzenlenmiştir.Buetkinliklere3.500'ünüzerinde kişikatılım sağlamıştır.Yurtdışında yaşayan vatandaşlarımızın anavatanlarına aidiyetlerinin korunmasi,anadil,kültür ve kimliklerinin muhafaza edilmesini teminen bu faaliyetlerin artarak devam etmesine ihtiyaçduyulmaktadır.

b) Amaç
İnsan haklarına uyumlu, insan onuruna yakışır, güvenli, düzenli, veriye dayalı ve kontrol edilebilir dış göç yönetimi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Göç yönetiminin kurumsal yapısı güçlendirilecek ve etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.661)

Politika/Tedbir: Tedbir 661.1. GöÇ Strateji Belgesi çıkarılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Taslağı hazırlanan Göç Strateji Belgesi ilgili kuruluşların görüşleri çerçevesinde nihai hale getirilerek yürürlüğe konulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 661.2. Ülkemizde bulunan yabancıların ekonomik ve sosyal yaşama entegre edilmesine yönelik göç yönetiminin kurumsal yapısı güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1.Üç teknik ve üç üst düzey toplantı düzenlenerek yabancıların sosyal uyumu hakkında kurumlar tarafindan yapılan çalışmalar değerlendirilecek ve toplantılar sonucunda izleme-değerlendirme raporları hazırlanacaktır.

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Tedbir 661.6. Gönüllü geri gönderme mekanizmaları yaygınlaştırılarak etkin bir şekilde uygulanacaktır.
Içişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar, Belediyeler: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
1. Göç alanında faaliyet gösteren yerli ve yabancı STK'ların envanteri oluşturulacaktır. 2. İlgili STKların eğitim ihtiyaçlarına yönelik modüller tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 3. AB ülkelerindeki kamu-STK işbirliğine ilişkin iyi uygulamaların paylaşıldığı ve Türkiye'deki STKlarla kaynak ve transit ülkelerdeki STK'ların irtibat kurmasının sağlandığı iki konferans düzenlenecektir.: 1. Belirlenen Avrupa ülkelerine çalışma ziyareti ve altı ilde işbaşı ziyareti yapılacaktır. 2. Yedi dilde 50.000 broşür basılacak, kılavuz ve standart çalişma usulleri hazırlanacaktır. 3. Türkiye'de Düzensiz Göçmenlerin Destekli Gönüllü Geri Dönüşü ve Yeniden Entegrasyonu Projesi kapsamında üç çalıştay düzenlenecektir. 4. Gönüllü geri gönderme mekanizmaları etkin bir şekilde uygulanacaktır.

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Tedbir 661.7. Veriye dayalı politika ve hizmet sunumunun sağlanması için kurumlar arasi koordinasyon geliştirilecektir.
Içişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar, Belediyeler: İçişleri Bakanlığı (S), İlgli Bakanliklar, Belediyeler
1. Göç alanında faaliyet gösteren yerli ve yabancı STK'ların envanteri oluşturulacaktır. 2. İlgili STKların eğitim ihtiyaçlarına yönelik modüller tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 3. AB ülkelerindeki kamu-STK işbirliğine ilişkin iyi uygulamaların paylaşıldığı ve Türkiye'deki STKlarla kaynak ve transit ülkelerdeki STK'ların irtibat kurmasının sağlandığı iki konferans düzenlenecektir.: 1. Kurumlar arası veri paylaşımına yönelik protokoller hazırlanacaktır.

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Uluslararası koruma ve geçici koruma altındakilerin sosyal hayata uyumu artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.662)

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Tedbir 662.1. Uluslararasi koruma ve geçici koruma altındakilere yönelik bilgi eksikliği, olumsuz algı ve önyargıları gidermek amacıyla farkındalık çalışmaları artırılacaktır.
Içişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar, Belediyeler: İçişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İletişim Başkanlığı
1. Göç alanında faaliyet gösteren yerli ve yabancı STK'ların envanteri oluşturulacaktır. 2. İlgili STKların eğitim ihtiyaçlarına yönelik modüller tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 3. AB ülkelerindeki kamu-STK işbirliğine ilişkin iyi uygulamaların paylaşıldığı ve Türkiye'deki STKlarla kaynak ve transit ülkelerdeki STK'ların irtibat kurmasının sağlandığı iki konferans düzenlenecektir.: 1. Uluslararası koruma ve geçici koruma altındakilere yönelik olumsuz algının düzeltilmesi için yazılı ve görsel medyada farkındalık çalışmaları yapılacaktır. 2. Uluslarası Göçmenler Günü etkinliği düzenlenecektir. 3. Basın ve iletişim alanında mevcut durum analizi yapılacaktır. 4. İletişim ve farkındalık artırma stratejisi hazırlanacaktır.

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Tedbir 662.2. Uluslararası koruma ve geçici koruma altındakilerin Türkçe dil becerileri geliştirilerek sosyal hayata uyumları artırilacaktır.
Içişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar, Belediyeler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Belediyeler
1. Göç alanında faaliyet gösteren yerli ve yabancı STK'ların envanteri oluşturulacaktır. 2. İlgili STKların eğitim ihtiyaçlarına yönelik modüller tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 3. AB ülkelerindeki kamu-STK işbirliğine ilişkin iyi uygulamaların paylaşıldığı ve Türkiye'deki STKlarla kaynak ve transit ülkelerdeki STK'ların irtibat kurmasının sağlandığı iki konferans düzenlenecektir.: 1. Bakanlıkça yayımlanan 2019/15 sayılı Genelge gereğince Türkçe dil becerisi yeterli düzeyde olmayan 3. ve 12. sınıf arası tüm yabancı uyruklu öğrencilere Türkçe uyum sınifları açılacaktır. 2. Türkçenin öğretilmesine yönelik hazırlanan eğitim materyalleri çoğaltılıp, Türkçe uyum sınıflarında kullanılmak üzere 81 ile gönderilecektir.

Tedbir 661.3. GöÇ alanında uluslararası yardımların yönetiminde planlama, uygulama ve takip için kurumlar arası işbirliği güçlendirilecek, ulusal kuruluşların uluslararası fonlardan doğrudan faydalanması yönünde kapasite geliştirilecektir.: Tedbir 662.3. Uluslararası koruma ve geçici koruma altındaki öğrencilerin ortaokul ve liseye geçişleri artırılacak, bu öğrenciler ilgi ve yeteneklerine göre mesleki ve teknik eğitime yönlendirilecektir.
Içişleri Bakanlığı (S), Göç Kurulu Üyesi Kurum ve Kuruluşlar, Belediyeler: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. Göç alanında faaliyet gösteren yerli ve yabancı STK'ların envanteri oluşturulacaktır. 2. İlgili STKların eğitim ihtiyaçlarına yönelik modüller tasarlanacak ve eğitimler verilecektir. 3. AB ülkelerindeki kamu-STK işbirliğine ilişkin iyi uygulamaların paylaşıldığı ve Türkiye'deki STKlarla kaynak ve transit ülkelerdeki STK'ların irtibat kurmasının sağlandığı iki konferans düzenlenecektir.: 1. Geçici eğitim merkezlerinin sayısının azaltilmasına devam edilecek ve bu merkezlerdeki öğrencilerin devlet okullarına yönlendirilmesine dair çalışmalar yapılacaktır. 2. Yabancı öğrenci uyum yönetmeliğinin yürürlüğe girmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağları güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.663): Tedbir 663.1. Yurt dışındaki vatandaşlarımızın sorunlarının çözümüne yönelik faaliyetler ve hizmetler artırılacak ve ülkemizle bağlarını güçlendirmeye yönelik programlar oluşturulacaktır.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağları güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.663): Tedbir 663.2. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın akademik, sosyal ve kültürel gelişimlerine destek olunacaktir.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağları güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.663): Tedbir 663.3. Yurt dişında yaşayan çocuk ve gençlerimizin anadillerini öğrenmeleri ve kültürel değerlerimizi tanımaları sağlanacaktır.
2.4. YAŞANABİLİR ŞEHİRLER, SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE 
2.4.1. Bölgesel Gelişme 
a) Mevcut Durum 
2014-2023 yllarını kapsayan Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) ile ulusal ve bölgesel düzeyde bölgesel gelişmeye yönelik stratejiler belirlenmiş, strateji öncelikleri çerçevesinde tüm Düzey-2 bölgeleri için kalkınma ajanslarının koordinasyonunda katılımcıbir süreçle bölge planları hazırlanmış ve uygulamaya konulmuştur.
Bölgesel gelişme politikası,bölgeselgelişmişlik farklarının azaltılması,bölgelerin rekabet gücünün artırılması ve ekonomik ve sosyal bütünleşmenin güçlendirilmesi amaçlarına yönelik olarak bölge ve kentlerin niteliğine göre farklılaştırma suretiyle uygulanmaktadır. Bölgesel gelişmenin tüm sektörlerle ilişkili olması nedeniyle merkezi ve yerel düzeyde paydaşlar arasında işbirliğinin temin edilmesi ve koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi önem taşımaktadır.

26 Düzey-2 bölgesinde kurulu kalkınma ajansları bölge, il ve ilçe düzeyinde çalışmalar 

ajansiar sunmuş oldugu destek araçlari lie boigelerinin one çikan sektorlerini desteklemekte ve bu suretle bölgelerin potansiyelleri harekete geçirilmektedir.
İllerdeki yatırım destek ve tanıtım faaliyetlerini gerçekleştiren ajans bünyesindeki yatırım destek ofisleri (YDO), araştırma ve analiz, bilgilendirme ve danışmanlik, tanıtım,promosyon ve organizasyon faaliyetleri gerçekleştirmektedir.

Kalkınma ajanslarına ilişkin mevzuat çalışmalarına 2019 yılında da devam edilmiştir.5449 sayılı Kalkınma Ajanslarının Hizmetlerine İlişkin Kanun ile 4 sayılı CumhurbaşkanlığıKararnamesinin kalkınma ajanslarıyla ilgili bölümünün değişikliği ve ikincil mevzuat çalışmaları sürdürülmektedir. Ajansların kurumsalperformanslarının değerlendirilmesine yönelik çalışmalara başlanmıştır. Ayrıca bölge planları ile uygulama arasındaki bağlantıyıgüçlendirmek, kaynakları daha odaklı bir şekilde kullanmak üzere kalkınma ajanslarında sonuç odaklı program (o) yönetimi yaklaşımına geçilmesine yönelik çalışmalar yürütülmüştür.

2008-2018 yılları arasında kalkınma ajanslarına merkezi bütçeden 6,8 milyar TL, yerel paylardan ise 3,5 milyar TL (2019 yılı fiyatlarıyla) kaynak aktarılmıştır. 2019 yıli için ise 331milyon TL merkezi bütçe payı tahsisatı yapılmış olup yerel pay katkısının 300 milyon TL olacağı tahmin edilmektedir.

Kalkınma ajanslari, bölgelerindeki kamu kurumlarına, mahalli idarelere, üniversitelere,sivil toplum kuruluşlarına ve özel sektöre mali ve teknik destek sağlamaktadır. Bu çerçevede, 2008-2019 döneminde 20.499 projeye 2019 yıli fiyatlarıyla yaklaşık 7,48 milyar TL'lik hibe desteği sağlanmıştır. Bu destekle yapilan toplam yatırım tutarı 12,7 milyar TL'ye ulaşmıştır. Ayrıca, ajanslar AB kaynaklı programlar kapsamında, kuruluşlarından bu yana yaklaşık 179 milyon Avro bütçeli 63 proje için destek elde etmiştir.
TABL0 II: 69- Kalkınma Ajanslarına İlişkin Bilgiler (2008-2019) (1)
Destek Programı Türü: Bütçesi (2)

Destek Programı Türü: Proje Teklif Çağrısı
Ajans Desteği (2): 6 369
Eş-finansman Dâhil Toplam Proje: 11 193
Proje Başvuru Sayısı: 45 202
Desteklenen Proje Sayısı: 10 127

Destek Programı Türü: Güdümlü Proje Desteği
Ajans Desteği (2): 752
Eş-finansman Dâhil Toplam Proje: 1 188
Proje Başvuru Sayısı: 107
Desteklenen Proje Sayısı: 106

Destek Programı Türü: Doğrudan Faaliyet ve Fizibilite Desteği
Ajans Desteği (2): 235
Eş-finansman Dâhil Toplam Proje: 259
Proje Başvuru Sayısı: 6 083
Desteklenen Proje Sayısı: 2 038

Destek Programı Türü: Teknik Destek
Ajans Desteği (2): 124
Eş-finansman Dâhil Toplam Proje: 124
Proje Başvuru Sayısı: 16 274
Desteklenen Proje Sayısı: 8 228

Destek Programı Türü: Genel Toplam
Ajans Desteği (2): 7 480
Eş-finansman Dâhil Toplam Proje: 12 764
Proje Başvuru Sayısı: 67 666
Desteklenen Proje Sayısı: 20 449
(1) 2019 yılı Ekim ayı itibarıyladır.(2) 2019 Yili Fiyatlarıyla, Milyon TL 
16/10/2019 tarihli ve 1664 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi, Doğu Karadeniz Projesi Bölge Kalkınma İdaresi ve Konya Ovası Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarının görev süreleri 31/12/2020 tarihine kadar,Güneydoğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Teşkilatının görev süresi 31/12/2023tarihine kadar uzatılmıştır.

Kalkınma ajanslarının yanı sıra; GAP, DAP, DOKAP ve KOP eylem planlari, Cazibe Merkezlerini Destekleme Programi (CMDP) ve bölgesel rekabet edebilirliğin geliştirilmesine yönelik uygulamalar bu politika ve araçlarla uyumlu bir şekilde hayata geçirilmektedir.

2014-2018 döneminde GAP, DAP, DOKAP, KOP eylem planlari kapsamında 2019 fiyatlarıyla toplam 103,1 milyar TL harcama gerçekleşmiştir.

2019 yılında yürütülmeye başlanan Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programı (SOGEP)kapsamında istihdam edilebilirliğin artırılmasi, sosyal girişimcilik ve yenilikçiliğin desteklenmesi, sosyal içermenin artırılmasi ve sosyal sorumluluk bileşenleri altinda desteklenecek projeler ile mevcut sosyal sorunların kamu ve özel kesim işbirliğinde çözüme kavuşturulması hedeflenmektedir.

Bölgesel gelişme politikalarının tasarım sürecine girdi sağlamak, karar alma süreçlerini kolaylaştırmak ve uygulama etkinliğini artırmak amacıyla analiz çalışmaları yürütülmüştür. Bu çerçevede; bölge, il ve ilçe düzeyinde sosyoekonomik gelişmişlik sıralaması araştırmalarının güncelleme çalışmaları tamamlanmış ve taslak raporlar hazırlanmıştır.
Yerleşim merkezlerinin sosyal ve ekonomik ilişkileri ile kamu hizmetlerinin sunumu ve hizmetlere erişimi analiz etmek amacıyla yerleşme merkezlerinin kademelenmesi çalışmasının güncellenmesine devam edilmektedir. Saha çalışması da içeren araştırma kapsamında gerçekleştirilecek analiz ve modelleme çalışmaları ile yerleşim merkezleri sisteminin kademeli yapısı ortaya çıkarılacaktır.

Bölge, il ve ilçe düzeyinde verilerin tek bir platformda toplanmasi, düzenli olarak güncellenmesi ve raporlanarak ilgili kesimlerin kullanımına açılması amacıyla Bölgesel Bilgi Bankası Projesi devam etmektedir. Proje kapsamında veri tabanı oluşturulmaya başlanmışolup ilgili kurumlarla veri entegrasyonu işlemlerinin tamamlanmasıyla birlikte 2019 sonuna kadar proje tamamlanmış olacaktır.


TABLO II: 70- Düzey 2 İstatistiki Bölge Birimleri (İBB) Bazında Çeşitli Göstergeler 
(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: Sa Saae Payi (Yüzde)
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): ta Sektörü Payi (Yüzde)

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 1
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 18,4

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 2
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 6,7
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,1
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,9
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 9,0
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 134
S zde) (2018): 10,1
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 3,7
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 23,5

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 3
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): εS
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 0'
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: E'I
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): Z'9
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 911
S zde) (2018): 8'8
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): S'8
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): $Zε

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 4
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 5,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,7
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,7
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 5,5
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 111
S zde) (2018): 9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 11,3
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 40,8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 5
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,8
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 2,4
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 2,2
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 3,6
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 95
S zde) (2018): 11,6
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 18,9
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 15,4

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 6
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 4,7
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,9
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 2,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 6,1
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 131
S zde) (2018): 10,2
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 15
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 35,8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 7
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,8
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,5
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 3,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 87
S zde) (2018): 6,9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 26,1
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 22,6

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 8
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,2
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,9
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,8
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 2,4
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 109
S zde) (2018): 7,5
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 16,7
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 35,3

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 9
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 4,9
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 0,6
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 3,8
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 76
S zde) (2018): 11,2
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 19,4
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 22,6

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 10
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,2
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,0
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,9
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 88
S zde) (2018): 5,7
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 28,5
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 21,7

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 11
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,3
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 2,4
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 80
S zde) (2018): 5,9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 25,9
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 28,8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 12
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,8
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,1
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,6
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 3,1
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 81
S zde) (2018): 6,8
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 30,7
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 27,7

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 13
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 1,3
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,3
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 0,9
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 72
S zde) (2018): 8
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 32
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 23,1

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 14
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,7
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 2,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 77
S zde) (2018): Z∃2
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 222
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): ε8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: SI
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): ${
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 8't
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: b'0
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): EZ
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: S9
S zde) (2018): $9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 6'T
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): $LT

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 16
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 3,4
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,4
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,9
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 2,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 66
S zde) (2018): 12,8
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 15
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 33

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 17
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): εε
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 6,8 6,8 :
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 8'0
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): Z
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 89
S zde) (2018): Z'9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 9'06
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): ε'9T

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 18
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 2,7
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,7
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,4
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 70
S zde) (2018): 10,9
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 28,6
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 20,4

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 19
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 1,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 6,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 0,7
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 69
S zde) (2018): 5,1
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 45,2
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 15,8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 20
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,1
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 2,1
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,8
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 60
S zde) (2018): 8
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 34,5
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 17,3

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 21
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 4,0
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,2
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 63
S zde) (2018): 14,1
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 24,5
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 24,7

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 22
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 1,3
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,3
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,2
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 0,9
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 64
S zde) (2018): 7,5
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 35,6
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 11,6

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 23
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 4,6
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 2,2
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 2,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,9
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 42
S zde) (2018): 18,6
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 36,1
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 17,4

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 24
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,8
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 2,7
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 1,5
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,3
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 47
S zde) (2018): 25
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 14,6
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 20,2

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 25
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 1,4
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 0,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: -0,1
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 0,6
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 45
S zde) (2018): 5,3
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 53,5
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 13,8

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 26
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 2,6
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 1,8
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 0,8
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 1,0
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 39
S zde) (2018): 21,5
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 36
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 24,5

(tteSo Gelişmişlik Ekonomik Sosyo-: 1,5
ed unsnnnN (Yüzde) (2018): 1,4
2017-2018 Yıllik Nüfus Artış Hızi (Yüzde): 100,0
eed 2008-2018 Nüfus Artış Hizi: 100
(t) Bölgelerin GSYHye (Yüzde): 11
C)C Kişi Başına Endeks TR=100: 18,4
S zde) (2018): 26,7
İstihdamın Sektörel Yapısı -2018 (2): 54,9
Yönetim Bütçe Gelirlerinin Giderlerini Orani (2018) Merkezi Karşılama 1): 0,9
Kaynak: TUIK, Maliye Bakanlığı, Mülga Kalkınma Bakanlığı (SEGE çalışması için)

1Bakanıkann merkez muhasebe birimlerince tasil edlen ve ödenen tutarar i aynmna tabi tutulmaksızın Türkiye verisinde yer almaktadı.
( İnşaat sektörü sanayi içinde değerlendirilmiştir.



b) Amac 
lk ieim 
katkıyı sağlamak, bölge içi ve bölgeler arası gelismişlik farklarını azaltmak temel amtir 
c) Politika ve Tedbirler 
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Bölgesel kalkınmanın kurumsal yapısı ve yönetişimi merkezi ve bölgesel düzeyde etkinleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.669)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 388 ve 642 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamelerin ilgili kısmında yer alan düzenlemeler gözden geçirilecek ve gerekli hazırlıklar tamamlanacaktır. 2. 2021-2023 dönemini kapsayan yeni nesil Eylem Planlarının içerik kapsam ve yöntem standartlarını belirlemek üzere Eylem Plani Hazırlama Rehberi hazırlanacaktir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 669.1. Bölge kalkınma idareleri ve kalkınma ajanslannın yapılari, görev ve yetkileri gözden geçirilerek, daha etkin ve verimli çalışmalarına yönelik düzenleme yapılacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 669.2. Bölgesel gelişmeye ilişkin kanun, kararname ve ikincil mevzuat gözden geçirilecek, uygulama araçları etkinleştirilecektir.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Teknolojji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları, Bölge Kalkınma İdareleri
Politika/Tedbir: 1. Kalkınma Ajanslarının yönetim, danışma ve mali yapılarının etkinliğini artırmak ve destek süreçlerinde uygulamada ortaya çıkan aksaklıkları gidermek amacıyla ajans mevzuatı gözden geçirilecektir. 2. Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştirmasına atif yapan ilgili mevzuatta güncellemeler yapilacaktır. 3. Destek Yönetim Kılavuzu ve ekleri güncellenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 669.5. Bölgesel gelişme politikalarının tasarım ve uygulama aşamalarında karar destek süreçlerini güçlendirecek il ve ilçe düzeyinde Sosyo- Ekonomik Gelişmişlik Sıralaması Araştırmasının güncellenmesi de dâhil olmak üzere araştırma, analiz ve raporlama çalışmaları yapılacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Sanayi ve Tenoloji Bakanlığı (S), TÜIK, Kalkınma Ajansları
Politika/Tedbir: 1. İl ve ilçe SEGE raporları tamamlanacaktir. 2. Yerleşme Merkezlerinin Kademelenmesi Araştırması (YERMEK) yapılacak ve karar destek sistemi kurulacaktir. Bu kapsamda, köylerde uygulanan anketler analiz edilerek mevcut durum ve potansiyelleri ortaya konulacak; analiz ve modelleme çalışmaları ile kademeler belirlenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Görece geri kaimış bölgelerde kentsel ve sınai altyapıların geliştirilmesi, gelişme potansiyeli haiz sektörlerde istihdamın artırılması ve yaşam kalitesinin yükseltilmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.670)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 670.1. Kalkınma ajansı destekleri, yerel düzeydeki kurumların kapasitesinin geliştirilmesi, özel sektörün kurumsallaşması, sürdürülebilirliği ve verimliliğinin artırılması amacıyla yönetim danışmanlığı alanina odaklanacaktır.

Tedbir 670.2. Görece geri kalmış bölgelerde çevresine hizmet verme bakimından merkez olma işlevi taşıyan illerde Cazibe Merkezlerini Destekleme Programi uygulanmasına devam edilecektir.: Tedbir 670.3. Kalkınma ajansları sonuç odaklı programlar ve bölgeye özel yenilikçi destek mekanizmaları ile daha odaklı ve etkili destekler sağlayacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları, Yerel Yönetimler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajanslari
1. Cazibe merkezi olarak belirlenen illerde katma değeri yüksek üretim, teknoloji, ihracat, istihdam ve yenilikçilik kapasitelerinin artırılması hedefi doğrultusunda Program uygulamasına devam edilecektir. 2. Program kapsamında Bakanlık tarafindan Usul ve Esaslar hazırlanacaktir. 3. Program çerçevesinde fizibilitesi Bakanlıkça onaylanacak projeler için kalkınma ajansları vasıtasıyla proje destekleri sağlanacaktır.: 1. Kalkınma Ajanslarında sonuç odaklı program yönetimine geçilecektir. Sonuç Odaklı Programlar, Kalkınma Ajansları 2020 yılı Çalışma Programları ile birlikte onaylanacaktir.

Tedbir 670.2. Görece geri kalmış bölgelerde çevresine hizmet verme bakimından merkez olma işlevi taşıyan illerde Cazibe Merkezlerini Destekleme Programi uygulanmasına devam edilecektir.: Sosyal Destek Programı yeniden yapılandırılacak ve uygulaması yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.671)

Tedbir 670.2. Görece geri kalmış bölgelerde çevresine hizmet verme bakimından merkez olma işlevi taşıyan illerde Cazibe Merkezlerini Destekleme Programi uygulanmasına devam edilecektir.: Tedbir 671.1. Sosyal Destek Programi, özellikle toplumun dezavantajlı kesimlerinin ekonomik ve sosyal hayata daha aktif katılımlarını sağlamak, üretkenlik ve yetenek gelişimini destekleyerek istihdam edilebilirliği artırmak amacıyla, sosyal girişimciliği ve sosyal sorumluluk faaliyetlerini de teşvik edecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları, Yerel Yönetimler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları
1. Cazibe merkezi olarak belirlenen illerde katma değeri yüksek üretim, teknoloji, ihracat, istihdam ve yenilikçilik kapasitelerinin artırılması hedefi doğrultusunda Program uygulamasına devam edilecektir. 2. Program kapsamında Bakanlık tarafindan Usul ve Esaslar hazırlanacaktir. 3. Program çerçevesinde fizibilitesi Bakanlıkça onaylanacak projeler için kalkınma ajansları vasıtasıyla proje destekleri sağlanacaktır.: 1. Yeni dönemde Sosyal Gelişmeyi Destekleme Programi adıyla uygulanacak olan programın usul ve esaslari Hazırlanacaktır. 2. 2020 Sosyal Gelişme Programı proje başvurularının alınmasi, desteklenmesi uygun görülen projelerin seçilmesi, bütçelerinin tahsis edilmesi sağlanacaktır. 3. 2019 Sosyal Destek Programi ve 2020 Sosyal Gelişme Programı projelerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmaları yürütülecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: En yüksek gelirli bölgenin kişi başı gelirinin en düşük gelirli bölgenin kişi başı gelirine oranı
Birim: -
2018: 4,28(3)
2019(1): 4,20
2020(2): 4,12

Performans Göstergeleri: Eğitim Düzeyi En Düşük Beş Bölgede Yüksekokul ve Üzeri Mezunların Oranı
Birim: Yüzde
2018: 10,9
2019(1): 11,8
2020(2): 12,5

Performans Göstergeleri: Sanayi ve hizmeterin bölge ekonomisinde payı en düşük beş bölge ortalaması
Birim: Yüzde
2018: 77,4(3)
2019(1): 77,9
2020(2): 78,5
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) 2017 yılıi verisidir.

2.4.2. Şehirleşme 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'nin ekonomik, sosyal ve çevre politikaları ile stratejilerini mekânla ilişkilendiren; insan odaklı, kimlikli, yaşanabilir ve üreten şehirler oluşturulması yolunda mekânsal planlamayı yönlendiren Türkiye Mekânsal Strateji Planı çalışmaları başlatılmıştır.
Önemli ölçüde tamamlanan mekânsal planlara rağmen kentlerde istenilen yaşam kalitesi düzeyine ulaşılamadığı görülmektedir. Planların uygulanması, izlenmesi, denetimi ile farklı kademelerdekiplanlar arasındaki eşgüdüm sorunları ve artan plan değişiklikleri şehirlerdeki yaşam kalitesini olumsuz yönde etkilemektedir.

6360 sayılı Kanunla büyükşehir belediyelerinin yetki alanının il sınırı olarak belirlenmesi şehirleşme oranı göstergelerinde tanım değişikliği nedeniyle kırılmaya sebep olmuştur. 2012yılında kent tanımı kriteri olarak kullanılan nüfusu 20 binin üzerinde olan yerleşimlerde yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 72,3 iken, 2018 yılında bu oran yüzde 92,3seviyesine yükselmiştir.

Kamulaştırma, toplulaştırma ve imar uygulamalarının etkililiğini artırmak ve piyasanın daha sağlıklı işlemesini sağlamak üzere nesnel ölçütlere dayalı bir gayrimenkul değerleme sisteminin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

Merkezi kurumların plan yetkilerinin genişletilmesinden ziyade planlama, yapılaşma ve denetim sürecinde dikkate alınacak nesnel kuralların geliştirilmesi, teknik olarak detaylandırılması ve yerel yönetimlerin kapasitelerinin geliştirilerek planlamanın mahallinde yapılması ihtiyacı bulunmaktadır.

Kıyı alanları ve tarımsal alanlar başta olmak üzere kontrolsüz kentsel genişlemenin doğal, tarihi ve kültürel alanlar üzerinde oluşturduğu tahribatın önlenmesi ihtiyacısürmektedir.

Mekânsal planların yapımında yapılaşma sınırları, yoğunlukları ve uygulama esaslarının afet risk faktörlerine göre belirlenmesi ihtiyacı devam etmektedir.
b) Amaç
Însan odakli, doğal hayata ve tarihi mirasa saygıli, temel kentsel hizmetlerin adil ve erişilebilir bir şekilde sağlandığı, yaşam kalitesi yüksek ve değer üreten şehirler ve yerleşimler oluşturmak temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika / Tedbir: Şehirlerimiz kalkınma vizyonuyla eşgüdüm içerisinde, çok merkezli, karma kullanımı destekleyen, özellikle erişilebilirliği sağlayan bir yaklaşımla planlanacak; mekânsal planlarda topoğrafyayla ahengin sağlanması ve afet riski, iklim değişikliği, coğrafi özellikler ve tarihi değerlerin gözetilmesi esas alınacaktır. (Kalkınma Planı p.674)

Politika / Tedbir: Tedbir 674.2. Şehirlerin özgün kimliğini geliştirmek üzere; doğal, tarihi ve kültürel değerlerin korunması ve yeniden canlandırımasi için İller Bankası A.Ş Genel Müdürlüğü (İLBANK) tarafindan yerel yönetimlere yönelik destek programı geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İLBANK, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerel yönetimlerin talepleri çerçevesinde destek programi hazırlanacak, iki sokak sağlıklaştırma projesi tamamlanacaktır.

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Tedbir 676.1. Şehirlerimizde sağlıklı yaşam alanları oluşturmak, kentsel yeşil alan standartlarını ve yaşam kalitesini yükseltmek için Millet Bahçeleri 81 ile yaygınlaştırılacak, 2023 yılına kadar 81 milyon m² alanda Millet Bahçesi çalışmaları Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, TOKİ, İLBANK ve belediyelerin finansmanıyla yürütülecektir.

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Mekânsal planlama sistemi, merkezi kuruluşlarla işbirliği içerisinde belirlenen ilke ve kurallar çerçevesinde, mahalle düzeyinde etkili katılım mekanizmalarını, izleme ve denetleme süreçlerini içerecek şekilde geliştirilecek; planlama ve uygulamanın mahalli idareler tarafından yapılması esas olacaktır. (Kalkınma Planı p.677)

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Tedbir 677.1. Planlama sürecinde etkili katılım, izleme ve denetleme modeli geliştirilecek, mevzuat bu çerçevede güncellenecektir.

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): İmar uygulamalarında alt düzeydeki imar planlarının bütünlüğü korunacak, planlar uygulama araçlarıyla zenginleştirilecek ve plan bütününde yapılacak imar uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.678)

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Tedbir 678.1. Imar uygulamalarında kırsal ve kentsel yerleşmeleri dikkate alan katılımcılik ve finansman alaninda yenilikçi yaklaşımlar geliştirilecektir.

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Şehirleşmede yatay mimari esas alınacak; kentsel ortak yaşam, kentsel aidiyet, mahalle kültürü ve kent bilincini geliştirecek strateji ve uygulamalar yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.679)

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Tedbir 679.1. Insan odakli, yatay mimariyi yansıtan başarılı örnek yerleşimler belirlenecek ve değerlendirme raporu hazırlanacaktır.

Yeşil şehir vizyonu kapsamında yaşam kalitesinin artırılması ve iklim değişikliğine uyumu teminen şehirlerimizde Millet Bahçeleri yapılacak ve yeşil alanların miktarı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.676): Tedbir 679.2. "Medeniyetimizi yaşatan şehir beratı" ve "özgün mahalle sertifikası" verilmesine altlik oluşturacak kılavuzlar hazırlanacaktır.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 680.1. Ulusal harita üretimi işlerinde baz alınacak olan kentsel alanlardaki konumsal hassasiyet altyapısı yenilenecektir.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Kamu ve özel sektör kuruluşlarınca yapılacak yatırımlara temel oluşturmak üzere sayısal hale gelmiş güncel, güvenilir kadastro verileri sunulacak, mülkiyet verileri elektronik ortama aktarılacaktır. (Kalkınma Planı p.681)

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 681.1. Mülkiyete ilişkin işlemler kanuni kisıtlar çerçevesinde elektronik ortama taşınacaktır.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 681.2. Tüm Türkiye'de tek koordinat sistemine geçilerek kadastro modernizasyonu tamamlanacaktır.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 681.3. Tüm tapu işlem belgeleri elektronik ortama aktarılarak tapu işlemleri mekâna bağlı kalınmaksızın elektronik ortamda gerçekleştirilecektir.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Kentlerin yaşam kalitesi seviyelerinin izlenmesine altlık teşkil etmek üzere ölçme ve değerlendirme araçları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.682)

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 682.1. Il, ilçe ve mahalle ölçeğinde kentsel veri altyapisının oluşturulması ve paylaşılması için kurumsal, teknik ve yasal altyapı güçlendirilecektir.

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Yerel yönetimlerin akıllı şehir stratejilerini ve izleyecekleri yol haritalarını hazırlamaları teşvik edilecek, akıllı şehir projelerinin ulusal katmanda önceliklendirilen alanlar ve kabiliyetler dikkate alınarak seçilmesi ve hayata geçirilmesi sağlanacak, akıllı şehir uygulamalarına yönelik yerli üretimin geliştirilmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.683)

Haritacılık alanında konumsal hassasiyet, dijitalleşme ve yeni teknolojilerin kullanımı güçlendirilecek, kurumlar arası koordinasyon ve işbirliği geliştirilerek birlikte üretim ve veri paylaşımı yoluyla mükerrerlikler önlenecektir. (Kalkınma Planı p.680): Tedbir 683.1. Yerel yönetimlere akıllı şehir stratejilerini ve izleyecekleri yol haritalarını hazırlamalarına yönelik Ulusal Akıllı Şehir Stratejisi ve Eylem Plani esas alınarak rehberlik sağlanacaktır.

Tedbir 683.2. Akilli şehir projeleri, büyükşehir belediyeleri ve 51 il belediyesi öncelikli olmak üzere akıllı şehir olgunluk değerlendirmesi ve kaynak tahsis kısıtları göz önünde bulundurularak önceliklendirilecektir.: Tedbir 683.4. Akilli şehir ekosistemi analiz edilerek girişimciler, sistem geliştiriciler, teknoloji sağlayıcılar gibi sektörün tüm paydaşları oluşturulacak dijital platformda buluşturulacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), TÜBİTAK, TÜIK, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBITAK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerde akillı şehir olgunluk değerlendirmeleri yapilacaktır.: 1. Akıllı Şehir Bilgi Paylaşım Platformu geliştirilecek ve tüm akıllı şehir ekosistemini kapsaması sağlanacaktır.

Tedbir 683.2. Akilli şehir projeleri, büyükşehir belediyeleri ve 51 il belediyesi öncelikli olmak üzere akıllı şehir olgunluk değerlendirmesi ve kaynak tahsis kısıtları göz önünde bulundurularak önceliklendirilecektir.: Gayrimenkul değer artışlarının etkili yönetimiyle kentsel mekân ve hizmet kalitesinin artırılması, kentsel hizmetlerin yaygınlaştırılması ve geliştirilmesine yönelik faaliyetlere kaynak oluşturması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.684)

Tedbir 683.2. Akilli şehir projeleri, büyükşehir belediyeleri ve 51 il belediyesi öncelikli olmak üzere akıllı şehir olgunluk değerlendirmesi ve kaynak tahsis kısıtları göz önünde bulundurularak önceliklendirilecektir.: Tedbir 684.1. Tapu işlemlerinde gerçekleşen fiyatın kaydedilmesi, değer değişimlerinin takip edilebilmesi, kamu yatırımları ve düzenlemeleri sonucu ortaya çıkan değer artışlarının tespit edilmesi, yer seçim analizlerine katkı verilmesi ve taşınmaz değer haritalarinın oluşturulabilmesi için Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemine entegre bir gayrimenkul değer bilgi merkezi kurulacak ve taşınmazların değere yönelik verileri mülkiyet bilgileri ile birlikte tutulacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), TÜBİTAK, TÜIK, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Gelir İdaresi Başkanlığı, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerde akillı şehir olgunluk değerlendirmeleri yapilacaktır.: 1. Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemine entegre bir gayrimenkul değer bilgi merkezi kurulacak ve taşinmazların değerlerine yönelik veriler, mülkiyet bilgileri ile birlikte tutulacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Kadastro modernizasyonu kapsamında yenilenen/sayısallaştırılan parsel sayısı (1) Gerçekleşme Tahmini
Birim: Bin Adet
2018: 8 750
2019(1): 10 750
2020(2): 12 750
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.4.3. Konut 
a) Mevcut Durum 
 d emta vend sbakdan değrridiğide   aa bc ylın aynı dönemine göre yüzde ,oranında azalma olmuştur. ylında yapı kullanma izaan ko sanolara grcekemist.Haziran bayayakaşıbin konut için yapı kullanma izni alınmış olup bir önceki yılın aynı dönemi ile kıyaslandığında yüzde 2,5 oranında azalma olmuştur.

Türkiye genelinde konut satışları Eylül 2019'da bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 15,4 oranında artarak 146.903 olmuştur. Eylül 2019'a kadar 337.112'si ilk defa, 528.361'i ikinci el olmak üzere toplam 865.473 konut satılmıştır. 2018 ylında ise 651.572'si ilk defa,723.826'sı ikinci el olmak üzere toplam 1.375.398 konut satışi gerçekleşmiştir. 2019 yılında ekonomi genelinde sağlanan iyileşme ve kredi faiz oranlarında sağlanan düşüşün etkisiyle satış rakamlarındaki artışın devam etmesi beklenmektedir.

Toplu Konut İdaresi Başkanlığınca (TOKİ) 2003 yılından itibaren inşaatına başlanan 853.123 konutun 743.196'si Eylül 2019 sonu itibarıyla sosyal ve teknik donatlarıyla birlikte tamamlanmıştır. Toi tarafindan üretilen konutların yüzde 86'sı sosyal konut niteliğindedir.TOKİ tarafindan yürütülen Sosyal Konut Programı kapsamında 2019 yılı sonunda 35.000konut üretilmesi öngörülmektedir.

Eylül 2019 sonu itibarıyla Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sisteminde kayıtlı toplam konut sayısı (konut, yazlık/mevsimlik konut ve inşaat halindeki konutlar dâhil) 38,4 milyondur.Konut arzındaki son yıllardaki artışın etkisiyle toplam konut açığı kapanmakla birlikte,yerleşmeler itibarıyla arz ve talep dengesinde uyumsuzluklarla karşılaşılabilmektedir. Bu kapsamda konut piyasasında doğru ve uzun vadeli analizler yapılabilmesi için konut stokunun konutlarin nitelikleri de dâhil olmak üzere ortaya konulmasi, güncel, sürekli,güvenilir ve doğru verileri sunmak üzere veri altyapisının güçlendirilmesi ihtiyacıbulunmaktadır.

Ülkemizde,dar gelirlilerin ve dezavantajlıgrupların konuta erişimiönceliğini korumaktadır. Bu kesimlerin karşılanabilir konuta erişimini analiz etmek üzere Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yürütülen Konut Araştırması Projesi başlatılmıştır. Projeyle,dar gelirlilerin ve dezavantajli grupların konuta erişiminin artırılması için kamu kurumlari ve özel sektör aktörlerinin işbirliği ile karşılanabilir konut finansman yöntemlerini de içerecek şekilde uygulama stratejilerinin geliştirilmesi öngörülmektedir.

Konut yapımının, yerleşmelerin gelişme eğilimlerine ve özelliklerine göre yönlendirilmesi; alt gelir gruplarının konut sorununu çözmek amacıyla uygun yapım ve finansman yöntemlerinin geliştirilmesi; yaşlı, çocuk ve engellilerin ihtiyaçlarına uygun konut ve çevrelerinin tasarlanması ihtiyacı devam etmektedir.

b) Amaç
Dar geliriler başta olmak üzere, herkesin yeterli, yaşanabilir, dayanıkli, güvenli,ataizmetlerins konutarşiminin sağlanmasıtmmaçt 

Politika/Tedbir: Kentleşme, nüfus artışı, yenileme ve afetten kaynaklanan konut ihtiyacı arz-talep dengesi gözetilerek karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.686)

Politika/Tedbir: Tedbir 686.1. Konut ihtiyacının yerleşmelere göre belirlenebilmesi için konut stoku ortaya konulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, TÖKİ, TÜİK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sifir ve ikinci el konut stokunun belirlenebilmesi amacıyla; Mekânsal Adres Kayıt Sistemi (MAKS) verileri ile Merkezi Sicil Kayıt Sistemi (MERSİS) verilerinin sürekli olarak çevrimiçi temin edilmesi ve bu verilerin Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemi (TAKBİS) verileriyle karşılaştırılarak analiz edilebilmesi için sistem oluşturma çalışmalarına başlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 686.2. Plan döneminde dar gelirlilere ve dezavantajli gruplara yönelik 250 bin sosyal konut üretilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, TOKİ
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal Konut Programi kapsaminda 50 bin konut sosyal ve teknik donatılarıyla birlikte üretilecektir.

Politika/Tedbir: Kamunun, konut piyasasında düzenleyici, denetleyici, yönlendirici ve destekleyici rolü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.687)

Politika/Tedbir: Tedbir 687.1. Kamu yönetiminde konuttan sorumlu birimler arasında düzenli işbirliğini temin edecek koordinasyon mekanizması oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, TOKİ, TÜİK, AFAD, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Konuttan sorumlu kamu kurum ve kuruluşları ve rolleri belirlenecektir. 2. Belirlenen kamu kurum ve kuruluşları ile istişareler yapılacaktır. 3. Kamu yönetiminde konuttan sorumlu birimler arasında düzenli işbirliğini temin edecek mekanizmanın usul ve esasları belirlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 687.2. Konut üretiminde kalite, sağlamlık, erişilebilirlik, enerji verimliliği, afetlere dayanıklılıik standartları geliştirilecek ve her aşamada gözetilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, TOKİ, AFAD, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafindan yapı denetimi kuruluşlarının görevlerini uygun şekilde yaptığina ilişkin denetimler artırılacaktır. 2. 4708 sayılı Yapi Denetimi Hakkında Kanun ve ikincil mevzuatında yapılacak çalışmalar sonuçlandırılacaktır. 3. Daha etkin bir denetim sistemi için mevzuat düzenlenecektir. 4. Enerji verimliliğinin geliştirilmesi için mevcut isi yalitım standardı; a) Isı iletkenlik (U) değerlerini, isıitmanın yanı sıra soğutma enerji ihtiyacının da değerlendirilmesi ve hesaplama yönteminin geliştirilmesi, b) AVM, hastane vb. konut haricindeki binalar için hesaplama yönteminin gözden geçirilerek sağlıklı sonuç verecek hale getirilmesi yönünde revize edilecektir.

d) Hedefler 
2019(1): 55 802
2020(2): 105 802
Performans Göstergeleri: TOKİ Tarafiından Üretilen Sosyal Konut Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 20 802
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.4.4. Kentsel Dönüşüm 
a) Mevcut durum 
Başta afet riskleri olmak üzere, standartlara uygun olmayan yapı stoğu ile işlevleri değişen kentsel alanlardaki yıpranma nedenlerine bağlı olarak ülkemizde kentlerin dönüşüm ihtiyacı sürmektedir.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında 53 ilimizde 240 Riskli Alan, 30 ilimizde 152 Kentsel Dönüşüm ve Gelişim Poje Alanı ve 7ilimizde 10 yenileme alanı ilan edilmiştir. Ayrıca yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere 46.000 hektar büyüklüğünde Rezerv Yapı Alanı belirlenmiştir.

Riskli yapıları tespit etmek üzere üniversite, kamu kurumu, sivil toplum kuruluşu, tüzel kişi, yapı denetim kuruluşu ve yapı laboratuvarının da bulunduğu 1292 kurum/kuruluş Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca lisanslandırılmıştır. Bu kurum ve kuruluşlar tarafindan toplam 616.270 bağımsız birimin riskli yapı olduğu tespit edilmiştir.

Dönüşüm Projeleri Özel Hesabının ihdas edildiği 2012 ylından itibaren, başta kurumsal ve bireysel kira yardımı, faiz desteği, kamulaştırma ve dönüşüm uygulamaları olmak üzere yaklaşık 12 milyar 752 milyon TL ödenek sağlanmıştır.

Kentsel dönüşüm ihtiyacı olan alanların sayısı ve büyüklüğü artmış olup dönüşüm uygulamalarının aynı anda yürütülmesinde mali, idari ve teknik zorluklar ortaya çıkmaktadır.Bu sebeple kentsel dönüşüm uygulamalarına ilişkin önceliklendirme ihtiyacı devam etmektedir.

Kentsel dönüşüm sürecinde alanın özelliklerine ve kentin içindeki fonksiyonuna göre bir dönüşüm senaryosu uygulanması ve dönüşüm alanlarının bir stratejiye bağlı olarak geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Bu çerçevede il bazında kentsel dönüşüm stratejileri hazırlıkları başlatılmıştır. Dönüşüm alanlarında ortaya çıkan kentsel değer artışının yönetilmesinde sorunlar yaşanmakta, kentsel dönüşüm projeleri ile mevcut yapılaşma haklarının artırıması yönünde imar planları üzerinde baskı ortaya çıkmaktadır.
b) Amaç
Afet tehlikesi ve riski altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu esas alacak şekilde dönüştürülecektir.


c) Politika ve Tedbirie: Politika/Tedbir
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Politika/Tedbir a bilincini geliştirme amacı çerçevesinde tarihi merkezlerin yenilenmesini içerecek şekilde yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.690) 1. Bütçe imkânları

c) Politika ve Tedbirie: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İLBANK, TOKİ, Yerel Yönetimler

c) Politika ve Tedbirie: Tedbir 690.1. Kentsel dönüşüm uygulamalarında tarihi kent merkezi alanlarınin yenilenmesinin yaygınlaştırılması, bu kapsamda yerel yönetimlerle paylaşımlı bir finansman modeli oluşturulması sağlanacak ve 81 ilde tarihi kent merkezleri kent kimliğini ön plana çıkaracak şekilde dönüştürülerek, yatay mimari ve insan odaklılık anlayışıyla tasarımları gerçekleştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kentsel dönüşüm uygulamalarında il bazında hazırlanan kentsel dönüşüm stratejileri esas alınacaktır. (Kalkınma Planı p.691)

c) Politika ve Tedbirie: Tedbir 691.1. İl ve ilçe bazında riskli ve rezerv alanlara ilişkin verileri, sosyal yapı analizini, ekonomik bütünleşme, altyapı durumu, finansman modelleri ve il bazında dönüşüm hedeflerini içeren kentsel dönüşüm stratejileri hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 10 il için Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesinin ilgili yerel yönetimlerce hazırlanması sağlanacaktır.

c) Politika ve Tedbirie: Tedbir 692.2. Kentsel dönüşüm projelerinde katılımcılik esasları tanimlanacak ve sürecin işbirliği içerisinde ilerlemesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İLBANK, TOKİ, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kentsel dönüşüm uygulamalarında yürütülen projelerde uzlaşma sürecinin daha etkin hale getirilebilmesi amacıyla katılımcılık ilkesi esas alınacak, bu konuda yerel idareler teşvik edilecektir.

c) Politika ve Tedbirie: Tedbir 693.1. Kentsel dönüşüm uygulamalarında yerleşim alanı bazında önceliklendirme için çok ölçütlü değerlendirme modeli, can ve mal kaybina neden olma açısından afet riskleri, tehlikesi, etkilediği nüfusun büyüklüğü, mali ve finansal gereksinim, rezerv alanın mevcudiyeti gibi parametrelerin esas alındığı kriterler ve puanlama sistemi çerçevesinde geliştirilecek ve yerleşim alanları bu kapsamda önceliklendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerleşim alanları bazında önceliklendirme için çok ölçütlü değerlendirme yapılmasına yönelik kriterler belirlenecektir.

Tedbir 693.5. Istanbul genelinde kentsel dönüşüm uygulamaları ve imara yeni açılacak alanların planlaması yapılırken nüfus yoğunluğu dikkate alınarak afet ve acil durum toplanma alanlari oluşturulacaktır.: Tedbir 693.6. İstanbul'da fay hattına yakın olan alanlar tespit edilerek kentsel dönüşüm çalışmalarının önceliklendirilmesi sağlanacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, Istanbul Büyükşehir Belediyesi: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, MTA, İstanbul Büyükşehir Belediyesi
1. Afet ve acil durum toplanma alanlari, ilgili kurumlarla işbirliği içerisinde tespit edilerek imar planlarında gerekli düzenlemeler yapilacaktır.: 1. Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi dikkate alınarak önceliklendirme çalışması yapılacaktır.

Tedbir 693.5. Istanbul genelinde kentsel dönüşüm uygulamaları ve imara yeni açılacak alanların planlaması yapılırken nüfus yoğunluğu dikkate alınarak afet ve acil durum toplanma alanlari oluşturulacaktır.: Tedbir 693.7. İstanbul'da mevcut yapılaşmış alanlarda yapı stoku dikkate alinarak, kentsel dirençliliğin artırılması amacıyla mevcut altyapi sistemlerinde afet risk önceliklendirme çalışması yapılarak ihtiyaç duyulanlar yenilenecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, Istanbul Büyükşehir Belediyesi: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, İLBANK, TOKİ, İstanbul Büyükşehir Belediyesi
1. Afet ve acil durum toplanma alanlari, ilgili kurumlarla işbirliği içerisinde tespit edilerek imar planlarında gerekli düzenlemeler yapilacaktır.: 1. Istanbul'un altyapi sisteminde afet risk önceliklendirilmesi yapılarak ihtiyaçlar belirlenecektir.

Tedbir 693.5. Istanbul genelinde kentsel dönüşüm uygulamaları ve imara yeni açılacak alanların planlaması yapılırken nüfus yoğunluğu dikkate alınarak afet ve acil durum toplanma alanlari oluşturulacaktır.: Kentsel dönüşüm uygulamalan ve imara yeni açılacak alanlar ile sanayi alanlarının dönüşümü kapsamında şehir planlaması yapılırken şehrin afet geçmişi, afet tehlikeleri ve riskleri göz önünde bulundurulacaktır. (Kalkınma Planı p.694)

Tedbir 693.5. Istanbul genelinde kentsel dönüşüm uygulamaları ve imara yeni açılacak alanların planlaması yapılırken nüfus yoğunluğu dikkate alınarak afet ve acil durum toplanma alanlari oluşturulacaktır.: Tedbir 694.2. Afet risklerinin planlama aşamasında gözetilmesine yönelik imar planlaması kriterleri geliştirilecek ve afet tehlike ve risklerine uygun imar planlaması yapılması sağlanacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, Istanbul Büyükşehir Belediyesi: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD, Yerel Yönetimler
1. Afet ve acil durum toplanma alanlari, ilgili kurumlarla işbirliği içerisinde tespit edilerek imar planlarında gerekli düzenlemeler yapilacaktır.: 1. Mekânsal Planlarda Esas Alınacak Sakınım (Risk Azaltma) Önlemleri ve Kriterlerinin Geliştirilmesi Projesi kapsamında risk azaltma kriterleri belirlenerek konuya ilişkin rapor hazırlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Tarihi Kent Merkezi Projesi Kapsamında Yer Alan İl Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 9
2019(1): 10
2020(2): 12

Performans Göstergeleri: Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi Hazırlanan İl Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 2
2019(1): 10
2020(2): 20
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.4.5. Kentsel Altyapi 
a) Mevcut Durum 
İçme ve kullanma suyu şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı 2018 yıli itibarıyla yüzde 99 seviyesindedir. Yerleşime yeni açılan alanlar ve mevcut şebekelerin yenileme ve bakım çalışmaları dışında içme suyu şebeke inşaatı ihtiyacı azalırken içme suyunu arıtma ihtiyacı artmıştır.

Su havzalarındaki yapılaşmalar, kentsel ve sanayi atık sularının arıtılmadan deşarji,tarımsal ilaç ve gübre kullanımı, katı atıkların düzensiz olarak alıcı ortama bırakılmasi gibi nedenler su kaynaklarını hızla kirletmektedir. Bu durum karşısında arıtma tesisi yapımı

Intiyaci artmiş ve 2012 yilinda 258 olan aritma tesisi sayısı 2018 yılıinda 629'a çıkmıştır.Şebeke ile dağıtılan suyun yüzde 93'ü arıtılmaktadır.

Kanalizasyon şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna orani 2018 yılında yüzde 90,7 olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında atık su arıtma tesisi hizmeti alan belediye nüfusu oranı yüzde 78,7'dir.

DSİ Genel Müdürlüğünün finansman yapısının sürdürülebilirliğinin sağlanması önemini korumaktadır. Dsİ tarafindan içme suyu ve atık su altyapılarının inşasında uygulanan 30 yıl vadeli ve faizsiz finansman modelinin geri ödemesinde yaşanan aksaklıkları çözebilmek için 7139 sayılı Kanuna Nisan 2018'de yapılan değişiklik ile yeni bir hüküm eklenmiş ve belediyelerin DSİye olan borçlarının genel bütçe vergi gelirlerinden aldıkları paylardan kesilmek suretiyle ödenmesi öngörülmüştür.

İçmesuyu temin ve dağıtım sistemlerinde çeşitli belediyeler tarafindan su kayıplarınıazaltici faaliyetler (veri tabanlı izleme ve kontrol sistemlerinin kurulmasi, sayaçların yenilenmesi, içme suyu hizmetlerinin kartlı sistemle verilmesi gibi) yürütülmekle birlikte su kayıp ve kaçak oranında son yıllarda kayda değer bir iyileşme gerçekleşmemiştir. İçme suyu kayıpları konusunda faturalandırılamayan (kayıp/kaçak dâhil) su miktarının 2016 yılında yüzde 36 olduğu tespit edilmekle birlikte gerçek değerlerin bu miktarın üstünde olduğu tahmin edilmektedir. Su temin sistemindeki kayıp ve kaçaklar azaltılarak su kaynaklarının etkin kullanılması önemini korumaktadır.

Yatırım ve işletme maliyetleri, personel, teknoloji seçimi ve denetim gibi nedenlerle atık su altyapı hizmetlerinde yeterli etkinlik sağlanamamaktadır. Özellikle atık su arıtma tesislerinin işletilmesi ve yönetilmesinden kaynaklanan problemlerden dolayı tesisler verimli çalıştırılamamakta olup arıtma tesislerinin işletme ve yönetimine yönelik model geliştirilmesi önem arz etmektedir. 2012'de kurulan 14 büyükşehir belediyesindeki su ve kanalizasyon idareleri bașta olmak üzere 12/11/2012 tarihli ve 6360 sayılı Kanunun uygulama sürecinde hem finansal hem de teknik kapasite açısından önemli sorunlar yaşanmaktadır. Nüfusun yüzde 77'sinin büyükşehirlerde yaşadığı göz önüne alınarak su ve kanalizasyon idarelerine yönelik destek mekanizmalarının geliştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır.
Su ve Kanalizasyon Programından (SUKAP) faydalanan proje sayısı Haziran 2019itibarıyla 1.304'e ulaşmış olup 2011-2019 döneminde merkezi yönetim bütçesinden yaklaşık 4,8 milyar TL hibe ve uygun şartlarla 5,8 milyar TL kredi İLBANK aracılığıyla belediyelere proje karşılığı tahsis edilmiştir.

TüİK verilerine göre 2018 yılında toplanan yaklaşık 32,2 milyon ton evsel nitelikli katıatığın yüzde 67,2'si düzenli depolama sahalarında bertaraf edilmiştir. Toplanan atıkların yüzde 1,ü ise geri kazanım tesislerine gönderilmiştir. yılı itibarıyla işletmede olan düzenli depolama tesisi sayısı 88'e yükselmiş olup bu tesislerle 1.160 belediyede 62,3milyon nüfusa hizmet verilmektedir. 2016 yılinda 2 yakma ve 56 tibbi atık sterilizasyon tesisiyle hizmet verilirken, 2019 yılında 3 yakma ve 58 tibbi atık sterilizasyon tesisiyle 81ilde hizmet verilmektedir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 2017 yılına ait Ambalaj Bültenine göre 2017 yılında piyasaya sürülen yaklaşık 4,2 milyon ton ambalajin yüzde 53'ü geri kazanılmıştır. Son yillardaözel sektör tarafindan işletilen toplama-ayırma ve geri kazanım tesisi sayısında önemli gelişmeler kaydedilmiş, 2017 yılı itibarıyla tesis sayısı 1.192'ye ulaşmıştır.
Belediyeler toplamak veya toplatmakla yükümlü oldukları ambalaj atıklarına ilişkin yöntim planlarını hazırayarak Çee Şehircilik Bakanlığına sunmaktadır.Ekim 

itibarıyla 520 belediyede ambalaj atıklarını kaynağında ayrı toplama çalışmalarıyürütülmektedir.

2019 yılı itibarıyla tehlikeli atıkların yönetimi için 37 beraber yakma ve 14 atık yakma,394 tehlikeli atık geri kazanım ve 8 birinci sınıf düzenli depolama tesisi bulunmaktadır.
Katı atık yönetiminde öncelikle üretilen atık miktarının azaltılması ve atığın kaynakta ayrıştırılarak toplamaya hazır hale getirilmesi için hanehalklarının bilinçlendirilmesi önemini korumaktadır.

Belediyeler katı atık yönetiminde toplama, taşıma ve bertaraf konusunda önemli gelişmeler kaydetmesine rağmen işletme koşullarındaki olumsuzluklar önemli çevresel sorunlara yol açabilmektedir. Düzenli depolama tesisi sayısı artmakta ancak faaliyetteki tesislerin kapasitesinin artırılması ve ön işlem tesislerinin teşkil edilmesi ihtiyacıbulunmaktadir. Ayrıca düzensiz döküm sahalarının rehabilitasyonu ve kırsal alanda katıatıkların yönetimi ile ilgili sorunlar devam etmektedir.

Katı atık yönetiminde belediyelerin zaman ve finansman kaynaklarını daha verimli kullanmaları amacıyla mahalli idare birlik modelinin etkin uygulanması önemli görülmektedir. Bu yöntemle yürütülen katı atık projeleri artmakla beraber kurulan tesislerin işletilmesinde yaşanan sıkıntılar devam etmektedir.

Evsel nitelikli atıkların insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirilerek etkin yönetiminin gerçekleştirilmesi amacıyla belediyelerin finanse etmekte zorlandıkları katı atık projelerinin desteklenmesi için 2017 yılında başlatılan Katı Atik Programı (KAP) kapsamında;bir düzenli depolama tesisi ve iki aktarma istasyonu yapımı tamamlanmıştır. İki aktarma istasyonu, iki düzenli depolama tesisi, üç yeni lot yapımı ise devam etmektedir. KAP kapsamında ileride yapılması planlanan beş düzenli depolama tesisi uygulama projesi hazırlanması işi tamamlanmış olup toplam dokuz ön işlem tesisi, aktarma istasyonu ve düzenli depolama tesisi projesi hazırlanması işi ise devam etmektedir.
Atık oluşum sebeplerinin gözden geçirilerek engellenmesi veya en aza indirilmesi,atığın kaynağında ayrıştırılarak geri dönüşüme kazandırılması amacıyla 2017 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından Sıfır Atık Projesi başlatılmıştır. 2019 yılı Temmuz ayında atık yönetimi süreçlerinde çevre ve insan sağlığının ve tüm kaynakların korunması için sıfır atık yönetim sisteminin kurulmasi, yaygınlaştırılması, geliştirilmesi, izlenmesi, finansmanıve kayıt altına alınarak belgelendirilmesine ilişkin ilke ve esasların belirlenmesi amacıyla Sifir Atık Yönetmeliği yayımlanmıştır.

Plastik poşetlerin gereksiz kullanımının engellenerek atik oluşumunun önlenmesi amacıyla Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliğinde değişiklik yapılarak 1 Ocak 2019tarihinden itibaren belirlenen kriterler çerçevesinde plastik poşetler satış noktalarında ücretli olarak verilmeye başlanmıştır. Bunun sonucunda poşetkullanımı yüzde 70 oranında azalmiştir.

Atık yağlar, atık pil ve akümülatörler, ömrünü tamamlamış lastikler, elektrikli ve elektronik eşya atıkları, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı, ömrünü tamamlamış araçlar gibi özel atıkların toplanmasi, taşınması, geri kazanımı ve bertarafina yönelik eğitim,bilinçlendirme ve mevzuat çalişmalari devam etmektedir.

7153 sayılı Çevre Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 10/12/2018 tarihli ve 30621 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu Kanunla tüketiciler ve Kanunla belirlenen ürünleri piyasaya sürenlerden geri kazanım katılım payı tahsil edilmesine başlanmıştır. Diğer taraftan bu hususa yönelik idari ve teknik esasları

duzenleyen Geri Kazanım Katılım Payına İlişkin Yönetmelik Taslağı çalışmalarısürdürülmektedir.

Kent içi ulaşımda trafik sıkışıklığına bağlı olarak ortaya çıkan zaman kaybı, yakıt tüketimi ile çevre ve gürültü kirliliği sorunlarının asgari seviyeye indirilebilmesi için ülkemizde toplu taşımanın yaygınlaştırılması amacıyla önemli yatırımlar yapılmıştır. Bununla birlikte kentlerimizde istenilen düzeyde kaliteli ve konforlu bir toplu taşıma altyapısı tesis edilmesine yönelik ihtiyaçlar devam etmektedir. Moovit tarafından yapılan araştırmaya göre, İstanbul günlük ortalama 91 dakika ile toplu taşımada harcanan yolculuk süresi en fazla olan şehirler arasında yer almaktadır. Ayrıca duraklarda bekleme süresi uzunluğu bakımından da İstanbul, Avrupa şehirleri arasında geri sıralarda bulunmaktadır.
Türkiye'de Ekim 2019 itibarıyla 12 büyükşehirde (Adana, Ankara, Antalya, Bursa,Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, Izmir, Kayseri, Kocaeli, Konya ve Samsun) raylı toplu taşıma sistemi (metro, hafif raylı sistem, tramvay) işletilmektedir. Ülkemizdeki en yaygın raylısistem ağına sahip şehir olan İstanbul'da toplam uzunluğu 153 km olan 9 hatta raylı sistem işletmeciliği yapılmaktadır.

Özellikle büyükşehirlerimizde kent içi raylı sistem projelerinin hızlı bir şekilde tamamlanmasını sağlamak amacıyla söz konusu projelerin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca bütçe kaynaklarıyla yapılması imkânı getirilmiştir. Bu kapsamda, Gayrettepe-Istanbul Yeni Havalimanı, Halkali-Istanbul Yeni Havalimanı, Bakırköy-Bahçelievler-Kirazli, Ankara AKMGar-Kızılay metro hattı projelerinin yapım çalışmalarına devam edilmektedir.
b) Amaç
Nüfusun sağlıklı ve güvenilir içme ve kullanma suyuna erişiminin sağlanması ve atık suyun insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirilerek etkin yönetiminin gerçekleştirilmesi; atıkların insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirilerek etkin yönetiminin gerçekleştirilmesi için azaltılması, geri dönüşüm ve geri kazanımın sağlanmasıve bertaraf edilmesi; erişilebilir, güvenli, zaman ve maliyet yönünden etkin ve sürdürülebilir kent içi ulaşım sistemlerinin oluşturulması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Su kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımı kapsamında havza bazında yapılan plan, strateji ve eylem planları bir bütünlük içinde uygulamaya

Politika/Tedbir: konulacaktır. (Kalkınma Planı p.697) Tedbir 697.2. Arıtılmiş atıksuların başta tarım olmak üzere yeniden kullanılması için havza bazında planlama yapılacak ve su kaynakları üzerindeki baskı
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ, Türkiye Su Enstitüsü, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Arıtımış atık suların yeniden kullanım oranının yüzde 2'ye ulaştırılmasına yönelik havza bazında planlama yapılacaktır.

Politika/Tedbir: azaltılacaktır. Tedbir 697.4. Ulusal su bilgi sisteminin yaygınlaştırılması ve sürdürülebilirliği sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, DSI, Türkiye Su Enstitüsü, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Su ve kanalizasyon idarelerinin ulusal su bilgi sistemine entegrasyonu sağlanacak, sistemin yeni gereksinimleri ve teknolojik gelişmeler doğrultusunda sürdürülebilirliği sağlanacaktır.

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Tedbir 698.1. Büyükşehir belediyesi haricindeki yerlerde il bazinda su kanalizasyon idarelerinin kurulması için mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Tedbir 698.2. Íçme suyu yatırım ve hizmetlerinin sağlanmasında DSİ'nin içme suyu proje finansmanının sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulmasını teminen geri ödeme sistemi geliştirilecektir.

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Tedbir 698.4. Atiksu arıtma tesislerinin etkin şekilde çalıştırılması için kÖİ modeli yaygınlaştırılacak, atıksuya ilişkin denetim, teknik bilgi eksikliği ve kapasite gibi mevcut engellerin hizli ve etkin şekilde üstesinden gelinecektir.

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Katı atık yönetimi etkinleştirilerek atık azaltma, kaynakta ayırma, ayrı toplama, taşıma, geri kazanım, bertaraf safhaları ve düzensiz/vahşi döküm alanlarının rehabilitasyonu teknik ve mali yönden bir bütün olarak geliştirilecektir. Katı atık yönetiminde kaynak verimliliğinin ve çevresel sorumluluğun sağlanmasını teminen köi baştá olmak üzere uygulama araçları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.699)

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Tedbir 699.2. Sifir Atık Projesi uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Mali gücü yetersiz yerel yönetimlerin finanse etmekte zorlandıkları evsel nitelikli katı atıkların geri kazanım ve bertaraf tesisi projeleri ile aktarma istasyonu projelerinin bir program dâhilinde desteklenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.700) Tedbir 700.1. Kati Atık

İçmesuyu ve atıksu hizmetlerinin verimli, yeterli ve standartlara uygun şekilde sunulması sağlanacak, sorumlu kurumların işletme performansı ve yatırım verimliliği iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.698): Tedbir 700.1. Kati Atık Programının uygulanmasının yaygınlaştırılması sağlanacaktır.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 701.1. Imar planlari ile ulaşım ana planlarinın uyumlu olmasını sağlayacak bir koordinasyon mekanizması kurulacaktir.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 701.2. Kent içi raylı sistem projelerinin incelenmesi, onaylanmasi ve belediyelerin rayli sistem projelerinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından devralınmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemeye yönelik yönetmelikler hazırlanacak, raylı sistem tasarım kılavuzları güncellenecek, istatistiki veri altyapısı oluşturulacaktır.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Kentlerdeki trafik sıkışıklığının, kazaların ve hava kirliliğinin azaltılması amacıyla kent içi ulaşımda arz yönlü politikalardan ziyade talep yönlü politikaların uygulanmasıyla özel araç yerine toplu taşıma sistemlerinin kullanımı özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.702)

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 702.3. Toplu taşıma sistemleri kullanımının yaygınlaştırılmasını teminen tek kart ödeme sistemi hayata geçirilecektir.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 702.4. Büyükşehirlerde otopark alanlarının yanı sıra köprü, tünel gibi darboğaz oluşan altyapiların ücretlerinin dinamik fiyatlandırılmasi, park-et-bin ve tercihli yollar gibi uygulamalar hayata geçirilecektir.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Çevreci ulaşım modları geliştirilecek ve kent içi ulaşımda motorsuz ulaşım türleri Çevreci ulaşım modları gel iştirilecek ve kent içi ulaşımda motorsuz ulaşım türleri özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.703)

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 703.1. Yaya trafiğinin kesintisiz hale getirilmesi için yaya yolları ve kaldırımlar ile ilgili standartlar oluşturulacaktır.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 703.2. Kent merkezlerinde tarihi ve kültürel cazibe noktaları ile alışveriş bölgelerinde motorlu taşıtlardan arındırılmış yaya bölgeleri oluşturulacaktir.

Kentlerdeki imar ve ulaşım ile ilgili politika, karar ve yatırımlar koordineli olarak değerlendirilecek, özellikle imar planları ile ulaşım ana planlarının birbiriyle uyumlu bir şekilde hazırlanması ve güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.701): Tedbir 703.3. Bisiklet kullanımını teşvik etmek amacıyla yasal ve finansal destek mekanizmaları hayata geçirilecektir.

Tedbir 703.4. Bisiklet yolu master plani ve uygulama planı hazırlanacak, bu kapsamda yeni bisiklet yolları yapılacaktır.: Tedbir 703.5. Bisiklet paylaşım sistemleri kurulacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Master Plan çalışması tamamlanarak 1. Etap Bisiklet Yollari Uygulama Plani hazırlanacaktır.: 1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı koordinasyonunda pilot projeler belirlenecektir.

Tedbir 703.4. Bisiklet yolu master plani ve uygulama planı hazırlanacak, bu kapsamda yeni bisiklet yolları yapılacaktır.: Mevcut altyapının daha verimli kullanılabilmesi, trafik güvenliğinin artırılması, ulaşım talebinin doğru bir şekilde yönetilebilmesi ve daha etkin bir planlama yapılabilmesini teminen ulusal ölçekte bir Aus Strateji Belgesi hazırlanacak, AuS mimarisi geliştirilecek ve AUS uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.704)

Tedbir 703.4. Bisiklet yolu master plani ve uygulama planı hazırlanacak, bu kapsamda yeni bisiklet yolları yapılacaktır.: Tedbir 704.2. AUS mimarisinin geliştirilmesine yönelik proje tamamlanacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlıği, TÜBİTAK, Belediyeler
1. Master Plan çalışması tamamlanarak 1. Etap Bisiklet Yollari Uygulama Plani hazırlanacaktır.: 1. Bir çalışma grubu oluşturulacak, AUS mimarisinin ülkemizdeki durumu ile yurt dışındaki iyi uygulamalar çerçevesinde mevcut durum analizi yapilacaktır.

Tedbir 703.4. Bisiklet yolu master plani ve uygulama planı hazırlanacak, bu kapsamda yeni bisiklet yolları yapılacaktır.: Tedbir 704.3. Özellikle büyükşehirlerde, kent içi ulaşım ağında dinamik yolcu, sürücü ve yaya bilgilendirme sistemleri kurulacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. Master Plan çalışması tamamlanarak 1. Etap Bisiklet Yollari Uygulama Plani hazırlanacaktır.: 1. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı koordinasyonunda belediyelerle işbirliği yaparak belirlenecek bir ilde pilot uygulamalara başlanacaktır.
Performans Göstergeleri: İçme ve Kullanma Suyu Şebekesi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Orani
Birim: Yüzde
2018: 98(3)
2019(1): 99
2020(2): 99

Performans Göstergeleri: İçme ve Kullanma Suyu Arıtma Tesisi Sayısı
Birim: Sayi
2018: 519(3)
2019(1): 570
2020(2): 620

Performans Göstergeleri: Kanalizasyon Şebekesi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı
Birim: Yüzde
2018: 90(3)
2019(1): 91
2020(2): 92

Performans Göstergeleri: Atik Su Arıtma Tesisi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye Nüfusuna Oranı
Birim: Yüzde
2018: 87
2019(1): 89
2020(2): 91

Performans Göstergeleri: Artılmiş Atıksuların Yeniden Kullanım Orani
Birim: Yüzde
2018: 1,2
2019(1): 1,5
2020(2): 2,0

Performans Göstergeleri: İçme Suyu Kayıp Kaçak Oranı
Birim: Yüzde
2018: 36
2019(1): 35
2020(2): 33

Performans Göstergeleri: Sifir Atık Programı Uygulanan Bina Sayısı (Kümülatif)
Birim: Bin
2018: 13
2019(1): 25
2020(2): 50

Performans Göstergeleri: Düzenli depolama hizmeti verilen belediye nüfusu orani
Birim: Yüzde
2018: 75
2019(1): 79
2020(2): 83

Performans Göstergeleri: Sifır Atık Projesi kapsamında atığın geri kazanım orani
Birim: Yüzde
2018: 13
2019(1): 18
2020(2): 22

Performans Göstergeleri: Kent İçi Raylı Sistem Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2018: 747
2019(1): 747
2020(2): 814

Performans Göstergeleri: Bisiklet Yolu Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2018: 1 048
2019(1): 1 148
2020(2): 1 248
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
3)2016 yılı TÜIK verisidir.

2.4.6. Kırsal Kalkınma 
a) Mevcut durum 
Sürdürülebilir kırsal kalkınmanın ana unsurunu köy tüzel kişilikleri oluşturmaktadır.Tüzel kişiliği kaldırılarak mahalleye dönüştürülen 16 binden fazla köyle birlikte, toplam köy sayısı 35 bine yakındır. Köylerin yaklaşık 23 bini orman köyü olup bunların 10.500'ünün tüzel kişiliği 2014 yılında kaldırılmıştır. Türkiye'de 2012 yılı itibarıyla 20 bin nüfus eşiğini esas alan kır-kent tanımına göre toplam nüfusun yüzde 27,7'sine karşılık gelen 20,9 milyon kişi kırsal yerleşimlerde yaşamaktadır. İdari statü ölçütünü esas alan köy-şehir tanımına göre ise 2012 ylında nüfusun yüzde 22,7'sine karşılık gelen 17,2 milyon kişi köylerde yaşamaktadır.

Kırsal kesime hizmet götürmek üzere yürütülmeye devam edilen Köylerin Altyapısının Desteklenmesi Projesi (KÖYDES), İçişleri Bakanlığından Çevre ve Şehircilik Bakanlığına devredilmiştir. Köylerin yol ve içme suyu gibi temel altyapı ihtiyaçlarına yönelik olarak 2005yılında başlatılan KÖYDES Projesine, 2005-2019 döneminde yaklaşık 13,7 milyar TL kaynak tahsis edilmiş, 270.670 km uzunluğunda yol; köy içi yol ve köy meydanı düzenleme yatırımları gerçekleştirilmiştir. İçmesuyu projeleriyle; 4.814 suyu olmayan ve 60.429 suyu yetersiz olan olmak üzere toplam 65.243 ünitede içme suyu yatırımı yapılmıştır.
2014 yılında yüzde 21,1 düzeyinde olan tarım istihdamı 2019 yılı itibarıyla yüzde 18'e gerilemiş, mutlak büyüklüğü 5,1 milyon kişi düzeyinde aşağı yönlü bir seyir göstermiştir. Bu durum, ülkemizde çalışma hayatındaki yaklaşık her beş kişiden birinin tarımda istihdam imkânı bulmaya devam ettiğini göstermektedir.

Ülkemizde kırsal ekonominin omurgasını oluşturan tarımsal üretim, aile çiftçiliğine dayalı olarak sürmekte olup ortalama işletme büyüklüğü 6 hektardır. Yaklaşık 3 milyon işletmeye kayıt temelli sunulan tarımsal desteklerde olduğu gibi, proje bazlı sunulan kırsal kalkınma destek programlarında da çeşitlilik artmıştır.

2016 yıliı sonunda uygulamasına başlanan IPARD II (2014-2020) Programının yaklaşık bütçesi, 2019 yılında AB tarafindan yapılan kesintiler sonrası 615,5 milyon avro AB katkısıve 198 milyon avro ulusal katkı olmak üzere toplam 813,5 milyon avrodur. IPARD II uygulamaları kapsamında Eylül 2019 sonu itibarıyla 16.500 proje teklifi alınmış olup bunlardan 3.996 tanesi ile sözleşme imzalanmıştır.

2006 yılında başlatılan Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi Programı (KKYDP)kapsamında 2019 sonu itibarıyla, yüzde 50 hibe desteği ile 10.925 yeni tarımsal tesise 2,9milyar TL hibe verilerek 93.250 kişiye yeni istihdam imkânı sağlanmıştır.
Söz konusu kirsal kalkınma destekleme faaliyetlerinin yanı sira, bölge kalkınma idareleri ve kalkınma ajanslarıtarafindan kendi planları çerçevesinde sorumluluk alanındaki ilerde yürütülen tarım ve kırsal kalkınma destekleme faaliyetleri bulunmaktadır. Tarım ve kırsal kalkınma destek sisteminin aile işletmelerinin rekabetçi ve verimli bir üretim altyapısına kavuşturulması için güncellenmesi ihtiyacı sürmektedir.
b) Amaç
Sürdürülebilir kırsal kalkınma anlayışıyla, üretici birlikleri ve aie işletmelerininüretim kapasitesiin v krsal isgücünün istidam diebililiğinin artrlmas, yasam alitsn ieştirims oksullukla mücade e kirsa topumun düzeni ve yte  kânara amaçtir.


Politika/Tedbir: te aktaaaaacaa Planı p.706)

Politika/Tedbir: Tedbir 706.1. Köylerin mahalli müşterek nitelikli altyapı ve üst yapı ihtiyaçlarının giderilmesi için büyükşehir olmayan iller için KÖYDES kapsamında; Büyükşehir belediyesi bulunan illerde köy ve beldeden mahalleye dönen yerleşim yerlerinde ise Büyükşehirlerin Kırsal Altyapisı Projesi (KIRDES) kapsamında köylerin ve beldelerin kaliteli ve erişilebilir yol ağı, içme suyu, atık su tesisi, küçük sulama tesisi yapim işleri için finansal destek sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KÖYDES Projesi ödeneği Büyükşehir olmayan 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atıksu projelerinde kullandırılmak üzere Valiliklerden gelen ve Bakanlıkça onaylanan programlar doğrultusunda kullandırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 706.2. KÖYDES kapsamında kırsal altyapı hizmetleri için ayrılan kaynakların verimli ve etkin kullanımı için KÖYDES izleme sistemi oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KÖYDES Projesi kapsamında kırsal altyapı hizmetleri için ayrılan kaynakların daha verimli ve etkin kullanimi ile gelecek yıllarda projelerin planlaması/takibi açısından KÖYDES Yatırım İzleme Sistemi (KÖYDES-CBS) oluşturulacaktır. 2. İl envanter verilerinin ve yıl içinde yapılan projelerin izlenmesi sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 706.3. Kirsal yerleşimlerde yaşayan vatandaşlarımizın emniyet, asayiş ve kamu düzeninin korunması için iklimsel ve topografik koşullar nedeniyle bozulan yolların bakım- onarımı ile yeni yolların yapımı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Baanliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 170 km güvenlik yolu tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 706.4. Kirsal alanda yerleri kamulaştırılanlar öncelikli olmak üzere, çeşitli risk faktörlerine bağlı olarak ihtiyaç duyulan yeniden yerleşim ve iskân faaliyetleri kapsamında can ve mal güvenliğini tehdit eden yapıların yerine, köyün bitişiğinde veya belirlenecek alanlarda uygun yapılar yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yeni yerleşim yeri temin edilemeyen ailelerin iskân sürecini tamamlamak maksadıyla öncelikle evini yapana yardım kapsamında iskân iş ve işlemleri yürütülecektir.

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Tedbir 707.2. IPARD ve KKYDP Programları kapsamında kırsal tarım, kırsal ekonomik altyapı yatırımları ile çiftlik faaliyetlerinin geliştirilmesi, kırsal turizm, el sanatları ve kırsalda bilişim uygulamalarına yönelik destekler sürdürülecektir.

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Kırsal alanda yaşam standartlarının yükseltilmesi için kırsal kalkınmaya ilişkin kurumsal ve yerel kapasitenin geliştirilmesi sağlanacak, kadınlara, genç çiftçilere vb. gruplara pozitif ayrımcılık uygulanması sağlanacak, üretici örgütlerinin sosyal dayanışma, işbirliği, eğitim ve finansman konularında öncü kurumlar olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.708)

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Tedbir 708.1. Kırsal kalkınma destekleri kapsamında aile işletmeleri ile küçük ve orta ölçekli üreticilerin üretim ve finansal yapısını güçlendirmek ve ölçek ekonomilerinden faydalanılmasını sağlamak üzere örgütlenmeleri teşvik edilecek; üretim ve lojistik altyapıları ile markalaşma ve pazarlama faaliyetlerinin iyileştirilmesi sağlanacaktır.

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Tedbir 708.2. Kırsalda yaşam kalitesini artırmaya, kırsalı korunan, yaşanan ve üreten alanlar haline getirmeye yönelik çevresel destek ve teşvikler artırılacaktır.

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Kırsal toplumun beşeri sermayesinin geliştirilmesi ve yoksulluğun azaltılması kapsamında köylerde yoksullukla mücadele çalışmaları üretim ve istihdam odaklı sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.709)

Kırsal kalkınma destekleri, çiftçi ve çevre odaklı programlanacak; desteklerin yürütülmesinde mevcut çok başlılığı giderecek düzenlemeler yapılacak, uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.707): Tedbir 709.1. Kirsal toplumun beşeri sermayesinin geliştirilmesi için aile işletmelerine yönelik çiftçi eğitimi ve tarim danışmanlığı konularındaki faaliyetler güçlendirilecek, kadın ve genç girişimciler başta olmak üzere yetişkin nüfusun yaygın eğitim kurslarına erişimi sağlanacak, mesleki eğitim programlari katma değeri yüksek yerel ürünler esas alınarak programlanacaktır.

Tedbir 709.2. Kirsal alanda yaşayan kadın ve genç çiftçiler tarımsal eğitim-yayım faaliyetleri, kırsal destek projeleri ve tarımdaki iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde öncelikli olarak desteklenecektir.: Kırsaldaki üretim ve yaşam biçimlerinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik kırsal mirasın yaşatılması, tabiat ve kültür varlıklarının korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.710)

Tedbir 709.2. Kirsal alanda yaşayan kadın ve genç çiftçiler tarımsal eğitim-yayım faaliyetleri, kırsal destek projeleri ve tarımdaki iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde öncelikli olarak desteklenecektir.: Tedbir 710.1. Köylerdeki üretim ve yaşam biçimleri ile tabiat ve kültür varlıklarının korunmasıni teminen; köylere özgü geleneksel zanaat ve el sanatlari, agro-turizm, coğrafi işaretli ürünler, süs bitkileri, bağcılık, arıcılık, balıkçılık, kümes hayvancılığı, alternatif tarım ürünleri yetiştiriciliği, tarım ve gıda ürünlerindeki geleneksel üretim ve saklama bilgisini gelecek kuşaklara taşıyacak girişimler ve işbirlikleri gibi alanların desteklenmesine devam edilecektir.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. Kırsalda kadın ve genç çiftçilere tarımsal eğitim-yayım faaliyetlerinde danışmanlık desteği verilecektir. 2. Tarımda iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri düzenlenecektir.: 1. Hibe destekleri programlan yörelerin ihtiyaçlarına uygun olarak geliştirilecek destek araçlaryla yönetilecektir. 2. Korunan alanlarda yöreye özgü turizm destekleri sağlanacaktır. 3. Tabiat Turizmi Master Planları ve Uygulama Eylem Planları kapsamında 160 etkinlik gerçekleştirilecektir.

Tedbir 709.2. Kirsal alanda yaşayan kadın ve genç çiftçiler tarımsal eğitim-yayım faaliyetleri, kırsal destek projeleri ve tarımdaki iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde öncelikli olarak desteklenecektir.: Veri temelli kırsal politika yaklaşımının güçlendirilmesine yönelik kırsal istatistikler idari değişikliklerden etkilenmeyecek yöntemlerle hesaplanacak, kırsal alan tanımı revize edilecek, temel nitelikteki kırsal verilerin kır-kent ve il/ilçe bazında yayımlanması ve köy envanterinin güncellenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.711)

Tedbir 709.2. Kirsal alanda yaşayan kadın ve genç çiftçiler tarımsal eğitim-yayım faaliyetleri, kırsal destek projeleri ve tarımdaki iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerinde öncelikli olarak desteklenecektir.: Tedbir 711.3. Köy envanteri tüm illeri kapsayacak şekilde güncellenecek ve köy envanteri bilgi sistemi oluşturulacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, TÜİK
1. Kırsalda kadın ve genç çiftçilere tarımsal eğitim-yayım faaliyetlerinde danışmanlık desteği verilecektir. 2. Tarımda iş sağlığı ve güvenliği eğitimleri düzenlenecektir.: 1. Geçmiş dönem köy envanterleri çalışması da gözetilerek köylerin; nüfus, demografik, göç, coğrafi, çevresel, sosyal ve ekonomik yapıları ile kurumsal ve fiziki altyapi durumlarını il ve ilçe bazında gösteren envanter çalişması 10 il için yapilacak, ülke genelinde tam sayımla periyodik aralıklarla güncellenecek ve oluşturulacak bilgi sistemi üzerinden kamuoyunun erişimine açılacaktır. 2. Bu verilerle uyumlu olarak, kaymakamlik internet sitelerinde standart formlarda köy bilgi modülü oluşturulacaktır.
Performans Göstergeleri: KÖYDES ve KIRDES Kapsamında Yapilan Köy Yolu Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: Km
2018: 125 348
2019(1): 127 268
2020(2): 132 148

Performans Göstergeleri: Köylerde İçme Suyu Tesisi Yapılan ve Yenilenen Ünite Sayısı (Kümülatif) (1) Gerçekleşme Tahmini
Birim: Adet
2018: 64 700
2019(1): 67 200
2020(2): 71 200

2.4.7. Çevrenin Korunması
a) Mevcut Durum 
Hızla artan nüfus, şehirleşme, ekonomik faaliyetler ve çeşitlenen tüketim alışkanlıklarıçevre üzerindeki baskıyı artırmakta ve iklim değişikliği, çölleşme, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kuraklık gibi çevre problemleri her geçen gün insan yaşamını ve kalkınma sürecini daha belirgin bir şekilde etkilemektedir. Bu kapsamda çevre ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi gittikçe önem kazanmaktadır.

Ülkemizde çevre sorunlarına duyarlı politikalar, sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde geliştirilmekte ve uygulanmaktadır. Bu kapsamda çevre alanında kurumsal yapi, mevzuat ve standartların geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
2020 sonrasında küresel iklim değişikliğiyle mücadele politikalarını içeren BM İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi altındaki Paris Anlaşması ülkemiz tarafindan 2016 yılında imzalanmış, ancak Anlaşmaya taraf olunmamıştır. Türkiye, BM iklim değişikliği müzakere sürecine ülkemiz gerçeklerini gözeten ve daha kabul edilebilir bir uluslararası çerçeve sağlanması amacıyla katılım sağlamakta ve sorunun küresel çapta çözümü için müzakerelerde yerini almaktadır. Söz konusu müzakerelerde Paris Anlaşmasının uygulama mekanizmaları ile ülkemize yönelik firsat ve tehditlerin netleşmesi beklenmektedir. Türkiye gelişmekte olan bir ülke olarak enerji, sanayi ve ulaştırma sektörleri başta olmak üzere ilgili alanlarda iklim değişikliğine yönelik stratejiler belirlemekte, yeşil büyümenin sağlanması ve emisyon artış trendinin sınırlandırılması yönünde bir politika izlemektedir. Bu kapsamda Türkiye 2030 yılında seragazı emisyonunda yüzde 21´e kadar artıştan azaltım yapabileceğini gösteren Niyet Edilen Ulusal Katkısını 2015 yılında BM'ye sunmuştur.
Ayrıca Türkiye, coğrafi konumu itibarıyla iklim değişikliğinden en çok etkilenecek ülkeler arasında yer aldığından, Türkiye'nin iklim değişikliğine uyum kapasitesinin geliştirilmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

OECD tarafindan hazırlıkları gerçekleştirilen ülkemizin üçüncü Çevresel Performans Değerlendirmesi Raporu Şubat 2019'da yayınlanmıştır.

Ülkemizin sahip olduğu zengin biyolojik çeşitlilik ile genetik kaynakların korunması için değişik statülerde korunan alan sayısı 2018 yılında 4.065'e çıkarılarak korunan alanların ülke yüzölçümüne oranı yüzde 8,92'ye ulaşmıştır. Türkiye'de iller bazında biyolojik çeşitliliğin tespiti yapılarak ulusal biyolojik çeşitlilik envanteri geliştirilmektedir. Ayrıca biyolojik çeşitlilikle genetik kaynaklarımızın korunması ve kullanımında sürdürülebilirliğin sağlanmasına temel teşkil edecek mevzuat ve planlama çalışmalarının tamamlanmasıgerekmekte ve konuya ilişkin çalışan kuruluşlar arasında işbirliğinin artırılmasına ihtiyaçduyulmaktadır.

Çevre kalitesinin izlenmesi için laboratuvar altyapısı güçlendirilmekte ve izleme sistemleri geliştirilmektedir. 2005 yılında 36 olan Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağındaki istasyon sayısının 2019 yılı sonunda 350 istasyona ulaşması beklenmektedir. Ayrıca kirletici vasfi yüksek 303 sanayi tesisine ait 710 baca çevrimiçi olarak sürekli izlenmektedir.
Su kirliliğinin önlenmesine yönelik olarak, Sürekli Atıksu İzleme Sistemleri ile debisi 10.000 m³/gün'ün üzerinde olan 284 arıtma tesisi gerçek zamanlı olarak izlenmektedir.Ayrıca 7 havzada 4 mevsim izleme çalışmaları yapılmaktadır. Denizlerdeki kirliliğin önlenmesi çalışmaları kapsamında 353 noktada, ulusal mevzuatımız ve uluslararasısözleşmeler çerçevesinde denizlerimiz izlenmektedir. Bu şekilde temin edilen çevresel 

verilerin; standardizasyonu, paylaşımi ve karar alma süreçlerinde kullanımı önemini korumaktadır.

2017 yılı verilerine göre ülkemizde kamunun, özel sektörün, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ile hanehalkının çevre koruma harcamaları 34,4 milyar TL'ye ulaşmıştır. Bu rakamin 5,9 milyar TL'sini kamu ve özel sektörün yatırım harcamaları oluşturmaktadır.Toplam çevre koruma harcamalarının GSYH içindeki oranı 2016 yılında yüzde 1,06 iken,2017 yılında yüzde 1,11 olarak gerçekleşmiştir.

Mevzuatla getirilen çevresel yükümlülüklerin uygulanabilmesi için denetim ve yaptırım mekanizmalarının güçlendirilmesi amacıyla çalışmalar sürdürülmektedir.
b) Amaç
Çevre ve doğal kaynakların korunmasi, kalitesinin iyileştirilmesi, etkin, entegre ve sürdürülebilir şekilde yönetiminin sağlanmasi, her alanda çevre ve iklim dostu uygulamalarıngerçekleştirilmesi, toplumunherkesimininçevrebilinci ile duyarlılığının artirilmasi temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Çevre konusunda kurum ve kuruluşların görev, yetki ve sorumlulukları netleştirilerek kamu, özel sektör, mahalli idareler ve STK'lar arasında koordinasyon ve işbirliği geliştirilecek, toplumun çevre bilinci artırılacak ve etkin çevre yönetimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.713)

Politika/Tedbir: Tedbir 713.2. Çevresel etki değerlendirmesi, stratejik çevresel değerlendirme, izin, lisans, izleme ve denetim mekanizmaları ve kapasiteleri geliştirilecek ve bu konularda mevzuat güçlendirilerek gerekli yazılım, makine ve teçhizat ihtiyacı giderilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Stratejik Çevresel Değerlendirme (SÇD) ve Kümülatif Etki Değerlendirme konusunda kapasite geliştirme çalışmaları yapılacaktır. 2. Çevre Denetim Yönetmeliği yeniden düzenlenecektir. 3. Atıksu, Havza ve Deniz İzleme Sistemleri geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 713.4. Çevre etiket sistemi yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çevre etiketi kapsamındaki ürün ve hizmet grupları sayısı beşe yükseltilecektir. 2. Çevre etiketi konusunda farkındalığı artırmaya ve işbirliğini geliştirmeye yönelik etkinlikler yapilacaktır.

Politika/Tedbir: Uluslararası iklim değişikliği müzakereleri ortak fakat farklılaştırılmış sorumluluklar ve göreceli kabiliyetler ilkeleri ile Niyet Edilmiş Ulusal Katkı çerçevesinde sürdürülecek, ulusal koşullar ölçüsünde sera gazı emisyonuna neden olan sektörlerde iklim değişikliğiyle mücadele edilecek ve iklim değişikliğine uyuma yönelik kapasite artırımı sağlanarak ekonominin ve toplumun iklim risklerine dayanıklılığı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.714)

Politika/Tedbir: Tedbir 714.1. Sera gazi emisyonuna sebep olan binalar ile enerji, sanayi, ulaştırma, atık, tarım ve ormancılık sektörlerinde emisyon kontrolüne yönelik Niyet Edilmiş Ulusal Katkı çerçevesinde çaliışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Niyet Edilmiş Ulusal Katkının güncellenmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 714.3. İklim değişikliğine uyumun sağlanması ve gerekli tedbirlerin alinması amacıyla bölge ve şehir ölçeğinde ihtiyaçlar tespit edilerek çözüm önerileri belirlenecek, başta Karadeniz Bölgesi olmak üzere 7 Bölgemiz için İklim Değişikliği Eylem Planları hazırlanacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu
1. Korunan alanlarda iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin tespiti ve iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel stratejilerin geliştirilmesi çalışmaları başlatılacaktır.: 1. Türkiye'nin yedi coğrafi bölgesi için iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasına devam edilecektir.

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Üretim, ısınma ve trafik kaynaklı hava kirliliğinin önlenmesi için hava kalitesi yönetim uygulamaları etkinleştirilecek, emisyonların kontrolü sağlanarak hava kalitesi iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.715)

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 715.1. Yerel düzeyde hava kalitesi eylem planları oluşturulacak, kirlilik ve emisyon kontrolüne yönelik mevzuat güncellenecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Korunan alanlarda iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin tespiti ve iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel stratejilerin geliştirilmesi çalışmaları başlatılacaktır.: 1. 31 ilde Temiz Hava Eylem Planlarının güncellenmesi çalışmalarına başlanacaktır. 2. Hava Kalitesi Değerlendirme ve Yönetimi Yönetmeliği güncellenecektir.

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 715.3. Hava kalitesinin modellenmesi ve izlenmesine yönelik araştırmalar yapılacak ve altyapı geliştirilecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu, Yerel Yönetimler: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S)
1. Korunan alanlarda iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin tespiti ve iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel stratejilerin geliştirilmesi çalışmaları başlatılacaktır.: 1. Beş hava kalitesi izleme istasyonu kurulacaktır. 2. Sürekli İzleme Merkezinin yazılım ihtiyaçlanı giderilecektir. 3. Ülkenin stratejik hava kalitesi haritaları km çözünürlüğünde hazırlanacaktır.

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Biyolojik çeşitliliğin ve genetik kaynakların tespiti, tescili, korunması, sürdürülebilir kullanımı, geliştirilmesi, izlenmesi ve kaçakçılığının önlenmesi sağlanacak, genetik kaynaklardan ve bağlantılı geleneksel bilgilerden elde edilen faydalar ülkemize kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.716)

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 716.1. Araştırma ve izleme çalişmalarıyla ulusal biyolojik çeşitlilik envanteri düzenli olarak güncellenecek, biyolojik çeşitliliğe dayalı geleneksel bilgi kayıt altına alınarak Ar-Ge amaçlı kullanıma sunulacaktır.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu, Yerel Yönetimler: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler, İlgili STK'lar
1. Korunan alanlarda iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin tespiti ve iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel stratejilerin geliştirilmesi çalışmaları başlatılacaktır.: 1. Biyolojik çeşitlilik envanterinin güncellenmesine yönelik eylem planı hazırlanacaktır. 2. Biyolojik çeşitliliğe dayalı geleneksel bilgiler kayıt altına alınmaya devam edilecektir.

değişikliğinin olumsuz etkilerine uyum sağlama kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel uyum stratejilerini içeren planlama, uygulama ve kapasite geliştirme çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 716.2. Biyolojik çeşitliliğin ve genetik kaynakların korunması, sürdürülebilir kullanımı, geliştirilmesi ile kaçakçılığının önlenmesine yönelik mevzuat geliştirilecektir.
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İklim Değişikliği ve Hava Yönetimi Koordinasyon Kurulu, Yerel Yönetimler: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Korunan alanlarda iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinin tespiti ve iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmaya yönelik ulusal ve bölgesel stratejilerin geliştirilmesi çalışmaları başlatılacaktır.: 1. Biyolojik çeşitliliğin ve genetik kaynakların korunması, sürdürülebilir kullanımı, geliştirilmesiyle kaçakçılığının önlenmesine yönelik yasal altyapı için hazırlık çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Ekosistemler ve ekosistem hizmetlerinin korunması, onarımı ve sürdürülebilir kullanımının sağlanmasına yönelik kara ve denizde korunan alan miktarı artırılarak doğa koruma alanlarının etkin yönetimi gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.717)

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Tedbir 717.1. Kara ve denizdeki korunan alan miktarı artırılarak bu alanların etkin yönetiminin sağlanması için yeşil koridor oluşturulmasi, planlama ve altyapı çalışmaları gibi uygulamalar gerçekleştirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
1. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımı konusunda idari ve teknik ihtiyaçlar tespit edilecektir.: 1. Potansiyel koruma alanları ile yeşil koridorların belirlenmesine yönelik teknik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Büyük endüstriyel kazaların önlenmesine yönelik risk yönetimi uygulamaları geliştirilecek ve kimyasalların insan sağlığı ve çevreye olan etkilerini en aza indirecek şekilde etkin yönetimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.718)

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Tedbir 718.2. Uluslararası yükümlülükler kapsamında kimyasalların etkin yönetimine yönelik mevzuat çalışmaları yapılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı
1. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımı konusunda idari ve teknik ihtiyaçlar tespit edilecektir.: 1. Kalıcı Organik Kirleticiler Hakkında Yönetmelik güncellenecektir. 2. Bazı zararlı kimyasalların ihracatı ve ithalatinın kontrol altına alınması ve sınırlandırılmasına ilişkin mevzuat yayımlanacaktır.

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Çevresel gürültünün değerlendirilmesi ve yönetimi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.719)

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Tedbir 719.1. Türkiye genelinde yerleşim alanlarının stratejik gürültü haritalari hazırlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımı konusunda idari ve teknik ihtiyaçlar tespit edilecektir.: 1. Stratejik gürültü haritaları hazırlık çalışmaları sorumlu belediyeler tarafindan gerçekleştirilecektir.

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Çevresel veri ve göstergelerin standartlara uygun bir şekilde düzenli olarak üretimi, kamuoyu ile paylaşımı ve karar alma süreçlerinde etkin kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.720)

Tedbir 716.3. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımına yönelik mekanizma oluşturulacaktır.: Tedbir 720.1. Toplama, izleme ve değerlendirme süreçleri ile kalitesi açısından çevresel veri geliştirilecek ve kullanımına yönelik kapasite artırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlıği, TÜİK
1. Genetik kaynaklara erişim ve bu kaynaklar ile geleneksel bilgilerden elde edilen faydaların eşit ve adil paylaşımı konusunda idari ve teknik ihtiyaçlar tespit edilecektir.: 1. Yayınlanan çevresel gösterge sayısı 90'a çıkarılacaktır. 2. Çevresel göstergeleri yayınlanan il sayısı 70'e çıkarılacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Adet
Birim: 339
2018: 350
2019(1): 355
2020(2): Hava Kalitesi İzleme Ağındaki İstasyon Sayısı (Kümülatif)

Performans Göstergeleri: 16,2
Birim: 45,5
2018: 57
2019(1): Hava Kalitesi Bilgisinin Vatandaş Erişimine Sunulduğu İceen Toplaer Idek a(Külatf
2020(2): Yüzde

Performans Göstergeleri: 1 695
Birim: 1 780
2018: 1 870
2019(1): Planlı Birleşik Çevre Denetimi Sayısı
2020(2): Adet

Performans Göstergeleri: Milyon Ton
Birim: -
2018: 2,7
2019(1): 8,5
2020(2): Yeni Kurulan Yenilenebilir Enerji Santralleri le Kagınilan CO Emisyonu (Kümülatif) (3)

Performans Göstergeleri: Adet
Birim: 1 429
2018: 1 453
2019(1): 1 486
2020(2): Korunan Alan Sayısi (Milli Park, Tabiat Parki, Tabiat Anıtı, Tabiatı Koruma Alanı, Yaban Hayatı Geliştirme Sahası, Ramsar Alanı, Ulusal Önemi Haiz Sulak Alan ve Mahalli Önemi Haiz Sulak Alanlar, Doğal Sit, Özel Çevre Koruma Bölgesi) (Kümülatif)
(1) Gerçekleşme Tahmini 
gösterTKaakarBakanlığıudsndeazaltlacakümülatf aonioksi doğalgazdan elektrik üretiminin yenilenebilir elektrik üretimi ile ikamesi yöntemiyle hesaplanmıştır.
(27 Puyram 
2.4.8. Afet Yönetimi 
a) Mevcut Durum 
Dünyada ve ülkemizde doğal afetlerin şiddeti ve sıklığı artmaktadır. Yanlış arazi kullanım kararları ve düzensiz yapılaşmaya bağlı olarak afetlerin olumsuz etkilerinin artmasısonucunda, ekonomik ve sosyal maliyetler giderek yükselmektedir. Yaşanan afetler ve etkileri sonucunda can ve mal kaybının en az seviyede tutulabilmesi için risk azaltma faaliyetlerine öncelik veren bütüncül bir afet yönetiminin uygulanması önem arz etmektedir.
6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında kentsel dönüşüm uygulamalarına devam edilmektedir. 2018 yılında Bina Deprem Yönetmeliği ile Deprem Tehlike Haritası ve buna ilişkin parametre değerleri yenilenerek Ocak 2019 itibarıyla yürürlüğe konulmuştur.

Afet sonrası gerekli acil ihtiyaç malzemelerinin karşılanmasına yönelik lojistik ve teknik altyapının güçlendirilmesi için çadır, battaniye ve diğer acil ihtiyaç malzemelerinin hızlı ve etkin bir şekilde karşılanması amacıyla 25 ilde kurulması planlanan lojistik depolar tamamlanmiştır. Ayrıca 60 ilde afet sonrasında acil ihtiyaç duyulacak malzemelerin depolanacağı 10 ila 20 konteynerlik lojistik destek deposu kurulmuştur.
Binalarda depremin doğrudan ve dolaylı neden olduğu maddi zararların karşılanmasıamacıyla çıkarılan 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında Ekim 2018'de 8,8 milyon olan sigortalı sayısı Ekim 2019 itibarıyla 9,3 milyona ulaşmıştır. DASK verilerine göre sigortalilıik oranı yüzde 53,1'dir. En fazla sigortallık oranı yüzde 65 ile Marmara Bölgesinde olup en düşük sigortalılık oranı yüzde 39 ile Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesindedir.Afet Sigortaları Kanununun deprem dişındaki diğer afet türlerine de yaygınlaştırılmasıihtiyacı devam etmektedir.

Binaların afetlere dayanıklı inşa edilmesini sağlayabilmek için 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunda değişiklik yapılarak Ocak 2019 itibarıyla yapı denetiminin daha bağımsız ve etkin çalışmasına yönelik hükümler getirilmiştir.

Afetler konusunda ülke genelinde risk azaltma, hazırlik, müdahale ve afet sonrasıiyileştirme çalışmalarının bütünlük içinde yürütülebilmesi için kurum ve kuruluşların 

sorumluluklarini belirleyecek olan Ulusal Afet Stratejisi ve Eylem Planının hazırlanmasi ihtiyacı devam etmektedir.

Afet durumunda kurum ve kuruluşlar arasında kesintisiz iletişim sağlayacak haberleşme sisteminin ülke geneline yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir. Diğer taraftan Türkiye Afet Müdahale Planının (TAMP) ülke genelinde uygulanmasının yaygınlaştırılmasına yönelik tatbikat ve eğitimler sürdürülmektedir.
Ülkemizdeki yerleşim yerlerini etkileyebilecek tüm afet tehlikelerini birlikte ele alan bütünleşik afet tehlike ve risk haritalarının ülke genelinde tamamlanması çaliışmaları devam etmektedir. Yerel yönetimler tarafindan hazırlanacak risk azaltma planlarında kullanılmak üzere zemin karakteristiği, yapı stoku kalitesi ve imar planı kararları dikkate alınarak geliştirilecek farklı afet senaryolarına ihtiyaç duyulmaktadır.

Kamu binaları ve altyapılar dâhil olmak üzere yapı stokunun yerleşim yerleri ölçeğinde afet risklerine göre önceliklendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
Afetlere karşı toplumsal bilinç düzeyinin artırılması amacıyla başlatılan çalışmaların ülke geneline yaygınlaştırılmasına devam edilmektedir.

b) Amaç
Afetlere karşı toplumsal bilincin artırılmasi, afetlere dayanıklı ve güvenli yerleşim yerlerinin oluşturulması ve risk azaltma çalışmalari yapılarak afetlerin neden olabileceği can ve mal kaybının asgari düzeye indirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Bölgelerin sosyo-ekonomik ve fiziksel özellikleri dikkate alınarak, farklı afet türlerine göre önceliklendirme yapılarak ve ülke genelinde işbirliği faaliyetleri artırılarak afet risk ve zarar azaltma çalışmaları yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.722)

Politika/Tedbir: Tedbir 722.1. Afet risk ve zarar azaltma çalışmalarına yönelik Türkiye Afet Risk Azaltma Planı hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye Afet Risk Azaltma Planı hazırlanması amacıyla ilgili paydaşların katılımıyla çalıştaylar ve toplantılar düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 722.2. Afet tehlike ve risklerinin azaltılması için öncelikli afet türleri dikkate alınarak il afet risk azaltma planları hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlarnı, İlgili STKlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Seçilen üç ilde bilgilendirme toplantıları ve çalıştaylar düzenlenerek afet risk planının hazirlanmasına yönelik gerekli çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Ülke genelinde iklim değişikliğinin etkilerine ilişkin senaryolar da dikkate alınarak afet tehlike ve risk haritaları hazırlanacaktır. (Kalkınma Planı p.723)

Politika/Tedbir: Tedbir 723.2. Afet tehlike derecesi yüksek olan yerlerde afet türlerine göre risk haritaları hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, AFAD, Belediyeler, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Afet tehlike derecesi yüksek olan pilot bir alan belirlenerek o alandaki en riskli afet türüne göre risk haritası hazırlanacaktır.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 724.1. İstanbul'daki kritik altyapı tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırılacaktır.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 724.2. İstanbul'da afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının hizmet vereceği kapasite dikkate alınarak sosyal donatilarinin tamamlanmasi ve kapasitelerinin artırılması sağlanacaktır.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Afetlere hazırlık ve afet sonrası müdahalede özel önem arz eden hastane, okul, yurt gibi ortak kullanım mekânları ile enerji, ulaştırma, su ve haberleşme gibi kritik altyapıların güçlendirilmesine öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.725)

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 725.1. Kamu hizmet binalarının envanterini çıkarma ve afetlere karşı güçlendirme çalışmalarına devam edilecektir.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 725.2. Kritik altyapı tesislerinin önceliklendirilmesi için yöntem belirlenecektir.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): sş çşaa kasüçc a

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 726.1. Afet sonrası iyileştirme plani hazırlanmasinın usul ve esaslari belirlenerek ulusal iyileştirme planının çerçevesi hazırlanacaktır.

İstanbul'da olması muhtemel bir deprem sonrasında oluşabilecek can ve mal kaybının en az seviyede tutubimesi icn gerekli risk aaltma ve güclendirme calsmalara devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.724): Tedbir 726.2. Afet riski yüksek olan yerler için yerel afet sonrası iyileştirme planları hazırlanacaktır.

(Kalkınma Plani p.727): Tedbir 727.1. Afetlere daha etkin müdahale için kesintisiz ve güvenli haberleşme altyapısı kurulmasına yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

(Kalkınma Plani p.727): Tedbir 727.2. Afetlerin daha etkin yönetimi için coğrafi bilgi sistemi üzerinde kurulan ve afet anında tüm kaynakları etkin bir şekilde yönetebilen karar destek mekanizması geliştirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Zorunlu Deprem Sigortasina Dâhil Olan Konut ve İşyeri Sayısı
Birim: Milyon Adet
2018: 8,9
2019(1): 9,4
2020(2): 9,8

Performans Göstergeleri: Risk Azaltma Planı Hazırlanacak Îl Sayısı (Kümülatif)
Birim: Sayi
2018: -
2019(1): 2
2020(2): 7

Performans Göstergeleri: Sayısal Telsiz Sistemine Dâhil Edilen İl Sayısı
Birim: Sayı
2018: 1
2019(1): 1
2020(2): 10
(1 Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.5. HUKUK DEVLETİ, DEMOKRATİKLEŞME VE İYİ YÖNETİŞİM 
2.5.1. Hukuk Devleti ve Demokratikleşme 
Adalet Bakanlığınca ilgili tarafların da katılımıyla hazırlanan ve 30/05/2019 tarihinde kamuoyuna açıklanan Yargı Reformu Stratejisinde yer alan amaç ve hedeflerin uygulanmasına yönelik olarak hazırlanan ilk kanun teklifi TBMM'de kabul edilmiştir. Söz konusu kanun ile hukuk devleti ilkelerinin güçlendirilmesine yönelik önemli düzenlemeler getirilmektedir. Buna göre;
-3713 sayılı Terörle Mücadele Kanununa haber verme sınırlarını aşmayan veya eleştiri amacıyla yapılan düşünce açıklamalarının suç oluşturmayacağına ilişkin hüküm eklenmektedir.

-Soruşturma evresi için azami tutukluluk süreleri yeniden belirlenmektedir.Soruşturma evresinde geçirilecek tutukluluk süresinin, tutuklamaya neden olan suç ağır ceza mahkemesinin görev alanına girmeyen bir suç ise altı ay, ağır ceza mahkemesinin görev alanına giren bir suç ise bir yıl olması; terör suçu gibi bazi suçlarda bu sürenin en çok bir yıl altı ay olmasi, gerekçe gösterilerek bir altı ay daha uzatılabilmesi; tutuklama sürelerinin çocuklar için daha kısa uygulanması öngörülmektedir.

-Bir suç soruşturması ve kovuşturması kapsamında hâkim veya mahkeme tarafindan verilen internete erişimin engellenmesi kararlarının öncelikle ihlalin gerçekleştiği yayın,kısim, bölüm ile ilgili olarak içeriğe erişimin engellenmesi yöntemiyle verilebilmesi sağlanmakta, ancak teknik olarak ihlale liskin içeriğe erişimin engellenmesi yapılamadığıveya ilgili içeriğe erişimin engellenmesi yoluyla ihlalin önlenemediği durumlarda internet sitesinin tümüne yönelik olarak engellemenin yapilmasina karar verilmesi düzenlenmektedir.

2014 yılında kabul edilerek uygulanmaya başlanan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi İhlallerinin Önlenmesine İlişkin Eylem Planının süresi 2019 ylında sona ermiştir. Yeni bir İnsan Hakları Eylem Planının hazırlanması çalışmaları Adalet Bakanlığının koordinatörlüğünde ilgili tarafların katılımıyla devam etmektedir.
Başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan Olağanüstü Hal Kanun Hükmündeki Kararnameleriyle terör örgütlerine üyelik, aidiyet, mensubiyet, iltisak ve bunlarla irtibat nedeniyle yapılan işlemlere karşı itiraz mercii olarak kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonunun görev süresi 2018/259 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile bir yıl uzatılmiştır.

2.5.1.1. Adalet Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
Adalet Bakanlığınca ilgili tarafların da katılımıyla hazırlanan, 9 amaç, 63 hedef ve 256faaliyetten oluşan Yargı Reformu Stratejisi 30/05/2019 tarihinde kamuoyuna açıklanmıştır.Stratejide yer alan amaç ve hedeflerin gerçekleştirilmesine yönelik düzenlemelerin bir kısmını içeren 7188 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasina Dair Kanun 24/10/2019 tarihinde Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanun ile getirilen düzenlemeler aşağıdadır:
- En az 15 yil kidemi bulunan avukatlara hususi damgalı pasaport verilmesi öngörülmektedir.

cYanmaGlowbl - Avukatlık veya noterlik stajina başlamak ve hâkim adaylığı sınavına girmek için,Hukuk Mesleklerine Giriş Sınavında ve hukuk fakültesi mezunu olmayanlar için İdari Yargi Ön Sınavında başarılı olmak şartı getirilmektedir.navnuu vusunm omak sarayeamerteun.w 
- İdari yargi hâkim adaylığına hukuk fakültesi mezunu olmayanlar arasından yapılacak atamalar, alan ve sayı sınırlamasına tabi tutularak bu kişilerden atananların sayısının, her dönemde atanacak toplam aday sayısının yüzde 20'sini geçememesi esası getirilmektedir.
- Ön ödeme kurumunun kapsamı genişletilmekte ve ön ödeme miktarının birer ay ara ile üc esit taksitle yerine getirilebilmesine olanak sağlanmaktadır.
-...._.ya da şüpheli veya sanıkla yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğunu değerlendirdiği çocuk veya mağdurların ifade ve beyanlarının, özel ortamda uzmanlar aracılığıyla alınması esasıgetirilmektedir. Cinsel saldırı ve cinsel istismar suçu mağdurlarinın daha fazla örselenmesinin engellenmesi ve korunmasi amacıyla soruşturma ve gerekiyorsa kovuşturma aşamasında ifade ve beyanlarının kayda alınmasına ilişkin düzenlemeler getirilmektedir.

I.- Kamu davasının ertelenmesi uygulamasında bir yıllk üst sinır yetişkinlerde üç yıla,on beş yaşını doldurmamış çocuklar bakımından beş yıla çıkarılmakta ve şikâyete tabi olma sartı kaldırılmaktadır.

- Uzlaştırmaya tabi suçların kapsamı genişletilmektedir.
- Bazı suçlarda, kamu davasinın ertelenmesi kararı verilmediği takdirde seri muhakeme usulünün uygulanması öngörülmektedir.


- Ceza yargilamasi sistemine girmesi öngörülen seri muhakeme usulünün uygulanmamış olmasının iddianamenin iade nedeni olarak sayılması hükmü getirilmektedir.-Basit yargılama usulü adı altında yeni bir yargılama usulü getirilmektedir.
- Bölge adliye mahkemelerinin duruşma açmaksızın esastan red kararı verebileceği kararların kapsamı genişletilmektedir.

- Bölge adliye mahkemelerinin temyiz edilebilecek kararlarının kapsami genişletilmektedir.

06/12/2018 tarihli ve 7155 sayılı Kanunla, abonelik sözleşmelerinden ve bu sözleşmelerin ifası amacıyla tüketiciye sunulup bedeli faturaya yansıtılan mal veya hizmetten kaynaklanan para alacaklarına ilişkin haciz yoluyla ilamsiz icra takiplerinin, Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) bünyesinde oluşturulan Merkezi Takip Sistemi üzerinden başlatılmasına ve haciz aşamasına kadar yürütülmesine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından hazırlanan Türk Yargı Etiği Bildirgesi 14/03/2019 tarihinde yayımlanmıştır.

Vatandaşların noterliklere ulaşımını kolaylaştırmak amacıyla nöbetçi noterlik uygulaması 06/04/2019 tarihinde başlamıştır.

Türkiye Adalet Akademisi 02/05/2019 tarihli ve 34 sayılı CumhurbaşkanlığıKararnamesiyle yeniden kurulmuştur.

Hukuk bilincinin geliştirilmesi amacıyla temel eğitimde "hukuk ve adalet" dersi seçmeli olarak verilmeye devam edilmektedir. Bu kapsamda, bu dersi seçen öğrenci sayısı 20172018 eğitim öğretim yılında 89.082 iken 2018-2019 eğitim öğretim yılında 126.847'ye yükselmiştir.

Eylül 2019 itibarıyla hâkim ve Cumhuriyet savcısı sayısı 20.693'tür. Bunların 14.113'ühâkim, 6.580'i ise Cumhuriyet savcısıdır. Adli hizmetlerde çalışan adalet personeli sayısıceza infaz kurumları hariç 70.658'dir. Ceza infaz kurumlarında çalışan personel sayısı ise 66.541'dir.

Ocak 2018 itibarıyla 106.496 olan avukat sayısı Ocak 2019 itibarıyla yüzde 9,6 artarak 116.779 olmuştur. Avukatların 65.423'ü erkek, 51.356'sı kadındır.
TABLO II: 71- 100.000 Kişiye Düşen Hâkim, Savcı ve Avukat Sayısı (2016)
Ülkeler: Almanya
Hâkim: 24
Savcı: 7
Avukat: 200

Ülkeler: Fransa
Hâkim: 11
Savcı: 3
Avukat: 98

Ülkeler: Hollanda
Hâkim: 14
Savcı: 5
Avukat: 102

Ülkeler: İngiltere ve Galler
Hâkim: 3
Savcı: 4
Avukat: 259

Ülkeler: İspanya
Hâkim: 12
Savcı: 5
Avukat: 305

Ülkeler: İsvicre Ítalya
Hâkim: 16
Savcı: 10
Avukat: 142

Ülkeler: Portekiz
Hâkim: 11
Savcı: 4
Avukat: 378

Ülkeler: Slovenya
Hâkim: 19
Savcı: 15
Avukat: 296

Ülkeler: Türkiye
Hâkim: 43
Savcı: 11

Ülkeler: Kaynak: Avrupa Etkin Yargı Komisyonu (CEE), Avrupa Yargı Sistemleri Yarg (İki yılda bir yayımlanmaktadır.)
Hâkim: 11
Savcı: 6
Avukat: 83 126

2019 yılına ait adli yardım ödeneği 94,4 milyon TL olmuştur. Kişi başına düşen adli yardım miktarı 1,14 TL'dir.

Ocak 2019 itibarıyla 497.775 dosya uzlaştırma bürolarına gönderilmiş, bunların 208.014 adedi uzlaşmayla sonuçlanmıştır.

Adalet hizmetlerinin etkin olarak sunulabilmesi için modern adliye binalarının yapılmasıve yenilenmesi çalişmalarına devam edilmiştir. 2019 yıliı sonuna kadar 12 adalet hizmet binası (adliyeler ve adli tip kurumu binalari) inşaatinın tamamlanması beklenmektedir.
2019 Eylül sonu itibarıyla adli yargıda 6.764, idari yargida ise 210 mahkeme bulunmaktadır. Eylül 2019 itibarıyla Bölge Adliye Mahkemeleri (BAM) 15 yerde (Adana,Ankara, Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya,Sakarya, Samsun, Trabzon, Van) faaliyettedir. 2019 Eylül sonu itibarıyla 7 yerde ise (Ankara, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Samsun) Bölge İdare Mahkemesi (BÍM) faaliyettedir.

UYAPla ülke genelinde tüm adi hizmetler elektronik ortamda yürütülmektedir. İfade ve savunma alınması ile duruşmalarda video kaydı alınması ve video konferans yönteminin kullanılmasını hedefleyen Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) projesi devam etmekte olup Ekim 2019 itibarıyla 2.870 duruşma salonu ve 543 ceza infaz kurumu olmak üzere toplam 3.413 mahalde sistem kurulumu bulunmaktadır.

Son yıllarda ceza infaz kurumları ile tutukevlerinin sayısında ve kapasitesinde iyileşme sağlanmıştır. Küçük olan ve etkin kullanılamayan 660 kişi kapasiteli 10 adet ceza infaz kurumu ve tutukevi kapatılırken 9.280 kişi kapasiteli 13 adet ceza infaz kurumu ve tutukevi açılarak toplam kapasite yükseltilmiştir. 2019 Eylül sonu itibarıyla ceza infaz kurumları ve tutukevleri toplamı 355, toplam kapasite ise 220.230 kişi olmuştur. Eylül 2019 itibarıyla denetimli serbestlikten faydalanan kişi sayısı 489.561 olmuştur.
b) Amaç
Hukukun üstünlüğü ve hukuk devletinin gerekleri doğrultusunda, yargılamanın hızli,adil ve etkin şekilde işlemesi, öngörülebilir olması, adalete erişimin kolaylaştırılması ve adalet sistemine duyulan güvenin artırılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yeni bir İnsan Hakları Eylem Planı hazırlanarak, etkin bir şekilde uygulanacaktır. (Kalkınma Plani p.736)

Politika/Tedbir: Tedbir 736.1. Yeni bir İnsan Hakları Eylem Plani hazırlanarak, etkin bir şekilde uygulanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Adalet Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ülkemizin insan hakları alanında yol haritası niteliğinde olan İnsan Hakları Eylem Planının güncellemesine ilişkin çalışmalar ilgili tarafların katılımıyla tamamlanacak ve kamuoyuyla paylaşılacaktır.

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Tedbir 747.1. Adli ve idari yargıda yargılamanın etkinliği artırılacak; vatandaşların adalet hizmetlerinden memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır.

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Yargıda hedef süre uygulaması vasıtasıyla sistemin şeffaflığı artırılacak ve makul sürede yargılanma hakkı daha etkin korunacaktır. (Kalkınma Planı p.748)

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Tedbir 748.1. Yargıda hedef süre uygulaması vasıtasıyla sistemin şeffaflığı artırılacak ve makul sürede yargılanma hakkı daha etkin korunacaktır.

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Adli ve idari yargıda faaliyet raporlarının kapsamı genişletilecek ve kamuoyunda bilinirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.751)

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Tedbir 751.1. Adli ve idari yargıda faaliyet raporlarının kapsamı genişletilecek ve kamuoyunda bilinirliği artırılacaktır.

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Hâkim ve savcı yardımcılığının oluşturulması yönünde düzenleme yapılacaktır. (Kalkınma Plani p.752)

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Tedbir 752.1. Hâkim ve savcı yardımcılığının oluşturulması yönünde düzenleme yapılacaktır.

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Bilirkişilik sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.754)

memnuniyetinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.747): Tedbir 754.1. Bilirkişilik sisteminin etkinliği artırılacaktır.

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Tedbir 756.1. Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir.

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): İhtisas gerektiren çevre, imar ve enerji gibi alanlarda özel mahkemeler kurulacaktır. (Kalkınma Planı p.760)

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Tedbir 760.1. Ihtisas gerektiren çevre, imar ve enerji gibi alanlarda özel mahkemeler kurulacaktır.

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Yargı üzerindeki iş yükünün hafifletilebilmesi ve uyuşmazlıkların daha düşük maliyetli, hızlı ve dostane yöntemlerle çözüme kavuşturulabilmesine yönelik alternatif uyuşmazlık çözüm yolları yayginlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.762)

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Tedbir 762.1. Yargi üzerindeki iş yükünün hafifletilebilmesi ve uyuşmazlıkların daha düşük maliyetli, hızlı ve dostane yöntemlerle çözüme kavuşturulabilmesine yönelik alternatif uyuşmazlık çözüm yolları yaygınlaştırılacaktır.

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Kamunun taraf olduğu uyuşmazlıkların çözümünde sulh müessesesinin yaygınlaştırılması için düzenleme yapılacaktır. (Kalkınma Plani p.763)

Hukukun üstünlüğü ilkesinin en temel koşullarından biri olan adalete erişim kolaylaştırılacak; savunma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.756): Tedbir 763.1. Kamunun taraf olduğu uyuşmazlıkların çözümünde sulh müessesesinin yaygınlaştırılması için düzenleme yapılacaktır.

ssti boç alacak rıdaki asss dg gözetik n yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.764): Tedbir 764.1. Icra ve iflas sistemi borçlu ile alacakli arasındaki hassas denge gözetilerek yeniden yapılandırılacaktır.

ssti boç alacak rıdaki asss dg gözetik n yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.764): Noter onayı aranan işlemlerin sayı ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik düzenleme yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.766)

ssti boç alacak rıdaki asss dg gözetik n yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.764): Tedbir 766.1. Noter onayı aranan işlemlerin sayı ve maliyetlerinin azaltılmasına yönelik düzenleme yapılacaktır.
2.5.1.2. Güvenlik Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
25/06/2019 tarihli ve 7179 sayılı Askeralma Kanunuyla, istekli olanlardan Türk SilahlıKuvvetlerinin ihtiyacı dikkate alınarak Milli Savunma Bakanlığınca belirlenecek sayıda yükümlünün, 240.000 gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı sonucu bulunacak bedel tutarını silahaltına alınmadan önce peşin ödemeleri ve bir aylık temel askerlik eğitimini tamamlamaları halinde askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılacağı; istekli sayısının bedelli askerlik için belirlenen sayıdan fazla olması halinde, bedelli askerlikten yararlanabilecek olanların kura ile seçileceği hükme bağlanmıştır.
18/04/2019 tarihli ve 32 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile İçişleri Bakanlığıbünyesinde merkezde Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) kurulmuş,GAMER'in görevlerini yerine getirmek üzere illerde İl Sosyal Etüt ve Proje Müdürlükleri oluşturulmuştur.

Kent Güvenlik Yönetim Sistemleri (KGYS), Eylül 2019 itibarıyla tüm il merkezlerinde ve 919 ilçede kurulmuştur. Halen Jandarma Genel Komutanlığı sorumluluk bölgesinde 70ilde 309 adet Plaka Tanıma Sistemi (PTS), 364 ilçede Mobil Plaka Tanima Sistemi (MPTS)bulunmaktadır.

Birden fazla olan acil çağrı numaralarının tek numara (112) altında toplanmasi için yürütülen Acil Çağrı Merkezleri Projesi Ekim 2019 itibarıyla 45 ilde tamamlanarak faaliyete geçmiştir. Projenin kademeli olarak ülke geneline yayginlaştırılması kapsamında inşaatlar 2019 yılında 25 ilde tamamlanmiş olup, 11 ilde devam etmektedir.
2019 yılı sonu itibarıyla 81 ilde faaliyette olan Narkotimler, kurulduğu 2015 yılından bu yana 120.094 olaya müdahale etmiştir.

2019 yılı Eylül sonu itibarıyla özel güvenlik personeli sayısı 324.144 olmuştur.

b) Amaç
Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde güvenliğin tüm yönleriyle aaa,gözetidntimşeik hsa vi vksalik k doğrultusunda güglendirilmesi, temel hak ve özgürlükler ile toplumsal ve bireysel güvenlik konuları arasındaki dengenin gözetilmesi, güvenlik hizmetlerinde kalite ve etkinliğin artırılması ve suçla mücadele bilincinin geliştirilerek vatandaş katılımının sağlanması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Güvenlik hizmetlerinin sunumunda kalite ve etkinlik artırılacak, güvenlik birimlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.770)

Politika/Tedbir: Tedbir 770.3. Asayiş suçlarıyla mücadelede etkinlik artırılarak ülke genelinde huzur ve güvenlik ortamına katkı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlıği, Sahil Güvenlik Komutanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Planli operasyonlarda havadan destek sağlanması kapsamında uçuş saatleri ve huzur güven uygulamaları artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 770.4. Suçların soruşturulması ve aydınlatılması kapsamında bilgi teknolojileri daha etkin kullanılarak, analiz yöntemleri geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanliği, Sahil Güvenlik Komutanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Suç Araştirma ve Suçla Mücadele Analiz Sisteminin (KAFES) modernizasyonu tamamlanacaktır. 2. Suç analizi alanında çalişan personele eğitim verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 770.6. Jandarma ve Sahil Güvenlik teşkilatlarında profesyonelleşme çalışmaları tamamlanacaktir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yükümlü er ve erbaşların sistem dışına çıkarılması ve personel ihtiyacının tamamen profesyonel personel ile karşılanması sağlanarak Sahil Güvenlik Komutanliğında profesyonelleşme orani yüzde 100'e çıkarılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 770.7. Kent Güvenlik Yönetim Sistemi, Plaka Tanıma Sistemi ve Mobil Plaka Tanıma Sistemi yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Emniyet Genel Müdürlüğü
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 10 ilde 418 KGYS nokta kurulumu, 136 nokta modernizasyonu, 20 yeni PTS noktası kurulumu, 11 PTS noktası modernizasyonu, bir ilde de sistem modernizasyonu yapılacaktır. 2. 200 MPTS alimi yapılacaktır. 3. İllerde park ihlallerine karşı kamera takip sistemi kurulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 770.8. Milli Balistik Test Merkezi kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Emniyet Genel Müdürlüğü, Savunma Sanayii Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Milli Balistik Test Merkezi kurulmasına ilişkin fizibilite çalışmaları yapılacak ve avan projesi oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Kurumlar arası işbirliğine dayalı entegre sınır yönetimi anlayışı çerçevesinde teknolojik ve fiziki altyapının iyileştirilmesi yoluyla kara ve denizlerde sınir güvenliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.773)

Politika/Tedbir: Tedbir 773.2. Sahil Gözetleme Radar Sistemi Projesi ile Türk deniz yetki alanlarında teknolojik gözetleme, tespit ve teşhis imkân ve kabiliyeti artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Sahil Güvenlik Komutanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Proje kapsamında daha önce yapılan istasyonlarin (İmrali, Hopa ve Çavuş Adasi) entegrasyonu yapılacaktır. 2. Edirne-Enez İstasyonunun kurulumu tamamlanacaktır. 3. Kolluk görevlerinin yönetimine ilişkin yazılım modüllerinin kabulü yapılacaktır.

2.5.1.3. Sivil Toplum 
a) Mevcut Durum 
Küreselleşme süreciyle birlikte ekonomik, sosyal, siyasal ve teknolojik gelişmeler sivil toplum kavramını ulusal, yerel ve uluslararası alanda yeniden canlandırırken, Türkiye'de STK'ların ekonomik ve sosyal kalkınma çabalarına daha aktif katkı sunması ve karar alma süreçlerinde STKların bilgi, deneyim ve işbirliğinden yararlanılması önem kazanmıştır.
STK'lar, hizmet sunulan kitleye yakın olmaları sayesinde karar alma mekanizmalarına yerel talep ve koşulların iletilmesini kolaylaştırarak yerelin ihtiyaçlarına uygun politikalar geliştirilmesine ve yerel yönetimlerde katılımcı süreçlerin etkin işlemesine katkısağlamaktadır. Kent konseyleri gibi katılımcı karar alma süreçleri uygulamaları bu bağlamda iyi bir örnek oluşturmakla birlikte, günümüz koşullarıyla uyumlu yeni katılım süreçlerinin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

Türkiye'de Ekim 2019 itibarıyla faal derneklerin sayısı 118.493, yeni vakıf sayısı ise 5.268'dir. Derneklerin çalışma alanı yüzde 31,3 oranında mesleki ve sosyal dayanışma alanında yoğunlaşmaktadır. Yeni vakıflar ise daha çok eğitim ve sağlık alanında faaliyet göstermektedir. Ülkemizde STKların niteliksel özelliklerini ortaya koyan çalışmaların yapılması ile uluslararası sınıflamalara uyumlu verilerin düzenli olarak toplanması ihtiyacıdevam etmektedir.

Son dönemde ülkemizde sivil toplum faaliyetleri önemli ölçüde yaygınlaşmış ve çeşitlenmiş, STKların sayısı ve kapasitesinde gelişmeler sağlanmış, kamu kesimi ile STKlar arasındaki işbirliğinin geliştirilmesi yönünde ilerlemeler kaydedilmiştir. Ülkemizde sivil topluma yönelik uygulama ve düzenlemelerin eşgüdümlü olarak yürütülebilmesi ve Türkiye'de sivil toplumun güçlendirilmesi amacıyla İçişleri Bakanlığı bünyesinde 2018 yılında kurulan Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğünün kapasitesinin görev alanıyla uyumlu olacak şekilde geliştirilmesi ihtiyacı sürmektedir. Bunun yanı sıra aynı yıl oluşturulan Sivil Toplum İstişare Kurulunun da aktif olarak çalışması sivil topluma yönelik politikaların geliştirilmesi, kamu ile STK'lar arasındaki eşgüdüm ve işbirliğinin güçlendirilmesi açısından önem taşımaktadır.

Sivil toplum ve gönüllülük alanında idari ve mali hususlara ilişkin kapsayıcı bir yasal düzenleme yapılması ihtiyacı bulunmaktadır. Platform, inisiyatif, sosyal girişim ve ağlar gibi farklı örgütlenmelerin yasal statülerinin belirsiz olması yasal ve idari açıdan çeşitli sorunlar oluşturabilmektedir. Diğer yandan STKların hukuki statüleri, kurumsal yapıları, faaliyetleri,kamu-STK işbirliği modellerinin çeşitlendirilmesi ve kamu yararı statüsünün tanımı ve edinilmesine ilişkin sürecin yeniden değerlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Ayrıca son dönemlerde öne çıkan sosyal girişimcilik, sosyal yenilik ile kurumsal sosyal sorumluluk alanlarına yönelik düzenleme yapılması ve STKlara özellikle mali konularda kolaylaştırıcıfaaliyetleringeliştirilmesigerekmektedir.Söz konusu düzenlemelerin hayata geçirilmesi finansman ve fon yaratma eksikliği, eğitim, toplumsal alışkanlıklar, katılımcılık kültüründeki yetersizlikler, STKlar arası ilişkilerin zayıflığı gibi ülkemiz STK'larının temel yapısal eksikliklerinin giderilmesine de katkı sağlayacaktır.

STK'ların kapasitelerini geliştirmeye yönelik olarak proje hazırlama, fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme programları uygulanmasi, sivil toplum 

alahinda kuçuk yaşlardan itibaren toplumsal farkindaligin artirilmasi ve görünürlük çalışmalarına öncelik verilmesi sivil toplumun güçlendirilmesi açısından önem arz etmektedir.

Yurt dışında faaliyet gösteren Türk STK'ları ihtiyaç duyulan ülkelerde bilgi ve birikimlerini aktararak yürüttükleri faaliyetlerle önemli katkılarda bulunmakta, yurt dışındaki Türk vatandaşlarının kültürel değerlerini koruyabilmesi ve sosyal yardımlaşmanın temin edilmesinde önemli rol oynamaktadır. Bu bağlamda yurt dışı ve yurt içindeki STK'lar arasında bilgi alışverişi, ağ oluşturma ve işbirliğiçalışmalarının geliştirilmesi ihtiyacısürmektedir.

b) Amaç
Sivil toplum bilincinin gelişmesi, örgütlü sivil toplumun güçlenmesi, STK'ların saydamlık ve hesap verebilirlik ilkelerine uygun bir yapıya kavuşması ve devletin karar alma süreçlerine etkin katılımının sağlanması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Demokratik, katılımcı, çoğulcu, şeffaf ve hesap verebilir örgütlü bir sivil toplumun oluşumunu güçlendirecek düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.776)

Politika/Tedbir: Tedbir 776.1. Sivil toplum ve gönüllülük alanını güçlendiren kapsayıcı bir çerçeve düzenleme yapilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Diğer ülke örnekleri incelenerek mevzuatımızda yapılabilecek düzenlemeler tespit edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 776.2. Uluslararasi standartlarla uyumlu bir STK veri tabanı oluşturulmasına yönelik çalışmalar tamamlanacak, sivil toplum alanında güvenli ve düzenli veri toplanacak ve yayımlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Derneklere COPNI ve NACE kodlarının verilmesine ilişkin sinıflandırma çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 776.3. STK'ların iç ve dış denetimine ilişkin süreçler şeffaflık ve hesap verebililik ilke ve uygulamaları çerçevesinde yeniden düzenlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili taraflanın katılımıyla mevcut süreçlerin şeffaflık ve hesap verebilirliğinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 776.4. Karar alma ve mevzuat hazırlama süreçlerinde STKların katlımını ve etkinliğini artıracak çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Diğer ülke örnekleri ve ulusal mevzuatımız incelenerek STK'larin katılımını ve etkinliğini güçlendirmeye yönelik mevcut katılımcı mekanizmalar gözden geçirilecek ve yeni katılımcı mekanizmalar geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: STK'ların sürdürülebilirliklerine katkı sağlayacak, idari ve mali alanlarda düzenlemeler gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.777)

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Sivil toplum-kamu işbirliği güçlendirilecek, kamunun ve STK'ların kapasiteleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.778)

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Tedbir 778.2. STKlara yönelik proje hazırlama, fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme eğitimleri yaygınlaştırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Diğer ülke örnekleri ve ulusal mevzuatımiz incelenerek düzenleme ihtiyacı olan alanlar tespit edilecek ve oluşturulan çalişma gruplarıyla mevzuat taslağı çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Dört kapasite geliştirme eğitimi düzenlenecektir.

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Sivil toplum faaliyetlerine yönelik farkındalık artırılacak, bu alandaki araştırmalar desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.779)

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Tedbir 779.1. STKların görünürlüğü, başarılı faaliyetleri kamuoyuyla paylaşılarak artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Diğer ülke örnekleri ve ulusal mevzuatımiz incelenerek düzenleme ihtiyacı olan alanlar tespit edilecek ve oluşturulan çalişma gruplarıyla mevzuat taslağı çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Sivil toplum alanında iyi uygulama örnekleri araştırılarak bu konuda bir yayın hazırlanacak ve ülke genelinde dağıtımı sağlanacaktır.

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Tedbir 779.3. Küçük yaşlardan itibaren çocukların sivil toplum faaliyetleriyle tanişması ve gönüllülük bilincinin oluşmasına yönelik olarak okullarda uygulamalar başlatılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlıği, Vakıflar Genel Müdürlüğü, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Diğer ülke örnekleri ve ulusal mevzuatımiz incelenerek düzenleme ihtiyacı olan alanlar tespit edilecek ve oluşturulan çalişma gruplarıyla mevzuat taslağı çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Eğitimciler, akademisyenler, ilgili kamu kurumu ve STK temsilcilerinin katılımıyla bir çalıştay düzenlenecektir. 2. Okullarda gönüllülük alanında uygulanabilecek müfredat ve model çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 777.1. Gerçek ve tüzel kişilerin STKlara yapacağı desteklere yönelik vergisel düzenlemeler sosyal ve ekonomik faydayi artıracak şekilde yeniden değerlendirilecektir.: Tedbir 779.4. Üniversite öğrencilerinin gönüllülük ve STK faaliyetlerine katılımı ile STKlarda staj imkânlarının kolaylaştırıması teşvik edilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Avrupa Birliği Başkanlığı, Gelir İdaresi Başkanlığı, Vakiflar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Avrupa Birliği Başkanlığı, SGK, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Diğer ülke örnekleri ve ulusal mevzuatımiz incelenerek düzenleme ihtiyacı olan alanlar tespit edilecek ve oluşturulan çalişma gruplarıyla mevzuat taslağı çalışmalarına başlanacaktır.: 1. İlgili kurum ve kuruluşların temsilcilerinden bir çalışma grubu oluşturularak, üniversite öğrencilerinin gönüllülük ve STKlarda staj imkânlarına yönelik modeller belirlenecektir.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Dernek Sayısı
Birim: Adet
2018: 113 243
2019(1): 117 100
2020(2): 121 000

Performans Göstergeleri: Vakif Sayısı
Birim: Adet
2018: 5 158
2019(1): 5 260
2020(2): 5 380

Performans Göstergeleri: Kamu Yararına Dernek Sayısı
Birim: Adet
2018: 384
2019(1): 402
2020(2): 424
(1) Gerçekleşme tahmini (2) Program 
2.5.2. İyi Yönetişim 
2.5.2.1. Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik, İdari Yapılanma ve Politika Yapımıa) Mevcut Durum 

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçilmesiyle başlayan kamudaki yeniden yapılanma süreci 2019 yılında da devam etmiştir. Bu kapsamda; Türkiye Adalet Akademisinin kurulmasına ilişkin düzenlemeMayıs 2019'da yapılmış,Hazineve Maliye Bakanlığının görev ve teşkilatlanması Ağustos 2019'da yeniden düzenlenmiştir.
Kamu harcamalarındaki etkinliğin ve şeffaflığın artırılmasına yönelik kamu ihale mevzuatında yapılan düzenlemelerle e-ihale uygulamalarının geliştirilmesine devam edilmiştir. Bu kapsamda, Ekim 2019 itibarıyla 2,83 milyar TL tutarında e-ihale sözleşmeye bağlanmış ve 4734 sayılı Kanun kapsamındaki toplam ihale sayısının yaklaşık yüzde 8’inde e-ihale yöntemi uygulanmıştır.

Bütçeden yapılan harcamalara ilişkin bilgilere vatandaşların erişilebilmesi ve verilerin açık ve anlaşılır olması bütçe okuryazarlığının ülkemizde geliştirilmesi açısından önemli görülmektedir. Bu kapsamda bütçe ve harcama verilerinin yer aldığı bütüncül ve kullanıcıdostu bir formatta geliştirilecek internet portalına ihtiyaç bulunmaktadır.
Vatandaşların yaşadığı sorunları ve kamu hizmetlerine ilişkin hususları aktarmakta etkin bir araç olarak kullanılan Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine (CiMER) 2018 yılıiçerisinde yaklaşık 3,4 milyon başvuru yapılmıştır. Bu başvurulara verilen cevap sayısı ise yaklaşık 4,2 milyona ulaşmıştır. Diğer yandan, İletişim Başkanlığı tarafından vatandaşların öneri ve fikirlerini ilgili kamu kurumlarına doğrudan aktarabilmesi amacıyla "2019'da Ülkem İçin Bir Fikrim Var“ platformu hayata geçirilmiştir.

b) Amaç
Kamu yönetiminde hesap verme sorumluluğunun yerleştirilmesi, katılımcılığın güçlendirilmesi, kamu hizmet sunumunda eşit ve adil muamele yapılmasının sağlanması ve şeffafliğın artırılmasi temel amaçtır.


ooe: e e t  en n tnm e e (d )

ooe: d '' n konseylerinin daha aktif hale getirilmesine yönelik düzenleme yapılacaktır.
sroat: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Yerel Yönetimler
e ea: 1. İlgili paydaş kurum ve kuruluşlarla ön hazırlık çalışmaları yapılacaktır. 2. Mevcut sorunlar tespit edilerek kent konseylerinin aktif olmasına yönelik hususlar belirlenecektir. 3. Elde edilen çıktılar doğrultusunda gerekmesi halinde mevzuat çalışması yapılacaktır.

ooe: Kamu kaynaklarının tahsis ve kullanımı anlaşılır, takip edilebilir, karşılaştırılabilir şekilde kamuoyunun erişimine açılacaktır. (Kalkınma Planı p.784)

ooe: Tedbir 784.1. Kamu harcamaları ile ilgili verilerin bütüncül ve kullanıcı dostu bir formatta paylaşılması amacıyla harcama.gov.tr portali açılacaktır.
sroat: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
e ea: 1. Vatandaşların bütçe okuryazarlığını artırmaya katkı sağlamak üzere bütçe ve harcama verilerinin yer aldığı bütüncül ve kullanıcı dostu bir format oluşturulacaktır. 2. Kamu harcamalarının daha anlaşılır şekilde takip edilmesine imkan sağlayacak program bütçe çalışmaları kapsamında gerekli altyapı oluşturulacaktır. 3. Program bütçeye geçiş takvimine bağlı olarak harcama.gov.tr portali uygulamaya geçirilecektir.

ooe: Yolsuzlukla etkin bir şekilde mücadele edilecektir. (Kalkınma Planı p.785)

ooe: Tedbir 785.1. Yolsuzluklarla mücadele amacıyla kamu görevlilerinin mal béyanlarının doğruluğu araştırılacak ve otomatik takip sistemi kurulacaktır.
sroat: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S)
e ea: 1. Takip sistemi konusunda analiz çalışması tamamlanacaktır.

ooe: Tedbir 785.3. Kamu ihalelerinin süreç ve sonuçlarinın internet üzerinden yayımı sağlanacaktır.
sroat: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Kamu İhale Kurumu
e ea: 1. İhale ve sözleşme bilgilerinin kaydedilmesi ve kamuoyuna duyurulmasi süreçleri geliştirilecektir. 2. İhtiyaç duyulan mevzuat taslaklanı hazırlanacaktır. 3. EKAP üzerinde gerçekleştirmeler yapılacaktır.

ooe: Anayasa tarafından güvence altına alınmış dilekçe ve bilgi edinme hakkının Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CiMER) aracılığıyla etkin ve hızlı bir şekilde kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.786)

ooe: Tedbir 786.1. CIMER'e ilişkin vatandaşların farkındalık düzeyi artırılacaktır.
sroat: İletişim Başkanlığı (S)
e ea: 1. 50 Soruda CİMER kitapçığı hazırlanarak yayımlanacaktır.

ooe: Tedbir 786.2. CİMER'e vatandaşlar tarafindan d et ede
sroat: İletişim Başkanlığı (s)
e ea: 1. Kamu kurum ve kuruluşlarında CİMER'den oma c na e Sa n  r

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: yapilacaktir. Demokrasinin standartlarını yükseltmek için devlet-vatandaş ilişkisini güçlendirecek yeni mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.787)

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 787.2. Vatandaşların kamu yönetimine ilişkin görüş ve önerilerinin toplanmasına ve analiz edilmesine yönelik çalışmalar yapılarak, söz konusu görüş ve önerilerin politika oluşturma süreçlerinde girdi olarak
İletişim Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İletişim Başkanlığı
1. Bütçe imkaları çerçevesinde Çağrı Merkezi kurulacaktır. 2. ALO 150 Hattinda istihdam edilen personel sayısının arttırılamasına yönelik çalışma: 1. Vatandaşların ve ilgili tüm tarafların politika oluşturma süreçlerine aktif katılımi konusunda geliştirilecek mekanizmalara ilişkin bir ön rapor hazırlanacaktır.

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: kullanılması sağlanacaktır. Kamu kurum ve kuruluşları arasında iletişim standartlarını belirlemeye ve iletişim
İletişim Başkanlığı (S): süreçlerinde koordinasyona odaklanılacaktır. (Kalkınma Planı p.788)

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 788.1. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sisteminin amacina uygun olarak kurumların hızli işleyişini temin etmek ve bütüncül bir strateji ile ortak hedeflere ulaşmak için Bakanlıklar ve Kamu Kurumları için İletişim Planlama Rehberi
İletişim Başkanlığı (S): İletişim Başkanlığı (S), Kamu Kurum ve Kuruluslari
1. Bütçe imkaları çerçevesinde Çağrı Merkezi kurulacaktır. 2. ALO 150 Hattinda istihdam edilen personel sayısının arttırılamasına yönelik çalışma: 1. Kamusal iletişim alanındaki uzmanlar ve akademisyenlerin dahil olduğu bir grup ile GZFT analizi gerçekleştirilecektir. 2. İletişim planlama modeli, iletişim planlaması kurgusu ve formatların yer aldıği taslak metni ele almak üzere bütün bakanlıklardan ve Cumhurbaşkanlığına bağlı başkanlıklardan ilgili yetkililerin katılımıyla bir çalıştay düzenlenecektir. 3. Çalıştay sonrasında şekillenen taslak metin katılımcı kurumlarla paylaşılacak ve nihai

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: çıkarılacaktır. Tedbir 788.2. Kamu kurum ve kuruluşları için sosyal medya politikası geliştirilecektir.
İletişim Başkanlığı (S): İletişim Başkanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. Bütçe imkaları çerçevesinde Çağrı Merkezi kurulacaktır. 2. ALO 150 Hattinda istihdam edilen personel sayısının arttırılamasına yönelik çalışma: görüşleri alınarak rehber oluşturulacaktır. 1. Sosyal medya politikasına dair bir taslak oluşturmak için bir odak grup toplantısı düzenlenecektir. 2. Taslak üzerinde ilgililerin görüşleri alınacak ve nihai politika oluşturulacaktır.

Tedbir 786.3. CIMER'i daha erişilebilir kılmak için ALO 150 hattının etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 788.3. Kriz durumlarında koordinasyonu güçlendirebilmek için Kriz İletişiminde Kurumlar Arası Koordinasyon Belgesi hazırlanacaktır.
İletişim Başkanlığı (S): İletişim Başkanlığı (S)
1. Bütçe imkaları çerçevesinde Çağrı Merkezi kurulacaktır. 2. ALO 150 Hattinda istihdam edilen personel sayısının arttırılamasına yönelik çalışma: 1. Kamusal iletişim alanındaki uzmanlar ve akademisyenlerin katılımıyla konuya dair bir GZFT analizi gerçekleştirilecektir. 2. Kriz öncesi, sırası ve sonrası iletişim süreçlerini içeren taslak belge oluşturulacaktır. İlgililerin katılımı ile bir çalıştay düzenlenecektir. 3. Çalıştay sonrasında şekillenen metin katılımcı kurumlarla paylaşılarak nihai görüşleri alınacaktır.
2.5.2.2. Kamuda Stratejik Yönetim 
a) Mevcut Durum 
Strateji ve Bütçe Başkanlığının merkezi uyumlaştırma rolüçerçevesinde stratejik planlama, performans programı ve faaliyet raporlamasına iliskin ikincil mevzuat ile diğer 

duzenlemelerin gözden geçirilerek tek bir çatı altında birleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

Cumhurbaşkanlığı 100 Günlük İcraat Programı kapsamında bakanlıklar ile bağlı ve ilgili kuruluşlar 2019-2023 dönemi taslak stratejik planlarını belirlenen takvime uygun hazırlayarak Strateji ve Bütçe Başkanlığına göndermiş; Strateji ve Bütçe Başkanlığı ise söz konusu planları ilgili mevzuat çerçevesinde değerlendirerek ilgili kuruluşlara geri bildirimde bulunmuştur.

23 Temmuz 2019 tarihli Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlanan On Birinci Kalkınma Planının yürürlüğe girmesini müteakip Planda yer alan amaç, hedef ve politikalara ilişkin Kurumsal Sorumluluklar Tablosu hazırlanarak Kalkınma Planının kamu idarelerinin stratejik planlarını yönlendirme düzeyi güçlendirilmiştir. Bu çerçevede, bakanlıklar ile bağlıve ilgili kuruluşların 2019-2023 dönemi stratejik planlarının, Kalkınma Planı dikkate alınarak güncellenmesi konusundaki çalışmalar tamamlanmıştır.

Belediyelere stratejik plan hazırlık ve uygulama ile izleme ve değerlendirme aşamalarında yardımcı olmak amacıyla Belediyeler İçin Stratejik Planlama Rehberi yayımlanmıştır. 31 Mart 2019 tarihinde gerçekleştirilen Mahalli Idareler Genel Seçimlerini müteakip nüfusu 50 bin ve üzeri belediyeler ile il özel idarelerince 2020-2024 dönemini kapsayan stratejik planlar ve 2020 yılı performans programı hazırlıkları yürütülmektedir.
2019 yılı Ekim ayı itibarıyla, Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan dokuz merkezi kamu idaresi ile 25 devlet üniversitesine ait olmak üzere toplam 34 adet stratejik plan değerlendirilmiştir. Bu kapsamda söz konusu planlar, üst politika dokümanlarına ve stratejik planlama ile ilgili mevzuatta yer alan usul ve esaslara uygunluk açısından incelenmiş ve ilgili idarelere değerlendirme raporlari aracılığıyla geri bildirimde bulunulmuştur.
İdare bütçelerinin, üst politika belgeleri ve stratejik planlarla bağlantısının güçlendirilmesi ve kamu hizmetlerinin performansını gösteren belgelere dönüştürülmesini teminen Cumhurbaşkanlığı Makamından alınan 07/08/2019 tarihli ve 67 sayılı Olur ile program bütçeye geçiş süreci başlamıştır. Bu kapsamda merkezi kamu idareleri ile üniversitelerin 2020 yıli performans programlarinın program bütçeye uygun hazırlanmasına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

b) Amaç
Kamuda stratejik yönetimin uygulama etkinliğinin artırılması ve hesap verebilirlik anlayışının,planlamadan izleme ve değerlendirmeyekadar yönetim döngüsünün tüm aşamalarında hayata geçirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu idarelerinde strateji geliştirme birimlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.790)

Politika/Tedbir: Tedbir 790.1. Kamu idarelerinde stratejik yönetime ilişkin idari ve beşeri kapasiteyi geliştirmeye yönelik eğitim programları tasarlanacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sayıştay Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlan
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uzaktan eğitim sistemine yönelik en az üç ayrı dijital içerik hazırlanacaktır.

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: p.791) Tedbir 791.1. Stratejik planlama ile performans programi ve faaliyet raporlarına ilişkin mevzuat tek bir ikincil mevzuat altında ele alınacaktır.

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: Tedbir 791.2. Stratejik yönetime ilişkin rehberler arasındaki uyumun güçlendirilmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: Üst politika belgeleri ile kurumsal stratejik planlar daha etkin bir biçimde izlenerek bu belgelerin uygulanma ve birbirlerini yönlendirme düzeyi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.792)

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: Tedbir 792.1. Başta kalkınma planı olmak üzere üst politika belgeleri ve kurumsal stratejik planların etkin bir biçimde raporlanmasına yönelik bir izleme ve değerlendirme sistemi oluşturulacaktır.

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: eklenecektir. Kamu idarelerinde iç kontrol sistemleri ve iç denetim uygulamalarının etkinliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.793)

Stratejik yönetime ilişkin mevzuat, kılavuz ve rehberler uygulama tecrübeleri de dikkate: Tedbir 793.1. Kamu idarelerinde, iç kontrol sistemlerinin ve iç denetim uygulamalarının etkinliğini artırmaya yönelik eğitim ve danışmanlık faaliyetleri yoluyla kapasite artışı gerçekleştirilecektir.

Politika oluşturma ve karar alma süreçlerini güçlendirmek amacıyla daha sistematik ve güvenilir veri, istatistik ve bilgi üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.795): Tedbir 795.1. Politika oluşturma süreçlerinde karar alma, planlama ve izleme süreçlerinin kanıta dayalı olarak gerçekleştirilebilmesini teminen ülkemizde yaşayan nüfusun sosyo- ekonomik yapısına ilişkin konularda bütünleşik bilgi sağlayacak bir sistemin kurulması ve düzenli olarak güncellenmesi sağlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Eğitimlerden Memnuniyet Orani
Birim: Yüzde
2018: 80
2019(1): 85
2020(2): 90

Performans Göstergeleri: Uzaktan Eğitim Sisteminin Kullanıma Açılması
Birim: Yüzde
2018: 0
2019(1): 0
2020(2): 30

Performans Göstergeleri: Stratejik Yönetime İlişkin Mevzuatın Yenilenmesi
Birim: Yüzde
2018: 0
2019(1): 60
2020(2): 100

Performans Göstergeleri: Stratejik Yönetime İlişkin Güncellenen Kılavuz ve Ire Rad
Birim: Adet
2018: 0
2019(1): 0
2020(2): ω

Performans Göstergeleri: d Bilgilendirme ve Değerlendirme Toplantısi Sayısı
Birim: lae
2018: 0
2019(1): 0
2020(2): +

Performans Göstergeleri: 30 Saatlik Hizmet İçi Eğitim Verilen Mali Hizmetler Uzman Yardımcısı Sayısı
Birim: Adet
2018: 0
2019(1): 0
2020(2): 1 000

Performans Göstergeleri: İç Denetçi Adayları Sertifika Eğitimine Katılan Aday Sayısı
Birim: Adet
2018: 0
2019(1): o
2020(2): 150

Performans Göstergeleri: Düzenlenen İç Denetçi Aday Belirleme Sınavı Sayısı
Birim: Adet
2018: o
2019(1): 0
2020(2): T

Performans Göstergeleri: e d a a tr ta
Birim: aeeaa
2018: -
2019(1): 09
2020(2): 00τ

Performans Göstergeleri: Kapsama Giren İdari Kayıtların Entegrasyonunun Tamamlanma Orani
Birim: Yüzde
2018: -
2019(1): -
2020(2): 100
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.5.2.3. Yerel Yönetimler 
a) Mevcut Durum 
Eylül 2019 itibarıyla, 51 il özel idaresi, 1.389 belediye, 18.289 köy ile il özel idareleri,belediyeler ve köylerin üye oldukları 705 mahalli idare birliği bulunmaktadır. 2018 yılı Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre belediye 76.888.607 kişi yaşamakta olup bu nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 93,76’dır.

Yerel yönetimlerde norm kadro yönetmelikleriyle personel istihdamına ilişkin standartlar belirlenmiş olup bu idarelerde çalışan personel sayısı 2011 yılında 266.527 iken 2018'de 213.827'ye düşmüştür.


696 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yerel yönetimlerde alt yükleniciler tarafından personel çalıştırılmasına dayalı hizmet alımı sözleşmeleri kapsamında çalıştırılan işçiler mahalli idare şirketlerine geçirilmişlerdir. Bu kapsamda 2018 yıl sonu itibarıyla 480.634 kişi istihdam edilmektedir.

Merkezi idare ile yerel yönetimler arasında görev, yetki, kaynak paylaşımı ve hizmet ilişkilerinin esaslarına yönelik yasal düzenlemeler çerçevesinde ülke düzeyinde belirli hizmet seviyesine ulaşmak için merkezi idarece gerekli standartların belirlenmesi ve bunlara uyumun sağlanmasına ilişkin denetim ihtiyacı devam etmektedir.
Yerel yönetimlerin yeni yasal düzenlemelerle genişleyen hizmet alanları ile artan görev ve sorumlulukları da dikkate alınarak idari, mali ve teknik kapasitelerinin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir. Bu çerçevede, özellikle büyükşehirlerde hizmet sunum yöntemlerinin yeni bir model çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir.
Belediyelerin aldıklarıkararlarınuygulanmasını vekaynaklarının yerindelikilkesi çerçevesinde kullanılmasını sağlamak üzere hizmet önceliklendirmelerini yapmalarına ve vatandaşların katılım sürecini güçlendirecek mekanizmalara olan ihtiyaç devam etmektedir.
Yerel yönetimler finansal kaynaklarını etkin olarak planlayamadıkları için, büyük finansman gerektiren yatırım projelerinin yanı sıra diğer projeleri için de borçlanmaya yönelmektedir. Diğer taraftan mali gücü yetersiz ve borçlanma kapasitesi olmayan küçük ölçekli belediyeler, ticari, sosyal ve kültürel faaliyette bulunduğu sosyal donatı projelerini finanse etmekte zorlanmaktadir.

Köyden mahalleye dönüşen alanlarda hizmete erişimin kolaylaştırılması ve köy yerleşik alanlarının sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik mekanizma ihtiyacı devam etmektedir.
Sokak hayvanlarının rehabilitasyonunun etkinleştirilmesi hususu önemini korumakta olup bu kapsamda faaliyet gösteren yerel yönetimler Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından desteklenmeye devam edilmektedir.

b) Amaç
Yerel yönetimlerin etkin, hızlı ve kaliteli hizmet sunabilen; dezavantajlıkesimlerin ihtiyaçlarını gözeten; katılımcı, mali sürdürülebilirliği sağlamış, şeffaf ve hesap verebilir bir yapıya kavuşturularak vatandaş memnuniyetinin üst düzeye çıkarılması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yerel yönetimlerin stratejik planlarında yer alan öncelikleri ile kaynak tahsisleri arasındaki uyum artırılacaktır.(Kalkınma Planı p.797)

Politika/Tedbir: Tedbir 797.1. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafindan stratejik plan hazırlama zorunluluğu olan belediyelerde hizmet önceliklendirmesi yapmak üzere rehber geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Nüfusu 50 binin üzerinde olan belediyeler için hizmet önceliklendirmesine ilişkin rehber hazırlanmasına yönelik çalıştay ve toplantılar yapılacaktır.

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Tedbir 798.1. Yerel yönetimlerin hizmetlerinin idari, mali ve teknik asgari standartları tespit edilecek; bu standartların uygulamasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Yerel yönetimlerde insan kaynağının uzmanlaşma düzeyi ve kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.799)

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Tedbir 799.1. Yerel yönetimlerde çalişan personelin niteliğini artırmaya yönelik eğitimler verilecektir.

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Belediyelerin karar alma süreçlerinde vatandaşların katılım ve denetim rolü güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.800)

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Tedbir 800.1. Dezavantajli kesimlerin yerel yönetimlerdeki temsil ve karar alma süreçlerine katılım mekanizmaları güçlendirilecek, kent konseylerinde belirli bir oranda katılımı sağlanacak, alınacak önemli kararlarda halk oylamasına başvurulabilmesi gibi yollarla yerel hizmet sunumunda bu kesimlerin ihtiyaçlarının daha fazla dikkate alınması sağlanacaktır.

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Yerel yönetimlerin hizmet sunumlarını etkinleştirmeye yönelik yeniden yapılanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.801)

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Tedbir 801.1. Yerel yönetimlerde optimum hizmet ve coğrafi alan büyüklüğü tespit edilerek yerel hizmet gereklerine uygun, çoklu ölçüt tasnif sistemine dayali yerel yönetimlerin yeniden yapılandırılmasına ilişkin modelleme ve mevzuat çalışması yapılacaktır.

sağlayacak yöntem geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.798): Tedbir 801.3. Büyükşehir belediyeleriyle büyükşehir ilçe belediyelerinin çakışan yetki ve sorumlulukları nedeniyle ortaya çıkan hizmet aksamalarının giderilmesi için görev tanımları etkinlik temelli olarak yeniden değerlendirilecektir.

Yerel yönetim hizmet sunumunda kentlerin nitelikleri ve dinamikleri dikkate alınarak kent esenliği ve güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.802): Tedbir 802.1. Yerel yönetimlerin kent esenliği ve güvenliğine ilişkin projeleri desteklenecektir.

Yerel yönetim hizmet sunumunda kentlerin nitelikleri ve dinamikleri dikkate alınarak kent esenliği ve güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.802): Tedbir 802.2. Küçük ölçekli belediyelerin sosyal donatı projeleri için finansman modeli geliştirilecektir.

Yerel yönetim hizmet sunumunda kentlerin nitelikleri ve dinamikleri dikkate alınarak kent esenliği ve güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.802): Tedbir 802.3. Sokak hayvanlarına yönelik yapılacak düzenlemelerin ve önlemlerin etkinleştirilmesini sağlayacak mekanizmalar oluşturulacak, yerel yönetimlerin sokak hayvanlarının rehabilitasyonu projeleri desteklenecektir.
2.5.2.4. Kamuda İnsan Kaynakları
a) Mevcut Durum 
Nitelikli insan kaynağı kamu hizmetlerinin sunumu ve geliştirilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Mevcut durumda kamuda istihdam edilen personel sayısı Eylül 2019itibarıyla 3.530.672'dir. Bu personelin 357.752'si (yüzde 10) sözleşmeli personel, 644.177'si de (yüzde 18) işçi statüsünde çalışanlardan oluşmaktadır. Kamu personel sisteminin modern kamu yönetimi anlayışına ve ülkemizin ihtiyaçlarına uygun olarak yapılandırılmasıhususu CumhurbaşkanlığıHükümet Sistemine geçiş sonrasında öncelik verilen konular arasında yer almaktadır.

Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemine geçiş kapsamında 703 sayılı KHK ile Devlet Personel Başkanlığı kapatılmıştır. Mülga Devlet Personel Başkanlığının görevleri yeni sistemde Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi tarafından yerine getirilmektedir.
Kamu personeli kayıt sisteminin tek bir veri tabanında toplanması amacına yönelik altyapı çalışmaları tamamlanmış olup bu çerçevede hâlihazırda kamuda çalışanlara ilişkin kadro, yurt dişı eğitim ve engelli istihdami gibi verilere ulaşılabilmektedir.
Kamuda hizmet sunumunda verimlilik ve etkinliğin artırılması, kamu çalışanlarının memnuniyet seviyesinin yükseltilmesi, kamu kurumlarının insan kaynakları yönetimi konusunda kapasitelerinin güçlendirilmesi ve personele yönelik eğitimlerin çeşitlendirilmesi ihtiyaçları önemini korumaktadır. Kamu personelinin işe alımı, terfisi, disiplin ve ödüllendirme sistemi, personel dağılimında dengenin sağlanması gibi kamu personel yönetimine ilişkin tüm süreçlerin gözden geçirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

U Aac 
zğk 

verimli bir kamu personel sistemi oluşturulması temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu kurumlarının insan kaynakları yönetimi konusunda kapasiteleri güçlendirilecektir (Kalkınma Planı p.805)

Politika/Tedbir: Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Kamu Görevlileri Sendikaları
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 1. Kamuda insan kaynaklan hususunda işbirliği yapılacak kuruluşlarla toplantılar düzenlenerek görev paylaşımı ve iş planı oluşturulacaktir. 2. Yapılacak olan toplantılarda alinan kararlar doğrultusunda, konuya ilişkin bir eylem planı hazırlanacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Tedbir 805.1. Kamu kurum ve kuruluşlarındaki personel birimlerinin insan kaynakları yönetimi anlayışıyla yapılandırılması ve bu birimlerin kapasitesinin güçlendirilmesi sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 805.2. Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisinin kapasitesi artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Însan kaynakları yönetimi konusunda bakanlıklar, kamu kuruluşları ve özel sektör firmaları ile başlatılan görüşmeler sonucunda ortaya çıkan ihtiyaçlar farklı projeler uygulanarak karşılanacak ve Ofisin personel kapasitesi artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 805.3. Kamuda etik bilincinin yerleştirilmesini ve etik uygulamalarının güçlenmesini sağlayacak şekilde ilgili düzenlemeler yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Kamu Görevlileri Etik Kurulu, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Kamu Görevlileri Sendikaları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 5176 sayılı Kamu Görevlileri Etik Kurulu Kurulması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunda değişiklik yapılmasına yönelik ilgili kurum, kuruluş ve STKların görüş ve önerileri alınarak çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kamu kurum ve kuruluşlarında personele yönelik eğitimler çeşitlendirilecek ve geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.806)

Politika/Tedbir: Tedbir 806.2. Kamu personelinin niteliğini artırmaya yönelik hizmet içi eğitim programlarının oluşturulması ve düzenli olarak yürütülmesi sağlanacak ve her düzeydeki personele yönetim becerisi kazandırmayı amaçlayan eğitim programları geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu personelinin niteliğini artırmaya yönelik hizmet içi eğitim programlarının tasarımi oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 806.3. Hizmet içi eğitim uygulaması, kamu çalışanlarının mesleki ve temel becerilerini artıran uzaktan eğitim sistemleri kullanılmak suretiyle kolayca erişilebilen bir yapıya dönüştürülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu personeline yönelik olarak merkezi bir uzaktan eğitim platformu kurulacaktır.

2.5.2.5. Kamu Hizmetlerinde e-Devlet Uygulamaları
a) Mevcut Durum 
Kamu hizmetlerinin, kullanıcı talep ve ihtiyaçlarına uygun olarak değer üretecek şekilde tasarlanmasi, elektronik ortamda sunulması ve kullanımının artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

2019 ylinda, 2016-2019 Ulusal e-Devlet Stratejisi ve Eylem Planının uygulanmasına devam edilmiştir. 24/10/2019 tarihli ve 48 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle Dijital Dönüşüm Ofisinin görevlerine ve teşkilat yapısına ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.
Dağıtılan elektronik kimlik kartı sayısı Ekim 2019 itibarıyla 43,6 milyona ulaşmıştır. eYazışma Projesi kapsamında resmi yazışma süreçlerinde kurumsal mühür ve şifrelemenin kullanımına yönelik çalışmalar sürdürülmüştür. e-Belediye Projesinin EBYS modülüne dâhil olan belediye sayısi 298'e, sistem dâhilinde kullanılan modül sayısı ise 31'e ulaşmıştır.Türkiye Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi (TUCBS) kapsamında 32 coğrafi veri seti belirlenmişolup bunlardan 12'si için veri tanımlama dokümanı oluşturulmuştur. 32 kamu kurumu ile 30 büyükşehir belediyesinin Projeye entegrasyonuna yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
4734 sayılı Kamu İhale Kanunu kapsamındaki ihalelerde tüm ihale dokümanlarına elektronik ortamda ücretsiz erişim imkânı getirilmiştir. Elektronik Kamu Alımları Platformuna (E) kayıtlı gerçek ve tüzel kişilerin, ihaleye katılım için gereken belgelere ve yeterlik kriterlerine ilişkin bilgilere EKAP'tan ulaşabilmesine imkân sağlayacak İstekli Modülüdevreye alınmış ve mevzuatta değişiklik yapılarak elektronik ihale uygulamasının yaygınlaştırılmasını teminen, e-Ihalenin, tüm ihale usullerinde kullanımı mümkün hale getirilmiştir. Ekim 2019 itibarıyla 2,83 milyar TL tutarında e-ihale sözleşmeye bağlanmış ve 4734 sayılı Kanun kapsamındaki toplam ihale sayısının yaklaşık yüzde 8'inde e-ihale yöntemi uygulanmiştır.

e-Devlet Kapisına yeni hizmetlerin dâhil edilmesine devam edilmiştir. Ekim 2019itibarıyla 631 kurum ve kuruluşun 5.026 hizmetine e-Devlet Kapısı üzerinden ulaşılabilmektedir. Ekim 2018 itibarıyla yaklaşık 40 milyon olan e-Devlet Kapısı kayıtlıkullanıcı sayısı Ekim 2019 itibarıyla 44 milyonu aşmıştır. e-Devlet Kapısinın mobil uygulamaları üzerinden sunulan hizmet sayısı da son bir yılda yüzde 28 artmış ve 2.378e ulaşmıştır.

TÜİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırmasına göre, 2019 yılında edevlet hizmetlerini kullananların oranı bir önceki yıla göre yaklaşık beş puan artarak yüzde 5,2'ye yükselmiştir. Yaşam Memnuniyeti Araştırması sonuçlarına göre elektronik ortamda sunulan kamu hizmetlerinden memnuniyet oranı 2018 yılında yüzde 98,78 olarak gerçekleşmiştir.

2019 Ylı Yatırım Programında 222 kamu BİT yatırım projesi için yaklaşık 2,7 milyar ödenk aılmıştr y yaıödenekrinden naza pa yüzdee Igi Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, S ve Emniyet Genel Müdürlüğü gibi kurumların projelerinin yer aldığı diğer kamu hizmetleri sektörü almıştır. Bu sektörü yüzde 1lük payla eğitim sektörü takip etmiştir. Bit içerikli projelerde bilgi sistemlerinin idamesine yönelik harcamaların oranındaki artış 2019 yılında da devam etmiştir.


TABLO II: 72- Kamu BİT Yatırım Ödenekleri Sektörel Dağılımı
(2019 Yili Fiyatlarıyla)
Sektör: Bin TL
2017: Yüzde
2018: Bin TL
2019: Yüzde

Sektör: Diğer Kamu Hizmetleri
2017: 2 713 977
2018: 48,80
2019: 3 073 421

Sektör: Eğitim
2017: 1 608 804
2018: 28,93
2019: 1 712 000

Sektör: Ulaştırma-Haberleşme
2017: [TELEFON]: 10,00
2019: 418 040

Sektör: Enerji
2017: 146 043
2018: 2,63
2019: 162 326

Sektör: Madencilik
2017: 125 387
2018: 2,25
2019: 93 206

Sektör: Tarım
2017: 247 214
2018: 4,44
2019: 175 920

Sektör: Sağlık
2017: 139 297
2018: 2,50
2019: 192 202

Sektör: İmalat
2017: 20 298
2018: 0,36
2019: 55 850

Sektör: Turizm
2017: 4 549
2018: 0,08
2019: 9 392

Sektör: Toplam
2017: 5[TELEFON]: 100
2019: 5 892 358
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Kurumsal bilişim stratejilerinin hazırlanmasi, e-devlet kurumsal mimarisinin oluşturulması, kurumsal olgunluk ve insan kaynağı yetkinlik modelleri geliştirilmesi ön plana çıkan ihtiyaçlar arasındadır. Kamu bulut bilişim altyapısı ile ulusal coğrafi bilgi sistemi altlığıoluşturulması ihtiyacı da devam etmektedir.

Kamu bilgi sistemlerinde açık kaynak kodlu yazılım kullanımı yaygınlaşmakla birlikte,lisanslı ürün kullanımından kaynaklanan maliyetlerin ve güvenlik risklerinin azaltılmasıamacıyla, yaygınlaşma sürecinin ilave tedbirlerle hızlandırılması gerekmektedir. Açık kaynak kodlu yazılımın yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar çoğunlukla TüBİTAK bünyesinde yürütülmekte olup sürecin üniversitelerin ve araştırma kuruluşlarının da aktif katılımlarının sağlandığı bir ekosisteme kavuşturularak etkinleştirilmesi gerekmektedir.
AB tarafindan yayımlanan 2018 e-Devlet Kıyaslama Raporuna göre Türkiye, kullanıcıodaklılık ve temel sağlayıcılar başlıklarında sırasıyla yüzde 85 ve yüzde 56'lık oranlarla yüzde 82 ve yüzde 54 seviyesinde olan AB (28+) ortalamalarının üzerinde bir performans ortaya koyarken; şeffaflık başlığında yüzde 56'lık bir oran ile yüzde 59 olan AB (28+) ortalamasının altında bir seviyede kalmiştır.

b) Amaç
Kamu hizmetlerinin kullanıcı odaklı bir bakış açısıyla, etkinliği ve birlikte işlerliği sağlayacak modernizasyon ve süreç iyileştirmeleri yapılarak elektronik ortama taşınması ve e-Devlet Kapisından hizmet sunumu ve kullanımının artırılması temel amaçtır.

Politika/Tedbir: e-Devlet çalışmaları kullanıcı odaklı hizmet sunumu ve kamu yönetiminin etkinleştirilmesi bakış açısıyla yürütülecek, hizmet sunum kanalları iyileştirilecek ve kanal çeşitliliği artırılacak, dezavantajlı kesimlerin ihtiyaçlarının karşılanmasına öncelik verilecektir (Kalkınma Planı p.808)

Politika/Tedbir: Tedbir 808.1. Kamu hizmetlerinin e-Devlet Kapısına taşınmasına devam edilecek, kullanım ve maliyet etkinliği artırılacak, hizmetlerin güvenliği geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), TÜRKSAT
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. e-Devlet Kapısı kayıtli kullanıcı sayısı 47 milyon kişiye, Kapıya entegre edilen kamu hizmetlerinin sayisi ise 5.800'e çıkarılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 808.2. e-Devlet Kapısı üzerinden sunulan hizmetler sadeleştirilecek, bütünleştirilecek ve olgunluğu artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), TÜRKSAT
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. e-Devlet Kapısı üzerinden toplam 75 bütünleşik hizmet sunumu gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 808.3. e-Devlet Kapısı üzerinden sunulan yerel yönetim hizmetlerinin sayısı ve niteliği artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı, TÜRKSAT
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. e-Belediye Bilgi Sistemi Projesi kapsamında uygulamaya alınan modüllerin e-Devlet Kapisindan sunumu sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 808.4. Hizmet sunumunda mobil hizmetler başta olmak üzere kanal çeşitliliği artırılacak ve dezavantajli kesimlerin erişimini artırmaya yönelik çalışmalara öncelik verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, TÜRKSAT
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yaşlı, engelli ve teknolojiye erişim imkânı olmayan vatandaşlarımıza yönelik erişilebilirlik seçenekleri arttırılacaktır. 2. 32 hizmet, tek durak noktasından sunulacaktır.

Politika/Tedbir: Kamunun verimliliğini, etkinliğini, şeffaflığını ve hesap verebilirliğini artırmak için e-devlet hizmetlerinin sunumunda yeni teknoloji ve yönelimlerden yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.809)

Politika/Tedbir: Tedbir 809.1. Kamu kurumlarının sosyal medya kullanımını düzenleyen rehber hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İletişim Başkanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili kamu kurum ve kuruluşlarının temsilcileriyle çalıştay düzenlenecektir. 2. Taslak rehber çalışması tamamlanacaktır. 3. İlgili kurumlarla taslak metin paylaşılacak ve görüşleri alınacaktır. 4. Rehbere son şekli verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 809.2. Kamu hizmetlerinin iyileştirilmesinde büyük veri, bulut bilişim, mobil platformlar, nesnelerin interneti, yapay zekâ, blokzincir gibi yeni teknolojilerden faydalanılabilmesi için süreç ve teknolojik altyapı iyileştirmeleri yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal Yapay Zekâ Strateji Belgesi hazırlanacaktır. 2. Belirlenen stratejik amaç ve hedefler doğrultusunda Bakanlıklar tarafindan 2020 yılı sonuna kadar eylem planları hazırlanacaktır.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 810.2. e-Devlet çalışmalarında merkezi yönetim ve yerel yönetimler arasında işbirliği ve koordinasyon artırilacaktır.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Uluslararası teknolojik eğilim ve gelişmeler takip edilerek kamu kurumlarının dijital dönüşüm sürecini yönetme kapasiteleri geliştirilecek, bilgi işlem birimlerindeki insan kaynağı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.811)

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 811.1. Kamu kurumlarında yönetsel ihtiyaçlar ile teknolojik altyapıyı uyumlaştırmak, teknoloji tedarik ve yönetimi süreçlerini yürütmek üzere, bakanlıkiar ile bağlı ve ilgili kuruluşlar için sayısı 5'i geçmeyecek şekilde kariyer bilişim uzmanlığı ihdas edilecektir.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 811.3. Kurumsal olgunluk ve insan kaynağı yetkinlik modelleri geliştirilerek kamu kurumlarında yaygınlaştırılacaktır.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): e-Devlet hizmet sunumunda ihtiyaç duyulan temel bilgi sistemleri ile ortak altyapı, hizmet ve standartların geliştirilmesine devam edilecek, kurumsal bilgi sistemleri sürdürülebilir bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.812)

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 812.1. e-Devlet Kurumsal Mimarisi oluşturularak kamu kurumlarında yaygınlaştırılacaktır.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 812.2. Kamu bilgi sistemlerinde veri standardizasyonu sağlanacak, kurumlar arası veri paylaşımının önündeki engelleri kaldırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

e-Devlet çalışmalarına ilişkin yönetişim ve koordinasyon yapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.810): Tedbir 812.3. Ulusal veri envanteri ve kamu veri sözlüğü hazırlanacaktır.

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.5. Kamu Entegre Veri Merkezi Projesi tamamlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi, TRKSAT
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: 1. Kamu Entegre Veri Merkezi Projesi kapsamında fizibilite etüdü çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.6. e-Belediye Bilgi Sistemi Projesi tamamlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: İçişleri Bakanığı (S), Çevre ve Şehircilik Bakanlığii, Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi Çevre ve Şehircilik
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: 1. 1.398 belediyenin tamami e-Belediye Bilgi Sistemi Projesinde yer alan modüllerden en az birine entegre edilecektir. 1. Coğrafi Bilgi Stratejisi ve Eylem Planı

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.7. Ulusal Coğrafi Bilgi Sistemi Projesi tamamlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Harita Genel Müdürlüğü
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: uygulanacak ve izlemesi yapılacaktır. 2. Coğrafi veri temaları hazirlanacaktır. 3. Coğrafi veri ve metaveri entegrasyonu sağlanacak, kamu kurumlarının CBS çalışmalarını yürütme kapasitesi artırılacaktır. 4. Coğrafi veri paylaşımı kuralları belirlenecektir.

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.8. Elektronik kimlik kartına yönelik düzenleme çalışmaları tamamlanacak ve kimlik kartının tüm kimlik doğrulama uygulamalarında kullanılması sağlanacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: İçişleri Bakanığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, T TBBiITAK
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: 1. T.C. Kimlik Kartı Elektronik Kimlik Doğrulama Sistemi Yönetmeliği yayımlanacaktır. 2. Kimlik kartının tüm kimlik doğrulama uygulamalarında kullanılması için kurumlar ve iller belirlenerek pilot uygulama hayata geçirilecektir.

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.9. Bürokrasiyi azaltmak ve iş süreçlerinde verimlilik sağlamak üzere kamu kurumları arasındaki her türlü veri, bilgi ve belge paylaşımları, gerekli bilgi sistemlerinin mevcut olmasi durumunda, ayrica yazişma yapılmaksızın elektronik ortamda gerçekleştirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Devlet Árşivleri Başkanlığı
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: 1. e-Yazışma Paketi (EYP) versiyon 2.0 tamamlanacaktır. 2. Pilot çalişma tamamlandıktan sonra gerekli düzenleme ve düzeltmeler yapılarak mevzuat çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 812.4. Kamu iş süreçlerini iyileştirmek üzere Merkezi Servis Tasarim Platformu kurulacaktır.: Tedbir 812.10. Milli Elektronik Mesajlaşma Platformu oluşturulacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofīsi (S), TÜRKSAT: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), TÜBITAK, TÜRKSAT
1. Kurumların hizmet envanteri çıkarılacaktır. 2. Çıkarılan hizmet envanteri kapsamında kurumlararası veri paylaşım altyapısı kurulumuna başlanacaktır.: 1. Halihazırda yürütülen pilot proje kapsamında prototip ürün geliştirilecektir.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 813.1. Kamu BIT yatırımlarında açık kaynak kodlu yazılımın tercih edilmesine yönelik düzenleme yapılacaktır.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 813.2. Açık kaynak kodlu yazılımlara geçişe yönelik kurumsal planlar hazırlanacaktır.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Kamu kurumlarının siber güvenlik tehditlerine karşı korunması ve kamu hizmetlerinin sunumunda kişisel bilgilerin mahremiyetinin sağlanmasına yönelik mekanizmalar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.814)

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 814.1. Kamuda siber güvenliğin koordinasyonu tek çatı altında toplanarak etkinliği artırılacaktır.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 814.2. Kamu kurumlarında bilgi güvenliği yönetim sistemi kurulması ve denetlenmesine yönelik usul ve esaslar belirlenecek, hazırlanacak rehberlerle bu konuda kamu kurumlarına yol gösterilecektir.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 814.3. Siber güvenlik tatbikatları düzenlenecektir.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 814.4. Kamu kurumlarında çalışan personele yönelik kişisel bilgilerin korunması alanında eğitim ve farkındalık çalışmaları yürütülecektir.

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Kamu verisi şeffaflık, hesap verebilirlik ve katılımcılığı artırmak ve katma değerli yeni hizmetlerin üretimine imkân sağlamak üzere ve mahremiyet ilkeleri çerçevesinde açık veri olarak kullanıma sunulacaktır. (Kalkınma Planı p.815)

kapasite geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.813): Tedbir 815.1. Kamu verisinin paylaşımına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 815.2. Kamu verisinin paylaşılacağı Ulusal Açık Veri Portalı hayata geçirilecek ve veri anonimleştirmeye ilişkin ilkeler belirlenecektir.: Kamu kurumlarının BİT ürün ve hizmet alımlarında maliyet etkinliği, yenilikçilik ve yerli katma değerin artırılması hedeflenecektir. (Kalkınma Planı p.816)

Tedbir 815.2. Kamu verisinin paylaşılacağı Ulusal Açık Veri Portalı hayata geçirilecek ve veri anonimleştirmeye ilişkin ilkeler belirlenecektir.: Tedbir 816.1. Kamu kurumlarının temin edecekleri BİT ürün ve hizmetlerinin teknik niteliklerine ilişkin standartlar konusunda usul ve esaslar belirlenecektir.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), TÜIK: Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TSE
1. Ulusal açık veri portalı kurulacak ve veriler anonimleştirilerek portalda yayımlanacaktır.: 1. Mevcut durum analiz çalişmaları yapılacak ve uluslararasi standartlar incelenecektir.

Tedbir 815.2. Kamu verisinin paylaşılacağı Ulusal Açık Veri Portalı hayata geçirilecek ve veri anonimleştirmeye ilişkin ilkeler belirlenecektir.: Tedbir 816.2. Ortak ve toplu alimin yaygınlaştırılmasına yönelik elektronik platform kurulacaktir.
Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi (S), TÜIK: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Dijital Dönüşüm Ofisi, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Kamu İhale Kurumu, DMO
1. Ulusal açık veri portalı kurulacak ve veriler anonimleştirilerek portalda yayımlanacaktır.: 1. İdarelerin yllik satın alma planları oluşturabilecekleri ve ortak alima uygun ihtiyaçların görüntülenebileceği altyapının hazırlanması amacıyla EKAP üzerinde platform kurulacaktır. 2. Ortak ve toplu alıma imkân sağlayan mevzuat hazırlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: e-Devlet Hizmetlerini Kullanan Bireyler (3)
Birim: Yüzde
2018: 45,6
2019(1): 51,2(4)
2020(2): 55,0

Performans Göstergeleri: e-Devlet Hizmetleri Memnuniyet Orani (5)
Birim: Yüzde
2018: 98,78
2019(1): 99,0
2020(2): 99,0

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapısı Kayıtlı Kullanıcı Sayısı
Birim: Milyon Kişi
2018: 40,7
2019(1): 45,0
2020(2): 47,0

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapisından Sunulan Hizmet Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2018: 4 085
2019(1): 5 200
2020(2): 5 800
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 

(3) 16-74 yaş aralığında bulunan bireyler içerisinde e-devlet hizmetlerinden yararlananların oranıdır.
(4) Gerçekleşen 

(5) Çok memnun, memnun ve orta düzeyde memnun olanların oranıdır.

2.5.2.6. Kalkınma İçin Uluslararası İşbirliği 
2.5.2.6.1. Uluslararası İşbirliği İçin Ulusal Kapasite 
a) Mevcut Durum 
2018 yılında Türkiye'nin Resmi Kalkınma Yardımları 8,6 Milyar ABD doları seviyesinde gerçekleşmiştir. Türkiye’nin 2017 yılında yüzde 0,95 olarak gerçekleşen RKY/GSMH oranı2018 yılında yüzde 1,10 olmuştur. Bu performansıyla Türkiye, 2016 yılından bu yana,kalkınma yardımlarının GSMH'ye oranı göstergesinde yüzde 0,7'nin üzerinde bulunmaktadır.Türkiye, 2017 yılı itibarıyla BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerinden biri olan yüzde 0,7RKY/GSMH oranına ulaşan yedi ülkeden biridir. OECD Kalkınma Yardımları Komitesi (DAC)gözlemci üyeleri arasında yer alan Türkiye, DAC üye ülkeleri ile kıyaslandığında 6’ncı sirada,RKY/GSMH oranı açısından ilk sirada yer almaktadır.


TABLO II: 73- Türkive'nin Resmi Kaikinma Yardilmian 
2013: 3 308
2014: 3 591
2015: 3 919
2016: 6 488
2017: 8 143
2018: 8 612

2013: 0,40
2014: 0,45
2015: 0,50
2016: 0,76
2017: 0,95
2018: 1,10
Kaynak: TİKA, Dünya Bankasi, OECD 
2018 yılında Türkiye'nin ikili resmi kalkınma yardımlarının toplamı yaklaşık 8,4 milyar ABDdolarıdır. Bu yardimlardan yararlanan ilk 10 ülke sirasıyla Suriye, Kırgızistan,Kaakistatada,HeseÖzbekia.
TABLO II: 74- Türkiye'nin İkili Resmi Kalkınma Yardımlarının Bölgesel Dağılımı(Milyon ABD Dolani)
2013: 484
2014: 454
2015: 256
2016: 191
2017: 124
2018: 256

2013: 1 770
2014: 2 500
2015: 2 988
2016: 5 943
2017: 7 325
2018: 6 744

2013: 98
2014: 134
2015: 222
2016: 190
2017: 227
2018: 217

2013: 782
2014: 383
2015: 183
2016: -306 (1)
2017: 153
2018: 134

2013: 18
2014: 26
2015: 6
2016: 13
2017: 20
2018: 7

2013: 4
2014: 4
2015: 19
2016: 6
2017: 10
2018: 21

2013: 3
2014: 1
2015: 169
2016: 198
2017: 540
2018: 1 053

2013: 3 160
2014: 3 502
2015: 3 845
2016: 6 237
2017: 7 951 (2)
2018: 8 432
Kaynak: TİKA 

(1) Tavizli kalkınma kredisi geri ödemesinden dolayı negatif görünmektedir.
(2) Net iki taraflı kalkınma yardımı miktarıdır.


Türkiye'nin kalkınma yardımlari, 2010 yılından bu yana bölgede yaşanan siyasi gelişmeler nedeniyle büyük oranda insani yardım niteliğinde gerçekleşmiştir. Bu durum Türkiye'nin söz konusu alanda sürdürmekte olduğu özgün uygulamalarına kritik bir insani kalkınma boyutu eklemiştir. Bunun bir yansımasi olarak insani yardım tutarı 2018 yılında 7,4 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. 2018 yılında Suriyelilere yönelik gçekştaatutaakşık $^{6,7}$ milyar ABD dolarıdır.
Resmi kalkınma yardımlarına ek olarak, diğer resmi akımlar, özel sektör kuruluşlarıtarafından diğer ülkelerde gerçekleştirilen doğrudan yatırımlar ve STKların diğer ülkelere yaptığı yardımları içeren Türkiye'nin toplam kalkınma yardımlarının büyüklüğü 2018 yılında 9,9 milyar ABD doları olarak gerçekleşmiştir. OECD ortalamasının üzerinde yardım gerçekleştiren bir ülke konumuna gelen Türkiye'de, sivil toplumun ve özel sektörün kalkınma işbirliklerindeki rolü artma eğilimindedir. 2014 ile 2018 yılları arasında Türk STK'lar tarafindan 3 milyar ABD dolari, Türk özel sektörü tarafından ise doğrudan yatırımlar şeklinde 4,6 milyar ABD doları tutarında kalkınma yardımı gerçekleştirilmiştir. Türkiye çok taraflı uluslararası kuruluşlar, uluslararası finansal kuruluşlar ve ikili kalkınma kuruluşları ile sosyal ve ekonomik alanlarda işbirliklerine devam etmektedir. Türkiye'nin 2015 ylında 2,1milyar ABD doları olarak gerçekleşen aldığı RKY tutari, 2016 yılında 3,6 milyar ABD dolarıolarak gerçekleşmiştir. Söz konusu yardımların 1,3 milyar ABD dolarlık kısmını RKY nitelikli tavizli kalkınma kredileri, 2,3 milyar ABD dolarlık kısmını ise hibe niteliğindeki RKY oluşturmaktadır. Söz konusu hibe tutarının önemli bir kısmı Türkiye'deki Suriyelilere yönelik sağlanan desteklerdir.

Kalkınma yardımlarının hacminin ve kapsamının genişlemesiyle birlikte yeni planlama,uygulama, koordinasyon, izleme ve değerlendirme araçlarına duyulan ihtiyaç daha da artmıştır. Bu doğrultuda, On Birinci Kalkınma Planında yer alan Kalkınma İçin Uluslararası

Işbirliği bölümü altındaki kalkınma işbirliği mevzuatı ve Türkiyenin kalkınma işbirliği temel politika ve strateji belgesi hazırlanması eylemleri ile ilgili çalışmalar halen devam etmektedir.
Türkiye'de uluslararası kuruluşlar, yabancı yardım kuruluşları, yabancı diplomatik misyonlar ve uluslararası STK'lar gibi kalkınma işbirliği alanındaki tüm aktörlerin faaliyetlerini Türkiye'nin ulusal politikalarıyla uyumlu şekilde yürütmeleri için sürdürülen işbirliği çalışmalarına ilişkin bir mekanizma oluşturulmasına dönük çalışmalar sürmektedir.
Türkiye'nin uluslararası arenadaki etkinliğinin artışı ile paralel olarak, ülkemizin sahip olduğu yurt dışı misyon sayısı son yıllarda önemli ölçüde artarak Ekim 2019 itibarıyla 243'e ulaşmıştır. Bu artışın ülkemizin uluslararası ilişkilerine olumlu yansımalarının azami düzeye çıkarılabilmesi için diş misyonlarda görevli personelin nicelik ve nitelik olarak desteklenmesi gerekmektedir.

Ülkemizin yürüttüğü dış ilişkilerde İslam ülkelerinin ve En Az Gelişmiş Ülkelerin (EAGÜ)ağırlığı gün geçtikçe artmaktadır. Bununla birlikte, kamu kurumlarında bu ülkelere ilişkin yeterli düzeyde bilgi birikimi ve uzmanlaşma bulunmamaktadır.
b) Amaç
Türkiye'nin insani yardımları da içeren uluslararası kalkınma işbirliği faaliyetlerinin,ülkemizin ve bölgemizin istikrarı ve ihtiyaçları ile uluslararası hukuk ve uluslararası insancıl hukuktan kaynaklanan mevcut yükümlülüklerimiz dikkate alınarak, kapsayıcı ve stratejik bir yaklaşımla, daha etkin ve koordinasyon içerisinde yürütülerek ülkemizin ve diğer ülkelerin kalkınmasına azami katkıyı sunması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Uluslararası kalkınma işbirliği faaliyetlerine ilişkin ülke ve bölge bazında öncelik ve stratejiler belirlenecek, kamu kurumlarının bu kapsamdaki çalışmalarının bu öncelik ve stratejiler doğrultusunda, birbiriyle uyumlu bir şekilde yürütülmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.818)

Politika/Tedbir: Tedbir 818.1. Türkiye'nin kalkınma yardımları alanında kullanageldiği yöntem ve uygulamalardaki esnekliği yitirmeden kalkınma yardımlarının etkinliğini artırmak; bu alandaki kurumsal, beşeri, mali hukuki altyapıyı güçlendirmek ve ilke ile öncelikleri ortaya koymak üzere hazırlıklan devam eden kalkınma işbirliği mevzuati tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, AFAD, TİKÁ, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kalkınma işbirliği ve dış yardım konularında kurumlar arası koordinasyonun sağlanması ile yetki ve sorumluluk alanlarının düzenlenmesi amacıyla başlatılan kalkınma işbirliği mevzuatına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır. 2. Hazirlanacak mevzuat temelinde Strateji Belgesi üzerindeki çalışmalar tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Türkiye'nin uluslararası insani yardımlarının koordinasyonu ülke içi ve uluslararası planda güçlendirilecek, etkinliği ve görünürlüğü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.820)

Politika/Tedbir: Tedbir 820.2. Türkiye'nin uluslararası insani yardimlarinin mevcut durum değerlendirmesi yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, AFAD TİKA, Türk Kızılayı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Mevcut durum analizi yapılacak ve insani yardımların daha verimli yapılabilmesi için çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Tedbir 820.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanarak ülkemizin bu alandaki faaliyetleri hakkında uluslararası topluma yönelik düzenli bilgilendirme yapılacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, AFAD, Diyanet İşleri Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİKA, Türk Kızılayı: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AFAD, TİKA, Türk Kızılayı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Insani yardım konusunda faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlarımızın yanı sıra Birleşmiş Milletler kuruluşları ile mevcut işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bir düzenli istişare mekanizması hayata geçirilecektir. 2. Kalkınma yardımlarının eşgüdümü için ilgili kurumlarla istişareler sürdürülecektir.: 1. İlgili paydaşların katkıları alınarak insani yardım alanında düzenlenen uluslararası toplantılara katılım sağlanacak ve söz konusu toplantılarda ülkemiz faaliyetleri hakkında bilgilendirmeler yapılacaktır.

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Uygulamadaki koordinasyonun sağlanması ve etkinliğin artırılmasını teminen kalkınma işbirliği alanında faaliyet gösteren kuruluşların ulusal politikalarımızla uyumlu bir şekilde çalışmaları sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.821)

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Tedbir 821.2. Uluslararasi kuruluşlar, yabancı yardım kuruluşları, yabancı diplomatik misyonlar ve uluslararası STK'lar gibi kalkınma işbirliği alanındaki tüm aktörlerin Türkiye'de yürüttükleri faaliyetlerin ülkemizin ulusal politikalarıyla uyumuna ilişkin işbirliği mekanizması oluşturulacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, AFAD, Diyanet İşleri Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİKA, Türk Kızılayı: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Insani yardım konusunda faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlarımızın yanı sıra Birleşmiş Milletler kuruluşları ile mevcut işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bir düzenli istişare mekanizması hayata geçirilecektir. 2. Kalkınma yardımlarının eşgüdümü için ilgili kurumlarla istişareler sürdürülecektir.: 1. Ülkemizde uluslararası ikili ve çok taraflı kuruluşlar ve STK'lar tarafından yürütülen kalkınma işbirliği faaliyetlerinin ülkemizin ulusal politikalarıyla uyumuna ilişkin koordinasyon mekanizması oluşturulacak ve bu kapsamda gerekli bilişim altyapısı hazırlanacaktır.

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Ülkemizin yurt dışı misyonlarında ve kamu kurumlarımızın dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek, bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.822)

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Tedbir 822.2. Kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çaliışan personelin yabancı dil, ülke uzmanlığı, diplomasi ve müzakere becerileri gibi yetkinlikleri geliştirilecek, bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, AFAD, Diyanet İşleri Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİKA, Türk Kızılayı: Dışişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. Insani yardım konusunda faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlarımızın yanı sıra Birleşmiş Milletler kuruluşları ile mevcut işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bir düzenli istişare mekanizması hayata geçirilecektir. 2. Kalkınma yardımlarının eşgüdümü için ilgili kurumlarla istişareler sürdürülecektir.: 1. Belirli aralıklarla Dış Görev Yönlendirme Kurslarina devam edilecektir. 2. Dışişleri Bakanlığı personeline yönelik çeşitli hizmet içi eğitimler tertiplenecektir. 3. Çeşitli kamu kurumları personelinin istifade edeceği protokol, müzakere teknikleri ve diş politika konularına ilişkin eğitim ve seminerlerin yapılması sürdürülecektir.

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Türkiye'nin çeşitli alanlarda edinmiş olduğu kalkınma tecrübesinin diğer ülkelerle etkin bir şekilde paylaşılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.823)

Tedbir 820.3. Kalkınma ve insani yardım politikalari ve uygulamaları arasındaki kurumsal eşgüdüm artırılacaktır.: Tedbir 823.1. AliCi ülkelerdeki kamu personeline yönelik olarak kalkınma alanında sistematik ve düzenli eğitim programları uygulanması amacıyla kurumsallaşma sağlanacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, AFAD, Diyanet İşleri Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİKA, Türk Kızılayı: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TİKA
1. Insani yardım konusunda faaliyet gösteren ulusal kurum ve kuruluşlarımızın yanı sıra Birleşmiş Milletler kuruluşları ile mevcut işbirliğinin güçlendirilmesi amacıyla bir düzenli istişare mekanizması hayata geçirilecektir. 2. Kalkınma yardımlarının eşgüdümü için ilgili kurumlarla istişareler sürdürülecektir.: 1. TİKA DİOD Eğitim Proje Koordinatörlüğü tarafından gerekli çalışmalar yürütülecektir. 2. Dışişleri Bakanlığı tarafından alıcı ülkelerle diplomatların eğitimi alanında işbirliğine zemin hazırlayacak Mutabakat Zabıtları imzalanarak alicı ülke diplomatlarına protokol, dış politika ve müzakere teknikleri konularında yerinde eğitim verilecektir.


2.5.2.6.2. Bölgesel İşbirlikleri 
a) Mevcut Durum 
Ülkemiz, bölgesinde kalkınmanın sınır aşan bir perspektifle ele alınması ve yakın coğrafyada refah ve istikrarın yayılmasına dönük çok taraflı ve çok boyutlu kalkınma işbirliği politikasını sürdürmektedir.

Ekonomik İşbirliği Teşkilatının (EiT) dönem başkanlığı 8-9 Kasım 2019 tarihinde Antalya'da düzenlenecek 24. Bakanlar Konseyi Toplantısı ile Tacikistan'dan Türkiye'ye geçecektir. EİT'in yürüttüğü faaliyetlerin öncelik arz eden işbirliği alanlarında sonuç odaklıprogram ve projelere yoğunlaştırılması gerekmektedir. Türkiye'nin dönem başkanlığında EiT'in daha gerçekçi, anlamlı ve odaklı bir zemine kavuşturulması için sürdürülen çalışmalara aktif katkı verilmeye devam edilecektir.

Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ) ve Gelişen Sekiz Ülke (D-8) faaliyetlerinden azami fayda alınabilmesini teminen her iki örgütün daha etkin ve proje odaklı çalışmasının sağlanması yönünde Türkiye girişimlerini sürdürmektedir. Türk Konseyi ve Türksoy gibi hükümetlerarası kuruluşların işbirliği çabalarına Türkiye tarafından aktif katkı verilmektedir.
Türkiye, Asya İşbirliği Diyaloğu (AİD) 2019-2020 Dönem Başkanlığını 27 Eylül 2019tarihinde üstlenmiştir. Asya kıtasındaki en geniş katılımlı diyalog ve danışma platformu olan AİD'den Dönem Başkanlığımız sırasında Asya ülkeleri ile ilişkilerimizin geliştirilmesi bağlamında istifade edilmesi mümkün olacaktır.

İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari İşbirliği Daimi Komitesi (İSEDAK)faaliyetlerini İSEDAK Stratejisi çerçevesinde sürdürmektedir. İSEDAK Stratejisinde tanımlanan misyon kapsamında, Ticaret, Turizm, Ulaştırma ve İletişim, Tarım, Yoksullukla Mücadele ve Mali İşbirliği Çalışma Gruplarında üye ülke uzmanları düzenli olarak bir araya getirilmektedir. Bahse konu alanlarda bilgi üretilmesi, iyi uygulamaların paylaşılması, üye ülkeler arasında anlayışbirliğioluşturulması ve politikaların uyumlaştırılması çabalarısürdürülmektedir. Kasıim 2019 itibarıyla, her bir işbirliği alanında yılda iki kez olmak üzere,toplam 12 çalışma grubu toplantısı gerçekleştirilmiş olacaktır. Bu kapsamda alanında uzman akademisyen ve danışmanlik kuruluşlarına hazırlatılan 12 araştırma raporu, ayrıca altı genel görünüm raporu ve her bir toplantı sonrasında tartışmalari özetleyen 12 toplantı raporu üretilmiş olacaktır. 2013-2018 yılları arasında 71 çalışma grubu toplantısı gerçekleştirilmişve 71 araştırma raporu ile 39 genel görünüm raporu hazırlanmıştır.
Stratejinin bir diğer uygulama aracı olan İSEDAK Proje Finansmanı mekanizmasıkapsamındaüye ülkelerin ve ilgli kuruluşlarının iS Bakanlar Toplantısı Politika Tavsiyelerinin hayata geçirilmesine dönük teknik işbirliği ve kapasite geliştirme projelerine ülkemiz tarafindan hibe desteği sağlanmaktadır. 01-2019 yılları arasında 24 i ülkesi ve 

uç 111 kuruluşu tarafindan toplam 83 proje uygulanmiş, bu projelerden 53 IIT ülkesi yararlanmıştır. 2020 yılında uygulanacak projelere ilişkin değerlendirme süreçleri devam etmektedir.

Tablo II: 75- İSEDAK Stratejisiyle Artan Faaliyet Hacmi 
2012: 3
2013: 17
2014: 17
2015: 18
2016: 16
2017: 16
2018: 16
2019: 16

2012: 3
2013: 31
2014: 33
2015: 34
2016: 35
2017: 33
2018: 33
2019: 33

2012: -
2013: -
2014: 8
2015: 14
2016: 9
2017: 13
2018: 17
2019: 22
2019'un ilk dokuz ayında, İIT üyesi ülkelere yapılan ihracat 32,3 milyar ABD doları,ithalat ise 18,9 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir.

2019'un ilk dokuz ayında, EÎT üyesi ülkelerle yapılan ticarette; ihracat 5,7 milyar ABD doları, ithalat ise 5,7 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir.
2019'un ilk dokuz ayında, KEİ üyesi ülkelerle ticarette; ihracat 13,7 milyar ABD dolarıi,ithalat ise 23,8 milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir.

Aynı dönemde, D-8 ülkeleriyle ticarette; ihracat 5,6 milyar ABD dolari, ithalat ise 7,4milyar ABD doları düzeyinde gerçekleşmiştir.

TABLO II: 76- Bazı Ülke Gruplarına GöreDış Ticaret 
Ülke Grupları: İthalat
2015: İhracat
2016: İthalat
2017: İhracat
2018: İthalat
(Milyar ABD Dolari) 2019 (Ocak Eylül): Îhracat

Ülke Grupları: IT
2015: 22,4
2016: 42,7
2017: 23,2
2018: 41,2
(Milyar ABD Dolari) 2019 (Ocak Eylül): 32,0

Ülke Grupları: EIT
2015: 9,3
2016: 9,6
2017: 7,7
2018: 9,6
(Milyar ABD Dolari) 2019 (Ocak Eylül): 11,2

Ülke Grupları: KEİ
2015: 31,5
2016: 14,6
2017: 24,2
2018: 13,1
(Milyar ABD Dolari) 2019 (Ocak Eylül): 30,6

Ülke Grupları: D-8
2015: 11,8
2016: 8,2
2017: 10,9
2018: 9,1
(Milyar ABD Dolari) 2019 (Ocak Eylül): 15,4
Kaynak: TÜŁK 
İSEDAK'ın İİT içi ticaretin gelişmesine yönelik en önemli projesi olan İIT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sisteminin (TPS-OIC) yasal süreci tamamlanmiştır. Taraf ülkelerintavizlistelerinigüncellemelerinimüteakipsisteminfiilenyürürlüğegirmesi beklenmektedir. Taviz listelerini güncellemeleri için ilgili ülkeler nezdinde gerekli girişimler sürdürülmektedir.

BM Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu başta olmak üzere bölgesel mekanizmalar işbirliğini artırmaya yönelik olarak kullanılmaktadır. Latin Amerika ve Karayipler Bölgesindeki Uluslararası Kuruluşlarla olumlu seyreden ilişkilerimizin geliştirilmesine çalışılmaktadır.

AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planının süresi 2019 yıl sonu itibarıyla bitecektir. AB müktesebatına uyum süreci göz önüne alınarak AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planıgüncellenmesine yönelik çalışmalar ilgili tüm kurumlarla eşgüdüm içinde devam etmektedir.

Türkiye ile AB arasinda yeni bir işbirliği alani olarak 2013 yılı sonlarında Geri Kabul Anlaşması imzalanmış ve Vize Serbestisi Diyaloğu süreci başlatılmıştır. Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin ilerletilmesi, kritik konularda işbirliği sağlanmasına yönelik çalışmalar ilgili kurumların katılımıyla devam etmektedir.

Dönemin şartları çerçevesinde Türkiye'nin kısa sürede AB'ye üye olacağı öngörüsüyle tesis edilen Gümrük Birliğinin, müzakere sürecinin çok uzun sürmesi ve henüz üyelik tarihi konusunda netlik bulunmaması dolayısıyla güncellenmesi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. Küresel ticaret gündemindeki gelişmeler de Gümrük Birliğinin güncellenmesi ihtiyacınıdesteklemektedir. Avrupa Komisyonu ile güncelleme konusunda mutabakat sağlanmış ve teknik çalışmalara başlanmıştır. Güncelleme müzakerelerinin başlatılmasını teminen Avrupa Konseyinin yetki kararına ihtiyaç bulunmakta olup süreç siyasi nedenlerle engellenmektedir.
AB ile Birleşik Krallık arasında yürütülen Brexit süreci yakından takip edilerek, Birleşik Krallık makamlarıyla Yüksek Düzeyli Brexit Diyaloğu ile Ticaret ve Ticari Olmayan Konular Çalışma Grupları vasıtasıyla görüşmeler sürdürülmektedir.

Türkiye-AB ilişkilerinin önemliayaklarından biri olan mali işbirliği kapsamındaki uygulamalar devam etmektedir. AB tarafindan 2007-2013 bütçe döneminde sağlanan 4,8milyar avroluk fon, ülkemizin AB'ye üyelik hedefleri çerçevesinde kullanılmıştır. AB, 20142020 bütçe dönemi için ülkemize 4,5 milyar avro fon tahsis etmiş olmakla birlikte yapılan fon kesintileri sonucunda toplam tutar 3,4 milyar avroya kadar inmiştir. Toplam tahsisat miktarı AB'nin 2020 bütçesinin kesinleşmesini takiben son halini alacaktır.
b) Amaç
İslam ülkeleri, AB, diğerbölge ülkeleri ve bölgesel oluşumlarla siyasi, ekonomik,sosyal, kültürel ve bilimsel alanlarda ilişkilerin artırılması ile çok taraflı ve bölgesel işbirliklerinden daha etkin yararlanılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizin daimi sekretarya hizmetlerini yürüttüğü İslam İşbirliği Teşkilatı Ekonomik ve Ticari Daimi Komitesinin (İSEDAK), İslam ülkelerinin kalkınma sorunlarını ve bu sorunlara ilişkin çözüm önerilerini ele alan, bilgiye dayalı politika diyalog platformu olma özelliği pekiştirilecek ve bu kapsamda milli kurumlar arası eşgüdüm güçlendirilecektir. (Kalkınma

Politika/Tedbir: Plani p.826) Tedbir 826.1. İSEDAK sekretaryasının kurumsal kapasitesi güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İSEDAK Sekretaryasının insan kaynağı kapasitesi artırılacaktır. 2. Beşeri kapasitenin güçlendirilmesi için mevcut personelin eğitim, staj vb. imkânlardan daha fazla faydalandırılması için çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 826.2. İSEDAK Milli Koordinasyon Komitesi aracılığıyla İslam ülkeleri ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi bağlamında ulusal eşgüdümün tesisi için ilgili kamu kurumlarının aktif bir biçimde yönlendirilmesi sağlanacaktir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İSEDAK Milli Koordinasyon Komitesine üye Bakanlıklar ve İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Milli Koordinasyon Komitesinde alinan kararların uygulanması sağlanacaktır.

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: Tedbir 826.5. Sanayi, Ar-Ge, yenilik, yenilenebilir enerji ve dijitalleşme gibi konular İSEDAK'in gündemine taşınacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Çaliışma Grubu toplantılarının düzenlenmesine devam edilecektir. 2. Çalışma gruplarında ülkemizin tecrübesinin aktarılmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir koordinasyon sağlanacaktır. 3. İSEDAK proje finansmanı mekanizması kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir.: 1. Sanayi-Ar-Ge-Inovasyon, yenilenebilir enerji, kalkınma için bilgi ve iletişim teknolojileri konularında çalışma grupları kurulacaktır.

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: İT Zirve Dönem Başkanlığımız sırasında İslam ülkeleriyle pek çok alanda başlatılan ya da ivme kazandırılan ilişkiler Dönem Başkanlığımız sonrasında da derinleştirilerek devam ettirilecektir. (Kalkınma Planı p.827)

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: Tedbir 827.1. Ülkemizde kurulması kararı alınan İİT Tahkim Merkezi ve İIT Polis İşbirliği ve Koordinasyon Merkezi birimlerinin kurulma çalışmaları tamamlanacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), TOBB, Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. İSEDAK Çaliışma Grubu toplantılarının düzenlenmesine devam edilecektir. 2. Çalışma gruplarında ülkemizin tecrübesinin aktarılmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir koordinasyon sağlanacaktır. 3. İSEDAK proje finansmanı mekanizması kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir.: 1. İT Tahkim Merkezinin kurulma çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: Tedbir 827.2. İslam ülkeleri ile ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi kapsamında ülkemizin öncülük yaptığı İSEDAK Altın Borsası ile İSEDAK Gayrimenkul Borsası projeleri hayata geçirilecektir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlıği, SPK, Borsa İstanbul, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Çaliışma Grubu toplantılarının düzenlenmesine devam edilecektir. 2. Çalışma gruplarında ülkemizin tecrübesinin aktarılmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir koordinasyon sağlanacaktır. 3. İSEDAK proje finansmanı mekanizması kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir.: 1. İSEDAK Gayrimenkul Borsasına ilişkin teknik çalışmalar tamamlanacaktır. 2. İSEDAK Altın Borsasına ilişkin teknik çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: İslam dünyasında ve yakın coğrafyamızda ticaretin kolaylaştırılması ve serbestleştirilmesine yönelik çabalar artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.828)

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: Tedbir 828.1. Bölge ülkeleri ve Körfez İşbirliği Konseyi gibi bölgesel bloklarla hizmet ticareti ve yatırımlara ilişkin hükümler de içeren serbest ticaret anlaşmaları yapılmasına dönük çalışmalar sürdürülecektir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Çaliışma Grubu toplantılarının düzenlenmesine devam edilecektir. 2. Çalışma gruplarında ülkemizin tecrübesinin aktarılmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir koordinasyon sağlanacaktır. 3. İSEDAK proje finansmanı mekanizması kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir.: 1. Endonezya ve Somali ile STA müzakereleri sürdürülecektir. 2. Gürcistan, Malezya ve Moldova ile mevcut STA'lann güncellenmesi çalışmaları sürdürülecektir.

Tedbir 826.4. ISEDAK Stratejisi kapsamındaki çalışma grubu faaliyetleri, İSEDAK proje finansmanı ve diğer mekanizmalar kapsamında üye ülkelerin kapasite geliştirme projelerine teknik ve mali destekler sürdürülecektir.: Tedbir 828.2. Gelişmekte Olan 8 Ülke (D-8) Tercihli Ticaret Anlaşmasının tüm taraf ülkelerce uygulanmaya başlanması için girişimlere devam edilecektir. İIT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi (TPS-OIC) ve Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EÎT) Ticaret Anlaşması gibi bölgesel ticaret anlaşmalarına işlerlik kazandırmak üzere üye ülkeler nezdinde gerekli girişimlerde bulunulacak ve söz konusu anlaşmaların ülkemizde uygulama zemininin oluşturulması sağlanacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TOBB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Çaliışma Grubu toplantılarının düzenlenmesine devam edilecektir. 2. Çalışma gruplarında ülkemizin tecrübesinin aktarılmasına yönelik ilgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir koordinasyon sağlanacaktır. 3. İSEDAK proje finansmanı mekanizması kapsamında uygun görülen projeler desteklenecektir.: 1. TPS-OIC'in ülkemizde uygulanmasına ilişkin uygulamaya dönük gerekli hazırlıklar tamamlanacak ve anlaşmaya taraf olan ülke sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 829.2. Ülkemizin ev sahipliğindeki EİT Ticaret ve Kalkınma Bankasının üye sayısının artırılmasına dönük çabalar sürdürülecek, Bankanın beşeri ve kurumsal kapasitesi güçlendirilecektir.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 829.3. Ankara'da yerleşik EİT Eğitim Enstitüsünün kurumsallaşması yönündeki çabalar artırılacaktır.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 829.4. Ülkemizin KEI ve D-8 kapsamında yürütülen faaliyetlerden azami fayda elde etmesi amacıyla stratejiler geliştirilecektir.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Türk dünyası ile siyasi, ekonomik, kültürel, sosyal ve bilimsel işbirliği geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.831)

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 831.1. Türk Konseyi ve TÜRKSOY gibi hükümetlerarası kuruluşların işbirliği çabalarına sağlanan katkılar artırılarak sürdürülecektir.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Ülkemizin Asya-Pasifik, Afrika, Güney Asya, Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle yürütmekte olduğu siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel işbirliği faaliyetleri derinleştirilecektir. (Kalkinma Planı p.832)

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 832.2. BM Latin Amerika ve Karayipler Ekonomik Komisyonu başta olmak üzere bölgesel mekanizmalar işbirliğini artırmaya yönelik olarak kullanılacaktır.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 832.3. BM Asya Pasifik Ekonomik ve Sosyal Komisyonunda, özellikle karar mekanizmalarında etkili olmaya yönelik çabalarımız artırılacaktır.

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Türkiye'nin stratejik hedefi olan AB'ye katılıma ilişkin müzakerelerin hızlandırılmasına, AB ile ortak politika ve faaliyetler geliştirilmesine yönelik çalışmalar kararlılıkla sürdürülecek ve Brexit sürecinde ülkemizin menfaatleri doğrultusunda pozisyon alınması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.833)

Ülkemizin ev sahipliği yaptığı veya kurucusu olduğu EiT, Karadeniz Ekonomik İşbirliği p.829): Tedbir 833.1. AB müktesebatına uyum süreci göz önüne alınarak AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planı güncellenecektir.

Tedbir 833.2. Türkiye-AB Zirvelerinde varılan anlaşma uyarınca, Yüksek Düzeyli Siyasi Diyalog başta olmak üzere kritik tematik konularda işbirliğinin güçlendirilmesi, Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin hızlandırılması, göç yönetiminde yük paylaşımı, Gümrük Birliğinin güncellenmesi gibi önemli alanlarda çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 833.3. AB'ye katılım süreci çerçevesinde ülkemize sağlanan mali yardımların ulusal önceliklerimiz dikkate alınarak etkin ve etkili bir biçimde kullanıilmasına yönelik idari ve mali tedbirlerin ilgili tüm kurumlarca alinması sağlanacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1.Türkiye-AB Siyasi Direktör düzeyinde Siyasi Diyalog toplantısı yapılacaktır. 2.Vize Serbestisi Yol Haritasında kayıtlı kriterlerin karşılanmasına yönelik çalışmalara hız verilecek ve karşılandığı teyit edilen kriterlere yönelik çalışmaların sürekliliği sağlanacaktır. 3. Göç yönetiminde yük paylaşımı konusunun uluslararasi platformlara taşınması için çalışmalar yapılacaktır. 4. İlgili kurumlar ile Avrupa Komisyonu arasinda alt-komite toplantıları düzenlenecektir.: 1. Katılım Öncesi Mali Yardımın (IPA) Etkin Kullanımına İlişkin Yapılabilirlik Çalışması kapsamında hazırlanan ve 43 eylem ihtiva eden eylem planında tamamlanmayan 18 eylemin tamamlanması için gerekli çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 833.2. Türkiye-AB Zirvelerinde varılan anlaşma uyarınca, Yüksek Düzeyli Siyasi Diyalog başta olmak üzere kritik tematik konularda işbirliğinin güçlendirilmesi, Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin hızlandırılması, göç yönetiminde yük paylaşımı, Gümrük Birliğinin güncellenmesi gibi önemli alanlarda çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 833.5. AB ile Birleşik Krallık arasında yürütülen Brexit süreci yakından takip edilerek, Gümrük Birliği de dâhil Türkiye'nin AB ile arasındaki ortaklik hukukundan kaynaklanan haklarının korunması için taraflar nezdinde hukuki, siyasi ve diplomatik girişimlerde bulunulacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1.Türkiye-AB Siyasi Direktör düzeyinde Siyasi Diyalog toplantısı yapılacaktır. 2.Vize Serbestisi Yol Haritasında kayıtlı kriterlerin karşılanmasına yönelik çalışmalara hız verilecek ve karşılandığı teyit edilen kriterlere yönelik çalışmaların sürekliliği sağlanacaktır. 3. Göç yönetiminde yük paylaşımı konusunun uluslararasi platformlara taşınması için çalışmalar yapılacaktır. 4. İlgili kurumlar ile Avrupa Komisyonu arasinda alt-komite toplantıları düzenlenecektir.: 1. AB ile Birleşik Krallık arasında yürütülen Brexit süreci yakından takip edilerek, Birleşik Krallık makamlarıyla Yüksek Düzeyli Brexit Diyaloğu ile Ticaret ve Ticari Olmayan Konular Çalışma Grupları vasıtasıyla görüşmeler sürdürülecektir.

Tedbir 833.2. Türkiye-AB Zirvelerinde varılan anlaşma uyarınca, Yüksek Düzeyli Siyasi Diyalog başta olmak üzere kritik tematik konularda işbirliğinin güçlendirilmesi, Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin hızlandırılması, göç yönetiminde yük paylaşımı, Gümrük Birliğinin güncellenmesi gibi önemli alanlarda çalışmalar sürdürülecektir.: BM, Avrupa Konseyi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı nezdindeki insan hakları mekanizmaları ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile yapıcı işbirliği sürdürülecek ve alınan kararlarda söz sahibi olmak üzere aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Planı p.834) Tedbir 834.1. Insan

Tedbir 833.2. Türkiye-AB Zirvelerinde varılan anlaşma uyarınca, Yüksek Düzeyli Siyasi Diyalog başta olmak üzere kritik tematik konularda işbirliğinin güçlendirilmesi, Vize Serbestisi Diyaloğu sürecinin hızlandırılması, göç yönetiminde yük paylaşımı, Gümrük Birliğinin güncellenmesi gibi önemli alanlarda çalışmalar sürdürülecektir.: Tedbir 834.1. Insan haklarıyla ilgili uluslararası mekanizmaların gündemindeki konular takip edilerek yürütülen çalışmalar izlenecek, bu çalışmalara ülkemizin ulusal politikası, hak ve çıkarları çerçevesinde katkı sağlanacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlıği, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1.Türkiye-AB Siyasi Direktör düzeyinde Siyasi Diyalog toplantısı yapılacaktır. 2.Vize Serbestisi Yol Haritasında kayıtlı kriterlerin karşılanmasına yönelik çalışmalara hız verilecek ve karşılandığı teyit edilen kriterlere yönelik çalışmaların sürekliliği sağlanacaktır. 3. Göç yönetiminde yük paylaşımı konusunun uluslararasi platformlara taşınması için çalışmalar yapılacaktır. 4. İlgili kurumlar ile Avrupa Komisyonu arasinda alt-komite toplantıları düzenlenecektir.: 1. Însan haklarıyla ilgili uluslararası mekanizmaların gündemindeki konular takip edilerek yürütülen çalışmalar izlenecektir. 2. Bu çalışmalara ülkemizin ulusal politikası, hak ve çıkarları çerçevesinde katkı sağlamak üzere yurt içi eşgüdüm sürdürülecektir.

2.5.2.6.3. Türkiye'nin Küresel Kalkınma Gündemine Katkısının ve Görünürlüğünün Artırılması

a) Mevcut Durum 
BM, G20 ve OECD gibi uluslararası platformların küresel gündemdeki problemlere ilişkin etkin çözüm önerileri üretebilmesini teminen, söz konusu platformlarda girişimlerde bulunulmaya devam edilmiştir. Ülkemizin uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapması ve bu itibarla ikili ve çok taraflı işbirliği mekanizmalarının daha aktif kullanılması yönünde faaliyetler sürdürülmektedir.

Kalkınma alanında faaliyet göstermemekle beraber ülkemizde BM çalışmalarının genel koordinasyonunu yürütmekte olan BM Mukim Koordinatörlüğünün, BM Kalkınma Sistemi reformu çerçevesindeki yeni yapısı itibariyle ülkemizdeki hukuki altyapısının tesisine yönelik çalışmalar devam etmektedir.

BM Kalkınma Sistemi reformu çerçevesinde dünyada beş yerde kurulacak BM Kalkınma Eşgüdüm Ofisi bölgesel masalarından birinin İstanbul'da tesis edilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Türkiye tarafindan İstanbul'da BM Gençlik Merkezi kurulmasıönerisinde bulunmuş olup buna yönelik hukuki zemin tesisi amacıyla gerekli çalışmalar ilgili paydaşların katılımıyla sürdürülmektedir. Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile ÜluslararasıTarımsal Kalkınma Fonu (IFAD) Arasında IFAD Ülke Ofisi - Doğu Avrupa ve Orta Asya Merkezi Kurulmasına İlişkin Evsahibi Ülke Anlaşması 20 Şubat 2019 tarihinde TBMM Dışişleri Komisyonunda görüşülerek TBMM Genel Kuruluna sevk edilmiştir.
Türkiye özellikle gelişmekte olan ülkelerin sorunlarını BM, OECD, G20 gibi platformlarda dile getirmede önemli bir rol üstlenmektedir. EAGÜ statüsünden mezun olan ülkelerin karşı karşıya olduğu sorunların uluslararası toplumun gündeminde tutulabilmesini teminen ülkemiz ev sahipliğinde açılan BM Teknoloji Bankasının EAGÜlerle kurduğu ortaklık sayısının artırılmasi, faaliyet alanlarının genişletilmesi ve finansmanının güçlendirilmesi,UNDP ortaklığında başlatılan Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Etki Hızlandıricı Projesinin tanıtımı ve tam zamanlı olarak hayata geçirilmesi için çalışmalar sürdürülmektedir.
BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilmektedir. Bu çerçevede Birleşmiş Milletler, İslam İşbirliği Teşkilatı ve çeşitli parlamentolararası işbirliği teşkilatları (Parlamentolararası Birlik, Asya Parlamenterler Asamblesi vb.) başta olmak üzere önde gelen uluslararası kuruluşların çok sayıda resmi toplantısında söz konusu meseleler hakkında girişimlerde bulunulmuş ve beyanlar yapılmıştır. Ayrıca, BM 74. Genel Kurulu üst düzeyli haftasında mutat olduğu üzere, İİT'in Rohinga, Keşmir, Filistin, Müslümanlara karşı ayrımcılık, Ermenistan'ın Azerbaycan'a yönelik saldırganlığı gibi muhtelif konulara dair gerçekleştirilen Temas Grubu toplantılarına üst düzeyde katılım sağlanmıştır.

b) Amaç
Ülkemizin, gelişmekte olan ülkelerin sorunlarının küresel gündeme taşınması ve bu sorunların çözüme kavuşturulmasıbaşta olmak üzere küresel nitelikteki sorunların çözümünde aktif rol oynaması temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirier: Politika/Tedbir
Sorumlu/İşbirliği: Yapılacak Kuruluşlar
Yürütülecek Faaliyetler: ve Projeler

c) Politika ve Tedbirier: BM, G20 ve OECD gibi uluslararası platformların küresel gündemdeki problemlere ilişkin etkin çözüm önerileri üretebilmesini teminen, söz konusu platformlarda girişimlerde bulunulacak, ülkemizin uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapması sağlanacak ve bu itibarla ikili ve çok taraflı işbirliği mekanizmaları daha aktif

c) Politika ve Tedbirier: kullanılacaktır. (Kalkınma Planı p.836) Tedbir 836.1. Gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunlarının başta BM, G20 ve OECD olmak üzere uluslararasi platformların gündemine alinmasina yönelik çalışmalar yoğunlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler: 1. Uluslararası platformlarca düzenlenen toplantılara katilım sağlanarak gelişmekte olan ülkelerin kalkınma sorunları gündeme getirilecektir.

c) Politika ve Tedbirier: Tedbir 836.2. Özellikle kalkınma alanında faaliyet gösteren BM kuruluşlarının bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılabilmesi amacına dönük uluslararası girişimler yoğunlaştırılacak ve hukuki altyapınin tesisine ilişkin süreçler kolaylaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler: 1. 1965 tarihli Değiştirilmiş Teknik Yardım Standart Anlaşması'nın tadilinin yapılarak iç onay sürecinin tamamlanmasına yönelik gerekli hazırlıklar yapılacaktır. 2. BM Kalkınma Eşgüdüm Ofisi bölgesel masalarından birinin İstanbul'da kurulması için gerekli çalışmalar yürütülecektir. 3. İstanbul'da BM Gençlik Merkezi kurulmasına yönelik hukuki zeminin tesisi amacıyla BM nezdinde gerekli girişimler yapılacaktır. 4. BM Evi kurulması yönündeki çalışmalar hızlandırılacaktır.

c) Politika ve Tedbirier: Tedbir 836.3. Küresel ekonomik yönetişimin iyileştirilmesine dönük çabalar sürdürülecek ve bu platformlara taraf ülkelerle yakın işbirliği ve koordinasyon sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler: 1. Türkiye'nin üyesi olduğu uluslararası kuruluş ve temsil olunduğu platformlarda diğer üye ülkelerle yakın bir işbirliği sağlanarak küresel ekonomik yönetişimin iyileştirilmesi sürecinde Türkiye'nin pozisyonunun net olarak aktarılması için çalışmalar yapılacaktır. 2. Özellikle, küresel ekonominin öncüsü konumundaki G20 bünyesinde etkinliğimizin bu alanda da devam ettirilmesi için çalışmalar sürdürülecektir.

c) Politika ve Tedbirier: Tedbir 836.4. EAGÜ statüsünden mezun olan ülkelerin karşı karşıya olduğu sorunların, İstanbul Eylem Planı kapsamında gündemde tutulmasina yönelik çabalar desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği: Dışişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİKA, TÜBİTAK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler: 1. BM Teknoloji Bankasının ve Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları Etki Hızlandırıcı Projesinin tanıtımi için etkinlikler yapılacaktır. 2. Bahse konu proje tam zamanlı olarak hayata geçirilecek ve konuya ilişkin ülkemizin girişimleri ve aktif tutumu BM başta olmak üzere tüm ilgili uluslararası platformlarda sürdürülecektir.

Tedbir 836.5. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilecektir.: Türk yükseköğretiminin uluslararası kalkınma işbirliğimizin güçlü olduğu ülkeler açısından çekim merkezi haline getirilmesi için orta ve uzun vadeli stratejiler oluşturulacaktır. (Kalkınma Plani p.838)

Tedbir 836.5. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilecektir.: Tedbir 838.1. Türkiye'de lisans ve lisansüstü programlara yerleştirmeler kalkınma işbirliği alanındaki öncelikli ülkelere yönelik ihtiyaç tespit edilerek gerçekleştirilecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlıği, TİKA, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İslam İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyinin 2020 yılındaki olağan toplantısına ve İslam İşbirliği Teşkilatınin Filistin konusunda düzenleyebileceği diğer toplantılara katılım sağlanacaktır. 2.75. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun (2020) üst düzeyli genel görüşmeler bölümüne katılım sağlanarak İslam dünyasının ortak meselelerinin gündeme getirilmesi ve takibi için çalışılacaktır.: 1. TİKA bünyesinde yapılan çalışmalardaki bölge öncelikleri belirlenecektir.

Tedbir 836.5. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilecektir.: Tedbir 838.2. Türkiye Bursları kapsamında özel bir program oluşturulacak, nitelikli işgücünün tespiti yapılacak ve seçilen öğrencilerin Türkiye'de çalışma izni alması kolaylaştırılacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi, Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İslam İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyinin 2020 yılındaki olağan toplantısına ve İslam İşbirliği Teşkilatınin Filistin konusunda düzenleyebileceği diğer toplantılara katılım sağlanacaktır. 2.75. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun (2020) üst düzeyli genel görüşmeler bölümüne katılım sağlanarak İslam dünyasının ortak meselelerinin gündeme getirilmesi ve takibi için çalışılacaktır.: 1. Türkiye Bursları Programı kapsamında üniversitelere yerleştirilen öğrencilerin akademik ve sosyal başarıları takip edilerek nitelikli öğrencilerin seçilmesi için özel bir program oluşturulacaktir.

Tedbir 836.5. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilecektir.: Türkiye'nin uluslararası görünürlüğünün artırılması ve imajının güçlendirilmesi için kamu ve kültür diplomasisi faaliyetleri yoğunlaştırılacak, ulusal ve uluslararası alanda Ülkemizin ileri sürdüğü tezler ve politika tercihleri stratejik iletişim çerçevesinde uluslararası kamuoyuna etkili bir şekilde aktarılacaktır. (Kalkınma Plani p.839)

Tedbir 836.5. BM ve diğer uluslararası kuruluşlar nezdinde İslam dünyasının Kudüs gibi ortak meselelerinin takibine devam edilecektir.: Tedbir 839.1. Ulusal Kamu Diplomasisi Strateji Belgesi hazırlanacak ve bu kapsamda kamu kurum ve kuruluşları ile bütüncül bir anlayışla kamu diplomasisi faaliyetlerinin eşgüdüm içerisinde yürütülmesi sağlanacaktır.
Dışişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgil Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İslam İşbirliği Teşkilatı Dışişleri Bakanları Konseyinin 2020 yılındaki olağan toplantısına ve İslam İşbirliği Teşkilatınin Filistin konusunda düzenleyebileceği diğer toplantılara katılım sağlanacaktır. 2.75. Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun (2020) üst düzeyli genel görüşmeler bölümüne katılım sağlanarak İslam dünyasının ortak meselelerinin gündeme getirilmesi ve takibi için çalışılacaktır.: 1. Ulusal Kamu Diplomasisi Strateji Belgesi hazırlık toplantıları gerçekleştirilecektir. 2. Kamu diplomasisi alanındaki çalışmaların bütüncül bir iletişim stratejisiyle koordineli, sonuç odaklı ve hızlı bir şekilde yürütülmesini sağlamak ve kurumlar arasında söylem birliğini ve tek sesliliği hâkim kılmak amacıyla katılımcı bir koordinasyon çalışması yapılarak Ulusal Kamu Diplomasisi Strateji Belgesi hazırlanacaktır.

Tedbir 839.2. Geleneksel ve yeni medya araçlarıyla yürütülen kamu diplomasisi faaliyetleri; uluslararası kamuoyunda etki uyandıracak seminer, konferans ve forum gibi etkinlikler vasıtasıyla sürdürülecek, Türkiye'nin tanıtımına katkı sağlayacak uluslararası nitelikteki organizasyonlara katılım sağlanacak ve dijital diplomasi kanallarının genişletilmesi vasıtasıyla söz konusu faaliyetlerin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 839.3. Uluslararası kamuoyu üzerinde etkili olan ve Türkiye ile ilgili çalışmalar yapan kurum ve kuruluşlar, üniversiteler, STK'lar ve kişiler ile uluslararası işbirlikleri geliştirilecek, bu kapsamda Türkiye'nin tanıtımına yönelik araştırmalar ve projeler gerçekleştirilecektir.
İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Türkiye'nin tanıtımı ve ülke gündemi bağlaminda konferans, panel, seminerler ülke gündemi ve kamu diplomasisi stratejisinin gerektirdiği takvimlendirme ile gerçekleştirilecektir. 2. NATO İletişim Strateji Çerçevesinde Türkiye'nin NATO ile bağlarını kuvvetlendirecek faaliyetler gerçekleştirilecektir. 3. Dünya genelinde iletişim alanında (tanıtim, reklam, markalama, lobicilik, stratejik iletişim, dijital iletişim gibi) en yetkin isimlerin bir araya geldiği bir zirve organize edilecektir.: 1. Kamu Diplomasisi envanter çalişmaları yeni organizasyon, etkinlikler ve yeni iletişim ağları da kullanılarak genişletilecektir.

Tedbir 839.2. Geleneksel ve yeni medya araçlarıyla yürütülen kamu diplomasisi faaliyetleri; uluslararası kamuoyunda etki uyandıracak seminer, konferans ve forum gibi etkinlikler vasıtasıyla sürdürülecek, Türkiye'nin tanıtımına katkı sağlayacak uluslararası nitelikteki organizasyonlara katılım sağlanacak ve dijital diplomasi kanallarının genişletilmesi vasıtasıyla söz konusu faaliyetlerin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 839.4. Türkiye hakkındaki olumlu ve olumsuz tüm propaganda faaliyetleri yakından izlenecek, değerlendirilecek ve bu çerçevede karar vericilere etkin bir şekilde anlık bilgi akışı sağlanacaktır.
İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Türkiye'nin tanıtımı ve ülke gündemi bağlaminda konferans, panel, seminerler ülke gündemi ve kamu diplomasisi stratejisinin gerektirdiği takvimlendirme ile gerçekleştirilecektir. 2. NATO İletişim Strateji Çerçevesinde Türkiye'nin NATO ile bağlarını kuvvetlendirecek faaliyetler gerçekleştirilecektir. 3. Dünya genelinde iletişim alanında (tanıtim, reklam, markalama, lobicilik, stratejik iletişim, dijital iletişim gibi) en yetkin isimlerin bir araya geldiği bir zirve organize edilecektir.: 1. Ülkemizin gündem maddelerine ilişkin bilgi dosyasi, analiz ve rapor gibi araçlarla üst makamlara yönelik bilgi akışı sağlanacaktır. 2. Türkiye uzmanı yabancı sosyal medya kullanıcılarının, Türkiyenin iç ve dış siyaseti, ekonomisi ve güncel gelişmeleri hakkında yaptığı paylaşımlar değerlendirilecektir. 3. Uluslararası düşünce kuruluşlarının Türkiye hakkında yayınladıkları rapor, makale ve analizler takip edilecektir.

Tedbir 839.2. Geleneksel ve yeni medya araçlarıyla yürütülen kamu diplomasisi faaliyetleri; uluslararası kamuoyunda etki uyandıracak seminer, konferans ve forum gibi etkinlikler vasıtasıyla sürdürülecek, Türkiye'nin tanıtımına katkı sağlayacak uluslararası nitelikteki organizasyonlara katılım sağlanacak ve dijital diplomasi kanallarının genişletilmesi vasıtasıyla söz konusu faaliyetlerin etkinliği artırılacaktır.: Tedbir 839.5. Kara propaganda ile mücadele kapsamında ulusal ve uluslararasi platformlarda kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecek ve bu itibarla uluslararası topluma yönelik nitelikli yayınların yapılması teşvik edilecektir.
İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İletişim Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Türkiye'nin tanıtımı ve ülke gündemi bağlaminda konferans, panel, seminerler ülke gündemi ve kamu diplomasisi stratejisinin gerektirdiği takvimlendirme ile gerçekleştirilecektir. 2. NATO İletişim Strateji Çerçevesinde Türkiye'nin NATO ile bağlarını kuvvetlendirecek faaliyetler gerçekleştirilecektir. 3. Dünya genelinde iletişim alanında (tanıtim, reklam, markalama, lobicilik, stratejik iletişim, dijital iletişim gibi) en yetkin isimlerin bir araya geldiği bir zirve organize edilecektir.: 1. Ülkemizin gündem maddeleri de dikkate alınarak kara propaganda ile mücadele kapsaminda ulusal ve uluslararası platformlarda kamuoyunun doğru bilgilendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2.1915 Olayları ve Pontus İddialarına Karşı Oluşturulan Kamu Diplomasisi Stratejisi çerçevesinde koordinasyon çalışmaları yürütülecektir. 3. 15 Temmuz Demokrasi ve Milli Birlik Günü Anma Etkinliklerinin koordinasyon çalışmaları yürütülecektir. 4. Basın bilgilendirme Faaliyetleri sürdürülecektir.


2.5.2.7.Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
a) Mevcut Durum 
Türkiye'nin kalkınma politikalari, uluslararası gelişmelere paralel olarak ekonomiçevre-toplum etkileşimleri çerçevesinde, sürdürülebilir kalkınmaya doğru bir gelişim göstermektedir. Bu kapsamda çevrenin korunmasi, kalitesinin iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kalkınma ilkelerinin hayata geçirilmesiyle yeşil büyüme yaklaşımının içselleştirilmesine yönelik politika ve stratejiler geliştirilmekte, mevzuat ve kurumsal yapılanmanın güçlendirilmesi yönünde proje ve programlar hayata geçirilmektedir.
2015 yılında düzenlenen BM Sürdürülebilir Kalkınma Zirvesinin sonucunda, 17 amaçve 169 hedefi içeren Dünya'yı Dönüştürmek: Sürdürülebilir Kalkınma için 2030 Gündemi Belgesi kabul edilmiştir. Söz konusu amaç ve hedeflerin küresel ölçekte uygulamasının izlenmesi ve değerlendirilmesinin yapıldığı ve 9-18 Temmuz 2019 tarihlerinde New York'ta toplanan BM Yüksek Düzeyli Siyasi Forumda ülkemiz Ortak Hedefler için Sağlam Temeller başlıklı İkinci Ulusal Gözden Geçirme Raporunu sunmuştur. Strateji ve Bütçe Başkanlığıtarafından koordine edilen söz konusu raporun hazırlıkları kamu, özel sektör, akademi, STK ve belediyelerden toplam 2.962 kişi ve kurumun doğrudan katkısıyla gerçekleştirilmiştir.
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA) sektörel ve tematik politika belgelerine yansıtılmasına, SKAlara ilişkin ülke genelinde farkındalığın artırılmasına ve uygulamanın ulusal ölçekte izlenmesi ve değerlendirilmesini etkin ve katılımcı bir şekilde gerçekleştirecek bir kurumsal yapının oluşturulmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

b) Amaç
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının önceliklerimiz doğrultusunda politikalara yansıtılması, amaçlara ilişkin etkili bir takip ve gözden geçirme mekanizması oluşturulmasıtemel amaçtır.


Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: SKA'ların takip ve gözden geçirilmesi için iyi işleyen ve katılımcı bir kurumsal koordinasyon mekanizması kurulacaktır. (Kalkınma Plani p.844)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 844.1. SKAlarin uygulanmasının ulusal düzeyde takip ve gözden geçirilmesi ile koordinasyonunu sağlamak üzere Strateji ve Bütçe Başkanlığı başkanlığında ilgili kamu kurumlarının yanı sıra yerel yönetimler, akademi, özel sektör ve STK temsilcilerinin katılımı için esnek bir yapida Ulusal Sürdürülebilir Kalkınma Koordinasyon Kurulu kurulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Politika/Tedbir: 1. Ulusal Sürdürülebilir Kalkınma Koordinasyon Kurulunun görev ve sorumlulukları ile yapisının belirlenmesine yönelik hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Küresel SKA gösterge setindeki gelişmelere paralel olarak ulusal gösterge setinin kapsamı öncelikler doğrultusunda genişletilecektir. (Kalkınma Planı p.845)

Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tedbir 845.1. Ulusal sürdürülebilir kalkınma amaçları izleme ve değerlendirme sistemi kurulacaktır.
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, İlgili Kurum ve Kuruluşlar
Politika/Tedbir: 1. Sürdürülebilir kalkınma göstergelerinden mevcut olanlar, resmi veri üreticisi ve gösterge sorumlusu kurum ve kuruluşlardan derlenerek 2010- 2018 dönemini kapsayacak şekilde haber bülteni ile yayımlanacaktır. 2. Gösterge seti kapsamının genişletilmesi ve mevcut olmayan göstergelerin üretilmesine yönelik bir yol haritası hazırlanacaktır.