Anayasa Mahkemesinin 11/7/2024 Tarihli ve 2021/35038 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-07

7 Kasim 2024 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32715
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
E.E.T. BAŞVURUSU 
Başvuru Numarasi : 2021/35038Karar Taribi : 11/7/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Tuğçe TAKCI Başvıruu : E.E.T.
Vekili : Av. Mehmet BAĞLARS 
L. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, suç tarihinde çocuk olan başvurucumun hakkında suç tarihinden uzun süre geçtikten sonra kovuşturmanın duruşma devresinde uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği bakkıın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

. İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) tarafindan olay tarihi olan 9/7/2020 tarihinde on ūç yaşında olan mağdurenin kanuni temsilcisinin şikâyeti üzerine 17/8/2004 doğumlu olup olay tarihinde on beş yaşında olan başvurucu ve diğer iki şüpheli hakkında cinsel saldırı suçundan soruşturma başlatılmıştır. Mağdurenin soruşturma kapsamında temin edilen jinekolojik ve psikiyatrik raporlarmda cinsel saldını eyleminin organ sokma suretiyle gerçekleştiği ve eylem neticesinde mağdurenin psikolojisinin bozulduğu tespitleri bulunmaktadır.

3. Soruşturma kapsamında ifadesi alınan mağdure, başvurucu ile rizasıyla ilişkiye girdiğini beyan etmiştir. Çocuğun nitelikli cinsel istismarı suçu isnadıyla başvurucunun ifadesi almmış, başvurucu üzerine atılı suçlamaları reddetmiştir.

4. Başsavcılık, başvurucu hakkında tutuklama sebeplerinin bulunduğunu fakat atılıt suça ilişkin tutuklama yasağının öngörülmesi nedeniyle başvurucu hakkında çocuğun cinsel istismarı suçunu işlediği isnadı nedeniyle adli kontrol tedbiri uygulanmasıa karar verilmesi talebinde bulunmuştur. 13/7/2020 tarihinde Istanbul Anadolu 4. Sulh Ceza Hâkimliği (Sulh Ceza Hâkimliği) suça sürüklenen çocuğun üzerine atılı suçun vasfi, mevcut delil durumu, işin önemi ve verilmesi beklenen ceza gözetilerek başvurucu hakkında yurt dişına çıkamama ve haftada bir gün imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına karar vermiştir.

5. Başvurucu hakkında 24/I 1/2020 tarihinde cocuğun nitelikli cinsel istismarısuçundan kamu davası açılmuştır, İddianamenin ilgili kısmı şöyledir:
".… mağdur hakkındakd 12/07/2020 tarih..…. adli raporda hymende…. yıruk otduğunun tespit edildigi, çocuğun savunmasında iddiaları kabul etmediği, mağdur beyanı tle hakkındakı adli raporun örtüşmesi sebebiyle çocuğun suçtan kurtulmaya yönelik beyanına itibar edilmediği, sōz komusu kafe müdūrū alınan beyanında olay günü lavaboda tartişma sesleri duyduğunu, mağdur ve çocuğun onu fark etmeleri üzerine kafeden ayrıldiğım beyan ettiği, kamera araştırmasında tuvaletin giriş ve çıkışlariını gösterir kamera tespit edilemediğinin belirtildiği, eylemin 5237 sayılı Türk Ceza Kanumu'nun 103/1-a delaletiyle 103/2 maddelerinde dizenlenen çocuğun nitelikli cinsel istismari suçlarına vūcut verdiği.mağdurun çocuktan şikayeıçi olmadığı, ancak müştekinin çocuktan şikayetçi olduğu.mağdurun beyanında geçen yetişkin şüphelilere ilişkin … sayılı ayrı btr soruşturma yürütüldüğü..."
6. Çocuk Ağır Ceza Mahkemesindeki yargılama 11/2/202! tarihinde İstanbul Anadolu 2. Ağır Ceza Mahkemesinde (Ağír Ceza Mahkemesi) aynı olayla ilgili olarak diğer iki sanık hakkında yürütülen yargılama ile birleştirilmiştir. Birleştirmeye Ağır Ceza Mahkemesinin 9/2/2021 tarihli müzekkere ile onay vermesi sonrasmda 11/2/2021 tarihinde karar verilmiştir.

7. Ağır Ceza Mahkemesince 9/2/2021 tarihli duruşmada, birleşen yargilamada suça sürükienen çocuk olan başvurucunun gelecek duruşmada ifadesinin alımması için -yargılamada tutuklu iki sanık bulunması nedeniyle- başvurucu hakkında zorla getirme emri düzęnlenmesine karar verihmiştir. Dosyaları birleştirilmesi sonrasında gerçekleşen 6/4/2021tarihli duruşmada Ağīr Ceza Mahkemesi "athi suçun vasif ve mahiyeti, adli kontrol hūkümlerinin yetersiz kalacağı, mevcut delil durumu ve atlı suçun katalog suçlardan olduğu"gerekçesiyle başvurucunun tutuklanmasına karar vermiştir. Başvurucunun itirazı Istanbul Anadolu 3. Ağir Ceza Mahkemesince dosya kapsamıa göre tutuklama kararının orantılıolduğu belirtilerek 16/4/2021 tarihinde reddedilmiştir.

8.Başvurucu, ret katarıı 20/4/2021 tarihinde öğrendiğini bildirmiş olup 6/5/2021tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Ağrr Ceza Mahkemesi 14/9/2021 tarihinde başvurucunun çocuğun nitelikli cinsel istismarı suçundan neticeten 8 yıl 10 ay 20 gün hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve tutuklu kaldığı süre gözetilerek tahliyesine, hakkında yurt dışıa çıkamama adli kontrol tedbiri uygulanmasma karar vermiştir.

10.İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 20. Ceza Dairesi başvurucu yönünden istinaf kanun yolu başvurusunun esastan reddine, Yargitay 9. Ceza Dairesi ise 7/11/2022 tarihinde,eylemin çocuğun cinsel istismarı suçunu oluşturduğu gerekçesiyle başvurucu yönünden hükmün bozulmastna karar vermiştir,
11. Ağir Ceza Mahkemesi 4/5/2023 tarihinde başvurucunun çocuğun cinsel istismarı suçundan neticeten 4 yul 5 ay I0 gün hapis cezasıyla cezalandırılmasına karar vermiştir. Temyiz incelemesi devam etmektedir.

12. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Böltim tarafindan yapıltnasına karar vermiştir.


II. DEĞERLENDİRME 
1. Başvurucu; adli kontrol tedbirine uyduğu, duruşmaya kendiliğinden katıldığı ve hakkında kaçma şüphesi bulunduğuna dair delil olmadığı hâlde kaçma şüphesi olduğundan bahisle adli kontrol tedbiri uygulanmasına dair karardan bir yi sonra tutuklanmasına karar verilmesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmın, iddia edilen olayın gerçek olmadığına dair adli rapor olduğu ve kaçma şüphesine dair bir veri olmadığı hålde kaçma şüpħesi bulumduğu kanaatine ne şekilde varıldığuna ilişkin bir gerekçe sunulmadan tutuklama kararı verilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkınm güvencelerinden olan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

14. Adalet Bakanlığı (Bakanltk) görüşünde; başvurucunun tahliye olması nedeniyle tazminat davası açma imkânı olduğumun kabul edilebilirlik incelemesinde gözetilmesi gerektiği, iddianın esası bakımından yapılacak incelemede Mabkemenin olaya ilişkin adli raporları ve isnat edilen suçun katalog suçlardan olduğunu gözcterek tutuklama kararıverdiğinin dikkate alınması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu; Bakanlk görüşüne karşıbeyanında, nitelikli cinsel istismar suçundan mahkümiyet karan verilmesinde dikkate alman raporun delil niteliği taşımadığıni, nitekim Yargıtayın da bu rapora itibar etmeyerek ve suçvasfinı farklı nitelendirerek hükmün bozulmasma karar verdiğini belirttikten sonra başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.

15.Başvuru, kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.
16. Anayasa Mahkemesi içtihadına gõre tutuklama tedbirinin uygulandığı yargılama neticesinde verilen kararın kesinleşmesi hâlinde başvurucunum tutuklamanın hukuka aykın olduğu iddiasına yönelik olarak 4/12/2004 tarihli ve 527t sayılı Ceza Muhakemesi Kanumu'nun 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi kapsamında tazminat davas!açabileceği kabul edildiğinden (Reşat Ertan, B. No: 2013/5700, 15/4/2015, § 26; Ömer Kōse,B. No; 2014/12036, 16/11/2016, § 34; Eyyüp Găneş [GK], B. No: 2017/28308, 21/10/2021, §88; Murat Ağırel ve diğerleri [GK], B. No: 2020/1 1655, 7/4/2022, §§23-26) somut olayda başvurucu hakkıdaki hūküım henüz kesinleşmemiş olmakla başvuru yollarının tüketildiği sonucuma varılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

17. Kişi bürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir mūdahale, temel hak ve Özgürlöüklerin sınırlandırılmasıa ilişkin Ölçütlerin belirlendiğiAnayasa'nınI3. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'uın 19. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple sinırlamanm Anayasa'nun 13. maddesinde öngörülen ve tutuklama tedbirinin niteliğine uygun düşen, kanun tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülüluk ilkesine aykın olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halas Aslan, B: No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53, 54). Dahası kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yapılan bir müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için Anayasa'nın I3. maddesinde belirtilen ölçütlerden biri olan Anayasa'nın sözüne aykırı olmama kriterini de karşıamalıdır.

18. Şomut olayda öncelikle başvurucunum tutuklanmasiun kanuni dayanağı olup olmadığı belirlenmelidir. Başvurucu, çocuğun cinsel istismarı suçundan 5271 sayıl Kanun'un 100. maddesi uyarınca tutuklanmıştir. Diğer yandan başvurucu, adli kontrol tedbirlerine uymasına rağmen yargılama aşamasında tutuklanmasınun hukuka aykın olduğunu ileri sürmüştür. Adli kontrol tedbirlerine uyulsa bile soruşturma veya kovuşturma aşamasında şüpheli ya da sanıklar hakkında tutuklarna tedbirine başvurulmasının önünde kanundan kaynaklanan bir engelin bulunduğu tespit edilmemiştir (aynı yöndeki değerlendirme için bkz.Eren Erdem, B. No: 2019/9120, 9/6/2020, §§ 138, 143; Ahmet Ali Ala, B. No: 2020/5156,10/3/2021, § 38). Tūm bu verilere göre başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağının bulunduğu anlaşılmaktadır.

19. Kişinin tutuklanması için ön koşul olan suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunması hususu ise Anayasa'nin I9. maddesinin üçüncü fkrasının sözünden kaynaklanan ek bir güvencedir (AYM, E.2021/96, K.2022/8, 26/1/2022, § 14).
20. Suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olup olmadığı yönünden yapılan incelemede -dosyadaki mağdure ve tanık beyanian ile sağlık raporları gözetildiğinde- derece mahkemesinin başvurucuya isnat edilen suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olduğunun kabultünden ayrılmayı gerektirecek bir husus bulunmadığı değerlendirilmiştir.
21. Diğer taraftan başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacı olup olmadığın değerlendirilmesi gerekmektedir.

22. Başsavcılık tutuklama yasağı bulunması nedeniyle başvurucu hakkında tutuklama talep edilemediğini belirtmişse de başvurucu suç tarihi itibariyla 15 yaşım doldurmuştur ve isnat edilen suçun üst sıntr beş yıldan fazladır. Dolayısıyla bir tutuklama yasağı bulunmamaktadır, Sulh Ceza Hâkimliği de suçun vasfimí, mevcut delil durumunu ve verilmesi beklenen cezayı gözeterek 13/7/2020 tarihinde başvurucu hakkanda yurt dişına çıkamama ve haftada bir gūn imza atma şeklinde adli kontrol tedbirlerinin uygulanmasına karar vermiştir.

23. Ağır Ceza Mahkemesi ilk celsede, gelecek duruşmada ifadesinin alınması için -yargılamada tutukiu iki samk bulunması nedęniyle- başvurucu hakkında zorla getirme emri dūzenlenmesine karar vermiş; 6/4/2021 tarihli ikinci cefsede ise atılı suçun vasıf ve mahiyeti,adli kontrol hükümlerinin yetersiz kalacaği, meveut delil durumu ve atılı suçun katalog suçlardan olduğu gerekçesiyle başvurucunun tutukianmasına karar vermiştir.
24. Ağır Ceza Mahkemesi tutuklama kararında, adli kontrol tedbirinin yetersiz kalacağına ve isnat edilen suçun 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralıfikrasında yer alan ve Kanun gereği tutuklama nedeni varsayılabilen suçlar arasında olmasına değinmiş; tutuklama nedenleri olarak başvurucumun kaçma şūphesinin ya da delilleri yok etme veya değiştirme riskinin varlığına yahut başvurucunun adli kontrol tedbirlerine uymadığına değinmemiştir.

25. Somut olayda tutuklama kararında kaçma şüphesini uyandıran somut olgularla bağlantı kurulmadan suçun niteliğine (katalog suçlar arasında yer almasına) atif yapımış ise de bir suçun niteliği veya bu suça ilişkin olarak verilebilecek cezanın ağırlığı her zaman kaçma tehlikesinin bulunduğunu ortaya koyan bir durum olarak kabul edilemez. Bir ceza soruşturması veya kovuşturması bağlamında uygulanan tutuklama tedbirleri bakımından kaçma şüphesinin bulunup bulunmadığının veya devam edip etmediğinin belirlenmesinde 

-suçun ya da cezanın niteliğine ilişkin olanların yanı sıra-şüphelinin veya sanığın durumunun da özellikie dikkate alınması gerekir. Bu bağlamda şüpheli veya sanığın sabit bir yerleşim  yerinin olup olmadığı, mesleği, mal varlığı, ailesinden veya işinden kaynaklanan bağlantiları,yakalanma şekli, süreç içindeki tavır ve davranışlari, başka bir dlkeye gitmesini veya orada barınmasını kolaylaştıran bazı özel şartların olup olmadığı, kişilik özelliklerini ortaya koyan olgular, ahlaki durumunu gösteren tutum ve eylemleri gibi kişisei (subjektif) unsurlar birlikte değerlendirilerek bir kanaate ulaşılmalıdır (Eren Erdem, § 135).

26. Nitekim buna paralel olarak 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (2) numaralıfikrasınm (a) bendinde şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa bu tutuklama nedenine dayatilabileceği belirtilmiştir. Yine 5271 sayiı Kanun'un 101. maddesinin (2) numaralı fikrasınm (b) bendinde tutukiama kararnda tutuklama nedenierinin (kaçma şüphesinin) varlığını gösteren delillerin somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterileceği belirtilmiş ancak tutuklama kararında kaçma şüphesinin dayanağı somut olgularla ortaya konulmamıştır.
27. Sekiz ayı aşkın süredir hakkında adli kontrol tedbiri uygulanan başvurucunun kaçacağına dair bir şüphenin ya da delilleri yok etme veya değiştirme riskinin varlığına veya başvurucunun adli kontrol tedbirine uymadığına ilişkin olarak dosyaya yansryan bir veri de yoktur. Bu nedenle somut olayın şartlarında suçun katalog suç olmasına ve adli kontrol tedbirinin yetersiz kalacağıa dayanılması, suç tarihinden sekiz ayı geçen bir süre sonra verilen tutuklama kararı açısından yeterli görülmemiştir. Tutuklama kararıın tedbirin meşru amacın ortaya koyma yönünden yeterli gerekçe içermediği değerlendirilmiştir, Varılan sonuçkarşısında tedbirin ölçüłtlūğü yönūnden ayrica iceleme yapıİmasına gerek yoktur.
28. Sonuç olarak tutuklama nedenierinin bulunduğuna dair olgular yeterli gerekçeyle ortaya konulmadan başvurucu hakkında tutuklama tedbiri uygulanmasının kişi hürriyeti ve güvenliği bakkına ilişkin olarak Anayasa'nın 13. maddesi ile 19. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan güvençelere aykırı olduğu somucuna varılmıştır.
29. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkım ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERÍM 
30. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargilama ve 50.000 TL manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştuùr.

31. Anayasa Mahkemesince yapilan inceleme sonucunda tutuklamanin hukuki olmaması nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararmdan kaynaklandığı anlaşılmıştır. Ancak bireysel başvuruda bulunduktan sonra başvurucunun tahliye olduğu ve tutukluluk hâlinin sona erdiği tespit edilmiştir. Dolayısıyla kararın yeniden yargılama yapılmak üzere derece mahkemesine gönderilmesinde hukuki yarar bulunmadığı somucuna varilmıştır. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucumun uğradığı zararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Başvurucunum kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik niüdahale nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarştlığında başvurucuya talebiyle bağlt olarak net 50.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.


IV. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun niteliği gereği kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin RESEN GIZLİ TUTULMASINA,
B. Tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği bakkının ihial edildiğine ilişkin iddianı KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle Anayasa'nı 19. maddesinin üçüneüfikrası kapsamındaki kişi htrriyeti ve güvenliği hakkinın İHLAL EDİLDİĞİNE,
D.Başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE 
E. 487,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.287,60 TL yargilama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dðrt ay içinde yapilmasına, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin bilgi için Istanbul Anadolu 2. Ağr Ceza Mahkemesine (E.2023/45, K.2023/291) GÖNDERİLMESINE,
H. Kararı bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 11/7/2024tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.