Anayasa Mahkemesinin 10/11/2022 Tarihli ve 2019/1255 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-01-04

4 Ocak 2023 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32063
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:GENEL KURUL KARAR TARIK YÜKSEL BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/1255Karar Tarihi : 10/11/2022
Başkan :Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDİRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Recai AKYEL YuşufŞevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Îrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportör : Ayhan KILIÇBaşvurucı: Tank YÜKSEL Vekilf :Av. Zeliha Semra KARAL 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; kamu yararı kararı alınmadan kamulaştırma yapılması nedeniyle mülkiyet hakkının, kamulaştırmada kamu yararının bulunup bulunmadığının yargısal denetime tabi tutulmaması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkımn, yargılamanı uzun sürmesi nedeniyle makul strede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 8/I/2019 tarihinde yapıimıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasına karar verilmiştir.
3.Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığıa gönderilmiştir.

4.Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
5. Anayasa Mahkemesi Nevriye Kuruç ([GKJ, B. No: 2021/58970, 5/7/2022)kararında uzun stren yargılamalar nedeniyle tazminat talep edilebilecck bir mekanizmanın mevcut olmaması sebebiyle makul sürede yargılanma hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkmın ihlal edildiği sonucuma varmıştır. Bunun yanında söz konusu kararın Resmi Gazete'de yayımlandığı tarihe kadar makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan başvurular ile bu tarihten sonra kaydedilecek aynı mahiyetteki başvuruların incelenmesinin kararın Resmf Gazete'de yayımlanmasından itibaren dört ay süreyle ertelenmesine karar vermiştir (Nevriye Kuruç, § 114). Bu durumda başvurunun makul sürede yargılanma hakkının ihlał edildiğine ilişkin şikâyet yöntınden ayrılmasına karar verilmesi gerekir.

III. OLAY VE OLGULAR 
6.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olayłar Özetle şöyledir:
7. Başvurucu 1970 doğumlu olup Istanbul'da ikamet etmektedir. Başvurucu,İstanbul ili Çatalca ilçesi Hadımkõy Beldesi Delikkaya köyünde kâin 56, 72 ve 142 parsel numaralı taşınmazların malikidir.

8. Toplu Konut Idaresi Başkanlığı (TOKt) tarafından 28/9/2006 tarihli işlemle başvurucunun taşınmazlarının 29/4/1969 tarihli ve 1164 sayılı Arsa Üretimi ve Değerlendirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre değerlendirilmek Üzere kamulaştırılmaşına karar verilmiştir. Taşınmazın bulunduğu bölgeye ilişkin olarak 13/12/2002 tarihli nâzım imar planı bulummakla birlikte uygulama imar plamı kamulaştırma tarihi itibarıyla mevcut değildir.

A Kamulaştırma Bedelinin Tespiti Davasma İlişkin Streç
9. TOKI, başvurucu aleyhine 24/1/2007 tarihinde Çatalca 1. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescili davasıaçmıştır. Asliye Hukuk Mahkemesi 27/2/2008 tarihli karanyla kamulaştırma bedelini her ūçtaşınmaz için toplam 3.468.000 TL olarak tespit etmiş ve bu bedelin başvurucuya ödenmesi karşılığıda taşınmazların TOKı adına tesciline hükmetmiştir. Yargıtay 5. Hukuk Dairesi 23/12/2008 tarihinde ilk derece mahkemesi kararımı onamıştır. Karar düzeltme istemi 22/6/2009 tarihinde reddedilmiştir.

B. Kamulaştırma İşleminin İptali İstemfyle Açılan Davaya İlişkin Süreç
10.Başvurucu, kamulaştırma işleminin iptali istemiyle 6/3/2007 tarihinde Istanbul 7. Idare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. Dava dilekçesinde, imar planının bulunmadığını ve kamulaştırma işleminin hangi amaçla yapıldığının belirsiz olduğunu ileri sürmüştür.

11. Idare Mahkemesi 24/6/2008 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde; ilgili mevzuat hükümleri değerlendirildiğinde TOKİ'nin konut, sanayi ve betızeri yatırımlar için arazi ve arsa sağlamak, arsa stoku yapmak amacıyla herhangi bir plana bağh olmaksızın kendi hazırladığı veya hazırlayacağı plana göre kamulaştıtma yapmasının müınkün olduğumu, bu sebeple kamulaştırma işleminin hukuka uygun bulunduğunu belirtmiştir.


12. Idare Mahkemesi karari, Danıştay Altıncı Dairesinin (Daire) 22/4/2009 tarihli kararryla bozulmuştur. Bozma kararmda; 1164 sayılı Kanun'um 1. maddesine atifta bulunularak TOKl'nin kamulaştırma yetkisinin bulunduğu ancak yapılacak kamulaştırmanın amacının açıkça ortaya konulmaşı ve ulaşılmak istenen kamu yarannın belirlenmesi gerektiği vurgulanmıştır. Kararda; aksi hâlde anayasal bir güvence olan ve ancak kamu yararı amacıyla müdahale edilmesine olanak tanınan mtilkiyet hakkımın sınırlandırılmasına yol açan kamulaştırma işleminin yargı denetiminin dışında bırakılacağı, bunun da hukuk devletinde kabul edilernez olduğu belirtilmiştir.

13. TOKl'nin karar düzeltme istemini görüşen Daire 7/7/2010 tarihinde bozma kararım kaldırmış ise de farklı bir gerekçeyle yine ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına karar vermiştir. Bozma kararının gerekçesinde 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılıKamulaştırma Kanunu'nun 6. maddesine değinerck onaylı imar planına veya ilgili bakanlıklarca onaylı özel plan ve projeye gõre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yararıkararı alınmasına ve onaylanmasına ihtiyaç bulunmadığını, dolayısıyla I/l.000 Ölçekli uygulama imar planlarında kamu hizmetine tahsis edilen taşınmazların kamu yararı karanıalınmadan kamulaştırılabileceğini belirtmiştir. Bozma kararında, TOKl'nin savunmalarında taşınmazların sanayi için arsa ve arazi sağlanması amacına tahsis edildiğinin belirtildiğine işaret ederek söz konusu alanda uygulama imar planımın bulunup bulunmadığının araştırılıp sonucuna göre hüküm kurulması gerektiğini ifade etmiştir.

14. Idare Mahkemesi bozma kararına uyarak 30/11/2011 tarihinde kamulaştırma islemini iptal etmiştir. Kararın gerekçesinde, bozma kararına atıfta bulunmuştur. Kararda ayrıca 14/3/2011 tarihli ve 1/1.000 ðlçekli Hadımkðy Sanayi Bölgesi 1. Etap Uygulama Imar Planı'nın yürürlüğe girdiği ve başvurucunun taşımazlarının kısmen yol, kısmen de sanayi alanında kaldığını vurgulamış ancak kamulaştırma işleminin tesis edildiği tarihteki duruma göre hukukilik denetimi yapılması gerektiğinden işlemin tesisinden sonra yürürlüğe giren uygulama imar planının dikkate alımmasının mümkün olmadığını belirtmiştir. Kararda son olarak idarenin yeni bir kamulaştırma işlemi tesis edebileceğine de dikkat çekmiştir.
15. Karar, Dairenin 22/10/2013 tarihli kararıyla bozulmuştur. Karar gerekçesinde,uygulama imar planının 17/4/2007 tarihinde onaylandığı ancak Istanbul 9. Idare Mahkemesinin 21/10/2010 tarihli karartyla iptal edildiği belirtilmiş; iptal kararından sonra yeniden yapılan uygulama imar plammn 14/3/2011 tarihinde onaylandiğına işaret edilmiştir Bozma kararında, taştnmazın nåzım imar planına uygun olarak kamulaştırıldığı ve dava devam ederken bununla uyumiu olan uygulama imar planının da yürüriüğe girdiği ifade edilmiş; bu husus gözetilerek davanın reddi gerektiği açıklanmıştır.
16. Bozma kararina uyan Idare Mahkemesi I8/12/2015 tarihinde, bozma kararındaki gerekçeye atıfta bulunarak oyçokluğuyla davayı reddetmiştir. Karara muhalif kalan bir üye, önceki iptal kararında ısrar edilmesi gerektiği görüşünü açıklamıştır.
17. Başvurucu, bu karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde;kamulaştırma işleminin tesis edildiği tarihteki hukuki duruma göre uyuşmazlığın çözümlenmesi gerektiğini, kamulaştırma usulüne riayet edilmemesinin işlemin iptali sebebi olduğunu vurgulamıştır. Dilekçede ayrıca aynı proje kapsamındaki başka bir taşınmaza ilişkin olarak açılan davada verilen benzer bir bozma kararına mahkemesince uyulmayıp iptal kararında israr edildiğini ve israr kararınm Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunca 10/11/2014 tarihinde onandığım belirtmiştir.


18. Daire 18/10/2017 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını onamıştır. Karar düzeltme istemi de Dairenin 13/11/2018 tarihli kararryla reddedilmiştir. Nihai karar 10/12/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ ediłmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
19.1164 sayılı Kanun'un 1. maddesi şöyledir:
"Bu Kamunun amacı; arsaların aşırı ftyat artışların önlemek üzere tanzim alış ve satışıyapmak; konu, sanayi, eğltim, sağlık ve turizm yatırımları ve kamu testsleri için arczi ve arsa sağlamaktır.

Bu Kamunda yazılı görevler Toplu Koma Idurest Başkanlığı tarafindan yürütülür. Bu Kamunda, diğer kununlarda ve ilgllt mevzuatta Arsa Ofist Genel Müdürlüğüne yapılan atiflar Toplu Konu Idaresi Başkanlığına yapımış saylır. "
20.2942 sayılı Kanun'un 3, maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Idareler, kamunlarla ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle yapmak yükümlalüğünde bulundukdarı kamu hizmetlerinin veya teşebbüslertntn yürütülmesi içtni gerekdi olan taşınmaz mallari, kaynakları ve irtifak haklarvi; bedellerini nakden ve peşin olarak veya aşağıda beltrtilen hallerde eştt taksitlerle ödemek suretiyle kamulaşturma yapabiltrler."
21.2942 sayılı Kanun'un 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Kamu yararı kararı verecek merctler şunlardır:
a) Kamu idarelert ve kamu tüzelktşileri;
I. 3 ünci maddenin tkinci fikrasıda saylan amaçlarla yaplacak kamulaştirmalarda ilglli bakanlık,
n ..

22.2942 sayılı Kanun'un 6. maddesinin ilgili kısmı şöyledir;
"Kamu yararı kararı;
..
g) Kamu kurumları yönetim kurulu veya idare meclisleri veya yetkdli idare organlarıkararlar, denettmtne bağlı oldukdarı bakanın 

**.
Onayı ile tamamlanır.

Omaylı imar planına veya ilglli bakanliklarca onaylı özel plan ve projesine göre yaplacak hizmetler içín ayrica komu yararı kararı alınmasına ve onaylanmasına gerek yoktur. Bu durumlarda yetkili lcra organınca kamulaştırma işlemine başlanıldığını gösteren bir karar almır."
23. 2942 sayılı Kanun'un 10. maddesinin üçüncüt fikrasının ilgili kısmı ile on dördäıncü fikrası şöyledir;
"Mahkemece malike doğrudan çıkarılacak meşruhatlı davetiyede veya ilan yolu ile yapulacak tebligatta;
..•
f) 14 üncü maddede öngörülen süre içertstnde, kamulaştırma işlemine karşı idart yargida iptal davası açanların, dava açtklarını ve yürütmenin durdurulması kararıaldıklarını belgelendirmedikderi takdirde, kamulaştırma tşlemintn kesinleşeceği ve mahkemece tesptt edilen kamulaştırma bedeli üzerinden taşınmaz malın kamulaştırma yapan idare adma tescil edleceği,
"".
Belbrtilir.
…
14 uncü maddede belirtilen süre lçinde, kamulaştırma işlemine karşı hak sahipleri targfindan idari yarguda iptal davası açuması ve idari yargı mahkemelerince de yürütmenin durdurulması karari verilmesi haltnde mahkemece, tdart yargida açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre lşlem yaplır."
24.2942 sayılı Kanun'un 14. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Kamulaştirmaya konu taşmnmaz malın maliki tarafindan 10 uncu madde gereğince mahkemece yaplan tebligat gününden, kendllerine tebligat yapilamayanlara tebligat yerine geçmek üzere mahkemece gozete ile yapilan llan tarthinden itibaren otuz gün içtnde,kamulaştırma işlemine karşı idart yargıda iptal . davası açılabiltr.
ldart yargıda açılan davalar öncelikle görülür.
a ...

B. Uluslararası Hukuk 
25. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek (1) No.lu Protokol'ūn "Mülkiyettn korunması" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir.

"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokumulmazlığına saygı gösterllmesini isteme hakda vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada öngörülen koşullara ve uluslararast hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun braklabiltr.
Yukarıdakd hükümler, devletlerin, mülktyetin kamu yararına uygun olarak kullanılmasım dizenlemek veya vergilertn ya da başka katkaların veya para cezalarının 

ödenmesini sağlamak içtn gerekli gördükderi yasaları uygulama konusunda sahip olduklarıhakka halel getirmez."
26. Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"Bu Sōzleşme'de tanınmış olan hak ve özgürlükderi ihlal edilen herkes, söz komusu ihlal resmi btr hizmetitn ifası için davranan kiştler tarafındun gerçekleştirtlmiş olsa dahi, ulusal btr merci ömünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."
27. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) Yel ve diğerlerl/Türkiye (B. No:28241/18, 13/7/2021) kararında acele kamulaştırma sūrecinde, Bakanlar Kurulunun aciliyet kararı idari yargı mercilerince iptal edildiği hâlde adli yargı mercilerinin bu kararı dikkate almadan tescil kararı vermesinin kamulaştırma işlemini kanuni dayanaktan yoksun bıraktığınıbelirtmiştir (Yel ve Diğerleri/Türkiye §§ 86-100).

28. AlHM, Sözleşme'nin 13. maddesi uyarınca temel hak ve Özgürlüklerin ulusal düzeyde korunınası için etkili bir başvuru yolunun var olması gerektiğini belirtmcktedir.AlHM'e göre Sözleşme'nin 13. maddesi yetkili ulusal makamlar tarafindan Sözleşme kapsamına giren bir şikâyetin esasının incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ayrica bu hukuk yolunun teoride olduğu kadar pratikte de etkili bir yol olması gerekmektedir (İlhan/Türkiye [BD], B.No: 22277/93, 27/6/2000, § 97; Kudla/Polonya [BD], B. No: 30210/96, 26/10/2000, § 157;Ozpınar/Tūrktye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, § 82).

29. AfHM, etkili başvuru hakkmın Sözleşme çerçevesinde savumulabilir nitclikteki bir şikâyetin mahkemelerce etkili bir şekilde incelenmesini ve öngörülen yolun uygun bir telafi imkânı sunmaya elverişli olmasınu güvence altına aldığını vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, § 157; Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, B, No: 11379/03, 10/2/2011, § 35).AtHM, iç hukuktaki düzenlemelerin başvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek şekilde yeterli bir hukuk yolu sunup sunmadığınirdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgarlstan, § 36).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
30.Anayasa Mahkemesinin 10/11/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünūldū:
AMülkiyet Hakkınm İhlal Edildiğine İlłşkin İddia 
. Başvurucunun İddiaları
31. Başvurucu, kamu yaranı kararı alınmadan kamulaştırma işlemi tesis edilmesi nedeniyle mülkiyet bakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
32. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Mülkiyet hakka"kenar başlıkhı 35. maddesi şöyledir;
"Herkes, mülkiyet ve miras hakdarına sahiptir.

Bu hakdar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sonrlanabilir.
Mülkiyet hakkanın kullanlması toplum yararına aykarı olamaz."
a. Kabul Edflebflirlik Yönünden 
33. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
L Mülkün Varlığ
34. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakkının var olduğunu kanrtlamak zorundadır (Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri, B. No:2013/1178, 5/11/2015, §§ 49-54). Başvurucu, İstanbul ili Çatalca ilçesi Hadımköy Beldesi Delikkaya köyünde kâin 56, 72 ve 142 parsel mumaralı taşınmazların malikidir. Dolayısıyla mülkün varlığı konusunda tartışma bulunmamaktadır.

iL Müdahalenio Varlığı ve Türū
35. Somut olayda başvurucunun taşınmazları kamulaştırılmış ve Asliye Hukuk Mahkemesinin 27/2/2008 tarihli karartyla TOKl adına tescil edilmiştir, Başvurucunun taşınmazlarının kamulaştırılmasının mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği tartışmasızdır.
36. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nı mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkana yer verilmiş; ikinci fikrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkıın hangi koşullarda sınırlanabileceği belirlenerek aynı zamanda mülkten yoksun btrakmanın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir, Maddenin son fikrasıda ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykın olamayacağı kurala bağlanmak surctiyle devletin milkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de deviet tarafindan mülkiyetin kontroltne imkân tanıyan Özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiyet hakkına müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546,2/2/2017, §§ 55-58).

37. Taşınmazların kamulaştırılması nedeniyle TOKı adına tescilme karar verilmesi başvurucunun mülkten yoksun kalması sonucunu doğurmuştur. Dolayısıyla somut olaydaki müdahale mülkten yoksun bırakma mahiyetindedir.

li.Müdahalenin İhlal Oiuşturup Oluşturmadığı
38. Anayasa'nın 13, maddesi şöyledir.

"Temel hak ve hürrtyetler, dzlerine dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sıırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplun dizentnin ve lálk Cumhuriyetin gerekderine ve ölçülalük ilkestne aykrı olamaz."
39. Anayasa'nın 35, maddesinde mtlkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemis, bu hakkan kamu yarrı amacıyla ve kanumla sınırlandırılabileceği Öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve Özgürlüklerin sınirlandırıimasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın I3. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler,demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir.Dolayısryla mūlkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için mūdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ölçülālāk iikesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62). Bu bağlamda Öncelikle müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
40. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fikrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanumla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda Öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temcl hak ve Özgürlüklerin sııưrlandırılmasına ilişkin genel ilkelerin düzenlendiği Anayasa'nın 13.maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kamunla sınurlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir. Buna göre müilkiyet hakkına yapzlan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt, müdahalenin kanuna dayahı olmasıdır. Bu ölçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer Ölçütier bakımmdan inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkanın ihlal edildiği sonucuna varilacaktır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, § 49).
41. Somut olayda TOKl tarafindan herhangi bir kamu yararı kararı alınmaksızın başvurucunun taşınmazlarının kamulaştırımasına 28/9/2006 tarihinde karar verilmiştir.Dairenin 7/7/2010 tarihli bozma kararında 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesine değinilerek kamulaştırma kararından önce kamu yararı kararı alınması gerekmekte ise de onaylı imar planına göre yapılacak hizmetler için ayrıca kamu yaranı kararı alınmasına ve planın onaylanmasına ihtiyaç olmadığı belirtilmiş, sōz komusu alanda uygulama imar planının bulunup bulunmadığı araştırıldıktan sonra bir karar verilmesi gerektiği ifade edilmiştir.Bozma kararına uyan Idare Mahkemesi, uygulama imar planının I4/3/201I tarihinde yürürlüğe girdiğini tespit etse de kamulaştırīma işleminin tesis edildiği tarihte taşınmazların olduğu bölgede bir uygulama imar plantnın bulunmadığmı vurgulamış, dolayısıyla kamulaştırma işleminin hukuka aykırı olduğu somucuna ulaşmıştır.
42. Şu hâlde kamulaştırma işleminin tesis edildiği tarihte uygulama imar planının mevcut olmadiğı hususunde bir tereddtit bulunmamaktadır, Daire 22/l0/2013 tarihli kararıyla, uygulama imar planının 14/3/2011 tarihinde onaylandığına işaret edip Idare Mahkemesi kararını bozmuş ise de bu durum işlemin tesis edildiği tarihte ortada bir kamu yararı kararı veya uygulama imar planı bulunmadığı gerçeğini değiştirmemektedir. Dairenin ikinci bozma kararında 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesine ilişkin olarak Önceki kararında yaptığı yorumun batalı olduğuna dair bir tespit de yer almamaktadır. Aksine ikinci bozma kararında 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesine ilişkin olarak ilk bozma kararında açıklanan yorum esas alınarak değerlendirme yapılmış ancak sõz edilen maddede aranan kamu yararışartının dava derdestken uygulama imar planının yürürlüğe girmesiyle sağlandığı kabul edilmiştir.


43. Somut olayda kamulaştırma işleminin tesis edildiği tarihte 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesince zorumiu kılınan kamu yararı kararının veya uygulama imar planının bulunmadığı ihtilafsız olduğuna göre kamulaştırma işleminin hukuki dayanaktan yoksun olduğu anlaşılmıştır.

44. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin Nusrat Kilah (B. No: 2013/6151,21/4/2016) kararmda da değinildiği üzere mülkiyetten yoksun bırakan bir işlemin salt soyut olarak kamu yararı amacının bulunması kural olarak yeterli olmayıp ayrica kamu yararıamacınun dayandığı sebeplerin somut olarak gerçekleştirilmesi de gerekmektedir (Nusrar Külah, §§ 65, 69; Motads de Norbonne/Fransa, B. No: 48161/99, 2/7/2002, § 20; Keçecioğlu ve diğerleri/T'ürkiye, B. No: 37546/02, 8/4/2008, §§ 26, 27). Anayasa Mahkemesi Ahmer Yazı[GK], B. No: 2018/357, 29/9/2021, § 59 kararında aynı değerlendirmenin TOK1 yönünden de geçerli olduğuma karar vermiştir.

45. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altina alinan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Müikiyet Hakkıyla Bağlautahı Olarak Etkli Başvuru Hakkınm İhlat Edildiğine İlişkin İddla 

1. Başvurucunun İddiaları
46. Başvurucu; taşımmazın hangi amaçla kullanılacağı usulüne uygun olarak belirlenmeden kamulaştırılmasının hukuka aykırı olduğunu, sonradan yürüriüğe giren uygulama imar planına dayantlarak iptal davasının reddedilmesinin hukuk güvenliği ilkesini zedelediğini ileri sürmüştür. Başvurucu, kamulaştırmanın amacının ortaya konulmamasınun kamulaştırmada kamu yararının bulunup bulunmadığının idari yargı denetimine tabi tutulmasını imkânsız kıldığını vurgulamış; Dairenin kabulüntin idarenin amaç belirtmeden ileride ortaya çıkacak taşınmaz ihtiyacını karşılamak gayesiyle kamulaştırma yapabilmesine firsat sağlayacağını iddia etmiştir. Anayasa'nın 46, maddesinde taşınmazın ancak kamu yararıamacıyla ve kanunda öngörülen usullere uygun olarak kamulaşturilabileceğini belirten başvurucu, somut olayda Anayasa'nın anılan bükmtine aykırı davramıldığını ifade etmiştir.
2. Değerlendirme 
47. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" kenar başlıklı 40.maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Anayasa ile tanunmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasın isteme hakkına sahipttr."
48. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 8 16). Başvurucu, esas itibariyla taşinmazlarının kamulaştırılmasında kamu yararı bulunup bulunmadığı meselesinin yargısal denetimin dişında kalmasından şikâyet etmiştir. Bu şikâyetin Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen müilkiyet hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varımıştır.

a. Kabul Edilebilfrlik Yönünden 
4. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir,
b. Esas Yönünden 
L. Genel İlkeler 
50. Etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanmasıolarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat Haliç, B. No:2017/24356, 8/7/2020, § 44).

51. Öte yandan şikäyetlerin esasının incelenmesine imkân sağlayan ve gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi suman etkili hukuk yollarının olması ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanmasının bir gereğidir. Buna göre kişilerin mağduriyetlerinin giderilmesi amacıyla öngörülen yargı yollarının mevzuatta yer alması yalnız başına yeterli olmayıp bu yolun aynızamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola başvurulabilmesi için δngörülen koşullar somut olaylara tatbik edilirken dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir mitelikteki iddiaların bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı somucuna ulaşılması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafından ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (İlhan Gökhan,B. No: 2017/27957, 9/9/2020, §§ 47, 49).

52. Anayasa'nın 35. maddesinde "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahipttr."hükmüne yer verilerek malkiyet hakkı güvence altına alımmıştır. Anayasa'nın 5. maddesi ise insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazirlamayı devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır. Mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yalnizca devletin bu haklara müidahaleden kaçınmasıyla sağlanamaz. Anayasa'nın 5. maddesi ile birlikte değerlendirildiğinde 35. maddesi uyarınca devletin pozitif yükümlälakleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülükler kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak üzere söz konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin almmasını gerektirmektedir (AYM, E.2019/11, K.2019/86, 14/11/2019, § 13;AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17/7/2020, § 37; Türktye Emekliler Derneğf, B. No:2012/1035, 17/7/2014, §§ 34-38; Eyyūp Boymukara, B. No: 2013/7842, 17/2/2016, §§ 39-41;Osmunoğlu Inşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünlert Sanayi Ticaret Limltet $trketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, § 43).

53.Devletin pozitif yükümlülükleri nedeniyle mülkiyet hakkı bakımından koruyucu ve düzeltici bazı önlemler alması gerekmektedir. Koruyucu önlemler mülkiyete müdahale edilmesini önleyici; düzeltici önlemler ise müdahalenin etkilerini gidcrici, diğer bir ifadeyle telafi edici yasal, idari ve filî tedbirleri kapsamaktadır. Mülkiyet hakkına müdahalenin malik Özerinde doğurduğu olumsuz sonuçların mümkünse eski hâle döndürülmesi, mümkün değilse malikin zarar ve kayıplarının telafi edilmesini sağlayan idari veya yargısal birtakım hukuki 

mekanizmaların oluşturulmaşı devletin pozitif yākümlülüklerinin bir gereğidir (Osmanoğlu Inşaat Eğitim Guda Temizlik Hizmetlert Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Ştrketi, §§ 46,48).

54. Anayasa'nın 46. maddesine göre kamulaştırma işlemi ancak kamu yararının gerektirdiği hållerde ve kamunla gösterilen esas ve usullere göre tesis edilebilir. Kamu yararıbulunmadan bir taşınmazın kamulaştırılmaşı Anayasa'nun 46. maddesine aykırı olacak ve mülkiyet hakkını ihlal edecektir. Dolayısıyla taşmmazı kamulaştırılan malike,kamulaştırmamın kamu yararı amacına dayanıp dayanmadığının tespiti için yetkili makama başvurma imkânının, diğer bir ifadeyle etkili başvuru hakkının sağlanması Anayasa'nın 40.maddesinin gereğidir.

I. İlkelerin Olaya Uygulanması
55. 2942 sayılı Kamum'da kamu yararı kararı ile kamulaştırma kararı kamulaştırma sürecinin iki ayrı safhası olarak düzenlenmiş, kamu yararı kararının alınması kamulaştırma kararından önce bulunması gereken zorunlu bir şart olarak kabul edilmiştir. Bununla birlikte 2942 sayılı Kamun'un 6. maddesinin üçtincü fikrasında, onayh imar planına göre yapilacak hizmetler için ayrica kamu yararı kararı alımmasına ve onaylanmasına gerek bulunmadığıbelirtilmiştir. 2942 sayılı Kanun'um 6. maddesi uyarınca alınan kamu yararı kararının hukuka uygum olup olmadığının tespiti için idari yargıda iptal davası açılması mtimkündür. Ote yandan taşınmazı onaylı imar planıyla kamu hizmetine ayrılan bir kimsenin imar planına karşı jptal davası açmak suretiyle taşınmazının kamu hizmetine ayrılmasında kamu yararıolup olmadığını yargısal denetimden geçirmesi imkâm bulunmaktadır.
56. Somut olayda başvurucunun taşınmazlarryla ilgili olarak tesis edilen kamulaştırma kararıdan önce alınan bir kamu yararı kararı bulunmadığı gibi taşınmazların kamu hizmetine ayrldığını gösteren onaylı uygulama imar planı da mevcut değildir. Bu sebeple başvurucu, taşımmazlarının kamulaştırılmasının kamu yarari amacına dayanıp dayanmadığım kamulaştırma işleminden bağımsız olarak yargısal denetime tabi kılma imkânıelde edememiştir. Başvurucu, kamulaştırma işlemine karşı açtığı davada kamulaştırma işleminden Önce kamu yararı kararı alınmadığı için kamulaştırma işleminin hukuka aykırıolduğunu ileri sürmüştür ancak Daire, yargılama devam ederken uygulama imar planının yürürlüğe girdiğini gözeterek davanın reddi gerektiği sonucuna ulaşmıştır.
57. Öte yandan Dairenin bozma kararında başvurucunun taşımmazlarının kamulaştırılmasında kamu yararı bulunup bulunmadığıyla ilgili olarak bir değerlendirmcnin yapılmadığı görülmektedir. Uygulama imar planıyla kamu hizmetine ayrılan taşımmazlar yöntünden söz konusu taşınmazların kamu hizmetine ayrılmasında kamu yararının bulunup bulunmadığı meselesinin imar plarına karşı açılacak bir davada incelenebileceği gözetildiğinde Dairenin başvurucunun taşınmazlarının kamulaştirılmasının kamu yararına dayanıp dayanmadığıı incelememesi makul karşılanabilir. Gelgelelim taşmmazın kamu hizmetine tahsisinde kamu yararı bulunmadığı iddiası yönünden yapılacak yargısal denetimin etkili olduğundan söz edilebilmesi için bunun kamulaştırma sürecinin kesinleşmesinden önce tamamlanması gerekir. Aksi takdirde kamu yararı kararına karşı yargı yolumun açık olmasının bir anlamu kalmaz.

58. Başvurucunun taşınmazlarının kısmen yol, kısmen de sanayi alanı olarak kullanılmasım öngören uygulama imar planı 14/3/2011 tarihinde yürürlüiğe girmiştir.Başvurucunun sõz konusu uygulama imar planına karşı dava açmaşı teorik olarak mümkún 

olsa da böyle bir davanın kamulaştırma işlemine karşı açılan ve eldeki bireysel başvuruya konu davanın kesinleşmesinden önce karara bağlanacağı kuşkuludur. Ayrıca başvurucumun taşımazlarının Asliye Hukuk Mahkemesinin kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davast sonucunda verdiği 27/2/2008 tarihli kararına istinaden TOKl adına tescil edildiği de hatırlanmalıdır. Bu durumda başvurucunun taşımmazlarin kamulaştırılmasının kamu yararıamacına dayanmadığı iddiasını taşımazların mülkiyetini yitirdiği tarihten õnce yargımercilerine inceletmesi imkânsız hâle gelmiştir.

59. Asliye Hukuk Mahkemesinin tescil kararının Dairenin 22/10/2013 tarihli ikinci bozma kararından önceki bir tarihte verilmiş olması sebebiyle bozma kararının kamu yararıkararının hukukiliğinin mülkiyetin yitirildiği tarihten önce incelenememesine kendi başına neden olmadığı düşünülebilir. Gerçekten başvurucu, taşınmazların mülkiyetini Dairenin ikinci bozma kararından çok õnce yitirmiştir. Dolayısıyla Dairenin onama kararı vermesi hâlinde bile başvurucu, taşınmazların mülkiyetini kendiliğinden geri kazanmayacaktır. Ne var ki kamulaştırma işlemine karşı açılan davanın nihai olarak reddedilmesi başvurucunun mülkiyet hakkına Anayasa'ya aykırı olarak yapılan müdahaleyle gerçekleşen ihlalin giderimi için yapabileceği muhtemel idari ve yargısal başvurulardaki başarı şansını düşürdūğü açıktır.Kamulaştırma işleminin 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesinde öngörülen usule aykırı olarak kamu yararı kararı alnmadan tesis cdildiğini tespit eden bir karardan sonra başvurucunun taşımmazlarırun mülkiyetinin iadesi veya bunun yerine ikame olmak üzere tazminat Ödenmesi yolunda yapacağı başvurularda başarı şansının yüksek olacağı izahtan varestedir.
60. Sonuç olarak başvurucunun taşınmazlarının kısmen yol, kısmen sanayi alanıolarak tahsis edilmesinde kamu yararı bulunup bulunmadığını, kamulaştirma sürecinin kesinleşmesinden önce yargısal mercilere denetiettirememesi sebebiyle Anayasa'nın 35.maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40.ınaddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkıın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
C. Giderhm Yönünden 
61. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkanun ihlal edildigine ya da edlmediğine karar verlltr. Ihlal kararı verilmesi hälinde ihlaltn ve sonuçlarvnın ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edtlen thlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, thlali ve sonuçlarımıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye göndertlir.Yeniden yargulama yapımasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazmtnata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı thlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mū

62. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesine ve 23.792.250 TL maddi, 3.000.000 TL manevi tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
63. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varildiğında ihlalin nasıl ortadan kaldırilacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal 

kararınin yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumum ihlalin devamıanlammna geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/I 1/2019).
64. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bumun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmer Doğan, § 55,57).

65. Ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'um 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarinca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıimak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer bukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya õzgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama karar verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargilama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla bðyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargilama karart vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

66. Incelenen başvuruda; 2942 sayılı Kanun'un 6. maddesince zorunlu kılınan kamu yararı kararı veya uygulama imar plam bulunmadan kamulaştırma işlemi tesis edilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının, kamu yararı bulunup bulunmadığının, kamulaştırma sürecinin kesinleşmesinden önce yargisal mercilere denetlettirilememesi nedeniyle de mülkiyet hakkryla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.Dolayısıyla mülkiyet hakkına ilişkin ihlal idarenin işleminden, mülkiyet hakkıyla bağlantılıolarak etkili başvuru hakkına ilişkin ihlal ise yargı kararından kaynaklanmıştır.
67. Kamulaştırma işleminin kesinleşmiş olduğu ve kamulaştırma bedeli ödendiği gözetildiğinde mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlali yönünden yeniden yargılama yaplmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Bumunla birlikte -mülkiyet hakkı ihlali konusunda- Anayasa Mahkemesininkinden farkl bir sonuca ulaşan bir mahkeme kararının hukuki varlığım sürdürmesi dūşünülemez, Ayrıca 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılıİdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 12. maddesi dikkate almdığında idari işlemin iptal edilmesi başvurucuya, hukuka aykırı işlem sebebiyle doğan maddi zararlarının tazmini istemiyle tam yargı davası açabilme imkânı sağlayacaktır. Dolayısıyla mtlkiyet hakkı ihlali yönünden yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahketnesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere 

uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
68. Ne var ki mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı yönünden ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığı zararın giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısryla ihlalin bütün soruçlaryla ortadan kaldırılabilmesi için mülkiyet hakkryla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkımın ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 17.000 TL manevi tazminatın Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

69. Öte yandan kamulaştırma işleminin hukukiliğinin ile kamulaştırma bedelinin tespitinin farklı mahkemelerde ve farklı yargı kollarında dava konusu edilmesinin bazıdurumlarda idari yargıdaki davanın etkililiğini zayıflattığına işaret edilmesi gerekmektedir.Kamulaştırma işleminin iptali istemiyle idari yargida açılan dava henüz sonuçlanmadan adli yargıda açılan kamulaştırma bedelinin tespiti davasımın sonuçlanması olasılık dışı değildir.Nitekim uygulamada idari yargıdaki dava büyük çoğunlukla adli yargıdakinden sonra kesinleşmektedir. Dolayısıyla idari yargı tarafindan kamulaştırma işlemine yönelik olarak verilecek muhtemel bir iptal kararının sonuçsuz kalması riski oldukça yüksektir.
70. Her ne kadar 2942 sayılı Kanun'un 10. maddesinin on dördüncü fikraşında kamulaştırma işłemine karşı hak sahipleri tarafindan idari yargıda iptal davası açılması ve idari yargı mahkemelerince de yüritmenin durdurulması kararı verilmesi hâlinde mahkemece, idari yargıda açılan dava bekletici mesele kabul edilerek bunun sonucuna göre işlem yapılacağı hūkme bağlanmış ise de adli yargının idari yargıdaki davayı bekletici mesele yapmasmın idari yargıda yürütmenin durdurulması kararı verilmesie münhasır kılınmasınedeniyle anlan hükmün idari yargıdaki denetimin etkililiği yönünden yeterli bir güvence teşkil ettiği söylenemeyecektir. Amlan hüküm, yürütmenin durdurulmasına ilişkin istemlerin hızlı bir biçimde karara bağlanamadığı veya yürütmenin durdurulması istemi reddedildiği halde esastan iptal kararı verildiği hâllerde kamulaştirma bedelinin tespiti davasının kamulaştırma işleminin iptalinden önce kesinleşmesi riskini tamamen bertaraf etmemektedir.
71. Idari yargı mercilerinin kamulaştırma işleminin iptali istemiyle açılan davada hızlı bir biçimde harcket ctmesi ve adli yargı merciinin de idari yargıdaki davayı bekletici mesele yapması sözü edilen riski azaltabilse de bu konuda kanuni düzenleme eksikliği, adli ve idari yargı mercilerinden belirtilen şekilde hareket etmelerini bir temenniden ibaret kılacaktır. Dolayısıyla idari yargıdaki davanın daha hızlı bir biçimde karara bağlanmasını,adli yargı merciinin de idari yargıdan önce karar vermemesini zorunlu kılacak kanuni düzenlemelerin yapılması kamulaştırma işlemine karşı açılan davada verilecek muhtemel bir iptal kararınun uygulanabilmesini garanti edebilecek ve Anayasa'nın 40. maddesinin ihlalini Önleyebilecektir, Nitekim Insan Hakları Eylem Planında da mtilkiyet hakkının etkili bir şekilde korunması amacıyla acele kamulaştırmaya ilişkin hüktimleri de içerecek şekilde 2942sayılı Kanun ve ilgili diğer mevzuatın gözden geçirileceği belirtilmiştir.
72. Dolayısıyla benzeri yeni ihlallerin Önüne geçilebilmesi için ilgili mevzuatın kamulaştırma bedelinin tespiti için adli yargıda açılan davanın kamulaşturma işleminin iptali istemiyle idari yargıda açılan davadan önce karara bağlanmasını ve idari yargıda verilecek muhtemel bir iptal kararının sonuçsuz kalmasını Önleyecek güvenceler içermesi gerektiği anlaşılmıştır. Bu nedenle kararın bir örneğinin yasama organına bildirilmesi gerekir.

73. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 10.264,60 TLyargılama giderinin başvuructrya ōdenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul stürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia yönünden yeni bir başvuru numarasıa kaydedilmek tüzere başvurumun AYRīLMASINA,
B. 1. Mülkiyet hakkanın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
2. Malkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. 1. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının fHLAL EDILDIĞINE,
2. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının IHLAL EDİLDIĞINE,
D. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapıimak dzere İstanbuł 7. Idare Mahkemesine (E.2015/1 100, K.2015/2369) GÖNDERILMESINE,
E.Başvurucuya net 17.000 TL manevi tazminatm ÖDENMESINE,
F. Yapısal sorunun çözümü için keyfiyetin Türkiye Büyük Millet Meclisine BILDIRILMESINE,
G.364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet tlcretinden oluşan toplam 10,264,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
H. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunum Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
I. Kararın bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESiNE 10/I1/2022tarihinde OYBIRLIĞtYLE karar verildi.


Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL  KARAR  CİHAN TÜZÜN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/13258Karar Tarihi : 10/11/2022
Başkan : Zühtü ARŞLAN 
Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekilf : Kadir ÖZKAYA 
Cyeler : Engin YILDIRIM 
Muammer TOPAL 
M. Emin KUZ 
Recai AKYEL 
YusufŞevki HAKYEMEZ 
Yıldız SEFERINOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ

Basri BAĞCI 
Irfan FIDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem INCE 
Raportör : Hasan HÜZMELI 
Başvurucular : 1. Nureddin ŞİMŞEK 
Vekfli : Av. Erkan ŞENSES 
2. Cihan TÜZÜN 
3. Deniz TOPKAN 
Başvurucular Vekili : Av. Linda Sevinç HOCAOĞULLARI 

I BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Bøşvuru, kamu makamının toplantı ve gösteri yürüyüşlerini izne bağlama kararına uymayarak toplantrya katıldıkları gerekçesiyłe idari para cezası uygulanmasının başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular çeşitli tarihlerde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir. 2019/15447 ve 2019/15473 numaralı başvurular incelenen başvuruyla birleştirilmiştir.
3.Başvuu belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

4.Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
IIL OLAY VE OLGULAR 
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar Özetle şöyledir.
6. Başvuru konusu olaylarī gerçekleştiği tarihte başvurucu Nureddin Şimşek,Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası Batman Şubesi Yönetim Kurulu Üyesi ve şube sekreteri olduğunu belirtmiştir. Başvurucular Deniz Topkan ve Cihan Tüzün ise sırasıyla Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES) Batman $ubesi eş başkanı ve yönetim kurulu üyesi olduk[arını ifade etmiştir.

7. Batman Valiliği (Valilik) şehirde bir süredir yoğunlaşan terör saldırılarıi nedeniyle il merkezinde on dört gün boyunca yapılacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin mülki amirden izin alnması şartına bağlanmasina karar vermiştir, Batman Valiliğinin 7/11/2018 tarihinde internet sitesinden yayımlayarak kamuoyuma duyurduğu söz komuşu kararı şu şekildedir:
"Ilimizde milli güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin korunmasi, suçtşlenmestnın önlenmesi, temel hak ve özgürlükder ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korunması ile şiddet olaylarvın yaygınlaşmasının önlenmesi amacıyla Ilimiz merkezinde 07,11,2018-21.11,2018 tarihleri arasında resmi kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı resmi toplanti, tören, şenlik, karşılama, stant açma, uğurlama gibi etkinlikler hariçolmak tzere;
2911 saylı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kamunu kapsamındaki her türlümiting, kapalı ve açik yer toplantıları ile gösteri yūrüyüşlertnin, basın açıklaması, çadır kurma, stant açma, oturma eylemi, anma töreni vb. rürdeki eylem ve etkinlikler ile 2559sayl Polis Vazife ve Salahiyetleri Kamunu Ek-1. maddest kapsamındaki oyun, temsil ve çeşitli şeklllerdekd göstert ve etkinlikderin, ticari kimliği bulunan özel hukuk tüzel kişilerinin sicari faaliyetleri hariç olmak üzere el ilanı dağıımasının ve pankarv/afiş asımasının mülki idare amirinin IZNİNE BAĞLANMASI, gerçekleştirilmesi izin şartına bağlanlan her türlütoplantı ve etkinliğin huzur ve given ortamını bozmaya teşebbüs edecek şahıslar lle işlenmest muhiemel suçların tespitine yönelik izletilmesi ve kamera vb. araçlarla kayu altına alımabilmesi kararı almmıştır."
8. Başvurucuların üyesi oldukları sendikaların bağlı olduğu Kamu Emekçiteri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) 5/11/2018-9/11/2018 tarihleri arasmnda kamu görevlerinden çıkarılan Üyelerinin Kamu Denetçiliği Kurumuna, Olağanüstü Hal lşlemleri Inceleme Komisyonunun lağvedilerek görevlerine iade edilmeleri talebiyle başvurularda bulunmasına karar vermiştir. Başvuruçular Deniz Topkan ve Cihan Tüzün bu karar doğrultusunda SES Batman Şubesi eş başkant ve yönetim kurulu tyesi olarak çalışmalar yürüttüklerini ifade etmiştir.

9. Başvurucular; KESK'in s8z konusu kararı uyarınca 8/11/2018 tarihinde, Batman merkezde bulunan PTT Başmüdürlüğü önünde Kamu Denetçiliği Kurumuna toplu faks çekme eylemine katılmıştır. Söz komusu eylemden Önce başvurucu Deniz Topkan, orada bulunan basın mensuplarına gerçekleştirdikleri eylemin amacını anlatan bir açıklama yapmiıştir.

10. Batman Valiliğinin 6/11/2018 tarihli kararı uyarınca, gerçekleştirdikleri eylemden önce mülki idari amirden izin almaları gerekirken almayan başvurucuların 

30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'mun 32. maddesinde öngörülen emre aykırı davramışta bulunma kabahatini işledikleri gerekçesiyle haklarında ayrı aynı 259 TL idari para cezasına hükmedilmiştir. Başvurucular Deniz Topkan ve Cihan Tüzin, söz komusu etkinlik nedeniyle üyesi oldukları SES'in eş başkanları ve beş yöncticisi hakkında idari para cezasına hükmedildiğini belirtmiştir.

11. Başvurucular idari para cezalarıa itiraz etmiştir. Başvurucuların itirazlarıBatman 2. Şulh Ceza Hâkimliğinin (Hâkimlik) kararlarıyla reddedilmiştir. Hâkimlik Öncelikle Batman Valiliğinin toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin terör Örgütleri tarafindan istismar edildiğine dair ifadesi ile Batman'ın Beşiri ilçesinde 31/10/2018 tarihinde bir polis memurunun yaralandıği, bir canlı bombanı ölü olarak ele geçirildiği, Batman merkezde ise 27/l1/2018 tarihinde bir polis memurunun şehit olduğu, ayrıca bir teröristin ölü ele geçirildiği ve bir teröristin kaçtığı hususlarımi dikkate aldiğını belirtmiştir. Bu bağlamda Hâkimlik; Batman Valiliğinin Batman'da milli güvenliğin sağlanması, kamu düzeni ve güvenliğinin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi, temel hak ve özgürlükler ile başkalarımın hak ve özgürlüklerinin ve genel asayişin korumması, ayrıca şiddet olaylarının yaygınlaşmasımın Önlenmesi gerekçeleriyle etkinliklerin izne bağlanmasına dair kararının toplantı ve gösteri yūrūyūşü düzenleme hakkını ihlal etmediği sonucuna ulaşmıştır. Daha sonra başvuru konusu etkinlik için izin alınmadığını belirten Hâkimlik, itiraz konusu idari para cezalarının usul ve yasaya uygun olduğunu ifade etmiştir.

12, Başvuruculat, itirazların reddine dair kararların kendilerine tebliğinden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
13.10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı fl Idaresi Kanunu'nun 11, maddesinin (C) bendi şõyledir:
"Il sınırlar içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa mülteaalltk emniyetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbtrleri alvr.
Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına Üişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere tldekı beltrli yerlere girişi ve çıkaşı kamu düzeni ya da kamu güvenliğint bozabileceği şüphesi bulunan kişiler içtn sımırlayabiltr; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin dolaşmalarimi, toplanmalarıni, araçların seytrlertni düzenleyebilir veya kasulayabiltr ve ruhsalı da olsa her ceşit silah ve mermintn taştnması ve naklini yasaklayabilir.

Bu fikra kapsamında alınan ve ilan olunan karar ve tedbtrlere uymıyanlar hakkında 66 ncı madde hükmü uygulanır"
14.5442 sayılı Kanun'un 66, maddesinin ilgili kısmı şu şekildedir:
"Il genel kurulu veya idare kurulları yahut en büyük mülktye amirleri tarafindan kanunlaron verdiğı yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebliğ veya ilan olunan karar ve tedbtrlerin tatbik ve icrasına muhalefet eden veya müşkülat gösterenler veya riayet etmeyenler, mahalli mülka amir targfindan Kabahailer Kanununun 32 nci maddesi hükmüuyarınca cezalandırilı..."

15.5326 sayılı Kanun'un 32, maddesinin ilgili kısmı şu şekildedir:
" (I) Yetkdli makamlar tarafından adli işlemler nedeniyle ya da kamu gúvenliği, kamu düzeni veya genel sağlığın korunması amacıyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykarıhareket eden kişiye yüz Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafindan karar verilir.

(2) Bu madde, ancak tlgli kamunda açıkça hükūm bulunan hallerde uygulanabilir.
n +.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
16.Anayasa Mahkemesiņin 10/1 1/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düştünüldü.

A. Başvurucularm İddiaları
17. Başvurucular; gerçekleştirdikleri toplu faks gönderme eyleminin barışçıl olduğunu, ayrıca kamu hizmetini aksatacak ya da kamu düzenini herhangi bir şekilde bozacak hiçbir olay da yaşanmadığını belirterek bu etkinliğe katılmaları nedeniyle haklarında idari para cezasına hükmedilmesinin toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme haklari, ifade Özgürlükleri ve sendika haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir. Başvurucular Deniz Topkan ve Cihan Tüzün Batman Valiliğinin başvuru konusu kararının kendilerine ya da üyesi olduklara Sendikaya tebliğ edilmediğini, bu nedenle bu karardan haberdar olmadıklarını da ileri sürmüştür.

18. Başvurucular, idari para cezasına karşı itirazlarının Batman 2. Sulh Ceza Hâkimliğince gerekçesiz olarak reddedilmesi nedeniyle gerekçeli karar haklarının da ihlal edildiğini ileri sürmūştlü.

B. Değertendfrme 
19. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu bağlamda başvurucuların kamu makamının etkinlikleri izne bağlaması kararına aykırı olarak katıldıkları toplantı nedeniyle haklarında uygulanan idari para cezasımın hukuka aykırı olduğu iddialarının toplantı ve gösteri yūrüyüşūdüzenleme hakki kapsamında incelenmest gerektiği değerlendirilmiştir.
20. Anayasa'nın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü dūzenleme hakka" kenar başlıklı 34.maddesi şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırıstz toplantı ve göstert yūrūyūşüdizenleme hakkana sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşù haka ancak, milli güvenlik, kamu dīzeni, suç tşlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlükderintn korunması amacsyla ve kanunla sınırlanabilir.


Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkanın kullanılmasında uygulanacak şekil,şart ve usuller kanunda gösterilir."
. Kabul Edllebfliriik Yönünden 
21, Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkını ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
aMüdahalenin Varlığı
22. Başvurucuların Valiliğin bir ilde gerçckleştirilecek tüm etkinlikleri izne bağlamasına ilişkin kararına uymayarak toplantıya katılmaları nedeniyle haklarında idari para cezasına hūkmedilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşt düzenleme haklarına yönelik bir müdahale olduğu kabul edilmelidir.

b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
23. Anayasa'nın 13, maddesi şõyledir:
"Temel hak ve hürrtyetler, özlerine dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ülgilt maddelerinde beltrtilen sebeplere bağli olarak ve ancak kanunla sımrlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratk toplum düzeninin ve láik Cumhurtyetin gereklerine ve ölçülalük ilkesine aykarı olamoz."
24. Anayasa'mn 34. maddesinde toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkısınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş; bu hakkın millı güvenlik, kamu dūzeni, suçişlerimesinin önlenmesi, genel sağlığın ve ahlakın veya başkalarının hak ve özgüriüklerinin korunması amacıyla ve kanumla sınırlandırilabileceği öngörüllmüştür. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırıimasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönfinde bulundurulması gerekmektedir. Anıłan madde uyarınca temel hak ve 8zgürlükler,demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgilimaddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sımrlanabilir, Dolayısryla toplantı ve gōsteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik mūdahalcnin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin öncelikle Anayasanım sözüne aykırı olmaması gerekmektedir.
25. Anayasa'nın sözne uygun olmadığının ve Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasına aykırı davranıldığının tespit edilmesi hâlinde başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkmın ihlal edildiğinden söz edilebilir. Norm denetiminde olduğu gibi bireysel başvuru yolunda da Anayasa hilkümlerinin nihai ve bağlayıcı olarak yorumlanması yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (Kadri Enis Berberoğlu (2) [GK], B. No:2018/30030, 17/9/2020, § 71).

c. Toplantı ve Gösteri Yürüyüşterinin Izne Bağlanmasmm Anayasa'nın Sözüne Uygunluk Koşulunu Taşıyıp Taşımadığının Değerlendirilmesi 
26. Bir müdahalenin Anayasa'ya uygun düşebilmesi için Anayasa'nın 13.maddesinde belirtilen Slçütlere aykarı olmaması gerekir. Anayasa'nın 13. maddesinde 

belirtilen ölçütlerden biri de “Anayasa'nın sözüne aykarı olmama" kriteridir. Anayasa'nın 13.maddesinde temel hak ve hürriyetlere yönelik smırlandırmaların Anayasa'nın sözüne aykır olamayacağı hükme bağlanmıştır. Anayasa Mahkemesi, somut olaya uygun düştüğü takdirde kamu gücünü kullanan organların temel hak ya da özgürlüklere yaptıkları müdahalelerin Anayasa'nın sözüne uygun olup olmadığını da değerlendirir. Böyle bir değerlendirme yapılması, Anayasa'nın 13. maddesinin emredici hüikmthtin bir gereğidir (benzer nitelikteki değerlendirmeler için bkz. Kadri Enis Berberoğlu (2), § 68; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK],B. No: 2020/32949, 21/1/2021, § 79; AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, § 84).
27. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan "Anayasa'nın sözü" ifadesi Anayasa'nın metnini yani lafzı ifade etmektedir. Temel hak ve özgürlüklere yapılan mütdahalelerin Anayasa'mn sözüne uygun olması şartı Özellikle Anayasa'nın çeşitli maddeleriyle getirilen ek gūvenceler söz konusu olduğunda önem taşımaktadır. Anayasa, çoğu durumda bir hak veya özgürlüğu yalnızca tanımakla yetinmeyerek onum kullanılmasını garanti altına almak için bazı yönlerini ayrıca vurgular veya bazı yönlerine belli bir Önem atfederek koruma altına alır.Anayasa koyucunun bir hakkı tanımanın yanıda o hakkın norm alanına giren bir boyutunu ayrıca ve özel olarak ifade etmesi, buna ilişkin ek bir güvence getirmesi de mümkün olabilmektedir (Kadri Ents Berberoğlu (2), § 69; Kadri Enis Berberoğlu (3), § 79). Bu bağlamda Anayasa'mn çeşitli maddelerinde düzenlenen hak ve özgürlüklere ilişkin olarak Anayasa'nn 13. maddesinde belirtilenlere ek olarak getirilen güvencelerle uyumlu olmayan sıırlamalar Anayasa'nın sōzüne aykırı olacaktır (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017,§ 84).

28. Somut olayda Valilik; Batman il merkezi ve bir ilçesinde gerçekleştirilen terör eylemleri nedeniyle 5442 sayıli Kanun'un 11. maddesinin (C) bendine dayanarak 7/11/2018-21/11/2018 tarihleri arasında on dört gün boyunca resmi kamu kurum ve kuruluşlarının yapacağı resmi toplanti, tören, şenlik, karşılama, stant açma, uğurlama gibi etkinlikler hariç olmak (izere il genelinde yapilacak tüm eylem ve etkinlikleri mülki idari amirin iznine bağlamak suretiyle hakkı sınırlandırmıştır (bkz. § 7). Anılan kural, valinin kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veya kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hållerde on beş gūnügeçmemek Özere ildeki belli yerlerde veya saatlerde kişilerin toplanmalarınıdüzenleyebileceğini veya kısrtlayabileceğini düzenlemektedir.

29. Anayasa'nın 34. maddeside yer alan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı, bireylerin dūşünce açıklamalarında bulunmak amacıyla açık veya kapalı mekânlarda,kamu otoriteleri ile üçthncüı kişilerin müidahalesi olmaksızı, geçici olarak bir araya gelebilme serbestisini korumaktadır. Aynı maddenin birinci fikrasında "Herkes, önceden izin almadan,stlahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yüriyüşü dīzenleme hakkana sahiptir." denilmek suretiyle sadece toplantı ve gösteri yürüyüişü düzenleme hakkının değil bu hakkın "izin alımadan" kullanılabilmesi de güvence altına almmmıştır. Diğer bir anlatımla amlan hakkın izin alma şartına bağlanamayacağı güvencesinin Anayasa'da Özel biçimde korunduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımn izin almadan kullamımasına yönelikpozitifleşmiş öz güvenceyi ihlal edecek nitelikte yapılan bir stnırlandırma, Anayasa'da ilgili temel hakkı düzenleyen maddedeki sinırlama sebeplerine dayansa bile kural olarak Anayasa'nın sözüne aykırı olacağında bir tereddüt bulunmamaktadir.

30. Nitekim Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, toplantı ve gösteri yürüyüşüntın yapılmasından önce bildirim verilmesi şartı getiren 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı

ve Gösteri Yürüyüşleri Kanumu'nun l0. maddesinin birinci ve ikinci fikrası hükmünt Anayasa'ya uygun bulurken bildirim sisteminde, toplantı ve gösteri yürüyüşünün yapılabilmesi için yetkili makama bildirimde bulunulmasının yeterli olduğu ve yetkili makamın onaymın aranmadiğı, bu nedenle bildirim sistemi öngören düzenlemenin Anayasa ile getirilen izne bağlanamama güvencesine aykın olmadığı gerckçesine dayanmıştır.Anayasa Mahkemesi kararında; Anayasa'nın 34. maddesinin birinci fikrasinda, toplantı ve gösteri yürüyüşü dāzenlenmesinin izin alma koşuluna bağlanamayacağının açıkça ifade edildiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın I3. maddesinde belirtilenlere ek bir gūvence olan bu düzenleme ile toplantı ve gösteri yürüyüştinü izin şartına bağlama şeklinde bir sınırlamada bulumulamayacağım vurgulamıştır. Bu bağlamda da Anayasa'nın 13.maddesinde belirtilenlere ek olarak Anayasa'nın 34. maddesinde hakkın izne bağlanamamasışeklindeki güvencesine aykın sınırlamaların Anayasa'nın sözüne aykır olacağını ifade etmiștir (AYM, E.2014/101, K.2017/142, 28/9/2017, §§ 8486).

31. Sonuç olarak somut olayda kamu makamının tüm eylem ve etkinlikleri inülki idari amirin iznine bağlanmasi, Anayasa'mın 34, maddesinin birinci fikrasında toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımn önceden izin almadan kullanılabileceği yönündeki ek gūvencesine aykını olduğu ve Anayasa maddesinin sözüyle çeliştiğikanaatine varılmıştır.
32. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyūşü dülzenleme hakkıın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. Giderim 
33.Başvurucular, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama ile -5.000 TL ve 20.000 TLfarklı tutarlarda manevi tazminatın õdenmesi talebinde bulunmuştur.
34. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve csaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği ınahkemece yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No:2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadrł Ents Berberoğlu (3), §§ 93-100).
35. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvuruculartn tazminat talepleri kabul edilmemiştir.
VI. HUKUM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiamın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde dtzenlenen toplantı ve gösteri yürtyüşüh düzenleme hakkinın İHLAL EDİLDİĞINE,

C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmak üzere Batman 2. Sulh Ceza Hâkimliğine (2018/3796 D. Îş; 2018/3888 D. İş; 2018/3892) GÖNDERILMESİNE,
D.Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDiNE,
E. 364,60 TL harcın başvuruculara AYRl AYRI, 9.900 TL vekålet Üicretinin ise Av. Linda Sevinç Hocaoğulları tarafindan temsil edilen başvuruculara MÜŞTEREKEN, Av.Erkan Şenses tarafindan temsil edilen başvurucuya AYRI ÖDENMESINE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmast hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERfLMESİNE 10/11/2022tarihinde OYBtRLIĞfYLE karar verildi.