Anayasa Mahkemesinin 24/1/2024 Tarihli ve 2021/19454 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-03-27

27 Mart 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32502
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Başvuru Numarası: 2021/19454Karar Tarihi : 24/1/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportörler : Tuğçe TAKCI Hasan HÜZMELİBaşvırucı: Deniz SALMANLI Vekili : Av. Metin fRIZ 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru; haksız yakalama ve gözaltına alma tedbirleri nedeniyle açılan davada hükmedilen tazminatın yetersiz olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının, mülki amirin yasaklama karan bulunduğu gerekçesiyle barışçıl bir toplantıya müdahale edilerek başvurucu bakkmda yakalama ve gözaltına alma işlemi yapılması nedeniyle de toplantı ve gősteri yürüyüşü düzenleme hakkıun ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
2. 15 Temmuz 2016 tarihinde gerçekleşen darbe teşebbüsünden sonraki süreçte kamu görevinden çıkarılan başvurucu, iddiasına göre başvuruya konu olayın gerçekleştiği tarihte Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonuna (KESK) bağlı bir sendikanin yönetim kurulu ütyesi ve şube sekreteridir.

3. Bakırköy İlçe Emniyet Müdürloğünün talebi Üzerine Bakırköy Kaymakamı1/6/2018tarihinde, kamugüvenliğiileesenliğininkorunması ve24/6/2018tarihinde yapılacak Cumhurbaşkanlığı ve milletvekili seçimine ilişkin propaganda çalışmalarmın sorunsuz bir şekilde sthrmesi için KESK üyelerinin Bakrköy Cumhuriyet Meydanı ve çevresinde basin açrklaması yapmasıni, oturma cylemi gibi cylemlerde buluniasım yasaklamştır. Sözil edilen yasaklama karan 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayılı fl fdaresi Kanunu'nun 32. maddesinin (Ç) fikrasına dayandırılmıştır.

4.KEŞK üyeleri/eşki üyelerinden oluşan yaklaşık yirmi beş kişilik bir grup, basın açıklaması ve oturma eylemiyapmak Özere2/6/2018 tarihinde Bakırkðy Cumhuriyet Meydanı'nda toplanmıştır. Grubun içinde başvurucu da bulunmaktadır.

5. Başvurucu eylem sırasında ilk grupta yakalanan arkadaşlarına destek olmak amacıyla kırk kişilik grupla eyleme devam ettiği srada 6/10/I983 tarihli ve 2911 sayılıToplantı ve Gösteri Ytrüyüşleri Kanunu'na muhalefet suçundan kolluk amirinin emriyle 2/6/2018 tarihinde yakalanmış ve gözaltına alınmmştır. Cumhuriyet Savcısīyla Görüşme Tutanağı'na göre Cumhuriyet savcısı yakalananların 29I I sayılı Kanun'a mubalefet suçundan ifadelerinin altnması ve soruşturma evrakının ikmal edilerek gönderilmesi talimatı vermiştir.Başvurucu, başvuru formunda 3/6/2018 tarihinde salıverildiğini bildinmiştir.
6. Aralarında başvurucunun da yer aldığı şüphelilerin kanuna aykın toplantı ve yürüyüşlere silahsız katılarak ihtara rağmen kendiliğinden dağılmadıkları iddiasıyla haklarında kamu davası açılmıştır. İddianamede şüphelilerin yasaklama kararına rağmen meydanda toplanıp slogan attıklari, kolluk görevlilerinin yaptığı ihtarlara rağmen yere oturduklari, kol kola girmek suretiyle kenetlenerek slogan atmaya devam ettikleri ve kendilerine karşı gūç kullanılmaşına rağmen dağılmamakta ısrar ettikleri ileri sürülmüştür.Bakırköy 33. Asliye Ceza Mahkemesi, sanıklara ispat edilen suçun unsurları itibarıyla oluşmadığı gerekçesiyle başvurucu ve diğer sanıkların beraatine karar vermiştir. Kararda iddianamede suç teşkil eden bir eyleme yer verilmemiş, toplantının kamu düzenini bozduğu da iddia edilmemiştir. Yasaklama kararı ilgili sendikaya bildiriImemiş ve polisin asayişi bozucu nitelikteki müdahalesine kadar herhtangi bir sorun yaşanmamıştır. Toplantı ve gösteri yūrüyüşleri için ilgili kanunda Öngörülen bildirimin yapılmaması toplantıyı kanuna aykın hâle getirse bile bu aykırlık toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına müdahale için gerekçe oluşturamaz. Ayrıca 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun emre aykın davranışı düzenleyen 32. maddesinin şartları mevcut değildir. Başvurucu hakkındaki karar kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmiştir.

7. Beraat kararınin kesinleşmesi Özerine başvurucu, hukuka aykırı yakalama ve gözaltı tedbirleri dolayısıyla tazminat davası açmıştır, Dava dilekçesinde başvurucu; ifade ve ōrgūtlenme õzgtürltikleri ile toplantı ve gösteri yürüyüşü dūzenleme hakkını kullandığı strada yakalanarak gözaltına alındığını, yargılanması sonucu beraat ettiğini belirterek 4/12/2004tarihli ve 5271 sayılı Ceza Mubakemesi Kantnu'nun 141. maddesi uyarinca 5.000 TL manevi tazminat õdenmesini talep etmiştir,
8. Istanbul Anadolu 9. Ağīr Ceza Mahkemesi (Ağr Ceza Mahkemesi) 2/7/2020tarihinde başvurucu hakkında uygulanan 1 günltük gözaltı tedbiri nedeniyle başvurucuya 200TL manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir. Tarafların istinaf talepleri Bölge Adliye Mahkemesi tarafindan kesin olarak esastan reddedilmiştir.

9. Başvurucu, nihai karan 8/4/2021 tarihinde öğrenmiş ve 29/4/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incclemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına Komisyonca karar verilmiştir,
II. DEĞERLENDİRME 
A. Kişt Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine füşkiu İddia 
11. Başvurucu; sendikal faaliyet kapsamında Örgütlenme, düşünce ve ifade hürriyetleri ile toplantı ve gösteri yürüyüşü bakkīnı kullanmaktayken kolluk amirinin emriyle haksiz yere yakalanp gözaltına alındığını, yargılama sonucunda beraat ettiğini, Ağır Ceza Mahkemesince hükmedilen tazminatın yetersiz olduğunu iddia ederek kişi hüriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini öne sürmüştü. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde,

başvurucunun şikâyetlerinin kanun yolu şikâyeti niteliğinde olup olmadığıyla ilgili olarak değerlendirme yapılması ve başvurucu lehine tazmimata hükmedildiğinin yapılacak incelemede dikkate almması gerektiği bildirilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşıbeyanda bulunmamıştir.

12. Başvurucumun bu iddiaları kişi htrriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.

13. Anayasa Mahkemesi Güllseren Çutak ([GK], B. No: 2020/I554, 27/4/2023)kararıyla içtihat değişikliğine gitmiş; haklarmda kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilenlerin 527l sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazäinat yolunu tükettikten sonra yakalama, gözaltı veya tutuklamanın bukuki olmadığı ve ðdenen tazminatın yetersiz olduğu iddiasıyla yaptıkları bireysel başvurularda başvuru yollarının tüketilmiş kabul edilebilmesi için yalnızça 5271 sayılı Kanum'un 141, maddesinin (1) numaralı fkrasinın (e)bendi kapsammda bir tazminat davasının açılmasının yeterli olacağı sonucuna varmıştır. Zira bu hükümle yakalama, gōzaltı ve tutuklamanın daha sonra verilen kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararıyla hukuka aykırı hâle geldiğinin kabul edildiğini, dolayısıyla 141. maddesinin (1) numaral fikrasmın (e) bendiuyarınca açılan tazminat davalarının Anayasa'nı 19. maddesinin dokuzuncu fikrası kapsamında olduğunu değerlendirniştir, Bu çerçevede bu bent kapsamında açtlan davalarda hukuka aykırılık kanun gereğince kabul edildiğinden ağır ceza mahkemesince bu bende dayamlarak tazminat ödenmesi durumunda Anayasa'nın 19.maddesinin dokuzuncu fikrası kapsamında yapilacak inceleme tazminat miktarıın yeterli olup olmadığuı belirlemekle sınırlı olacaktır (Gülseren Çıưtak, §§ 36-39).
14. Anayasa Mahkemesinin Gülseren Çıtak kararındaki ilkeler gözetildiğinde başvuru yollarının tüketildiği sonucuma varılan ve açıkça dayanaktan yoksun olmayıp kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Somut başvuruda da Ağır Ceza Mahkemesi tarafindan ihlal tespiti yapılmış ve bir miktar manevi tazminata hūkmedilmiş olmakla başvuruda yapilacak inceleme,hükmedilen tazminat miktarlarının yeterli olupolmadığmı belirlemekle sınırhı olacaktır (M.E., B. No: 2018/696, 9/S/2019, § 47).

1.Bu bağlamda derece mahkemelerinin tazminat için somut olayın şartlarına göre takdir yetkisi bulunmakla birlikte meydana gelen ihlalle orantılı olmayan önemsiz miktarda bir tazminat Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzumcu fikrasına ayktrı olacaktır. Öte yandan tazminat miktarı Anayasa Mahkemesinin benzer davalarda verdiği tazminat miktarına göre kayda değer ölçüde dütşük olmamalıdır. Bununla birlikte hükmedilen miktarın Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hūkmettiği tazminat miktarından belirli ölçüde düşük olması tek başına Anayasa'nı 19. maddesinin dokuzuncu fikrasının ihlal edildiği anlamma gelmez. Tazminatın Anayasa'nın I9. maddesinin dokuzumcu fikrasryla uyumlu olup olmadığı değerlendirilirken soınut olayın kendine özgü şartlarının dikkate alınması gerekir (M.E., § 48).

I7. Bunum yanında manevi tazminat miktarının yeterli olup olmadığı belirlenirken tazminata karar veren derece mahkemesinin karar tarihinde Anayasa Mahkemesinin benzer başvurular Özerine verdiği veya verebileceği tazminat miktarına göre hir karşılaştırma yapılacaktır. Anayasa Mahkemesince yakalama, gōzaluı veya tutuklamanın hukuki olmamasınedeniyle manevi tazminata hükmedilirken kişinin sosyal ve ekonomik durumu, mesleki ve toplumsal konumu, üzerine atılı suçun niteliği, koruma tedbirine neden olan olayın cereyan 

tarzi, tedbirin kişinin üzerinde bıraktiğı olumsuz etkiler ve tedbirin süresi, tedbir nedeniyle meydana gelen ihlalin ağırlığı dikkate alınmaktadır (bkz. Siyami Hıdıroğłu [GK], B. No:2018/11489, 11/1/2024 kararındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların incelendiği başlık altındaki açıklamalar).

18. Somut başvuruya konu tazminat davasımı inceleyen Ağır Ceza Mahkemesi 2/7/2o20 tarihinde, beraat kararıyla sona eren kovuşturmaya esas teşkil eden soruşturma strasıda başvurucunun yakalanıp 1 gūn gözaltinda tutulması nedeniyle 200 TL manevi tazminat ödenmesine hükmetmiştir. Dolayısryla yupılacak inceleme bu miktarn Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verilmesine hükmettiği tazminat miktarına nazaran yeterli olup olmadığım belirlenmesiyle sımırlı olacaktır. Hükmedilen200 TLmanevi tazminat miktarınm -somut olayın şartlarmda ve manevi tazminatın belirlenmesine ilişkin olarak yukarida belirtilen kriterler çerçevesinde değerlendirildiğinde- tazminata karar veren ilk derece mahkemesinin karar tarihi itibariyla Anayasa Mabkemesinin benzer durumlarda verebileceği tazminat miktarına göre oldukça dūşük olduğu ortadadır (Anayasa Mahkemesinin gözaltının hukukiliğiilc ilgili iddjalarda bir günlük gözaltı süresi için hükmettiği tazminat miktarı derece mahkemesinin karar tarihi olan 2020 yılı için asgari 600TL, 2024 yilt için ise 2.970 TL'dir). Ağir Ceza Mahkemesince hükmedilen tazminatın Anayasa Mahkemnesinin benzer durumlarda verilınesine hükmettiği tazminat miktarıyla aynıolması gerekmemekle birlikte somut olayın şartlarmda ödenmesine hükmedilen miktarın tazminat hakkıın Özilnü zayıflatacak kadar dlşük olduğu anlaşıłmıştır. Buna göre başvurucuya ödenmesine hükmedilen tazminatın başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin Öçüncü fikrasinda yer alan esaslara aykırı bir durum sōz konusu olmasına rağmen manevi zararını karşılamaktan uzak olduğu sonucuna varılmıştır.

19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin -Öçüncü fikrasıyla bağlantılt olarak- dokuzuneu fikrasını ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
B. Toplantı ve GÜstert Yürüyüşüt Düzenleme Hakkmm İhlal Edildiğine İlişkin 1ddia 

20.Başvurucu, barışçıl bir etkinliğe katılması sonucu hakkında yakalama ve gözaltıtedbiri uygulanması nedeniyle toplantı ve gösteri yürüyüşū düizenleme hakkının da ihlal edildiğinden yakmmıştır.

21. Somut olayda başvurucu hakkında uygulanan yakalama ve gözaltı tedbirinin sotucu itibaryla haksız veya hukuka aykın olduğu derece mahkemeşince kabul edilmiştir.Aynca Anayasa Mahkemesi, mevcut olayda hukuka aykırı koruma tedbiri nedeniyle takdir edilen tazminat miktarının ihlalin sonuçlarını ortadan kaldırmaya yeterli giderim olmadığısotucuna varmış; başvurucunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmm ihlal edildiğine karar vermiştir. Bu çerçevede beraat kararıyla hukuka aykırı bâle geldiği kabul edilen koruma tedbirleri nedeniyle 5271 sayılt Kanun'un 141, maddesinin (1) mumaralı fikrasının (e) bendi uyarınca açılan davada tazminat miktarı belirlenirken başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenme hakkının da gözetilip gözetilemeyeceği değerlendiribmelidir.
22. 5271 sayıl Kamm'un 141. maddesinin (1) numaral fkrasının (e) bendinde,kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuştırmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen kişilere manevi her türlü zararlarım tazmin edehilme imkâm tanunmıştır. Buna göre kanun koyucunun koruma tedbirleri sonucu kişisel hakkın mahrumiyeti hâlinde açılacak manevi tazminat davasında duyulan tizüntünün giderimi için herhangi sınırlama öngörmediği anlaştlmıştır.


23. Yargıtay birçok kararmnda koruma tedbiri nedeniyle açılan tazminat davalarında ilgilinin sosyal ve ekonomik durumu, atılı suçun niteliği, uygulanan koruma tedbirinin stresi ile birlikte koruma tedbirine neden olan olayın gerçekleşme biçiminin ve benzeri hususların da manevi tazminatın tespitinde dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir (birçok karar arasından bkz. Yargitay 12, Ceza Dairesinin 13/6/2016 tarihli ve E.2016/5161, K.2016/9967;25/4/2017 tarihli ve 2016/1098, K.2017/3361; 18/6/2018 tarihli ve E.2018/2302,K.2018/6813; 8/4/2019 tarihli ve E.2019/1577, K.2019/4696 sayılı kararlari; Siyami Hıdıroğłu, § 20). Nitekim 5271 sayılı Kanun'un (1) numaralı fikrasında -fikrada sayılan diğer kişiler yanında- kanunlarda belirtilen şartlar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen ya da yakalama, gözalti veya tutuklama tedbirine tabi tutulan kişilerden haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilenlerin manevi her türlü zararların devletten isteyebileceği belirtilmiştir, Buna göre kanun koyucu, koruma tedbirleri sonucu kişisel hakkı mahrumiyeti hâlinde açrlacak manevi tazminat davasmda duyulan üzüntünün giderimi için herhangişınırlama Öngörmemiştir.Dolayısıyla derece mahkemesi, koruma tedbiri birden fazla hakkın ihlaline sebebiyet vermişise meydana gelen tedbirin kişinin üzerinde brraktığı olumsuz etkiler ile hak ihlali ve/veya ihlallerin ağırlığını dikkate alabilecektir.

24. Tūm bu açıklamalar kapsamında beraat kararı sonrasında 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında açılan tazminat davasında ihlalin sonuçlarınm ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapacak olan ağır ceza mahkemesi, koruma tedbirinin başvurucunun toplantı ve gösteri yürūyüşü hakkına da bir müdahale niteliğinde olduğumu değerlendirmesi hâlinde takdir edilecek tazminat miktarında anılan hakkı da gözetebilecektir (bir hakkın ihlal edildiğinin derece mahkemesince tespit edilmiş sayılabilmesi için söz konusu anayasal hakkm ihlal edildiğini derece mahkemesinin kararında açtkça söylemesine gerek olmadığına ilişkin değerlendirme için bkz. Kıvanç Ersoy ve diğerleri, B. No: 2016/7095, 12/1/2021, § 57;Fuat Akman, B. No: 2021/10545, 18/I0/2022, § 34). Bu nedenle somut olayın şartlarmda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı yönünden ayrica inceleme yapılmasına yer olmedığına karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
25. Başvurucu; ihlalin tespitini, yeniden yargtlama yapılmasını ve herhangi bir miktar belirtmeden lehine manevi tazminata karar verilmesini talep etmiştir.
26. Anayasa Mahkemesince yapilan inceleme sonucunda Anayasa'nın 19.maddesinin -fiçüncü fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzumcu fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Bu itibarla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla kararın, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıa ilişkin ihlal iddiaları da gözetilerek ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargıłama yapılmak fzere İstanbul Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesi gerekir.

27.fhlalin ve somuçlarmın ortadan kaldırıması için yemiden yargıłama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

IV. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
EDILEBILTR OLDUĞUNA,A. Kişi hürriyeti ve güvenliği bakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianm KABUL 

B. Anayasa'nın I9. maddesinin -fiçüinct fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasının İHLAL EDİLDIĞINE,
C.Toplantıve gösteri yürüyüşü dūzenłeme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia yÖnÜnden İNCELEME YAPILMASINA YER OLMADIĞINA,
D. Kararın bir öreğinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkımn ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılmast için yeniden yargılama yapılmak tzere İstanbuł Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesine (E,2020/146, K.2020/233) GÖNDERILMESINE,
E. Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
F. 487,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam I9.287,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
G. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvıru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasıa, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği taribten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir ömeğinin bilgi için İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesine (E.2020/4019, K.202I/926) GÖNDERILMESINE,
1. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 24/1/2024tarihinde OYBİRLİĞIYLE karat verildi.