Anayasa Mahkemesinin 27/12/2023 Tarihli ve E: 2018/95, K: 2023/221 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-04-18

18 Nisan 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32521
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2018/95Karar Sayısı : 2023/221Karar Tarihi : 27/12/2023
İPTAL DAVASIN AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi üyeleri Engin ALTAY,Özgür ÖZEL, Engin ÖZKOÇ ile birlikte 126 milletvekili 
İPTAL DAVASININ KONUSU: 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un;
A. 5. maddesiyle 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı San'atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun'un 28. maddesine eklenen üçüncü fikranın,
B. 6. maddesiyle 1219 sayılı Kanun'un 45. maddesine eklenen üçüncü fikranın,
C. 19. maddesiyle 24/3/1950 tarihli ve 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtlarıve Aşevleri Hakkındaki Kanun'a Ek Kanun'un 1. maddesine eklenen dördüncü fikranın birinci cümlesinde yer alan ".. ve benzeri kurumlar, ortaokul,.." ibaresinin,
Ç. 21. maddesiyle 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca..."ibaresinin "...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesinin,
D. 22. maddesiyle 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17.maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "..eğitim ve spor tesislerinin..."ibaresinin ".eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan "..adli hizmet..." ve "...ile ceza infaz kurumlarının..." ibarelerinin,
E. 24. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" başlıklı bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafında yer alan "...Başbakana..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesinin,
F. 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncüparagrafinda yer alan "..Başbakan..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin,
G. 26. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 80. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan "...Başbakan..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin,
Ğ. 28. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinin "III- Ortak Hükümler:"kısmının ikinci fikrasında yer alan "...Başbakan..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin,

H. 29. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (B) fikrasının üçüncüparagrafinda yer alan “….Başbakan.…" ibaresinin “.….Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmesinin,
I. 30. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin birinci ve üçüncüfikralarında yer alan ".…Başbakan.…." ibarelerinin “.….Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmelerinin,
i. 39. maddesiyle 31/7/1970 tarihli ve 1325 sayılı Askeri Okullar, Askeri Öğrenciler,Askeri Fabrikalar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’a eklenen ek 11. maddenin üçüncücümlesinde yer alan "...Cumhurbaşkanı... " ibaresinin,
J. 42. maddesiyle 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na eklenen ek 39. maddenin birinci cümlesinde yer alan “.….Türkiye Maarif Vakfinın önerisi,…"ve ikinci cümlesinde yer alan “.….ve Türkiye Maarif Vakfinın... " ibarelerinin,
K. 56. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana." ibaresinin “Cumhurbaşkanına... "şeklinde değiştirilmesinin,
L. 57, maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin;
1. Birinci fikrasının;
a. (c) bendinde yer alan “.…Milli Güvenlik Kurulu ve Başbakana…." ibaresinin “..Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Milli Güvenlik Kuruluna.." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “..Cumhurbaşkani,..." ibaresinin,
b. (h) bendine “…konularda.…." ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen "..Cumhurbaşkanınca veya.." ibaresinin,
2. İkinci fikrasında yer alan “...Başbakanca..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca.."şeklinde değiştirilmesinin,
M. 59. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin sekizinei fikrasında yer alan "…,Başbakanlık teftiş elemanları..." ibaresinin “.….ve Devlet Denetleme Kurulu.…." şeklinde değiştirilmesinin,
N. 60. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yer alan “...Başbakana..."ibaresinin “.…Cumhurbaşkanına..." ve “...Başbakanın..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanının..'"şeklinde değiştirilmelerinin,
O. 61. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fikrasında yer alan "…Bakanlar Kurulunca çıkarılacak…." ibaresinin “…Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan..." şeklinde değiştirilmesinin,
Ö. 62. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 9. maddesinde yer alan “….Başbakan.."ibaresinin “...Cumhurbaşkanı... " şeklinde değiştirilmesinin,

P. 64. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesine eklenen ikinci fikranın üçüncü cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanı..." ibaresinin,
R. 65. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Milli Güvenlik Kurulunda görüşüldükten sonra Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanınca.….", ikinci fikrasında ycr alan "...Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile…" ibaresinin "….Cumhurbaşkanınca.." şeklinde değiştirilmelerinin,
S. 66. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 19. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine,.” ibaresinin,
$. 67. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci ve beşinci fikralarında yer alan "…Başbakanlık..." ibarelerinin “...Cumhurbaşkanlığı.." şeklinde değiştirilmelerinin,
T. 68. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 21. maddesinde yer alan “...Başbakana.."ibaresinin “..Cumhurbaşkanına.." şeklinde değiştirilmesinin,
U. 69. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “….Başhakanın..." ibaresinin “.Cumhurbaşkanının.. " şeklinde değiştirilmesinin,
U. 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin;
1. Birinci fikrasında yer alan “…Başbakan..." ibaresinin “…Cumhurbaşkanı veya Başbakan..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan "“..Cumhurbaşkanı veya.." ibaresinin,
2. Birinci fikrasında yer alan “….Başbakanın... " ibaresinin “…Cumhurbaşkanının.…."şeklinde değiștirilmesinin,
3. Değiştirilen dördüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "...Cumhurbaşkanının... " ibaresi ile ikinci cümlesinin,
4. Eklenen dokuzuncu fikrasının,
V. 72. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 29. maddesinde yer alan “.…Cumhurbaşkanının..." ibaresinin,
Y. 73. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".….Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç alti ay içinde MiT Müsteşarlığınca hazırlanarak Başbakan..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmesinin,
Z. 74. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'a eklenen geçici 5. maddenin ikinci fikrasının,
AA. 80. maddesiyle 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Savunma Sanayii ile İlgili BazıDüzenlemeler Hakkında Kanun'un 10. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “...Başbakanın onayıyla.. “ ibaresinin “.….Cumhurbaşkanının onayıyla.." şeklinde değiştirilmesinin,

BB. 127. maddesiyle 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 24. maddesinin dördüncü fikrasına “…bütçesindeki... " ibaresinden önce gelmek üzere eklenen “….ile Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı.." ibaresinin,
CC. 136. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 102. maddesinin (2) numaralı fikrasına “…üç yılı... " ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun Ikinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci.Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı..." ibaresinin,
ÇÇ. 143. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 216. maddesinin (3) numarahı fikrasına eklenen cümlenin,
DD. 159. maddesiyle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu’nun 3. maddesinin (3) numaralı fikrasının değiştirilen (f) bendinin,
EE. 160. maddesiyle 6191 sayılı Kanun'un 6. maddesinin;
1. (1) numaralı fikrasına eklenen (d) bendinin,
2. (4) numaralı fikrasına eklenen (h) bendinin,
FF. 174. maddesiyle 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayıl Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 19. maddesine eklenen;
1. (8) numaralı fikranın;
a. Birinci cümlesinde yer alan ".….yeni şirket kurulmasına karar verilebilir."ibaresinin,
b. İkinci eümlesinde yer alan “..izin ve muvafakati aranmaz. " ibaresinin,
c. Yedinei cümlesinin,
2. (9) numaralı fikranın “.….6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olunmaksızın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakan tarafindan kullanılabilir." bölümünün,
GG. 190. maddesinin,
Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 13., 15., 17., 19., 20., 35., 36., 38.,42., 48., 70., 87., 98., 99., 100., 104., 105., 107., 108., 112., 124., 125. ve 169. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine ve yürürlüklerinin durdurulmaşına karar verilmesi talepleridir.


I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
7078 sayılı Kanun'un iptali talep edilen kuralların da yer aldığı;
1. 5. maddesiyle 1219 sayılı Kanun’un 28. maddesine eklenen üçüncü fikra şöyledir:
Ek fikra: 15/8/2017-KHK-694/5 md; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/5md.) Mill Savunma Bakanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi nam ve hesabına tip fakültelerinde okuyan tabip subaylardan yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayantlarak ilişiği kesilenler, kalan yükümlülük süresince hekimlik mesleğini icra edemezler."
2. 6. maddesiyle 1219 sayılı Kanun'un 45. maddesine eklenen üçüncü fikra şöyledir:
“Ek fikra: 15/8/2017-KHK-694/6 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/6 md.) Miln Savunma Bakanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi nam ve hesabına dişhekimliği fakültelerinde okuyan diş hekimi subaylardan yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayanılarak ilişiği kesilenler,kalan yükümlülük süresince diş hekimliği mesleğini icra edemezler."
3. 19. maddesiyle 5661 sayılı Kanun'un 1. maddesine eklenen dördüncü fikrasışöyledir:
“(Ek fikra: 15/8/2017-KHK-694/19 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/19 md.) Yurt ve benzeri kurumlar, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılır ve bu Kanun ile 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 13 üncümaddesine göre işyeri açma ve çalışma ruhsatı alırlar. Öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin nitelikleri ilgisine göre Milli Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirlenir. Her ne ad altında olursa olsun, öğrenci barınma hizmetlerine ilişkin faaliyetlerin ruhsatsız yürütülmesi halinde brüt asgari ücretin yirmi katı idari para cezası uygulanır ve bu yerler valilikçe kapatılır."
4. 21. maddesiyle 6136 sayılı Kanun'un değiştirilen ek 6. maddesi şöyledir:
“Ek Madde 6  (Ek: 12/5/988- 3448/2 md.; Değişik: 22/11/1990- 3684/3 md.) Milli İstihbarat Teşkilatının demirbaş silahlari, yedek parça ve mermileri ile Teşkilat mensuplarının yurt içinden temin edecekleri veya yurt dışına gittiklerinde bir defaya mahsus olmak üzere gümrük vergi, resim ve harçlarını ödemek suretiyle getirecekler zati silah ve mermilerinin yurda sokulmasına dair usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca onaylanan yönetmelikte belirtilir. Bu yönetmelik Resmî Gazetede yayımlanmaz.
5. 22. maddesiyle 6831 sayılı Kanun'un 17. maddesinin değiştirilen üçüncü fikrasışöyledir:
“(Değişik üçüncü fikra: 22/5/1987- 3373/7 md.; Iptal; Ana. Mah.nin 17/12/2002 tarihli ve E.:2000/75, K.:2002/200 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 17/6/2004-5192/1 md.)(Değișik birinci cümle: 25/6/2010-6001/33 md.) Savunma, ulaşim, enerji, huberleşme, su,auk su, petrol, doğalgaz, hava ayrıştırma, altyapi, katı atk bertaraf ve düzenli depolama 

tesislerinin; baraj. gölet, sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların; Devlete ait sağlık,eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlüyer ve binanın Devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında kamu yarari ve zaruret olması halinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilir. Devletçe yapılan ve/veya işletilenlerden bedel alınmaz. Bu izin süresi kırkdokuz yılı geçemez. Bu alanlarda Devletçe yapılanların dışındaki her türlü bina ve tesisler iznin sona ermesi halinde eksiksiz ve bedelsiz olarak Orman Genel Müdürlüğünün tasarrufuna geçer. Söz konusu tesisler Orman Genel Müdürlüğü veya Çevre ve Orman Bakanliığı ihtiyacında kullanılabilir veya kiraya verilmek suretiyle değerlendirilebilir, Izin amaç ve şartlarına uygun olarak faaliyet gösteren hak sahiplerinin izin süreleri; yer, bina ve tesislerin rayiç değeri üzerinden belirlenecek yıllık bedelle doksandokuz yıla kadar uzatilabilir. Bu durumda devir işlemleri uzatma süresi sonunda yapılır. Verilen izinler amaçdışında kullanılamaz."
6, 24. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER"başlıklı bölümünün (F) fikrasının değiştirilen ikinci paragrafi şöyledir:
"Bu kanunla tespit edilen çeşitli hizmet sınıflarına dahil olup da MiT Müsteşarlığıemrinde çalışan MiT mensuplarıin atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesi Cumhurbaşkanına aittir."
7. 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının değiştirilen dördüncü paragrafi şöyledir:
“Kadroları Milli Istihbarat Hizmetleri Sıifina dahil olanlara, bu maddede gösterilen emsallerini geçmemek üzere Cumhurbaşkanı tarafindan tespit edilecek ek gösterge rakamları uygulanır."
8. 26. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 80. maddesi şöyledir:
“(Ek birinci fikra: 17/9/2004-5234/1 md.) Şahsen özel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kendilerine maaşsız izin verilenler dişında her yıl yurı dışına gönderilebilecek Devlet memurlarının kurunlar itibarıyla sayıları, Cumhurbaşkanı kararıile belirlenir.

78 ve 79 uncu maddelerde yazilı olanların ayırma ve seçilme usul ve şartlari.çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek haller, bu Kanunun 2 nci maddesi gereğince bir yönetmelikle düzenlenir.3)

MİT mensupları hakkında yukarıdaki esaslar, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacak bir talimatla belirtilir.”

9. 28. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinin “III- Ortak Hükümler:"kısmın değiştirilen ikinci fikrası şöyledir:
“Ancak Milli İstihbarat Teşkilatı fiili kadrosuna dahil bulunanlara ödenecek iş güçlüğü.iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminatıoranlari, ödeme usul ve esasları (.….) Cumhurbaşkanı tarafindan belirlenir."

10. 29. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (B) fikrasının değiştirilen üçüncü paragrafi şöyledir;
"Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanacak bir talimatla tesbit edilir."
11. 30. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin değiştirilen birinci ve üçüncü fikraları şöyledir:
“Milli İstihbarat Teşkilatmda, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılmasına dair hükümleriyle bağlı olmaksızın; Cumhurbaşkanıtarafından belirlenecek uzmanlığı gerektiren alanlarda, Cumhurbaşkanı onayı ile kadro karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabilir.

Bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usül ve esaslari, ücret miktarı ve her çeşit ödemeleri ile diğer hakları Cumhurbaşkanı tarafindan tesbit edilir"
12. 39. maddesiyle 1325 sayılı Kanun’a eklenen ek 11. madde şöylcdir:
“Bakanlık merkez ve taşra teşkilatı ile bağlı, ilgili ve ilişkili kuruluşlarında görev yapan personele ilişkin istihbarat hizmetleri Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı tarafindan yürütülür. MiT, istihbarat istihsaline yönelik faaliyetleri veya güvenlik soruşturmasıkapsamında, Bakanlık ve Türk Silahlı Kuvvetleri personeli hakkında kıta içinde veya kıta dışında her türlü araştırma yapabilir. Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar ile söz konusu hizmetlerin yerine getirilmesinde diğer kurum ve kuruluşların görev, yetki ve sorumlulukları MiT tarafından hazırlanarak Cumhurbaşkanı onayıyla yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir."
13. 42. maddesiyle 2547 sayılı Kanun’a eklenen ek 39. madde şöyledir:
“EK MADDE 39- (Ek: 1/2/2018 -7078/42 md.) Türkiye'deki Devlet üniversiteleri,Türkiye Maarif Vakfının önerisi, Yükseköğretim Kurulunun olumlu görüşü ve Bakanlar Kurulu kararıyla yurtdışında akademik birimler ve bu kapsamda ihtiyaç duyulan sosyal tesisler kurabilir. Bu maddenin uygulanmasıyla ilgili usul ve esaslar Dışişleri Bakanlığı.Maliye Bakanlığı ve Türkiye Maarif Vakfinın görüşleri alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir."
14. 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin değiştirilen birinci fikrasışöyledir:
“Cumhurbaşkanına bağlı MīT kurulmuştur."
15. 57. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin değiştirilen ve ekleme yapılan birinci fikrasının (c) ve (h) bentleri ile ikinci fikrası şöyledir:
"Milli İstihbarat Teşkilatının görevleri 

Madde 4  Milli İstihbarat Teşkilatının görevleri şunlardır;
c) Kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Cumhurbaşkanı (...)ve Milli Güvenlik Kuruluna tekliflerde bulunmak.
h) (Ek: 17/4/2014-6532/1 md.) Diș güvenlik, terörle mücadele ve milli güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanınca veya Bakanlar Kurulunca verilen görevleri yerine getirmek.
(Değişik birinci cümle: 17/4/2014-6532/1 md.) Milli İstihbarat Teşkilatına bu görevler dışında görev verilemez. Milli İstihbarat Teşkilatı birimlerinin görev, yetki ve sorumlułuklarıCumhurbaşkanınca onaylanacak bir yönetmelikte belirtilir."
16. 59. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin değiştirilen sekizinci fikrasışöyledir:
"(Ek fikra: 3/7/2005 - 5397/3 md.) Bu maddede yer alan faaliyetlerin denetimi, sıralıkurum amirleri ve Devlet Denetleme Kurulu (….) tarafindan yapilır."
17, 60. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 7. maddesi şöyledir:
"Madde 7 - Teşkilat Başkanı 4 üncü maddede belirtilen görevlerin yerine getirilmesinden Cumhurbaşkanına karşı sorumlu olup, Cumhurbaşkanının dışında herhangi bir kişi veya makama karşı sorumlu tutulamaz.

18.61. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 8. maddesinin değiştirilen birinci fikrasışöyledir:
"Madde 8  Olağanüstü haller ile (.…) seferberlik veya savaş halinin ilanında, Milli İstihbarat Teşkilatının bakanlıklar, Türk Silahlı Kuvvetleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla münasebetleri, Milli Güvenlik Kurulunun mütalaası alındıktan sonra Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan yönetmelikle düzenlenir."
19. 62. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 9. maddesi şöyledir:
“Madde 9  Milli İstihbarat Teşkilatının fiili kadrosu, her yıl tarafindan tespit olunur ve Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanır."
20. 64. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesine eklenen ikinci fikrasi şöyledir:
“(Ek fikra: 15/8/2017-KHK-694/68 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/64 md.) MIT personelinin kimliğinin gizlenmesi esastır. Bu personele ilişkin özlük ve sosyal güvenlik haklarının tespitinde MiT (…) kayitları esas alınır. Buna ilişkin usul ve esaslar Sosyal Güvenlik Kurumu ile MiT (…) tarafından müştereken hazırlanan ve Cumhurbaşkanıtarafindan onaylanan yönetmelikle belirlenir."

21. 65. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 13. maddesinin değiştirilen birinci ve ikinci fikraları şöyledir:
"Atama ișlemleri 
Madde 13 Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarı, Cumhurbaşkanınca atanır.
MIT Müsteşar yardımcıları ve başkanlar, MiT Müsteşarının teklifi üzerine, Cumhurbaşkanınca atanir."
22. 66. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 19. maddesi şöyledir:
"Madde 19  (Değişik: 15/8/2017-KHK-694/70 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/66md.)MiT fiili kadrosuna dahil personelden teşkilatın özelliği ve hizmetin gerekli kıldığı şart ve vasıflar gözönüne alınarak teşkilata intibak edemedikleri üstlerince tescil edilenler.Teşkilat Başkanının teklifi ve Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine, genel hükümlere göre başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilir. Devlet Personel Başkanlığının yedi gün içinde atama teklifini yapmasını müteakip,ilgili kurum veya kuruluş tarafindan on gün içinde atama işlemleri tamamlanarak ilgili personelin MIT ile ilişiği kesilir 

23. 67. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin değiştirilen birinci ve beşinci fikraları şöyledir:
“Büçe 
Madde 20 -Milli İstihbarat Teşkilatının giderlerini karşılamak amacıyla her yıl Cumhurbaşkanlığı bütçesi içerisinde özel bir tertibe yeteri kadar ödenek konulur.
MIT (.….) için Cumhurbaşkanlığı bütçesine konulan ödenekler, Yasama Organının ilgili komisyonunda gizli bir oturumda görüşülerek karara bağlanır."
24. 68. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 21. maddesi şöyledir:
"Teşkilat Başkanı gizli hizmet giderlerinin hizmetin gereklerine göre harcanmasından Cumhurbaşkanına karşı sorumludur."
25. 69. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 24. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasışöyledir:
"Aynı Kanunun 10 uncu maddesi uyarınca gerek yurt içinden ve gerekse yurı dışıdan alınacak araçların cins ve miktarı ile nereden alınacağı Cumhurbaşkanının onayı ile tespit edilir."
26. 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin değiştirilen birinci ve dördüncü fikraları ile maddeye eklenen dokuzuncu fikra şöyledir:
“Soruşturma izni ve yargılama 

Madde 26 - (Değişik: 17/2/2012-6278/1 md.)
(Değişik: 17/2/2012-6278/1 md.) MÍT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Cumhurbaşkanı veya Başbakan tarafından görevlendirilenlerin; görevlerini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında ișledikleri iddia olunan suçlardan dolayı ya da 5271 sayılı Kanunun 250 nci maddesinin birinci fikrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçları işledikleri iddiasıyla haklarında soruşturma yapılması Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır.

(Ek fikra: 17/4/2014-6532/6 md.; Değişik dördüncü fikra: 15/8/2017-KHK-694/74 md.;Aynen kabul: 1/2/2018-7078/70 md.) Teşkilat Başkanı hakkında soruşturma yapılmasıCumhurbaşkanının iznine bağlıdır. Soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kararlarına karşı on gün içinde Danıştay Birinci Dairesine itiraz edilebilir. Ítirazlar öncelikle incelenir ve en geç üç ay içinde karara bağlanır. Verilen kararlar kesindir. lzin verilmesi üzerine soruşturma Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafindan yapılır. Hakim kararı gerektiren işlemlere dair Yargutay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu suçların en ağrrına bakmakla görevli Yargıtay ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı tarafından karar verilir. Suçun son numaralı ceza dairesinin görevine girmesi halinde talebi inceleme yetkisi Birinci Ceza Dairesi Başkanma aittir. Hakim kararıgerektiren işlemlerde Başkanın verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanı inceler. Son numaralı daire başkanının kararı Birinci Ceza Dairesi Başkanı tarafindan incelenir. İddianame hazırlanması halinde kovuşturma Yargutay ilgili ceza dairesince yapilir.

(Ek fikra: 15/8/2017-KHK-694/74 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/70 md.) Türk vatandaşları hariç olmak üzere tutuklu veya hükümlü bulunanlar; ırkı, etnik kökeni, dini,vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı, onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması kaydıyla, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayıile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ya da hükümlübulunanlar ile takas edilebilir."
27. 72. maddesiyle 2937 sayıl Kanun'un değiştirilen 29. maddesi şöyledir:
“Madlde 29 -- (Değişik: 15/8/2017-KHK-694/76 md.; Aynen kabul: l/2/2018-7078/72 md.)Devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâllerde MiT mensuplarıın ve MiTte görev yapmış olanların tanıklığı Teşkilat Başkanının, Teşkilat Başkanımın tanıklığıise Cumhurbaşkanının iznine bağlıdır."
28. 73. maddesiyle 2937 sayılıt Kanun'un değiştirilen 32. maddesi şöyledir:
“Madde 32 - Bu Kanunun muhtelif maddelerinde çıkarılması öngörülen yönetmelikler.Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanmak suretiyle yürürlüğe konulur. Bu yönetmelikler Resmi Gazete'de yayımlanmaz.


29. 74. maddesiyle 2937 sayıh Kanun'a eklenen geçici 5. maddenin ikinci fikrasışöyledir:
“Diğer mevzuatta Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı ile ilgili olarak Başbakana yapılmış olan atiflar Cumhurbaşkanına yapılmış sayıır."
30. 80. maddesiyle 3238 sayılı Kanun'un 10. maddesinin değiştirilen ikinci fikrasışöyledir:
"(Ek fikra: 24/10/2911-KHK-661/44md.) Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığıın istihbarat ve güvenliğe ilişkin ihtiyaçları ile Emniyet Genel Müdürlüğünün istihbarat ve güvenliğe ilişkin ihtiyaçları (…) Müsteşarlık tarafından tedarik edilir ve bunlara ilişkin giderler Fondan karşılanır. (Ek cümleler: 17/4/2014-6532/13 md.) Ancak, doğrudan Milli İstihbarat Teşkilatınca tedarik edilmesi uygun görülen istihbarat ve güvenlik amaçlıihtiyaçlar için gereken kaynak, MiT Müsteşarının teklifi (….) ve Cumhurbaşkanının onayıyla, Savunma Sanayi Destekleme Fonundan Milli İstihbarat Teşkilatı adıa açılmışolan hesaplara aktarılır. Aktarılan bu tutarlar, Milli İstihbarat Teşkilatımın tabi olduğu mevzuat hükümlerine göre harcanır.

31. 127. maddesiyle 5018 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ibare eklenen dördüncüfikrası şöyledir:
“(Ek: 27/3/2015- 6639/39md.) Cumhurbaşkanlığı ile Milli İstihbarat Teşkilati Müsteşarlığı bütçesindeki ödenekler bakımından ikinci ve üçüncü fikralar kapsamında yer alan hususlar Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile belirlenir ve uygulanır.
32. 136. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 102. maddesinin ibare eklenen (2)numaralı fikrası şöyledir:
"(2) Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldı.Bu süre, zorunlu hallerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabilir; uzatma süresi toplam üç yılıi 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci,Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılıTerörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı geçemez.
33. 143. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 216. maddesine cümle eklenen (3)numaralı fikrası şöyledir:
“(3) Hükümden önce son söz. hazır bulunan sanığa verilir. (Ek cümle: 15/8/2017-KHK694/148 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/143 md.) Bu aşamada zorunlu müdafiin hazır bulunmaması hükmün açıklanmasına engel teşkil etmez.”

34. 159. maddesiyle 6191 sayılı Kanun'un 3. maddesinin (3) numaralı fikrasının değiştirilen (f) bendi şöyledir;
“f) (Değişik: 15/8/2017-KHK-694/164 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/159md.) Güvenlik soruşturması olumlu sonuçlanmış olmak; güvenlik soruşturmasının sonucunun henüz gelmediği hallerde arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak 

35. 160. maddesiyle 6191 sayılı Kanun'un 6. maddesinin (1) ve (4) numaral fikralarına eklenen (d) ve (h) bentleri şöyledir:
"Sözleşmenin idarece feshi 
MADDE 6 —(1) Sözleşmeli er adaylarının ön sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle süresinin bitiminden önce feshedilir:
.
d) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak.

(4) Sözleşmeli erbaş ve erlerin sözleşmeleri, aşağıdaki nedenlerle sözleşme süresinin bitiminden önce feshedilir:
h) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/165 md.: Aynen kabul: 1/2/2018-7078/160 md.) Güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanmak"
36. 174, maddesiyle 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesine eklenen (8) ve (9) numaralıfikralar şöyledir:
Kayyımlık yetkisinin devri ve tasfiye 
MADDE 19
(8) (Ek: 1/2/2018 - 7078/174 md.) Kayyimların yetkileri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığışirketlerde. şirketin ortaklarının şirkette sahip olduğu pay oranında yeni kurulacak şirketlerde pay sahibi olmaları koşuluyla şirket yönetim organının önerisi ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakanın onayıyla yeni şirket kurulmasına karar verilebilir. Bu halde şirket ortaklarının yeni şirket kurulmasına ilişkin izin ve muvafakati aranmaz. Kurulacak şirketin sermayesi kayyımların yetkileri Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonuna devredilen veya Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun kayyım olarak atandığı şirkei tarafından ayni veya nakdi olarak karşılanır. Yeni şirket kuruluşuna ilişkin hususlar şirketlerin yönetim organlarınca hazırlanır ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakanın onayına sunulur. Bakanın onayıyla kuruluş gerçekleşir ve tescile tabi tüm hususlar her türlü vergi, resim ve harçtan muaf olmak üzere ilgili ticaret sicilinde resen tescil ve ilan olunur. Bu fikra uyarınca gerçekleştirilecek kurułuş işlemleri ilgili mevzuata tabi olmaksızın uygulanır. Yeni kurulan şirkette kayyımlık yetkisi bir mahkeme veya hâkim kararına gerek olmaksızın Fona devredilmiş sayılır.

(9) (Ek: 1/2/2018 - 7078/174 md.) Tasarruf Mevduati Sigorta Fonunun kayyımlık görevini yürüttüğü şirketlerin genel kurullarının yetkileri, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olunmaksızın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakan tarafından kullanılabilir."

37, 190. maddesi şöyledir:
“MADDE 190- Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer."
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELI, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katıłımlarıyla 17/5/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. AYIRMA VE BİRLEŞTİRME 
2. 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabuł Edilmesine Dair Kanun'un;
A. 39. maddesiyle 31/7/1970 tarihli ve 1325 sayılı Askeri Okullar, Askeri Öğrenciler,Askeri Fabrikalar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında Kanun’a eklenen ek 11. maddenin üçüncücümlesinde yer alan "...Cumhurbaşkan..." ibaresinin,
B. 159. maddesiyle 10/3/2011 tarihli ve 6191 sayılı Sözleşmeli Erbaş ve Er Kanunu'nun 3. maddesinin (3) numaralı fikrasının değiştirilen (f) bendinin,
C. 160. maddesiyle 6191 sayılı Kanun'un 6. maddesinin;
1. (1) numaralı fikrasına eklenen (d) bendinin,
2. (4) numaralı fikrasına eklenen (h) bendinin,
iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına ilişkin davaların ayrılmasına, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle E.2021/60 sayılı dava ile BİRLE$TÍRİLMESİNE, esas incelemenin E.2021/60 sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 27/12/2023 tarihinde OYBiRLİĞİYLE karar verilmiştir.

IV. ESASIN İNCELENMESİ
3. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Yakup MACiT tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu kanun hükümleri, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A.Olağanüstü Hâl Düzenlemelerinin Yargısal Denetimi 
4. Anayasa'nın 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'la değiştiriłmeden önceki 148. maddesinin birinci fikrasının üçüncü cümlesinde “…olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığıiddiasıyla, Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz” hükmüne yer verilerek olağanüstü dönem kanun hükmünde kararnameleri (KHK) Anayasa Mahkemesinin yargısal denetiminin dışında bırakılmiştır. Anayasa Mahkemesi 2/11/2016 tarihli ve E.2016/171, K.2016/164 sayılıkararında olağanüstü hâl (OHAL) KHK'larının Anayasa Mahkemesi tarafindan denetienebilmesi için bu yöndeki bir anayasal yetkinin açıkça tanınması gerektiğini ifade ederek Anayasa'nin 148. maddesinin lafzi, Anayasa koyucunun amacı ve ilgili yasama belgeleri gözönünde bulundurulduğunda OHAL KHK'larıyla ilgili herhangi bir ad altında yargısał denetim yapılmasının mümkün ołmadığına karar vermiştir.
5. Bununla birlikte OHAL KHK'larının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)tarafindan onaylanarak kanunlaşması hâlinde bu kanun hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığıiddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. İptal davasına konu edilen 7078 sayılı Kanun olağanüstü hâl kapsamında çıkarılan 694 sayılıOHAL KHK'sının TBMM tarafından onaylanması sonucunda yürürlüğe girmiştir. Bu itibarla dava konusu kurallar diğer kanun hükümleri gibi Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olmakla birlikte bu denetim yapılırken söz konusu kurałların olağanüstü hâle yönelik düzenlemeler içermesi nedeniyle öncelikle inceleme yönteminin belirlenmesi gerekir.
6. Anayasa, temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin olarak olağan ve olağanüstü dönemler için iki ayrı hukuki rejim öngörmektedir. Olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması rejimi Anayasa'nın 13. maddesinde düzenlenmişken olağanüstüdönemde temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırıłması ya da kullanılmasının durdurulmasıAnayasa'nın 15. maddesinde hükme bağlanmıştır.

7. Anayasa'nın 13. maddesine göre "Temel hak ve hürriyetler. özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasa’nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sinırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhunu, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.
8. Anayasa'nın 15. maddesine göre ise “Savaş. seferberlik veya olağanüstü hallerde,milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihlål edilmemek kaydıyla, durumun gerektirdiği ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanılması kismen veya tamamen durdurulabilir veya bunlur için Anayasada öngõrülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir./ Birinci fikrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uygun fiiller sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddí ve manevî varlığının bütünlüğüne dokunulamaz;kimse din. vicdan, düşünce ve kanuatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayısuçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayılamaz.

9. Anılan maddeye göre savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulması ve bunlar için Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen güveneelere aykirı tedbirler alınması mümkündür. Ancak 

Anayasa'nın 15. maddesinde tanınan bu yetki de sınırsız değildir. Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykırı tedbirlerin milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükleri ihlal etmemesi ve durumun gerektirdiği ölçüde olması gerekmektedir. Ayrıca bu durumlarda dahi kişinin yaşam hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunulması, din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanması ve bunlardan dolayısuçlanması yasaklanmış; suç ve cezaların geriye yürümemesi ilkesi ile masumiyet karinesinin bu hâllerde de geçerli olduğu kabul edilmiştir.

10. Olağanüstü hâl yönetim usullerine başvurułmasındaki temel amaç, bu yönetim rejiminin uygulanmasına neden olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesini sağlamaktır.Devletin veya toplumun varlığının ya da kamu düzeninin ağır tehdit veya tehlikeler altında bulunması nedeniyle olağanüstü yönetim usulünün uygulandığı dönemlerde söz konusu tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesi için temel hak ve özgürlüklerin olağan döneme kiyasla daha fazla sınırlandırılması sonucunu doğuran tedbirler alınması gerekebilir. Bu nedenle Anayasa'nın 15. maddesinin uygulanabilmesi için kuralın olağanüstü hâlin gerekli kıldığıdurumla ilgisinin bulunmasi zorunludur.

11. OHAL KHK'larının kanunlaşmasından sonra bu kanun hükümlerinin Anayasa'ya uygunluğunun denetlenmesinde ilgili kuralın tabi olduğu sınırlama rejimi tespit edilmelidir.Zira söz konusu düzenlemelerde olağanüstü hâlłe ilgili kuralların yanında olağanüstü hâlle ilgisi olmayan kurallara da yer verilebilmesi bu tespitin yapılmasını zorunlu kılmaktadır.
12. Kanunlaştırılarak yargısal denctime açılan bir kuralın Anayasa'nın olağanüstüdönem için öngördüğü denetim rejimine tabi olabilmesi için öncelikle olağanüstü hâlin iłanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik ihdas edilmesi ve olağanüstühâl süresiyle sınırlı uygulanması gerekmektedir. Dolayısıyla ancak bu iki özelliği taşıyan bir kuralın Anayasa'ya uygunluk denetiminde olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının sınırlanmasını ve durdurulmasını düzenleyen Anayasa'nın 15. maddesi esas alınabilir.

13. Kuralın olağanüstü hâlin ilanına neden olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olmadığı ya da olağanüstü hâlin süresini aştığı durumlarda ise Anayasa'ya uygunluk denetiminde Anayasa'nın 15. maddesi dikkate alınamaz. Bu durumda kurala ilişkin inceleme, sınırlamaya konu hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olmak üzere Anayasa'nın ilgili hükümleri ile olağan dönemde hak ve özgürlüklerin sınırlanması ve güvence rejimi bakımından temel öneme sahip olan Anayasa'nın 13. maddesi bağlamında yapılmalıdır. Ancak buradaki anayasallık denetiminde varılan sonuç höyle bir düzenlemenin olağanüstü dönemde dahi yapılamayacağı şeklinde anlaşılamaz.

14. Dava konusu kuralların -devletin negatif yükümlülüğü kapsamında incelenmesi gerekenler- olağanüstü hâl süresince uygularma özelliğini aşan bir niteliğe sahip olduklarıanlaşılmaktadır. Anılan kurallar olağan dönemde geçerli olan kanunlarda değişiklik yaptığından sürekli bir etkiye sahiptir. Bu durum, kurallara olağanüstü hâlin dışına taşan genel düzenleme niteliği vermektedir. Bu nedenle kuralların anayasallık denetiminde Anayasanın olağanüstü hâllerde temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması rejimini düzenleyen 15.maddesi uygulama alanı bulmamaktadır. Bu itibarla kurallara ilişkin incelemenin sınırłama yapılan hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olmak üzere Anayasa'nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim rejimine göre yapıłması gerekir.

B. 6771 Sayılı Kanun'la Yapılan Anayasa Değişikliğinin Yargısal Denetime Etkileri Hakkında Genel Açıklama 

15. Dava dilekçesinde 7078 sayılı Kanun'la yapılan bir kısım düzenlemeyle ilgili Anayasa'ya aykırıhık iddiaları Anayasa'nın 8., 87., 104., 105., 124. ve 125. maddeleri çerçcvesinde dile getirilmiştir. Anayasa'nın yürütme yetkisi ve görevi ile TBMM ve Cumhurbaşkanı'nın görev ve yetkilerinin düzenlendiği 8., 87. ve 104. maddeleri ve Cumhurbaşkanı'nın sorumluluk ve sorumsuzluk hâlinin düzenlendiği 105. maddesi,"Yönetmelik" kenar başlıklı 124. maddesi, yargı yolunun düzenlendiği 125. maddesi 9/7/2018tarihinde yürürlüğe giren 6771 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir.

16. Dava konusu kuralların anayasalłık denetiminde ölçü norm olarak değerlendirilebilecek anayasal hükümlerin iptal davasının açıldığı tarihten sonra yürürlükten kalkması veya değişikliğe uğraması nedeniyle kuralların ihdas edildiği ya da anayasałdenetimin yapıldığı tarihte yürürlükte olanlardan hangisinin denetime esas alınacağının öncelikle değerlendirilmesi gerekir.

17. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında bir kuralın içerik bakımından Anayasa'ya uygunluk denetiminde Anayasa'nın üstünlüğü ve bağlayıcılığı ilłkesi gereğince kural olarak denetimin yapıldığı tarihte yürürlükte bulunan anayasal normların ölçü norm olarak dikkate alınacaği, ancak anayasa yargısı denetimine tabi bir normun, ihdas edildiği dönemde geçerli olan yetki ve konu kuralları temel alınarak vücut bulması nedeniyle bu unsurlara ilişkin denetimin ise -yürürlükten kalkmış olsa dahi- o tarihteki anayasal normların esas alınarak yapılması gerektiği ifade edilmiştir (AYM, E.2022/82, K.2022/113, 28/9/2022, §10; E.2018/122, K.2020/14, 19/2/2020, §§ 11, 12; E.2018/27, K.2020/49, 24/9/2020, § 6).
18. Dava konusu kuralların bir kısmı devletin yürütme yetkisi ile ilgili konularda düzenlemeler öngörmektedir. Kuralların ihdas edilmesi sürecinde yetki ve konu unsurlarıyönünden kapsam ve sinırlarının belirlcnmesi ile ilgili bir sorun bulunmamaktadır.Dolayısıyla dava konusu kurallarla ilgili içerik yönünden Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılacağından denetim tarihindeki anayasal hükümlerin ölçü norm olarak dikkate alınmasıgerekmektedir.

C. Kanun'un 5. Maddesiyle 1219 Sayılı Kanun'un 28. Maddesine Eklenen Üçüncü Fıkranın İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
19. Dava konusu kural, Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi nam ve hesabına tıp fakültelerinde okuyan tabip subayłardan yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayanlarak ilişiği kesilenlerin kalan yükümlülük süresince hekimlik mesleğini icra edemeyeceklerini düzenlemektedir.
20. 27/7/1967 tarihli ve 926 sayıhı Türk Silahlı Kuvvetler Personel Kanununun 11.maddesinde fakülte ve yüksek okulların ordunun muvazzaf subay kaynaklarından olduğu belirtilmiştir. Anılan Kanun'un 13. maddesinde Millî Savunma Bakanlığı nam ve hesabına eğitim göreccklerin lisans ve lisansüstü eğitime gönderilmeleri ile askerî eğitimleri ve bu 

eğitimleri sırasında yapılacaklara ilişkin usul ve esasların yönetmelikte düzenleneceği belirtilmiştir.

21. 23/3/2021 tarihli ve 31432 sayılı Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Fakülte ve Yüksekokullar Askeri Öğrenci Komutanlığı ve Öğrencileri ile Fakülte ve Yüksekokullardan Yetişen Subaylara ve Astsubayłara İlişkin Yönetmelik'te Kanun'un 13.maddesinde belirtilen hususlarla ilgili düzenlemeler öngörülmüştür.
22. Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı nam ve hesabına fakülte, yüksekokul ve meslek yüksekokullarında eğitim alacak öğrencilerle ilgili düzenlemeler içeren Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisinde Yetiştirilemeyen Sınif ve Branşlardaki Personelin Diğer Üniversitelerde Yetiştirilmesi ile Bu Üniversitelerde Verilecek Ön Lisans ve Lisans Eğitim-Öğretim Yönetmeliği ise 27/5/2018 tarihli ve 30433 sayılı ResmîGazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

23. Anılan Yönetmeliklere göre Millî Savunma Bakanlıği, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığının tabip subay ihtiyacının karşılanması amacıyla öğrenci seçme ve yerleştirme sınavı sonuçlarına göre söz konusu Bakanlık ve Komutanlıkların nam ve hesabına farklı üniversitelerde öğrenim görmek üzere öğrenci temin edilmekte, bu kişilerin eğitim ve öğretim masrafları ilgili kurumlarca karşılanmaktadır.
24. 926 sayılı Kanun'un 15. maddesinde silahlı kuvvetler hesabına fakülte veya yüksek okullarındaki öğrenimlerini başanyla tamamlayanların subay nasbedilerek nakledildikleri sınifları ile ilgili bir göreve atanacakları düzenlenmiş, 112. maddesinde ise Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev alan muvazzaf subay ve astsubayların mecburi hizmet yükümlüłüğü kapsamında subay ve astsubay olarak nasbedildikleri tarihten itibaren fiilen on beş yıl hizmet etmedikçe istifa edemeyecekleri hükme bağlanmıştır.
25. Mecburi hizmet yükümlülüğü jandarma sınıfından olan subaylar için 10/3/1983tarihli ve 2803 sayıßı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu'nun ek 14. maddesinde,Sahil Güvenlik Komutanlığında görevli subaylar yönünden 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılıSahil Güvenlik Komutanłıği Kanunu'nun ek 10. maddesinde düzenlenmiş, 926 sayılı Kanun’a benzer şekilde anılan maddelerde mecburi hizmet süresi 15 yıl olarak öngörülmüştür.
26. 926 sayilı Kanun'un 113. maddesinde ise yabancı memleketlere altı ay veya daha fazla süre ile öğrenim, staj, kurs, ihtisas veya görgü ve bilgi artırmak maksadıyla gidenler ile görev sırasında fakülte ve yüksekokullarda lisans veya lisansüstü öğrenim yapanlar ve enstitülerde öğrenim görenler, tıpta, diş hekimliğinde uzmanlık veya yan dal uzmanlık,doktora, pilotaj, taktik koordine ve seyrüsefcr eğitimini bitirenler için farkl sürelerde ek mecburi hizmet yükümlülüğü öngörülmüş, ek yükümlülük süresinin sekiz yılı aşmayacağıbelirtilmiştir.

27. Kanun'un 112. maddesinin altıncı ve yedinci fikralarında mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmemesi hâlinde uygulanacak yaptırımlar düzenlenmiştir.Maddenin altıncı fikrasında, yabancı memleketlere öğrenim, staj, kurs, ihtisas veya görgü ve bilgilerini artırmak amacıyla gitmiş olanlardan istifa etmiş sayılanların orada bulunduklarısüre içerisinde aldıkları aylık ve devletçe yapılan masrafların dört katının ayrıca tazminat olarak alınacaği belirtilmiştir.


28. Maddenin yedinci fikrasında ise istifa etmiş sayılanlar ile Türk SilahlıKuvvetlerinden her ne şekilde olursa olsun mecburi hizmet yükümlülüğünü tamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesiłen subay ve astsubayların (Türk Silahlı Kuvvetlerinde görev yapamaz şeklinde sağlık raporu alanlar ile vazife malûlü olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden ayrılanlar hariç), her yıl kuvvet komutanlıklari, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafindan belirlenen; askerî öğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim, eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ile orantılı olarak kanuni faizi ile birlikte tazminat olarak ödeyecekleri hükme bağlanmıştır.

29. Dava konusu kurala göre ordudan ayrılan tabip subaylar hakkında hekimlik mesleğini icra etmeme yaptırımının uygulanabilmesi için yükümlülük süresi tamamlanmadan mahkeme veya disiplin kurulu kararıyla ilişiklerinin kesilmesi gerekmektedir. Mahkeme kararına dayalı olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiğin kesilmesi, 22/5/1930 tarihli ve 1632 sayılı Askeri Ceza Kanunu'nun 30., 34. ve ek 1. maddelerinde belirtilen hâllerde mahkemelerce asıl ceza ile birlikte Türk Silahh Kuvvetlerinden çıkarma cezasının uygulanması ile söz konusu olabilir.

30. Anılan Kanun'un 153. maddesi ile 31/1/2013 tarihli ve 6413 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Disiplin Kanunu'nun 13., 20. ve 21. maddeleri gereğince disiplin kurulu kararına bağlı olarak Türk Silahlı Kuvvetlerinden çıkarma ve ayırma cezası verilerek veya 926 sayılıKanun'un 50. maddesine göre hükümlülük nedeniyle ayırma işlemi uygulanmak suretiyle muvazzaf subayların Türk Silahlı Kuvvetlerinden ilişiğinin kesilmesi mümkündür.
31. Bununla birlikte Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığıbünyesinde görevli subay, astsubay, sözleşmeli subay, sözleşmeli astsubay, uzman jandarma,uzman erbaş, sözleşmeli erbaş ve sözleşmeli erter ile diğer sınıflardaki memurlara ilişkin disiplinsizlik ve cezalari, disiplin amirlerini ve kurullarını, disiplin soruşturma usulü ile diğer ilgili hususların düzenlendiği 31/1/2018 tarihli ve 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Karamamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 9.maddesi ve bu kapsamda atif yapılan 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 125. maddesinde belirtilen hâllerde ve 7068 sayıl Kanun'un 12. maddesine göre disiplin ceza puanına bağlı olarak personel hakkında disiplin kurulu kararıyla meslekten çıkarma cezası verilebilccektir.

32. Bu itibarla kural kapsamında Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığında görevli tabip subaylar hakkında yaptırım uygulanabilmesi için mahkeme kararıyla veya bu karara bağlı olarak Türk SilahlıKuvvetlerinden çıkarma cezasının ya da ayırma işleminin uygulanması veya disiplin soruşturması sonucu çıkarma veya ayırma cezasının verilmesi gerekmektedir.
2. İptal Talebinin Gerekçesi 
33. Dava dilekçesinde özetle; dava konusu kuralla Millî Savunma Bakanlıği,Jandarma ve Sahil Güvenłik Akademisi nam ve hesabına tip fakültelerinde okuyan tabip subayların fakültedeki eğitimleri süresince yapılan masraf ya da ödenen bursların karşılığıolarak kurumda zorunlu çalışmaya tabi tutulmałarının ve buna uyulmamasının yaptırıma bağlanmasının kamu yararı amacı taşıyabileceği ancak çalışma hakkına yönelik bu tür 

sınırlamaların ölçülü olması gerektiği, askerlik mesleğinin özel disiplin gerektiren yönü de dikkate alındığında herkesin bu koşullara adapte olmasının beklenemeyeceği, dolayısıyla kişilerin belli bir süre geçtikten sonra meslekten ayrılma yolunu tercih edebilecekleri, mecburi hizmet süresinin genelde öğretim süresinin iki katı bir süreye karşılık geldiği, ordudan ilişiği kesilen doktor subayların böylesine uzun bir süre hekimlik mesleğini icra edememelerinin makul bir gerekçesi olmadığı gibi bunun demokratik toplumda gerekli olmadığı, kurumların kişiler için yaptıkları masrafların karşılığını zorunlu hizmet olarak beklemelerinin doğal olduğu, ancak buna uygun davranılamaması nedeniyle uzun süreler mesleki faaliyetten menedilmelerinin ölçüsüz bir cezalandırmaya dönüşebileceği, kaldı ki kamu kurumlarında ya da özel kuruluşlarda yapılan doktorluk faaliyetinin de kamu hizmeti niteliği taşıdığı,dolayısıyla kuralda öngörülen yaptırımın ulaşılmak istenen amaca göre gerekli ve ölçülüolmadığı, bununla birlikte kişinin uzmanı olduğu bir işi yapmaktan alıkonulmasının vasıfsız işlerde çalışmasına ya da uzun süre işsiz kalmasına da neden olabileceği, bu durumun kişinin maddi ve manevi varlığını olumsuz etkileyebileceği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 13., 17.ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
34. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 49. ve 70.maddeleri yönünden de incelenmiştir.

35. Anayasa'nın "Çalışma ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde "Herkes,dilediği alanda çalışma ve sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir./ Devlet, özel teşebbüslerin millí ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini. güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri alır." denilerek çalışma ve teşebbüs hüriyeti güvence altına alınmıştır.

36. Çalışma hürriyeti kişinin çalışıp çalışmama, çalışacağı işi seçme ve çalıştığı işten ayrılma özgürlüğünü korumakta ve ücretli olarak bağımlı çalışma hakkı kadar iktisadi ve ticari faaliyet yapma ve mesleki faaliyette bulunma hakkını da içermektedir. Çalışma hürriyetinin bir parçası olan özel teşebbüs hürriyeti de her gerçek veya özel hukuk tüzel kişisinin tercih ettiği alanda iktisadi-ticari faaliyette bułunmak üzere teşebbüs kurabilmesini,dilediği mesleki faaliyete girebilmesini ve faaliyetiyle mesleğini devletin veya üçüncükişilerin müdahalesi olmaksızın dilediği biçimde yürütebilmesini güvence altına almaktadır (A YM, E.2019/48, K.2019/74, 19/9/2019, § 14).

37. Anayasa'nın 49. maddesinde, çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olduğu,devletin çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanlarıve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alacağı belirtilmiştir. Çalışma özgürlüğü, herkesin dilediği mesleği seçmede özgür olmasını ve zorla çalıştınlmamayı ifade eder. Birey bu özgürlüğünü kullanarak dilediği alanı ve işi seçebilir. Çalışma hakkı ise bireyin özgür iradesiyle seçtiği mesleği veya işi icra etmesini, devletin de çalışmak isteyenlere iştemin etmek için gereken tedbirłeri almasıni gerektirmektedir (AYM, E.2016/141, K.2018/27,28/2/2018, § § 13-16).


38. Öte yandan kuralın hekimlik mesleğinin kamuda icra edilmesine engel getirmesi yönüyle kamu hizmetine girme hakkıyla da ilgisi bulunmaktadır.

39. Anayasa'nın kamu hizmetine girme hakkını düzenleyen 70. maddesinin birinci fıkrasında "Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir" denilmiş, ikinci fikrasında ise "Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez" hükmüne yer verilmiştir. Böylece hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayrım gözetilemeyeceği öngörülerek bir yandan kamu hizmetine alınmada aranacak şartların belirlenmesi hususunda kanun koyucuya takdir yetkisi tanınmış,diğer yandan da söz konusu şartlar belirlenirken bu hakka getirilecek sınırlamaların ancak görevin gerektirdiği niteliklerle uyumlu olması hâlinde mümkün olabiłeceği ifade edilmiştir.Buna göre kamu hizmetine girme hakkına koşul belirlemek suretiyle getirilecek sınırlama görevin gerektirdiği niteliklerden başka bir şarta bağlanamaz. Bu husus, anılan maddenin gerekçesinde “.….Kamu hizmetine alınacak memur ve kamu görevlileri ile ilgili düzenlemede bu hakkın kötüye kullanılmasını önleyecek hükümler getirilmiştir" şeklinde vurgułanmıştır (A YM, E.2018/89, K.2019/84, 14/11/2019, § 16).

40. Kural Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi nam ve hesabına tıp fakültelerinde okuyan tabip subaylardan yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararıyla ilişiği kesilenlerin kalan yükümlülük süresince hekimlik mesleğini icra edemeyeceklerini öngörmek suretiyle Anayasa'nın 48., 49. ve 70.maddelerinde güvence altına alınan çalışma hakkı ve özgürlüğü ile kamu hizmetine girme hakkina sinirlama getirmektedir.

41. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca temel haklara sınırlama getiren düzenlemelerin, kanunla ihdas edilmesi, Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması gerekir.

42. Çalışma hakkı ve özgürlüğü ile kamu hizmetine girme hakkına getirilen sınırlamanın kanuni bir temele dayandığı açıktır. Ancak sınırlamaya yönelik kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralın keyfîliğe izin vermeyecek şekilde belirli niteliklere sahip olması gerekir. Bu kapsamda düzenlemeler belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olmalıdır,
43. Esasen temel hakları sinırlayan kanunun bu niteliklere sahip olmasi, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde,kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygułamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur.Zira bu ilke hukuk normlarının õngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kıłar. Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddelerinde sınırlama ötçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışiğında yorumlanmalıdır (AYM, E.2018/90, K.2019/85, 14/11/2019, §42).

44. Kurałda öngörülen yaptırımın kapsam ve sınırlarının açık ve net olarak düzenlendiği gözetildiğinde kuralla çalışma hakkı ve özgürlüğü ile kamu hizmetine girme 

hakkına getirilen sınırlamada kanunilik şartının sağlandığı anlaşılmaktadır. Bunun yanında sınırlamanin meşru bir amaca dayanmasi gerekir.

45. Anayasanın 48. ve 49. maddelerinde çalışma hakkı ve özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni belirtilmemiş olmakla birlikte özel sınırlama nedeni öngörülmemişhakların da o hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının bulunduğu kabul edilmektedir.Ayrıca Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevler, özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebilir.
46. Anayasa'nın 70. maddesinde kamu hizmetlerine girme hakkı da sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiştir. Anılan maddenin ikinci fikrası gereği hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerin gözetilmesi söz konusu hak bakımından özel bir sınırlama nedeni olarak öngörülmüştür (AYM, E.2020/97, K.2022/62, 1/6/2022, § 35).
47. Anayasa'nın 5. maddesinde demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah,huzur ve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyał hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak devletin temel amaç ve görevleri arasında sayıłmıştır. Kural kapsamında mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesi için öngörülen yaptırımın eğitim masrafları devlet tarafından karşılanan tabip subayların elde ettikleri bilgi birikimlerinin ülke ihtiyaçlarıdoğrultusunda kullanılmasının sağlanarak Türk Silahlı Kuvvetlerinin personel politikasıın etkin ve verimli bir şekilde uygulanması ve böylelikle ülkenin iç ve dış güvenlik hizmetinin kesintiye uğratılmadan öngörülebilir şekilde yerine getirilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır.Bu açıdan kuralın kamu hizmetlerinin aksatılmadan sürdürülmesi suretiyle kamu düzeninin sağlanmasına yönelik meşru bir amacının bulunduğu açıktır. Bununla birlikte kuralın anayasal bağlamda meşru bir amacının bulunması yeterli olmayıp sınırlamanın ölçülü olması gerekir.
48. Anayasa'nın 13. maddesinde güvence altına alınan ölçülülük ilkesi ise elverişlilik. gereklilik ve orantılılık ołmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmasını, orantılılık ise hakka getirilen sınırlama ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir.

49. Devletin iç ve dış güvenlik faaliyetini yürüten kamu görevlilerinin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmelerini sağlamak için kural kapsamında öngörülen yaptırımın yukanda belirtilen amaçlara ulaşma bakımından elverişli olduğu açıktır.
50. Bununla birlikte kanun koyucunun ülkenin iç ve dış güvenlik hizmetini yerine getiren kurumun personel ihtiyacının karşılanması için gerekli koşullar oluşturma hususunda takdir yetkisinin bulunduğu gözetildiğinde kuralda öngörülen yaptırımın söz konusu amaçlara ulaşma bakımından gerekli olmadığı da söylenmez.

51. Kanun koyucunun Millî Savunma Bakanlığı ile Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bünyesinde görev alan tabip subaylar hakkında belirłi sürelerle öngördüğü mecburi hizmet yükümlülüğüne uyułmaması hâlinde yaptırım öngörmesi, bunların niteliğini vc şartlarını belirlemesi hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak çalışma 

hakkı ve özgürlüğü ile kamu hizmetine girme hakkı sınırlandırılırken öngörülen yaptırımla ulaşılmak istenen meşru amaç arasında makul dengenin sağlanması gerekir.
52. Kanun koyucu mecburi hizmet süresi sona ermeden Türk Silahlı Kuvvetlerinden herhangi bir nedenle ayrılan tabip subaylar hakkında daha önce tazminat sorumluluğu belirlemişken kuralda mahkeme veya disiplin kurulu kararıyla ilişiği kesilenler için yükümlülük süresince hekimlik mesleğinin icra edilmemesi şeklinde farklı bir ek yaptırım öngörmüştür. Kuralın orantıhılığı hususunda söz konusu yaptırımın şartları, kapsamı ve ağırlığının dikkate alınması gerekir.

53. Kurałda öngörülen yaptırım, tabip subayların mahkeme veya disiplin kurułu kararıyla ilişiklerinin kesilmesi şartına bağlanmıştır. Dolayısıyla belirtilen nedenler dışında Türk Silahłı Kuvvetlerinden ayrılan tabip subaylar hakkında tazminat dışında herhangi bir yaptirim uygulanması söz konusu değildir.

54. Bununla birlikte kural kapsam itibarıyla ilişiği kesilen tabip subayların bağımsız olarak ya da özel kuruluşlarda veya kamuda hekimlik mesleğini icra etmelerine yasak getirmektedir. Kuralda öngörülen yaptırımın ağırlığı mecburi hizmet yükümlülüğünün tamamlanamayan kısmına göre değişkenlik göstermektedir. İlgili mevzuatlarda Türk SilahlıKuvvetlerinde görev yapan tabip subaylar için 15 yıl süreyle mecburi hizmet yükümlülüğügetirilmiştir. Ayrıca subay olarak nasbedildikten sonra öğrenim, kurs, staj ve sürekli görev nedeniyle yurt dışina gidenler ile silahlı kuvvetler hesabına yurt içinde öğrenim, eğitim ve kurs görenłer için sekiz yılı geçmemek üzere ek yükümlülük süreleri öngörülmüştür.
55. Bu itibarla mecburi hizmet süresinin tamamlanmayan kısmına bağlı olarak farklısürelerle ilgililer hakkında yaptırım uygulanması, göreve başladıktan kısa süre sonra ilişiği kesilen tabip subayların oldukça uzun süreler bağımsız olarak ya da özel kurumlarda veya kamuda farklı bir pozisyonda hekimlik mesleğini icra edememeleri sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Bu yönüyle kural hekimlik mesleğinin uzun süre icra edilememesi bakımından kişiler üzerinde aşırı bir külfete sebebiyet vermektedir.

56. Nitekim Anayasa Mahkemesi terör örgütlerine veya Millî Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilerek ilgili mevzuat çerçevesinde kamu görevinden çıkarılan veya güvenlik soruşturması sonucuna göre kamu görevine alınmayan tabiplerden deviet hizmeti yükümlüsü olanların ancak çıkarılma veya göreve alınmama kararının verildiği tarihten itibaren 450 gün sonra mesleklerini icra edebileceklerini düzenleyen 1219 sayılı Kanun'a eklenen ek 15. maddenin iptali talebiyle açılan davada kuralı Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddeleri kapsamında incelemiş ve benzer sonuca ulaşmiştir.

57. Anayasa Mahkemesi anılan kararda, kuralda kişilerin bir taraftan kamuda çalışmaları önlenirken diğer yandan 450 gün gibi uzun bir süreyle özel sektörde çałışmalarının yasaklandığını, böyłelikle kişilerin belirlenen süre zarfinda tabiplik mesleğini icra etmelerinin önlendiğini, kuralın ihdas nedeninin çalıişma barışını sağlamak olsa da bu kadar ağır bir tedbire başvurulmadan da anılan sonuca ulaşılmasının mümkün olduğunu, bu yönüyle kural kapsamındaki kişilere zorunlu hizmet süresi boyunca sadece bu hizmete tabi bölgelerde özel scktördeki işlerini icra edebilme yükümlülüğü getirilerek ya da benzeri başka 

tedbirler uygulanmak suretiyle anılan amaca ulaşılabileceğini, dolayısıyla kuralla çalışma hakkı ve özgürlüğüne getirilen sınırlamanın ulaşılmak istenen amaç bakımından gerekli olmadığını, bir an için kuralın gereklilik ilkesini karşıladığı düşünülse dahi 450 gün gibi uzun bir süre özel sektörde hekimlik mesleğinin icra edilmesinin önlenmesinin öngörülen amaçbakımından kişiler üzerinde aşırı külfete neden olacağını belirterek kuralın Anayasanın 13.,48. ve 49. maddelerine aykırı olduğunu belirtmiştir (AYM, E.2019/13, K.2021/31, 29/4/2021,§ § 18-21).

58. Bu itibarla mecburi hizmet yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlamak amacıyla tazminat sorumluluğuna ek olarak kişinin uzun süreler kamuda ya da özel sektörde hekimlik mesleğini icra etme imkânını ortadan kaldıran kuralın kamu düzeninin sağlanmasıamacı bakımından orantılı olduğu söylenemez. Dolayısıyla kuralla çalışma hakkı ve özgürlüğü ile kamu hizmetine girme hakkına ölçüsüz bir sınırlama getirilmektedir.
59. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nin 13., 48., 49. ve 70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Kural, Anayasa'nın 13., 48., 49. ve 70. maddelerine aykır görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 17. maddesi yönünden incelenmemiştir.
Ç. Kanun'un 6. Maddesiyle 1219 Sayılı Kanun'un 45. Maddesine Eklenen Üçüncü Fıkranın İncelenmesi 

1. İptał Talebinin Gerekçesi 
60. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 5. maddesiyle 1219 sayılı Kanun'un 28. maddesine eklenen üçüneü fikraya yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 13., 17. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
61. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarinca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 49. ve 70. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

62. Dava konusu kural, Milli Savunma Bakanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi nam ve hesabına diş hekimliği fakültelerinde okuyan diş hekimi subaylardan yükümlülük süresini tamamlamadan mahkeme veya disiplin kurulu kararına dayanılarak ilişiği kesilenlerin kalan yükümlülük süresince hekimlik mesleğini icra edemeyeceklerini öngörmektedir,
63. 7078 sayılı Kanun'un 5. maddesiyle 1219 sayıl Kanun'a eklenen 28. maddesine eklenen üçüncü fikranın Anayasa'ya uygunluk denetiminde açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kurał yönünden de geçerlidir.

64. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nin 13., 48., 49. ve 70. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.


Kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddelerine aykın görülerek iptal edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 17. maddesi yönünden incelenmemiştir.

D. Kanun'un 19. Maddesiyle 5661 Sayilı Kanun'un 1. Maddesine Eklenen Dördüncü Fıkranın Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…. ve benzeri kurumlar, ortaokul,…"İbaresinin İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
65. 5661 sayılı Ek Kanun'un 1. maddesine eklenen dördüncü fikrada yurt ve benzeri kurumların, ortaokul, ortaöğrenim ve yükseköğrenim öğrencilerine barınma hizmeti vermek amacıyla açılacağı, bu Kanun ile 25/8/2011 tarihli ve 652 sayılı Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazı Düzenlemeler Hakkında KHK'nın 13. maddesine göre söz konusu kurumların işyeri açma ve çalışma ruhsatı alacakları, öğrenim düzeyine göre barınma hizmeti verilecek öğrenciler ile bu hizmetin verilebileceği kurumlar ve bu hizmeti sunacak gerçek ve tüzel kişilerin niteliklerinin ilgisine göre Millî Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan yönetmelikle belirleneceği, her ne ad altında olursa olsun, öğrenci barınma hizmetlerine ilişkin faaliyetlerin ruhsatsız yürütülmesi hâlinde brüt asgari ücretin yirmi katı oranında idari para cezası uygulanacağı ve bu yerlerin valilikçe kapatılacağıdüzenlenmiştir. Dava konusu kural, fikrada yer alan ".….ve benzeri kurumlar, ortaokul.…."ibaresidir.

66. Anılan Kanun'un 1. maddesinin birinci fikrasında da gerçek ve tüzel kişiler tarafindan yemekli ve yemeksiz öğrenci yurtları ve buna benzer kurumlar açılmasının ve işletilmesinin ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığının, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığının iznine bağhı olduğu, ilgili Bakanlıkların bu yurt ve kurumları tespit edecekleri esaslara göre denetleyecekleri belirtilmek suretiyle dava konusu ibarenin bulunduğu dördüncü fikraya göre daha genel ifadelerle benzer düzenlemeye yer verilmiştir.

67. 14/6/1973 tarihli ve 1739 sayılı Millî Eğitim Temel Kanunu'nun 22. maddesinde mecburi ilköğretim çağının, 6-14 yaş grubundaki çocukları kapsadığı, 24. ve 25.maddelerinde ilköğretim kurumlarının ilkokul ve ortaokul olarak bağımsız okullar hâlinde kurulmasının esas olduğu, ilköğretim kurumlarının dört yıl süreli ve zorunlu ilkokullar ile dört yıl süreli, zorunlu ve farklı programlar arasında tercihe imkân veren ortaokullar ve imam hatip ortaokullarından oluşacağı hükme bağlanmıştır.

68. Kanun'un 29. maddesinde ise ortaöğretimin, çeşitli programlar uygulayan liseler ile mesleki eğitim merkezlerinden meydana geldiği belirtilmiştir.

69. 652 sayılı KHK'nın 13. maddesinin birinci fikrasının ikinci cümlesinde öğrencilere özel barınma hizmeti veren kurumlara işyeri açma ve çalışma ruhsatının ortaokul ve ortaöğrenim düzeyinde Millî Eğitim Bakanlığınca, yükseköğrenim düzeyinde Gençlik ve Spor Bakanlığınca verileceği, bakanlıkların bu yetkilerini valiliklere devredebilcceği, bu fikranın uygulanmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirleneceği düzenlenmiştir.
70. Yine 10/7/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (1) numaralıCumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin (CBK) 310.

maddesinin (1) numaralı fikrasının (b) bendinde her kademedeki öğrencilere yönelik dernek ve vakıflar ile gerçek ve diğer tüzel kişilerce açılacak veya işletilecek yurt, pansiyon ve benzeri kurumların açılması, devri, nakli ve kapatılmasıyła iłgili esaslanı belirlemenin ve denetlemenin Milli Eğitim Bakanlığı Özel Öğretim Kurumlan Genel Müdürlüğünün görevinde olduğu düzenlenmiştir.

71. Yukarıda açıklanan mevzuat uyarınca ortaokul, imam hatip ortaokulu ve ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilere öğrenim dönemlerinde barınma hizmetleri sunmak amacıyla gerçek ve tüzel kişiler tarafindan öğrenci yurdu ve öğrenci pansiyonu açılmasına, işletilmesine ve bunların denetimine ilişkin usul ve esasları belirleyen Ortaokul ve Ortaöğretim Kurumları Özel Barınma Hizmetleri Yönetmeliği 11/9/2020 tarihli ve 31241 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
72. Anılan Yönetmelikte ortaokul öğrencileri için yurt ve benzeri kuramların açılması ve işletilmesiyle ilgili ayrıntılı düzenlemelere yer veriłmiştir. Yönetmelik'in 41.maddesinin (1). (2) ve (3) numaralı fikralarında kurumların denetimlerinin ders yılı içinde en az iki kez olmak üzere öğrencilerin kurumda bulunduğu günlerde ve saatlerde mülki idare amirlerinin görevlendireceği en az iki kişiden ołuşan ekiplerce yapılacağı, bu ekiplerin il/ilçe millî eğitim şube müdürünün başkanlığında şube müdürü, eğitim uzmanı, araştırmacı veya resmî bir ortaöğretim kurumu müdüründen oluşacağı, Teftiş Kurulu Başkanlığı, Özel Öğretim Kurumları Genel Müdürlüğü, il veya ilçe millı eğitim müdürleri ile mülki idare amirlerinin kurumłarı denetim yetkileri ile kamu tüzel kişilerinin ilgili mevzuatında yer alan denetim yetkilerinin saklı olduğu belirtilmiştir.

73. Kuralla ilköğretim kurumu olan ortaokulda öğrenim gören 10-14 yaş aralığındaki öğrencilere barınma hizmeti vermek amacıyla gerçek veya tüzel kişilere yurt ve benzeri kurum açma imkânının tanındığı anlaşılmaktadır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
74. Dava dilekçesinde özetle; kuralla özel teşebbüsün ortaokul düzeyindeki öğrenciler için yurt ve benzeri yerler açabilmesine imkân tanındığı, gerçek ve tüzel kişilerin küçük yaştaki çocuklar için yurt açmalarının ve işletmelerinin çocukların bedensel ve ruhsal gelişimleri üzerinde sorun oluşturabileceği, bu tür yerlerde çocukların kötü muameleye maruz kalabildikleri, devletin bu konuda etkin bir denetim gerçekleştiremediği, Anayasa'nın 42.maddesine göre devletin tek görevinin bireylerin okul ihtiyacını karşılamak olmadığı.ilköğretim aşamasında olan çocukların barınma ve burs ihtiyacını karşılamanın da devletin yükümlülükleri arasında olduğu, kuralın özellikle yaşadığı yerde ortaokul bulunmayan öğrencilerin eğitimlerini devam ettirmek için özel kuruluş ve vakıflarda kalmak zorunda bırakılmalarına neden olduğu belirtilerek kuralın Anayasa'nın 42. maddesine aykın olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
75. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 5.ve 48. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


76. 5661 sayılı Kanun'un 1. maddesinin dördüncü fikrasında yer alan “Millı Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri" ibaresinin 27/6/2019 tarihli ve 7180 sayılı Kanunun 1.maddesiyle "Özel Barınma Hizmeti Veren Kurumlar ve Bazi Düzenlemeler" şeklinde değiştirilmesi ve fikranın ikinci cümlesine “nitelikleri" ibaresinden sonra gelmek üzere “ilgisine göre Milli Eğitim Bakanlığı veya Gençlik ve Spor Bakanlığınca çıkarılan" ibaresinin eklenmesinin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasınıengellemediği anlaşılmaktadır.

77. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fikrasında kimsenin eğitim ve öğrenim hakkından yoksun bırakılamayacağı düzenlenmiştir. Herkes yönünden anayasal güvenceye bağlanan söz konusu hak, kamu ve özel nitelikte ilk, orta ve yükseköğrenim seviyesinde eğitim ve öğretim veren kurumları kapsamaktadır (Sara Akgül [GK], B. No: 2015/269,22/11/2018, § 120; Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 28; Ihsan Asutay, B.No: 2012/606, 20/2/2014, § 34). Anayasa'da yer alan eğitim ve öğrenim hakki, kamu otoritelerine kişilerin eğitim ve õğrenim almasını engellememe yönünde negatif yükümlülük öngörmektedir. Söz konusu hak belirli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını da güvence altına almaktadır (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 68).

78. Anılan maddenin beşinci fikrasında ilköğretimin, kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu ve devlet okulłarında parasız olduğu belirtilmiş, yedinci fikrasında ise devletin,maddi imkânlardan yoksun başarılı öğrencilerin öğrenimlerini sürdürebilmeleri amacı ile burslar ve başka yollarla gerekli yardımları yapacağı düzenlenmiştir.
79. Anayasa'nın 42. maddesinin birinci fikrasında eğitim hakkıyla ilgili öngörülcn negatif yükümlülüğün yanında maddenin beşinci ve yedinci fikralarında kız ve erkek bütün vatandaşlar için zorunlu olduğu belirtilen ilköğretimle ilgili yeterli ve ełverişli koşulların oluşturulması, maddi imkândan yoksun başarılı öğrenciler için burs ve gerekli yardımların yapılması hususunda devlete pozitif bir yükümlülük getirilmiştir.

80. Ayrıca Anayasa'nın 5. maddesinde insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışması devletin temel amaç ve görevleri arasında sayılmıştır. Dolayısıyla kişilerin ilköğretim kurumlarına erişebilmeleri için gerekli imkânların sağlanması ve bu çerçevede yaşadığı yerde ilköğretim kurumu bulunan ya da bulunmayan öğrencilerin söz konusu yerlere eriştirilmesi veya uygun barınma koşullarının sağlanması da anılan maddede öngörülen pozitif yükümlülük kapsamında değerlendirilebilir.
81. Söz konusu yükümlülük gereği 5/1/1961 tarihli ve 222 sayıhı İlköğretim ve Eğitim Kanunu'nun 6. maddesinde gündüzlü, pansiyonlu, yatıłı ilköğretim okulları ve gezici okulların mecburi ilköğretim kurumları olduğu belirtilmiştir. Yine aynı Kanun'un 9.maddesinde ise nüfusun az veya dağınık olduğu yerlerde; köylerin gruplaştırılarak, merkezîdurumda olan veya durumu uygun bulunan köylerde ilköğretim bölge okulları ve bunlara bağlı pansiyonların, gruplaştırmanın mümkün olmadığı yerlerde ise yatılı ilköğretim bölge okulları veya gezici okulların açılabileceği, gezici okullarda gezici öğretmenlerin görevlendirileceği, şehir ve kasabalarda, ihtiyaca göre yatılı veya pansiyonłu okullar kurulabileceği hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla ortaokul öğrencilerinin barınma ihtiyacının giderilmesi için eğitim sisteminde çözüm yollarının oluşturulduğu anlaşılmaktadır.

82. Bu kapsamda devlet ortaokul öğrencilerinin barınma ihtiyacını yurt ve benzeri yerler inşa etmek ve işletmek suretiyle kendisi karşılayabileceği gibi barınma hizmeti sunmak amacıyla gerçek ve tüzel kişilere öğrenci yurdu ve benzeri yerler ile öğrenci pansiyonu açmak üzere izin vermek suretiyle de giderebilir.

83. Dolayısıyła Anayasa'nın 5. ve 42. maddelerinde öngörülen pozitif yükümlülük,ilköğretim öğrencilerinin barınma ihtiyacının devlet tekelinde giderilmesini zorunlu kılmamaktadır. Devletin bu noktadaki yükümlülüğü gerçek veya özel hukuk tüzel kişilerinin açacağı bu yerlerin amacına uygun olarak işletilmesi hususunda gerekli tedbirlerin alınmasıve bu konuda etkili bir denetim sistemi oluşturulması suretiyle gerçekleşebilir.
84. Nitekim ilgili mevzuatlarda gerçek ve tüzel kişiler tarafından öğrenci yurdu ile öğrenci pansiyonu gibi benzeri kurumların açılması, işletilmesi ve bunların denetimiyle ilgili usul ve esaslar ayrıntılı olarak belirlenmiş, bu konuda yeterli güvenceler oluşturulmuştur (bkz § § 69-72).

85. Öte yandan kural yurt benzeri kurum açılmasını işyeri açma ve çalışma ruhsatıalma şartına bağlamak suretiyle Anayasa'nın 48. maddesinde güvence altına alınan teşebbüs hürriyetine de sınırlama getirmektedir.

86. Kural kapsamında yurt benzeri kurum açılması için öngörülen şartın kapsam ve sınırlarının herhangi bir tereddüde yer yermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği gözetildiğinde kuralın temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması ölçütüne aykın bir yönü bulunmamaktadır.

87. Kuralda ortaokul öğrencilerinin barınma ihtiyacı için yurt benzeri kurumlar açılmasının işyeri açma ve çahışma ruhsatı şartına bağlanmasının bu tür kurumların belirli standartlarda faaliyette bulunmalarına ve böylelikle eğitim ve öğretim gören küçük yaştaki çocukların bedensel ve ruhsal gelişimlerinin korunarak sağlıklı bir eğitim sisteminin oluşturulmasına hizmet ettiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla kamu hizmeti niteliğinde olan eğitim ve öğretim hizmetinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesine katkı sunduğu anlaşılan kuralın meşru bir amaç taşıdığı açıktır.

88. Kural kapsamında ortaokul öğrencileri için yurt açılması ve çalıştırılmasının ruhsat şartına bağlanmasının anılan meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez. Ancak kuralla öngörülen sınırlama ilc yukarıda açıklanan mcşru amaçarasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekir. Başka bir ifadeyle orantılılık ilkesi gereği yurt benzeri yerlerin açılması ve çalıştırılmasında aranılan ruhsat şartı kişilerin bu yerlerde faaliyetlerde bulunmalanını imkânsız hâle getirmemeli ya da katlanılmaz ölçüde zorlaştirmamalıdır.

89. Devletin gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri tarafından özellikle eğitim ve öğretim gibi kamu hizmeti niteliğinde olan alanlarda faaliyetlerde bulunmak için belli şartlar öngörmesi hususunda takdir yetkisi bulunmaktadır. Kuralın anlam ve kapsam bölümünde açıklandığı üzere 5661 sayılı Kanun ve bu Kanun'un 1. maddesinde atıf yapılan 652 sayılıKHK'nin 13. maddesi ve bunlara dayanılarak çıkarlan yönetmelik hükümlerinde anılan kurumların açılmasi, çalıştırılması ve denetlenmesine ilişkin usul ve esasların belirlendiği,

söz konusu koşulların teşebbüs sahiplerinin belirtilen alanlarda faaliyette bulunmalarınıinkânsız hâle getirmediği ya da katlanılmaz ölçüde zorlaştırmadığı anlaşılmaktadır.
90. Bu itibarla dava konusu kuralla ilköğretim kurumu olan ortaokulda öğrenim gören 10-14 yaş aralığındaki öğrencilere barınma hizmeti vermek amacıyla gerçek veya tüzel kişilere yurt ve benzeri kurum açma imkânının tanınmasının Anayasa'nın 5. ve 42.maddelerinde öngörülen devletin pozitif yükümlülüğüyle çelişen bir yönü bułunmadığı gibi kuralla teşebbüs hürriyetine getirilen sınırlamanın öłçülü olmadığı söylenemez.
91. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 5., 42. ve 48. maddelerine aykır değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

E. Kanun'un 21. Maddesiyle 6136 Sayılt Kanun'un Ek 6. Maddesinin Birinci Cümlesinde Yer Alan “…İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Milli İstihbarat Teşkilatıtarafindan hazırlanıp Başbakanca…" İbaresinin “…Cumhurbaşkanınca…" Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 

1. Iptal Talebinin Gerekçesi 
92. Dava dilekçesinde özetle; 7078 sayılı Kanun'un 56. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 3.maddesinin değiştirilerek Millî İstihbarat Teşkilatının (MÍT) doğrudan Cumhurbaşkanı'na bağlanmasına koşut olarak dava konusu kuralın düzenlendiği, anıiłan madde ile ilgili açıklanan Anayasa'ya aykırılık iddialarının dava konusu kural yönünden de geçerli olduğu, dolayısıyla söz konusu kuralın iptal edilmesi hâlinde dava konusu kuralın 6216 sayılı Kanun'un 43.maddesi gereği iptal edilmesi gerekeceği, kuralla yürütmenin alanına giren konuda Cumhurbaşkanına düzenleyici işlem yapma yetkisinin tanındığı, Anayasa'nın 8. maddesinin önceki hâlinde yürütme yetkisinin Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından Anayasa'ya ve kanunlara uygun olarak birlikte kullanılacağının düzenlendiği, Anayasa Mahkemesi kararlarında da bu yetkinin Cumhurbaşkanı ve Bakanlar Kurulu tarafından ortaklaşa kullanılabileceğinin belirtiłdiği, dava konusu kuralda ise söz konusu yetkinin kullanımının yalnız başına Cumhurbaşkanı'na bırakıldığı, bu durumun Anayasa'nın 6.maddesine aykırılık oluşturacağı, yine Anayasanın 124. maddesine göre Cumhurbaşkanı'nın yönetmelik çıkarma yetkisi bulunmadığı hâlde kuralla bu imkânının tanındığı, Anayasa'nın Cumhurbaşkanı'nı siyasal olarak karşı imza kuralı ile sorumsuz kıldığı, yürütme yetkisinin aslen sorumlu olan Bakanlar Kurułunda olduğu, kuralla verilen yetkinin Cumhurbaşkanının tek başına yapacağı işlemler kapsamında değerlendirilemeyeceği, yönetmelik çıkarmanın idari işlem niteliğinde olduğu dikkate alındığında kuralla verilen yetkiye göre çıkarılan yönetmeliğc karşı dava açma imkânının da ortadan kaldırıldığı, Anayasa'nın 87. maddesinde TBMM'ye Bakanlar Kurulu ve bakanları denetleme yetkisinin verildiği TBMM'nin bu yetkiyi devlet istihbaratı yönünden Başbakanı denetleyerek kullandığı, kuralla bu yetkinin TBMM'nin elinden alındiğı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105.,124. ve 125. maddelcrine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu 
93. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarinca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7.ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


94. 6136 sayılı Kanun'un ek 6, maddesinde MiT'in demirbaş silahlari, yedek parça ve mermileri ile MiT mensuplarının yurt içinden temin edecekleri veya yurt dışına gittiklerinde bir defaya mahsus olmak üzere gümrük vergi, resim ve harçlarını ödemek suretiyle getirecekler zati silah ve mermilerinin yurda sokulmasına dair usul ve esasların Cumhurbaşkanınca onaylanan yönetmelikte düzenleneceği, bu yönetmeliğin Resmî Gazete'de yayımlanmayacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan “...Cumhurbaşkanınca..." ibaresidir.

95. Kural Cumhurbaşkanı'na MiT ve mensuplarının silahlarının yurda getirilmesine ilişkin düzenleyici işlem niteliğinde olan yönetmelik çıkarma yetkisi tanımaktadır.
96. Anayasa'nın 7. maddesinde "Yasama yetkisi Türk Milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisinindir. Bu yetki devredilemez. " denilmektedir. Yasama yetkisinin TBMM'ye ait olması ve bu yetkinin devredilememesi, kuvvetler ayrılığı ilkesinin bir gereğidir. Bu hükme yer veren Anayasa'nin 7. maddesinin gerekçesinde yasama yetkisinin parlamentoya ait olması "demokrasi rejimini benimseyen siyasi rejimlerde kaçınılmaz bir durum" olarak nitelendirilmiştir. Ayrıca, gerekçede "Millet adına kanun koyma yetkisini yasama meclisi yerine getirir. Bu yetki devredilemez. Ancak, Anayasanın 99 ve 129 uncu maddeleri hükümleri saklıdır"denilmek suretiyle bu ilkenin anlamı ve istisnaları belirtilmiştir. Madde gerekçesinden de anlaşılacağı üzere, yasama yetkisinin devredilmezliği, esasen kanun koyma yetkisinin TBMM dışında başka bir organca kullanılamaması anlamına gelmektedir.Anayasa'nın 7. maddesi ile yasaklanan, kanun yapma yetkisinin devredilmesidir (AYM,E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013).

97. Anayasa'nın 7. maddesi ile kanun yapma yetkisinin devredilmesinin yasaklanmasi, yürütme organına hiçbir şekilde düzenleme yapma yetkisi verilemeyeceği anlamına gelmemektedir. Kanun koyucu, bir konuyu doğrudan kanunla düzenleyebileceği gibi bu hususta düzenleme yapma yetkisini yürütme organına da bırakabilir (AYM,E.2016/150, K.2017/179, 28/12/2017, § 56).

98. Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngörmediği konularda kanunda genel ifadelerle düzenleme yapılarak ayrıntıların yürütmenin türevsel nitelikteki düzenleyici işlemlerine bırakılması mümkündür. Anayasa'da münhasıran kanunla düzenleme yapılmasıöngörülmeyen konularda yasamanın asliliği ve CBK'lar haricinde geçerli olan yürütmenin türevselliği ilkeleri gereği idari işlemlerin kanuna dayanması zorunluluğu vardır. Ancak bu durumda kanunda belirlenmesi gereken çerçeve, Anayasa'nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü duruma göre çok daha geniş olabilecektir (AYM, E.2018/91, K.2020/10,19/2/2020, § 110; E.2019/36, K.2021/15, 4/3/2021, § 56).

99. Buna karşın Anayasa Mahkemesinin bir çok kararında Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organına genel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesinin yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesine aykınılık oluşturacağı,yürütmenin düzenleme yetkisinin, sınırli, tamamlayıcı ve bağımlı bir yetki olduğu,Anayasa'da öngörülen ayrık durumlar dışında, kanunlarla düzenlenmemiş bir alanda, kanun ile yürütmeye genel nitelikte kural koyma yetkisinin verilemeyeceği vurgulanmıştır. Bu açıdan Anayasa'da temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasıi, vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin konulması ve memurların atanması, özlük hakları gibi münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanunun temel esaslan, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş

olması gerekmektedir. Söz konusu şartlar sağlanmadan, yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir kural ile sınırsız, belirsiz, geniş bir alanın yürütmenin düzenlemesine bırakılması,Anayasa'nın 7. maddesine aykırıłık oluşturabilir. Anayasa koyucunun açıkça kanunla düzenlenmesini öngördüğü konularda yasama organının temel kurallan saptadıktan sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmenin türevsel nitelikteki işlemlerine bırakmasi, yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamaz (AYM, E.2019/36, K.2021/15,4/3/2021, § 57; E.2018/91, K.2020/10, 19/2/2020, § 110; E.2011/42, K.2013/60, 9/5/2013).
100. Kanunla düzenleme ilkesi, düzenlemenin öngörüleceği alanda temel ilkelerin kanunla belirlenmesini, çerçevenin kanunla çizilmesini ifade etmektedir. Aynı zamanda kuralın açık, anlaşılır ve sınırlarının belirli olması, kişilerin temel haklarını kullanabilmelerine elverişli nitelikte olması gerekmektedir. Ancak bu koşullarda aynıntıların belirlenmesi yürütme organının takdirine bırakılabilir. Başka bir ifadeyle belirli bir alanda yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir kuralın kaynağının kanun hükmü olması anılan ilkenin bir gereğidir (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013; E.2013/96, K.2014/118, 3/7/2014;E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2015; E.2018/110, K. 2018/99, 17/10/2018, § 5). Dolayisiyla Anayasa'da açıkça kanunla düzenleme yapılması gereken hususlarda yürütmenin düzenleyici işlem yapma yetkisi ancak kanunların kurallaştırma yapmak suretiyle belirgin olarak çizdiği çerçeve içinde kullanılması kaydıyla bir anlam ifade edebilir.

101. Anayasa'nın 8. maddesinde ise "Yürütme yetkisi ve görevi, Cumhurbaşkanıtarafindan, Anayasaya ve kanunlara uygun olarak kullanılır ve yerine getirilir."denilmektedir. Anılan maddede 6771 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle maddede yer alan “ve Bakanlar Kurulu" ibaresi madde metninden çıkarılmış, yürütme organı olan Başbakanlık makamı kaldırılarak yürütme yetkisi ve görevi münhasıran Cumhurbaşkanı'na devredilmiştir.
102. Anayasa'nın 104. maddesinin birinci fikrasında Cumhurbaşkanı'nın devletin başı olduğu, yürütme yetkisinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğu belirtilmiştir. Aynı maddenin on sekizinci fikrasında ise Cumhurbaşkanı'nın, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği ifade edilmiştir.
103. 6771 sayılı Kanun'la Anayasa'nın 124. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakanlık" ibaresi "Cumhurbaşkanı". “tüzüklerin" ibaresi ise "Cumhurbaşkanlığıkararnamelerinin"şeklinde değiştirilmiştir. Anılan maddede Cumhurbaşkaninın,bakanlıkların ve kamu tüzel kişilerinin, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve CBK'ların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabileceği belirtilmiştir. Böylelikle Anayasa'nın 8. ve 104. maddelerindeki değişikliklere uygun olarak yönetmelik çıkarma yetkisi Cumhurbaşkanı'na da verilmiştir.
104. Bu itibarla yürütme yetki ve görevini münhasır olarak yerine getiren Cumhurbaşkanı'nın kendi görev alanıyla (Cumhurbaşkanlığı ve tüzel kişiliği olmayan bağlıkuruluşlar) ilgili ołarak kanunların ve CBK'ların uygulanması amacıyla yönetmelik çıkarma yetkisine sahip olduğu açıktır.

105. Bununla birlikte kuralda Cumhurbaşkanınca onaylanacağı belirtilen yönetmeliği kimin çıkaracağı ya da düzenleyeceği belirtilmemiştir. Bu durum karşısında kuralda geçen onaylama yetkisinin ne anlama geldiğinin öncelikle değerlendirilmesi gerekir. Kural kapsamında yönetmeliğin onaylanmaması hâlinde hukuk aleminde düzenleyici bir işlem 

olarak varlık kazanamayacağı açıktır. Dolayısıyla onaylamanın işlemin oluşmasında kurucu bir unsur ołduğu ve Anayasa'da çıkarma olarak ifade edilen ibare ile aynı sonucu doğuran bir işlem niteliğinde olduğu anlaşılmaktadır,
106. Öte yandan Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fikrasında “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmalari, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır" denilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevlileri özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur. Kuralın MİT mensupları ile ilgili kısmının ise bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğinden kuşku bulunmamaktadir.

107. Kuralda Cumhurbaşkanı'nın onaylayacağı yönetmelikte düzenlenecek olan hususłardan özellikle MiT mensuplarıyla ilgili olan kısım Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konulardandir. 6136 sayılı Kanun'un ek 6. maddesinde MiT'in demirbaş silahlari, yedek parça ve mermilerini yurtdışından ithal etmesine, MiT mensuplarının yurt içinden zati silah ve mermi temin etmelerine veya yurt dişina gittiklerinde bir defaya mahsus olmak üzere gümrük vergi, resim ve harçlarını ödemek suretiyle getirecekleri zati silah ve mermilerinin yurda sokulmasına imkân tanınmak suretiyłe konuya ilişkin genel çerçevenin kanunla belirlendiği anlaşılmaktadır.

108. Bu itibarla MİT'in demirbaş silahları, yedek parça ve mermilerini yurtdışından ithal edilmesinin, MiT mensuplarının yurt içinden veya yurtdışından zati silah ve mermi temin etmelerinin usul ve esaslarının belirlenmesi hususunda Cumhurbaşkanı'na Yönetmelik onaylama (çıkarma) yetkisi veren kural yürütme yetki ve görevinin münhasır olarak Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu düzenleyen Anayasa'nın 8. ve 104. maddelerine aykırıolmadığı gibi kuralın kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi ile Cumhurbaşkanı'na yönetmelik düzenleme yetkisini veren Anayasa'nın 7., 124. ve 128.maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

109. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7., 8., 104., 124. ve 128. maddelerine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
F. 22. Maddesiyle 6831 Sayılı Kanun'un 17. Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…eğitim ve spor tesislerinin.." İbaresinin “…eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının.…." Şeklinde Değiştirilmesinde Bulunan “…adli hizmet.…." ve “…ile ceza infaz kurumlarının.…." İbarelerinin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
110. 6831 sayılı Kanun'un 17. maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde kamu yararı ve zaruret olması hâlinde savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol,hava ayrıştırma, doğal gaz, altyapi, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin; baraj,gölet, sokak hayvanları bakımevi ve mezarlıkların; devlete ait sağlık, eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın devlet ormanları üzerinde bulunmasına veya yapılmasına gerçek ve tüzel kişilere bedeli karşılığında 

Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebileceği düzenlenmiştir. Dava konusu kural cümlede yer alan “.….adli hizmet... " ve “...ile ceza infaz kurumlarının..." ibareleridir.
111. 6831 sayılı Kanun'un 17. maddesinde devlet ormanlarının korunmasına yönelik düzenlemeler yer almaktadır. Anılan maddede devlet ormanında her çeşit bina, ağil ve hayvanların barınmasına mahsus yerler yapılması, tarla açılması, işlenmesi, ekilmesi ve orman içinde yerleşilmesinin yasak olduğu belirtilmiştir. Nitekim bu fillere ilişkin cezai yaptırımlar Kanun'un 93. maddesinde hükme bağlanmıştör. Maddede ayrıca devlet ormanlarıiçinde bina ve tesis yapılamayacağı kuralının istisnalarına yer veriłmiş bunların kapsam ve sinırları belirlenmiştir.

112. Dava konusu ibarelerin yer aldığı 17. maddenin üçüncü fikrasında devlet ormanlarından gerçek ve tüzel kişilerin yararlandırılmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir. Bu kapsamda savunma, ulaşım, enerji, haberleşme, su, atık su, petrol, doğal gaz, hava ayrıştırma, altyapi, katı atık bertaraf ve düzenli depolama tesislerinin; baraj, gölet,sokak hayvanlanı bakımevi ve mezarlıkların; devlete ait sağlık, eğitim, adłi hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın devlet ormanlarıüzerinde bułunması veya yapılmasında kamu yararı ve zaruret olması hâlinde, gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebilecektir.
113. Dava konusu kuralla adli hizmet tesisleri ile ceza infaz kurumlarının yapılmasıve işletilmesi hususunda Çevre ve Orman Bakanlığınca gerçek ve tüzel kişilere bedeli karşılığında izin verilebilmesine imkân tanınmıştır. Maddenin üçüncü fikrasında ayrıca devletçe yapılan ve/veya işletilen yerler için bedel alınmayacağı, işletim için verilen izin süresinin kırk dokuz yılı geçemeyeceği, bu alanlarda devletçe yapılanların dışındaki her türlübina ve tesislerin iznin sona ermesi hâlindc eksiksiz ve bedelsiz olarak Orman Genel Müdürlüğünün tasarrufuna geçeceği düzenlenmiştir.

114. Yine anılan fikrada söz konusu tesislerin Orman Genel Müdürlüğü veya Çevre ve Orman Bakanlığı ihtiyacında kullanılabileceği veya kiraya verilmek suretiyle değerlendirilebileceği, iznin amaç ve şartlarına uygun olarak faaliyet gösteren hak sahiplerinin izin sürelerinin; yer, bina ve tesislerin rayiç değeri üzerinden belirlenecek yıllık bedelle doksan dokuz yıla kadar uzatılabileceği, bu durumda devir işlemlerinin uzatma süresinin sonunda yapılacağı, verilen izinlerin amacı dışında kullanılamayacağı belirtilmiştir.
115. 6831 sayılı Kanun'un 17. maddesinin üçüncü fikrasının uygulanması ile ilgili olarak Orman Kanunu'nun 17. Maddesinin Üçüncü Fıkrasının Uygulanması Hakkında Yönetmelik (Yönetmelik) 30/11/2021 tarihli ve 31675 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yönetmelik'in 4. maddesinin (3) ve (4) numaral fiıkralarında sağlık,eğitim, spor, adli hizmet ve ceza infaz kurumu tesisleri için genel bütçe kapsamındaki ilgili kamu idarelerine izin verilebileceği, diğer kamu kurum ve kuruluşlarına veya gerçek ve özel hukuk tüzel kişilerine sağlık, eğitim, spor ve adli hizmet ve ceza infaz kurumu tesisi yapımımaksadıyla izin veriłmesinin mümkün ołmadığı belirtilmiştir.

116. Anılan Yönetmelik'in 17. maddesinin (3) numaralı fikrasında sağlık, eğitim,spor ile adli hizmet binası ve ceza infaz kurumu tesisi için verilen izinlerin devredilemeyeceği düzenlenmiştir. Yine Yönetmelik'in 25. maddesinin (1) numaralı fikrasında ormanlık alanda lojman, idari bina ve sosyal tesislere izin verilmeyeceği belirtilmiştir.

117. Yönetmelik'in 23. maddesinde ise kamu yararı ve zaruret hâlinin tespit usulüdüzenlenmiştir. Buna göre izin raporu hazırlayan heyetçe, talebin ormanlık alanda yapilmasında kamu yaran ve zaruret olup olmadığı hususunun faaliyetin orman sınırlarıdışında gerçekleştirilmesi imkânının bulunup bulunmadığı araştırılarak tespit edilecektir.Ormanlık alanlarda izin verilmesinde kamu yararı ve zaruret bulunması hâlinde ise heyet tarafindan öncelikle bozuk orman alanlarından uygun yerler araştırılacak bozuk alan bulunmadığının tespit edilmesi hâlinde diğer alanlarda da izin verilebilecektir. Yönetmelik kapsamında izin verileceği belirtilen faaliyetlerden Tarm ve Orman Bakanlığınca belirleneceklerin kamu yararı ve zaruret kararını ise Tarım ve Orman Bakanlığı vcrecektir.
118. Yönetmelik'in 24. maddesinde orman alanında yürütülecek faaliyetlere ilişkin irtifak hakkı düzenlenmiştir. Anılan maddede kesin iznin irtifak hakkına dönüştürülmesinin talep edilmesi ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca talebin uygun görülmesi durumunda adına kesin izin verilen yatirımcı lehine 6831 sayılı Kanun'un 115. maddesi ve 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kat irtifakıkurulmaması kaydıyla irtifak hakkı tesis edileceği belirtilmiştir.

119. Yönetmelik hükümlerine göre Kanun'un 17. maddesinin üçüncü fikrasında belirtilen yer ve tesislerin bir kısmının gerçek veya özel hukuk tüzel kişileri tarafindan inşa edilmesi ya da işletilmesi mümkün olduğu hâlde adłi hizmet tesisleri ve ceza infaz kurumu gibi bir kısım yerlerin ise nitelik itibarıyla devlet tarafından yapıłan/yaptırılan veya işletilen yerler olması nedeniyle bunların yapım veya işletim izninin ancak genel bütçe kapsamındaki ilgili kamu idarelerine verilebileceği anlaşılmaktadır.

120. Bu itibarla kural kapsamında yapılan hizmetin niteliği de dikkate alındığında devlet ormanlarında yargısal faaliyetin icra edildiği ya da bu faaliyetlere doğrudan özgülenen hizmetlerin -yargısal faaliyetin icra edildiği yerle birlikte- yerine getirildiği bina ve tesis ile ceza infaz kurumunun yapılması veya işletilmesi için kamu idarelerine izin verilebileceği anlaşılmaktadır,
2.Íptal Talebinin Gerekçesi 
121. Dava dilekçesinde özetle; 15 Temmuz darbe girişimi sonrası yaşanan toplu tutuklamalar ve uzun yargılama süreçlerine bağlı olarak yeni ceza infaz kurumlarına ihtiyaçduyulması nedeniyle kuralın ihdas edildiği, ancak hukuk devleti ilkesi gereğince kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik genel, objektif ve adil kurałlar içermesi gerektiği,olağan bir rejim gibi uygulanan olağanüstü hâl rejimine bağhı olarak yeni ceza infaz kurumu yapılmasının kamu yararı amacı taşımadığı gibi Anayasa'da açıkça tanımlanmış olan devletin ormanları koruma yükümlülüğü ile bağdaşmadığı, ceza infaz kurumu kampüslerinin oldukça geniş alanları kapsadığı düşünüldüğünde bu yerlerin inşaatı için geniş orman alanlarının tahrip edilmesinin gerekeceği, ceza infaz kurumu inşa edilebilecek orman dışında deviete ait başka alanların bulunduğu, bu nedenle orman alanlarının tahrip edilmesini zorunlu kılan herhangi bir kamu yararı bulunmadığı hâlde ormanlık alanlara müdahale edilmesine imkân veren kuralın Anayasa'nın 169. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırılk Sorunu 
122. Anayasa'nın 169. maddesinde, ormanların ülke yönünden taşıdığı büyük önem gözetilerek, korunmaları ve geliştirilmeleri hususunda ayrıntılı düzenlemelere yer verilmiştir.Anılan maddenin birinci fikrası gereğince, devlet doğal kaynakların en önemlilerinden birisi olan ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gereken tedbirleri almak ve bütün ormanların korunması ödevini yerine getirmek zorundadır. Maddenin ikinci fikrasında da "Devlet ormanlarinın mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz" hükmüne yer verilmiştir. Buna göre kamu yararının zorunlu kıldığı durumlarda devlet ormanları irtifak hakkına konu olabilecektir.
123. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında devlet ormanlarının gerçek ve tüzel kişilere irtifak hakkı yoluyla tahsis edilmesinde belirli kriterler tespit edilmiştir. Buna göre Anayasa'nın söz konusu maddesi uyarınca ormanların asli işlevine uygun olarak işletilmesi esas olmakla birlikte öncelikli kamu hizmetlerine ilişkin bina veya tesislerin devlet ormanlarıüzerinde bulunması veya yapılmasında kamu yararının bulunması, söz konusu kamu yarınının da orman arazisinin bu hizmetlere tahsisini zorunlu hâle getirmesi gerekmektedir. Kamu yararının zorunlu kitdığı hâller ise talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkânının bulunup bulunmadığının dikkate alınmasıyla belirlenebilecektir (AYM, E.2000/75, K.2002/200, 17/12/2002; E.2004/67, K.2007/83, 22/11/2007, E.2006/169,K.2007/55, 7/5/2007).

124. Anayasa Mahkemesinin söz konusu kararlarda belirlediği kriterlere göre kural kapsamında kamu hizmetlerine ilişkin faaliyetlerin yürütüldüğü adli hizmet ve ceza infaz kurumları ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın orman alanında yapılması ve işletilmesi ancak kamu yararı ve zaruret hâlinin birlikte gerçekleşmesi hâlinde söz konusu olabilecektir.Bu durumun varlığı ise talep edilen faaliyetin orman ekosistemi dışında gerçekleştirilmesi imkânının bulunmaması hâlinde ortaya çıkacaktır.

125. Anayasa Mahkemesi daha önce verdiği bir kararda devlet ormanlarında balık üretmek üzere tesis kurulmasına, Orman Genel Müdürlüğünce bedeli alınarak yirmi dokuz yıla kadar izin verilebileceğini düzenleyen kurałı iptal etmiştir.

126. Anılan kararda kuralda göl, baraj ve deniz yüzeyinde yapılan balık üretimi için karada yapılması mecburi tesisler ile kuralda belirtilen diğer hällerden farklı olarak balık üretmek üzere tesis kurulmasının orman ekosistemi ile bağlantısının bulunmadıği, devlet ormanlarının bitişiğinde veya içinde yer alan göl, baraj ve deniz yüzeyinde yapılan balık üretimi için karada tesisler yapılabilmesinin kamu yararının gerektirdiği orman ekosistemiyle bağlantılı bir zorunluluk hâli olabileceği, ancak bunun dışında, orman ekosistemi ile herhangi bir bağlantı kurulmaksızın devlet ormanları üzerinde balık üretmek üzere tesis kurulmasına izin verilmesinin bu kapsamda değerlendirilemeyeceği ayrica bu tesislerin orman ekosistemi dışında kuruima imkânının bulunması nedeniyle yapılacak faaliyetin devlet ormanlarında gerçekleştirilmesine izin verilebilecek zorunlu bir faaliyet niteliğinde olduğunun söylenemeyeceği ifade edilerek dava konusu ibarenin Anayasa'nın 169. maddesine aykırısonucuna ulaşılmiştır (AYM, E.2018/104, K.2020/39, 16/7/2020, §§ 106-109).

127. Kuralda devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılmasında gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde Çevre ve Orman Bakanlığınca izin verilebileceği düzenlenen adli hizmet ve ceza infaz kurumlarının ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanın orman ekosistemi dışında kurulma imkânının bulunduğu açıktır. Dolayısıyla bu yerlerde yapılacak faaliyetlerin devlet ormanlarında gerçekleştirilmesine izin verilebilecek nitelikte zorunłu bir faaliyet olarak değerlendirilmesi mümkün değildir. Buna göre adli hizmet ve ceza infaz kurumuyla ilgili bina ve tesislerin devlet ormanında yapım ve işletiminde kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerin bulunduğu söylenemez.

128. Bu itibarla kural kapsamında adli hizmet, ceza infaz kurumları ve bunlarla ilgili her türlü yer ve binanin devlet ormanları üzerinde bulunması veya yapılması hususunda gerçek ve tüzel kişilere bedeli mukabilinde izin verilmesine imkân tanınması devletin ormanların korunması ve genişletilmesi yönündeki pozitif yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.

129. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 169. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

G. 24. Maddesiyle 657 sayıl Kanun'un 36. Maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER"Başlıkı Bölümünün (F) Fıkrasının İkinci Paragrafında Yer Alan “…Başbakana…."İbaresinin “.…Cumhurbaşkanına…." Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
130. 657 sayılı Kanun'un 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" başhıklıBölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafinda 657 sayılı Kanun'la tespit edilen çeşitli hizmet sınıflarına dâhil olup da MİT Müsteşarlığı emrinde çalışan MİT mensuplarının atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğu hükme bağlanmaktadır. Dava konusu kural,paragrafta yer alan “...Cumhurbaşkanına..." ibaresidir.

131. Kural MiT emrinde çalışan MiT mensuplarının atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ile disiplin hükümlerine yönelik yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesi hususunda Cumhurbaşkanı'na düzenleyici işlem yapma yetkisi vermektedir.
132. Kuralın anlam ve kapsamının belirlenmesi açısından öncelikle MiT mensubu olarak istihdam edilenlerin kadro, atanma, terfi ve ilerleme gibi özlük hakları ile disiplin hükümlerine yönelik mevzuatta yer alan düzenlemelerin değerlendirilmesi gerekmektedir.
133. 2937 sayılı Kanun'un “Tanımlar" başlıklı 2. maddesinde MİT mensubunun,Kanun'un veya Kanun'a göre çıkarılmış yönetmeliklerde yazılı görevleri yerine getirmekle görevlendirilmiş MİT personeli ile diğer görevlileri; MÍT personelinin ise MİT'in kadrosuna dâhil memurları, Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında olup MiT'te görevlendirilenleri ve MiT’te çalıştırılan sözleşmeli personeli ifade ettiği belirtilmiştir.
134. Anılan Kanun'un 9. maddesinde MiT'in her yil tespit edilen fiili kadrosunun Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanacaği, 10. maddesinde ise MiT kadrolarında istihdam edilen memurların, 2937 sayılı Kanun'da belirtilen özel hükümler dışında, 657 sayılı Kanun 

hükümlerine tabi olduğu, MiT'te istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli,sözleşme esasları, alacakları ücretlerin taban ve tavanı ile sağlık işlcrine ait esasların, 657sayılı Kanun'un 4. maddesindeki sözleşmeli personel istihdamına ilişkin şartlar aranmaksızın yönetmelikle düzenleneceği belirtilmiştir.

135. Kanun'un 11. maddesinin birinci fikrasında MiT'te görevlendirilecek subay,astsubay, sivil memur, uzman erbaş, erbaş ve erlerin sınif, rütbe, unvan ve miktarlarının her yıl ihtiyaca göre ilgili kurumlar ve MiT tarafından müştereken tespit edileceği, bu kapsamda görevlendirilecek subay, astsubay, sivil memur, uzman erbaş, erbaş ve erlerin ilgisine göre İçişleri Bakanlığı, Milłî Savunma Bakanlığı veya Genelkurmay Başkanlığınca teklif edileceği,MiT'in görevlendirme kararı vereceği, bu kişilerin teşkilat içinde görevlendirilmeleri ile bölge değiştirmelerinin, ihtisas ve ihtiyaca göre MiT tarafından yapılacağı belirtilmiştir.Maddenin ikinci fikrasında ise MİT'te görevlendirileceklere ilişkin 926 sayıı Kanun ve diğer mevzuatta öngörülen izin, onay ve benzeri şartların aranmayacağı düzenlenmiştir.
136. 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesinde MÍT personeline ilişkin görev, yetki ve sorumluluklari, genel hükümlere ilave olarak nitelikleri, atama ve hizmet süreleri, yer değiştirme esasları ile teşkilata alınma usul ve şartları ve teşkilatla ilişiklerinin kesilmesi gibi hususların yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Söz konusu maddede MiT'e alınacak personelin nitelikleri atama ve hizmet süreleri, yer değiştirme esaslari, teşkilata alınma usul ve şartlanı ve teşkilatła ilişiğin kesilmesi gibi hususlarda genel hüküm olan 657sayılı Kanun'dan ayrı farklı nitelikte düzenlemelerin yönetmelikle yapılmasına imkân tanındıği anlaşılmaktadır.

137. Devlet memurları ile ilgili genel hükümler içeren 657 sayılı Kanun'un 36.maddesinde ise Millî İstihbarat Hizmetleri Sınıfı anılan Kanun’a tabi kurumlarda çalıştırılan memur sıniflarından birisi olarak düzenlenmiştir. 36. maddenin 12. bendinde Millî İstihbarat Hizmetleri Sınıfının MiT teşkilatı kadrolarında veya bu teşkilat emrinde çalıştırılanlardan özel kanunlarında gösterilen veya Cumhurbaşkanınca tespit edilen görevleri ifa edenleri kapsadığıhükme bağlanmıştır.

138. Maddenin (F) bendinin üçüncü paragrafinda Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfına yapılan atamalarda bu maddenin (A) bendinin (8) numaralı fikrasının (a) ve (b) alt bendindeki derece ve kademe ilerlemesi ile ilgili hükümlerin uygulanacağı belirtilmiştir.
139. 657 sayılı Kanun'a tabi kurumların kadrolarında bulunan personelin aylık ve ek göstergelerinin düzenlendiği Kanun'un 43. maddesinin (B) bendinin üçüncü paragrafında,kadroları Millî İstihbarat Hizmetleri Sınifına dâhil olanlara, bu maddedc gösterilen emsallerini geçmemek üzere Cumhurbaşkanı tarafindan tespit edilecek ek gösterge rakamlarının uygulanacağı düzenlenmiştir.

140. Kanun'un 59. maddesinin birinci fikrasında ise MiT memurluklarına 657 sayılıKanun'un atanma, sınavlar, kademe ilerlemesi ve dereceye yükselmesine ilişkin hükümleriyle bağlı olmaksızın tahsis edilmiş derece aylığı ile memur atanabileceği hükme bağlanmıştır.
141. Kanun'un ek 29. maddesinde de Millî İstihbarat Teşkilatında, 657 sayılı Kanun ile diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılmasına dair hükümleriyle bağłı olmaksızın;

Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek uzmanlığı gerektiren alanlarda, Cumhurbaşkanı onayıile kadro karşılık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabileceği düzenlenmiştir.
142. Anılan hükümlere göre 2937 sayılı Kanun'da MİT personeliyle ilgili belirli konularda 657 sayıłı Kanun'a atıf yapıldığı ancak özel düzenlemelere de yer verildiği 657sayılı Kanun kapsamında bu kişiler için genel düzenlemelerin yanında istisnai hükümlerin de öngörüldüğü anlaşılmaktadır.

143. Bununla birlikte kuralda geçen MÍT mensupları ifadesinin MİT'te istihdam edilen ve yönetmeliklerde yazılı görevleri yerine getirmekle görevlendirilmiş diğer görevlileri de kapsadığı açıktır. 2937 sayılı Kanun'da MiT'in görev ve yetki tanımı içinde yer alan faaliyetierle ilgili olduğu anlaşılan bu kişilerin yaptıkları işin niteliği dikkate alındığında kamu görevlisi sıfatına haiz oldukları anlaşılmaktadır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
144. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “.….İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafından hazırlanıp Başbakanca.." ibaresinin "...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 11.,36., 87., 104.,105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
145. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

146. MÍT mensuplarının atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesiyle ilgili hüküm içeren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
147. MiT mensuplarının teşkilatta görevlendiriłmelerinin niteliği de dikkate alındığında 2937 sayılı Kanun'da söz konusu kadrolarda istihdam edilen memurlarla ilgili uygulanacak hükümler yönünden genel olarak 657 sayılı Kanun'a atıf yapıldığı, yine Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında olup MiT'te görevlendirilenlerin bağlı ołdukları teşkilat kanunları ile 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanma imkânının bulunduğu, sözleşmeli personelle ilgili olarak da 2937 sayıhı Kanun'da kuralda geçen hususları kapsayacak şekilde belirleme yapılarak ayrıntıların yönetmelikte düzenleneceğinin belirtildiği anlaşılmaktadır.
148. Bu açıdan bakıldığında, kuralda MÍT mensuplarına ilişkin olarak 657 ve 2937sayılı Kanunlar ile kadroları başka kurumlarda olup MİT'te görevlendirilenlerin teşkilat kanunlarında temel ilke ve esaslar tespit edilmek suretiyle türevsel nitelikte düzenleyici işlemlerle bu kişilerin atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ile disiplin hükümleriyle ilgili yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesi hususunda Cumhurbaşkanına yetki verilmektedir.

149. Bu itibarla kural kapsamında kanunda temel ilke ve esasların belirlenmesi suretiyle yürütme organına verilen yetkinin türevsel nitelikte olduğu anlaşılmakla kuralın 

kanunla düzenleme ilkesi ve yaşama yetkisinin devredilemezliği ilkesiyle çelişen bir yönübulunmamaktadır.

150. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

Ğ. 25. maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un 43. Maddesinin (B) FıkrasınıDördüncü Paragrafında Yer Alan“….Başbakan.." İbaresinin“….Cumhurbaşkan.…"Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
151. 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafında kadroları Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfına dâhil olanlara, anılan maddede gösterilen emsallerini geçmemek üzere Cumhurbaşkanı tarafindan tespit edilecek ek gösterge rakamlarının uygulanacağı hükme bağlanmaktadır. Dava konusu kural, paragrafta yer alan “..Cumhurbaşkanı.." ibaresidir.

152. 657 sayilı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasında devlet memurlarının maaşının hesaplanmasında esas alınacak unsurlardan birisi olan ek gösterge düzenlenmiştir.Anılan fikrada ek göstergenin 657 sayılı Kanun'a tabi kurumların kadrolarında bulunan personelin aylıklarının hizmet sınıfları, görev türleri ve aylık alınan dereceler dikkate alınarak Kanun'a ekli (I) ve (II) Sayılı Cetvellerde gösterilen ek gösterge rakamlarının eklenmesi suretiyle belirleneceği belirtilmiştir.

153. Buna göre ek göstergeler memurun hizmet sınıfina, görev türüne ve aylık alınan dereceye göre farklılık göstermektedir. Ek göstergeler belirtilen unsurların yer aldığı 657sayılı Kanun'a ekli (I) ve (II) Sayılı Cetvellerde gösterilmiştir. (I) Sayılı Cetvel'de yer alan ek göstergelerin hizmet sınıfları itibarıyla unvan veya aylık alınan derecelere göre belirlendiği,(II) Sayılı Cetvelde ise kadroları genel idare hizmetleri sinifinın birinci derecesinde bulunanların ek göstergelcrinin düzenlendiği anlaşılmaktadır.

154. Fıkranın ikinci paragrafında, ek göstergelerin ilgililerin belirtilen sinıf ve görevde bulundukları sürece ödemelere esas alınacaği, terfi bakımından kazanılmış hak sayılmayacağı belirtilmiştir. Anılan paragrafın devamı ile fikranın üçüncü paragrafında söz konusu ilkeye istisna getirilmiştir. Buna göre kurumların 1., 2., 3. ve 4. dereceli kadrolarına atananlara uygulanacak ek göstergeler, ilgililerin daha önce bulunmuş oldukları kariyerleri ile ilgili sınif veya ekli (I) Sayılı Cetvel’in Genel İdare Hizmetleri Sınıfı (g) bölümünde belirtilen görevlerde kazanılmış hak aylık derecelerine göre alabilecekleri ek göstergelerden düşük olamayacaktır.


155. Fikranın üçüncü paragrafinda ise Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurulu Başkan ve üyelikleri, Millî Eğitim Bakanlığı Talim ve Terbiye Kurulu Başkan ve üyelikleri,Bayındırlık ve İskân Bakanlığı Yüksek Fen Kurulu Başkan ve üyelikleri, müşavir ve 1.dereceden uzman ünvanlı kadrolara atananlara bu kadrolarda bulunduklar sürece daha önce almış oldukları en yüksek ek gösterge üzerinden ödeme yapılacağı belirtilerek başka bir istisna düzenlenmiştir.

156. 657 sayıli Kanun'un 36. maddesinde ise devlet memurlarinın hizmet siniflarıdüzenlenmiştir. Anılan maddede Millî İstihbarat Hizmetleri Sınifinın, MİT kadrolarında veya bu teşkilat emrinde çalıştırılanlardan özel kanunlarında gösterilen veya Cumhurbaşkanınca tespit edilen görevleri ifa edenleri kapsadığı belirtiłmiştir.

157. Dava konusu ibarenin yer aldığı fikranın dördüncü paragrafında kadroları Millîİstihbarat Hizmetleri Sınıfina dâhil olanlara, Kanun'un 43. maddesinde gösterilen emsallerini geçmemek üzere uygulanacak ek gösterge rakamlarını belirleme hususunda Cumhurbaşkanı'na düzenleyici işlem yapma yetkisi verilmiştir. Kanun'un 43. maddesinde gösterilen emsallerin ise 657 sayılı Kanun’a ekli (I) ve (II) Sayılı Cetvellerde hizmet sınıfi,görev türü ve aylık alınan dereceyle tespit edilen ek gösterge rakamları olduğu anlaşılmaktadır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
158. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “…İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli Istihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin "…Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 8., 11.,36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
159. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

160. Kural kadroları Millî İstihbarat Hizmetleri Sınıfına dâhil olanların ek gösterge rakamlarını belirlemede Cumhurbaşkanına düzenleyici işlem yapma yetkisi vermektedir.MİT'te istihdam edilen personel ve diğer görevlilerin yaptığı işin niteliği dikkate alındığında bunların kamu görevlisi sıfatını taşıdığı açıktır. MiT mensuplanının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili düzenleme yetkisi veren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

161, Anayasa'da açıkça kanunla düzenleme yapılması gereken memur ve diğer kamu görevlilerinin mali haklarıyla ilgili konularda yürütme ancak kanunların kurallaştırma yapmak suretiyle belirgin olarak çizdiği çerçeve içinde düzenleyici işlem yapabilir. Kuralda Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin iki yönü bulunmaktadır. Birincisi emsal alınacak ek gösterge rakamlarına ilişkin kriterler, diğeri ise MİT mensuplarının 657 sayılıt Kanun'da tespit edilen emsallere uygunluğunu ortaya koyan ölçütlerdir.


162. Kuralda Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi verilen ek göstergelerin ölçüalınacağı emsaller 657 sayılı Kanun'un 43. maddesi ve bu Kanun'a ekli (I) ve (Il) SayılıCetvellerde belirlenmiştir. Ayrıca MiT'in kadrolarında görev alabilecek kişilerin görev süresi,hizmetin niteliği, özellikle başka kurumlardan görevlendirilenlerin önceki müktesepleri dikkate alındığında bu kişilerin 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinde yer alan emsallere uygunluğunu belirleyecek ölçütlerin belirsiz olduğu söyłenemez. Başka bir ifadeyle kuralda Cumhurbaşkanının MiT mensuplarına uygulanacak ek gösterge rakamlarını tespit ederken bu kişilerin 657 sayılı Kanun'da yer alan emsallerle karşılaştırılmasına esas yapılabilecek objektif ölçütlerin belirlenebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

163. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin kułlanımıyla ilgili olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edildiği, bu konudaki yetkinin türevsel nitelikte olduğu açıktır.

164. Bu itibarla, kuralda MiT mensuplarının ek göstergelerinin belirlenmesine ilişkin yetkinin Cumhurbaşkanı'na bırakılmasının, kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

165. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı değildir.Íptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nin 8., 11., 36., 87., 104.,105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

H. 26. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un 80. Maddesinin Üçüncü Fıkrasında Yer Alan “…Başbakan.…"İbaresinin “…Cumhurbaşkan.…" Şeklinde Değiştirilmesinin incelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
166. 657 sayılı Kanun'un 80. maddesinin üçüncü fikrasında MiT mensuplarının bilgilerini artırmak amacıyla dış memleketlere gönderilmesine ilişkin esasların Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanacak bir talimatla belirleneceği hükme bağlanmaktadır.Dava konusu kural, fikrada yer alan "...Cumhurbaşkanı..." ibaresidir.
167. Devlet memurlarının bilgilerini artirmak üzere diş memleketlere gönderilmelerinin şartları 657 sayıh Kanun'un 78. maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre,mesleklerine ait öğrenimini bitirerek devlet memurluğuna alınmış ve asli memur olarak atanmış olanlardan mesleklerine ait hizmetlerde yetiştirilmek, eğitiimek, bilgilerini artırmak veya staj yapmak üzere dış memleketlere kurumlarınca açılacak seçme veya yarışma sınavlarında başarı gösterenler ile dış burs temin edenlere iki yıla kadar ayrılma müsaadesi verilebilecek ve bu süre en çok bir kat uzatılabilecektir.


168. Kanun'un 79. maddesinde ise yurtdışına gönderilen memurların hak ve yükümlülükleri düzenlenmiştir. Maddenin birinci fikrasına göre, yurtdışına gönderilen personel kadrolarında bırakılacak, kadro karşılığı sözleşme ile istihdam edilenlerin sözleşmeleri devam edecek, şahsen özel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kurumlarınca kendilerine maaşsız izin verilmesi uygun görülenler dışında bu kişiler ayhık ve diğer her türlü ödemeleri ile sözleşme ücretlerinin kanuni kesintilerinden sonra kalan net tutarının %60'ını kurumlarından alabileceklerdir. Bu kişilerin kademe iłerlemesi; emeklilik ve diğer bütün hakları ve yükümlülükleri devam edecek, izin bitiminde yol süresi hariç 15 gün içinde görevlerine döneceklerdir. Bunlardan kurumlarınca kendilerine maaşsız izin verilmesi uygun görülenlerin bu süreleri keseneklerinin ve karşılıklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmeleri şartıyla emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilecektir.

169. Anılan maddenin ikinci ve üçüncü fikralarında ise yurtdışına gönderilen memurların yurtdışında alacakları aylıklarıyla ilgili düzenlemeler yapılmıştır. Fıkrada kurumlarınca gönderilenlerden, uluslararası kuruluşlarda staj yapan ve çalıişma esas ve usulleri ile misyon şeflikleriyle ilişkileri Devlet Personel Başkanlığının görüşü üzerine Dışişleri Bakanlığınca belirlenen memurlara, gittikleri ülkelerde sürekli görevle bulunan ve dokuzuncu derecenin birinci kademesinden aylik alan meslek memurlarna ödenmekte olan yurtdışı ayłığı tutarının, diğerlerine ise bu tutarın 2/3'ünün ödeneceği, şahsen õzel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kendilerine maaşsız izin verilenler ile Cumhurbaşkanınca kurumlar itibarıyla belirlenen kontenjan dışında gönderilenler hariç olmak üzere, burslu gidenlerin aldıkları burs miktarlarının bu miktarın altında ise aradaki farkın kurumlarınca kendilerine ayrica ödeneceği, bu suretle yapılacak fark ödemenin, her türlüvergiden müstesna olduğu belirtilmiştir.

170. Maddenin dördüncü ve beşinci fikralarında yurtdışına gönderilen personelin mecburi hizmet yükümlülüğünü yerine getirmemelerinin yaptırımı düzenlenmiştir. Bu kapsamda yurtdışına gönderilenlerden sürelerinin bitiminde görevlerine başlamayanların görevden çekilmiş sayılacağı, bu kişilerin aylık ve yol giderleri de dâhil olmak üzere kurumlarca kendilerine yapılmış bulunan bütün masrafları iki kat olarak ödemeye mecbur oldukları, görevierine başlayıp da yükümlü bulundukları mecburi hizmetini bitirmeden ayrılanların veya bir ceza sebebi ile memurluktan çıkarılmış olanların mecburi hizmetlerinin eksik kalan kısmı ile orantılı miktarı iki kat olarak ödemek zorunda oldukları belirtilmiştir.
171. Kanun'un 80. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında devlet memurlarının dışmemleketlere gönderilmelerinin usul ve esaslarına ilişkin düzenlemeler yapılmiştır. Maddeye göre şahsen özel burs sağlayan ve bu burstan istifade etmesi için kendilerine maaşsız izin verilenler dışında her yil yurt dışına gönderilecek devlet memurlarının kurumlar itibarıyla sayıları Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenecektir, Kanun'un 78. ve 79. maddelerinde yazılıolanların ayırma ve seçilme usul ve şartları, çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği,haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek hâller 657 sayıh Kanun'un 2. maddesi gereğince yönetmelikle düzenlenecektir.
172. Anılan hükme dayanılarak 21/1/1974 tarihli ve 7/7756 sayılı Bakanlar Kurulu'nun çıkardığı Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet MemurlarıHakkında Yönetmelik 1/2/1974 tarihli ve 14786 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.


173. Dava konusu kuralda MÍT mensuplarından dış memleketlere gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şartları, çalışmalarının nasıl izlenip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek hâllerle ilgili esastarın idarenin adsız düzenleyici işlemlerinden olan talimatla belirleneceği ve bunun Cumhurbaşkanı tarafiından onaylanacağı hükme bağlanmıştır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
174. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".….İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli Istihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanınca.." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
175. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 128, maddeleri yönünden de incelenmiştir.

176. Kural Cumhurbaşkanı'na MiT mensuplarından yurt dışına gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şartlari, çalışmalarının nasıl izlenip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek hâllerle ilgili düzenleyici işlem niteliğinde olan talimatı onaylama yetkisi vermektedir.
177. Kuralda ve dava konusu benzer diğer kurallarda olduğu gibi talimatın,onaylanmaması hâlinde hukuk aleminde düzenleyici bir işlem olarak varlık kazanamayacağıaçıktır. Dolayısıyla onaylamanın talimatın ihdasında kurucu bir unsur olduğu ve idari işlemin düzenlenmesiyle aynı sonucu doğurduğu anlaşılmaktadır.

178. Memurlara tanınan bir hak olarak yurtdışına gönderilmenin, bu kişiler açısından bir takım hak ve yükümlülükler doğurduğu, ayhk ve ödeneklerle ilgili ilgili farklıuygulamalar ortaya çıkardığı dikkate alındığında dava konusu ibarenin yer aldığı maddenin üçüncü fikrasında belirtilen yurt dışına gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şarıları ile geri çağrılmayı gerektirecek hallerin tespitinin memur ve diğer kamu görevlilerinin görev,hak ve yükümlülükleri ile aylık ve ödenekleri üzerinde doğrudan bir etki meydana getirdiği anlaşıłmaktadır.

179. Ayrıca disiplin kurulu başkanının seçimi, ilgilinin savunma hakki, disiplin soruşturmasının başlaması ve sonuçlandırılması için öngörülen azami süreler, disiplin cezalarına karşı başvuru yolları ile disiplin cezalarının verilmesinde uyulması gereken diğer usul ve esasları içeren ve disiplin soruşturmasının yapıłlmasına ilişkin yöntemi ifade eden disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ibaresinin de memur ve diğer kamu görevlilerinin diğer özlük işleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
180. Dolayısıyla Miò mensuplarının yurt dışına gönderilmesiyle ilgili Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi veren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.


181. Kuralda Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi verilen yurt dışına gönderilecek MiT mensuplarının ayırma ve seçilme usul ve şartları 657 sayılı Kanun'un 78. ve 79.maddelerinde belirlenmiştir. Yine münhasıran kanunla düzenleme yapılması gerekmeyen ve genel ifadelerle düzenleme yapılarak ayrıntıların yürütmenin türevsel nitelikteki düzenleyici işlemlerine konu edilmesi mümkün olan yurt dışındaki MiT mensuplarının çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği hususunda idarenin düzenleyici işlem yapabileceği açıktır. Ayrıca yurt dışına gönderilen MiT'in mensuplarının geri çağrılmaların gerektirecek hâller ile bu kişiler hakkında disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağını ortaya koyan ölçütlerle ilgili olarak MiT'te görevlendirme iłe istihdam edilenler yönünden bağh olduklan teşkilat kanunları ile diğer mensuplar açısından 657 sayılı Kanun hükümlerinin uygulanma imkânının bułunduğu anlaşılmaktadır.

182. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin kullanımuyla itgili olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edildiği, bu konudaki yetkinin türevsel nitelikte olduğu açıktır.

183. Bu itibarla, MíT mensuplarından yurt dışına gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şartları, çalışmalarının nasıl izlenip denetleneceği, haklarındaki disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrıłmalarını gerektirecek hâllere ilişkin Cumhurbaşkanı'na talimat onaylama (düzenleme) yetkisi verilmesinin kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle çelişen bir yönü bułunmamaktadır.

184. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı değildir.iptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nin 6., 8., 11., 36., 87., 104.,105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

I. 28. Maddesiyle 657 Sayıhı Kanun'un 152. Maddesinin “III- Ortak Hükümler:"Kısmının İkinci Fıkrasında Yer Alan “…Başbakan..." İbaresinin “…Cumhurbaşkanı…."Şeklinde Değiştiriłmesinin İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
185. 657 sayıh Kanun'un 152. maddesinin “III- Ortak Hükümler: " kısmının ikinci fikrasında MİT'in filî kadrosuna dâhil bulunanlara ödenecek iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminatı oranlarına ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği hükme bağlanmaktadır. Dava konusu kural, fikrada yer alan “... Cumhurbaşkanı..." ibaresidir.

186. 657 sayılı Kanun'un 147. maddesinde dava konusu ibarenin bulunduğu fikrada geçen iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammı ile ilgili tanımlara yer verilmiştir. Anılan maddenin (G) bendinin (a), (b), (c) ve (d) alt bentlerinde iş güçlüğüzammının, niteliği ve çalışma şartları bakımından güç olan işlerde çalışanlara ödenen parayı.

iş riski zammının, hayat ve sağhık için tehlike arz eden hizmetlerde çalışanlara ödenen parayı,eleman teminindeki güçlük zammının, temininde, görevde tutulmasında veya belli yerlerde istihdam edilmesinde güçlük bulunan elemanlar için ödenen parayi, mali sorumluluk tazminatının ise Sayıştaya hesap vermekle yükümlü olan saymaniarla vezne açığından sorumlu veznedarlara õdenen parayı ifade ettiği belirtilmiştir.

187, Kanun'un 152. maddesinde devlet memurlanna õdenecek zam ve tazminatlar düzenlenmiştir. Maddenin “I-Zamlar" kısmında 147. maddede belirtilen zamlar ile "IITazminatlar: " kismında memurlann görevinin önemi, sorumluluk ve niteliği, görev yerinin özelliği, hizmet süresi, kadro, unvan ve derecesi ve eğitim seviyesi gibi hususlar gözönüne alınarak 657 sayılı Kanun'da belirtilen en yüksek devlet memuru aylığının (ek gösterge dâhil)brüt tutarının maddede belirtilen oranlara kadar ve bu oranları aşmamak üzere Cumhurbaşkanınca belirlenecek esas, ölçü ve nispetler dâhilinde özel hizmet tazminatının,eğitim öğretim tazminatının, din hizmetleri tazminatının, emniyet hizmetleri tazminatının,mülki idare amirliği tazminatının, denetim ve adalet hizmetleri tazminatının memurlara ödeneceği düzenlenmiştir. Bu zam ve tazminatlara hak kazanmada ve bunların ödenmesinde aylıklara ilişkin hükümler uygulanacaktır.

188. Maddenin "Ill- Ortak Hükümler:" kismının birinci fikrasında ise maddede düzenlenen zam ve tazminatların hangi işi yapanlara ve hangi görevlerde bulunanlara ödeneceğinin, miktarlarnın, ödeme usul ve esaslarının bütün kurumları kapsayacak şekilde Kanun'un 154. maddesi uyarınca katsayının Cumhurbaşkanınca değiştirilmesi durumu hariçyıida bir defa olmak üzere hazırlanacağı ve Cumhurbaşkanı kararı ile yürürlüğe konulacağıbelirtilmiş, üçüncü fikrasının birinci cümlesinde ise söz konusu zam ve tazminatlara hak kazanmada ve bunlann ödenmesinde aylıklara ilişkin hükümlerin uygulanacağı hükme bağlanmıştır.

189. 29/12/2022 tarihli ve 32058 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 28/12/2022 tarihli ve 6617 sayılı Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Kararda Değişiklik Yapıması ve Aynı Kararın 2023 Yılında da Uygulanmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararı'nın 1. maddesinde 17/4/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurułu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Karar ve ekindeki cetvellerin, bu Karar'da yer alan değişikliklerle birlikte uygulanmasına 2023 yılında devam edileceği belirtilmiştir.

190. Anılan Kararda atif yapıan 17/4/2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ve bu karara ekli cetvellerde ise devlet memurlarına ödenecek zam ve tazminatlara ilişkin usul ve esaslar ile oranlar tespit edilmiştir.

191. Maddenin “III- Ortak Hükümler:" kısmının dava konusu ibarenin de yer aldığıikinci fikrasında MiT mensuplarına ödenecek iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminatı oranlarını ve bunların ödenmesine ilişkin usul ve esasların Cumhurbaşkanı tarafindan belirleneceği hükme bağlanmıştır.
2. İptał Talebinin Gerekçesi 
192. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".…İçişleri Bakanlığının görüşü

alınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırıhk Sorunu 
193. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

194. 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinin "III- Ortak Hükümler:" kısmının ikinci fiıkrasında yer alan “Maliye Bakanlığının uygun görüşü üzerine" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 2/7/2018 tarihli ve 703 sayılı Anayasada Yapılan Değişikliklere Uyum Sağlanması Amacıyla Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında KHK'nın 182. maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.

195. Kural MİT mensuplarının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili olarak Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi vermektedir.

196. Kuralda Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi verilen zam ve tazminatın ölçüalınacağı kriterlerin genel olarak 657 sayılı Kanun'un 147. ve 152. maddeleri ile anılan Kanunda atif yapılan Cumhurbaşkanı kararı dikkate alınarak belirlenmesinin mümkün olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle kuralda Cumhurbaşkanının MiT'in fiilî kadrosuna dâhil bulunanlara ödenecek iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminatı oranlarına ilişkin usul ve esasları tespit ederken esas ałınabilecek objektif ölçütlerin belirlenebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
197. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin kulłanımıyla ilgili olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edildiği, bu konudaki yetkinin türevseł nitelikte olduğu açıktır.

198. Bu itibarla, kuralda belirtilen hususlara yönelik Cumhurbaşkanı'na yetki tanınmasının, kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
199. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ iłe Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104.,105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.


i. 29. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un 178. Maddesinin (B) Fıkrasının ÜçüncüParagrafında Yer Alan “….Başbakan.." İbaresinin “….Cumhurbaşkan.…." Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
200. 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (B) fikrasının üçüncü paragrafında MiT mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususların Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanacak bir talimatla tespit edileceği hükme bağlanmaktadır. Dava konusu kural,paragrafta yer alan "...Cumhurbaşkanı... " ibaresidir.

201. Memurların haftalık çalışma sürelcri 657 sayılı Kanun'un 99. maddesinde düzenlenmiştir. Maddeye göre memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir. Bu süre cumartesi ve pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenecek ancak Kanun'la, özel kanunlarla veya bunlara dayanılarak çıkarilacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit edilebilecektir.
202. Kanun'un 178. maddesinde devlet memurlarına ödenecek fazla çalişma ücreti düzenlenmiştir. Maddeye göre çalışma saatleri dışında belli durumlara münhasır olmak üzere yapılan fazla çalıişmalar ücretle karşılanacaktır. Maddenin (A) fikrasında, salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hâllerin ortaya çıkması (bunun devamı süresince), fabrika, atölye,şantiye, işletme gibi yerlerde 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması hâlleri, fazla çalışmaların ücretle karşılanmasını gerektiren durumlar olarak sayılmıştır. Fıkrada ayrıca fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücretin Cumhurbaşkanı kararı ilc belirleneceği hükme bağlanmıştır.
203. Maddenin (B) fikrasında memurlara ücretsiz olarak yaptırılacak fazla çalışma düzenlenmiştir. Fıkranın birinci ve ikinci paragrafinda kurumların gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabileceği,bu durumda personele yaptırılacak fazla çalşmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verileceği, ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabileceği, fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin esas ve usullerin Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanhığınca müştereken belirleneceği belirtilmiştir.

204. 375 sayıl KHK'nın ek 13. maddesinde, belirli bir sürede bitirilmesi gereken zorunlu ve istisnai işlerden her defasında ayrıca Cumhurbaşkanı kararı alımması kaydıyla,Cumhurbaşkanınca uygun görülenlerde çahıişan 657 sayılı Kanun'a tabi personele, ayda elli saati ve bir yılda altı ayı geçmemek üzere yılı merkezî yönetim bütçe kanununda belirlenen fazla çalışma saat ücretinin beş katını aşmamak kaydıyla Cumhurbaşkanınca belirlenen çalışma süresine, miktar, usul ve esaslar dâhilinde fazla çalışma ücretinin ödenebileceği, diğer mevzuat hükümleri çerçevesinde yaptıkları fazla çalışma karşılığında herhangi bir ad altında ödeme yapılan personele bu madde uyarınca ayrıca fazla çalışma ücreti ödenmeyeceği belirtilmiştir.

205. Fazla çalıişma ile ilgili esasları düzenleyen Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik 19/2/1975 tarihli ve 7/9493 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı

ihdas edilerek 13/3/1975 tarihli ve 15176 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve 1/6/1974tarihinde yürürlüğe girmiştir.

206. 16/12/2022 tarihli ve 7427 sayılı 2023 yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanununda ve eki (K) Cetvelinin Fazla Çalışma Ücreti başlıklı (III) numaralı kısmının (A) fikrasının (1)numaralı bendinde 657 sayılı Kanun'un 178. maddesi uyarınca fazla çalışma karşılığında saat başına yapılacak ödemenin 5,40 TL olduğu, özel kanunlarındaki hükümler uyarınca bütçe kanunlarıyla belirlenmesi gereken fazla çalışma ücretleri için bu saat ücretinin esas alınacağıdüzenlenmiştir. Fıkranın (2) numaralı bendinde ise anılan Kanun’da gösterilen belli statüdeki memurlar için 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinde yer alan kısıtlamalara bağh olmaksızın tavan sınırı geçmeyecek şekilde farklı miktarlarda fazla çalışma ücreti belirlenmiştir.
207. Yine anılan kısmın (B) fikrasında belediyeler ile bunlara bağlı müstakil bütçeli kamu tüzel kişiliğini haiz kuruluşlarda (iktisadi işletmeler hariç), görevlerinin niteliği gereği 657 sayılı Kanun'da belirtilen çalıişma süre ve saatlerine bağlı olmaksızın zabita ve itfaiye hizmetlerinde filen çalışan personele (destek hizmeti yürüten personel hariç), belediye meclisi kararı ile tespit edilen tutarın, fazla çalışma ücreti olarak maktu bir şekilde ödeneceği belirtilmiştir.

208. 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (A) fikrasına göre Cumhurbaşkanı'nın Merkezî Bütçe Kanunu hükümleri ya da 375 sayılı KHK'nın 13. maddesinde belirtilen şartlara veya başka herhangi bir mevzuata bağlı olmadan memurların fazla çalışma süresi ve saat başına ödenecek ücretle ilgili düzenleme yetkisinin bulunduğu anlaşılmaktadır.
209. Dava konusu ibarenin yer aldığı Kanun'un 178. maddcsinin (B) fikrasının üçüncü paragrafında da MiT mensuplarına ödenecek fazla çalışma üeretłerinin miktarı (birim değer ya da maktu ücret, tavan sınır) ve diğer hususlar ile bu kapsamda fazla çalışma ücretinin verilmesini gerektirecek durum ve şartların talimatla belirleneceği ve bunun Cumhurbaşkanıtarafindan onaylanacağı hükme bağlanmıştır.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
210. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".…İçişleri Bakanlığıın görüşüalınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca.." ibaresinin “….Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6.. 8.,11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
211. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7, ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

212. Kural MiT mensuplarının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili olarak Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi vermektedir. Memur ve kamu görevlilerinin ayłk ve ödenekleriyle ilgili hükümler içeren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.


213. Kuralın anlam ve kapsam bölümünde belirtildiği üzere kuralia Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi verilen MíT mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlara ilişkin kriterler genel olarak 657 sayılı Kanun'un 178. maddesi,Merkezî Bütçe Kanunu hükümleri ve 375 sayıh KHK'nın 13. maddesinde belirlenmiştir.
214. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edildiği bu konudaki yetkinin türevsel nitelikte olduğu açıktır.

215. Bu itibarla, kuralda belirtilen hususlara yönelik Cumhurbaşkanı'na talimat onaylama (düzenleme) yetkisi tanınmasının, kamu görevliłerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

216. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralin Anayasa'nin 6., 8., 11., 36., 87., 104.,105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

J. 30. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un Ek 29. Maddesinin Birinci ve ÜçüncüFıkralarında Yer Alan“.….Başbakan.." İbarelerinin “…Cumhurbaşkanı.." Şeklinde Değiştirilmelerinin İncelenmesi 

1. Anlam ve Kapsam 
217. 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin birinci fikrasında MiT'te 657 sayılıKanun ile diğer kanunların sözleşmeli personel çalıştırılmasına dair hükümleriyle bağlıolmaksızın; Cumhurbaşkanı tarafından belirlenecek uzmanlığı gerektiren alanlarda,Cumhurbaşkanı onayı ile kadro karşıłık gösterilmek kaydıyla sözleşmeli personel çalıştırılabileceği düzenlenmiştir. Maddenin üçüncü fıkrasında ise bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usul ve esaslari, ücret miktarı ve her çeşit ödemeleri ile diğer haklarının Cumhurbaşkanı tarafından tespit edileceği hükme bağlanmıştır. Dava konusu kurallar anılan paragraflarda yer alan “...Cumhurbaşkanı... " ibareleridir.

218. 657 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasında kamu hizmetlerinin;memurlar, sözleşmeli personel, geçici personeł ve işçiler eliyle gördürüleceği düzenlenmiştir.
219. Sözleşmeli personel temelde Kanun'un 4. maddesinin (B) fikrasında düzenlenmiştir. Fıkranın birinci paragrafinda sözleşmeli personelin, kalkınma planı, yıllık program ve iş programlarında yer alan önemli projelerin hazırlanması, gerçekleştirilmesi,işletilmcsi ve işlerliği için şart olan, zaruri ve istisnai hâllere münhasır olmak üzerc özel bir meslek bilgisine ve ihtisasına ihtiyaç gösteren geçici işlerde, Cumhurbaşkanınca belirlenen esas ve usuller çerçevesinde, ihdas edilen pozisyonłarda, mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılmasına karar verilen ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevłileri olduğu belirtilmiştir.

220. Fıkranın üçüncü paragrafında yabancı uyruklulardan belli hizmetlerde çalıştırılacak olanların sözleşmeli personel olarak istihdamı, dördüncü paragrafinda geçici olması şartı aranmaksızın sözleşmeli personel olarak istihdam edilenlerin memur kadrosuna atanmalari, beşinci paragrafinda sözleşmeli personelin seçimi, atanması, mali hakları,sözleşmenin feshedilmesi, altıncı ve yedinci paragraflarında bir yıldan az süreli veya mevsimlik hizmette çalışanlara ile 24/11/1994 tarihli ve 4046 sayılı Özelleştirme Uygulamaları Hakkında Kanun kapsamında diğer kamu kurum ve kuruluşlarına nakil hakkıbulunmayan personelin sözleşmeli personel statüsünde atanmasi, sekizinci paragrafiında ise sözleşmeli personel hakkında uygulanacak disiplin soruşturmasına ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

221. 657 sayılı Kanun hükümleri dışında devlet kurumlarının özel teşkilat kanunlarıya da kamu iktisadi teşebbüslerinde çalışan sözleşmeli personel için 22/1/1990 tarihli ve 399sayılı Kamu İktisadi Teşebbüsleri Personel Rejiminin Düzenlenmesi ve 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin Bazı Maddelerinin Yürürlükten Kaldırılmasına Dair KHK kapsamında sözleşmeli personel istihdam edilmektedir.

222. Bununla birlikte 657 sayıhı Kanun'un 4. maddesinin (B) fikrası uyarınca kamu idare, kurum ve kuruluşlarında mali yılla sınırlı olarak sözleşme ile çalıştırılan ve işçi sayılmayan kamu hizmeti görevlileri hakkında Bakanlar Kurulunca ihdas edilen 6/6/1978tarihli ve 7/15754 sayıhı Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar 8/5/2020 tarihli ve 2506 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı uyarınca Cumhurbaşkanlığı Yönetmeliği olarak uygulanmaya devam etmektedir.

223. Dava konusu ibarenin yer aldığı 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin birinci fıkrasında geçen “kadro karşılığı sözleşmeli personel'" istihdamı ise kişilerin 657 sayıłı Kanun çerçevesinde oluşturulan memur kadrolarında sözleşme ile çalıştırılmalarına imkân veren bir istihdam yöntemidir (AYM, E.2011/44, K.2012/99, 21/6/2012).

224. Dava konusu kurallar Cumhurbaşkanı'na kendisinin belirleyeceği uzmanlık alanında herhangi bir mevzuata bağlı kalmadan MİT'te kadro karşılığı sözleşmeli personel çalıştırılmasını onaylama ve bu kişilerle yapılacak sözleşme usul ve esasłarını, bunların ücret miktarını ve her çeşit ödemeler ile diğer haklarını belirleme yetkisi vermektedir.
2. İptal Talebinin Gerekçesi 
225. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılt Kanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “..İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca.." ibaresinin “.….Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştiriłmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykını olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasaya Aykırılk Sorunu 
226. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


227. Kurallar MįT'te kadro karşılığı sözleşmeli personel istihdamı ile buna ilişkin sözleşmenin usul ve esaslanı, bunların ücret miktarı ve her çeşit ödemeleri ile diğer haklarınıbelirlemede Cumhurbaşkanına yetki vermektedir.

228. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarında kamu kurumlarında yürütülen hizmetin niteliği itibarıyla düzenlilik içinde sunulması gereken, kişilerin ve toplumun varlığıve huzuru yönünden vazgeçilemez, ertelenemez ve ikame edilemez hizmetlerden olmasıhâlinde bu faaliyetleri yerine getiren sözleşmeli personelin Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fikrasında ifade edilen diğer kamu görevlileri kapsamında değerlendiriłmesi gerektiği kabul edilmiştir (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 221; E.2012/103, K.2013/105,3/10/2013; E.2008/54, K.2011/45, 10/3/2011; E.2005/143, K.2005/99, 19/12/2005;E.2004/16, K.2011/63, 14/4/2011).

229. Sözleşmeli personelin MİT'in milli güvenlik istihbarat faaliyetleri kapsamında yapacağı hizmetlerinin devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler ołduğu ve bu görevleri yerine getiren sözleşmeli personelin Anayasa'nın 128. maddesinde yer alan diğer kamu görevlisi kapsamında kaldığı açıktır. Dolayısıyla Miò'te çalışacak sözieşmeli personelin atanma, hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleriyle ilgili hükümler içeren kuralların Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
230. Kadro karşılığı sözleşmeli personele ilişkin genel çerçevenin 657 sayılıKanun'da belirlendiği, Cumhurbaşkanı'na verilen yetkinin MiT'in yerine getirdiği görevlerin özelliği gereği belli uzmanlık alanlarında kadro karşılığı sözleşmeli personel istihdamına yönelik olduğu anlaşıłmaktadır. Bu yönüyle kurallarda MİT'te sözleşmeli personel istihdamıile buna ilişkin sözleşmelerin usul ve esasları, ücret, her çeşit ödemeler ve diğer haklanıbelirleme hususunda Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili kriterlerin belirlenebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

231, Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edildiği, bu konudaki yetkinin türevsel nitelikte olduğu açıktır.

232. Bu itibarla, kurallarda belirtilen hususlara ilişkin Cumhurbaşkanı'na yetki tanınmasının, kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle çelişen bir yönü bułunmamaktadır.
233. Açıklanan nedenlerle kurałlar, Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAşAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralların Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.


K. 42. Maddesiyle 2547 Sayılı Kanun'a Eklenen Ek 39. Maddenin Birinci Cümlesinde Yer Alan “.….Türkiye Maarif Vakfinın önerisi..." ve İkinci Cümlesinde Yer Alan “.….ve Türkiye Maarif Vakfinın..." İbarelerinin İncelenmesi 
234. 2547 sayılı Kanun'un ek 39. maddesinin dava konusu ibarelerin de yer aldığıbirinci ve ikinci cümlesi 703 sayılı KHK'nin 135. maddesiyle değiştirilmiştir.
235. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibarelere ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

L. 56. Maddesiyle 2937 Sayıl Kanun'un 3. Maddesinin Birinci Fikrasında Yer Alan “Başbakana."İbaresinin“Cumhurbaşkanına…" Şeklinde Değiştirilmesinin Încelenmesi 

1.İptal Talebinin Gerekçesi 
236. Dava dilekçesinde Özetle; parlamenter sistemde Cumhurbaşkanı'nın siyasi sorumluluğunun bulunmadığı, Anayasa'da hükûmetin genel siyasetinden sorumlu olanın Bakanlar Kurulu olduğunun belirtildiği, MİT'in görevleri ve yaptığı faaliyetin niteliği dikkate alındığında hiçbir siyasi sorumluluğu bulunmayan Cumhurbaşkanı'na bağlı olarak kurulmasının yürütmenin diğer yanı olan Bakanlar Kurulunun devreden çıkarılması anlamına geleceği, kuralla devlet istihbaratının üretilmesi ve kullanılması, örtülü operasyonlar gibi millîgüvenliğe, devletin yüksek menfaatine ve kişilerin temel hak ve özgürlüklerine ilişkin işlemlerin Cumhurbaşkanı'nın sorumsuzluk alanına bırakıldığı, yine kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na, Başbakan ve ilgili bakanın imzası olmaksızın tek başına işlem yapabilme imkânının tanındığı, böylelikle Cumhurbaşkanı'nın MiT ve faaliyetleriyle ilgili olarak alacağı kararlara ve yapacağı işlemlere karşı yargı yolunun fiilen kapatıldığı, bununla birlikte demokratik devletlerde devletin hiçbir faaliyet alanının TBMM'nin denetimi dışına çıkarılmaması gerektiği, MiT'in Cumhurbaşkanı'na bağlanmasıyla faaliyetlerinin TBMM'nin denetim ve bilgi edinme yetkisi dışında çıkanıldığı, kuralla Cumhurbaşkanı'na Anayasa'da yer almayan, Bakanlar Kurulundan bağımsız olarak tek başına kullanabileceği yeni yetkiler verildiği, bu durumun devletin niteliklerine ilişkin Anayasa'nın Başlangıç kısmında tarif edilenin dışında farklı bir hukuk düzeninin kurulması anlamına geldiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 8., 11., 36., 87., 104.,105. ve 125, maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür,
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
237. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasanın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

238. 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında Cumhurbaşkanı'na bağlıMiT'in kurulduğu hükme bağlanmıştır. Dava konusu ibare, fikrada yer alan “….Cumhurbaşkanına..." ibaresidir.

239. Millî güvenlikle ilgili istihbarat faaliyeti yürüten bir kurum olan MiT'in teşkilat ve görev tanımlamasının devletin genel siyaseti ve yürütme fonksiyonuyla ilgili olduğu 

konusunda kuşku bulunmamaktadır. Cumhurbaşkanı'nı Miò ve faaliyetlerinden sorumlu tutan kuralın devletin yürütme yetkisi ile ilgili konuda düzenleme öngördüğü açıktır.
240. Yukarıda da açıklandığı üzere (bkz. § 18) 7078 sayılı Kanun'un içinde dava konusu kuralında yer aldığı bazı maddeleriyle ilgili yapılan denetimin içerik denetimi olmasınedeniyle denetim tarihindeki anayasal normların dikkate alınması gerekmektedir. Bu nedenle Anayasa'nin denetim tarihi itibarıyla yürürlükte olan 8. ve 104. maddelerindeki düzenlemelere göre Cumhurbaşkanı'nın münhasıran yürütme yetkisine sahip olduğu ve merkezî idarenin başı durumunda olduğu konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Bu bağlamda MiT'in ya da herhangi bir merkezî idari biriminin Cumhurbaşkanlığına bağlıkılınmasının Anayasa'ya aykırılık teşkil etmediği açıktır.

241. Öte yandan Anayasa'nın 123. maddesinde idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği belirtildikten sonra idarenin kuruluş ve görevlerinin merkezden yönetim ve yerinden yönetim esaslanna dayandığı hükme bağlanmış, kamu tüzel kişiliğinin ancak kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulacağı ifade edilmiştir.
242. Anayasa'nın anılan maddesinde yer verilen idarenin bütünlüğü ilkesi idari görevleri yerine getiren kurumlar arasında birliğin sağlanması ve idari yapı içinde yer alan kurumlann bir bütünlük içinde çalışmasını öngörmektedir. İdarede bütünlüğü sağlamak için başlıca iki hukuksal araç hiyerarşi ve idari vesayet kullanılmaktadır. Hiyerarşi, hem merkezîyönetim içinde yer alan örgütler ve bunlara bağlı birimler arasındaki hem de yerinden yönetim kurułuşlarının kendi içindeki bütünleşmeyi sağlamaktadır. İdari vesayet ise merkezîyönetim ile yerinden yönetim kuruluşları arasındaki bütünleşmeyi sağlayan araçtır (AYM,E.2018/15, K.2018/78, 5/7/2018, § 7).

243. Bu itibarla devletin yürütme fonksiyonuna ilişkin bir konu olan millî güvenlik istihbaratı kapsamında faaliyetler yürüten MiT’in doğrudan Cumhurbaşkanı'na bağlanmasınıöngören kuralın yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104. maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığı gibi kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak MiT'in bağlı olduğu makamın Cumhurbaşkanı olarak belirlenmesinin Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık ołuşturmadığı anlaşılmaktadır.
244. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. Ípta! talebinin reddi gerekir.

Kurahın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 11., 36., 87., 105. ve 125.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

M. 57. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 4. Maddesinin;
- Birinci Fıkrasının (c) Bendinde Yer Alan “….Milli Güvenlik Kurulu ve Başbakana…” İbaresinin “.…Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Milli Güvenlik Kuruluna.”Şeklinde Değiştirilmesinde Bulunan “.…Cumhurbaşkanı." İbaresinin,
-Birinci Fıkrasının (h) Bendine “….konularda..." İbaresinden Sonra Gelmek Üzere Eklenen “..Cumhurbaşkanınca veya..." İbaresinin,

-İkinci Fikrasında Yer Alan “..Başbakanca..."İbaresinin “...Cumhurbaşkanınca..."Şeklinde Değiştirilmesinin,
İncelenmesi 
1. iptal Talebinin Gerekçesi 
245. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırıhk Sorunu 
a. Maddenin Birinci Fıkrasının (c) Bendinde Yer Alan “...Cumhurbaşkanı..."İbaresi 

246. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

247. 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Cumhurbaşkanı ve MillîGüvenlik Kuruluna tekliflerde bulunmak MiT'in görevleri arasında olduğu belirtilmiştir.Dava konusu kural, bentte yer alan “...Cumhurbaşkanı.. " ibaresidir.
248. 2937 sayıl Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde yer alan “.….Başbakan.." ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152.maddesiyle madde metninden çıkarıłmıştır. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel ołuşturmadığı anlaşılmaktadır.
249. Kural MİT'e kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Cumhurbaşkanı'na teklifte bulunma görevini verirken aynı zamanda Cumhurbaşkanı'nın kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerini yönlendirmesine de imkân tanımaktadır. Kuralla MİT'e verilen görev çerçevesinde Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin devletin yürütme görev ve yctkisi kapsamında kaldığı açıktır.
250. Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçeler uygun ołduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
251. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykir değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

b. Maddenin Birinci Fıkrasının (h) Bendine Eklenen“..Cumhurbaşkanınca veya..."İbaresi 

i. “.…Cumhurbaşkanınca….” İbaresi Yönünden 
252. 6216 sayıh Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

253. 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (h) bendinde diş güvenlik,terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanınca verilen görevleri yerine getirmenin MiT'in görevleri arasında olduğu hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural,fikrada yer alan “...Cumhurbaşkanınca... " ibaresidir.

254. 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (h) bendinde yer alan “…veya Bakanlar Kurulunca…" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılıKHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çıkarılmiştır. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığıanlaşılmaktadır.

255. Kural diş güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanı'na doğrudan MiT'e emir ve talimat verme yetkisi tanımaktadır. Kuralla MİT'e verilen görey çerçevesinde Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin devletin yürütme görev ve yetkisi ile Cumhurbaşkanı'nın görev ve yetkileri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır.

256. Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
257. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nin 6., 11., 87.,98., 99., 100., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

i.“..veya...” İbaresi Yönünden 
258. Dava konusu kural dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çikarilmıştır.

259. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

c. Maddenin İkinci Fıkrasında Yer Alan “..Cumhurbaşkanınca..."İbaresi 
260. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 123. maddeleri yönünden de incelenmiştir.


261. 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ikinci fikrasında MiT'e, Kanun'un 4.maddesinde sayılanlar dışında görev verilemeyeceği, Mit birimlerinin görev, yetki ve sorumluluklarının Cumhurbaşkanınca onaylanacak bir yönetmelikte belirtileceği hükme bağlanmıştır.Dava konusu kural, fikranın ikinci cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanınca... " ibaresidir.

262. Kanun'un 4. maddesinde;
-Türkiye Cumhuriyeti'nin ülkesi ve milletiyle bütünlüğüne, varlığına,bağımsızlığına, güvenliğine, anayasal düzenine ve millî gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel faaliyetler hakkında millîi güvenlik istihbaratını devlet çapında oluşturmak ve bu istihbaratı Cumhurbaşkanı,Genelkurmay Başkanı, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile gerekli kuruluşlara ulaştırmak,
-Devletin millî güvenlik siyasetiyle ilgili planların hazırlanması ve yürütülmesinde;Cumhurbaşkanı, Genelkurmay Başkanı, Millî Güvenlik Kurulu Genel Sekreteri ile ilgili bakanlıkların istihbarat istek ve ihtiyaçlarını karşılamak,
-Kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat faaliyetlerinin yönlendirilmesi için Cumhurbaşkanı ve Millî Güvenlik Kuruluna tekliflerde bulunmak,
-Kamu kurum ve kuruluşlarının istihbarat ve istihbarata karşı koyma faaliyetlerine teknik konularda müşavirlik yapmak ve koordinasyonun sağlanmasında yardımcı olmak,
-Genelkurmay Başkanlığınca Silahh Kuvvetler için lüzum görülecek haber ve istihbaratı, yapılacak protokole göre Genelkurmay Başkanlığına ulaştırmak,
-Millî Güvenlik Kurulunda belirlenccek diğer görevleri yapmak,
-İstihbarata karşı koymak,
-Dış güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanınca verilen görevleri yerine getirmek,
-Diş istihbarat, millî savunma, terörle mücadele ve uluslararası suçlar ile siber güvenlik konularında her türlü teknik istihbarat ve insan istihbaratı usul, araç ve sistemlerini kullanmak suretiyle bilgi, belge, haber ve veri toplamak, kaydetmek, analiz etmek ve üretilen istihbaratı gerekli kuruluşlara ulaştırmak,
-İstihbarat kapasitesini, niteliğini ve etkinliğini artırmak amacıyla çağdaş istihbarat usul ve yöntemlerini araştırmak, teknolojik gelişmeleri takip etmek ve uygun görülenleri temin etmek,
MİT’in görevleri arasında sayılmıştır.
263. Kanun'un 3. maddesinin ikinci fikrasında MİT'in başkan, başkan yardımcıları,başkanhklar, daireler ve şubeler ile diğer teşkilat birimlerinden oluşacağı belirtilmiştir. Aynı

maddenin dördüncü fikrasında ise MiT'in teşkilatının ihtiyaca göre yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.

264. Kurał devłetin yürütme yetkisi ile ilgili bir konuda olan MİT birimlerinin görev,yetki ve sorumluluklarının Cumhurbaşkanı'nın onaylayacağı yönetmelikle belirlenmesine imkân tanımaktadır.

265. Kanun'un 3. maddesinin ikinci fikrasında MiT'in ana hatlarıyla teşkilat birimlerinin düzenlendiği, 4. maddesinin birinci fikrasında da ayrıntılı olarak görev tanımlamasının yapıldığı anlaşılmaktadır. Dolayısıyla MiT birimlerinin görev yetki ve sorumluluklarının anılan hükümler çerçevesinde genel olarak tespit edildiği açıktır.
266. Bu itibarla, MİT birimlerinin görev yetki ve sorumluluklarına ilişkin olarak kanunda genel çerçevenin çizildiği, temel ilke ve esasların düzenlendiği dikkate alındığında belirtilen hususlarda Cumhurbaşkanı'na yönetmelik düzenleme yetkisi verilmesinin kanunla düzenleme ilkesi ile yasama yetkisinin devrediłmezliği ilkesine aykırı bir yönübulunmamaktadır. Ayrıca kural MiT birimlerinin görev yetki ve sorumluluklarının kanunla düzenlenmesini öngören Anayasa'nın 123. maddesi ve Cumhurbaşkanı'na yönetmelik çıkarma yetkisi tanıyan Anayasa'nın 124. maddesiyle de çelişmemektedir.
267. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7., 123. ve 124. maddelerine aykırıdeğildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11.,104. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
N. 59. Maddesiyle 2937 Sayılıt Kanun'un 6. Maddesinin Sekizinci Fıkrasında Yer Alan “…,Başbakanlık teftiş elemanları…." İbaresinin “….ve Devlet Denetleme Kurulu."Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
268. 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin sekizinci fikrasında maddede yer alan faaliyetlerin denetiminin, siralı kurum amirleri ve Devlet Denetleme Kurulu (DDK)tarafindan yapılacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan “… ve Devlet Denetleme Kurulu..." ibaresidir.

269. Kanun'un 6. maddesinde MiT'in Kanun'un 4. maddesi kapsamında belirlenen görevlerini yerine getirirken kullanacağı yetkiler düzenlenmiştir. Maddenin birinci fikrasında MfT’in görevlerini yerine getirirken;
-Yerli ve yabancı her türlü kurum ve kuruluş, tüm örgüt veya oluşumlar ve kişilerle doğrudan ilişki kurabileceği, uygun koordinasyon yöntemlerini uygulayabileceği,
-Kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları,19/10/2005 tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanunu kapsamındaki kurum ve kuruluşlar ile diğer tüzel kişiler ve tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşlardan bilgi, belge, veri ve kayıtlarıalabileceği, bunlara ait arşivlerden, elektronik bilgi işlem merkezlerinden ve iletişim alt yapısından yararlanabileceği ve bunlarla irtibat kurabileceği, bu kapsamda talepte 

bułunulanların, kendi mevzuatlarındaki hükümleri gerekçe göstermek suretiyle talebin yerine getirilmesinden kaçınamayacakłarı,
- 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap DördüncüKısım Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümlerinde yer alan suçlara (318., 319., 324., 325. ve 332.maddeleri hariç olmak üzere) ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda ifade tutanaklarına, her türlü bilgi ve belgeye erişebilecekleri, bunlardan örnek alabilecekleri,
-Gizli çahışma usul, prensip ve tekniklerini kullanabilecekleri,
-İstihbari faaliyetler için görevlendirilenlerin kimliklerini değiştirebilecekleri,kimliğin gizlenmesi için her türlü önlemi alabilecekleri, tüzel kişilikler kurabilecekleri,kimliğin oluşturulması veya tüzeł kişiliğin kurulması ve devam ettirilmesi için zorunlu olmasıdurumunda gerekli belge, kayıt ve dokümanlar ile araç ve gereçler hazırlayabilecekleri,değiştirebilecekłeri ve kullanabilecekleri,
-Yabancıların ülkeye giriş ve çıkış iłe vize, ikamet, çalışma izni ve sınır dışı edilmesi gibi konularda, ilgili kurum ve kuruluşlardan talepte bulunabilecekleri,
-Telekomünikasyon kanallarından geçen dış istihbarat, millî savunma, terörizm ve uluslararası suçlar ile siber güvenlikle ilgili verileri toplayabilecekleri,
-Yabancı unsurların ülkenin ve vatandaşların iletişim güvenliğini tehdit eden faaliyetlerinin engellenmesine yönelik çahşmalar yapabilecekleri, ilgili kurum ve kuruluşłardan talepte bulunabilecekleri,
-MiT'te görev alan veya alacak kişilerin güvenilirliklerini ve uygunluklarınıbelirlemek için yalan makinası uygulaması dâhil test teknik ve yöntemlerini kullanabilecekleri,
-MIT mensupları görevlerini yerine getirirken ceza ve infaz kurumlarındaki tutuklu ve hükümlülerle önceden bilgi vermek suretiyle görüşebilecekleri, görüşmeler yaptırabilecekleri, görevinin gereği terör örgütleri dâhil olmak üzere millî güvenliği tehdit eden bütün yapılarla irtibat kurabilecekleri,
belirtilmiştir.
270. Maddenin ikinci fikrasında MiT'in göreviyle ilgili konularda, Anayasa'nın 2.maddesinde belirtilen temel niteliklere ve demokratik hukuk devletine yönelik ciddi bir tehlikenin varlığı hâlinde deviet güvenliğinin sağlanması, casusluk faaliyetlerinin ortaya çıkarılması, devlet sırının ifşasının tespiti ve terörist faaliyetlerin önlenmesine ilişkin olarak,hâkim kararı veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Mit Başkanı veya yardımcısının yazılı emriyle telekomünikasyon yoluyla yapılan iletişimin tespit edilebilmesine,dinlenebilmesine, sinyal bilgilerinin değerlendirilebilmesine, kayda alınabilmesine imkân tanınmiştir.


271. Maddenin ikinci ila yedinci fikralarında ayrıca söz konusu tedbirler ile bu bilgilerin muhafaza ve yok edilmesi işlemleri ve bunlarla ilgili yazılı emir ve karar alma sürcçlerinin usul ve esasları düzenlenmiştir.

272. Dava konusu kuralla yukarıda anılan faaliyetlerin denetiminin, sıralı kurum amirleri ve DDK tarafından yapıłması öngörülmüştür.

2. İptal Talebinin Gerekçesi 
273. Dava dilekçesinde özetle: DDK'nın müstakil bir denetim birimi olmadığı,gerekli görülen durumlarda inceleme ve değerlendirmeler yapmak üzere yapılandırıldıği,dolayısıyla Anayasa'nın 108. maddesinde tanımlanan yapışı ve görevi itibarıyla DDK'nın MiT'i ve faaliyetlerini etkili bir şekilde denetleyemeyeceği, bu durumun ayrıca DDK'ya Anayasa'nın anılan hükmünde belirtilen görev tanımlamasının dışında yeni görevler verilmesi sonucunu doğuracağı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 6. ve 108. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasaya Aykırıhk Sorunu 
274. Anayasa'nın 108. maddesinde, “İdarenin hukuka uygunluğunun, düzenli ve verimli şekilde yürütülmesinin ve geliştirilmesinin sağlanması amacıyla. Cumhurbaşkanlığına bağlı olarak kurulan Devlet Denetleme Kurulu, Cumhurbaşkanının isteği üzerine, tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ve sermayesinin yarısından fazlasına bu kurum ve kuruluşların katıldığı her türlü kuruluşta, kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarında. her düzeydeki işçi ve işveren meslek kuruluşlarında, kamuya yararlı derneklerle vakıflarda. her türlü idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetlemeleri yapar.
Yargı organları Devlet Denetleme Kurulunun görev alanı dişındadır.
Devlet Denetleme Kurulunun Başkan ve üyeleri, Cumhurbaşkanınca atanır.
Devlet Denetleme Kurulunun işleyişi. üyelerinin görev süresi ve diğer özlük işleri,Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir." denilmektedir.

275. Anılan maddenin birinci fikrasına 6771 sayılı Kanun'un 16.maddesiyle “.…inceleme, ..." ibaresinden önce gelmek üzere “..idari soruşturma...." ibaresi eklenmiş; ikinci fikrasında yer alan "Silahlı Kuvvetler ve..." ibaresi madde metninden çıkarılmış; üçüncü fıkrasında yer alan ".…üyeleri ve üyeleri içinden Başkanı, kanunda belirlenen nitelikteki kişiler arasından,.…"ibaresi ".….Başkan ve üyeleri,.…." şeklinde ve dördüneüfikrasinda yer alan “...kanunla.. " ibaresi “….Cumhurbaşkanlığıkararnamesiyle... " şeklinde değiştirilmiştir.

276. 6771 sayılı Kanun'la Anayasa'da yapılan değişikliklerle Cumhurbaşkanlığıhükûmet sistemi geçilmiş bu kapsamda 703 sayılı KHK ile Türkiye Cumhuriyeti idare teşkilatı içinde yer alan kamu kurum ve kuruluşlarının kuruluş veya teşkilat ve görevleri hakkında kanunłarın bir kısmı yürürlükten kaldırılmış ve bu kuruluşların teşkilat yapısı ve görevleri CBK'larla yeniden düzenlenmiştir (AYM, E.2018/121, K.2021/84, 11/11/2021, §16).


277. 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 5 sayilı Devlet Denetleme Kurulu Hakkında CBK'nin 4. ve 5. maddelerinde DDK'nın görev ve yetki alanı belirlenmiştir.

278. Söz konusu CBK'nın 3. maddesinin (1) numaralı fikrasında ise DDK’nın,Cumhurbaşkanlığına bağlı üst denetleme organı olduğu, (2) numaralı fikrasında ise Cumhurbaşkanlığına bağlı olan Kurulun Başkan ve üyelerinin Cumhurbaşkanı'na karşısorumlu olduğu belirtilmiştir.

279. Yeni hükûmet sisteminde Başbakanlığa bağlı Teftiş Kurulu Başkanlığı da kapatılarak bu Kurulun icra ettiği fonksiyonlar Cumhurbaşkanlığına bağlı DDK'ya verilmiştir. Nitekim 703 sayılı KHK'nın 220. maddesinde maddenin yürürłüğe girdiği tarihten önce Başbakanlık Teftiş Kurulu tarafindan başlatılan inceleme, soruşturma ve denetimlerin ilgili mevzuata göre DDK tarafından sonuçlandırılacağı hüküm altına alınmıştır (AYM,E.2018/121, K,2021/84, 11/11/2021, § 17).

280 Anayasa'nın 108. maddesinde 6771 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle DDK'ya idari soruşturma yetkisi verildiği de dikkate alındığında yeni hükûmet sisteminde daha önce Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığı tarafından icra edilen inceleme, soruşturma,denetim ve koordinasyon görevinin Cumhurbaşkanlığına bağlı denetłeme organı olan DDK tarafindan yürütülmesinin öngörüldüğü anlaşılmaktadır (AYM, E.2018/121, K.2021/84,11/11/2021, § 18). Öte yandan Anayasa'nın 108. maddesinde DDK'nın Cumhurbaşkanının isteği üzerine denetleme ve diğer görevleri yerine getireceğinin belirtilmesi, söz konusu faaliyetlerin düzenli olarak gerçekleştirilmeyeceği anlamına gelmemektedir.
281. Bu itibarla tüm kamu kurum ve kuruluşlarında ve sermayesinin yarısından fazlasına bu kurum ve kuruluşłarın katıldığı her türlü kuruluşta, kamu kurumu niteliğinde olan meslek kuruluşlarında, her düzeydeki işçi ve işveren meslek kuruluşlarında, kamuya yararlıderneklerle vakiflarda her türlü idari soruşturma, inceleme, araştırma ve denetleme yapma yetkisine sahip olan DDK'ya kural kapsamında MiT'in görev ve faaliyetine ilişkin olarak denetleme yetkisi verilmesinin Anayasa'nın 108. maddesiyle çelişen bir yönübulunmamaktadır.

282. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 108. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6, maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
O. 60. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 7. Maddesinde Yer Alan “….Başbakana.…" İbaresinin“….Cumhurbaşkanına." ve “…Başbakanın." İbaresinin “…Cumhurbaşkanının.…"Şeklinde Değiştirilmelerinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
283. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 

Başlangıç kısmı ile 2., 6., 8., 11., 87., 104., 105. ve mülga 112. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
284. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

285. 2937 sayilı Kanun'un 7, maddesinde MiT başkanının Kanun'un 4. maddesinde belirtilen görevlerin yerine getirilmesinden Cumhurbaşkanı'na karşı sorumlu olduğu,Cumhurbaşkanı'nın dışında herhangi bir kişi veya makama karşı sorumlu tutulamayacağıhükme bağlanmıştır. Dava konusu kural maddede yer alan “..Cumhurbaşkanına..." ve ".…Cumhurbaşkanının... " ibareleridir.

286. 2937 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yer alan "MiT Müsteşarı" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle "Teşkilat Başkanı"olarak değiştiriłmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anłaşılmaktadır.
287. MİT başkanının görev yönünden yalnızea Cumhurbaşkanı'na karşı sorumlu olmasını öngören kuralın devletin yürütme görev ve yetkisi kapsamında değerlendirilmesi gerektiği açıktır.

288. Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde dcğiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
289. Bu itibarla devletin yürütme fonksiyonuyla ilgili bir konu olan MiT başkanının sorumlu olduğu makamı belirleyen kuralın yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104, maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığıgibi kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak MiT başkanının bağlı olduğu makamın Cumhurbaşkanı olarak belirlenmesinin Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık oluşturmadığı açıktır.

290. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 11., 87., 105. ve mülga 112.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.


Ö. Kanun'un 61. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 8. Maddesinin Birinci Fikrasında Yer Alan “…BakanlarKurulunca çıkarılacak…"İbaresinin “….Cumhurbaşkanı tarafından onaylanan.…”Şeklínde Değiştirilmesinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
291. Dava dilekçesinde özetle; Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılı Kanun'un ek 6.maddesinin birinci cümlesinde yer alan “.…İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Milli Istihbarat Teşkilatıtarafindan hazırlanıp Başbakanca..."ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104., 105., 124. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
292. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasanın 7. ve 123. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

293. 2937 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fikrasında olağanüstü hâller ile seferberlik veya savaş hâlinin ilanında, MiT'in bakanlıklar, Türk Silahlı Kuvvetieri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarıyla münasebetlerinin, Millî Güvenlik Kurulunun mütalaasıalındıktan sonra Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan ".….Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan... " ibaresidir.

294. Kuralda Cumhurbaşkanı'nın onaylayacağı yönetmeliğin konusunun idarcler arası ilişkilerin düzenlenmesi olduğu ve anılan hususun Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrası uyarınca kanunla düzenlenınesi gerektiği anlaşılmaktadır. Anayasa'ya göre münhasıran yürütme görev ve yetkisine sahip Cumhurbaşkanına bağlı olan MiT, bakanlıklar, Türk SilahlıKuvvetleri ve diğer kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve yetkilerinin kendi kuruluşkanunları ve diğer mevzuatlarda düzenlendiği açıktır.

295. Dolayısıyla olağanüstü hâl ile savaş ve seferberlik ilanında millî güvenlik faaliyetlerinin etkin ve hızhı yürütülebilmesi için kamu kurumlarının teşkilat kanunlarında ya da CBK'larda belirtilen görev ve yetkilerin kullanıłmasında gerekli koordinasyonun sağlanması için Cumhurbaşkanı'na düzenleme yetkisi verilen konuların genel çerçevesinin ilgili mevzuatlarda belirlendiği anlaşılmaktadır.

296. Bu itibarla Anayasa'da kanunla düzenlenmesi gereken bir konu olan MiT'in olağanüstü hâl ile savaş ve seferberlik ilanında TSK ve diğer kurumlarla olan ilişkisinin usułve esaslarnın kanunda temel olarak belirlendiği, bu yönüyle anilan hususta Cumhurbaşkanı'na Yönetmelik onaylama (çıkarma) yetkisi verilmesinin yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Ayrıca kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak MiT'in diğer kurumlarla ilişkisinin düzenleyen makamın Cumhurbaşkanı olarak belirlenmesi Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmünc ve yürütme yetki ve görevinin münhasır olarak Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu düzenłeyen Anayasa'nın 8. ve 104. maddelerine aykırılık ołuşturmamaktadır.


297. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7., 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 105., 124. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

P. Kanun'un 62. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 9. Maddesinde Yer Alan “…Başbakan.…” İbaresinin “.….Cumhurbaşkanı…" Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
298. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “.…İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafından hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin ".….Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştiriimesine yönelik gerekçelcrle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104.,105. ve 125, maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
299. 6216 sayıłı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 7. ve 123. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

300. 2937 sayılı Kanun'un 9. maddesinde MiT'in her yil tespit olunan fiili kadrosunun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural,maddede ycr alan “..Cumhurbaskanı..." ibarcsidir.

301. 2937 sayılı Kanun'un 9. maddesinde yer alan MiT Müsteşarlığınca" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle “tarafindan"şeklinde değiştirilmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
302. Kuralda Cumhurbaşkanı'na verilen onaylama yetkisinin fiilî kadronun tespitiyle aynı sonucu doğurduğu anlaşılmaktadır. Kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarının ihdasıveya iptali, başka bir deyişle kadro usulüne ilişkin düzenlemeler idarenin teşkilat yapısı ile ilgili olup idarenin kuruluş ve görevlerinin belirlenmesinin bir parçasını oluşturmaktadır (AYM, E.1965/32, K.1966/3, 4/2/1966; E. 2018/119, K. 2020/25, 11/6/2020, § 18; E.2020/8,K.2021/25, 31/3/2021, § 17). Dolayısıyla Cumhurbaşkanlığına bağlı kurumların kadrolarına dair düzenlemeler Anayasa'nın 123. maddesi kapsamında kanunla düzenlenmesi gereken konular içinde yer almaktadır.

303. MÍT Anayasa'nın 123. maddesinde ifade edildiği üzere merkezî idare teşkilatıiçinde yer almaktadır. Bu kurumda görev alanların fiilî kadrolarının belirlenmesi (ihdası),iptali ya da bu kadrolarda değişiklik yapılmasına ilişkin kuralların da Anayasa'nın 123.maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gerekmektedir.

304. Öte yandan Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci fikrasında “Bakanlıkların kurulması, kaldırılmasi, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir." denilmek suretiyle 

bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurułması Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci fikrası uyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular kapsamında kalmaktadır (AYM, E.2018/119,K.2020/25, 11/6/2020, § 25). Anılan maddede Cumhurbaşkanlığı merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşlara ilişkin ayrıca bir hükme yer veriłmemiş olsa bile bunlarla ilgili teşkilat ve kadroların CBK ile belirlenebileceği hususunda tereddüt bulunmamaktadir (AYM, E.2019/71, K.2020/82, 30/12/2020, § 28).
305. Dolayısıyla MiT'in kadrosunun kanunla veya CBK ile belirlenmesi gerekmektedir. Kuralın anayasallık denetiminde öncelikle fiilî kadronun tespit (onaylama)işleminin ne anlama geldiği değerlendirilmelidir.

306. Kuralda geçen filî kadronun tespitinin daha önce ihdas edilen kadroların o yıl içinde fiilen kullanılmasındaki asgari ya da azami sınırın belirlenmesi anlamına geldiği açıktır. Dolayısıyla kuralda Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin MİT'in Önceden belirlenmişkadrosu içinde, ortaya çıkan ihtiyaçlar ve hizmetin gerekleri gözetilerek her yıl kullanılacak filî kadronun somut karar alma şeklinde Cumhurbaşkanı tarafindan tespit edilmesinden ibaret olduğu anlaşılmaktadır.

307. Bu itibarla MiT'in önceden belirlenmiş kadrosu çerçevesinde her yıl kullanılacak fiilî kadronun Cumhurbaşkanı tarafından onaylanarak tespit edilmesinin kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle çelişen bir yönübulunmamaktadır.

308. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 7. ve 123. maddelerine aykırı değildir.İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

R. Kanun'un 64. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 12. Maddesine Eklenen İkinci Fıkranın Üçüncü Cümlesinde Yer Alan “…Cumhurbaşkanı.." İbaresinin İncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
309. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayilıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan "..İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli İstihbarat Teşkilau tarafindan hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin ".Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
310. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

311. 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci fikrasında MİT personelinin kimliğinin gizlenmesinin esas olduğu, bu personele ilişkin özlük ve sosyal güvenlik haklarının tespitinde MİT kayıtlarının esas alınacağı, buna ilişkin usul ve esasların Sosyal Güvenlik Kurumu ile MİT tarafindan müştereken hazırlanan ve Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan yönetmelikle belirleneceği hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan "...Cumhurbaşkanı..." ibaresidir.

312. 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “Müsteşarlığı"ibareleri dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayıhı KHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Söz konusu düzenłemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
313. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti ilkesi gereği kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması, genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet öłçütlerine göre ihdas edilmesi gerekir. Kanun koyucunun bu yöndeki takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyet ve kamu yararı ölçütlerini gözeterek kullanması zorunludur.

314. Kurala göre MİT personelinin özlük ve sosyal güvenlik haklarının tespitinde bu kişilerin MiT'teki özlük dosyasında yer alan maaş ve ek ödeme bilgileri, sağlık raporları,sosval haklari, derece, terfi, izin haklari, mesleki bilgileri, mal bildirimleri varsa inceleme,soruşturma, denetim raporları, disiplin cezaları ile ödül ve başarı belgesi veriłmesine ilişkin bilgi ve belgeler esas alınacak, bu bilgilerin kullanılması ve değerlendirilmesine ilişkin kriterler de Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanacak (çıkarılacak) yönetmelikle belirlenecektir.Kural bu yönüyle özlük ve sosyal güvenlik alanında MiT personeline ait bilgi ve belgelerin kullanıłmasında kurumlar arası ilişkileri düzenlemektedir.

315. MİT personelinin ifa ettiği görevin niteliği de dikkate alındığında kuralın bu kişilerle ilgili gizliliğin korunarak kamu güvenliği ve düzeninin sağlanması amacına yönelik ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Bu itibarla MiT personelinin özlük ve sosyal güvenlik haklarının tespitinde Sosyal Güvenlik Kurumu ile MiT arasındaki eşgüdümün sağlanması için MÍT'teki kayıtların esas alınmasının öngörülmesi kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamındadır. Bu nedenle kamu yararı amacını gözettiği anlaşılan kurałın hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

316. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.


S. Kanun'un 65. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 13. Maddesinin Birinci Fıkrasında Yer Alan "…Milli Güvenlik Kurulunda görüşüldükten sonra Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile.…" İbaresinin “….Cumhurbaşkanınca...” Şeklinde ve İkinci Fıkrasında Yer Alan “….Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile.…."İbaresinin “…Cumhurbaşkanınca..” Şeklinde Değiştirilmelerinin İncelenmesi 
317. 2937 sayılı Kanun'un 13. maddesinin dava konusu ibarelerin de yer aldığıbirinci ve ikinci fikraları 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
318. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibarelere ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

Ş. Kanun'un 66, Maddesiyle 2937 Sayıhı Kanun'un Değiştirilen 19. Maddesinin Birinci Cümlesinde Yer Alan “.…Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine.."İbaresinin İncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
319. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 21. maddesiyle 6136 sayılıKanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".…İçişleri Bakanlığının görüşüalınarak Milli Istihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca..." ibaresinin *..Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine yönelik gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8.,36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırıhk Sorunu 
320. 6216 sayıłı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

321. 2937 sayıh Kanun'un 19. maddesinde MiT'in fiilî kadrosuna dåhil personelden teşkilatın özelliği ve hizmetin gerekli kıldığı şart ve vasıflar gözönüne alınarak teşkilata intibak edemedikleri üstlerince tescil edilenlerin, MiT Başkanının teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın uygun görmesi üzerine, genel hükümlere göre başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirileceği, Devlet Personel Başkanlığının yedi gün içinde atama teklifini yapmasını müteakip ilgili kurum veya kuruluştarafindan on gün içinde atama işlemleri tamamlanarak ilgili personelin MiT ile ilişiğinin kesileceği hükme bağlanmaktadır. Dava konusu kural, maddenin birinci cümlesinde yer alan “…Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine... " ibaresidir.

322. 2937 sayılı Kanun'un 19. maddesinde yer alan "MiT Müsteşarımın" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle "Teşkilat Başkanının" şeklinde değiştirilmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
323. Kural MİT'in teşkilat yapısı ve yürüttüğü faaliyet gereği uyum sağlayamayan personelin başka kurum ve kuruluşlara naklen atanmasıyla ilgili Cumhurbaşkanı'na uygun görme yetkisi vermektedir. Cumhurbaşkanı'na Teşkilat Başkanının teklifi üzerine verilen söz konusu yetkinin naklen atama işleminin kurucu unsurlarından olduğu açıktır.

324. Hukuk devletinin temel ilkelerinden biri belirliliktir. Bu ilkeye göre yasal düzenłemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Hukuki güvenlikle bağlantılı olan belirlilik ilkesiyle bireyler kanundan belirli bir kesinlik içinde hangi somut eylem ve olguya hangi hukuki yaptırımın veya sonueun bağlanacağını bilme imkânına sahip olabilirler. Birey ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarım ayarlayabilir (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 144).
325. Belirlilik ilkesi, yalnızca yasal belirliliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği de ifade etmektedir. Yasal düzenlemeye dayalı erişilebilir, bilinebilir ve öngörülebilir nitelikteki mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işłemleriyie de hukuki belirlilik sağlanabilir. Hukuki belirlilik ilkesinde asıl olan, bir hukuk normunun uygulanmasıyla ortaya çıkacak sonuçların o hukuk düzeninde öngörülebilir olmasıdır (AYM,E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 145).

326. Yukarıda belirtildiği üzere MiT mensupları, MİT'in kadrosuna dâhil memurlar,Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında olup MÍT'te görevlendirilenler ve MİT'te çalıştınılan sözleşmeli personel ile diğer görevlilerden oluşmaktadır. MİT’te görevli memurlar açısından genel düzenleme niteliğinde olan 657 sayıhı Kanun'un 74. maddesinde devlet memurlarının bir kurumdan diğerine nakli düzenlenmiştir.

327. Anılan maddede, memurların 657 sayılı Kanun'a tabi kurumlar arasında.kurumların muvafakati ile kazanılmış hak dereceleri üzerinden veya Kanun'un 68.maddesinde belirtilen esaslar çerçevesinde derece yükselmesi suretiyle bulundukları sıniftan veya öğrenim durumları itibarıyla girebilecekleri sınıftan bir kadroya naklinin mümkün olduğu belirtilmiş; kazanılmış hak derecelerinin altındaki derecelere atanabilmeleri için ise atanacakları kadro derecesi ile kazanılmış hak dereceleri arasındaki farkın 3 dereceden çok olmaması ve memurların isteğinin şart olduğu ifade edilmiştir.

328. Dava konusu kurałda MiT mensuplarının başka kurumlara nakli ile ilgili özel düzenleme öngörülmüş bu çerçevede MİT personelinin kanunda belirtilen hâllerde başka kurum ve kuruluşlara naklen atanmaları hususunda Cumhurbaşkanı'na yetki verilmiştir.MİT'in icra ettiği görevin niteliği, önemi ve hassasiyeti dikkate alındığında teşkilatia çalışanların bu faaliyetlerle uyumlu hareket edebilmeleri mil güvenlik istihbaratının sürdürülebilirliği açısından önem arz ctmektedir. Dava konusu kuralla MiT'te yürütülen hizmetin gerekli kıldığı şart ve vasıflar gözönünde bulundurulmak suretiyle kuruma intibak edemediği tespit edilen personelin başka bir kuruma naklen atanmasına imkân tanındığıanlaşılmaktadır.

329. Kuralda MİT'in kurumsal yapısı ve kimliği, yürütülen hizmetin gerekli kıldığışart ve vasıflar gözönüne alınarak kuruma intibak edemeyen personelin başka kurumlara nakledilmesi öngörülmek suretiyle naklen atama için asgari şartlar belirlenmiştir. Buna göre teşkilata intibak edemcdikleri üstlerince tescil edilenlerin, Mit Başkanının teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın uygun görmesi üzerine, genel hükümlere göre başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmak üzere Devlet Personel Başkanlığına bildirilecek, devlet Personel Başkanlığının yedi gün içinde atama teklifini yapmasını müteakip ilgili kurum veya kuruluş

tarafindan on gün içinde atama işlemleri tamamlanarak ilgili personelin MiT ile ilişiği kesilecektir.

330. Öncelikle idarenin kamu hizmetiyle ilgili işe alımlarda ve görev sürecinde kişilerin görevin gerektirdiği niteliklere sahip olup ołmadığını değerlendirmede takdir yetkisinin olduğu belirtilmelidir. Bu kapsamda kamu görevlilerinin belli şartlarda durumun gerektirmesi hâlinde farklı kurum ve kuruluşlarda görevlendirilmeleri söz konusu olabilir.Özellikle kamu güvenliğini sağlama amacına yönelik hassas görev yürüten yerlerde istihdam edilecek personelle ilgili bu yönde tasarrufların yapılması kamu güvenliğinin sürekliliği açısından zorunlu olabilir. Öte yandan kamu görevlisi olarak devlette istihdam edilen kişiler bu sıfatın sağladığı birtakım ayrıcalık ve avantajlardan yararlanırken bunun getireceği külfet ve sorumluluklara da katlanmaları ve bazı sınırlamałara tabi olmaları beklenebilir.
331. Bu doğrułtuda bazı kamu görevlilerinin hizmetin niteliği gereği belli nedenlerle belli dönemlerde başka yerlere atanmaları ya da görevlendirilmeleri söz konusu olabilir. Bu konuda idareye, belirli bir takdir alanı tanınması makul karşılanmalıdır. Kişilerin başka yere ya da pozisyonlara atanma veya görev yerinin değiştirilmemesi konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin -kendi mevzuatı çerçevesinde- ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının niteliği ve benzeri faktörleri dikkate alarak bu talepleri karşılayamaması ya da kişilerin iradesi dışında tasarrufta bulunmaları olağandır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak,ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur (fhsan Asutay, § 39).
332. Kural kapsamında MiT personelinin başka kuruma nakledilmesi hususunda MİT Başkanı ve nihayetinde Cumhurbaşkanı'na takdir yetkisi tanınmıştır. Ancak bu yetki sınırsız değildir. Söz konusu yetkisinin kullanılmasında kamu yararı ve hizmetin gereklerinin gözetilmesi gerekmektedir.

333. Yukarıda da ifade edildiği üzere yürüttüğü faaliyetin niteliği dikkate alındığında MİT teşkilatının değişken ve dinamik bir yapida olması gerektiği açıktır. MiT'e tanımlanan görevi yerine getirmede uyumsuzluk yaşayan personelin belirli kriterler çerçevesinde makul ve kabul edilebilir gerekçeler gösterilmek suretiyle kamu güvenliği hizmetinin kesintiye uğramaması amacıyla farklı uygun bir kamu kurum ve kuruluşuna nakledilmesi söz konusu olabilir. Kuralda Cumhurbaşkanı'na yalnızca Mit personeliyle sınırlı olmak üzere tanınan söz konusu yetkinin kullanılmasına esas alınacak kriterlerin belirli olduğu anlaşılmaktadır.Dolayısıyla bu ölçütlere göre yapılacak tasarruflara karşı kişilerin yargı mercilerine başvurmalari mümkündür.

334. Başka bir ifadeyle kuralda naklen atama işleminin hukuka uygunluğunun denetlenmesinde elverişli ölçütlerin tespit edildiği, ayrıca mevzuatta söz konusu işlemin amacına uygun bir şekilde uygulanmasını sağlayacak etkili denetim mekanizmalarının oluşturulduğu anlaşılmaktadır.

335. Nitekim Danıştayın yerleşik içtihatlarında da memurların atanmałarı konusunda idarelerin takdir yetkisi bulunduğu ifade edilmekle birlikte bu yetkinin ancak kamu yararı ve hizmet gereklcri gözetilerek kullanıłabileceği kabul edilmiştir. Danıştaya göre atama yetkisinin kamu yararı ve hizmet gerekleri gözardı edilerek kulłanıldığının kanıtlanması ya da 

idari yargı merciince saptanması hâlinde atama işlemi sebep ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olacaktır (Ídari Dava Daireleri Kurulu, E.2016/4927, K.2018/1784, 12/4/2018; 2D,E.2016/8093, K.2019/600, 14/2/2019; 5D, E.2016/18926, K.2019/2680, 10/4/2019).
336. Bu itibarla Teşkilata intibak edemedikleri anlaşılan personelden Cumhurbaşkanınca uygun görülenlerin başka bir kurum veya kuruluşa naklen atanmasına imkân tanıyan kuralda belirlilik ilkesine aykırı bir yön bulunmadığı gibi kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında bu konuda Cumhurbaşkanı'na yetki verilmesinin kamu yararıamacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu nedenle kuralda hukuk devieti ilkesine aykırılık bulunmamaktadır.

337. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 8., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

T. Kanun'un 67. Maddesiyle 2937 Sayıh Kanun'un 20. Maddesinin Birinci ve Beşinci Fıkralarında Yer Alan “…Başbakanlık.…" İbarelerinin “…Cumhurbaşkanlığı.."Şeklinde Değiştirilmelerinin İncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
338. Dava dilekçesinde özetle; kuralların Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana.." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 2. ve 8. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anlam ve Kapsam 
339. 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci fikrasında MiT'in giderlerini karşılamak amacıyla her yıl Cumhurbaşkanlığı bütçesi içerisinde özel bir tertibe yeteri kadar ödenek konulacağı, beşinci fikrasında ise MiT için Cumhurbaşkanlığı bütçesine konułan ödeneklerin, yasama organının ilgili komisyonunda gizli bir oturumda görüşülerek karara bağlanacağı hükme bağlanmıştır. Dava konusu kurallar, fikralarda yer alan *..Cumhurbaşkanlığı..." ibareleridir.

340. 10/12/2013 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 12. maddesinin birinci fikrasında, genel yönetim kapsamındaki idarelerin bütçelerinin merkezî yönetim bütçesi, sosyal güvenlik kurumłarı bütçeleri ve mahalli idareler bütçeleri olarak hazırlanacağı ve uygulanacağı, ikinci fıkrasında merkezi yönetim bütçesinin, bu Kanun'a ekli (I), (II) ve (III) Sayıli Cetvellerde yer alan kamu idarelerinin bütçelerinden oluşacağı düzenlenmiştir.

341. Merkezi yönetim bütçesini ołuşturan ve Kanun’a ekli (I), (II) ve (III) SayılıCetvellerde sayılan idareler ise genel bütçe kapsamındaki kamu idareleri, özel bütçeli idareler ve diğer idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlardır.


342. Maddenin üçüncü, dördüncü fikralarında, birinci ve ikinci fikrada düzenlenen merkezî bütçe içinde sayılan bütçe türlerine ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Bu kapsamda genel bütçenin, devlet tüzel kişiliğine dâhil olan kamu idarelerinin bütçesi olduğu, özel bütçenin ise bir bakanlığa bağlı veya ilgili olarak belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan, gelir tahsis edilen, bu gelirlerden harcama yapma yetkisi verilen, kuruluş ve çalışma esasları kanunla veya CBK'yla düzenlenen her bir kamu idaresinin bütçesi olduğu belirtilmiştir.

343. Kurallarda MiT'in giderlerini karşılamak amacıyla belirlenen özel tertipteki ödeneğin yer alacağı Cumhurbaşkanlığı bütçesinin, merkezî yönetim bütçesi türlerinden olan ve Kanun'a ekli (I) Sayılı Cetvel'de sayılan genel bütçeli idareler içinde düzeniendiği anlaşılmaktadır.

3. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
344, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

345. 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin beşinci fikrasında yer alan “Müsteşarlığı"ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
346. Kurallar MiT'in giderleri için ayrılan ödeneğin her yıl Cumhurbaşkanlığıbütçesi içerisinde özel bir tertipte yer alacağını, MİT için Cumhurbaşkanlığı bütçcsine konulan ödeneklerin, yasama organının ilgili komisyonunda gizli bir oturumda görüşülerek karara bağlanacağını düzenlemektedir. Kurallara göre MİT'e ayrılan ödeneğin merkezi yönetim bütçesi türlerinden olan Cumhurbaşkanlığı bütçesi içinde yer almasınının yürütme görev ve yetkisi kapsamında kaldığı açıktır.

347. Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.
348. Bu itibarla MiT'e ayrılan ödeneğin yer aldığı bütçe ile ilgili düzenleme içeren kuralların yürütme yetki ve görevinin yalnızca Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. maddesiyle çelişen bir yönü bulunmadığı gibi MiT'in Cumhurbaşkanlığına bağlı olduğu dikkate alındığında bütçesinin de Cumhurbaşkanlığıbütçesi içerisinde yer almasının Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fıkrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık oluşturmadiğı sonucuna varılmaktadır.

349. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa'nın 8. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 2. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

U. Kanun'un 68. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 21. Maddesinde Yer Alan “…Başbakana…" İbaresinin “….Cumhurbaşkanına…" Şeklinde Değiştirilmesinin Íncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
350. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 87., 104, ve 105. maddelerine aykırı olduğu iłeri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
351. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurał, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123, maddesi yönünden de incelenmiştir.

352. 2937 sayılı Kanun'un 21. maddesinin birinei fikrasında Teşkilat Başkanının gizli hizmet giderlerinin hizmetin gerekłerine göre harcanmasından Cumhurbaşkanı'na karşısorumlu olduğu hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, maddede yer alan "….Cumhurbaşkanına... " ibaresidir.

353. 2937 sayılı Kanun'un 21. maddesinde yer alan “MİT Müsteşarı" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle "Teşkilat Başkanı"olarak değiştirilmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
354. 5018 sayıh Kanun'un 24. maddesinin birinci fikrasında, kapalı istihbarat ve kapalı savunma hizmetleri, devletin millî güvenliği ve yüksek menfaatleri ile devlet itibarının gerekleri, siyasi, sosyal ve kültürel amaçlar ve olağanüstü hizmetlerle ilgili olarak devlet ve hükûmet icapları için kulłanılmak üzere Cumhurbaşkanlığı bütçesine konulan ödeneğin örtülüödenek olduğu belirtilmiştir. Anılan maddeye göre kanunlarla veya CBK'larla verilen görevlerin gerektirdiği istihbarat hizmetlerini yürüten diğer kamu idarelerinin bütçelerine de örtülü ödeneğin konulabilmesi mümkündür.

355. Maddenin ikinci fikrasında Cumhurbaşkanlığı ve diğer ilgili idare bütçelerinde yer alan örtülü ödeneklerin kullanılma yerinin, giderin kimin tarafından yapılacağının,hesapların tutulma ve kapatılma yönteminin, gideri yapanın değişmesi hâlinde yeni yetkiliye hangi belgelerin aktarılacağının Cumhurbaşkanı tarafindan belirleneceği, örtülü ödeneklere ilişkin harcamaların Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen esaslara göre gerçekleştirileceği ve ödeneceği belirtilmiştir.

356. Kurala göre MİT Başkanının gizli hizmet (Örtülü ödenek) giderlerinin hizmetin gereklerine göre harcanmasından idari yönden Cumhurbaşkanı'na karşı sorumlu olmasının devletin yürütme görev ve yetkisi kapsamında kaldığı açıktır.

357. Kanun'un 60. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yer alan ….Başbakana…" ibaresinin “…Cumhurbaşkanına." ve “.…Başbakanın.…." ibaresinin 

"..Cumhurbaşkanının.." şeklinde değiştirílmelerine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

358. Bu itibarla devletin yürütme fonksiyonuyła ilgili bir konu olan MiT Başkanının gizli hizmet harcamalarıyla ilgiłi idari yönden sorumlu olduğu makamı Cumhurbaşkanı olarak düzenleyen kuralın yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104. maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığı gibi kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak MiT Başkanının belirtilen hususta Cumhurbaşkanı'na karşısorumlu olmasının Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık oluşturmadığıanlaşılmaktadır.

359. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 87. ve 105. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
Ü. Kanun'un 69. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 24. Maddesinin İkinci Fıkrasında Yer Alan“…Başbakanın…." İbaresinin “…Cumhurbaşkanının…" Şeklinde Değiştirilmesinin İneelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
360. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelcrle Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104., 105. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
361. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123, maddesi yönünden de incelenmiştir.

362. 2937 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ikinci fikrasında 5/1/1961 tarihli ve 237sayılı Taşit Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca gerek yurt içinden ve gerekse yurt dışından alınacak araçların cins ve miktarı ile nereden alınacağının Cumhurbaşkanı'nın onayı ile tespit edileceği hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan “...Cumhurbaşkanının...ibaresidir.

363. 237 sayılı Kanun'da genel bütçcye dâhil dairelerle katma ve özel bütçeli idareler ve bunlara bağlı sabit ve döner sermayeli müesseseler, il özel idareleri, belediyeler ve bunłarın bağlı kurułuşları ile mahallî idare birlikleri, iktisadi devlet teşekkülleri ve özel kanun veya Cumhurbaşkanlığı kararnameleriyle kurulan her çeşit banka ve teşekküller, bunların sermayesinin yarısından fazlasına sahip bulundukları teşekkül ve müesseselcr ve kamuya yararlı demeklerden Cumhurbaşkanlığınca lüzumlu görülenler tarafından kullanılacak taşıtlar ilgili düzenlemelere yer verilmiştir.


364. Anılan Kanun kapsamında ayrıca emirlerine ve zatlarına binek otomobili verilenler, makam hizmetlerine tahsis edilen taşıitlar, kurumların edinebilecekleri taşıtlar,kurumların satın alacakları taşıtların bedelleri, taşıtłarın satılması ile ilgili hükümiere yer verilmiştir.

365. Kural MiT'e yurt içinden veya yurt dışından ahnacak araçlarla ilgili olarak bunların cinsi ve miktarı ile nereden alınacağı hususunda Cumhurbaşkanj’na onaylama şeklinde işlem yapma yetkisi tanımaktadır.

366. Kurala göre MİT’e yurt içinden veya yurt dışından alınacak araçlarla ilgili verilen yetkinin devletin yürütme görev ve yetkisi kapsamında kaldığı açıktır.
367. Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan “Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir 
368. Bu itibarla MİT'e araç alımıyla ilgili Cumhurbaşkanına yetki veren kurahın yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait ołduğunu hükme bağlayan Anayasanın 8.ve 104. maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığı gibi kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak belirtilen hususlarda Cumhurbaşkanına onay yetkisi veriłmesi Anayasa'nın 123.maddesinin birinci fikrasının idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık oluşturnamaktadır.

369. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykirıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 105. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
V. Kanun'un 70. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesinin;
- Birinci Fıkrasında Yer Alan“…Başbakan.…" İbaresinin“…Cumhurbaşkanıveya Başbakan.." Şeklinde Değiştirilmesinde Bulunan “...Cumhurbaşkanı veya..."İbaresi ile Ayn Fikrada Yer Alan “.…Başbakanın...” _]İbaresinin “.…Cumhurbaşkanının..." Şeklinde Değiştirilmesinin,
-Değiştirilen Dördüncü Fıkrasının Birinci Cümlesinde Yer Alan “…Cumhurbaşkanının.." İbaresinin,
- Dördüncü Fıkrasının İkinci Cümlesinin,
- Eklenen Dokuzuncu Fikrasının,
İncelenmesi 

1. Birinci Fıkrada Yer Alan “...Cumhurbaşkanı veya …." İbaresi 
a. Íptal Talebinin Gerekçesi 
370. Dava dilekçesinde özetle; kuralların Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11., 87., 104. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
i.“….Cumhurbaşkanı.."İbaresi Yönünden 
371, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 128. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

372. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fikrasında MiT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Cumhurbaşkanı tarafından görevlendirilenlerin; görevlerini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikieri iddia olunan suçlardan dolayı ya da 5271 sayılı Kanun'un 250.maddesinin birinci fikrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçları işledikleri iddiasıyla haklarında soruşturma yapılmasının Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlı olduğu hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan “..Cumhurbaşkanı..."ibaresidir.

373. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fikrasında yer alan "veya Başbakan" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çıkanlmiştır. Söz konusu düzenlemenin maddenin anılan ibare dışında kalan kısmı yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığıanlaşılmaktadır.

374. Kural, Cumhurbaşkanına kamu görevlilerini belirli bir görevi ifa etmek üzere görevlendirmesi hususunda yetki tanımaktadır. Kuralda Cumhurbaşkanı'na tanınan yetkinin belirli bir görevin ifa edilmesi ve görevlendirilecek kişinin kamu görevlisi olması yönüyle iki unsuru bulunmaktadır. Esasen belirtilen hususların kamu görevlilerinin atanmalari, nitelikleri,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlüłükleri ile doğrudan ilgisi bulunmaktadır. Kuralda Cumhurbaşkanı'na verilen yetki kapsamında Anayasa'nın 128. maddesi gereğince kamu görevlisinin atanmasında görevin kapsanı, sınırları, görevlendirilecek kişilerin niteliği,hakları, yükümlülüklerinin kanunla düzenlenmesi gerekmektedir.

375. Fıkrada geçen “belirli bir görev"in MiT'in görev ve yetkisi kapsamındaki devlet istihbarat hizmetleriyle ilgili olduğu açıktır. 2937 sayılı Kanun'un 4. ve 5.maddelerinde MiT'in görev ve yetkileri düzenlenmiştir. Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (h) bendinde, dış güvenlik, terörle mücadele ve millî güvenliğe ilişkin konularda Cumhurbaşkanınca verilen görevleri yerine getirmek MiT'in görevleri arasında sayıłmıştır.Dolayısıyla kuralda yer alan belirli bir görevin anılan bent kapsamında Cumhurbaşkanına tanınan yetki içinde değerlendirilmesine engel bir durum bułunmamaktadır.

376. Fıkrada geçen kamu görevlilerinin ise Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında genel idari esaslara göre yürütülen kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri yerine getircn kişiler olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu kişilerin kamu görevlisi sıfatını taşımaları nedeniyle 657 sayılı Kanun'da ya da görev yaptıkları kurumların teşkilat kanunlarında kamu görevlisi olabilmeleri için gerekli olan asgari şartłarın belirlendiği açıktır. Dolayısıyla Cumhurbaşkanı tarafından belirli bir görev kapsamında bu kişiler için ayrıca bir nitelik belirłemesi yapılması gerekmemektedir. Ayrica bu kişilerin verilen göreve uygun olup olmadığıyla ilgili nihai değerlendirme yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir.
377. Nitekim Anayasa Mahkemesi 17/2/2012 tarihli ve 6278 sayılı Devlet Ístihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un birinci maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un başlığıyla birlikte değiştirilen 26. maddesinde yer alan "veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Başbakan tarafindan görevlendirilenlerin"ibaresine yönelik açılan iptal davasında Kanun'da, MiT'in görev ve yetkilerinin açık olarak düzenlendiğini, dava konusu kuralın 2937 sayılı Kanun'da düzenlenmesi karşısında kuralda yer alan "belirli bir görev" ibaresinden MİT'in kanunla belirlencn görevlerinin anlaşılması gerektiğini ve görevlendirilecek olan kamu görevlisinin de kanunla belirlenmiş olan yetkileri kullanacağının açık olduğunu belirterek kurałda hukuki belirsizlik bulunmadığını belirtmiştir (AYM, E.2012/19, K.2013/17, 17/1/2013).
378. Dolayısıyla kural kapsamında görevlendirilecek olan kişilerin niteliklerinin,görev, yetki ve hakları ile yükümlülüklerinin kanunla düzenlendiği, bu yönüyle kuralda kanunla düzenleme ilkesi ile hukuki belirlilik ilkesine aykırılık bulunmadığı anlaşılmaktadır.
379. Bunun yanında kuralla devletin yürütme fonksiyonuyla ilgili bir konu olan millîistihbarat faaliyetleriyle ilgili olarak belirli bir görevin ifa edilmesi amacıyla kamu görevlilerinin görevlendirilmesinde Cumhurbaşkanına yetki verilmesinin yürütme yetki ve görevinin yalnızca Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104.maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

380. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 8., 104. ve 128. maddelerine aykır değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 87. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
ii.“...veya...” İbaresi Yönünden 
381. Dava konusu kural dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle madde metninden çikarılmıştır.

382. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.


2. Birinci Fıkrada Yer Alan “...Cumhurbaşkanının..." İbaresi 
a. İptal Talebinin Gerekçesi 
383. Dava dilekçesinde özetle; kuralların Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasanın 6., 8., 11., 87., 104. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılik Sorunu 
384. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

385. Kural MiT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından Cumhurbaşkanı tarafindan görevlendirilenlerin; görevlerini yerine getirirken, görevin niteliğinden doğan veya görevin ifası sırasında işledikleri iddia olunan suçlardan dolayı ya da 5271 sayıhı Kanun'un 250. maddesinin birinci fikrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçlanı işledikleri iddiasıyla haklarında soruşturma yapılmasının Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlı olduğu hükme bağlamıştır. Dava konusu kural, fikrada yer alan "...Cumhurbaşkanının... " ibaresidir.
386. 2/7/2012 tarihli ve 6352 sayılı Yargı Hizmetlerinin Etkinleştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması ve Basın Yayın Yoluyla İşlenen Suçlara İlişkin Dava ve Cezaların Ertelenmesi Hakkında Kanun’un 105. maddesinin (6) numaralı fikrası ile 5271sayılı Kanun'un 250. maddesi yürürlükten kaldırılmış, anılan Kanun'un geçici 2. maddesinin (7) numaralı fikrasında ise mevzuatta 5271 sayılı Kanun'un 250. maddesinin birinci fikrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerine yapılmış olan atıfların, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılıTerörle Mücadele Kanunu'nun 10. maddesinin birinci fikrasında belirtilen ağır ceza mahkemelerine yapılmış sayılacağı belirtilmiştir.

387. 21/2/2014 tarihli ve 6526 Terörle Mücadele Kanunu ve Ceza Muhakemesi Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 1. maddesiyle 3713sayılı Kanun'a eklenen geçici 14. maddede Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte, 6352 sayılıKanun'un geçici 2. maddesi uyarınca görevlerine devam eden ağır ceza mahkemeleri ve bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 3713 sayılı Kanun'un 10. maddesi uyarınca görevlendirilen ağır ceza mahkemelerinin kaldırıldığı belirtilmiştir.

388. Anilan maddede mevzuatta 5271 sayılı Kanun'un mülga 250. maddcsinin birinci fikrasına göre görevlendirilen ağır ceza mahkemeleri ile 3713 sayıh Kanun'un 10.maddesinin birinci fikrasına göre görevlendirilen ağır ceza mahkemelerine yapılan atıfların ağır ceza mahkemelerine yapılmış sayılacağı, yine mevzuatta 5271 sayılı Kanun'un mülga 250. maddesinin birinci fikrası kapsamına giren suçlar ile 3713 sayılı Kanun'un 10.maddesinin dördüncü fikrası kapsamına giren suçlara yapılan atıflanın, 5237 sayılı Kanunda yer alan; örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçu veya suçtan kaynaklan malvarlığı değerini aklama suçuna, haksız ekonomik çıkar sağlamak amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde cebir ve tehdit uygulanarak işlenen suçlara, İkinçi Kitap Dördüncü Kısmın Dört, Beş, Altı ve Yedinci Bölümlerinde 

tanımlanan suçlara (305, 318, 319, 323, 324, 325 ve 332. maddeler hariç) yapılmış sayılacağıdüzenlenmiştir.

389. Kuralda MiT mensupları ile Cumhurbaşkanınca görevlendirilen kişilerin görevlerinin niteliği nedeniyle ðzel bir soruşturma usulüne tabi tutulmak suretiyle bu kişilerin soruşturulmasında ceza muhakemesi şartı olan izin müessesesi öngörülmüştür. Kuralın yer aldığı maddenin ikinci fikrasında söz konusu usulün nasıl uygulanacağıyla ilgili düzenlemelere yer verilmiştir. Buna göre Cumhuriyet savcıst MiT'in görev ve faaliyetleri ile mensuplarına ilişkin herhangi bir ihbar veya şikâyet aldığında veya böyle bir durumu Öğrendiğinde, MiT'e bildirimde bulunacak ve bu bildirim üzerine, MiT'in konunun görev ve faaliyetlerine ilişkin olduğunu belirtmesi veya belgelendirmesi hâlinde adli yönden başkaca bir işlem yapılmayacak ve herhangi bir koruma tedbiri uygulanmayacaktır.
390. Kurala göre soruşturma yapılması izne bağlanan suçun görev kapsamında görevin niteliğinden doğması veya görevin ifası sırasında işlenmesi gerekmektedir. Bununla birlikte suçun 5237 sayılı Kanun'da yer alan örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen uyuşturucu ve uyarıcı madde imal ve ticareti suçu veya suçtan kaynaklan malvarlığı değerini aklama suçuna, haksız ekonomik çıkar sağlamak amacıyla kurulmuş bir örgütün faaliyeti çerçevesinde cebir ve tehdit uygulanarak işlenen suçlara, İkinci Kitap Dördüncü Kısmın Dört,Beș, Altı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlara (305., 318., 319., 323., 324., 325. ve 332. maddeler hariç) bakan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına girmesi hâlinde bu suçun işlendiği iddiasıyla ilgili kişiler hakkında soruşturma yapılması da Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlı kılınmıştır.

391. Kuralda MiT mensuplarının ya da belirli bir görevi ifa etmek üzere Cumhurbaşkanınca görevlendiriłen kişiler için görev suçları yönünden izin sisteminin öngörüldüğü, şahsi suçların bu kapsamda değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Nitekim Anayasa Mahkemesi 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fikrasında izne bağlanan soruşturma usulünün nasıl uygulanacağının düzenlendiği ikinci fikraya yönelik açılan iptal davasında maddenin birinci fikrasında, MİT mensupları ile belirli işte görevlendirilen kişiler için getirilen özel soruşturma usulünün görev suçları yönünden uygulanacağını belirtmiştir (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § 95).

392. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygıli, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargıdenetimine açık olan devlettir (AYM, E.2022/53, K.2022/91, 20/7/2022, § 11).
393. Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fikrasında ise "İdarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktır." denilerek idarenin tüm eylem vc işlemlerinin yargıdenetimine tabi ołacağı ilkesi kural olarak benimsenmiştir.

394. Çağdaş hukuk sistemlerinde, ceza yargılaması alanında, yaş, görev, unvan gibi kişilerin belli vasıfları dikkate alınarak bazı kişiler yönünden genel soruşturma ve kovuşturma usullerinden ayrı özel soruşturma ve kovuşturma usulleri belirlenebilmektedir. Bu tür kuralların getiriliş amacı ise bazı kişiler yönünden ayrıcalıkh/imtiyazlı bir sınıf oluşturmak 

değil genel olarak daha adil bir yargılama yapılmasını sağlamaktır (AYM, E.2014/122,K.2015/123, 30/12/2015, § 91).

395. Türk hukuk sistemi açısından konuya bakıldığında da 5271 sayılı Kanun'da herkes hakkında geçerli olan ceza soruşturması ve kovuşturması hükümlerine yer verildiği görülmektedir. Ancak Anayasa ve kanun koyucu, uluslararası hukuk ve iç hukuktan kaynaklanan bazı nedenlere dayanarak bu genel kurallara istisnalar getirmiştir. Buna göre, suçisnadı yapılan herkes hakkında uygulanması gereken genel düzenlemeleri içeren 5271 sayılıKanun hükümleri bazı kişiler bakımından uygulanmayacak, bunlar hakkında ilgili kanunlarındaki özel soruşturma ve kovuşturma usulleri geçerli olacaktır. Görevin niteliğine bağlı olarak bu usullerin tanınması, gereksiz şikâyetlere maruz kalınarak yürütülen hizmetin kesintiye uğramaması ve bu suretle faaliyetlerin etkin ve verimli bir şekilde yerine getirilmesini amaçlamaktadır (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § 92).
396. Esasen Anayasa'nın 129. maddesinin son fikrasında "Memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılmasıkanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idarî merciin iznine bağlıdır."denilmck suretiyle, kamu görevlileri yönünden özel soruşturma usullerinin uygulanmasıanayasal güvenceye kavuşturulmuştur.

397. Kuralla MiT'in görev ve faaliyetlerinin özelliği dikkate alınarak uygulanan özel soruşturma usulünün millî güvenlik açısından gizli kalması gereken istihbarat faaliyetlerinin açığa çıkarılmasının önlenmesi amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bununla birlikte MIT mensupları veya görevlendirilen kişilerin istihbarat faaliyeti kapsamında işledikleri fillerin görev suçu ya da şahsi suç kapsamında kalıp kalmadığı ya da görev suçu olsa dahi soruşturma açılmasını gerektirecek bir durumun bulunup bulunmadığı hususunda Cumhurbaşkanı'nın yapacağı değerlendirme üzerine vereceği soruşturma izni ile ilgili karara karşı genel hükümlere göre idari yargı merciine başvurulması da mümkündür. Dolayısıyla kural kapsamında ceza muhakemesi şartı olarak izin müessesesinin öngörülmesi söz konusu kişilerin işledikleri suçların yargı denctimi dışında bırakılması sonucunu doğurmamaktadır.
398. Nitekim Anayasa Mahkemesi 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fikrasında yer alan “ya da 5271 sayılı Kanunun 250 nci maddesinin birinci fikrasına göre kurulan ağır ceza mahkemelerinin görev alanına giren suçları işledikleri iddiasıyla"ibaresine yönelik açılan iptal davasında MiT mensuplarının veya belirli bir görevi ifa etmek üzere kamu görevlileri arasından görevlendirilenlerin, kuralda belirtilen suçları işlemeleri hâlinde haklarında soruşturma yapılmasının izne bağlanmasının kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında kaldığını belirterek kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı olmadığısonucuna ulaşmiştır (AYM, E.2012/19, K.2013/17, 17/1/2013).

399. Bu itibarla MİT mensupları ile istihbarat faaliyetinde görevlendirilen kişilcrin,kanunda belirlenen görevlerini etkin bir şekilde yerine getirmelerini sağlamak, millî güvenliğe ilişkin söz konusu faaliyetlerin açığa çıkmasını ve yürütülen hizmetin kesintiye uğramamasıiçin işledikleri iddia edilen görev suçu niteliğindeki fillerle ilgili ceza soruşturmasıyapılmasının Cumhurbaşkant'nın iznine bağlanması ceza politikasının bir gereği olarak kanun koyucunun takdir yetkisi içinde kalmaktadır. Bu yönüyle kamu yararı amacıyla ihdas edildiği anlaşılan kuralın hukuk devleti ilkesiyle çelişen bir yönü olmadığı gibi idarenin her türlü

eylem ve işlemlerine karşı yargı yolunun açık olduğunu düzenleyen Anayasa'nın 125.maddesine de aykırılığı bulunmamaktadır 

400. Öte yandan kuralla MiT mensupları ile istihbarat faaliyetinde görevlendirilen kişilerin görev nedeniyle işledikleri suçlara yönelik soruşturma izni konusunda Cumhurbaşkanı'na yetki verilmesi, yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104. maddeleriyle de çelişmemektedir.
401. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 8., 104. ve 125. maddelerine aykır değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11. ve 87. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
3. Dördüncü Fıkranın Birinci Cümlesinde Yer Alan“.…Cumhurbaşkanının..."İbaresi ile İkinci Cümlesi 

a. İptal Talebinin Gerekçesi 
402. Dava dilekçesinde özetle; kuralların Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11. ve 104. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

b. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
403. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kurallar, ilgisi nedeniyle Anayasa’nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

404. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dördüncü fikrasının birinei cümlesinde MİT Başkanı hakkında soruşturma yapılmasının Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlı olduğu hükmebağlanmıştır.Dava konusu kurallardan ilki cümlede yer alan "...Cumhurbaşkanının..." ibaresidir.

405. Anılan fikranın dava konusu diğer kuralı oluşturan ikinci cümlesinde ise soruşturma izni verilmesi veya verilmemesi kararlarına karşı on gün içinde Danıştay Birinci Dairesine itiraz edilebileceği düzenlenmiştir.

406. Fikranın diğer cümlelerinde soruşturma usulüne ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir. Buna göre itirazlar öncelikle incelenerek en geç üç ay içinde karara bağlanacak ve bu kapsamda verilen kararlar kesin nitelikte olacaktır. Fıkrada ayrıca izin verilmesi üzerine soruşturmanın Yargitay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından yapılacağı, hâkim kararı gerektiren işlemlere dair Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının talepleri ile kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlara karşı yapılan itirazlar hakkında, soruşturma konusu suçların en ağırına bakmakla görevli Yargitay ceza dairesini numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanıtarafından karar verileceği belirtilmiştir.

407. Fikrada ayrica suçun son numaralı ceza dairesinin görevine girmesi hâlinde talebi inceleme yetkisinin Birinci Ceza Dairesi Başkanına ait olduğu, hâkim kararı gerektiren 

işlemlerde başkanın verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanının inceleyeceği, hakim karanı gerektiren işlemlerde başkanın verdiği kararlara karşı yapılan itirazı numara itibarıyla izleyen ceza dairesi başkanının inceleyeceği, son numaralı daire başkanının kararının Birinci Ceza Dairesi Başkanı tarafından inceleneceği,iddianame hazırlanması hâlinde kovuşturmanın Yargıtay ilgili ceza dairesince yapılacağıdüzenlenmiştir.

408. Bu yönüyle dava konusu kurallarla MİT Başkanı için diğer MiT mensuplarından farklı bir izin ve soruşturma usulünün öngörüldüğü anlaşılmaktadır.
409. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dördüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "MiT Müsteşarı" ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle “Teşkilat Başkanı" olarak değiştirilmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığıanlaşılmaktadır,
410. Anayasa'nın 2. maddesinde güvence altına alınan hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak kanunların kamu yararının sağlanması amacına yönelik düzenlenmesi gerektiği belirtilirken sðz konusu kamu yararının bireysel, özel çıkarlardan ayrı ve bunlara üstün olan toplumsal yararı ifade ettiği açıktır. Kamu yararı düşüncesi olmaksızın yalnız özel çıkarlar için veya sadece belli kişilerin yararına kanun düzenlenemez. Kuralın kamu yararı dışında bir amaçla çıkarılmış olduğu açıkça anlaşılabiliyorsa amaç unsuru bakımından Anayasa'ya aykırılık söz konusu olabilir.

411. Bu yönüyle Anayasa'ya uygunluk denetiminde kuralın düzenlenmesinde esas alınan kamu yararı anlayışının isabetli olup olmadığı değil bu amaç dışında belli bireylerin ya da grupların çıkarlarının gözetilip gözetilmediği incelenir. Dolayısıyla açıklanan istisnai hâl dışında bir kanun hükmünün gereksinimlere uygun olup olmadığı, hangi araç ve yöntemlerle kamu yararının sağlanabileceği kanun koyucunun takdirinde ołduğundan bu kapsamda kamu yararı değerlendirmesi yapmak anayasa yargısıyla bağdaşmaz (AYM, E.2020/53, K.2021/55,14/7/2021, § 23).

412. Kuralların MiT Başkanının Kanun'da ve diğer mevzuatta belirlenen görevini etkin bir şekilde yerine getirmesini sağlamak, millı güvenliğe ilişkin faaliyetlerin açığa çıkarılmaması, istihbarat hizmetinin kesintisiz yerine getirilmesi sağlamak amacıyla öngörüldükleri açıktır. Dolayısıyla kurałlarda kamu yararı dışında bir amacın gözetildiği söylenemez.

413. Kanun koyucunun belirtilen amaçla ceza muhakemesinde soruşturma ve kovuşturma şartı olarak izin müessesesini öngörmesi, bunun kişi ve konu yönünden sınırlarınıbelirlemesi hususunda anayasal ilkelere bağlı kalmak kaydıyla takdir yetkisine sahip olduğu açıktır. Ançak bu yetki kullanılırken hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan ölçülülük ilkesinin de dikkate alınması gerekir. Ölçülülük ilkesi kuralda öngörülen düzenleme ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin bulunmasını zorunlu kilar (AYM, E.2021/98,K.2022/9, 26/1/2022, § 7).

414. Millî istihbarat faaliyetinde kritik görevler icra eden MİT Başkanı hakkında ceza soruşturması yapılmasının Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlanmasının millî güvenliğe 

ilişkin faaliyetlerin açığa çıkarılmadan görevin etkin, verimli ve kesintisiz olarak yürütülmesi şeklindeki meşru amaca ulaşma bakımından elverişli ve gerekli olmadığı söylenemez.
415. Ancak hukuk devleti ilkesine göre düzenleme aynı zamanda meşru amaçyönünden orantılı olmalıdır. Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlanan MiT Başkanının ceza soruşturmasına konu olabilecek fillerinin kapsamının doğuracağı sonuçlarla ulaşıłmak istenen meşru amaç arasında makuł dengenin sağlanıp sağlanmadığının değerlendirilmesi gerekir.

416. Bu yönüyle kuralların orantılı olup olmadığı başvurulan araçların kapsam ve niteliğinin değerlendirilmesiyle anlaşılabilir. Kurallarda Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlanan soruşturma konusu fillerle ilgili herhangi bir ayrımın yapılmadığı anlaşılmaktadır.
417. Kuralların kapsamının değerlendirilmesinde Anayasa'nın 129. maddesinin de dikkate alınması gerekir. Anılan maddenin altıncı fikrasında memurlar ve diğer kamu görevlileri hakkında işledikleri iddia edilen suçlardan ötürü ceza kovuşturması açılmasının,kanunla belirlenen istisnalar dışında, kanunun gösterdiği idari merciin iznine bağlı olduğu belirtilmiştir. Söz konusu hükmün lafzından memurlar hakkında kişisel ya da görev suçu ayrımı yapılmaksızın her türlü eylemleriyle iłgili cezai takibatın yapılabilmesinin izne bağlanabileceği anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle memurlar ve diğer kamu görevlileri bakımından kurał olan husus ceza kovuşturmasının açılmasının izne bağlı olmasıdır. İzin sisteminin uygulanmaması ise istisnai durumlarda gerçekleşmektedir.
418. Söz konusu hüküm kanun koyucuya aynı zamanda belli durumlarda izin sisteminin dışına çıkarak düzenleme yapma konusunda emir ve yetki vermektedir. Bu noktada Anayasa'nın 129. maddesinin sistematik bir yorumla Anayasa'nın diğer maddeleriyle uyumlu olarak değerlendirilmesi gerekmektedir. Başka bir ifadeyle 129. maddede belirtilen istisnai düzenleme yapılması gerektiren durumlar hukuk devleti ilkesi ışığında değerlendirilmelidir. İstisna kapsamında değerlendirilmesi gereken durumlarda dahi kanun koyucunun izin sistemini uygulaması hukuk devleti ilkesine aykırılık oluşturabilecektir.
419. MİT başkanının yürüttüğü görevin niteliği gereği cezai müeyyide gerektiren her türlü suç için sürekli takibata maruz bırakılması görevini etkin, verimli ve kesintisiz bir şekilde sürdürmesini olumsuz etkileyebilir. Söz konusu durumlarda doğrudan soruşturma başlatılarak Cumhuriyet savcısının olaya müdahale etmesinin gerekli olup olmadığının MiT Başkanının sorumlu olduğu makam tarafindan öncelikli olarak değerlendirilmesi gerekebilir.
420. Maddenin dördüncü fikrasının dava konusu ikinci cümlesinde öngörüldüğüüzere MiT Başkanı hakkında soruşturma açılmasını gerektirecek bir durumun bulunup bułunmadığı hususunda Cumhurbaşkanı'nın yapacağı değerlendirme üzerine vereceği karara karşı Danıştay Birinci Dairesine itiraz etme imkânı getirilmek suretiyle söz. konusu karara karşı etkili bir denetim yolunun ihdas edildiği anlaşıłmaktadır. Dolayısıyla kuralłar kapsamında ceza muhakemesi şartı olarak izin müessesesinin öngörülmesi Mit Başkanının işlediği suçłarın yargı denetimi dışında bırakılması sonucunu doğurmamaktadır.
421. Bu itibarla MİT Başkanının cezai yönden soruşturulmasının her türlü suç için izne bağlanmasının Anayasa'nın 129, maddesi kapsamında kanun koyucunun takdir yetkisi içinde olduğu, MiT Başkanının yürüttüğü hizmetin niteliği dikkate alındığında kanun 

koyucunun söz konusu tercihinin kamu yararı dışında bir amaç taşımadığı, dolayısıyla kurallarda izin şartı ile bu konuda verilen karara karşı denetim yolu öngörülmesinin hedeflenen meşru amaç bakımından orantıłı olduğu anlaşılmaktadır.
422. Açıklanan nedenlerle kurallar, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralların Anayasa'nın 6., 8., 11. ve 104. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir 
4. Maddeye Eklenen Dokuzuncu Fıkra 
a. İptal Talebinin Gerekçesi 
423. Dava dilekçesinde özetle; kuralla yurt dışında suç işleyen yabancıłarın yargilanması veya cezalarının infaz edilebilmesi ya da farklı bir amaçla iade edilmesine imkân tanındığı, kurala benzer nitelikte düzenlemenin daha önce Anayasa Mahkemesinin 30/12/2015 tarihli ve E.2014/122, K.2015/123 sayılı kararıyla iptal edildiği, kural kapsamında yapılan düzenlemenin iptal kararının gerekçesini karşılamadığı, iade ve takas işleminin onay yetkisinin Cumhurbaşkanı'na bırakılması nedeniyle yargı yolunun tümden kapatıldığı,Anayasa'nın 104. maddesinde sınırlı olarak sayılan Cumhurbaşkanı'nın yürütmeye ilişkin tek başına kullanabileceği yetki içinde kuraldaki gibi bir yetkinin bulunmadığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 6., 36., 104. ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
b. Anayasaya Aykırılk Sorunu 
424. 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin dava konusu dokuzuncu fikrasında, Türk vatandaşları hariç olmak üzere, tutuklu veya hükümlü bulunanların, ırkı, etnik kökeni, dini,vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağına, onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağına ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması kaydıyla milî güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hâllerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebileceği veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebileceği hükme bağlanmıştır.

425. Kuralda düzenlenen konuyla benzer nitelikte olan suçluların iadesi müessesesi ile usul ve şartiarı 23/4/2016 tarihli ve 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İs Birliği Kanunu'nda düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 10. maddesinde belirtildiği üzere kural olarak yabancı ülkede işlenen bir suç nedeniyle hakkında adli merciler tarafindan ceza soruşturması veya kovuşturması başlatılan ya da mahkûmiyet kararı verilen bir yabancıhakkında iade kararı verilebilecektir. Ayrıca iade kararı ancak talcp üzerine, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandırılabilmesi ya da hükmedilen cezanın infazı amacıyla talep eden devlete gerçekleştirilebilecektir. Anılan Kanun'un 11. maddesinde ise iadenin kabul edilmeyeceği hâller düzenlenmiştir.

426. Dava konusu kuralda ise 6706 sayılı Kanun hükümlerinden farklt bir usule yer verilmektedir. Zira kuralda düzenlenen iade usulünde, bir yabancının yurt dışında suç işlemesi gerekmemekte, yurt içinde suç işlemiş olsa bile iade edilmesine imkân tanınmaktadır. Ayrıca kişinin sadece yargılanması veya cezasının infaz edilmesi amaçlarıyla iadesi şartı

aranmamakta, takas gibi farklı amaçlarla da iadesi söz konusu olabilmektedir. Kurala göre iade için kişinin Türk vatandaşı olmaması ve Türkiye'de tutuklu veya hükümlü olması, millîgüvenlik veya ülke menfaatleri yönünden gereklilik bulunması, ayrıca ırki, etnik kökeni, dini,vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı, onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Yine 6706 sayılı Kanun'da iade talebi hakkında karar vermeye, kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi yetkiliykcn kurala göre Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın onayı ile iade karari verilebilmektedir.

427. Dolayısıyla dava konusu kuralın 6706 sayılı Kanun'da düzenlenen suçluların iadesi koşullarının gerçekleşmesi hâlinde ya da bunların dışında işlediği suç nedeniyle yargılanması ve cezasinın infaz edilmesi amacı olmaksızin tamamen farklı nedenlerle de yabancı kişilerin iadesine imkân tanıdığı anlaşılmaktadır.

428. Kanun koyucunun kuralda belirtilen konularla iłgili farklı bir iade usulüöngörmesi bunun kapsam ve şartlarını belirlemesi hususunda takdir yetkisinin bulunduğu açıktır. Ancak bu konuda yapılacak düzenlemelerin hukuk devleti ilkesine uygun olması için kişiler açısından belirli ve öngörülebilir olması ayrıca verilen kararlara karşı etkili ve yeterli giderim mekanizmasının oluşturulmasi gerekir.

429. Anayasa Mahkemesi 2937 sayılı Kanun'un ek 8. maddesinde yer alan “Türk vatandaşları hariç olmak üzere, tutuklu veya hükümlü bulunanlar, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hållerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine. Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir."şeklindeki düzenleme ile ilgili açılan iptal davasında verdiği kararda, kuralda kişilerin talep eden devlete geri verilmesi hâlinde işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırkı, dini,tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağına dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde iade edilemeyeceği yönünde güvenceye yer verilmediğini, bu durumun kişilerin Anayasa'da güvence altına alınan yaşam hakkı başta olmak üzere düşünce, kanaat ve din özgürlüğü ile ayrımcılık, kötü muamele ve işkence yasağı haklarını ihlal cdebileceğini, aynı hak ihlallerinin takas yoluyla yapılacak iadelerde de gerçekleşmesinin mümkün olduğunu ifade etmiştir.
430. Anayasa Mahkemesi kararda ayrıca tutuklu ve hükümlülerin iade ve takas işlemlerine karşı yargı yollarını kułlanabilme yönünden etkili bir başvuru yolu oluşturulmaksızın söz konusu istisnai usulün benimsendiğini, iade edilen kişilerin temel haklarıyla ilgili güvenceler ve benzeri teminatlar öngörülmeden koşulları ve sınırları belirsiz bir yetki öngörüldüğünü, bu nedenle kuralın kişilerin hukuki güvenlikleri ile hak arama hürriyetlerini zedelediğini belirterek Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırı olduğu sonucuna ulaşmiştır (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § § 137-151).
431. Anayasa Mahkemesinin anılan kararında da belirtildiği üzere iade ve takas işlemlerine karşı etkin yargisal denetim yollarının oluşturulması Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereğidir. Gerçekten temel hak ve özgürlüklere yönelik ihlal iddialarının yetkili idari ve yargısal merciler tarafindan ivedi bir şekilde ele alınarak varsa haksız müdahalelere karşı acil 

tedbir alıinması gereken durumlarda genel hükümlerin ötesinde yargisal denetim mekanizmasının oluşturulması gerekebilir.

432. Kural kapsamında iade ve takas işlemine karşı etkili giderim yolunun bulunup bulunmadığı hususunun Anayasa Mahkemesinin daha önce verdiği iptal kararında belirtilen ve dava konusu kuralda da karşılandığı anlaşılan kişilerin iade kararı verilecek ülkede temel hak ve özgürlüklerine müdahale edileceği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığıhâlinde iade edilemeyeceği güvencesi ile birlikte değerlendirilmesi gerekir. Zira iade ve takasta söz konusu güvence dikkate alınarak tesis edilecek işleme karşı öngörülen etkili giderim yolunun niteliği ve gerekliliği ile bu güvencenin söz konusu olmadığı durumlarda verilecek iade ve takas kararına karşı öngörülecek başvuru yolunun etkililik derecesinin aynıolmadığı söylenebilir.

433. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin önceki iptal kararında belirtilen iade kararıverilecek ülkede temel hak ve özgürlüklerine müdahale edileceği hususunda kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde iade edilemeyeceği güvencesinin dava konusu kuralda da öngörüldüğü dikkate ahındığında bu kapsamda tesis edilen işłemlere karşı diğer idari işlemlerde olduğu gibi genel hükümlere göre idari yargı merciine başvurulması ve bu kapsamda yürütmenin durdurulması kararı verilerek söz konusu işleme müdahale edilebilmesinin etkili bir giderim işlevi yönünden yeterli ołmadığı söylenemez.
434. Bu itibarla kuralda öngörülen iade ve takas kurumunun şartları ile bu kapsamda ilgili makamlara tanınan yetkininin sınırlarının belirli olduğu ayrıca kişiler için iade ve takas süreci ile bu kapsamda verilecek kararlara yönelik etkili denetim mekanizmasının tesis edildiği anlaşılmakla kuralın hukuk devleti ilkesinin gereklerinden olan hukuki belirlilik ve güvenlik ilkelerine aykırı bir yönünün bułunmadığı anlaşılmaktadır.
435. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 6., 36., 104. ve 125 maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.
Y. Kanun'un 72. Maddesiyle 2937 Sayıl Kanun'un Değiştirilen 29. Maddesinde Yer Alan “..Cumhurbaşkanının..." İbaresinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
436. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 104, ve 125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
437. 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinde devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâllerde MİT mensuplarının ve MİT'te görev yapmış olanların tanıklığının MiT Başkanının, MiT Başkanının tanıkhığının ise Cumhurbaşkanı'nın iznine bağhı olduğu hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, maddede ye alan “.….Cumhurbaşkaninın..." ibaresidir.

438. Kuralda devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin gerektirdiği hâllere mahsus olmak üzere MiT Başkanının tanıklık yapması Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlanmıştır. Söz konusu iznin ceza ve hukuk davalarında mahkeme aşamasında yine ceza yargılaması açısından soruşturma evresinde alınması gerektiği açıktır.
439. 2937 sayılı Kanun'un 29. maddesinde yer alan "MfT Müsteşarı" ibareleri dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 703 sayılı KHK'nın 152. maddesiyle "Teşkilat Başkanının"olarak değiştirilmiştir. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
440. Anayasa'nın “Hak arama hürriyetī' başlıkh 36. maddesinin birinci fikrasında “Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." hükmüne yer verilmiştir. Buna göre hak arama özgürlüğünün en önemli iki ögesini oluşturan iddia ve savunma haklarinı kisıtlayacak, bunların kullanımını engelleyecek ve adil yargılanmaya engel olacak kanun hükümlerinin Anayasa'nın anılan maddesine aykırılık oluşturacağı açıktır.Maddeyle güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir (AYM, E.2021/9, K.2022/4,26/1/2022, § 28).

441. Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin tarafi olduğu uluslararası sözleşmelerłe de güvence ałtına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de Anayasa'nın 36. maddesi çerçevesinde yaptığı değerlendirmelerde, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihadıyla adil yargılanma hakkının kapsamına dâhil edilen silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan güvencelerden olduğunu ifade etmiştir. Bu itibarla anılan ilkelere uygun yürütülmeyen bir yargılamanın hakkaniyete uygun olması mümkün değildir (Mehmet Fidan. B. No:2014/14673, 20/9/2017, § 38).

442. Silahların eşitliği ilkesi davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aynıkoşullara tabi tutulmasi, taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme firsatına sahip olması ve yargılamaya etkin katılımłarının sağlanması anlamına gelir (Yaşasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32). Silahların eşitliği iłkesi, mahkeme önünde sahip olunan hak ve yükümlülükler bakımından taraflar arasında dengenin sağlanması ve bu dengenin yargılamanın her aşamasında korunmasını ifade etmekte olup bu usul güvencesi gereğince uyuşmazlığın hcr iki tarafina da savunmasının temel dayanağı olan delillerini sunma imkânı tanınmalıdır (Yüksel Hançer, B. No. 2013/2116, 23/1/2014, § 18).

443. Yargılama sırasında tanık dinletme hakkı da dâhil olmak üzere delillerin ibrazıve değerlendirilmesi, adil yargılanma hakkının unsurlarından olan silahların eşitliği ilkesi kapsamında kabul edilmektedir (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 38).Bu itibarla savunma tanıklarının iddia tanıklarıyla "aynı koşullar altında" davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını isteme hakkı, silahların eşitliği ilkesinin bir gereğidir.Tanıkların dinlenmek üzere çağırılmasının uygun olup ołmadığının değerlendirmesi, kural olarak derece mahkemelerinin takdir yetkisindedir. Söz konusu hak, sanığın lehine olan bütün tanıkların çağrılmasını ve dinlenmesini gerektirmemektedir. Bu düzenlemenin esas amaci,sanığın "aynı koşullar altında" ve "silahların eşitliği ilkesi"ne uygun olarak tanık dinletme talebinde bulunabilmesinin sağlanmasıdır. Dolayısıyła bir sanığın bazı tanıklarıdinletemediğinden şikâyet etmesi yeterli olmayıp ayrıca bu tanıkların dinlenmesinin hangi nedenle önemli olduğunu ve gerçeğin ortaya çıkması için gerekli olduğunu açıklamak suretiyle tanık dinletme talebini desteklemesi gerekmektedir (Atila Oğuz Boyalı, B. No:2013/99, 20/3/2014, § 47; Ahmet Zeki Üçok, B. No: 2013/1966, 25/3/2015, § 70).
444. Bu kapsamda silahların eşitliği ilkesi uyarınca taraflara delillerini sunma ve inceletme noktasında uygun imkânların tanınıp tanınmadığı yargılamanın bütünü nazara alınarak değerlendirilecektir (bazı değişikłiklcrle birlikte bkz. Fazlı Celep, B. No. 2015/1025,21/3/2018, § 25). Esasen kural nedeniyle yargılamada tarafların savunma ve itirazlarını ispat etme hakkıyla ilgili birtakım eksikliklerin ortaya çıkması otomatik olarak adil yargılanma hakkını zedelemeyecektir. Bu durumda, söz konusu eksiklikler nedeniyle tarafların maruz kaldığı zorlukların yargılama süreci içinde telafi edilme imkânının bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir (bazı değişikliklerle birlikte bkz. Ayfer Atalmış, B. No: 2016/12198,9/6/2020, § 41).

445. MiT Başkanının tanıklığının izne bağlanması hukuk yargılamałarının taraflarıaçısından adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitiği ilkesini, ceza yargılamasında ise sanık yönünden anılan ilke bağlamında tanık dinletme hakkını etkileyebilir.
446. Kuralda MİT Başkanının tanıklık yapmasında izin verilmesini gerektiren durumların Devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâller olduğu belirtilmiştir. Söz konusu şartların kapsam ve sınırlarının belirlenmesinde MiT'in görev ve yetkilerinin düzenlendiği 2937 sayılı Kanun'un 4. ve 5. maddesinin dikkate alınması gerekir.Anılan maddeler kapsamında MiT Başkanının istihbarat faaliyeti kapsamında yürüttüğügörevin niteliğinin, kuralda geçen devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâllerin kapsam ve sınırlarının belirlenmesinde genel bir çerçeve oluşturabileceği söylenebilir. Dolayısıyla kuralın belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.

447. Öte yandan anayasallık denetimde kuralın kapsam ve şartları ile Cumhurbaşkanı'na verilen yetkinin niteliği, özellikle ceza yargılamasında izin verilmemesi hâlinde sanık açısından savunma hakkında meydana gelen kısıtlamayı telafi edecek bir mekanizmanın bulunup bulunmadiğı tespit edilmelidir.

448. Kurala göre MiT Başkanının göreviyle ilgili ołmayan ya da göreviyle ilgili ołsa dahi devletin çıkarlan veya görevin gizliliği açısından sorun oluşturmayan konularda Cumhurbaşkanı'nın iznine gerek olmaksızın tanıklık yapabilmesi mümkündür. Bu itibarla kuralda kategorik bir yaklaşımla MiT Başkanının her durumda tanıklık yapmasına sınırlama 

getirilmediği belirli istisnai durumlarda tanıklıkla ilgili Cumhurbaşkanı'na izin yetkisinin verildiği anlaşılmaktadır.

449. Bununla birlikte MiT Başkanının görevini ilgilendiren bir hususta Mahkemece tanıklığına başvurulmasının gerekli görülmesine rağmen izin verilmemesi nedeniyle beyanının alınamamasının ceza yargılamasında savunma hakkına getireceği kısıtlamayı telafi edebilecek yöntemler ile hukuk yargılamasında ilgili tarafin iddiasının ispatım kolaylaştıracak farklı elverişli araçların bulunup bułunmadığının da değerlendirilmesi gerekir.
450. Hukuk yargılamalarında takdiri bir delil olan tanık beyanına -Cumhurbaşkanıtarafìndan izin verilmemesi nedeniyle- başvurulamamasi, ilgili taraf açısından ispata yönelik dosyaya farkhı tanıkların bildirilmesi imkânını ortadan kaldırmamaktadır. Özellikle tanıkların ölümü, ağır hastalık gibi olağanüstü durumlarda veya herhangi bir nedenle dinlenmelerinin mümkün olmadığı anlaşılan hâllerde farklı bir tanık veya tanıkların beyanlarının alınmasına engel bir durum bulunmamaktadır. Bununla birlikte belli bir vakıanın ispatında tek bir tanığın beyanına dayanan tarafin mahkemece uygun görülerek dinlenilmesine karar verilmesine rağmen kural nedeniyle dinlenilememesi ilgili tarafın hukuk usulünde yemin gibi başka delillere başvurmasına engel oluşturmamaktadır.

451. Bunun yanında ceza yargılamasında özellikle tek bir tanığın beyanına dayanan ve bu kapsamda dosyada aleyhe olan delillerin doğruluğunu sorgulatmak için dinlenilmesinin gerekli olduğuna mahkemece de kanaat getirilen bir tanığın beyanına başvurulamaması maddi gerçeğin açığa çıkarılması açısından olumsuz sonuçlar doğurabilir.
452. Kurala göre Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlanan husus MİT Başkanının göreviyle ilgili tanıklık yapacağı konulardır. MiT Başkanının görev ve yetkisi dâhilinde icra edeceği faaliyetlerin kapsamı 2937 sayılı Kanun'la tespit edilmiştir. Dolayısıyla MİT Başkanının tanıkığına başvurulan hususlarla ilgili delil niteliğindeki gerekli bilgi ve belgelerin kurum olarak MiT'ten elde edilmesinin de mümkün olduğu açıktır. Söz konusu bilgi ve belgelerin delil vasfinın hukuk ve ceza yargılamalarında sanık ve ilgili taraf açısından MiT Başkanının beyanına başvurulamamasının ortaya çıkaracağı eksikliği dengeleyecek nitelikte olmadığı söylenemez. Ayrıca özellikle ceza yargılamasında sanığın suçsuzluğunun tespitinde Mit Başkanının beyanının maddi gerçeğin açığa çıkanıması açısından oldukça önemli görülmesi hâlinde dinlenememesinin sanık lehine dikkate ahnmasına engelleyen bir durum da bulunmamaktadir.

453. Bu itibarla devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin gerektirdiği hâllere mahsus olmak üzere Mit Başkanının tanıklık yapmasını Cumhurbaşkanı'nın iznine bağlayan kuralın adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ilkesi ve tanık dinletme hakkınızedeleyen bir yönü bulunmamaktadır.

454. Öte yandan kuralla MİT Başkanının tanıklığıyla ilgili Cumhurbaşkanına izin yetkisi veriłmesinin yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8. ve 104. maddeleriyle de çelişen bir yönü bulunmamaktadır.
455. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 36. ve 104. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.


Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
Z. Kanun'un 73. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 32. Maddesinin Birinci Cümlesinde Yer Alan “.….Kanunun yayımu tarihinden itibaren en geç altı ay içinde MİT Müsteşarlığınca hazırlanarak Başbakan..." İbaresinin “….Cumhurbaşkanı..." Şeklinde Değiştirilmesinin İncelenmesi 

1. Íptal Talebinin Gerekçesi 
456. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..."şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 104., 124. ve 125. maddelerine aykırı ołduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
457. 2937 sayılı Kanun'un 32. maddesinde 2937 sayılı Kanun'un muhtelif maddelerinde çıkarılması öngörülen yönetmeliklerin, Cumhurbaşkanı tarafından onaylanmak suretiyle yürürlüğe konulacağı ve bu yönetmeliklerin Resmî Gazete'de yayımlanmayacağıhükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, maddede yer alan "...Cumhurbaşkanı... " ibaresidir.
458. 2937 sayıłı Kanun'un farklı maddelerinde yönetmelikle düzenleme yapılmasıöngörülen konularda onaylama ile ilgili olarak Cumhurbaşkanı'na herhangi bir yetki tanınmadığı hâlde bazı maddelerinde yönetmeliklerin açıkça Cumhurbaşkanınca onaylanacağıbelirtilmiştir.

459. Kural Kanun'da yönetmelikle düzenleme yapılması öngörülen ancak Cumhurbaşkanı'na açıkça onaylama yetkisinin verilmediği durumlara ilişkin Cumhurbaşkanı'na genel bir onaylama yetkisi tanımaktadır.

460. Anayasa'nın 8., 104. ve 124. maddelerine göre yürütme yetki ve görevini münhasır olarak yerine getiren Cumhurbaşkanı kendi görev alanıyla (Cumhurbaşkanłığı ve tüzel kişiliği olmayan bağhı kuruluşlar) ilgili olarak kanunların ve CBK'łarın uygułanmasınısağlamak üzere bunlara aykırı olmamak şartıyla yönetmelik çıkarma yetkisine sahiptir 
461. Bu itibarla 2937 sayılı Kanun'da MiT ile ilgili yönetmelikle düzenleme yapılması öngörülen konularda genel olarak Cumhurbaşkanına çıkarılacak yönetmelikleri onaylama (çıkarma) yetkisi veren kuralın Anayasa'nın 8., 104. ve 124. maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

462. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 124. maddelcrine aykır değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

AA. Kanun'un 74. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'a Eklenen Geçici 5. Maddenin İkinci Fıkrasının İncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
463. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasındaki değiştirilen “.….Cumhurbaşkanına.." ibaresine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 6., 8., 11., 36., 87., 104.,105., mülga 112. ve 125.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasaya Aykırıhık Sorunu 
464. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 123. maddesi yönünden de incelenmiştir.

465. 2937 sayılı Kanun'un geçici 5. maddesinin ikinci fikrasında diğer mevzuatta MİT ile ilgili olarak Başbakan'a yapılmış olan atıfların Cumhurbaşkanı'na yapılmış sayılacağıhükme bağlanmıştır.

466. Kural MİT'in kendi mevzuatı olan 2937 sayılı Kanun dışındaki diğer mevzuatta yer alan ve Başbakanlık makamı ile ilgili olan tüm yetkilerin Cumhurbaşkanı'na ait olduğunu düzenlemektedir.

467. 6771 sayılı Kanun'la Anayasa'nın bazı maddelcrinde yapılan değişiklikle Cumhurbaşkanlığı hükûmet sistemine geçilmiş yürütme organı olan Başbakanlık makamı ile Başbakan ve bakanlardan oluşan Bakanlar Kurulu kaldırılarak yürütme yetkisi ve görevi tek başına Cumhurbaşkanı'na verilmiştir. Anayasa'da Bakanlar Kuruluna verilen görev ve yetkilere ilişkin maddelerde de aynı doğrułtuda değişiklik yapılarak daha Önce Bakanlar Kuruluna ait olan görev ve yetkilerin Cumhurbaşkanı tarafından yerine getirilmesi öngörülmüştür.

468. MİT'le ilgili 2937 sayılı Kanun dışında diğer mevzuatta yer alan ve Başbakanlık makamına ait olan tüm yetkilerin Cumhurbaşkanı'na devredilmesini öngören kuralın Anayasa'da yapılan değişikliğe uyum sağlamak amacıyla ihdas edildiği anlaşılmaktadır.Dolayısıyla kuralın yürütme yetki ve görevinin münhasıran Cumhurbaşkanına ait olduğunu düzenleyen Anayasa'nın 8. ve 104. maddeleriyle çelişen bir yönü bulunmadığı gibi kuralda hiyerarşi ilkesine uygun olarak MİT'le ilgili Başbakana yapılmış atıfların Cumhurbaşkanına yapılmış sayılması Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fikrasındaki idarenin kuruluş ve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği hükmüne aykırılık oluşturmamaktadır.

469. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 8., 104. ve 123. maddelerine aykırıdeğildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 6., 11., 36., 87., 105., mülga 112. ve 125. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.


BB. Kanun'un 80. Maddesiyle 3238 Sayılı Kanun'un 10. Maddesinin İkinci Fıkrasında Yer Alan “.…Başbakanin onayıyla..." İbaresinin “….Cumhurbaşkanının onayıyla..."Şeklinde Değiştiriłmesinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
470. Dava dilekçesinde özetle; kuralın Kanun'un 56. maddesiyle 2937 sayılıKanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana.." ibaresinin “Cumhurbaşkanına... " şeklinde değiştirilmesine yönelik açıklanan gerekçelerle Anayasanın 6., 8., 11., 87., 104. ve 105, maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2. Anayasaya Aykırılık Sorunu 
471. 6216 sayıłı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2, maddesi yönünden de incelenmiştir.

472. 3238 sayılı Kanun'un 10. maddesinin ikinci fikrasında MİT'in istihbarat ve güvenliğe ilişkin ihtiyaçlan ile Emniyet Genel Müdürlüğünün istihbarat ve güvenliğe ilişkin ihtiyaçlarının Mir Başkanlığı tarafından tedarik edileceği ve bunlara ilişkin giderlerin Fondan karşılanacaği, ancak, doğrudan MİT tarafından tedarik edilmesi uygun görülen istihbarat ve güvenlik amaçl ihtiyaçlar için gereken kaynağın MiT Başkanı'nın teklifi ve Cumhurbaşkanı'nın onayıyla, Savunma Sanayii Destekleme Fonundan MiT adına açılmışolan hesaplara aktarılacağı, aktarılan bu tutarların MiT'in tabi olduğu mevzuat hükümlerine göre harcanacağı hükme bağlanmıştır. Fıkrada yer alan “...Cumhurbaşkanının..." ibaresi dava konusu kuralı oluşturmaktadır.

473. 3238 sayılı Kanun'un 10. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “.…acil.…."ibaresi dava tarihinden sonra yürürlüğe giren 30/5/2019 tarihli ve 7176 sayılı Bazı Kanunlar ile 635 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 11.maddesiyle madde metninden çıkarılmıştır. Söz konusu düzenlemenin dava konusu kural yönünden bağımsız bir anayasal denetim yapılmasına engel oluşturmadığı anlaşılmaktadır.
474. Modern savunma sanayiinin geliştirilmesi ve Türk Silahlı Kuvvetlerinin modemizasyonunun sağlanması amacıyla düzenlenen 3238 sayılı Kanun'un 12. maddesinde Kanun'un amacının gerçekIeştirilebilmesi için T.C. Merkez Bankası nezdinde Müsteşarlık emrinde Savunma Sanayii Destekleme Fonu'nun kurulduğu belirtilmiş ve anılan maddede Fonun gelir kaynakları tek tek sayılmıştır.

475. 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 7 numaralı Savunma Sanayii Başkanlığı Hakkında ÇBK'nın 3. maddesinin (1) numaralıfıkrasında Cumhurbaşkanı'na bağlı ve tüzel kişiliği haiz Savunma Sanayii Başkanlığının kurulduğu belirtilmiştir. Anılan CBK'da ayrıca Savunma Sanayi Başkanlığının kuruluş.görcv, yetki ve sorumlułuklan düzenlenmiştir.

476, Kural doğrudan MiT tarafindan tedarik edilmesi uygun görülen istihbarat ve güvenlik amaçlı ihtiyaçlar için gereken kaynağın Savunma Sanayii Destekleme Fonundan MİT adına açılmış olan hesaplara aktarılması için Cumhurbaşkanı'na onay yetkisi vermektedir.


477. MiT tarafından doğrudan tedarik edilmesi uygun görülen istihbarat ve güvenlik amaçhı ihtiyaçların gelir kaynağı 3238 sayılı Kanun'un 12. maddesinde sayılan Savunma Sanayi Fonundan karşılanmasının devletin güvenlik ve istihbarat faaliyetlerinin etkin olarak yürütülmesini sağlama şeklindeki kamu yararı amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır.
478. Bu itibarla Cumhurbaşkanlığına bağlı bir kurum olan MiT'in görev ve faaliyctlcrinin niteliği de dikkate alındığında bu kapsamda ortaya çıkan ihtiyaçların karşılanması amacıyla mali kaynak oluşturulmasına yönelik düzenleme öngörülmesi kanun koyucunun takdir yetkisi içindedir. Bu nedenle kuralda hukuk devleti ilkesine aykırı bir yön bulunmamaktadır.

479. Öte yandan kural kapsamında Cumhurbaşkanı'na tanınan onaylama yetkisi yürütme yetki ve görevinin Cumhurbaşkanına ait olduğunu hükme bağlayan Anayasa'nın 8.ve 104. maddeleriyle de çelişmemektedir.

480. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2., 8. ve 104. maddelerine aykır değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın Anayasa'nın 6., 11., 87., 105. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

CC. Kanun'un 127. Maddesiyle 5018 Sayılı Kanun'un 24. Maddesinin Dördüncü Fıkrasına “.…bütçesindeki..." ibaresinden önce Gelmek Üzere Eklenen “….ile Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı.." İbaresinin İncelenmesi 
481. 5018 sayılı Kanun'un 24. maddesinin dava konusu ibarenin de yer aldiğıdördüncü fikrası 703 sayılı KHK'nın 213. maddesiyle yürürlükten kaldırılmıştır.
482. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibareye ilişkin iptal talebi hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

ÇÇ. Kanun'un 136. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 102. Maddesinin İkinei Fıkrasına “..üç yılt..." İbaresinden Sonra Gelmek Üzere Eklenen “….5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı..." İbaresinin İneelenmesi 
1. Anlam ve Kapsam 
483. 5271 sayılı Kanun'un 102. maddesinin ikinci fikrasında ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresinin en çok iki yıl olduğu, bu sürenin, zorunlu hâllerde,gerekçesi gösterilerek uzatılabileceği, uzatma süresinin toplam üç yılı, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kışım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlarda beş yılıgeçemeyeceği hükme bağlanmıştır. Dava konusu kural, fıkrada yer alan “….5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı.. " ibaresidir.


484. Kural, 5237 sayılı Kanun'un İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci,Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlar bakımından azami tutukluluk süresini düzenlemektedir.

485. 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinde ceza usul hukukunda koruma tedbirleri arasında sayılan tutuklamanın şartları düzenlenmiştir. Maddeye göre bir kişi hakkında suçisnadına bağlı olarak tutuklama kararı verilebilmesi için kuvvetłi suç şüphesinin varlığınıgösteren somut delillerin ve bir tutuklama nedeninin bulunması gerekmektedir. İşin önemi,verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması hâlinde tutuklama kararının verilmesi mümkün değildir.

486. Maddenin (2) numaralı fikrasında tutuklama nedeninin var sayılmasınıgerektiren hâłler belirtilmiştir. (3) numaralı fikrada ise fikrada belirtilen katalog suçların işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetłi şüphe sebeplerinin varlığının tutuklama için yeterli olduğu düzenlenmiştir.

487. Bu itibarla kural olarak şüpheli veya sanık hakkında tutuklama tedbirinin uygulanabilmesi için öncelikle kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin olması ve ikinci olarak maddenin (2) numaralı fikrasında sayılan tutuklama nedenlerinin gerçekleşmesi gerekmektedir. Tutuklama kararı verilebilmesi için son şart tedbirin, işin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olması zorunludur. Başka bir ifadeyle tedbirin soruşturma veya kovuşturma konusu suç ile verilmesi muhtemel ceza veya güvenlik tedbirinin ağırlığıyla orantılı olması, başka bir koruma tedbiriyle meşru amaca ulaşılmasının mümkün olduğu hâllerde tutuklama kararı veriłmemesi gerekir.
488. Maddenin (3) numaralı fikrasındaki sayılan suçların işlendiği iddiasıyla başlatılan soruşturma ya da yapılan yargılama kapsamında tutukłama kararı verilebilmesi için birinci şartın gerçekleşmesi gerekmekte ise de maddenin (2) numaralı fikrasındaki tutuklama nedenlerinin varlığı şarti aranmamaktadır.

489. Kanun'un 101, maddesinde tutuklama tedbirini uygulayacak merci, tutuklama kararı, tutuklamanın devamına veya tahliye kararının verilmesi usulü ve bu kararlara karşıyargısal denetime ilişkin düzenlemelere yer verilmiştir.

490. Anayasa'nın 19. maddesinde kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını sınırlayan bir tedbir olarak tutuklama kurumuna, bu kurumun uygulanma koşullarına ve sebeplerine yer verilmiş, ancak tutuklama yönünden uygulanması gereken azami süre belirlenmemiştir. 5271sayılı Kanun'un 102. maddesiyle tutuklama süresine yönelik kanun düzeyinde üst bir sınır öngörülmüştür (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013).

491. Kanun'un 102. maddesinin (1) numaralı fikrasında, “Ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresi en çok bir yıldır. Ancak bu süre, zorunlu hallerde gerekçeleri gösterilerek altı ay daha uzatılabilir.” denilmek suretiyle ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işlerde tutukluluk süresinin en çok bir yıl altı ay olarak uygulanacağıdüzenlenmiştir. Maddenin (2) numaralı fikrasında ise ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresinin en çok iki yıl olduğu, bu sürenin, zorunlu hâllerde, gerekçesi gösterilerek uzatılabileceği, uzatma süresinin dava konusu kuralda belirtilen durumlar hariç

toplam üç yılı geçemeyeceği belirtiłmck suretiyle ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde bu sürenin en fazla beş yıl olarak uygulanacağı kuralına yer verilmiştir.
492. Dava konusu kural kapsamında 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Ałtıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 3713 sayılı Kanun kapsamına giren suçlarda uzatma süresinin beş yıl uygulanacağıdüzenlenmiştir. Buna göre ağır cezalık suçlarda beş yıl olan azami tutukłuluk süresi dava konusu kuralda sayılan suçlar yönünden yedi yıl olarak uygulanacaktır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi 
493. Dava dilekçesinde özetle; kuralla azami tutukluluk süresinin yedi yıla çıkarılmasıyla birlikte tutuklamanın tedbir olmaktan çok cezalandırmaya dönüşeceği, bu durumun masumiyet karinesini zedeleyeceği, Anayasa'nin 15. maddesi gereğince masumiyet karinesinin olağanüstü hâllerde dahi askıya alınamayacak güvenccler arasında sayıldığı,kuralda öngörülen sürenin kişi özgürlüğüne ölçüsüz bir sınırlama getirdiği, ayrıca belirli suçlara ilişkin soruşturma ve kovuşturmalarda tedbir sürecinin uzatılmasının bireyin hak arama hürriyetini de sınırlandıracağı, bu durumun ayrıca Anayasa'nın insan haklarına dayalıdemokratik hukuk devletini düzenleyen 2. maddesiyle de çelişeceği belirtilerek kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 13.,15., 19., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

3. Anayasa'ya Aykırıdık Sorunu 
494. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında, herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve üçüncüfıkralarında, şekil ve şartları kanunda gösterilmek şartıyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sınırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının kisıtlanması ancak Anayasa'nın anılan maddesi kapsamında belirlenen durumlardan herhangi birinin varlığı hâlinde söz konusu olabilir (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013;Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).

495. Maddenin üçüncü fikrasında kişilerin özgürlüklerinden mahrum bırakılabileceği durumlar arasında, mahkeme kararına dayal olarak tutuklanma da sayiłmış, böylece tutuklama tedbirine özgürlük ve güvenlik hakkını sınırlayabilen bir istisna niteliği tanınmıştır.Aynı fikrada bu tedbire hangi koşułlarda ve hangi sebeplerle başvurulabileceği de açıklanmıştır. Buna göre, tutuklama ancak suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişinin kaçmasının veya delilleri karartmasının önlenmesi veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer sebeplerin gerçekleşmesi hâlinde hâkim kararıyla uygulanabilecektir (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 4/7/2013).

496. Kural kapsamında belirli suçlar yönünden yürütülen ceza soruşturması ve kovuşturmasında şüpheli veya sanık hakkında tutuklama tedbirinin azami yedi yıl süreyle uygulanmasına imkân tanınmak suretiyle kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirilmektedir.

497. Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fikrasında bir ceza soruşturmasıkapsamında tutuklanan kişilerin makul sürede yargılanmayı ve soruşturma veya kovuşturma 

sırasında serbest bırakılmayı isteme haklarına sahip olduğu belirtilmiştir (Murat Narman, B.No: 2012/1137, 2/7/2013, § 60; Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, § 66).
498. Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan serbest bırakılmayıisteme hakkı uyarınca yargı organlarının tutukluluğun her aşamasında gerek kişinin serbest birakilma talebi üzerine gerekse resen yapılan incelemelerde tutulmanın meşru nedenlerini açıklamaları Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fikrasının bir gereğidir (Halas Aslan, § 67).
499. Anılan maddede ayrıca tutuklanan kişilerin makul sürede yargılanmayı isteme hakkına sahip olduğu ifade edilmiştir. Hürriyeti kısıtlanarak yargılanan kişinin yargılamanın makul sürede bitirilmesindeki menfaati, işin doğası gereği diğerlerine göre daha fazladır.Buna göre başta savcılıklar ve mahkemeler olmak üzere tüm kamu organları, tutuklu olarak sürdürülen soruşturma/kovuşturma süreçlerinin -adil yargılanma hakkının sağladığıgüvencelere riayet edilmek koşuluyla- süratli bir şekilde sonuçlandırıłması için özenli davranmalıdırlar (Halas Aslan, §§ 68-71).

500. Öte yandan tutukluluk süresinin makul olup ołmadığı konusunun genel bir ilke çerçevesinde değerlendirilmesi mümkün değildir. Bir kişinin tutuklu kaldığı sürenin makul olup olmadığı her davanın kendi özelliklerine göre değerlendirilmelidir (Murat Narmun, §61).

501. Dava konusu kural, tutuklama süresinin belirli suçlar yönünden azami yedi yıla uzatılmasına imkân tanımaktadır. Kuralda yer verilen suçların özellikle terör ve örgüt faaliyetleri kapsamında işlenen suçlar olduğu dikkate alındığında anılan suçlarla mücadele etmenin zorluğu, şüphelilerin örgüt bağlantılarının çözülmesinin zaman alması, somut delillere ulaşmadaki sorunlar nedeniyle bu tür yargılamaların sonuçlandırılmasının daha fazla zaman alacağı açıktır.

502. Kanun koyucunun anayasal ilkelere bağlı kalmak kaydıyla ceza yargılamasına ilişkin kuralları ve bu kapsamda koruma tedbirleri ile ilgili usulleri belirlemede takdir yetkisi bulunmaktadır. Kuralda belirtilen suçlar ve özellikle terör örgütleri ile bağlantısı olduğu değerlendirilen kişilerle ilgili yapılan soruşturma ve kovuşturmalar diğer ceza yargılamalarına göre daha zor ve karmaşık özellik arz etmektedir. Söz konusu zorluklar karşısında soruşturmaların sağlıklı bir şekilde yürütülmesi için azami tutuklama sürelerinin uzatılmasıyönünde bir ihtiyacın ortaya çıktığı anlaşıłmaktadır.

503. Kural şüpheli ya da sanığın tutuklu kalabileceği süreye üst sınır getirmek suretiyle yargılama mercilerinin takdirini sınırlandırmaktadır. Anayasa'da tutukluluğun somut olayın koşulları çerçevesinde makul olabilecek bir süreden önce sona erdirilmesini güvenceye bağlayan bir hüküm bulunmadığına göre azami tutukluluk süresinin belirlenmesinde kanun koyucunun takdirinin geniş olduğunun kabulü gerekir. Kuralda öngörülen azami tutukluluk süresinin uygulanacağı suçların kapsamı dikkate alındığında anılan sürenin tutukluluğun makul süreyi aşmaması gerektiğini ifade eden anayasal güvenceyi ortadan kaldırdığısöylenemez.

504. Bununla birlikte kuralla tutukluluk süresi için öngörülen üst sınırın, makul sürenin aşılmadığı istisnai durumlar için geçerli olduğu açıktır. Diğer bir ifadeyle kural her durumda tutuklama tedbirinin azami süre olan yedi yıla kadar uygulanmasını zorunlu 

kılmamaktadır. Bu nedenle kuralda öngörülen sürenin kategorik olarak yargı mercilerine bu sürenin sonuna kadar suç isnadı altındaki kişilerin özgürlüğünden yoksun bırakılmasına izin vereceği şeklinde yorumlanması mümkün değildir. Yukarıda da ifade edildiği gibi Kanun'un 101. maddesinin (1) numaralı fikrası gereğince yargı mercilerince tutukluluk süresinin uzatılmasına ilişkin kararlarda mutlaka makul gerekçe gösterilmesi ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağına ilişkin hukukî ve fiilî nedenlerin ortaya konulmasıgerekmektedir. Başka bir ifadeyle mahkemeler bu süreçte tutuklamanın son çare olduğunu makuł ve kabul edilebilir gerekçelerle açıklamak zorundadır. Aksi durum kuralda düzenlenen azami sürenin aşılmadığı durumlarda dahi verilecek uzatma kararlarını söz konusu anayasal güvenceye aykırı kılabilir.

505. Bu itibarla yukarıda açıklanan güvenceler de dikkate alındığında kuralda belirtilen suçlar yönünden düzenlenen azami tutuklułuk süresinin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkını ihlal etmediği anlaşılmaktadı.

506. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 19. maddelerine aykırı değildir.İptal talcbinin reddi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 15., 36. ve 38. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.

DD. Kanun'un 143. Maddesiyle 5271 Sayılı Kanun'un 216. Maddesinin (3)Numarahı Fıkrasına Eklenen İkinci Cümlenin İncelenmesi 
1. Anłam ve Kapsam 
507. 5271 sayılı Kanun'un 216. maddenin (3) numaralı fikrasının birinci cümlesinde hükümden önce son sözün, hazır bulunan sanığa verileceği belirtilmiş, dava konusu ikinci cümlesinde ise bu aşamada zorunlu müdafinin hazır bulunmamasının hükmün açıklanmasına engel teşkil etmeyeceği hüküm ałtına alınmıştır.

508. Kanun'un 149. maddesinin (1) numaralı fikrasında, şüpheli veya saniğın soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında bir veya birden fazla müdafinin yardımından yararlanabileceği, kanuni temsilci varsa, onun da şüpheliye veya sanığa müdafi seçebileceği belirtilmiş, (3) numaralı fikrasında ise soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında avukatın şüpheli veya sanıkla görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkının engellenemeyeceği ve kısıtlanamayacağı hüküm altına alınmıştır.

509. Kanun koyucu müdafi yardımından yararlanmanın önemine binaen sanığın ifadesinin alınmasında da müdafiye önemli bir rol vermiştir. Kanun'un 148. maddesinin (4)numaralı fikrasında müdafī hazır bulunmaksızın şüphelinin kollukça alınan ifadesinin, hâkim veya mahkeme huzurunda şüpheli veya sanık tarafindan doğrulanmadıkça hükme esas alınamayacağı belirtiłmiştir.


510. 5271 sayılı Kanun'da sanığın müdafi yardımından zorunlu olarak faydalanmasıesası benimsenmemiş kural olarak şüpheli veya sanığın bu konuda talepte bulunması şartıaranmıştır. Kanun'un 150. maddesinin (1) numaralı fikrasında "Şüpheli veya sanıktan kendisine bir müdafi seçmesi istenir. Şüpheli veya sanık, müdafi seçebilecek durumda olmadiğını beyan ederse, istemi halinde bir müdafi görevlendirilir." denilmek suretiyle bu hususa vurgu yapılmiştir.

511. Anilan maddenin (2) ve (3) numaralı fikralarında ise müdafinin zorunlu olarak atanmasını gerektiren hâller düzenlenmiştir. Buna göre şüpheli veya sanığın; çocuk, kendisini savunamayacak derecede malul veya sağır ya da dilsiz olması, soruşturma veya kovuşturmaya konu suçun yaptırımının alt sınırının beş yıldan fazla hapis cezasını gerektirmesi hâlinde talep olmaksızın müdafi görevlendirilecektir.

512. Kanun'un 151. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikralarında ise müdafinin görevini yerine getirmediğinde yapılacak işlemler düzenlenmiştir. (1) numaralı fikrada 150.madde hükmüne göre görevlendirilen müdafinin, duruşmada hazır bulunmaması veya vakitsiz olarak duruşmadan çekilmesi ya da görevini yerine getirmekten kaçınması hâlinde hâkimin veya mahkemenin derhâl başka bir müdafi görevlendirilmesi için gerekli işlemieri yapacağı,bu durumda mahkemenin oturuma ara verebileceği veya oturumun ertelenmesine de karar verebileceği belirtilmiştir. Maddenin (2) numaralı fikrasına göre yeni müdafi savunmasınıhazırlamak için yeterli zaman olmadığını açıklarsa oturum ertelenecektir.
513. Kanun'un duruşmada hazır bulunacaklar başlıklı 188. maddesinin (1) numaralıfikrasında, duruşmada hükme katılacak hâkimler ve Cumhuriyet savcısı ile zabit kâtibinin ve Kanun'un zorunlu müdafiliği kabul ettiği hâllerde müdafinin hazır bulunmasının şart olduğu belirtilmiştir.

514. 5271 sayılı Kanun'un yukarıda bahsedilen ilgili hükümleriyle uyumlu olarak maddenin (1) numaralı fikrası uyarınca anılan kişilerden herhangi birinin bulunmamasıhâlinde duruşma açılması ve duruşmaya ilişkin herhangi bir işlem yapılması mümkün değildir. Dolayısıyla ceza usul sistematiğinde kural olarak duruşma yapılması için zorunlu müdafinin hazır olması gerekmektedir.

515. Ancak maddenin (2) numaralı fikrasında bu hükümlere bir istisna getirilerek müdafinin mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi veya duruşmayı terk etmesi hâline münhasır olmak üzere zorunlu müdafinin yokluğunda da duruşmaya devam edilebilmesine imkân taninmıştir.

516. Kanun’un 216. maddesinde ceza yargılamasında delillerin tartışılması aşamasıdüzenlenmiştir. Maddenin (1) numarałı fikrasında duruşmada söz sırasının ilk olarak katılana veya vekiline, ardından Cumhuriyet savcisına ve en son saniğa ve müdafiine veya kanuni temsilcisine verileceği belirtilmiştir. (2) numaralı fikrada Cumhuriyet savcısı, katılan veya vekilinin, sanığın, müdafinin veya kanuni temsilcisinin açıklamalarına; sanık ve müdafi ya da kanuni temsilcisinin de Cumhuriyet savcısının ve katılanın veya vekilinin açıklamalarına cevap verebileceği düzenlenmiştir.

517. Maddenin (3) numaralı fikrasının; ilk cümlesinde ise mahkemece hüküm verilmeden önce son sözün hazır bulunan sanığa verileceği, dava konusu kuralı oluşturan 

ikinci cümlesinde sanığın son sözü sorulurken zorunlu müdafinin bulunmamasının hüküm verilmesine engel oluşturmayacağı hükme bağlanmıştır.

2. Íptal Talebinin Gerekçesi 
518. Dava dilekçesinde özetle; şüpheli veya sanığın ceza yargılamasında müdafi tarafindan temsil edilmesinin kamusal menfaat açısından oldukça önemli olduğu, kuralla müdafi olmadan hükmün açıklanmasına imkân tanınmasının suça sürüklenen çocuklar, sanık olan engelliler, alt sınırı beş yıldan fazla hapis cezasını gerektiren suçlardan dolayıyargılananların adil yargılanma hakkından doğan menfaatlerini olumsuz yönde etkileyeceği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 36. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
519. Savunma hakkı ceza muhakemesi kapsamında suç isnadı altında olan şüpheli veya sanığın sahip olduğu en önemli haklardan birisidir. Anayasa'nın 36. maddesinde savunma hakkı güvence altına alınmakla birlikte maddede geçen “meşru vasita ve yollardan faydalanmak” ibaresi müdafi yardımından yararlanmayı da içermektedir. Şüpheli veya sanığın kendisini bizzat ya da seçilen veya atanan bir müdafi yardımıyla savunabilmesi savunma hakkının etkili bir şekilde kullanılması için oldukça önemlidir (AYM, E.2017/49,K.2017/113, 14/6/2017, § 9).

520. Diğer yandan Anayasa'nin 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede belirtildiği gibi anılan hakkın güvence altına alındığı tarafi olduğumuz uluslararası sözleşmelerden olan Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6.maddesinin (3) numaralı fikrasının (c) bendinde; şüpheli veya sanığın kendisini bizzat savunması veya seçeceği bir müdafinin yardımından yararlanması, eğer avukat tutmak için gerekli maddi imkânlardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli görüldüğünde resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmesi asgari düzeyde bir hak olarak düzenlenmiştir (Yusuf Karakuş ve diğerleri, B. No: 2014/12002, 8/12/2016, § 73).
521. Anayasa Mahkemesinin birçok kararında, müdafi yardımından yararlanma hakkının hakkaniyete uygun yargılanma hakkının özel bir görünümü olduğu vurgulanmış, söz konusu hakla ilgili ilkeler belirlenmiştir (Yusuf Karakuş ve diğerleri, § 72; Orhan Patarya [GK], B. No: 2019/42695, 20/5/2021, § 65).

522. Müdafi yardımından yararlanma hakkı savunma hakkının etkili bir şekilde kullanılmasının yanında kovuşturmanın sağlıklı yürütülerek maddi gerçeğin ortaya çıkarılması bakımından da büyük önem taşımaktadır. Böylelikle müdafi yardımından yararlanma hakkı adil bir yargılama sonucu verilecek hükmün maddi gerçekliğe uygun olmasına imkân tanimaktadır (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 71).
523. Öte yandan müdafi yardımından yararlanma hakkı çelişmeli yargılama ve silahların eşitliği ilkelerine de işlerlik kazandırmaktadır. Sanığın suçluluğunun tespiti durumunda dahi müdafinin duruşmada hazır bulunması yargılamanın hakkaniyete uygun yürütüldüğünün gözlemlenerek gerektiğinde denetim yollarının kullanılmasına imkân sağlar.Ancak müdafi yardımından yararlanma hakkı, müdafinin her duruşmada hazır bulunmasınızorunlu kılmamaktadır (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 72). Bu kapsamda müdafi 

yardımından yararlanma hakkı bakımından önemli olan, yargılamaya bir bütün olarak bakıldığında şüphelinin/sanığın müdafi yardımından etkili bir biçimde yararlanma imkânının sağlanmasıdır (Yusuf Karakuş ve diğerleri, § 78).

524. Ceza yargılamasında adil yargılanma hakkının bir gereği olarak belli durumlarda sanığın müdafi yardımından yararlandırıłması hususunda devletin pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır. Bununla birlikte etkin kovuşturma açısından yargılamanın kısa sürede bitirilmesi de önem arz etmektedir. Anayasa'nın 141. maddesinin son fikrasında “Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir."denilmek suretiyle davaların makul bir süre içinde bitirilmesi gerekliliği açıkça ifade edilmiştir. Bu ilke uyarınca devlet, yargılamaların gereksiz yere uzamasını önleyecek tüm tedbirleri almak zorundadır. Bu bağlamda yargısal işleyişin hızlandırılmasını sağlayacak düzenlemeler öngörülmesi yargılamaların süratle sonuçlandırılması ilkesinin bir gereğidir (AYM, E.2017/49, K.2017/113, 14/6/2017, § 12).

525. Kuralın yargılamanın esasını etkileyecek nitelikteki işlemlerin yapılmadığı son söz aşamasında zorunlu müdafinin duruşmada hazır olmaması nedeniyle yargılamanın zamanında sonuçlandırılmasını temin etmek amacıyła ihdas edildiği anlaşılmaktadır. Nitekim kuralın gerekçesinde bu husus açıkça belirtilmiştir. Yargılamanın makul sürede bitirilmesine yönelik amacın adil ve hakkaniyete uygun yargılama yapılmasının önüne geçmemesi gerekmektedir. Söz konusu menfaatler arasındaki dengenin sağlanması kaydıyla yargılama yöntemini belirlemek hususunda kanun koyucunun takdir yetkisi bulunmaktadır.
526. Dava konusu kuralın anayasallık denetiminde ceza usul hukuku sistematiği ve 5271 sayılı Kanun'un diğer hükümlerinin özellikle sanığın müdafi yardımından yararlanmasını düzenleyen kuralların dikkate alınması gerekmektedir. Ceza yargılamasında kural olarak zorunłu müdafi duruşmada hazır bulunmalıdır. Başka bir ifadeyle müdafinin mazeretsiz olarak duruşmaya gelmemesi veya duruşmayı terk etmesi gibi bazı istisnai durumlar dışında zorunlu müdafi olmadan duruşma ve bu kapsamdaki yargısal işlemlerin yapılmasımümkün değildir. Ancak istisna durumlarında dahi yargılamanın sonucuna etkili olabilecek esaslı işlemlerin müdafinin yokluğunda yapılması söz konusu olamaz. Aksi durum savunma hakkını zedeleyebilecektir.

527. Anayasa Mahkemesi Kanun'un 188. maddesinin (2) numaralı fikrasıyla getirilen istisna hükmüne ilişkin olarak açılan iptal davasında, anılan kuralı Anayasa'nın 36.maddesi kapsamında güvence altına alınan saniğın müdafi yardımından yararlanma hakkıçerçevesinde incelemiştir. Mahkeme, kuralla istisna getirilirken 5271 sayılı Kanun'da müdafi yardımından yararlanma hakkı yönünden mevcut diğer kurallarda herhangi bir değişiklik öngörülmediğini, bu çerçevede kuralın lafzı ve Kanun'un ilgili diğer hükümleri dikkate alındığında kuralın yargılamanın sonucuna etkili olabilecek esaslı her türlü yargılama işleminin tamamlanmasına rağmen zorunlu müdafinin herhangi bir mazereti olmadığı hâlde davayı uzatmak amacıyla duruşmaya gelmemesi veya duruşmayı terk etmesi nedeniyle yargılamaların zamanında bitirilememesini önlemek amacıyla öngörüldüğünü, 527l sayılıKanun sistematiğinin yargılamadaki esaslı işlemlerin mutlaka sanık müdafinin huzurda yapılmasını gerektirdiğini bu konuda herhangi bir istisnaya yer verilmediğini vurgulayarak kuralda Anayasa'nın 36. maddesini ihlal eden bir yön bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/7/2019, § 79).


528. Dava konusu kural zorunlu müdafī olmadan sanığın son sözü sorularak hüküm kurulmasına imkân tanımaktadır. Yargı kararlarında duruşmada hazır bulunan sanığa tanınan son sözün, sanığın savunması alınıp delillerin tartışılmasından sonraki aşamada sanığa tanınan bir hak olduğu kabul edilmektedir. Anılan kararlara göre sanığın son söz hakkınıkullanmasından sonra tekrar duruşmaya dönülmesi ve herhangi bir yargısal işlem yapıłmasımümkün değildir. Bu çerçevede ifade ve sorgu gibi sanığa tanınan ve şahsi nitelikte olan son söz hakkı yalnızca sanık tarafından kulłanılabilir ve bu aşamadan sonra mahkemece ancak hüküm kurulabilir (Yargitay Ceza Genel Kurulu, E.2012/3-1469, K.2013/19, 22/1/2013).
529. Buna göre sanığın savunmasının alınarak deliller ve karşı delillere karşı tüm taraflar ile sanık ve müdafinin beyanlarının sorulmasından sonra sanığa son söz hakkının verileceği, başka bir ifadeyle son söz hakkı esasen bir savunma faaliyeti de ołsa sanığın esas hakkındaki savunmasından ya da delillere ve diğer tarafin beyanlarına karşı diyeceklerinden ayrılabilir nitelikte bir işlem olduğu anlaşılmaktadır. Nitekim kuralın gerekçesinde de düzenlemenin sanığın esas hakkındaki sorgusu ve savunmasının zorunlu müdafinin hukuki yardımından yararlandırılarak alındığı ve bütün usul işlemlerinin tamamlandığı dosyalarda sadece hüküm aşamasına özgü olarak öngörüldüğü belirtilmek suretiyle bu hususa vurgu yapılmıştır. Dolayısıyla son sözün sanığa sorulmasından sonra yargılamayla ilgili esaslı bir işlem yapılması ya da sanığın yeniden savunmasının alınmasını gerektiren bir durumun ortaya çıkması hâlinde söz konusu işlemler ancak zorunłu müdafi huzurunda tesis edilebilecektir.
530. Bu itibarla kuralla sanığın son sözünün zorunlu müdafi olmadan sorulmasına imkân tanınmasının hakkaniyete uygun yargılanma hakkı ve yargılamanın mümkün olan süratle sonuçlandırılmasından kaynaklanan menfaatler arasındaki makul dengeyi bozduğu söylenemez. Dolayısıyla ceza yargılaması sürecinde sanığın müdafi yardımından etkin olarak yararlanması imkânını ortadan kaldırmadığı anlaşılan kuralın Anayasanın 36. maddesiyle çelişen bir yönü bulunmamaktadır.

531. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 36. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

EE. Kanun'un 174. Maddesiyle 6758 Sayıh Kanun'un 19. Maddesine Eklenen (8) Numarah Fıkranı Birinci Cümlesinde Yer Alan “...yeni şirket kurulmasına karar verilebilir." İbaresi ile İkinci Cümlesinde Yer Alan“….izin ve muvafakat aranmaz."İbaresinin ve Yedinci Cümlesinin, (9) Numarah Fıkranın “...6102 sayıh Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olunmaksızın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakan tarafindan kullanılabilir." Bölümünün İncelenmesi 
532. 6758 sayılı Kanun'un 19. maddesinin dava konusu ibarelerin ve cümlenin yer aldığı (8) numaralı fikrası ile dava konusu bölümün yer aldığı (9) numaralı fıkrası 26/5/2022tarihli ve 7407 sayılı Bankacılık Kanunu ile Bazı Kanunlarda ve 655 Sayılı Kanun Hükmünde Karamnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un 16. maddesiyle değiştirilmiştir.
533. Açıklanan nedenle konusu kalmayan ibarelere, cümleye ve bölüme ilişkin iptal talepleri hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

FF. Kanun'un 190. Maddesinin İncelenmesi 
1. İptal Talebinin Gerekçesi 
534. Dava dilekçesinde özetle; 6771 sayılı Kanun'un 8. maddesiyle Anayasanın 104. maddesinde yapılan değişiklikle yürütme yetkisi Cumhurbaşkanı'na tanınmış ise de bu değişikliğin aynı Kanun'un 18. maddesine göre birlikte yapılacak ilk TBMM ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri sonucunda Cumhurbaşkanı'nın göreve başladığı tarihte yürürlüğe gireceği, buna göre ülkenin 16/4/2017'de yapılan referandumla kabul edilen Anayasa değişikliğinin yürürlüğe gireceği tarihe kadar parlamenter sistemle idare edildiği,7078 Sayılı Kanun’un 21., 24., 25., 26.,.28...29...30., 56., 57., 59., 60., 61., 62., 64., 65., 66.,67., 68., 69., 70., 72., 73., 80. ve 127. maddelerinde, Anayasa'nın o dönemde yürürlükte bulunan maddelerine aykını düzenlemeler yapıldığı, söz konusu düzenlemelerin, yürütme yetkisini Cumhurbaşkanı'na veren Anayasa'nın 104. maddesinde yapılan değişiklikten önce yürürlüğe girmeleri nedeniyle kuralın söz konusu maddeler yönünden Anayasa'nın 11.maddesine aykırı olduğu ileri sürüłmüştür 

2. Anayasaya Aykırılik Sorunu 
535. 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesine göre, iptali istenen kural ilgisi nedeniyle,Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.

536. Kural 7078 sayıhı Kanun'un yayımlandığı tarihte yürürlüğe gireceğini hükme bağlamaktadır.

537. 7078 sayılı Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 sayıhı Resmî Gazete'nin mükerrer sayısında yayımlanmasıyla birlikte aynı zamanda dava konusu olan 21., 24., 25.,26.,.28.,.29.,.30., 56., 57., 59., 60., 61., 62., 64., 65., 66., 67., 68., 69., 70., 72., 73., 80.ve 127, maddeleri de yürürlüğe girmiştir.

538. Dolayısıyla kuralda 7078 sayılı Kanun'un anılan maddelerinin yürürlük tarihinin Resmî Gazete'nin yayımlandığı 8/3/2018 tarihi olarak belirlenmesi kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında olup kuralın hukuk devleti ilkesine aykırı bir yönübulunmamaktadır.

539. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 11. maddesiyle ilgisi görüłmemiştir.
V. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
540. Dava dilekçesinde özetle, Anayasa'nın üstünlüğüne ve bağlayıcılığına aykırılık oluşturan dava konusu kuralların bu hâliyłe uygulanmasının telafisi güç veya imkânsız zararların doğmasına sebebiyet vereceği belirtilerek kuralların yürürlüklerinin durdurułmasına karar verilmesi talep ediłmiştir.


1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkmda Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un;
A. 1. 5. maddesiyle 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve $uabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’un 28. maddesine eklenen üçüncü fikraya,
2. 6. maddesiyle 1219 sayılı Kanun’un 45. maddesine eklenen üçüncü fikraya,
3. 22. maddesiyle 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17.maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan “.…eğitim ve spor tesislerinin..."ibaresinin "..eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “...adli hizmet..." ve “..ile ceza infaz kurumlarının... " ibarelerine,
yönelik yürürlüğün durdurulması taleplerinin, koşulları oluşmadığından REDDİNE,
B. 1. 19. maddesiyle 24/3/1950 tarihli ve 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtları ve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesine eklenen dördüncüfikranın birinci cümlesinde yer ałan “.. ve benzeri kurumlar, ortaokul,. “ ibaresine,
2. 21. maddesiyle 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “.…İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafindan hazırlanıp Başbakanca.."ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesine,
3. 24. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER" başlıkh bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafında yer alan “..Başbakana..." ibaresinin “... Cumhurbaşkanına." şeklinde değiştirilmesine,
4. 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncüparagrafinda yer alan “….Başbakan..." ibaresinin “…Cumhurbaşkanı.."şeklinde değiştirilmesine,
5. 26. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 80. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan “… Başbakan.. " ibaresinin “..Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmesine,
6. 28. maddesiyle 657 sayıh Kanun'un 152. maddesinin "III- Ortak Hükümler:"kısmının ikinci fikrasında yer alan “...Başbakan..." ibaresinin “.….Cumhurbaşkan..." şeklinde değiştirilmesine,
7. 29. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (B) fikrasının üçüncüparagrafinda yer alan “.….Başbakan..." ibaresinin “.Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesine,
8. 30. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin birinci ve üçüncüfikralarında yer alan “….Başbakan.…" ibarelerinin “…Cumhurbaşkan."şeklinde değiştirilmelerine,

9, 56. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin “Cumhurbaşkanına..."şeklinde değiştirilmesine,
10. 57. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin;
a. Birinci fikrasının;
i. (c) bendinde yer alan "…Milli Güvenlik Kurulu ve Başbakana..." ibaresinin ".….Cumhurbaşkanı, Başbakan ve Milli Güvenlik Kuruluna..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan "...Cumhurbaşkanı,.." ibaresine,
ii. (h) bendine "….konularda.." ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen "“...Cumhurbaşkanınca.." ibaresine,
b. İkinci fikrasında yer alan “...Başbakanca..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanınca..."şeklinde değiştirilmesine,
11. 59. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 6. maddesinin sekizinci fikrasında yer alan ".,Başbakanlık teftiş elemanları..." ibaresinin “.….ve Devlet Denetleme Kurulu..." şeklinde değiştirilmesine,
12. 60. maddesiyle 2937 sayılh Kanun'un 7. maddesinde yer alan “….Başbakana..."ibaresinin “.….Cumhurbaşkanına..." ve “..Başbakanın..." ibaresinin ".….Cumhurbaşkanının."şeklinde değiştirilmelerine,
13. 61. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fikrasında yer alan "…Bakanlar Kurulunca çıkarılacak…." ibaresinin “…Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan.." şeklinde değiştirilmesine,
14. 62. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmeticri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 9. maddesinde yer alan ".…Başbakan..." ibaresinin "...Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmesine,
15. 64. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesine eklenen ikinci fikranın üçüncü cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanı... " ibaresine,
16. 66. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 19. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkamnın uygun görmesi üzerine,…" ibaresine,
17. 67. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci ve beşinci fikralarında yer alan “…Başbakanlık..." ibarelerinin “.….Cumhurbaşkanlığı..." şeklinde değiştirilmelerine,
18. 68. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 21. maddesinde yer alan ".….Başbakana…."ibaresinin “..Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesine,
19. 69. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “…Başbakanın..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanımın..." şeklinde değiştirilmesine,

20. 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin;
a. Birinci fikrasında yer alan “…Başbakan..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanı veya Başbakan..." şeklinde değiştirilmelerinde bulunan “….Cumhurbaşkanı... " ibaresine,
b. Birinci fikrasında yer alan “...Başbakanın.. " ibaresinin “…Cumhurbaşkanının..."şeklinde değiştirilmesine,
c. Değiştirilen dördüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan “..Cumhurbaşkanının..." ibaresi ile ikinci cümlesine,
ę. Eklenen dokuzuncu fikrasına,
21. 72. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 29. maddesinde yer alan ".…Cumhurbaşkanının.." ibaresine,
22. 73. maddesiyle 2937 sayıh Kanun'un 32. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ….Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç altı ay içinde MiT Müsteşarlığınca hazırlanarak Başbakan..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanı…." şeklinde değiştirilmesine,
23. 74. maddesiyle 2937 sayılı Kanun’a eklenen geçici 5. maddenin ikinci fikrasına,
24. 80. maddesiyle 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Savunma Sanayii ile İlgili Bazi Düzenlemeler Hakkında Kanun'un 10. maddesinin ikinci fikrasmda yer alan “.….Başbakanın onayıyla..." ibaresinin “.….Cumhurbaşkanının onayıyla... " şeklinde değiştirilmesine,
25. 136. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 102. maddesinin (2) numaralı fikrasına “…üç yılı..." ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “…, 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci,Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı... " ibaresine,
26. 143. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 216. maddesinin (3) numaralı fikrasına eklenen ikinci cümleye,
27. 190. maddesine,
yönelik iptal talepleri 27/12/2023 tarihli ve E.2018/95, K.2023/221 sayılı kararla reddedildiğinden bu maddeye, fikralara, cümlelere, ibarelere ve değiştirmelere ilişkin yürürlüğün durdurulması taleplerinin REDDİNE,
C. 1. 42. maddesiyle 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa eklenen ek 39. maddenin birinci cümlesinde yer alan “…Türkiye Maarif Vakfinın önerisi, …."ve ikinci cümlesinde yer alan “...ve Türkiye Maarif Vakfinın.. " ibarelerine,

2.57. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 4. maddesinin birinci fikrasının (h) bendine ".…. konularda... " ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “..veya... " ibaresine,
3. 65. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrasında yer alan "…Milli Güvenlik Kurulunda görüşüldükten sonra Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde ve ikinci fikrasında yer alan “..Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..."şeklinde değiştirilmelerine,
4.70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin birinci fikrasında yer alan .Başbakan.." ibaresinin “..Cumhurbaşkanı veya Başbakan..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “...veya..." ibaresine,
5. 127. maddesiyle 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 24. maddesinin dördüncü fikrasına “..…bütçesindeki... " ibaresinden önce gelmek üzere eklenen “.…ile Milli İstihbarat Teşkilanı Müsteşarlığı..." ibaresine,
6. 174. maddesiyle 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayıh Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapilması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 19. maddesine eklenen;
a. (8) numaralı fikranın;
i. Birinci cümlesinde yer alan "…yeni şirket kurulmasına karar verilebilir."ibaresine,
ii. Îkinci cümlesinde yer alan “..izin ve muvafakati aranmaz. “ ibaresine,
iii. Yedinci cümlesine,
b. (9) numaralı fikranın ".….6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olunmaksızın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakan tarafindan kullanılabilir." bölümüne,
yönelik iptal talepleri hakkında 27/12/2023 tarihli ve E.2018/95, K.2023/221 sayılıkararla karar verilmesine yer olmadığına karar verildiğinden bu cümleye, bölüme, ibarelere ve değiştirmelere ilişkin yürürlüğün durdurulması talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
27/12/2023 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI. HÜKÜM 
1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un;

A. 5. maddesiyle 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatłarının Tarzı Icrasına Dair Kanun'un 28. maddesine eklenen üçüncü fikranın Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. 6. maddesiyle 1219 sayılı Kanun'un 45. maddesine eklenen üçüncü fikranın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE OYBİRLİĞİYLE,
C. 19. maddesiyle 24/3/1950 tarihli ve 5661 sayılı Yüksek Öğrenim Öğrenci Yurtlarıve Aşevleri Hakkındaki Kanuna Ek Kanun'un 1. maddesine eklenen dördüncü fikranın birinci cümlesinde yer alan "…. ve benzeri kurumlar, ortaokul,." ibaresinin Anayasa'ya aykınıolmadığına ve iptal talebinin REDDÍNE OYBİRLİĞİYLE,
Ç. 21. maddesiyle 10/7/1953 tarihli ve 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanun'un ek 6. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “.…İçişleri Bakanlığının görüşü alınarak Milli İstihbarat Teşkilatı tarafiından hazırlanıp Başbakanca."ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptał talebinin REDDİNE OYBİRLIĞİYLE,
D. 22. maddesiyle 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu'nun 17.maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan “.eğitim ve spor tesislerinin..."ibaresinin "……eğitim, adli hizmet ve spor tesisleri ile ceza infaz kurumlarının..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan “.….adli hizmel.." ve “.….ile ceza infaz kurumlarının..." ibarelerinin Anayasa'ya aykırı olduklarına ve İPTALLERİNE OYBİRLİĞİYLE,
E. 24. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER" başlıklı bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafında yer alan “.Başbakana.." ibaresinin “..Cumhurbaşkanına…" şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
F. 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncüparagrafinda yer alan “….Başbakan..." ibaresinin “..Cumhurbaşkan..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE, ZühtüARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
G. 26. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 80. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan "…Başbakan..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasaya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
Ğ. 28. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinin “III- Ortak Hükümler:"kısmının ikinci fikrasında yer alan “..Başbakan.." ibaresinin “.Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE, ZühtüARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,

H. 29. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 178. maddesinin (B) fikrasının üçüncüparagrafında yer alan “…Başbakan..." ibaresinin "…Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE, ZühtüARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
I. 30. maddesiyle 657 sayıl Kanun'un ek 29. maddesinin birinci ve üçüncüfikralarında yer alan "….Başbakan..." ibarelerinin “…Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmelerinin Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDiNE, ZühtüARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoylanı ve OYÇOKLUĞUYLA,
İ. 42. maddesiyle 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'na eklenen ek 39. maddenin birinci cümlesinde yer alan “..Türkiye Maarif Vakfinın önerisi, .…." ve ikinci cümlesinde yer alan “.ve Türkiye Maarif Vakfinın..." ibarelerine ilişkin iptal talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE,
J. 56. maddesiyle 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu'nun 3. maddesinin birinci fikrasında yer alan "Başbakana..." ibaresinin "Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
K. 57. maddesiyle 2937 sayılı Kanun’un 4. maddesinin;
1. Birinci fikrasının;
a. (c) bendinde yer alan "…Milli Güvenlik Kurulu ve Başbakana.…." ibaresinin ".….Cumhurbaşkan, Başbakan ve Milli Güvenlik Kuruluna.." şeklinde değiştirilmesinde bulunan "...Cumhurbaşkanı,.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
b. (h) bendine “.….konularda... " ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen;
i. “...Cumhurbaşkanınca..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDÍNE OYBİRLİĞİYLE,
“..veya... " ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA ÖYBİRLİĞİYLE,
2. İkinci fikrasında yer alan “...Başbakanca..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanınca."şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDíNE OYBİRLİĞİYLE,
L. 59. maddesiyle 2937 sayıl Kanun'un 6. maddesinin sekizinci fikrasında yer alan “…Başbakanlık teftiş elemanları..…." ibaresinin “.ve Devlet Denetleme Kurulu.." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,

M. 60. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 7. maddesinde yer alan “...Başbakana...'ibaresinin “..Cumhurbaşkanına..." ve ".….Başbakanın..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanının.şeklinde değiştirilmelerinin Anayasa'ya aykirı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
N. 61. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 8. maddesinin birinci fikrasında yer alan "...Bakanlar Kurulunca çıkarılacak.…" ibaresinin “…Cumhurbaşkanı tarafindan onaylanan.." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBÍRLİĞİYLE,
O. 62. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 9. maddesinde yer alan “…Başbakan..."ibaresinin "...Cumhurbaşkanı..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykın olmadığına iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
Ö. 64. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesine eklenen ikinci fikranın üçüncü cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanı..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
P. 65. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrasında yer alan "…Milli Güvenlik Kurulunda görüşüldükten sonra Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile.." ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca..." şeklinde ve ikinci fikrasında yer alan ".….Başbakanın inhası ve Cumhurbaşkanının onayı ile..” ibaresinin “...Cumhurbaşkanınca.."şeklinde değiştirilmelerine ilişkin iptal talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE,
R. 66. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 19. maddesinin birinci cümlesinde yer alan “...Cumhurbaşkanının uygun görmesi üzerine,…." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLIĞİYLE,
S. 67. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 20. maddesinin birinci ve beşinci fikralarında yer alan “.…Başbakanlık..." ibarelerinin “..Cumhurbaşkanlığı..." şeklinde değiştirilmelerinin Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
$. 68. maddesiyle 2937 sayılı Kanun’un 21. maddesinde yer alan “...Başbakana..."ibaresinin “...Cumhurbaşkanına..." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
T. 69. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 24. maddesinin ikinci fikrasında yer alan ".…Başbakanın..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanının..." şeklinde değiştiriłmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
U. 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesinin;

1. Birinci fikrasında yer alan ".….Başbakan.." ibaresinin “...Cumhurbaşkanı veya Başbakan..." şeklinde değiştirilmesinde bulunan;
a. “..Cumhurbaşkanı..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı ołmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLIĞİYLE,
b. “.. veya.. " ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBÍRLİĞİYLE,
2. Birinci fikrasında yer alan “….Başbakanın..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanının.."şeklinde değiştirilmesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
3. Değiştirilen dördüncü fikrasının birinci cümlesinde yer alan "…Cumhurbaşkanının..." ibaresi ile ikinci cümlesinin Anayasa'ya aykırı olmadıklarına ve iptal taleplerinin REDDÍNE OYBİRLİĞİYLE,
4. Eklenen dokuzuncu fikrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ,Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
Ü. 72. maddesiyle 2937 sayıh Kanun'un değiştirilcn 29. maddesinde yer alan …Cumhurbaşkanının..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Yusuf Şevki HAKYEMEZ’in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
V. 73. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 32. maddesinin birinci cümlesinde yer alan ".…Kanunun yayımı tarihinden itibaren en geç altı ay içinde MiT Müsteşarlığınca hazırlanarak Başbakan..." ibaresinin “..Cumhurbaşkanı.." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
Y. 74. maddesiyle 2937 sayılı Kanun’a eklenen geçici 5. maddenin ikinci fikrasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞiYLE,
Z. 80. maddesiyle 7/11/1985 tarihli ve 3238 sayılı Savunma Sanayii ile İlgili BazıDüzenlemeler Hakkında Kanun'un 10. maddesinin ikinci fikrasında yer alan “.…Başbakanın onayıyla..." ibaresinin “...Cumhurbaşkanımın onayıyla.." şeklinde değiştirilmesinin Anayasa’ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
AA. 127. maddesiyle 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun 24. maddesinin dördüncü fikrasına “.…bütçesindeki..." ibaresinden önce gelmek üzere eklenen “.…ile Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı.." ibaresine ilişkin iptal talebi hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE,
BB. 136. maddesiyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 102. maddesinin (2) numaralı fikrasına “.üç yılı.. " ibaresinden sonra gelmek üzere eklenen “ 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü. Beşinci 

Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı." ibaresinin Anayasa'ya aykırıołmadığına ve iptal talebinin REDDÍNE, Zühtü ARSLAN, Engin YILDIRIM, M. Emin KUZ ile Kenan YAŞAR’ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
CC. 143. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 216. maddesinin (3) numaral fikrasına eklenen ikinci cümlenin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDiNE OYBİRLİĞİYLE,
ÇÇ. 174. maddesiyle 10/11/2016 tarihli ve 6758 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 19. maddesine eklenen;
1. (8) numaralı fikranın;
a. Birinci cümlesinde yer alan "...yeni şirket kurulmasına karar verilebilir."ibaresine,
b. İkinci cümlesinde yer alan “..izin ve muvafakati aranmaz." ibaresine,
e. Yedinci cümlesine,
2. (9) numaralı fikranın ".….6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümlerine tabi olunmaksızın Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonunun ilişkili olduğu Bakan tarafindan kullanılabilir." bölümüne,
ilişkin iptal talepleri hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA OYBİRLİĞİYLE,
DD. 190. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal talebinin REDDÍNE OYBİRLIĞİYLE,
27/12/2023 tarihinde karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 

Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇYusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Üye Üye Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI İrfan FIDAN 
Üye Kenan YAŞAR 
Üye Muhterem ÍNCE 

Esas Sayısı : 2018/95Karar Sayısı: 2023/221
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. 7078 sayılı Kanun'un (a) muhtelif maddeleriyle (24-26, 28-30, 62) değiştirilen 657sayılı Kanun’un 36. maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER” başlıklı bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafında yer alan “Cumhurbaşkanına” ibaresi ile aynı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafinda, 80. maddesinin üçüncü fikrasında, 152. maddesinin “lII-Ortak Hükümler" kısmının ikinci fikrasında, 178. maddesinin (B) fıkrasının üçüncüparagrafında, ek 29. maddesinin birinci ve üçüncü fikralarında, 2937 sayılı Kanun'un 9.maddesinde yer alan “Cumhurbaşkanı" ibarelerinin; (b) 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen dokuzuncu fikranın; (c) 72. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 29. maddesinde yer alan “Cumhurbaşkanının" ibaresinin ve (d) 136. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 102. maddesinin ikinci fikrasına eklenen bölümün Anayasa'ya aykırıolmadığına karar verilmiştir.

A. “Cumhurbaşkanına” ve “Cumhurbaşkanı” İbareleri 
2. Dava konusu ibarelerin içinde bulunduğu kurallarda Milli İstihbarat Teşkilatı(Teşkilat/MiT) mensuplarınin atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılmasının “Cumhurbaşkanınca” düzenlenmesi (m.24); bu personele “Cumhurbaşkanı” tarafindan tespit edilecek ek gösterge rakamlarının uygulanması(m.25) ve bunların bilgilerini artırmak amacıyla dış memleketlere gönderilmesine ilişkin esasların "Cumhurbaşkani" tarafindan onaylanacak bir talimatla belirlenmesi (m.26);Teşkilatın fīili kadrosuna dahil bulunanlara ödenecek iş güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminat oranlarının, bunların ödeme usul ve esaslarının “Cumhurbaşkani" tarafindan belirlenmesi (m.28); MiT personcline ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususların “Cumhurbaşkanı” tarafindan onaylanacak bir talimatla tespit edilmesi (m.29); Cumhurbaşkanı tarafindan belirlenecek uzmanlıği gerektiren alanlarda, “Cumhurbaşkanı” onayı ile Teşkilatta sözleşmeli personel çalıştırılmasıve bu suretle çalıştırılacakların sözleşme usuł ve esasları, ücret miktarı ve her çeşit ödemeleri ile diğer haklarının “Cumhurbaşkanı" tarafindan tespit edilmesi (m. 30) ve son olarak Teşkilatın her yıl tespit olunan fiili kadrosunun “Cumhurbaşkani” tarafindan onaylanması (m.62) öngörülmektedir.

3. Dava konusu kuralların genel olarak MiT'te görev yapan/yapacak personelin istihdam, disiplin, kadro, ücret, ek ödeme gibi mali ve özlük haklarına ilişkin düzenlemeler içerdiği anlaşılmaktadır. Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümłülükleri, ayltk ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunła düzenlenir.

4. Anayasa Mahkemesi kararlarında belirtildiği üzere bir konunun kanunla düzenlenmesi ve kanuni belirliliğin sağlanması “düzenlenen konudan yalnız kavram, ad ve kurum olarak söz edilmesini değil bunların kanun metninde kurallaştırılmasını gerekli kılar”.Bir konunun kurallaştırılması ise düzenleme yapılan alanda çerçevenin çizilmiş olmasını,temel ilke ve esasların belirlenmesini ifade eder (AYM, E.2021/14, K.2023/173, 11/10/2023,§ 88).


5. Kanuni belirliliğin sağlanması anlamında kurallaştırma görevi yasama organına aittir. Anayasa'nın 7. maddesi uyarınca yasama Türkiye Büyük Millet Meclisine ait devredilemez bir yetkidir. Yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi kanun koyucunun bir konuya ilişkin genel çerçeveyi, ilkeleri ve esasları belirlemeden konunun düzenlenmesini yürütmeye bırakmasına izin vermez. Bununla birlikte bir konuda temel esaslar kanunla belirlendikten sonra uygulamaya ve idare tekniğine ilişkin hususların yürütmeye bırakılmasıyasama yetkisinin devri olarak nitelendirilemez.

6. Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin uzun süredir benimsediği içtihat uyarınca Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanun koyucunun konuya iłişkin temel ilke ve esasları daha kapsamlı bir şekilde düzenleme yükümlülüğü bulunmaktadır (AYM, E.2011/42, K. 2013/60, 9/5/2013; AYM, E.2020/80, K. 2021/34, 29/4/2021, §§ 14,15).

7. Bu açıklamalar ışığında dava konusu kurallara bakıldığında Anayasa'nın 128.maddesi gereğince kanunla düzenlenmesi gereken hususların yürütmeye bırakıldığıgörülmektedir. Konuya ilişkin genel çerçeve, temel ilke ve esaslar, sınırlar ve şartlar belirlenmeden kamu görevlilerinin atama ve disiplin işlemlerinden fiili kadroların onayına,yurtdışına gönderiłmelerine ilişkin usul ve esasların belirlenmesinden ödenecek fazla çalışma ücretlerine, çalıştırılacak sözleşmeli personelin her türlü mali haklarına kadar birçok hususun “Cumhurbaşkanı” tarafindan düzenlenmesine imkân tanınmaktadır.
8. Kuşkusuz MİT'in ifa etiği görevin özellikleri bu kurumda görev yapan personel hakkında diğer memur ve kamu görevlilerinden farklı bazı düzenlemeler yapılmasınıgerektirebilir. Bununla birlikte Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında kamu görevlileri olduklarında tereddüt bulunmayan Teşkilat mensuplarının mali ve diğer özlük haklarına yönelik bu düzenlemelerin -yerindeliğinden bağımsız olarak- temel ilke ve esaslarının da kanunla düzenlenmesi zorunluluğu bulunmaktadır. Bu şartı yerine getirmeyen dava konusu ibareleri Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleriyle bağdaştırmak mümkün olmamıştır.
B. 2937 Sayılı Kanun'un 26. Maddesine Eklenen Dokuzuncu Fikra 
9. Dava konusu fikra uyarınca “Türk vatandaşları hariç olmak üzere tutuklu veya hükümlü bulunanlar: ırkı, etnik kökeni, dini, vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı.onur kıricı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması kaydıyla, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ya da hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir”.

10. Kuralın aynı konuyu düzenleyen benzer mahiyetteki düzenlemenin Anayasa Mahkemesi tarafindan iptal edilmesi üzerine ihdas edildiği anlaşılmaktadır. İptal edilen düzenleme şu şekildedir: “Türk vatandaşları hariç olmak üzere. tutuklu veya hükümlübulunanlar, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hállerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir."

11. Mahkememiz 2014/122 esas sayılı kararında bu kuralın iki gerekçeyle Anayasa'ya aykırı olduğu sonucuna ulaşmıştır. Anılan kararda ilk ołarak kuralda işkenceye,insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya irkı, dini, tabiiyeti,belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağına dair kuvvetli şüphe bulunan kişilerin iade veya takas edilemeyeceği yönünde herhangi bir güvenceye yer verilmediği, bunun da Anayasa'da güvence altına alınan yaşam hakkı başta olmak üzere düşünce, kanaat ve din özgürlüğü ile ayrımcılık, kötü muamele ve işkence yasağı haklarını ihlal edebileceği belirtilmiştir (AYM,E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § 144). Dava konusu düzenlemede bu iptal gerekçesinin karşılandığı, bu konuda güvence arandığı görülmektedir.
12. Bununła birlikte, anılan iptal kararında Anayasa Mahkemesi, tutuklu ve hükümlülerin iadesi ve takasına yönelik işlemlere karşı ilgili kişilerin yargı yollarını etkili bir şekilde kullanabiłmelerini sağlayacak güvencelerin de bulunması gerektiğini, nitekim sınır dışı ve suçluların iadesi işlemlerine ilişkin yapılan tedbir talepli bireysel başvurularda, etkili yargısal güvenceyi sağlamak amacıyla söz konusu işlemlerin yürürlüğünün durdurulduğunu,ancak kuralda bu yönde bir güvenceye yer verilmediğini belirtmiştir (AYM, E.2014/122,K.2015/123, 30/12/2015, §§ 145, 146 ).

13. Dava konusu kural bu ikinci iptal gerekçesini karşılamaya yönelik herhangi bir düzenleme getirmemiştir. Dolayısıyla kural Anayasa’nın 36. maddesine aykırıdır.
C. 2937 sayılı Kanun’un 29. Maddesinde Yer Alan “Cumhurbaşkanının" İbaresi 
14. Dava konusu kural, devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığıdurumlarda MİT Başkanının tanıklığını “Cumhurbaşkanımın” iznine bağlamaktadır.
15. Anayasa Mahkemesinin, yukarıda “B" başlığı altında bahsedilen kararında “MÍT mensupları ile MİT'te görev yapmış olanlar, MİT'in görev ve faaliyetlerine ilişkin hususlarda tanıklık yapamaz." şeklindeki kurał da denetlenmiş ve iptal edilmiştir. Anayasa Mahkemesine göre açıklanmasında devletin yürüttüğü göreve zarar vermeyecek, fakat bireylerin haklarının tespit edilerek korunabilmesine katkı sağlayacak konularda da tanıklık yapılmasının yasaklanması sonucunu doğuran bu kural, tanık deliline başvurma hakkına ölçülü olmayan bir sınırlama getirilmesi sonucunu doğurmakta ve maddi gerçeğin ortaya çıkartılmasını önleyerek hak arama özgürlüğü, adil yargıłanma hakkı ve hukuk devleti ilkesinin zedelenmesine yol açmaktadır (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § 197).

16. Dava konusu kural, iptal edilen düzenlemeden farklı olarak, istisnai olarak devletin çıkarlarının ve görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hallerde Teşkilat Başkanının tanıklığının Cumhurbaşkanının izniyle mümkün olabileceğini düzenlemektedir. Esasen daha önce iptal edilen hükmün içinde bulunduğu fikrada da dava konusu edilmeyen “Devletin çıkarlarının zorunlu kıldığı hâllerde…. MİT Müsteşarının tanıklığı ise Başbakanın iznine bağlıdır. " şeklinde bir istisna hükmü yer almaktaydı.

17. Elbette yürüttükleri görev nedeniyle MiT mensuplarının ve Başkanının tanıklıklarına ilişkin özel düzenlemeler yapılabilir, Ancak bu düzenlemelerin yargılamada maddi gerçeğin ortaya çıkartılmasını önleyecek mahiyette olmaması, bu bağlamda adil yargılanma hakkını ve hak arama hürriyetini işlevsiz hale getirmemesi gerekmektedir.

18. Bu haliyle kural, devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığıdurumlarda Teşkilat Başkanının tanıklığımı Cumhurbaşkanının iznine bağlamakta, bunun dışındaki durumlarda ise böyle bir tanıklığı kategorik olarak yasaklamaktadır. Bu durumun yargılamada maddi gerçeğin ortaya çıkmasını engelleyebileceği izahtan varestedir. Dava konusu kural bilhassa anılan kişinin bir davada tek tanik olması durumunda tanık dinletme hakkının özünü zedeleyebilecek ve adil yargıłanma hakkının ihlaline sebep olabilecektir. Bu sebeple kural Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırıdır.

D. 5271 sayılı Kanun'un 102. Maddesinin İkinci Fikrasına Eklenen Bölüm 
19. Dava konusu kuralın da içinde bulunduğu 5271 sayılı Kanun'un “Tutuklulukta geçecek süre" başlıklı 102. maddesinin (2) numarahı fikrası şu şekildedir: “Ağır ceza mahkemesinin görevine giren işlerde, tutukluluk süresi en çok iki yıldır. Bu süre. zorunlu hallerde. gerekçesi gösterilerek uzatılabilir: uzatma süresi toplam üç yılı. 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı geçemez." Buna göre ağır cezalık suçlarda beş yıl olan azami tutukluluk süresi, dava konusu kuralda sayılan suçlar yönünden yedi yıl olarak uygulanacaktir.

20. Anayasa Mahkemesi 2012/100 esas sayılı kararında belli suçlar için tutukluluk süresini azami on yıl olarak öngören kuralı düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğu, bu yönüyle kuralda tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanabilmesine imkân tanınarak, tutuklama tedbiriyle ulaşılmak istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı aleyhine bozulduğu” gerekçesiyle iptal etmiştir (AYM, E.2012/100, K.2013/84, 04/07/2013).

21. Bu gerekçeler, tutuklama süresini azami yedi yıl olarak düzenleyen dava konusu kural için de geçerlidir. Bu sebeple kural Anayasa'nın 2., 13. ve 19. maddelerine aykırıdır.
22. Yukarıda (A), (B), (C) ve (D) başlıkları altında açıklanan gerekçelerle dava konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğunu düşündüğümden çoğunluğun red yönündeki kararlarına katilmiyorum.

Başkan Zühtü ARSLAN 

Esas Sayisi : 2018/95Karar Sayısı: 2023/221
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Kanunun 70. maddesiyle 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri Ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanununun 26. maddesine eklenen 9. fikra ile vatandaş olmayan tutuklu veya hükümlülerin maddede belirtilen koşullarda başka bir ülkeye iade edilebileceği veya başka bir ülkede bulunan tutuklu ya da hükümlü ile takas edilebileceği belirtilmektedir.Düşüncemize göre kural aşağıda değinilecek nedenlerle Anayasa'ya aykırıdır.
2. Ülke dışında suç işleyen yabancıların işledikleri suçların cezasız kalmasını õnleme amacı suçluların iadesi kurumunu ortaya çıkarmıştır. Ułuslararası andlaşmalar çerçevesinde yargisal ve insani gerekçelerle infaz aşamasında iade kurumu da buna dahil edilmiştir.Suçluların iadesiyle ilgili olarak Türkiye'nin tarafi olduğu Suçluların İadesine Dair Avrupa Sözleşmesi (SiDAS) kuralları ile 6706 sayılı Cezai Konularda Uluslararası Adli İşbirliği Kanunu hükümleri uygulanmaktadır. Bununla birlikte iptali istenen kuralda bu konuda özel bir düzenleme yapılmıştır. Başka deyişle ilgili mevzuattaki hükümler yerine doğrudan bu özel düzenleme uygulanacaktır. Bu düzenlemeye göre suç türüyle ve yaptırımın niteliği ve niceliğiyle ilgili bir ayrım yapılmadan her tür mahkumiyet kararı bakımından, yine her tür suçtan tutuklułuk halinde iade olanağı tanınmaktadır. Öte yandan kuralda ceza ve yargıłama hukuku gerekleriyle bağdaşmayan takas kurumu da düzenlenmiştir.
3. 6706 sayılı Kanunda iade talebi hakkında kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi tarafindan yasal koşullar denetlenerek karar verilmekteyken, incelemeye konu 26/9. maddedeki koşullarda iade için Bakanın teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile iade karan verilebilmektedir. İadenin idari işlemle karara bağlanması karşısında genel hükümler uyarınca idari yargı denetimine tabi tutulması söz konusu olabilecektir. Bununla birlikte kuralda iade süreci içerisinde etkili bir yargisal denetime dair özel bir düzenleme yapılmadığından, genel yargı yolunun etkili bir güvence sağlayıp sağlamayacağının incelenmesi gerekir.

4. Anayasa'nın 40. maddesi uyarınca anayasal hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin yetkili makama gecikmeden başvurma ve zararının giderilmesini isteme hakkıbulunmaktadır. AYM çok sayıdaki kararında anılan maddede belirtilen etkili başvuru hakkının; ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya elverişli, makul, erişilebilir idari ya da yargısal bir yol olması gerektiğini ifade etmiştir (AYM Yusuf Ahmed Abdelazim Elsayad, B. No: 2016/5604, 24.5.2018, par. 60, 61;Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18.9.2013, par. 26; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10.6.2015,par. 39).

5. Öte yandan Anayasa Mahkemesi daha önce benzer bir düzenlemeyi incelemiş ve iptal kararı vermiştir. 2937 sayılı Kanun'un ek 8. maddesindeki kural; “Türk vatandaşlarıhariç olmak üzere. tutuklu veya hükümlü bulunanlar, milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hállerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir." şeklindeydi. AYM iptal gerekçesinde; kuralda kişilerin talep eden devlete geri verilmesi hâlinde işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcıceza veya muameleye tabi tutulacağı veya irki, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağına dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı hâlinde iade edilemeyeceği yönünde 

güvenceye yer verilmediğini, bu durumun kişilerin Anayasa'da güvence altına alınan yaşam hakkı başta olmak üzere düşünce, kanaat ve din özgürlüğü ile ayrımcılık, kötü muamele ve işkence yasağı haklarını ihlal edebileceğini, aynı hak ihlallerinin takas yoluyla yapılacak iadelerde de gerçekleşmesinin mümkün olduğunu vurgulamıştır. Gerekçede aynca tutuklu ve hükümlülerin iade ve takas işlemlerine karşı yargı yollarını kullanabiłme yönünden etkili bir başvuru yolu oluşturulmaksızın söz konusu istisnai usulün benimsendiğini, iade edilen kişiłerin temel haklarıyla ilgili güvenceler ve benzeri teminatlar öngörülmeden koşulları ve sınırları belirsiz bir yetki öngörüldüğünü, bu nedenle kurahın kişilerin hukuki güvenlikleri ile hak arama hürriyetlerini zedelediğini belirterek Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırıolduğu sonucuna ulaşmiştır (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § § 137-151).
6. İncelenen kuralda ayrımcılık ve kötü muamele yasağına ilişkin güvencenin var olması şartına yer verilerek iptal gerekçesi karşılanmaya çalışılmış ise de bu güvencenin gerçekte var olup ołmadığına yönelik etkili bir denetim yolu öngörülmemiştir. İade veya takas işlemine karşı öngörülen veya var olan yolun etkili olabilmesi için kişilerin bu amaçla sınırdışı edilmelerinden önce iade veya takas koşullarını anayasal haklar bağlamında denetleyip gerektiğinde idari sürece müdahale ederek hak ihlalini önleme imkanının bulunması gerekir. İdari işłemlere karşı açık olan genel idari yargı yolunun ise kuralda öngörülen süreç bakımından etkili işlemesi mümkün görünmemektedir. Hatta iade ve takasa ilişkin özel idari süreçte muhatabın bilgi sahibi olmasını ve yargısal yola başvurmasınısağlayacak bir güvence öngörülmemesi nedeniyle genel idari yargı yolunda geçerli olan yürütmeyi durdurma kurumunun (AY m. 125 bağlamında bu kurumun önemi hakkında bkz.;AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, par. 256-263) etkili bir başarı şansı sunabileceği de söylenememektedir. Dolayısıyla yetkinin anayasal hakları ihlal eder biçimde kullanılmasıriskine karşı etkili başvuru hakkını sağlayabilecek güvencelere yer verilmemesi nedeniyle kuralın Anayasa'nın 40. maddesine aykırı olduğu ve iptali gerektiği düşünüłmelidir.
7. Diğer taraftan Anayasa'nın 15. ve 17. maddelerinde yaşam ve maddi ve manevi varlığının bütünlüğü hakkı ile milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler kapsamındaki haklar (ki bunlar en başta AÍHS m. 2, 3, 7'de güvence altına alınan -savaş haline mahsus istisna hariç- yaşam hakkı, işkenceye veya insanlık dışı ya da aşağılayıcı muameleye maruz kalmama hakkı ve kanunsuz ceza olmaz ilkesi) mutlak nitelikte koruma altına alınmıştır.AYM'nin bireysel başvuru kararlarında da yaşam hakkı ile işkence ve insan haysiyetiyle bağdaşmayan muameleye tabi tutulmama hakkı yönünden anılan hakları koruyucu idari ve hukuki sistemin oluşturulması ile etkili cezai takip yolunun kurulup işletilmesinin devletin pozitif yükümlülükleri kapsamında olduğu kabul edilmektedir (ör. bkz.; AYM Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16.7.2014, par. 97; AYM Serpil Kerimoğlu ve Diğerleri, B.No: 2012/752, 17.09.2013, par. 56; AYM Ayşe Kazanhan ve Mehmet Emin Kazanhan, B.No: 2019/33136, 255.2022, par. 78). A1HS bağlamında anılan haklar yönünden benzer bir yaklaşımın AİHM kararlarında da tekrarlandığı hatırlanmahıdır.

8. Anayasa Mahkemesi anılan anayasal haklara dair etkili soruşturma/kovuşturmayıkapsayan pozitif yükümlülüğün kaynağını Anayasa'nın 5. maddesi ile birlikte 17. maddesinde görmektedir. Dolayısıyla özellikle belirtilen anayasal hakları ihlal eden suçlar yönünden iade edilen devlette yargılama ve suçlu bulunursa cezalandırma ya da infazın yapılması konusunda gerekli güvenceler aranmaksızın devłetin yargı yetkisini ortadan kaldıran takas veya iade gibi kurumların işletilmesi, dayanak Anayasa hükümlerine aykırıhık teşkil etmektedir.

9. Karşıoy konusu ikinci kural olan Kanunun 72. maddesiyle 2937 sayılı Kanunun değiştirilen 29. maddesindeki “Cumhurbaşkanıın" ibaresi yönünden; kural ile MiT'te görev yapanların veya MiT mensuplarının adli olaylara ilişkin tanıklık yapmaları, devlet çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hallere münhasır olarak Cumhurbaşkanının iznine tabi kılınmaktadır.

10. Tanık delili yargı mercileri önünde iddia edilen olayın ispat edilebilmesi için başvurulan delil araçlarından biridir, İlgili kurumdan yazıłı olarak istenebilecek bilgilerin tanık anlatımı yerine geçeceği görüşü de çoğunluk gerekçesinde söylenenin aksine hukuk ve ceza yargılaması kuralları açısından kabul edilebilir nitelikte görünmemektedir. Adaletin tecellisi için görgü ve bilgisine ihtiyaç duyulan konularda adli merciler ve mahkemelerce zorunlu görülen tanığın dinlenmesine mutlak yasak getirilmesi Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkını zedeler. Adil yargılanma hakkının bir unsuru olan bağımsız ve tarafsız bir mahkemede yargılanma hakkının gereği olarak devletin,mahkemeleri adil yargılanma hakkı güvencelerine uygun yargılama yapabilmeleri için hukuki ve fiili yetkilerle donatması zorunludur. Başka deyişle bu zorunluluk devlet için anayasal pozitif yükümlülükleri kapsamındadır. Mahkemelerin hakkaniyete uygun yargılama yapabilmelerini önleyen her türlü engelin ortadan kaldırılması da bu yükümlülükler içerisindedir.

11. Diğer taraftan tanık deliline başvurmayı önleyen bir kural, adil yargılanma hakkının bir unsuru olan silahların eşitliği ilkesini ihlal edebilecektir. Yargılamanın hakkaniyetini zedeleyen bu durum kişilerin mağduriyetine yol açacağı gibi yargılamaların adil yürütülmesine yönelik kamusal yararın gerçekleştirilmesini de önler. Örneğin ceza yargılamasında tanıklığa izin verilmediği durumda kişinin özgürlüğünün kısıtłanmasına veya ağır yaptırimlara maruz kalmasına neden olunabilecek ve adaletin tesis edilmesiyle ilgili kamusal yarar da gerçekleşmemiş olacaktır, Bununla birlikte istihbari görevlerin ve faaliyetlerin gizliliğinin korunmasında kamu yararı bulunduğu da bir gerçektir. Bu durumda her iki yöndeki kamusal yararın korunabilmesi için bir dengeleme yapılmasına ve telafi edici güvence getirilmesine ihtiyaç bulunmaktadır. Örneğin kuralda gizliliğin korunmasına yönelik tedbirler alınarak tanıklığın icra edilmesinin sağlanması, kamusal yararların dengelenmesini sağlayabilecektir.

12. Belirtilen nedenlerle karşioy gerekçemde belirtilen kuralların iptal edilmesi gerektiği görüşünde olduğumdan çoğunluk gerekçesine ve ulaştığı sonuca katılmamaktayım.
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKÇAN 

Esas Sayisi : 2018/95Karar Sayısi: 2023/221
KARŞIOY GEREKÇESÍ
7078 sayılı Kanunla bazı kanunlarda yapılan değişikliklerden aşağıda belirtilenlerin iptali taleplerinin reddine ilişkin görüşlere şu sebeplerle katılamadım:
1. Anılan Kanunun sirasıyla 24., 25., 26., 28., 29., 30., ve 62. maddcleriyle değiştirilen 657 sayılı Kanunun 36. maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER" başlıklı bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafında, 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafinda, 80.maddesinin üçüncü fikrasında, 152. maddesinin “III- Ortak Hükümler" kısmının ikinci fikrasında, 178. maddesinin (B) fikrasının üçüncü paragrafında, ek 29. maddesinin birinci fikrasında ve 2937 sayılı Kanunun 9. maddesinin birinci fikrasında geçen dava konusu ibarelerin Anayasaya aykını olmadığına ve iptal taleplerinin reddine karar verilmiştir.
657 ve 2937 sayılı Kanunların mezkûr hükümlerinde, Kurum personelinin atama,yükselme ve disipłin hükümlerinin, aylık, ödenek ve her türlü mâlî hakları ile diğer özlük haklarının ve fiilî kadrolarının Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği hükme bağlanmıştır.
Bilindiği gibi Anayasanın 128. maddesinde; devletin, kamu iktisadî teşebbüslerinin ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukłarıkamu hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüleceği belirtilerek, memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenmesi öngörülmüştür.

Anayasanın 128. maddesi kapsamında olduklarında tereddüt bulunmayan Teşkilât personelinin, görevlerinin niteliği gereği, diğer kamu kurum ve kuruluşlarındaki memurlar ve kamu görevlilerinden farkh düzenlemelere tâbi tutulması mümkün olmakla birlikte, anılan madde uyarınca kanunla düzenlenmesi gereken atama, yükselme ve disiplin hükümlerinin,ayrıca bunların aylık, ödenek ve her türlü mälî hakları ile diğer özlük haklarının ve filîkadrolarının -kanunla hiçbir esas düzenlenmeden- doğrudan Cumhurbaşkanı tarafindan belirlenmesini öngören mezkür kuralların, hukuk devleti ilkesinin gereği olan belirlilik ilkesi ile yasama yetkisinin devredilmezliği ve kanunla düzenleme ilkelerine aykırı olduğu açıktır (anılan ilkelerle ilgili geniş açıklama için bkz. 3/6/2021 tarihli ve E.2020/9, K.2021/37 sayılıkarara ilişkin karşıoy gerekçem).

Bu sebeplerle, incelenen kurallarin Anayasanın 2., 7. ve 128. maddelerine aykiri olduğu ve iptal edilmeleri gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun red kararlarına karşıyım.
2. Kanunun 70. maddesiyle 2937 sayilı Kanunun 26, maddesine eklenen dokuzuncu fikranın iptali talebinin reddine ilişkin çoğunluk gerekçesinde; anılan fikrada verilen yetkinin sınırlarının ve şartlarının belirłendiği ve bu kapsamda verilecek kararlara yönelik etkili bir denetim mekanizmasının getirildiği, bu nedenle hukuk devleti ilkesine bir aykırılık bulunmadığı belirtilmiştir.

Dava konusu kuralda, 6706 sayılı Cezaî Konularda Uluslararası Adlî İş Birliği Kanununda usùl ve esasları belirlenen suçluların iadesi müessesesinden farklı olarak,yurtiçinde suç işleyenler de dâhil ołmak üzere yabancı tutuklu ve hükümlülerin maddede 

belirtilen şartlarda Dışişleri Bakanının talebi, Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile başka bir ülkeye iade veya başka ülkelerdeki tutuklu ve hükümlülerle takas edilebilmesi öngörülmüştür.

6706 sayılı Kanundan farklı olarak hâkim kararı olmadan ve bu kişilerin yargılanmaları veya cezalarının infaz edilmesi şartı aranmadan iade imkânı tanıyan dava konusu kuralın -önceki hâlinin iptaline ilişkin kararımızda da belirtildiği üzere- ilgililerin bu karara karşı iptal davası açmasıyla işlemin yürütmesinin kendiliğinden durması gibi acil çözüm üretecek ilâve güvenceler sağlanmaması sebebiyle hukuk devleti ilkesi ile hak arama hürriyeti ve devletin kişilerin maddî ve manevî varłığına yönelik müdahalelere karşı etkili bir mekanizma sağlama yükümlülüğü ile bağdaştığı söylenemez.

Bu nedenle, incelenen kura! da Anayasanın 2., 36. ve 40. maddelerine aykirıdır (aynı yönde geniş açıklama için bkz. 30/12/2015 tarihli ve E.2014/122, K.2015/123 sayılıkararimiz §§ 138-150).

3. 2937 sayılı Kanunun 7078 sayılı Kanunun 72. maddesiyle değişik 29.maddesindeki kuralla adil yargılama hakkına getirilen sınırlamada Anayasaya aykırılık olmadıği belirtilmiştir.

Anılan maddede, zorunlu hâllerde Teşkilât Başkanının tanıklığının Cumhurbaşkanının iznine bağlı olduğu hükme bağlanmıştır. Aynı hükmün, Teşkilât mensuplarının veya daha önce görev yapmış olanların tanıklık yapmasını Teşkilât Başkanının iznine bağlayan kısmının Anayasaya aykırılığı iddia edilmemişse de, silahların eşitliği ilkesi çerçevesinde yapılan incelemede yargılama sürecindeki noksanlıklardan dolayı maruz kalınan zorlukların yargılamada telafi edilip edilmediğinin değerlendirilmesi gerektiğinden ve maddenin tamamı esas itibariyle tanık dinletme hakkına ilişkin olarak telâfi edici bir güvence öngörmediğinden, kural adil yargılanma hakkı kapsamında silahların eşitliği ilkesine ve hak arama hürriyetine aykiridir.

4. Kanunun 136. maddesiyle 5271 sayılı Kanunun 102. maddesinin (2) numarali fikrasına eklenen kuralla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına getirilen sınırlamada anılan hakkın ihlal edilmediği belirtilmiştir.

5271 sayılı Kanunun 102. maddesinin (2) numaralı fikrasına eklenen ibare ile ağır cezalık suçlarda beş yıl olan azamî tutukluluk süresi bazı suçlar için yedi yıla çıkarılmıştır.
Kararda atıf yapılan konuya ilişkin önceki kararımızda belirtildiği üzere. yasama organının ceza yargılamasına ilişkin kuralları ve bu kapsamda suç türlerine göre azamîtutukluluk sürelerini belirleme konusunda anayasal ilkelere bağlı kalmak kaydıyla takdir yetkisi bulunmaktadır. Ancak ilk derece mahkemesince mahkûmiyet kararı verilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de dikkate alındığında, incelenen kuralda öngörülen yedi yıllık azamî tutukluluk süresi, mezkûr süreyi on yıl olarak belirleyen kuralın Anayasaya aykırı bulunarak iptal edilmesine ilişkin kararımızda belirtilen gerekçelerle demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek ölçüde uzun ve bu nedenle tutuklamanın bir ceza gibi uygulanmasına imkân tanıyacak nitelikte olduğundan ve bu yönleriyle kural tedbirle ulaşılmak istenen hukukî yarar ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıarasındaki dengenin bozulmasına sebep olacağından, incelenen hüküm de Anayasanın 2., 13.,

ve 19. maddelerine aykırıdır (geniş açıklama için bkz. 4/7/2013 tarihli ve E.2012/100,K.2013/84 sayılı kararimız).

Yukarıda dört maddede açıklanan sebeplerle, dava konusu kuralların Anayasaya aykıı olduğu ve iptal edilmelerí gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun aksi yöndeki kararlarına karşiyim.

Üye M. Emin KUZ 

Esas Sayisı : 2018/95Karar Sayışi; 2023/221
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğunun 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabui Edilmesine Dair Kanun ile ilgili gerçekleştirilen Anayasa'ya uygunluk denetiminde ulaştığı sonuçlara aşağıda belirttiğim kurallarda, açıklayacağım gerekçclerle katilmamaktayim:
A. Kanun'un 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafındaki; 26. maddesiyle 657sayılı Kanun'un 80. maddesinin üçüncüfikrasındaki; 28. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 152. maddesinin "III- Ortak Hükümler:" kısmıın ikinci fikrasındaki; 29. maddesiyle 657 sayıl Kanun'un 178.maddesinin (B) fikrasının üçüncü paragrafındaki ve 30. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un ek 29. maddesinin birinci ve üçüncü fıkrasındaki değiştirilen“...Cumhurbaşkanı.."ibareleri ile 24. maddesiyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayıh Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" başhkh bölümünün (F) fikrasının ikinci paragrafindaki “...Cumhurbaşkanına..." ibaresi:
2. Mahkememiz çoğunluğu bu ibarelerin Anayasa'ya uygun oldukları gerekçesiyle iptal istemlerinin reddine karar vermiştir.

3. Dava konusu kurallardaki konular Milli İstihbarat Teşkilatı (MiT) hizmetleri sınifina mensup olanlarin atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ve disiplin hükümleri ile ilgili yetkilerin kullanılması, bu kişilerin ek göstergeden faydalanmaları, MiT mensuplarından yurt dışına gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şartlarının belirlenmesi, MiT kadrosuna dahil bulunanlara ödenecek is güçlüğü, iş riski, temininde güçlük ve mali sorumluluk zammının miktarları ile özel hizmet tazminatı oranları ve bunların ödeme usul ve esaslannın belirlenmesi, MiT mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretlerinin tespiti ve MiT bünyesinde sözleşmeli personel çalıştırılmasına ilişkin usul ve esaslar ile bu kişilerin ücret ve çeşitli ödemelerinin belirlenmesi hususları ile ilgilidir.
4. İptali istenen ibarelerin yer aldığı kurallarda öngörüldüğü üzere yukarıda zikredilen konuların Cumhurbaşkanı tarafindan belirlenmesi hüküm altına alınmaktadır.Dolayısıyla dava konusu ibarelerle Cumhurbaşkanı MiT mensuplarının atama, yükseltme,disiplin, yurt dışında çalıştırma, ücret ve sair ödemelerinde dava konusu ibarelerin yer aldığımaddeler kapsamında düzenleme yapma yetkisine sahip olmaktadır.
5. Burada dava konusu ibarelerin yer aldığı maddelerde veya başka kanunlarda Cumhurbaşkanına verilen düzenleme yetkisi bağlamındaki konuların ana hatlarıyla düzenlenmesi Anayasa'ya uygunluk denetiminde önem arz etmektedir.
6. Zira Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında ifade edildiği üzere Anayasa'nın açıkça kanunla düzenlenmesini öngörmediği konularda kanunda genel ifadelerle düzenleme yapılarak ayrıntının yürütmeye bırakıłması mümkündür. Bununla birlikte Anayasa'da münhasıran kanunla düzenleme yapılması öngörülmeyen konularda da yasamanın asliliği ve Cumhurbaşkanlığı kararnameleri hâricinde geçerli olan yürütmenin türevselliği ilkeleri gereği idari işlemlerin kanuna dayanması zorunluluğu söz konusudur. Ancak bu durumda kanunda belirlenmesi gereken çerçeve, Anayasa'nın kanunla düzenlenmesini öngördüğü

durumdakinden çok daha geniş olabilecektir. (AYM, E.2018/91, K.2020/10, 19/02/2020, §110).

7. Dolayısıyła türevsel nitelikteki düzenleyici işlemler bakımından kural olarak kanun koyucunun genel ifadelerle yürütme organını yetkilendirmesi yeterli olmakla birlikte Anayasa'da kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda genel ifadelerle yürütme organına düzenleme yapma yetkisi verilmesi yasama yetkisinin devrediłmezliği ilkesine aykırılık oluşturabilmektedir. Bu nedenle Anayasa'da temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasi,vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin konması ve memurların atanması, özlük hakları gibi münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda kanunun temel esaslari, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemiş olması gerekmektedir. Anayasa koyucunun açıkça kanunła düzenlenmesini öngördüğü konularda yasama organının temel kuralları belirledikten sonra uzmanlık ve idare tekniğine ilişkin hususları yürütmenin türevsel nitelikteki işlemlerine bırakmasi, yasama yetkisinin devri olarak yorumlanamaz. (AYM, E.2019/36, K.2021/15,04/03/2021, § 57)

8. Bu bağlamda çok geniş yorumlandığında yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesi kanunla düzenlenmesi gereken konuların yürütmeye bırakılmasını da yasaklamaktadır.Bu noktada Anayasa gereğince kanunla düzenlenmesi gereken hususlarla diğerleri arasında bir ayrım yapmak gerekmektedir. Anayasa temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması(m.13), vergi ve benzeri mali yükümlülüklerin konması (m.73) ve memurlarin atanmalari,özlük hakları vb. (m.128) gibi bazı konularda düzenlemenin münhasıran kanunla yapılmasınıöngörmektedir. Bu konularda kanunun temel esaslari, ilkeleri ve çerçeveyi belirlemeden düzenleme yetkisini yürütmeye bırakması yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesine aykırılık teşkil edebilmektedir (AYM, E.2011/42, K.2013/60, 09/05/2013).
9. Ortaya konułmaya çalışılan bu hukuki çerçevede dava konusu ibarelere bakıldığında ibarelerin yer aldığı maddelerde veya başka kanuni düzenlemelerde bu konulara ilişkin temel ilke ve esaslar tespit edilmeden bu konuların düzenleyici işlemlerle belirlenmek üzere yürütme organına bırakılmakta olduğu görülmektedir. Dolayısıyla bu yönü ile ana çerçevesi kanunda düzenlenmesi gercken hususların ilk elden yürütmeye birakılması durumu söz konusudur.

10. Bu yönü ile değerlendirildiğinde dava konusu ibarelerin yer aldığı kurallarda düzenlenen hususların Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fikrasında belirtildiği biçimde memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlüłükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri ile ilgili olduğu açıktır. Dolayısıyla bu konulardaki ana çerçevenin, temel ilke ve esasların belirlenmeksizin bu konunun yürütmeye bırakılması Anayasa'nın 7. maddesindeki yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesi ile bağdaşmamaktadır.

11. Yukarıda sıralanan gerekçelerle dava konusu ibarelerin Anayasa'nın 7. ve 128.maddelerine aykıı olduğu için iptali gerektiği gerekçesiyle çoğunluğun aksi yöndeki kararına katilmamaktayım.


B. Kanun'un 62. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 9. maddesinin birinci fikrasındaki değiştirilen “...Cumhurbaşkanı..." ibaresi:
12. Dava konusu ibarenin yer aldığı 9. maddenin ilk fikrasında Milli İstihbarat Teşkilatının fiili kadrosunun her yıl tarafından tespit olunacağı ve Cumhurbaşkanı tarafiından onaylanacağı öngörülmektedir.

13. Görüldüğü üzere kural, MiT'in fiili kadrosunu belirleme konusunda kanunla hiçbir belirleme yapmaksızın Cumhurbaşkanına doğrudan yetki vermektedir.Dava konusu kural gereği Cumhurbaşkanı MiT'te görev alan memur, sözleşmeli personel, MİT'te görevlendirilen TSK mensubu ve diğer kamu görevlileri şeklinde bir kapsama sahip olan fili kadroyu idari işlemle tespit edip onaylayacaktır.

14. Bilindiği üzere Mit Cumhurbaşkanlığına bağlı bir kuruluş olarak merkezi idare teşkilatı içerisinde yer almakta olup ayrı bir kamu tüzelkişiliği bulunmamaktadır. Bir önceki başlık altındaki açıklamalarda da ifade edildiği üzere MiT bünyesinde çalışan personelin Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında kamu görevlisi olduğu açıktır. Bu itibarla Mahkememiz içtihadında da benimsendiği üzere Anayasa'nın 128. maddesi kapsamındaki kamu görevlilerinin kadro ihdası ve iptaline ilişkin kuralların da Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca kanunla düzenłenmesi gerekmektedir. (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/07/2019, §139).

15. Esasında kamu hizmetlerinin yürütülmesinde o hizmeti yürütecek kişilerde aranan özellikleri ve bu kişilerin sayısını, sahip oldukları hakları, kullanacakları yetkileri,aylık ve ödenekleri ile diğer özlük haklarını düzenleyen bir yönü ołduğu dikkate alındığında kadro ihdası ile ilgili düzenlemelerin aynı zamanda bütçe hakkı ile de ilgili olması nedeniyle yasama organı tarafindan düzenlenmesi Anayasal bir zorunluluktur.
16. Bu yönü ile bakıldığında kadro ile ilgili olarak Cumhurbaşkanına yetki verilen MİT'in fiili kadrosu ile ilgili temel ilke ve esasların dava konusu kuralda hiçbir şekilde tespit edilmediği göze çarpmaktadır. MiT'in fiili kadrosu ile ilgili olarak kanunla düzenlenmesi gereken konuda hiçbir temel çerçeve çizilmeden Cumhurbaşkanına bunu ilk elden düzenleyici işlemle belirleme ve onaylama yetkisi veren kuralın yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle çeliştiği açıktır.

17. Yukarıda sıralanan gerekçelerle dava konusu ibarenin Anayasa'nın 7. ve 128.maddelerine aykırı olduğu için iptali gerektiği gerekçesiyle çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmamaktayım.

C. Kanun'un 70. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un 26. maddesine eklenen dokuzuncu fikra:
18. Dava konusu fikrada Türk vatandaşları hariç olmak üzere tutuklu veya hükümlübulunanların milli güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hallerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile başka bir ülkeye iade cdilebileceği veya başka bir üłkede tutuklu ya da hükümlü bulunanlar ile takas edilebileceği öngörülmektedir. Bununla birlikte kuralda bir şart olarak da bu konu ile ilgili olarak “ırkı. etnik kökeni, dini, vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı. onur kırıcı ceza 

veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması"na yer verilmektedir.

19. Yabancı tutuklu ve hükümlülerin dava konusu kuralda belirtilen usul takip edilerek başka bir ülkeye iade veya başka bir ülkede tutuklu veya hükümlü ile takas edilebilmesine imkan sağlayan bu kuralın benzeri bir kuralla ilgili Anayasa Mahkemesine açılan iptal davası üzerine Mahkeme, dava konusu kuralı başta kötü muamele ve işkence bağlamında yeterli güvenceler ve konuya ilişkin teminatlar öngörülmeden koşulları ve sınırları belirsiz bir yetki düzenlemesi nedeniyle bu kişilerin hukuki güvenlikłerini ve hak arama özgürlüklerini ihlal ettiğini belirterek kuralı iptal etmiştir. (Bkz.: (AYM, E.2014/122,K.2015/123, 30/12/2015, §§138-150).

20. Dava konusu kural bir yönü ile önceki iptal kararındaki bazı hususlarıkarşılayacak biçimde iade ve takasa tabi olabilecek olan yabancı tutukłu ve hükümlülerin onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvencelere yer vermektedir.

21. Bununla birlikte dava konusu kuralda Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen hak arama özgürlüğü bağlamında halen yeterli güvencelerin bulunmadığı görülmektedir. Zira halen kuralda iade ve takas işlemine tabi olan hükümlü ve tutukluların bu işlemlere karşıbaşvurabileceği ve sınır dışı edilmeden önce sonuç alabilecekleri etkili yargısal mekanizmaların bulunmadığı görülmektedir.

22. Mahkememiz içtihadında da vurgulandığı üzere etkili başvuru hakkı; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarınıinceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarını ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlamaya) elverişli idari ve yargısal yołlara başvuruda bulunabiłme imkânı sağlanması olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin iddiaların ileri sürülebileceği bir başvuru yolunun mevzuatta öngörülmesi yeterli değildir. Söz konusu başvuru yolunun aynı zamanda uygulamada da etkili olması (başarı şansı sunması) gerekir. Bununla birlikte bir başvuru yolunun gerek hukuken gerekse uygulamada genel anlamda etkili olmasi, somut olay bakımından etkili başvuru hakkına ilişkin bir müdahale bulunup bulunmadığının değerlendirilmesine engel değildir (Bkz.: Yusuf Ahmed Abdelazım Elsayad, B. No:2016/5604, 24/5/2018, §§ 60-61).

23. Bu yönü ile bakıldığında dava konusu kuralla iade ve takas işlemlerine tabi tutulan kişilerin Anayasa'nın 40. maddesi bağlamında etkili başvuru yołlarının oluşturulmasıgerekmektedir.

24. Bu bağlamda bu kişilerin bahse konu iade ve takas işlemlerine karşı genel olarak idari yargı yoluna başvurmaları mümkün olmakla birlikte iade ve takas gibi hemen uygulanmakta olan bu nitelikteki işlemlere karşı idari yargı yolunda açılan davalardan ivedi bir şekilde sonuç elde etme imkanının bulunduğunu kabul edebilmek mümkün değildir.
25. Burada iade ve takas işlemine karşı kişiler bu işlemi henüz iade ve takas gerçekleşmeden önce hukuka uygunluk denetiminden geçirebilecek, dolayısıyła bu konuda hızhı bir şekilde karar alabilecek ve bu sayede hukuka aykırı bulunması durumunda etkili bir 

sonuç alınarak işlemi yürürlükten kaldırarak kişilerin sınır dışına çıkarılmasını durdurabilecek güvenceli bir yolun tesisi gerekli görülmektedir. Aksi durumda bu kişiler açısından yurt dışına çıkarımayla birlikte yaşam hakkı ve işkence ve kötü muamele yasağı ile ilgili Anayasal güvenceler anlamsız hale gelebilecektir.

26. Yukarıda açıklanan nedenlerle kamu makamlarımın hukuka aykırı iade ve takas kararı nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere acil ve ivedi çözüm üreten, başarı şansıolan, etkiłi yargisal güvenceler içermemesi nedeniyle dava konusu kuralın Anayasa'nın 40.maddesine aykırılık gerekçesiyle iptali gerekir.

D. Kanun'un 72. maddesiyle 2937 sayılı Kanun'un değiştirilen 29.maddesinde yer alan “...Cumhurbaşkanının.." ibaresi:
27. Dava konusu ibarenin yer ałdığı kuralda Devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâllerde MİT Teşkilat Başkanının tanıklığının Cumhurbaşkanının iznine bağlı olduğu öngörülmektedir.

28. Kuralda Mit Teşkilat Başkanının tanıklığının Cumhurbaşkanının iznine bağlıkıłınması hukuk ve ceza yargılamalarında davanın tarafları ve özellikle de ceza yargılamalarında sanığın hakları boyutuyla gündeme gelebilir. Bu yönü ile kural kişilerin adil yargilanma hakkına bir müdahalede bulunmaktadır.

29. MİT'in Cumhurbaşkanına bağlı bir kurum oiması ve milli istihbarat boyutu ile devletin güvenliği bağlamındaki hassas konumu da gözetildiğinde MiT Teşkilat Başkanlığının Devletin çıkarlarının veya görevin gizliliğinin zorunlu kıldığı hâllerde tanıklığının Cumhurbaşkanının iznine bağlı kılınması kuralın meşru amacı bağlamında kabul edilebilir bir nitelik arz etmektedir.

30. Yine kuralın ölçülülüğü bağlamında yapılan incelemede MiT Teşkilat Başkanının hassas görevi gereği MiT Teşkilat Başkanının tanıklığının Cumhurbaşkanının iznine bağlı kıhınmasının elverişli ve gerekli olduğu da kabul edilebilir. Bununla birlikte özellikle Cumhurbaşkanınca izin verilmemesi durumunda görülmekte olan dava sürecinde MİT Teşkilat Başkanının tanıklığının gerçekleşmemesi kişilerin adil yargılama hakkınıönemli ölçüde engelleyebilir veya tamamen ortadan kaldırabilir. Kuşkusuz buradaki etkileme MİT Başkanının tanıklığının belirleyici veya tek tanık olup olmamasına göre de değişebilmektedir.

31. Bu yönü ile dava konusu kuraldaki temel sorun konuya ilişkin telafi edici mekanizmaların kanunlarda öngörülmemesi nedeniyle ortaya çıkmaktadır. Bu bağlamda izin verilmeme kararına karşı etkili sonuç ahnabilecek bir yargısal denetim mekanizmasının varlığı önemli bir telafi edici yołdur. Bunun gibi tanıklık yapıłamaması durumunda bunun sanığın lehine yorumlanması şeklindeki telafi edici mekanizma da adil yargılanma hakkıbağlamındaki müdahaleyi ölçülü kılabilir.

32. Bununla birlikte tanık dinletme hakkı ile ilgili olarak dava konusu kuralda bu biçimdeki telafi edici mekanizmaların bulunmaması kuralı adil yargılama hakkına ölçüsüz bir sinırlama haline getirmektedir.


33. Yukarıda sıralanan gerekçeyle Anayasa'nın 13. ve 36. maddesine aykırı olduğu için kuralın iptali gerekmektedir.

Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 

Esas Sayisı : 2018/95Karar Sayısi: 2023/221
KARŞI OY GEREKÇESÍ
Mahkememiz çoğunluğu 1/2/2018 tarihli ve 7078 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun'un; 24., 25., 26., 28., 29., 30., 62., 70. ve 136. maddeleri ile yapılan düzenlemelerin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu karara katıłma imkânı olmamıştır.

A. 24. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un 36. Maddesinin “ORTAK HÜKÜMLER"BaşlıklıBölümünün (F)Fikrasının İkinci Paragrafinda Alan “.….Cumhurbaşkanına..." İbaresinin İncelenmesi 
1. Kural MÍT emrinde çalıişan MiT mensuplarının atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ile disiplin hükümlerine yönelik yetkilerin kullanılmasının düzenlenmesi hususunda Cumhurbaşkanına düzenleyici işlem yapma yetkisi vermektedir.
2. 2937 sayılı Kanun'da MİT personeliyle ilgili belli konularda 657 sayılı Kanun'a atıf yapılmış ancak özel düzenlemelere de yer verilmiştir.

3. Kuralda geçen MiT mensupları ifadesinin MiT'te istihdam edilen daimi personelin kamu görevlisi olduğu konusunda bir tereddüt bulunmamaktadır. MīT'te geçici görev alan personel açısından ise Anayasa'nın 128. maddesinde belirtilen asli ve sürekli görev nitelemesinde ilgililerin yaptığı görevin niteliğine bakılarak değerlendirme yapılması gerekir.Yurt içi ve yurt dışı milli güvenliğin sağlanmasına yönelik faaliyetin sürekli görev olduğu dikkate alındığında kişilerin geçici çalişması anayasal anlamda sürekli görev olgusunu ortadan kaldırmaz. Kaldı ki MiT'in görev alanına giren faaliyetlerde yer alan diğer görevlilerin faaliyetlerini sürekli olarak icra etmeleri de söz konusu olabilir. Bu açıdan 2937sayılı Kanun'un 2. maddesinde geçen diğer görevlilerin Anayasa’nın 128. maddesinin birinci fikrasında yer alan diğer kamu görevlileri olduğu hususunda tereddüt bulunmadığıdeğerlendirilmektedir.

4. Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fikrasında “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, mali ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır" denilmek suretiyle memurlar ve diğer kamu görevliłeri özlük hakları bakımından yasal güvenceye kavuşturulmuştur.

5. Kural esasen 657 ve 2937 sayılı Kanunlarda öngörülen istisnalar nedeniyle kanunda temel ilke ve esaslar tespit edilmeksizin türevsel nitelikte düzenleyici işlemlerle MiT emrinde çalişan MiT mensuplarınin atama, derece yükselmesi ve kademe ilerlemesi ile disiplin hükümlerine yönelik belirlenen yetkinin kullanılmasıyla ilgili Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi vermektedir.

6. Dolayısıyla Anayasa'da kanunla düzenlenmesi gereken konularda kanunda temel ilke ve esaslar belirlenmeksizin yürütme organına ilk elden düzenleme yapma yetkisi verilmesinin kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilemezliği ilkesiyle bağdaşan bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128.maddelerine aykırıdır.


B. 25. Maddesiyle 657 Sayıh Kanun'un 43. Maddesinin (B) Fikrasının Dördüncü Paragrafında Yer Alan “..Cumhurbaşkanı..." İbaresinin Íncelenmesi 
7. Kural kadroları Milli İstihbarat Hizmetleri Sınıfina dahil olanların ek gösterge rakamtarını belirlemede Cumhurbaşkanına düzenleyici işlem yapma yetkisi vermektedir.MİTte istihdam edilen personel ve diğer görevlilerin yaptığı işin niteliği dikkate alındığında bunların kamu görevlisi sıfatını taşıdığı açıktır. MİT mensuplarının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili düzenleme yetkisi veren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

8. Anayasa'da açıkça kanunla düzenleme yapılması gereken memur ve diğer kamu görevlilerinin mali haklarıyla ilgili konularda yürütme ancak kanunların kurallaştırma yapmak suretiyle belirgin olarak çizdiği çerçeve içinde düzenleyici işlem yapabilir. Kuralda Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin iki yönü bulunmaktadır. Birincisi emsal alınacak ek gösterge rakamlarına ilişkin kriterler, diğeri ise MíT mensuplarının 657 sayılı Kanun’da tespit edilen emsallere uygunluğunu ortaya koyan ölçütlerdir.

9. Kuralda Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi verilen ek göstergelerin ölçüalınacağı emsaller 657 sayılı Kanun'un 43. maddesi ve bu Kanun'a ekli I ve II sayılıcetvellerde belirlenmiştir. Ancak MiT'in kadrolarında farkhı nitelikte görev alabilccek kişilerden özellikle MİT'te çalıştırılacak sözleşmeli personel ile diğer görevlilerin 657 sayılıKanun'un 43. maddesinde yer alan emsallere uygunluğunu belirleyecek ölçütlerle ilgili olarak kuralda herhangi bir belirlilik bulunmamaktadır. Başka bir ifadeyle kuralda Cumhurbaşkanı’nın MiT mensuplarının ek gösterge rakamfarını belirlerken bu kişilerin 657sayılı Kanun'da yer alan emsallerle karşılaştırılmasına esas yapılabilecek objektif ölçütlerin tespit edilmediği görülmektedir.

10. Bununla birlikte kuralda Cumhurbaşkanının ek gösterge rakamlarını düzenlerken 657 sayılı Kanun'un 43. maddesi ve bu Kanun'a ekli I ve II sayılı cetvellerde gösterilen emsaller üst sınır olarak öngörülmüşse de söz konusu yetkinin kullanımında ek göstergelerinin alt sınırıyla ilgili herhangi bir belirleme de yapılmamıştır.
11. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili olarak genel bir çerçevenin çizilmediği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edilmediği, bu konuda Cumhurbaşkanına çok geniş bir takdir alanının bırakıldığı anlaşılmaktadır.
12. Bu itibatla, MiT mensuplarının ek göstergelerinin belirlenmesine ilişkin temel ilke ve esaslar kanunda düzenlenmeksizin bu konudaki yetkinin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılması, kamu görevlilerinin özlük haklarının kanunla düzenlenmesine ve yasama yetkisinin devredilmezliğine ilişkin anayasal ilkelerle bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırıdır.

C. 26. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un 80. Maddesinin Üçüncü Fıkrasında Yer Alan “...Cumhurbaşkanı..." İbaresinin İncelenmesi 
13. Kural Cumhurbaşkanına MiT mensuplarından yurt dışına gönderileceklerin ayırma ve seçilme usul ve şartları, çahşmalarının nasıl izlenip denetleneceği, haklarındaki 

disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağı ve geri çağrılmalarını gerektirecek hallerle ilgili düzenleyici işlem niteliğinde olan talimatı onaylama yetkisi vermektedir.
14. Kural kapsamında talimatın onaylanmaması halinde hukuk aleminde düzenleyici bir işlem olarak varlık kazanamayacağı açıktır. Dolayısıyla onaylamanın talimatın ihdasında kurucu bir unsur olduğu ve idari işlemin düzenlenmesiyle aynı sonucu doğurduğu anlaşılmaktadır.

15. Kuralda Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi verilen yurt dışına gönderilecek MÍT mensuplarımın ayırma ve seçilme usul ve şartları 657 sayılı Kanun'un 78. ve 79.maddelerinde belirlenmiştir, Yine münhasıran kanunla düzenleme yapılması gerekmeyen ve genel ifadelerle düzenleme yapılarak ayrıntıların yürütmenin türevsel nitelikteki düzenleyici işlemlerine konu edilmesi mümkün olan yurt dışındaki MiT mensuplarının çalışmalarının nasıl izleyip denetleneceği hususunda idarenin düzenleyici işlem yapabileceği açıktır. Ancak yurt dışına gönderilen MiT’in mensuplarının geri çağrılmaların gerektirecek haller ile bu kişiler hakkında disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağını ortaya koyan ölçütlerle ilgili olarak kuralda herhangi bir belirlilik bulunmamaktadır.

16. Yurt dışına gönderilen memurlarla ilgili olarak Kanun’un 80. maddeşinin ikinci fikrasına dayanılarak hazırlanan Yetiştirilmek Amacıyla Yurt Dışına Gönderilecek Devlet Memurları Hakkında Yönetmelik'in disiplin kovuşturması başlıklı 22. maddesinde, dişmemleketlerde bulunan devlet memurlarından çalışma programlarının gerektirdiği ödevleri veya uymakla yükümlü bulundukları hususları yerine getirmedikleri veya yasaklanan işleri yaptıkları, kurumlarınca doğrudan doğruya öğrenilen veya ilgili makamlarca verilen bilgilerden anlaşılanlar hakkında, 657 sayılı Kanun'un disiplin hükümlerinin uygulanacağıbelirtilmiştir.

17. Ancak MiT mensuplarının Teşkilattan ilişiklerinin kesilmesi ile ilgili hususłarın 2937 sayılı Kanun'un 12. maddesi gereğince yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır.Bu açıdan kuralda yurt dışında bułunan memur ve diğer kamu görevlileri ile ilgili disiplin soruşturma usulüne yönelik hükümlerin kanuni bir dayanağı bulunmamaktadır.
18. Dolayısıyla kural kapsamında Cumhurbaşkanına tanınan yetkinin kullanımıyla ilgili olarak belirtilen hususlarda kanunda belirgin bir çerçevesinin çizilmediği, temel esaslar ve ilkelerin tespit edilmediği, bu konuda Cumhurbaşkanına çok geniş bir takdir alanının bırakıldığı anlaşılmaktadır.

19. Bu itibarla, yurt dışına gönderilen MiT mensuplarının geri çağrılmaların gerektirecek haller ile bu kişiler hakkında disiplin kovuşturmasının ne suretle yapılacağına ilişkin temel ilke ve esasların kanunda düzenlenmeksizin bu konudaki yetkinin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılmasının kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşan bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykırıdır.


D. 28. Maddesiyle 657 Sayıl Kanun'un 152. Maddesinin “III- Ortak Hükümler:"Kısmının İkinci Fıkrasinda Yer Alan “.….Cumhurbaşkanı.." İbaresinin İncelenmesi 
20. Kural MiT mensuplarının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili olarak Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi vermektedir. Memur ve kamu görevlilerinin aylık ve ödenekleriyle ilgili hükümler içeren kuralın Anayasa'nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.

21. Kanun'un 25. maddesiyle 657 sayıl Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafında yer alan “..Cumhurbaşkanı... " ibaresine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu öłçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

22. Bu itibarla, MiT mensuplarının zam ve tazminat miktarı ve oranları ile bunların Ödenmesine ilişkin temel ilke ve esaslar kanunda düzenlenmeksizin bu konudaki yetkinin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılması, kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykıridır.

E. 29. Maddesiyle 657 Sayıhı Kanun'un 178. Maddesinin (B) Fıkrasının ÜçüncüParagrafında Yer Alan “...Cumhurbaşkanı..." İbaresinin İncelenmesi 
23. Kural MiT mensuplarının mali haklarını etkileyen hususlarla ilgili olarak Cumhurbaşkanına düzenleme yetkisi vermektedir.

24. Kanun'un 25. maddesiyle 657 sayılı Kanun'un 43. maddesinin (B) fikrasının dördüncü paragrafında yer alan “...Cumhurbaşkanı..." ibaresine yönelik açıklanan gerekçeler uygun olduğu ölçüde dava konusu kural yönünden de geçerlidir.

25. MİT mensuplarımın fazla çalışma ücreti ve bunun şartlarına ilişkin temel ilke ve esaslar kanunda düzenlenmeksizin bu konudaki yetkinin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılmasi, kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devrediłmezliği ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Kanun'un I78. maddesi kapsamında belirtilen hallere mahsus olmak üzere verilen fazla çalışma ücretinin miktari, alt ve üst sınırı gibi temel esas ve ilkeler belirlenmeden aynı zamanda bunlarla ilgili olarak Merkezi Bütçe Kanunu ya da herhangi bir Kanun'a atıf yapılmadan Cumhurbaşkanının ilk elden düzenleme yapması mümkündür.
26. Bu itibarla MiT mensuplarının fazla çalışma ücreti ve bunun şartlarına ilişkin temel ilke ve esaslar kanunda düzenlenmeksizin bu konudaki yetkinin doğrudan Cumhurbaşkanına bırakılmasi, kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykiridır.

F. 30. Maddesiyle 657 Sayılı Kanun'un Ek 29. Maddesinin Birinci ve ÜçüncüFıkralarında Yer Alan “...Cumhurbaşkanı..." İbarelerinin İncelenmesi 
27. Kurallar MİT'te kadro karşılığı sözleşmeli personel istihdamı ile buna ilişkin sözleşmenin usul ve esasları, bunların ücret miktarı ve her çeşit ödemełeri ile diğer haklarınıbelirlemede Cumhurbaşkanına yetki vermektedir.


28. Anayasa Mahkemesinin önceki kararlarına göre kamu kurumlarında yürütülen hizmetin niteliği itibariyle düzenlilik içinde sunulması gereken, kişilerin ve toplumun varlığıve huzuru yönünden vazgeçilemez, ertelenemez ve ikame edilemez hizmetlerden olmasıhalinde bu faaliyetleri yerine getiren sözleşmeli personelin Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fikrasında ifade edilen diğer kamu görevlileri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir (AYM, E.2017/21, K.2020/77, 24/12/2020, § 221; E.2012/103, K.2013/105,03/10/2013; E.2008/54, K.2011/45, 10/3/2011; E.2005/143, K.2005/99, 19/12/2005;E.2004/16, K.2011/63, 14/04/2011).

29. Sözleşmeli personelin MiT’in millî güvenlik istihbarat faaliyetleri kapsamında yapacağı hizmetlerinin devletin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler olduğu ve bu görevleri yerine getiren sözleşmeli personelin Anayasa'nın 128. maddesinde yer alan diğer kamu görevlisi kapsamında kałdığı açıktır. Dolayısıyla MİT’te çalışacak sözleşmeli personelin atanma, hak ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleriyle ilgili hükümler içeren kuralların Anayasa’nın 7. ve 128. maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
30. Kuralłar herhangi bir kanun hükmüne bağlı olmadan MiT'te sözleşmeli personel istihdamı ile buna ilişkin sözleşmelerin usul ve esasları, ücret, her çeşit ödemeler ve diğer hakları belirleme hususunda Cumhurbaşkanına doğrudan yetki tanımaktadır. MiT'in kurułuş.görev ve faaliyetlerine ait esas ve usulleri düzenleyen 2937 sayıtı Kanun'un 9. maddesinde MiT'in fiili kadrosunun Cumhurbaşkanı tarafindan tespit edileceği, 10. maddesinde ise MİT'te istihdam edilen sözleşmeli personelin istihdam şekli, sözleşme esaslari, alacaklarıücretlerin taban ve tavanı ile sağlık işlerine ait esasların, 657 sayılı Kanun'un 4. maddesindeki sözleşmeli personel istihdamına ilişkin şartlar aranmaksızın yönetmelikle düzenleneceği hükme bağlanmıştır. Dolayısıyla kurallar kapsamında MİT'te çalıştırılacak sözleşmeli personelle ilgili Cumhurbaşkanına yetki verilen konularda temel ilke ve esasların kanunla tespit edilmediği, Cumhurbaşkanına çok geniş bir takdir alanının bırakıldığı anlaşılmaktadır.
31. Bu itibarla kanunła düzenlenmesi gereken konularda Cumhurbaşkanın ilk elden düzenleyici işlem yapma yetkisi veren kuralların kanunla düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşan bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa’nın 7. ve 128. maddelerine aykırıdır.

G. Kanun'un 62. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 9. Maddesinin Değiştirilen “...Cumhurbaşkanı..." İbaresinin İncelenmesi 
32. Kural MiT'in fiili kadrosunu belirlemede Cumhurbaşkanına doğrudan düzenleyici işlem yapma yetkisi vermektedir. Maddede geçen fiili kadro ibaresinin MiT'te görev alan memur, sözleşmeli personel, MİT'te görevlendirilen TSK mensubu ve diğer kamu görevlilerini ifade ettiği açıktır.

33. MİT Anayasa'nın 123. maddesinde ifade edildiği üzere merkezî idare teşkilatıiçinde yer almaktadır, Bu kurumda genel idare esaslarına göre yürütülmekte olan kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevleri ifa eden personel Anayasa'nın 128. maddesi kapsamında olduğundan bunların fiili kadrolarının belirlenmesi (ihdası), iptali ya da bu kadrolarda değişiklik yapılmasına ilişkin kuralların da Anayasa'nın 128. maddesi uyarınca kanunla düzenlenmesi gerekmektedir (AYM, E.2018/73, K.2019/65, 24/07/2019, § 139). Zira 

kadro ile ilgili yapılan işlemler, kamu kurumunda görev alan personelin görevleri ve yetkileri,hakları ve yükümlülükleri ile aylık ve ödenekleri ve diğer özlük hakłarı üzerinde doğrudan bir etki oluşturmaktadır.

34. Kuralda Cumhurbaşkanına yetki verilen MiT'in fiili kadrosu ile ilgili temel ilke ve esasların kanunla tespit edilmediği, bu hususta 657 sayılı Kanun veya farklı bir kanunda da herhangi bir düzenleme yapılmadığı anlaşılmaktadır. Nitekim 657 sayılı Kanun'un Atama yapılacak boş kadroların bildirilmesi başlıklı 46. maddesinde MiT hariç olmak üzere Bakanlıklar ile diğer kamu kurum ve kuruluşlarının personel atamasına lüzum gördükleri boşkadroların sayılarını, sınif ve derecelerini Devlet Personel Başkanlığına bildirecekleri belirtilerek bu konuda MİT’in istisna kapsamına alındığı anlaşılmaktadır.
35. Bu itibarla kanunla düzenlenmesi gereken konuda yasal çerçeve çizilmeden Cumhurbaşkanına MiT'in fiili kadrosunu belirleme hususunda ilk elden düzenleyici işlem yapma yetkisi veren kuralın kanunia düzenleme ilkesi ve yasama yetkisinin devredilmezliği ilkesiyle bağdaşan bir yönü bulunmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 7. ve 128. maddelerine aykiridir.

H. Kanun'un 70. Maddesiyle 2937 Sayılı Kanun'un 26. maddesine Eklenen Dokuzuncu Fıkrasinın İncelenmesi 

36. Kuralda düzenlenen konuyla benzer nitelikte olan suçluların iadesi müessesesi ile usul ve şartları 23/4/2016 tarihli ve 6706 sayıh Cezai Konularda Uluslararası Adli Îş Birliği Kanunu'nda düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 10. maddesinde belirtildiği üzere kural olarak yabancı ülkede işlenen bir suç nedeniyle hakkında adlî merciler tarafindan ceza soruşturmasıveya kovuşturması başlatılan ya da mahkûmiyet kararı verilen bir yabancı hakkında iade karar verilebilecektir. Ayrıca iade kararı ancak talep üzerine, soruşturma veya kovuşturmanın sonuçlandirılabiłmesi ya da hükmedilen cezanın infazı amacıyla talep eden devlete gerçekleştirilebilecektir. Anılan Kanun'un 11. maddesinde ise iadenin kabul edilmeyeceği hâller düzenlenmiştir.

37. Dava konusu kuralda ise 6706 sayılı Kanun hükümlerinden farklı bir usule yer verilmektedir. Zira kuralda düzenlenen iade usulünde, bir yabancının yurt dışında suç işłemesi gerekmemekte, yurt içinde suç işlemiş olsa bile iade edilmesine imkân tanınmaktadır. Ayrıca kişinin sadece yargılanması veya cezasının infaz edilmesi amaçlarıyla iadesi şartıaranmamakta, takas gibi farklı amaçlarla da iadesi söz konusu olabilmektedir. Kurala göre iade için kişinin Türk vatandaşı ołmaması ve Türkiye'de tutuklu veya hükümlü olması, millîgüvenlik veya ülke menfaatleri yönünden gereklilik bulunması, ayrıca ırkı. etnik kökeni, dini,vatandaşlığı nedeniyle cezalandırılmayacağı, onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulmayacağı ya da işkence ve kötü muameleye maruz kalmayacağına ilişkin güvenceler bulunması şartlarının birlikte gerçekleşmesi gerekir. Yine 6706 sayılı Kanun'dan farklı olarak iade talebi hakkında karar vermeye, kişinin bulunduğu yer ağır ceza mahkemesi yetkiliyken kurala göre Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Cumhurbaşkanının onayı ile iade kararı verilebilmektedir.


38. Dolayısıyla dava konusu kuralın 6706 sayılı Kanun'da düzenlenen suçluların iadesi koşulların gerçekleşmesi halinde ya da bunların dışında işlediği suç nedeniyle yargilanması ve cezasının infaz edilmesi amacı olmaksizın tamamen farklı nedenlerle de yabancı kişilerin iadesine imkân tanıdığı anlaşılmaktadır.

39. Anayasa'nın 40. maddesinin birinci fikrasında Anayasa ile tanınmış hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağlanmasını isteme hakkına sahip olduğu, üçüncü fikrasında da kişinin, resmî görevliler tarafından vaki haksız işlemler sonucu uğradığı zararın kanuna göre devletçe tazmin edileceği belirtilmiştir.

40. Anılan maddede güvence altına alınan etkili başvuru hakki; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarınıortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlamaya) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlamaktadır. Bunun için söz konusu başvuru yollarının sadece hukuken mevcut bulunması yeterli olmayıp uygulamada da etkili ołması ve başvurulan makamın ihlal iddiasının özünü ele alma yetkisine sahip bulunması gereklidir. Başvuru yolunun ancak bir hak ihlali iddiasını õnleyebilmesi, devam etmekteyse sonlandırabilmesi veya sona ermiş bir hak ihlalini karara bağlayabilmesi ve bunun için uygun bir giderim sunabilmesi hâlinde etkinliğinden söz etmek mümkün olabilir (Yusuf Ahmed Abdelazım Elsayad, B. No:2016/5604, 24/5/2018, §§ 60, 61; Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 26; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 39).

41. Bu bağlamda, kamu makamlarının hukuka aykırı işlemleri nedeniyle bireylerin maddi ve manevi yönden zarara uğramamaları ya da meydana gelen zararın önlenmesi veya giderilmesi için acil müdahale imkânı tanıyan etkili idari ve yargısal denetim yollarının oluşturulması Anayasa'nın 40. maddesi gereğidir.

42. Anayasa Mahkemesi 2937 sayılı Kanun'un ek 8. maddesinde yer alan "Türk vatandaşları hariç olmak üzere, tutuklu veya hükümlü bulunanlar, millî güvenliğin veya ülke menfaatlerinin gerektirdiği hällerde Dışişleri Bakanının talebi üzerine, Adalet Bakanının teklifi ve Başbakanın onayı ile başka bir ülkeye iade edilebilir veya başka bir ülkede tutuklu ve hükümlü bulunanlar ile takas edilebilir."şeklindeki düzenleme ile ilgili yapılan iptal başvurusunda, kuralda, kişilerin talep eden devlete geri verilmesi hâlinde işkenceye, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muameleye tabi tutulacağı veya ırki, dini, tabiiyeti, belli bir toplumsal gruba mensubiyeti veya siyasi fikirleri dolayısıyla hayatının veya hürriyetinin tehdit altında bulunacağına dair kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı halinde iade edilemeyeceği yönünde güvenceye yer verilmediğini, bu durumun kişilerin Anayasa'da güvence altına alınan yaşam hakkı başta olmak üzere düşünce, kanaat ve din özgürlüğü ile ayrımcılık, kötü muamele ve işkence yasağı haklarını ihlal edebileceğini, aynı hak ihlallerinin takas yoluyla yapılacak iadelerde de gerçekleşmesinin mümkün olduğunu ifade etmiştir.
43. Anılan kararda Anayasa'nın 125. maddesi uyarınca iade veya takas kararına karşıdiğer tüm idari işlemlerde olduğu gibi idari yargı yoluna başvurulabileceği ancak tutuklu ve hükümlülerin iadesi ve takası (yurt dışına teslimi) söz konusu olduğunda bu konuda sadece yargı yollarının öngörüłmüş olmasının yeterli olmadığı, ilgili kişilerin bu yolu etkili bir şekilde kullanabilmelerini sağlayacak ilave güvencelerin de sağlanmış olması gerektiği, aksi 

takdirde söz konusu kişilerin sınır dışı edilmesinden sonra yargı denetimi yapılmasının hiçbir anlamının olmayacaği belirtilmiştir.

44. Anayasa Mahkemesi kararda kural kapsamında idarece tesis edilecek işlemlerde etkili yargısal güvencelerin sağlanmasının gerekliliği ile ilgili olarak Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi (AİHM) kararlarına atıfta bulunarak sınır dışı ve suçluların iadesi işlemlerine ilişkin yapılan tedbir talepli bireysel başvurularda, AłHM'in etkili yargısal güvenceyi sağlamak amacıyla söz konusu işlemlerin yürürlüğünün derhâł durdurduğunu, ayrıca sınır dışıişlemlerine karşı yapılan başvuru sonuçlanmadan kişinin sınır dışı edilmesi hâlinde etkili bir başvuru yolunun öngörülmemesi nedeniyle ihlal kararları verdiğini vurgulamıştır. Yine anılan kararda 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 53.maddesinden bahsedilerek mevzuatta yabancılar hakkında verilen sınır dışı işlemlerine karşıözel güvenceler oluşturularak etkili başvuru yolunun tesis edildiği belirtilmiştir.
45. Anayasa mahkemesi neticede dava konusu kuralda tutuklu ve hükümlülerin iade ve takas işlemlerine karşı yargı yollarını kullanabiłme yönünden etkili bir başvuru yolu oluşturulmaksızın söz konusu istisnai usulün benimsenmesi ve iade edilen kişilerin temel haklarıyla ilgili güvenceler ve benzeri teminatlar öngörülmeden koşulları ve sınırları belirsiz bir yetkinin düzenlenmesi nedenleriyle kişilerin hukuki güvenlikleri ile hak arama hürriyetlerinin ihla! edildiğini belirterek kuralın Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerine aykırıolduğu sonucuna ułaşmiştır (AYM, E.2014/122, K.2015/123, 30/12/2015, § § 137-151).
46. Anayasa Mahkemesinin anılan kararında da belirtildiği üzere iade ve takas işlemlerine karşı etkin yargısal denetim yollarının oluşturulması Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereğidir. Gerçekten temel hak ve özgürlüklere yönelik ihlal iddialarının yetkili idari ve yargısal merciler tarafindan ivedi bir şekilde ele alınarak varsa haksız müdahalelere karşı acil tedbir alınması gereken durumlarda genel hükümlerin ötesinde yargisal denetim mekanizmasının oluşturulmasi gerekebilir.

47. Kural kapsamında iade ve takas işlemine karşı diğer idari işlemlerde olduğu gibi genel hükümlere göre idari yargı merciine başvurulması mümkün olduğu halde işlemin niteliği dikkate alındığında bu yolun etkili bir giderim işlevine sahip olduğu söylenemez.Hakkında iade veya takas kararı verilen kişiler sınır dışı edilmeden önce iade ve takasın hukuka uygunluğunu denetleyecek, gerekirse sürece hızlı bir şekilde müdahale ederek hukuka aykırı işlem nedeniyle oluşan zararı giderecek güvencelerin sağlanmış olması gerekir. Söz konusu kişilerin sınır dışi edilmesinden sonra yapılacak yargısał denetimin formaliteden öteye geçmeyeceği açıktır.

48. 2937 sayılı Kanun ya da farklı bir mevzuatta tutuklu ve hükümlülerin iade ve takas işlemlerine karşı etkili ve ivedi çözüm üreten yargısal denetim yollarının oluşturulmadığı anlaşılmaktadır. 6458 sayılı Kanun'un 53. maddesinde valilik tarafından verilen sınır dışı etme kararlarına karşı öngörülen yolun kural kapsamında verilen iade ve takas kararları yönünden de uygulanabilir nitelikte olduğu söylenemez.
49. Bu itibarla kural kapsamında kamu makamlarının hukuka aykırı iade ve takas kararı nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere acil ve ivedi çözüm ürcten yargısal güvencelerin öngörüłmemesi devletin kişinin maddi ve manevi varliığına yönelik 

müdahalelere karşı etkili giderim mekanizması sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırıdır.
I. Kanun'un 136. Maddesiyle 5271 Sayıhı Kanun'un 102. Maddesinin İkinci Fıkrasına “.…üç yılt…." İbaresinden Sonra Gelmek Üzere Eklenen “.…5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarda beş yılı..." İbaresinin İncelenmesi 
50. Dava konusu kural kapsamında ağır cezalık suçlarda beş yıl olan azami tutukluluk süresi, belirli suçlar yönünden yedi yıl olarak uygulanmak suretiyle şüpheli veya sanığın kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına sınırlama getirilmektedir.
51. Kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahale, Anayasa'nın 19.Maddesine uygun olmasının yanında temel hak ve hürriyetlerin sinırlandırılması rejimini belirleyen Anayasa'nın 13. maddesine de uyulması gerekmektedir.
52. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan kanunilik ölçütünün karşılanması için şeklîanlamda bir kanunun olması yeterli değildir. Kanunilik ölçütünde aynı zamanda içerik itibarıyla kanunun niteliği de önem kazanmaktadır. Hukuk sistemi, kamu makamlarına hangi şartlarda ve hangi sınırlar içinde müdahalelerde bulunma yetkisinin verildiğini açık ifadelerle ortaya koyacak nitelikte olmalıdır.

53. Bu kapsamda hak ya da özgürlüğe müdahale eden kural belirli ölçülerdeki takdir alanını elbette uygulayıcıya bırakabilir. Fakat bu takdir alanının sınırlarının da ycterli açıklıkta belirlenmesi ve kuralın öngörülebilirliğini sağlayacak şekilde asgari bir kesinlik içermesi zaruridir.

54. Aksi bir durumda Anayasa'nın 13. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünükullanan organların keyfî davranışlarının önüne geçen ve kişilerin hukuku bilmelerine yardımcı olacak erişilebilir, öngörülebilir ve kesin nitelikte bir kanun hükmünün bulunmadığısonucuna varılacaktır. Kuralda tutukluluk süresine yönelik genel bir çerçevenin çizilmemiş,temel esaslar ve ilkelerin tespit edilmemiş olduğundan bir belirsizlik söz konusudur. Azami tutukluluk süresinin yedi yıl olması kuralla belirlenen suçlarda tutuklu kalınması gerekli süre olarak anlaşılacaktır. Davaların sonuçlanması için öngörülen makul süreyi dahi aşan bir sürenin mahiyeti itibarıyla tedbir niteliğinde olan tutukluluk için öngörülmesi hukuk devleti ilkesine aykirdır.

55. AİHM tutuklamanın cezaya dönüşecek biçimde uzun sürmesini Sözleşmenin ihlali olarak değerlendirmektedir. AİHM makul süreyi tespit ederken tutuklu kalınan sürenin yanı sıra muhtemel cezayı, tutuklamanın şüpheli/sanığa etkilerini, soruşturmanın yürütülme şeklini, personel veya ekipman yetersizliğinden kaynaklanan bir gecikme bulunup bulunmadığını, adli makamların yaptıkları işlemleri, davanın istisnai surette karmaşık olup olmadığını ve başvuranın dava sırasındaki tutumunu göz önüne almaktadır (W./İsviçre, B.No: 14379/88, 26/1/1993, §§ 35-42).


56. AİHM’e göre tutuklamada asıl olan şüpheli veya sanığın serbest bırakılmasıdır.Tutuklama makul olmaktan çıktığında sanık geçici de olsa serbest bırakılmalıdır. Tutukluluk süresinin verilecek muhtemel ceza miktarına yaklaşması süreyi makul olmaktan çıkaracaktır.Öte yandan cezanın ağır olması ihtimali de tutuklama için yeterli bir neden değildir.Başlangıçta tutuklama makul olsa da sürenin uzamasıyla birlikte Sözleşmenin ihlal sonucu ortaya çıkabilir (Wemhoff/Almanya, B. No: 2122/64, 27/6/1968, § 16).
57. AÍHM yine Mansur/Türkiye, (B.No: 16026/90, 8/6/1995) başvurusunda 6 yıl 4ay, C. Demirel/Türkiye kararında (B.No: 18623/03, 7/7/2009) 6 yıl 4 ay, Akpolat/Türkiye (B.No: 35561/06, 8/1/2008) başvurusunda 6 yıl 9 ay, Algür ve Diğerleri/Türkiye davasında (B.No:483/02, 20/11/2007) 6 yıl 11 ay süren tutukluluk sürelerinin makuł olmadığına karar vermiştir.

58. Kuralda öngörülen koruma tedbirinde azami tutukłuluk süresinin yedi yıla çıkarılmasıyla birlikte tutuklama tedbir olmaktan çıkıp cezalandırmaya dönüşecektir. Oysa ki ceza yargılamalarında esas olan tutuklamanın tedbir niteliği uyarınca en son başvurulan seçenek olmasidır.

59. Anayasa Mahkemesi, daha önce ağır cezalık suçlarda beş yıl olan azami tutukluluk süresinin, belli suçlar yönünden on yıla çıkarılmasına dair kuralı incelemiştir.
60. Ceza yargılamasına ilişkin kuralları ve bu kapsamda suç türlerine göre tutukluluk sürelerini belirlemek kanun koyucunun takdir yetkisi kapsamında bufunmakla birlikte, gerek ulusal mevzuatta ve uygulamada gerekse de Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarinda, ilk derece mahkemelerince sanığın suçlu bulunarak mahkûm edilmesinden sonraki sürecin tutukluluk olarak değerlendirilmediği de nazara alındığında, dava konusu kuralda düzenlenen azami tutukluluk süresinin demokratik bir hukuk devletinde kabul edilemeyecek kadar uzun olduğu, bu yönüyle kuralda tutuklamanın adeta bir ceza olarak uygulanabilmesine imkân tanınarak, tutuklama tedbiriyle ulaşılmak istenen hukuki yarar ile kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı arasındaki makul dengenin kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı aleyhine bozulmasına neden olunduğu görülmektedir. (AYM,E.2012/100, K.2013/84, 04/07/2013)

61. Anayasa Mahkemesi, azami tutukluluk süresinin, belli suçlar yönünden on yıla çıkarılmasına dair kuralı Anayasa'ya aykırı bularak iptal etmiştir. Anayasa Mahkemesi'nin on yıl açısından göstermiş olduğu gerekçeler bu kural içinde geçerlidir. Açıklanan nedenlerle,dava konusu kural Anayasa'nın 2., 13. ve 19. maddelerine aykırıdır.
Üye Kenan YAŞAR