Anayasa Mahkemesinin 18/4/2024 Tarihli ve 2020/33007 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-07-31

31 Temmuz 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32618
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
ÜMİT ARSLAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/33007Karar Tarihi : 18/4/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ İrfan FIDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Ümit ARSLAN Vekili : Av. Emrah BORAZAN 
1. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kolluk görevlilerinin fiziksel şiddet uygulaması ve bu olay hakkında etkili bir ceza soruşturması yürütülmemesi nedeniyle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağmın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda ilgili olaylar ōzetle şöyledir.
3. Van Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) başvurucu hakkında 7/2/2013 tarihli ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanımın Önlenmesi Hakkındaki Kanun'a muhalefet suçundan soruşturma başlatmıştır.

4. Bu soruşturma kapsamında Van 1. Sulh Ceza Hâkimliği 9/11/2016 tarihli kararıyla başvurucunun ikametgâhında arama yapılmasına karar vermiştir.
5. Bu karar doğrultusunda 10/1 1/2016 tarihinde başvurucurun ikametgâhında arama yapılmış, akabinde başvurucu gōzaltına alınmıştır. Başvurucu 10/11/2016-18/11/2016tarihleri arasında gözaltında kalmıştır.

6. 10/11/2016 tarihli Arama Tutanaği'nda E.A. ve S.A.nn refakatinde arama yapılan bazı materyallere el konulduğu belirtilerek ikametgah sahibine aramadan dolayıherhangi bir zarar görüp görmediği sorulmuş; S.A. giriş kapısıın zarar gördüğünü ve kıridığını, başvurucu da herhangi bir zararı olmadığını ifade etmiştir. Bu tutanağı başvurucu da imzalamıştır.


7. Başvurucu yapılan yargılama sonucunda beraat etmiştir. Beraat kararı 2/11/2018tarihinde kesinleşmiştir.

8. Başvurucu 5/12/2018 tarihinde Başsavcılığa sunduğu dilekçe ile 10/11/2016tarihinde yapılan arama espasında kolluk görevlilerinin sözlü ve fiziksel şiddetine maruz kaldığını iddia ederek şikâyetçi ołmuştur.

9. Başvurucu; şikâyet dilekçesinde polislerin kapıyı kırarak ayakkabılarıyla içeri girdiğini, polis kimliklerini ve mahkeme kararını göstermediklerini, ailesine silah doğrultarak yarı çıplak hâldeyken kendisini yaka paça dışarı attıklarını, dışarıda yere yatırarak eşi,çocuklari, kardeşleri ve diğer aile fertlerinin göreceği şekilde diz ve göğüs bölgesine vurduklarını, küfrederek kendisine hakaret ettiklerini, darp ve cebir raporlarryla da sabit olan bu muamele nedeniyle yaralandığınt, kolluk kuvvetlerine direnmemesine rağmen eylemlerin zor kullanma yetkisinin õlçülalüğü ve yerindeliğiyle bağdaşmadığını, darbedilmesinin insan onuruyla bağdaşmayan muamele yasağı kapsamında olduğunu, olayda zamanaşımı engelinin söz konusu olmadığını belirtmiştir. Ayrıca Arara Tutanağı'nın çelişkili olduğunu, hazirunun kapının kırıldığına dair şerhine rağmen tutanakta kapmın çalındığı ve başvurucunun kapıyıaçtığının belirtildiğini, kolluk kuvvetlerinin uyguladığı şiddet ve darbın tutanaktaki bu çelişkiden dahi anlaşılacağını ifade etmiş; şikâyet dilekçesine doktor raporunu cklemiştir.Başvurucu; S.A., E.A. (aramada hazır bulunan kişiler) ve G.A.nın tanık olarak dinlenmesini,Van Bölge Eğitim ve Araştıma Hastanesine yazı yazılarak tüm tibbi tetkik ve kayıtların istenmesini talep etmiştir.

10. Başvurucu hakkında gözaltına alınması sonrasında Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesinde dūzenlenen 10/I 1/2016 tarihli raporda başvurucunun sağ göğūs altında birkaç bōöigede krzarıklık, sağ diz altında muhtemel darba bağlı şişlik ve 2 cm'lik kızarıklık görüldüğü belirtilmiştir.

I1. Başsavcılık, başvurucunun şikâyeti üzerine soruşturma işlemlerine başlamıştır.Bu kapsamda başvurucunun kolluk görevlilerinin şiddetine maruz kaldığıı ileri sürdüğü2016 tarihli soruşturmaya ilişkin olarak Arama Tutanağı başta olmak üzere ilgili evrakı temin ederek dosyaya eklemiştir.

12. Başsavcılık topladığı bilgi ve belgeler işığında 24/6/2020 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir, Başsavcılığın kararı şöyledir:
".…. Yukarıda açık kimlik ve adres bilgileri yazılı müşteki vekilinin, C.Başsavcılığımıza sunduğu dilekçesinde; olay tarthtnde müvekkili hakkanda yaplan tahkikat sırasındaki yakalama ve arama emrinin infazı sirasında darp edildiği ve ikametine zarar verildiğini beyanla şikayetçt olması üzerine Cumhuriyet Başsavcılığumız tarafindan soruşturmaya başlanılmış ise de; mūştekinin iddia konusu eylemlerinin soyut ve genel beyan mahiyetinde bulunduğu ve dosya arasında mevcut tutanağın hazirunlar ile birlikte imzalandığı ve tutanak konusu olaydan 2 yıl sonra sōz konusu iddialara bulunulduğu, bu haliyle atılı suçun işlendiğine dair yeterli delll elde edilemediği anlaşılmakla …. kamu adına kovuşturmaya yer olmadiğına karar verildt."
13. Başvurucu, söz komusu karara itiraz etmiş; itiraz dilekçesinde darp raporunun eklendiği dosyada iddiaların soyut olduğunun söylenemeyeceğini, tutanağın imzalanmasına önem atfedilmesine rağmen tutanaktaki çelişkinin gözardı edildiğini, işkence suçu yönünden zamanaşımının söz konusu olmadığtnı, işkence suçu yönünden iki yıl gibi kısa sayılan bir süreyi gōzönünde bulundurarak kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmesinin hukuka aykırıolduğunu ileri sürmüştär.


I4. Başvurucunun itirazını değerlendiren Van 2. Sulh Ceza Häkimliği 3/9/2020tarihinde Başsavcılığın karanını usul ve kanuna uygun bularak itirazı reddetmiştir. Itirazın reddine dair kararın ilgili kısmı şöyledir.

".…Tüm dosya kapsamı birlike değerlendirildiğinde; arama tutanağında şikayetçinin herhangi bir zararınun bulunmadığını beyan ettiği, olay tarihinde alınan şikayetçi beyanlarında; arama sırasında herhangi bir darp, cebir veya tşkence tddiasında bulunulmadığı anlaşımakla, yapılan soruşturma kapsamında yeterli araştırma sonucunda delillerin toplandığı, gerekçeli olarak hukukı nitelendirmelerin yapıldıği, Cumhuriyet Başsavcılığının kovuşturmaya yer olmadığına dair kararındakt gerekçenin yerinde olduğu,hakimliğimizce de soruşturmanın gentşletilmesine gerek görülmediği, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda usul ve kanunu aykarılık bulunmadığı değerlendirilerek müşteki vekilinin itirazının reddine... [karar verilmiştir.]"
15. Başvurucu, kararı 11/9/2020 tarihinde 8ğrendikten sonra 12/10/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

II. DEĞERLENDİRME 
16. Başvurucu; kolluk görevlilerinin fiziksel ve sözlü şiddet niteliğindeki fillerine maruz kaldığını, bu kapsamda yürütülen soruşturma sonunda yaralandığını tespit eden sağlık raporunun varlığına rağmen eksik araştırmayla kovuşturma yapılmasına yer olmadığına karar verildiğini, bu karara karşı yaptığı itirazın yeterli gerekçe açıklanmadan reddedildiğini belirterek kötü muamele yasağının, etkili soruşturma yūkümlülüğünün, adil yargılanma hakkının ve mülkiyet hakkmın ihlal edildiğini iddia etmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık)görüşünde; yapılacak incelemede Anayasa ve mevzuat hükümierinin, Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Hakları Mabkemesi içtihatlarının dikkate almması gerektiği bildirilmiştir.Başvurucu, Bakanlık görūşüne karşı beyanında başvuru dilekçesindeki iddialarınıyinelemiştir.

17.Başvurucunun iddiaları kõtü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir.
18. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
19. Kişilerin kendi tutumu kesin olarak zorunlu klmadıkça güç kullanmaya yetkili kamu görevlilerince kişilere fiziksel gūç kullanılması ilke olarak Anayasa'nın 17. maddesinin Üçüncü fikrasını ihlal etmektedir (Āli Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924,6/1/2015, § 81). Gözaltı veya tutukluluk gibi bireyin devletin kontrolü altında bulunduğu sırada bir yaralanma meydana gelmişse bu olaya ilişkin tatmin edici ve inandırıcı bir açıklama getirme yükümlülüğü yetkili makamların üzerindedir (S.D., B. No: 2013/3017,16/12/2015, §§ 89, 90; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek, B. No: 2013/8137, 20/4/2016, §95). Bunun sebebi bu tür olaylarda gerçekleşme şartlarına ilişkin bilgilerin çoğunlukla yetkili makamların erişiminde olmasıdır (Ferit Kurt ve diğerlerl, B. No: 2018/9957, 8/6/2021, § 74).
20.Başvurucu, gözaltına almmadan önce kolluk görevlilerince yapılan arama işlemi sırastnda kötü muameleye uğradığını ileri sürmüş ve bu iddiasına ilişkin olarak arama işleminin gerçekleştirildiği gün alınan doktor raporuna değinmiştir. Doktor raporunda başvurucunun sağ göğūs altındaki birkaç bölgede kızarıklık, sağ diz altında muhtemel darba 

bağlı şişlik ve 2 cm'lik kızarıklık görüldüğü belirtilmiştir. Başvurucunun kötü muameleye maruz kaldığına ilişkin başvurusu üzerine yürūtülen soruşturmada Cumhuriyet savcısı,yaralanmanın kaynağıyla ilgili bir değerlendirmede bulunmadan iddianın soyut olduğu gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Dolayısıyla başvurucunun yaralanması olayıyla ilgili olarak tatmin edici ve inandīıcı açtklama getirme yükūmlülüğünūyerine getirmemiştir. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın 17. maddesinin üçtincü fikrasında yasaklanan muamelelerle ilgili değerlendirmelerine göre nasıl oluştuğu soruşturma makamınca ortaya konulmayan yaraya neden olan muamele, insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir muamele olarak kabul edilebilir (bahsi geçen muamelelerle ilgili ayrıntılt açıklamalar için birçok karar arasından bkz. Süleyman Deveci, §§ 84-88; Cengiz Kahraman ve Kenan Özyürek,§§ 90-94). Bu durumda insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi boyutu ihlal edilmiştir.

21. Anayasa'nın I7. maddesinin üçüncü fikrasinı ihlal eder biçimde fiziksel ve ruhsal bir saldırıya uğranıldığına dair savunulabilir bir iddia varsa bu iddia hakkında etkili bir soruşturma yürütüImelidir. Yaralama ołayının gūç kullanmaya yetkili bir kamu görevlisinin kasithı eylemi sonucunda meydana geldiğinin ileri sürüldüğü hâllerde ivedilikle bir ceza soruşturması başlatılmali; soruşturma, olaya karışmış olanlardan bağımsız kişilerce yürüitülmeli, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirłenmesini sağlayabilecek bütün deliller toplanmalıdır. Dahası soruşturma süreci gerektiği ölçüde kamu denetimine ve mağdurun erişimine açik tutulmali, soruşturma sonunda çabuk ve temelden yoksun sonuçlara dayamılmamali, kullamılan güctin ilgilinin davranışı nedeniyle mutlak surette gerekli olan bir gūç kullanımına karşılık gelip gelmediği ve orantılı olup olmadığısoruşturma makamınca değerlendirilmelidir. Ayrica soruşturmada makul bir özen ve süratle hareket edilmelidir (sözü edilen ilkelerin yer aldığı örnek kararlar için bkz. Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§ 101-103; Süleyman Deveci, §§ 111-114; Veli Saçılık (2), B. No: 2018/24614,18/10/2022, § 16).

2.Somut olayda Başsavcılık, gözaltı sonrasında dūizenlenen raporda başvurucunun yaralandığına ilişkin birtakım tespitler bulummasına rağmen resen soruşturma başlatmamış;doktor raporuyla ilgili herhangi bir değerlendirmede bulunmamış; arama işleminde görev alan polislerin ifadesine başvurmamış, başvurucunun dinlenmesini istediği ve olay esnasında orada bulunan tanıklan dinlememiştir. Bu nedenle insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının usul boyutunun ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

23. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın l7. maddesinin üçüncü fikrasında güvence altına alınan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağının maddi ve usul boyutlarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GÍDERİM 
24.Başvurucu; ihlalin tespit edilmesi, yeniden soruşturma yapılması ve 100.000 TL maddi tazminat ile 100.000 TL manevi tazminat &denmesi talebimde bulunmuştur.
25. Başvuruda tespit edilen ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği Cumhuriyet Başsavcılığınca yapılması gereken iş, yeniden soruşturma işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018,§§5460; Áligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğłu (3) [GK], B, No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

26. Başvurucuya manevi zararları karşılığında talebine bağlı kalınarak net 100.000TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir, Başvurucu, maddi zarara ilişkin olarak bilgi/belge sunmadığından maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV, HÛKÛM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDtLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altina alinan insan haysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağımın maddi ve usul boyutlarının İHLAL EDiLDiĞINE,
C. Kararın bir örneğinin insan baysiyetiyle bağdaşmayan muamele yasağınm ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Van Cumhuriyet Başsaveılığına (Sor. No: 2018/25349) GÖNDERİLMESINE,
D. Başvurucuya net 100.000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDINE,
E. 446,90 TL harę ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.246,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu strenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararn bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 18/4/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi,