Anayasa Mahkemesinin 4/12/2019 Tarihli ve E: 2019/69 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2019/45 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-02-12

12 Şubat 2020 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31037
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayısı : 2019/69 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2019/45

Karar Tarihi: 4/12/2019


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin 2018 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2018 yılıkesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/201 1 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kurallari, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncü fikrasının ikinci cümlesinde İller teşkilatindan gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesapların,merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynıKanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kiymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabın Merkez Karar ve Yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacaği, birleştirileceği ve birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Kanun'un “Merkez karar, yönetim ve icra organları" başlıklı 16. maddesinin birinci fikrası “Siyasi partilerin merkez karar, yönetim ve icra organları parti tüzüğünde belirtilen isim, şekil ve sayıda kurulur. Büyük Kongrece seçilecek merkez organlarinın herbirinin üye sayısı 15'den az olamaz." şeklinde düzenlenmiştir.
4. Kanun'un 73. maddesinde kesin hesapları karara bağlamanın merkez karar ve yönetim kurulunca olacağı belirtilmesine karşın, Kanun'da merkez karar ve yönetim kurulunun ne şekilde oluşacağına dair bir düzenleme yapilmamiş, aksine organların oluşumu parti tüzüğüne bırakılmıştır. Parti Tüzüğü’nde de organların oluşumu belirtilmiştir.
5. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisi Tüzüğü'nün (Parti Tüzüğü)13. maddesinde Merkez Karar ve Yönetim Kurulunun Büyük Kurultay tarafindan seçilen 20 asıl üye ve Genel 

Başkandan oluştuğu, toplantı yeter sayısının salt çoğunluk olduğu, kararların ise toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınacağı belirtilmiştir.

6. Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisi tarafindan Anayasa Mahkemesine 2/7/2019tarihinde sunulan kesin hesap dosyası ekinde yer alan Merkez Karar ve Yönetim Kurulu kararında, Kanun'un 73. maddesi gereğince il örgütlerince gönderilen kesin hesaplar ile genel merkez kesin hesabının karara bağlandığı belirtilmiş ve 15/1/2019 tarihli karar üç üye tarafindan imzalanmıştir.

7. Parti Tüzüğünün 13. maddesi uyarınca ilgili kararın en az yedi kişi ile alınmasıgerekirken üç kişi ile alınmış olmasi, kesin hesapların incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkin Parti Tüzüğü'ne uygun kararın bulunmadığını ve dolayısıyla hesabın Kanun'un 74. maddesine uygun sunulmadığını göstermektedir.

8. Öte yandan Parti, Genel Merkez kesin hesap cetvelini 2/7/2019 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla Kanun'un 74. maddesindeki “….Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcilığına vermek zorundadırlar." amir hükmüne de uymamıştır.

9. Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinde siyasi partilerin 74.madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği öngörülmektedir.

10. Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykirı hareket eden Parti sorumlularıhakkında Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
11. Parti göndermiş olduğu 2018 yılı Genel Merkez kesin hesabına göre yıl içinde 741,96 TL gelir elde etmiş ve aynı miktarda gider gerçekleştirmiştir. Ayrıca Parti,teşkilatlandığı iki il örgütüne ait kesin hesabı sunmamıştır.

12. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il ve ilçe başkanlıklarına ait binaların kendi mülkü veya kira olması gerekmektedir. Şayet parti yetkililerine ait binalarda siyasi faaliyette bulunuluyor ise (genel merkez, il, ilçe teşkilatının faaliyette bulunduğu binalar) bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağışolarak kaydedilmesi gerekir.

13. Parti yetkililerinin sundukları kesin hesapta, Genel Merkeze ait çok düşük miktarda gelir ve gider gerçekleştiği belirtilmiş; teşkilat kurulmuş olan iki il örgütüne ilişkin herhangi bir gelir ve gider de gösterilmemiştir. Parti Genel Merkezi ve il örgütleri faaliyette olduğuna göre bu teşkilatlara ait en azından yönetim giderlerinin (kira, su, elektrik, telefon,kırtasiye vb.) bulunması gerekir. Partinin gider olarak göstermiş olduğu tutarla siyasi faaliyetlerini karşılaması mümkün değildir.

14. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayit dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda Kanun'un 69. maddesinde yer alan bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği ve 70.

maddesinde bulunan bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına yapılacağı hükümlerine aykırı davranılmıştır.

15. Mahkemeye hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasıile hesabın dışında gelir ve gider oluşturulması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulması gerekir.
16. Diğer taraftan ibraz ettiği gelir ve gider ile siyasi parti faaliyetlerini yürütmesi mümkün olmayan Parti Genel Merkez hesabının ve herhangi bir gelir ve gider bildirilmeyen il örgütlerine ait kesin hesabın denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2018 yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesi mümkün değildir.

III. SONUÇ
Türkiye Ekonomi ve Kalkınma Partisinin 2018 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Anayasa Mahkemesine bilgilerin istenen sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 111.maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
B. Genel Merkez kesin hesabının incelenip onaylandığına ilişkin Parti Tüzüğüne uygun alınmışkararin bulunmamasi nedeniyle 2820 sayılı Kanun'un 74.ve 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
C. Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılmasi, inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
Ç. Parti Genel Merkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2018yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına,
4/12/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Recep KÖMÜRCÜ

Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ