Anayasa Mahkemesinin 18/10/2023 Tarihli ve 2016/9302 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-02-20

20 Şubat 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32466
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM  KARAR  INTERNATÍONAL MİHR FOUNDATION BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2016/9302Karar Tarihi : 18/10/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ
Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Fatma Gülbin ÖZTÜRK Başvurucu : International Mihr Foundation Başvurucu Vekilleri : Av. Günvar ÇULHAOĞLU Av. Mehmet Hakkı ÇEZİK 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, merkezi yurt dışında bulunan bir vakfa Tūrkiye'de şube açma izni verilmemesi nedeniyle din özgürlüğü çerçevesinde dernek kurma Özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

ⅡI. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/5/2016 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapıłlmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlık görūşüne karşı beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR 
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
9. Başvurucu MIHR Vakfi (Vakıf) merkezi Amerika Birleşik Devletleri'nde (ABD) bulunan, uluslararası faaliyet gösteren bir vakıftır. Vakfin Başkam Í.E.E., ABD'de mukim iken 19/11/2019 tarihinde vefat etmiştir.

A. Bireysel Başvurudan Önceki Gelişmeler 
1. İ.E.E. Hakkında Laikliğe Aykırı Davranışlarda Bulunma Suçundan Yapılan Yargılama 

10. 1987 yılında bir gazetede yayımlanan makalesi sebebiyle l.E.E. hakkında 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılı mülga Türk Ceza Kanunu'nun 163. maddesi uyarınca laikliğe aykırı davranışlarda bulunma suçundan Devlet Güvenlik Mahkemesinde dava açılmıştır.İ.E.E. hakkında aldırılan iki adet akıl sağlığı raporunda İ.E.E.ye paranoya teşhisi konulmasıüzerine yargilamayı yürüten Mahkeme Í.E.E.nin Adli Tip Kurumu 4. İhtisas Kuruluna sevkine karar vermiş, Adli Tip Kurumu tarafindan tanzim edilen raporda I.E.E.nin akıl sağlığının yerinde olduğu değerlendirilmiştir. Yargılama 21/I/1988 tarihinde beraat kararı ile sonuçlanmıştır.

2. MİHR Vakfi ve Dağılma Sūreci 
11. Başvurucu Vakıf "vakfin üyesi bulunan veya üye olmayan yardıma muhtaçkişilere vakaf üyelerinden ve dışardan sağlanan yardımları ulaştırmak" amacıyla ABD'de kurulmadan önce ilk kez Türkiye'de 25/10/1989 tarihinde kurulmuştur. Kendisine ait yayın organları da bulunan Vakıf, bu yayın organlarında "Türkiye'nin ve İslâm'ın geleceğe açılan bir köprüsü olduğu'nu vurgulamaktadır. 1/5/2002 tarihinde başvurucu Vakfin amaçlarınıyerine getirmek için mali yetersizlik içinde olduğu ve faaliyetlerinin büyük ölçüde azaldığıbelirtilerek Vakıf hakkında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Vakfin dağıldığının tespitine karar verilmesi ve mal varlığının geri kalanının benzer amaçlar için kurulmuş olan diğer bir vakfa devredilmesi talebiyle dava açılmıştır. Yargılama sonucunda Mahkeme,25/10/2005 tarihinde Vakfin dağıldığı tespitine ve Vakfin mali varhklarının geri kalanının benzer amaçları izleyen başka bir vakfa devredilmesine karar vermiştir. Karar 18/7/2006tarihinde kanun yolu incelemelerinden geçerek kesinleşmiştir.

12. 26/2/2007 tarihinde başvurucu, mali yetersizlik sebebiyle verilen dağılma kararına karşı kararın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 9., 10., 11., 14. ve 17.maddelerine aykırılık teşkil ettiği iddiasıyla Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AłHM)başvuruda bulunmuştur. AłHM söz konusu kararda, örgütlenme özgürlüğüne yönelik müdahalenin ihlal oluşturmadığı sonucuna ulaşmıştır. Ayrıca gerekçede, hukuk mahkemeleri tarafından verilen dağılma kararının Vakfin dernek kurma Özgürlüğüne bir müdahale teşkil ettiğini ancak bu müdahalenin Vakfin kendi tüzüğünde belirlenen amaçlara uygun olarak işleyemediği tespitine dayandığını belirtmiştir. Başvurucunun dağılma kararının başka nedenlere dayandığına yönelik iddialarını yeterince ortaya koyamadığına değinen AİHM,gerekçeli kararda yerel mahkemece belirtilen dağılma nedeninin kamu düzeninin sağlanması,başkalarıın hak ve özgürlüklerinin korunması meşru amaçları doğrultusunda gerçekleştiğini ifade etmiştir. AłHM, bu tedbirin demokratik toplumda gerekliliğine ilişkin olarak yaptığıdeğerlendirmelerine ise vakıfların dernek kurma özgürlüğü kapsamındaki önemine 

değinmiştir. Vakıfların Osmanlı Devleti'nden günümüze kadar Türk hukuku ve uygulamasındaki õnemini, üstlendiği rolleri hatırlatan AlHM; vakfin amaçlarınıgerçekleştirebilmesi için vakıftan asgari mali kriteri yerine getirmesinin istenmesinin Türkiye'de kamu yararına çalışan vakıf sisteminin etkinliğini ve gūvenilirliğini koruma ihtiyacından doğduğunu, başvuran vakfin mali sıkıntılar nedeniyle dağıldığını tespit etmek için ulusal mahkemeler tarafindan ileri sürülen gerekçelerin uygun ve yeterli olduğunu değerlendirmiş; gerçekleşen müdahalenin zorunlu bir ihtiyaca karşılık geldiği ve ulaşılmasıamaçlanan meşru amaçla orantılı olduğu sonucuna ulaşmıştır (MřHR Vakfi/Türkiye , B. No:10814/07, 7/5/2019).

3. Vakfın Sorumlnları Hakkında Başlatılan Ceza Yargılaması
13. Başvurucu Vakfin faaliyetleri sebebiyle 2000 ve 2002 yıllarında Vakıf faaliyetlerine katılan 21 kişi hakkında terõr örgütüne üye olma suçundan soruşturma başlatılmıştır. Bu kişilere yöneltilen suçlamalar, İ.E.E.nin talimatları doğrultusunda toplumda kabul gõren dinî inançlari, kanaatleri ve ibadetleri istismar etmek yoluyla devletin mevcut yapısını değiştirerek yerine İslam devleti kurmak istemesine dayanmaktadır. İlgililer hakkında iddianame tanzim edilmiş ve iddianamede Vakıf, kamu düzenini ciddi şekilde tehdit eden bir örgütün ayrılmaz parçası olarak tanımlanmıştır. Yapılan yargılama sonucunda Vakfiın kendi tüzüğüne ve 22/11/200I tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'na aykırıfaaliyetlerde bulunup bulunmadığı hususunda bir değerlendirilmede bulunulmaksızın sanıklar hakkında silahlı ya da şiddet içeren bir faaliyet gerçekleştirmedikleri gerekçesiyle beraat kararı verilmiştir.

4. Vakfın Yeniden Kurulmasına Yönelik Talebin Reddedilmesi 
14. 12/7/2013 tarihli ve 6495 sayılı Kanun ile 20/2/2008 tarihli ve 5737 sayılıVakıflar Kanunu'nda değişiklikler yapılmıştır. Vakfın kurucuları, 6495 sayılı Kanun kapsamında yapılan değişikliklere dayanarak Vakfin yeniden tescil edilmesi talebiyle Ankara Asliye Hukuk Mahkemesine başvuruda bulunmuştur. Yapılan inceleme neticesinde Vakfin dağitılmasına değil hedeflerini gerçekleştirmek doğrultusunda mali imkânlarının yetersiz olduğu gerekçesiyle dağılmasına karar verildiği, bu durumun 6495 sayılı Kanun'da sayılan hâller arasında bulunmadığı kaydedilerek Vakfin yeniden tescil edilmesi talebi reddedilmiştir. Karar, Yargıtay incelemesinden geçerek kesinleşmiştir.
15. Başvurucu 7/1/2018 tarihinde Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Yapılan inceleme neticesinde bireysel başvuruyla ilgili olarak 5/9/2019tarihinde Anayasa Mahkemesi Birinci Bölüm Üçüncü Komisyonu tarafindan konu bakımından yetkisizlik ve açıkça dayanaktan yoksun olma nedenleriyle kabul edilemezlik kararı verilmiştir.

B. Bireysel Başvuruya Konu Olaylar 
16. Başvurucu Vakıf 13/3/2007 tarihinde, merkezi Ankara olmak Üzere Türkiye'de şube açmasına izin verilmesi talebiyle İçişleri Bakanlığına başvurmuştur. İçişleri Bakanlığıtarafından Dışişleri Bakanlığıdan görüş alınmış ve ilgili birimlerden bilgi temin edilmesinin ardından Vakfın dinî bir yapıda olduğu, Vakfin başkanı olan şahsın kamuda sahte peygamber olarak bilindiği, kendisine vahiy geldiğini, mehdi olduğunu, Allah tarafindan kendisine kitap yazdırıldığını iddia ettiği verilerine ulaşılmıştır. Elde edilen bilgiler ışığında Vakfin ve Vakıf Başkamı İ.E.E.nin toplumun temel değerlerine aykırı faaliyetler içinde olduğu 

değerlendirilerek 29/12/2008 tarihinde Vakfin Ankara'da Türkiye şubesi açmasına izin verilmemiştir. Karar, başvurucuya Ankara Valiliği tarafindan gerekçe bildirilmeden tebliğedilmiştir.

17. Başvurucu Vakıf, ret kararına karşı Ankara 13. İdare Mahkemesinde iptal davasıaçmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu, talebinin üzerinden yaklaşık iki yıl geçmesinin ardından hiçbir gerekçe gōsterilmeden talebinin reddedilmesinin mevzuata aykırı olduğunu belirterek 29/12/2009 tarihli İçişleri Bakanlığı kararının iptalini ve yürütmesinin durdurulmasını talep etmiştir.

18. Yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar verilmiştir. Yargılamayıyürüten Ankara 13. İdare Mahkemesi (Mahkeme); dosyada mübrez Dışişleri Bakanlığı, Millîİstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğūnün bilgi notları ışığında õncelikle başvurucu Vakif ve Vakfın başkanı İ.E.E. hakkında birtakım saptamalarda bulunmuştur. Vakıf Başkanı İ.E.E.nin MīHR grubu olarak bilinen dinî grubun lideri olduğuna dikkati çeken Mahkeme, Vakfin da bu dinî grupla ilintili olduğunu belirtmiştir. Vakıf Başkanı İ.E.E.nin 1986 yılında güvenlik güçleri tarafindan yapılan bir operasyonda gözaltına alındığını, İ.E.E. hakkında paranoid kişilik bozukluğu (paranoya) raporu olduğunu, İ.E.E.nin mehdilik ve peygamberlik iddiasında bulunduğunu belirten Mahkeme; İ.E.E.nin bu iddialarısebebiyle toplumun hemen her kesiminden büyük tepki aldiğına ve bu tepkilerden ötürüprestij kaybı yaşayarak ABD'ye yerleştiğine işaret etmiştir. Mahkeme, sõz konusu grubun toplumun temel değerlerine aykın faaliyetlerde bulunduğuna işaret ederek başvurucu Vakfin Ankara'da şube açmasına izin verilmemesine ilişkin işlemde mevzuata ve hukuka aykırılık olmadığını tespit etmiştir.

19. Başvurucu, kararı temyiz etmiştir. Temyiz dilekçesinde başvurucu; Dışişleri Bakanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı ve Emniyet Genel Müdürlüğünün bilgi notlarının kendisine tebliğ edilmediğini ileri sürmüştür. Gerekçeli kararda İ.E.E. hakkında iki kez paranoya raporu tanzim edildiği yolundaki bilgiye yer verimekle birlikte I.E.E.nin Adli Tip Kurumu 4. İhtisas Kuruluna sevk edildiğine ve hakkında 28/9/1987 tarihinde "Akal sağlığı yerinde" raporu verildiğine ilişkin bilginin gerekçeye işlenmediğini belirtmiştir.Başvurucu, gerekçede I.E.E. hakkındaki ceza yargılamasının 21/1/1988 tarihinde beraat ile sonuçlandığına ilişkin bilgilere de kasıtlı olarak yer verilmediğini ileri sürmüştür. İ.E.E.nin peygamberlik iddiasında bulunmadığımı, bu yakıştırmayı defaatle reddettiğini, yaptığı şeyin İslam dininde bugün de geçerli olan bazı uygulamaların Kur'an-i Kerim'e uygun olmadığınıve yanlış uygulamalar sonucunda da İslam'ın yaşanmadığını ortaya koymak olduğunu ileri süren başvurucu; dinî bir yapı olması ve Vakıf Başkanı hakkında birtakım iddialar bulunmasınedeniyle Türkiye'de şube açmalarına izin verilmemesinin Anayasa'nın 24., 25., 26. ve 33.maddelerinde yer alan haklara aykırılık teşkil ettiğini ve kararın bozulması gerektiğini iddia etmiştir.

20. Başvurucunun temyiz ve ardından yaptığı karar düzeltme talepleri; Danıştay Onuncu Dairesinin 19/2/2015 ve 26/2/2016 tarihli kararlari, ilk derece mahkemesinden farkl bir gerekçe bildirilmeksizin kesin olarak reddedilmiştir.

21. Başvurucu, nihai kararı 3/5/2016 tarihinde öğrendikten sonra 17/5/2016tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
22. 4721 sayılı Kanun'un "Kuruluşu" üst başlıklı, "Tanımı" kenar başlıklı 101.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
" Vakıflar, gerçek veya tüzel kişilerin yeterli mal ve hakları belirli ve sürekli bir amaca özgülemeleriyle oluşan tüzel kişiliğe sahip mal topluluklarıdır.
Cumhuriyetin Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasanın temel ilkelerine,hukuka, ahlâka, millî birliğe ve milli menfaatlere aykarı veya belli bir urk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakafkurulamaz"
23. 5737 sayıl Kanun'un "Yeni vakıfların kuruluşu, mal varlığı, şube ve temsilcilikleri" kenar başlıkh 5. maddesinin dördüncü fikrası şöyledir:
"Yabancılar, Türkiye'de, hukuki ve fili mütekabiliyet esasına göre yeni vakıf kurabilirler."
24. 4/11/2004 tarihli ve 5353 sayılı Dernekler Kanunu'nun "Uluslararası faaliyer"kenar başlıklı 5. maddesinin ikinci fkrası şöyledir:
"Yabancı dernekler, Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, temsilcilik veya şube açabilir, dernek veya üst kuruluş kurabilir veya kurulmuş dernek veya üst kuruluşlara katilabilirler."
25. Aynı Kanun'un "Uygulanacak hükümler" kenar başlıklı 36. maddesi şöyledir:
"Bu Kanun hükümleri; derneklerin şubeleri, dernek ve vakfların üst kuruluşlari,merkezleri yurt dışında bulunan dernekler, vakıflar ve diğer kâr amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilcilikleri ile Türkiye'de faaliyette veya iş birliğinde bulunma izinleri hakkında da ceza hükümleri ile birlikte uygulanır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Türk Medeni Kanunu hükümleri uygulanır."
26. 31/3/2005 tarihli ve 25772 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Dernekler Yönetmeliği'nin "Yabancı vakıfların izin alma yükümlülüğü" kenar başlıklı 22. maddesinin birinci fikrası şõyledir:
"Yabancı vakıflar, uluslararası alanda işbirliği yapılmasında yarar görülen hallerde,karşılıklı olmak koşulu ile Dışişleri Bakanlığının ve gerektiğinde ilgili diğer kurumların da görüşü alınmak suretiyle, Bakanlığın izniyle Türkiye'de faaliyette veya işbirliğinde bulunabilir, temsilcilik veya şube açabilir, üst kuruluşlar kurabilir, kurulmuş üst kuruluşlara katılabilir veya kurulmuş vakflarla işbirliği yapabilirler."
27. Aym Yönetmelik'in "Yabancı vakaf başvurularının incelenmesi ve izin" kenar başlıkh 24. maddesinin birinci ve ikinci fikraları şöyledir:

"Yabancı vakıfların Türkiye'deki faaliyetleriyle ilgili başvuru formu ve ekleri Bakanlıkça incelenir ve varsa eksiklikleri tamamlatılır.

Dışişleri Bakanlığının (Ek ibare:RG-9/7/2020-31180) ve gerektiğinde ilgili diğer kurumların da konu ile ilgili görüşü alındıktan sonra, Bakanlıkça gerekli değerlendirme yapulır ve değerlendirmenin olumlu olması halinde, iznin türü, kapsamı ve süresi de kararda belirtilir. Temsilcilik ve şube açma, üst kuruluş kurma veya üst kuruluşlara katılma durumlarında izin süresiz verilir. Başvuru somuçlandıktan sonra, başvuru sahibine ve form ve ekleri ile birlikte de ilgili valiliğe on gün içinde bildirilir."
B. Uluslararası Hukuk 
28. AiHM, Zehra Foundation/Türkiye (B. No: 51595/07, 10/7/2018) kararında;vakfin 2005-2013 tarihleri arasında kapatılmasından dolayı faaliyette bulunamaması ve 2013yılında açılmasının ardından ise kamu hizmetine tahsis edildiği anlaşılan taşınmazların vakfa iade edilmemesi nedeniyle yapılan şikâyetin başvurucunun dernek kurma hakkınıkullanmasına yönelik olduğunu kabul etmiştir.

29. Avrupa Insan Hakları Komisyonu (Komisyon) Kontakt-Information-Therapie ve Hagen/Avusturya (B. No: 11921/86, 12/10/1988) kararında yasal organizasyonların din ve düşünce özgürlüğünün süjesi olabileceğini ancak vicdan özgürlüğünden yaralanamayacağınıkarara bağlamıştır.

30. Moskova Scientology Kilisesi/Rusya (B. No: 18147/02, 24/9/2007) kararında ise AİHM, 1994 yılından itibaren yasal bir statüsü bulunan Moskova Scientology Kilisesi'nin 1997 yılında yürürlüğe giren kanun nedeniyle kanunda öngörülen belgeleri ibraz ederek yeniden tescil için yaptığı başvuruların 1998-2005 tarihleri arasında on bir kez reddedilmesinin din ve vicdan hürriyeti referansında örgütlenme Özgürlüğünü ihlal ettiği sonucuna ulaşmıştır. AİHM kararında ilk olarak, tescil için yetkili mercinin hangi bilgi yahut evrakın eksik olduğunu belirtmediğine dikkati çekmektedir. Bu durumdan ötürübaşvurucunun müracaatını düzeltme hakkının engellendiğine işaret eden AiHM, bu sebeple tescil talebinin reddine yönelik kararın gerekçelendirilmediği ve keyfi bir uygulamaya sebebiyet verdiği sonucuna ulaşmaktadır. Başvurucuya orijinal evrak ibraz etme yükümlülüğü yüklenmesinin kanunlarla öngörülen bir kural yahut teamül olmadığına dikkati çeken AİHM, dahası bu çeşit bir yükümlülüğün gerçekleştirilmesinin aşırı zor hatta imkânsız olduğunu vurgulamaktadır. Kararda son olarak başvurucu tarafindan sunulan Scientology dinine ilişkin temel doktrini içerir kitabın yeterli öğretisel ve ibadete ilişkin bilgi içermediği gerekçesiyle idare tarafindan yeterli bulunmadığının belirtildiğine vurgu yapan AiHM, bu eksikliğin içeriğine ve nasıl tamamlanacağına ilişkin olarak gerek idarenin ret kararında gerekse mahkeme kararında bir değerlendirme bulunmadığını ifade etmekte; başvurucunun din ve vicdan hürriyeti referansında örgütlenme özgürlüğüne yönelik gerçekleşen mūdahalenin kanunilik kriterini karşılamadığını belirtmektedir.

31. Eski Baltık Dini Topluluğu “Romuva"/Litvanya (B. No: 48329/19, 8/6/2021)kararında AİHM, Litvanya'da eski Baltık inancı çevresinde birden fazla topluluğun bir araya gelerek kurmak istedikleri sivil topluluğa devlet tarafindan dinî statü tanınmamasıkonusundaki şikâyeti ele almıştır. Hükûmet, başvurucu topluluğun faaliyetlerinde dinîinancın hatta takip ettiğini iddia ettiği eski Baltık inancının varlığından şüphe duyduğunu ifade etmişse de AİHM; başvurucu topluluğun inancının belli bir bütünlük, inandırıcılık ve ciddiyet arz ettiğini, bu nedenle başvurucu topluluğun Pastafaryanizm, Jediizm ve Dudeizm 

gibi dinlerin parodisini yapan hareketlerle eş değer kabul edilmemesi gerektiğini belirtmiştir.Topluluğun dinî statüsünün devlet tarafindan tanınmamasına ilişkin ilgili ve yeterli gerekçenin ortaya konulamadığını vurgulayan AİHM, topluluğa eş değer diğer dinîtopluluklardan farklı muamele edilmesinin din ve inanç özgürlüğü referansında ayrımcılık yasağını ihlal ettiğini açıklamıştır.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
32. Anayasa Mahkemesinin 18/10/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
33. Başvurucu, ðncelikle derece mahkemesinin ret kararının dayanağı olan görüş ve bilgi notlarının gerçeği yansıtmadığını ileri sürmüştür. Başvurucu; Vakfın kurucusunun 3.Dünya Savaşı'nda sadece kendisine bağlı olanların kurtulacağını söylemediğini,peygamberlik iddiasında bulunmadığını, gerekçeli kararda bahsi geçen paranoya teşhisine yönelik raporların Adli Tip Kurumu raporu ile geçersiz kılındığını, Devlet Güvenlik Mahkemesinde yapılan yargılama sonucunda Vakıf Başkanı l.E.E.nin beraat ettiğini ancak gerekçeli kararda bu bilgilere yer verilmediğini ifade etmiştir. Vakfin kurucusu Î.E.E.ye bağlılığı olan kişiler tarafından Türkiye'nin çeşitli noktalarında dernekler kurulduğunu,I.E.E.nin bu dernekler üzerinden tasavvuf, sevgi ve mutluluk konulu konferanslar düzenlediğini, çeşitli görsel ve yazılı medya araçları vasıtasıyla düşüncelerini beyan ettiğini belirten başvurucu; Í.E.E.nin kurucusu olduğu ABD merkezli Vakfin toplumun temel değerlerine aykırı faaliyetlerinin bulunduğu gerekçesiyle Ankara'da şube açmasına izin verilmemesinin ifade, örgütlenme, din ve inanç özgürlüklerini ihlal ettiğini iddia etmiştir.
34. Bakanlık görüşünde; ilk olarak başvurucunun şikâyetlerinin din ve inançözgürlüğü kapsamında değerlendirilemeyeceği, dernek kurma özgürlüğü yönünden incelenmesi gerektiği ileri sürülmūştür. Bireysel başvuru şikâyetlerinin esasına ilişkin olarak ise dosyada yer alan bilgi notlarında başvurucu Vakfin kurucusunun dinî inanç ve söylemlerinin toplumda uyandırdığı infial ve tepkiler nedeniyle ABD'ye yerleştiği, bu anlamda kamu düzeni ve kamu yararının sağlanması amacıyla ABD'de kurulmuş başvurucu Vakfa Türkiye'de şube açma izni verilmediği belirtilmiştir. Başvurucu Vakfın çeşitli görsel ve yazılı basın vasıtasıyla yayım faaliyetlerine devam ettiğine vurgu yapılmış; Vakfin kendilerine ait olduğunu belirttiği TV kanallari, diğer medya organlari, internet, yayımlar aracılığıyla toplantılar düzenleyerek düşüncelerini topluma aktarma hususlarında bir kısıtlama ile karşılaşmadığı ifade edilmiştir.

35. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında 25/10/1989 tarihinde kurulan MIHR Vakfi ve Vakfin dağılma sūreci (bkz. §§ 11, 12) hakkında açıklamalarda bulunmuştur.Kurucuları İ.E.E.nin dile getirdiği birtakım ifadelere alıntı yapmak suretiyle karşı görüşbeyanında yer veren başvurucu; misyonlarının õzünde sevgi olduğunu, Vakıf kurucusu I.E.E.nin tasavvuf kültürünün temsilcilerinden olduğunu belirtmiştir. Bakanlık tarafindan Vakfın fikirlerini topluma ulaştırmak amacıyla Vakfa ait çeşitli görsel ve yazılı basın vasitasıyla Vakfin yayım ve faaliyetlerine devam ettiği belirtilmişse de başvurucu Vakıf sahip olduğu imkânların hukuka aykırı yollarla ellerinden alındığını, gerçekleştirmek istediği konferanslara izin verilmediğini, Vakıf Başkanı İ.E.E.nin Kur'an-ı Kerim mealleri hakkında ise toplatma kararı verildiğini iddia etmiş; bireysel başvuru formunda zikrettiği ihlal iddialarını aynen yinelemiştir.


B. Değerlendirme 
36.Anayasa'nın "Din ve vicdan hürriyeti"kenar başlıklı 24. maddesinin ilgili kısmışõyledir:
"Herkes, vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir."
37. Anayasa'nın "Dernek kurma hürriyeti" kenar başlıklı 33. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir.

...
Dernek kurma hürriyeti ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlák ile başkalarının hürriyetlerinin korunmasısebepleriyle ve kanunla sınurlanabilir.

*.•
Bu madde hükümleri vakflarla ilgili olarak da uygulanır."
38. Başvurucunun şikâyetlerinin değerlendirilmesi bakımından õncelikle vakıfların Sözleşme'nin l1. maddesinde yer verilen örgütlenme özgürlüğünden ve Anayasa'nın 33.maddesinde yer verilen dernek kurma hürriyetinden yararlanıp yararlanmayacağı hususu incelenmelidir. Bu inceleme kapsamında vakifların sivil toplum yönünden ne ifade ettiği ve ne amaçla oluşturulduğu õnem taşımaktadır.

39. Vakıflar, kamu menfaatini ilgilendiren bir alanda bireylerin birlikte hareket ederek oluşturdukları ve vakfedilmiş veya vakfin hizmetine ðzgülenmiş bir mal varlığı ile donatılmış tüzel kişiler olarak tanımlanabilir. Taşıdığı tarihsel ve güncel önem dikkate alınarak Anayasa'nın 33. maddesinde dernek kurma özgürlüğü yönünden Öngörülen serbestîve sınırlamaların vakıflar yönünden de aynen geçerli olduğu açıkça hükme bağlanmıştır. Bu bağlamda vakıfların Anayasa'nın 33. maddesinde yer verilen dernek kurma hürriyetinden ve ilgili hakkın güvencelerinden yararlanacağı açıktır.

40. Vakıf kurma yoluyla sivil toplumun çekirdeği olan bireye kamu menfaatini ilgilendiren bir alanda kolektif hareket imkânı tanınmaktadır. Bireylerin gayretiyle böylesi bir yapı oluşturabilmesi örgütlenme özgürlüğü açısından büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda vakıfların gerek Anayasa bakımından dernek kurma özgürlüğü gerek Sözleşme bakımından Örgütlenme õzgürlüğü kapsamında kaldığı açıktır (AiHM'in benzer yöndeki bir değerlendirmesi için bkz. § 28).

41. Başvurucu Vakfin Tūrkiye Şubesi Tüzüğü'nde amacının; üç ana dünya dini olan Müslümanlık, Hristiyanlık ve Musevilik arasında iş birliğini teşvik etmek, insanlara bütün dinlerin her şeyi yaratan Allah'tan geldiğini öğretmek, dünya barışının tesisine katkısağlamak, dünyaya İslam'ın terörist bir din olmadığını, dünyanın mutluluğu ve barışı için çalışan bir din olduğunu açıklamak olduğu belirtilmiştir. Mahkemenin ret gerekçesi ise Vakıf Başkanı'nın toplumun genel dinî değerleri ile çelişen beyan ve yayımlarının bulunduğu saptamasına dayanmaktadır.


42. Dernek ve vakıf gibi sivil toplum kuruluşları yasal yapılar olmaları sebebiyle vicdan özgürlüğü yönünden mağdur statüsü taşıyamaz. Bununla birlikte bu yapılar belirli bir dinin yahut inancın yayılması için faaliyette bulunabileceği gibi bizatihi bir dinin yahut inancın temsilcisi konumunda da olabilir (AiHM'in benzer yöndeki bir değerlendirmesi için bkz. § 29).

43. Somut olayda ilk derece mahkemesinin gerekçesinden, başvurucu Vakıf tarafindan açılan davanın Vakıf Başkanı'nın benimsediği dinî öğretinin toplumun genelinde kabul görmüş İslam inancı ile bağdaşmaması nedeniyle reddedildiği anlaşılmıştır. Bu bağlamda Vakıf Tüzüğü de dikkate alınarak başvurucu Vakfin dinî bir amacı gerçekleştirmek için kurulduğu, Vakıf Başkanının dinî yorum ve öğretileri sebebiyle tescil talebinin kabul edilmediği anlaşılmış; dernek kurma özgürlüğü açısından yapılacak incelemenin -derece mahkemesinin gerekçesi de gözetilerek- din özgürlüğü çerçevesinde yapılması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
44. Yurt dışında kurulmuş bir Vakıf olarak başvurucunun Türkiye'de şube açmak suretiyle faaliyette bulunmasına izin verilmemiştir. Başvurucu bu nedenle dernek kurma ðzgürlüğünün ihlal edildiğini ileri sürmekte olup başvurucunun bu iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşıldığından kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a.Müdahalenim Varhığı
45. Anayasa'nın 33. maddesinde yer verilen "dernek kurma hakka" tabiiyetine bakılmaksızın herkese tanınmış bir haktır. Bu bağlamda yurt dışında kurulmuş bir vakıf olan başvurucunun da bu hakkın süjesi olmasına bir engel bulunmamaktadır. Bununla birlikte yabancıların dernek kurma hakkına 5253 sayılı Kanun'un 5. maddesinin (2) numaralıfikrasıyla izin şartı getirilmiştir. Bu bağlamda başvurucunun faaliyetlerine izin verilmemesi nedeniyle Türkiye'de şube açamadıği, bu durumun başvurucu Vakfin din Özgürlüğüçerçevesinde dernek kurma özgürlüğüne yönelik bir müdahale teşkil ettiği sonucuna ulaşılmıştır.

b. Mtüdabalenin İblal Oluşturup Oluşturmadığı
46. Yukarida anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartları yerine getirmediği mūddetçe Anayasa'nın 33. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler,  yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, .…. demokratik toplum düzeninin .. gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykarı olamaz."
47. Bu nedenle sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafindan öngörülme, Anayasa'nın 33. maddesinin üçüncüfikrasında belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve demokratik toplum dūzeninin gereklerine uygunluk şartlarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik 
48. Yabancı vakıfların Tūrkiye'de şube açmak suretiyle faaliyette bulunması 5253sayılı Kanun'un 5. maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca İçişleri Bakanlığının iznine tabi kılınmış ancak iznin hangi hâllerde verilip verilmeyeceğine ilişkin olarak aynı Kanun'da açık bir düzenleme yapılmamıştır. Bununla birlikte 4721 sayılı Kanun'un 101. maddesinin dördüncü fikrasında Cumhuriyet'in Anayasa ile belirlenen niteliklerine ve Anayasa'nın temel ilkelerine, hukuka, ahlaka, millî birliğe ve millî menfaatlere aykını olacak şekilde veya belli bir irk ya da cemaat mensuplarını desteklemek amacıyla vakıf kurulamayacağı belirtilmekte olup yerine getirilmesi gereken izin şartının ilgili madde çerçevesinde yorumlanmasının icap ettiği anlaşılmıştır. Bu yorum işığında müdahalenin kanunilik şartını karşıladığıdeğerlendirilmiştir.

ii. Meşru Amaç
49. Başvurucunun bir vakıf olarak Türkiye'de şube açıp faaliyette bulunmasına,Vakıf Başkamı'nın sözlü ve yazılı beyanlarının toplumun genel değerleri ile çeliştiği gerekçesiyle kamu düzeni ve kamu yararı gözetilerek izin verilmemiştir. Anayasa'nın 33.maddesinin üçüncü fikrasında dernek kurma özgürlüğüne yönelik gerçekleştirilecek mūdahaleler yönünden bir meşru amaç listesi õngörülmüş olup kamu yararı, meşru amaçlistesinde yer almamaktadır. Bununla birlikte dernek kurma özgürlüğüne yönelik söz konusu müdahalenin amaçlarından bir diğeri kamu düzeninin sağlanması olarak belirtilmiştir. Kamu düzeninin sağlanması amacı, Anayasa'nın 33. maddesinin üçüncü fikrasında Öngörülen meşru amaç listesinde yer aldığı için söz konusu mūdahalenin meşru amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.

Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
50. Örgütlenme ðzgürlüğünün bir şekli veya ðzel bir yönü olan dernek hakkı; kişi açısından dernek kurma Özgürlüğünün yanı sıra derneğe üye olma, derneğin etkinliklerine katılma ve mensuplarının menfaatlerini korumak üzere faaliyetlerde bulunma gibi hakları da içermektedir. Dernekler ise belirli bir amacın gerçekleştirilmesi ya da izlenmesi için kişilerin bilgi ve çalışmalarını sürekli olarak birleştirdikleri örgütlenmiş ve tūzel kişilikle donatımışkişi topluluklarıdır. Anayasa'nın 33. maddesi temel olarak dernek hakkının kullanılmasısırasında kamu makamlarının keyfi mūdabalelerine karşı korummayı amaçlamaktadır (Hint Aseel Hayvanları Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, B. No: 2014/4711,22/2/2017, § 43).

51. Bununla birlikte dernek kurma özgürlüğü elbette ki sınırsız bir hak değildir.Devletin egemenliği altındaki kişilerin hak ve özgürlüklerini güvence altına alma konusundaki pozitif yükümlülūğü bulunmakta olup bu yükümlülük kapsamında bir derneğin amacı veya faaliyetleri, açıkça yahut zımnen Anayasa'nın 33. maddesinin üçüncü fikrasında belirtilen menfaatlere yönelik tehdit yaratmakta ise ilgili hakka yönelik sınırlamalar getirilebilir. Bu noktadan hareketle yurt dışı merkezli bir vakfin Türkiye'de faaliyette bulunmasının izin şartına bağlanması da devletin söz konusu yükümlülüğünden kaynaklanmakta olup bu sınırlamalar kapsamındadır.


52. Öte yandan dernek kurma Özgürlüğüne yönelik herhangi bir müdahale,demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmalıdır. Bu noktada gereklilik kavramının yararlılık olarak anlaşılmaması Önem arz etmektedir. Müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunun kabul edilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılaması ve orantılı olması beklenmektedir. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması,başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151,4/6/2015, § 51; Mehmet Ali Aydın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, § 68; Tansel Çõlaşan,B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51).

53. Anayasa Mahkemesi bir kısıtlamanın dernek kurma Özgürlüğü ile bağdaşıp bağdaşmadığı hususuna, dolayısıyla temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğine karar vermede anayasal anlamda yetki sahibi olan iç hukuktaki son mercidir (benzer yöndeki bir değerlendirme için bkz. Sinan Baran, B. No: 2015/11494, 11/6/2018, § 37).
54. Anayasa Mahkemesinin görevi, bu denetimi yerine getirirken derece mahkemelerinin yerini almak değil, söz konusu yargı mercilerinin takdir yetkilerini kullanarak verdikleri kararların Anayasa'nın 33. maddesine uyumluluğunu denetlemektir.Dernek kurma özgürlüğüne yönelik gerekçesiz veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahaleler, Anayasa'nın 33. maddesini ihlal edeceğinden söz konusu müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için kamu makamları tarafindan ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olmasi şarttir.

(2)İlkelerin Somut Olaya Uygulanması
55. Yabancıların Türkiye'de yeni vakıf kurmaları 5737 sayılı Kanun'un 5.maddesinin dördüncü fikrası uyarınca hukuki ve filî mütekabiliyet esasına tabi kılınmış olup 5352 sayılı Kanun'un 5. maddesinin ikinci fikrası uyarınca yabancı derneklerin Türkiye'de faaliyette bulunmaları Dışişleri Bakanlığının görüşü alınmak suretiyle İçişleri Bakanlığının iznine bağlanmıştır. Başvurucu Vakıf; yurt dışı merkezli olması sebebiyle bu kapsamda izin talebinde bulunmuş, başvurucunun izin talebi Vakıf Başkanı'nın toplumun temel değerleriyle çelişen beyanlarının bulunduğu gerekçesiyle reddedilmiş, ret sebebi başvurucuya bildirilmemiştir.

56. Başvurucu, ret kararına karşı iptal davası açmıştır. Yapılan yargılama sonucunda davanın reddine karar veren derece mahkemesi, gerekçesinde Vakıf Başkanıİ.E.E.nin peygamberlik iddiasının bulunduğunu, kendisine vahiy geldiğini ileri sürdüğünübelirtmiş; başvurucu Vakfin Başkanı'na ait olduğu belirtilen birtakım ifadelere ve bilgilere yer vermiş, bu durumun toplumun temel değerleriyle çelişerek kamu düzeni ve kamu yararına aykırılık teşkil ettiğini ifade etmek suretiyle davanın reddine karar vermiştir. Başvurucu,idarenin ret sebebini Mahkemenin gerekçesinden öğrenmiştir.

57. Karar neticesinde başvurucu Vakfin Türkiye'de şube açmasına izin verilmemesi kesinlik kazanmıştır. Başvurucu Vakfa Türkiye'de şube açma izni verilmemesinin gerekçesi 

başvurucu Vakfin Başkanı'nın dinî içerikli ifadelerinin toplumun temel değerleriyle çelişmesidir. Bireye ve bireyin iç dünyasına õzgü bir hak olan din özgürlüğü aynı zamanda inancın paylaşıldığı bir topluluk oluşturmayı, topluluğa dâhil olmayı ve bu toplulukla birlikte dinin gereklerini yerine getirmeyi, dinin toplum tarafindan anlaşılması ve yayılması için örgütlū çalışmayı da koruma altına alır, Zira örgütlū toplumun bir parçası olan vakıf ve dernekler aracılığıyla sivil toplumda faaliyette bulunmanın tüzel kişilik altına girmeden oluşturulan dinî topluluklara nazaran sağladığı büyük kolaylıklar (vergi muafiyetinden yararlanabilme, zorluklarla karşılaşılmadan bağış toplayabilme, denetlenebilir olma nedeniyle topluma yayılan güven duygusu vb.) vardır.

58. Bununla birlikte başvurucu Vakfin Türkiye faaliyetlerine, Vakıf Başkanı'nın savunduğu bazı dinî yorumlar nedeniyle izin verilmemiştir. Türkiye'de çok sayıda farklı din ve inanç mensubu bulunduğu gibi İslam dininin de çok sayıda yorumu çeşitli topluluklarca veya bireysel olarak benimsenmektedir. Din ve inanç alanındaki mevcut çeşitlilik din ve vicdan özgürlüğünü, hukukun üstünlüğüne dayanan etkili ve anlamlı bir demokrasinin temellerinin kurulması ve sürdürülmesi için hayati öneme sahip kılmaktadır (Tuğba Arslan [GK], B. No: 2014/256, 25/6/2014, § 53). Anayasa Mahkemesi başörtūsūne ilişkin verdiği Tuğba Arslan kararında din ve vicdan özgürlüğünün ancak tanıma, çoğulculuk ve tarafsızlık anlayışı ile temellendirilen bir demokraside korunabileceğini şu şekilde ifade etmiştir:
"Din õzgürlüğü bağlamında 'tanıma', devlet-birey ilişkilerinde devletin, tūm din veya inanç guruplarının varlıklarını eşit şekilde kabul etmesini gerektirir. Devletin çoğulcu bir tanıma siyaseti, bir yandan devleti toplumda herkese karşı eşit mesafede durmaya zorlarken öte yandan, devletin herhangi bir dini ya da ideolojiyi resmen benimsemesine izin vermez.Çoğulculuk ise herkesin kendi kimliğiyle ve kendisi olarak toplumsal ve siyasal yaşama katılmasıyla mümkündür. Farklılıkların ve farklı olanların tanınmadığı ve tehditler karşısında korunmadığı bir yerde çoğulculuktan bahsedilemez. Çoğulcu toplumda devlet,bireylerin kendi dünya görüşlerinin ve inançlarının gereğine uygun olarak yaşamalarınısağlamakla yükümlüdür. Devlet, toplumda var olan görüşlerden veya yaşam tarzlarından birini yanlış' kabul etme yetkisine sahip değildir. Bu bağlamda Anayasa'da yer alan sınırlama sebepleri bulunmadıkça, farklılıkların bir arada yaşatılması, çoğunluğun ya da azınlığın hoşuna gitmese de çoğulculuğun bir gereğidir. Din ve vicdan özgürlüğünü koruyan üçüncü anlayış ise bireylerin din ve vicdan özgürlüğünün eşit düzeyde korunmasının teminatı olan laiklikten doğan tarafsızlıktır."
59. Bu bağlamda belirtmek gerekir ki gerek Anayasa'da gerekse kanunlarda bir din tanımı ve bir din tercihi yapılmamıştır. Tüm din ve inançlara karşı eşit bir mesafede durulması Anayasa koyucunun bilinçli tercihidir. Nitekim Anayasa Mahkemesi Tuğba Arslan kararında laikliği tam da bu şekilde, devletin din ve inançlar karşısında tarafsızlığınısağlayan, devletin din ve inançlar karşısındaki hukuki konumunu, görev ve yetkileri ile sınırlarını belirleyen anayasal bir ilke olarak tanımlamıştır. Laik devlet; resmî bir dine sahip olmayan, din ve inançlar karşısında eşit mesafede duran, bireylerin dinî inançlarını barışiçinde serbestçe öğrenebilecekleri ve yaşayabilecekleri bir hukuki düzeni tesis eden, din ve vicdan hürriyetini güvence altına alan devlettir. Dolayısıyla farklı dinî inançlara sahip olanlar ya da herhangi bir inanca sahip olmayanlar laik devletin koruması altındadır. Bu anlamda laiklik, devlete negatif ve pozitif yükümlülükler yüklemektedir. Negatif yükümlülük, devletin bir dini ya da inancı resmî olarak benimsememesini ve bireylerin din ve vicdan hürriyetine zorunlu nedenler olmadıkça müdahale etmemesini gerektirmektedir. Pozitif yükümlülük ise devletin din ve vicdan hürriyetinin önündeki engelleri kaldırması, kişilerin inandıkları gibi yaşayabileceği uygun bir ortamı ve bunun için gerekli imkânları sağlaması õdevini beraberinde getirmektedir ( benzer değerlendirmeler için bkz. Tuğba Arslan, §§ 136-138).

60. Anayasa koyucunun tüm din ve inançlara karşı eşit bir mesafede durma tercihinin doğal bir sonucu olarak Anayasa'nın 24. maddesinde õngörülen koruma; ceşitli dinî, felsefi inanış ve inançsızhıkları da kapsamaktadır. Bu kapsama bir dinin geleneksel olmayan ve toplumun genelinde kabul görmeyen yorumları da dâhildir. Bu bağlamda hangi ilke ve öğretilerin bir din için makbul olarak kabul edilebileceği mahkemelerin de takdir alanında değildir (benzer değerlendirmeler için bkz. Tuğba Arslan,§ 50).
61. Şüphesiz ki kamu otoriteleri ve mahkemeler dinî amaçlarla kurulmuş bir derneğin yahut vakfın toplum için zararlı faaliyetler yürütüp yürütmediğini denetleme hakkına sahiptir, Bununla birlikte böyle bir denetim, dinî amaçla kurulan vakıf ve dernekleri kuranların veya üyelerinin inançlarının toplumun genelinde kabul görüp görmediğinin değerlendirilmesi olarak anlaşılamaz. Devletin görevi, varsayımlara dayanarak dinî örgütleri yasaklamak, başka bir deyişle hak ve õzgürlükleri kısıtlamak değil bireylerin karşılıklı tanıma ve tahammül içinde yaşamasını sağlayacak tedbirleri almaktır (benzer değerlendirmeler için bkz. Tuğba Arslan, § 127).

62. Somut uyuşmazlıkta; yargılama merci ret kararını yalnızca Vakıf Başkamı'nın savunduğu bazı dinî yorumların toplumun temel değerleriyle çelişmesi ile gerekçelendirilmiştir. Diğer bir ifade ile gerekçede işaret edilen bu tespit, başvurucunun Türkiye'de şube açmasının engellenmesi bakımından yargılama mercii tarafindan yeterli kabul edilmiştir. Başvurucunun dernek kurma özgürlüğüne yönelik bu müdahale ile gerçekleşmesi amaçlanan meşru amacın kamu düzeninin sağlanması olduğu açıktır. Bununla birlikte mevcut gerekçenin dinî bir grupla ilintili kabul edilse dahi başvurucu Vakfin Türkiye'de faaliyet göstermesi ile kamu düzenini ne şekilde bozacağına yahut hangi biçimde bozma tehlikesi oluşturacağına yönelik yeterli açıklama barındırdığı söylenemez. Bu değerlendirmeler ışığında, başvurucunun dernek kurma özgürlüğüne yönelik müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiğinin ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya konulamadığı sonucuna ulaşılmıştır.

63. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 24. maddesinde koruma altında bulunan din özgürlüğü çerçevesinde başvurucunun Anayasa'nın 33. maddesinde güvence altına alınan dernek kurma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

64. Başvurucunun yargılama sürecinde hükme esas alınan Dışişleri Bakanlığı ve diğer birimlerden gelen bilgi notlarının kendisine tebliğ edilmeden hükme esas alınmasının adil yargılanma hakkını ihlal ettiğine ilişkin şikâyeti hakkında ayrıca bir inceleme yapılmasına yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yõnünden 
65. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması ile 100.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

66. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:

2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

67. Ayrıca eski hâle getirme kuralı çerçevesinde başvurucuya manevi zararlarıkarşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Din özgürlüğüyle bağlantılı olarak dernek kurma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Diğer ihlal iddialarının İNCELENMESİNE YER OLMADIĞINA,
B. Anayasa'nın 33. maddesinde güvence altına alınan dernek kurma hakkının IHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin dernek kurma hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 13. İdare Mahkemesine (E.2009/310, K.2009/1268) GÖNDERİLMESÍNE,
D. Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDİNE,
E. 239,50 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.039,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 18/10/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.