Anayasa Mahkemesinin 2/2/2022 Tarihli ve 2019/22743 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-04-12

12 Nisan 2022 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31807
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNÇİ BÖLÜM  KARAR 
FENER BOZKURT VE SİRAÇ BOZKURT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/22743Karar Tarihi : 2/2/2022
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Fener BOZKURT 2. Siraç BOZKURT Başvurucular Vekili : Av. Cemşit TABAK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda meydana gelen intihar vakasında gerekli koruma önlemlerinin alınmaması ve ölümü takiben etkili soruşturma yapılmaması nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/6/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkant tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyłedir:

A. A.B.nin İntiharına İlişkin Süreç
8. Başvurucuların 1997 yıhında dünyaya gelen müşterek çocukları A.B. işyeri dokunulmazlığını ihlal, nitelikli olarak konut dokunulmazlığıı ihlal, kilitlenmek suretiyle muhafaza altına alınan eşya hakkında hırsızlik, bina içinde muhafaza altına alımmış eşya hakkında hırsızlik ve mala zarar verme suçlarından Adana 22. Asliye Ceza Mahkemesinin 28/6/2017 tarihli karanı ile hüküm giymiştir. 13 yıl 22 ay 40 gün hapis cezası alan A.B.nin tahliye tarihi 15/12/2030 olarak hesaplanmıştir.

9. A.B.nin cezasının infazı için bulunduğu Tarsus 2 No.iu T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda (Kurum) temizlik işlerinde çalıştırılması Kurum Müdürlüğünün 24/8/2017tarihli kararıyla uygun bulunmuştur. A.B. için yakmlarının Kurum dışından kitap getirdiği ve A.B.nin açık ilköğretim okulu altıneı sınıf öğrencisi olduğu anlaşılmıştır.
10. A.B.nin bulunduğu koğuş birçok kez olmak üzere Kurum Müdürlüğü tarafından değiştirilmiştir. Söz konusu oda/koğuş yerleştirme kararlarında kriterler "çalıştırılacağıbirime göre, çahşması için, hükümlülük/tutukluluk durumuna göre, suç türüne göre ve idari nedenlerle" olarak ifade edilmiştir. Son olarak yirmi dört kişinin bulunduğu A-18 koğuşunda kalan A.B. Kurum bünyesinde bulunduğu süre içinde yedi farkhı koğuşta kalmıştır.
11. Kurum tarafindan düzenlenen 28/11/2017 tarihli genel risk ve ihtiyaçraporunda "A.B.nin depresyonda olduğu, intihar riskinin yüksek olduğu. psikoz ve zarar verme riski ile ruhsal travma problemi bulunduğu, açıklanamayan bedensel belirtiler yaşadığı, takıntılı davranışları olduğu, dikkat eksikliği-hiperaktivite rahatsızlığı olduğu.manik atak ve saldırganlıik riski bulunduğu, bu nedenlerle yakn takip edilmesi ve acil psikiyatrik muayeneye tabi tutularak uygun müdahalelerde bulunulması gerektiği" ifade edilmiştir.

12. A.B. muhtelif tarihlerde renal kolik (böbrek taşı kaynakh ağrı), idrar yolu enfeksiyonu, diş çürüğü/kırıği, dental apse, akut konjonktivit (gözde iltihaplanma), eklem ağrısı, ciltte alerjik reaksiyon, hel ağrısı gibi şikâyetlerle/tanılarla Tarsus Devlet Hastanesinin Acil, Üroloji ve Cildiye Poliklinikleri ile Tarsus Ağız ve Diş Sağlığı Merkezine sevk edilmişve kendisi için reçeteler hazırlanmıştır.

13. A.B. birçok kez olmak üzere hastanenin psikiyatri polikliğine de sevk edilmiştir.26/2/2018 tarihinde koğuş içinde fazla ilaç aldığı diğer hükümlüler tarafından görevli personele bildirilen A.B. bireysel görüşmelere tabi tutulmuştur. Psikiyatri polikliniğinde görevli doktorlar tarafindan A.B. için 30/3/2018 tarihinde depresyon tanisıyla reçeteler hazirlanmiş ve kontrol muayenesi önerilmiştir. 30/4/2018 tarihinde kontrol muayenesine götürülen A.B.ye doktorlar anksiyete bozukluğu tanısı koymuş ve tedavisi için ilaç reçete etmiştir. A.B. uyku bozukluğu nedeniyle 9/5/2018 tarihinde yine psikiyatri polikliniğine sevk edilmiştir. A.B. için 25/5/2018 tarihinde psikiyatri polikliniği doktorlari, 3/7/2018 tarihinde ise Kurum doktoru tarafından anksiyete bozukluğu tanısıyla ilaç reçete edilmiştir 
14. A.B. 2018 yılının Nisan ve Mayıs aylarında Kurum Müdürlüğüne sunduğu dilekçelerle ilaçlarını kullanmak istemediğini beyan etmiştir. 26/2/2018 ve 5/7/2018tarihlerinde gerçekleşen eylemleri sonucu idare tarafindan alınan sağlik önlemlerine uymamak filinden A.B., Kurum Disiplin Kurulunca kınama cezası ile cezalandırılmiştir.

15. A.B. ile sosyal hizmet uzmanı ve psikolog tarafindan mubtelif tarihlerde Kurum bünyesinde görüşmeler yapılmıştır. A.B. sosyal hizmet uzmanı ile 3/10/2017, 4/10/2017 ve 8/6/2018 tarihlerinde görüşmüştür. Bu üç görüşmede A.B. alınan notlara göre özetle akrabasının intihar ettiğini, babasının hastanede olduğunu, durumundan haberdar olmak istediğini, ailesinin ekonomik durumunun iyi olmadığını, sosyal yardımlar için başvuru yapmak istediğini beyan etmiştir.

16. A.B. yine Kurum bünyesinde 22/8/2017 ve 19/6/2018 tarihleri arasında psikolog ile on:iki ayrı görüşme gerçekleştirmiştir. Bu görüşmelerin ilk altısında (22/8/2017-28/12/2017) A.B. yakınının intihar ettiğini, babasının hasta olduğunu ifade etmiş,ayrıca hasımlarının bulunduğunu belirterek koğuş ve kurum değişikliği talep etmiştir.8/5/2018 tarihli dokuzuncu psikoiog görüşmesi notunda A.B.nin müdahale izleme raporu uyarınca yüksek risk intihar grubunda olmasından kaynakhı görüşmeye çağrıldığı, kendisine probleminin olup olmadiğinın sorulduğu, problemi olmadiğini, sürecin kendisi için iyi gittiğini beyan ettiği, ilaç kullanımının sürdüğü, intihar olasılığının düşük olarak değerlendirildiği ifade edilmiştir. 17/5/2018 tarihli psikolog görüşme notunda ise A.B.nin kendini iyi hissetmediğini, tedaviye ihtiyaç duyduğunu beyan ettiği ve Kurum revirine yönlendirildiği belirtilmiştir. Kaydedilen 19/6/2018 tarihli son görüşmenin notunda A.B.nin kardeşinin vurulduğunu, yoğun bakıma alındığını, merak içinde olduğunu beyan ettiği ve babasının aranarak ondan bilgi alndığı ifade edilmiştir. Tarihi belli olmayan ancak 8/5/2018tarihli görüşmeden sonra düzenlendiği anlaşılan ve üę psikoloğun imzasını taşiyan rapora göre A.B.nin kendine zarar verme ve intihar eylemine girişme ihtimali düşük olarak saptanmiştir.

17. Kurum bûnyesinde Araştırma ve Değerlendirme Formu doldurularak elde edilen sonuçlar mucibince düzenlenen 2/4/2018, 30/4/2018 ve 30/5/2018 tarihli listelerde A.B. risk durumu yüksek çıkan mahkûmlar arasında yer almıştır. Kurum Müdürlüğü, söz konusu listelerde yer alan kişiler için gereken güvenlik önlemlerinin alınmasını ve her vukuatın (intihar girişimi, kendine zarar verme gibi) bildiriłmesini Kurum içi yazılarla ilgili birimlerden talep etmiştir.

18. 5/7/2018 tarihinde Kuruma çağrılan 112 Acil Servis ekibi tarafindan götürüldüğü hastanenin acil servisinde kontrol edilen A.B.nin kollarında ve göğsünde kesiler tespit edilmiş, ilk etapta reddetse de daha sonra kabul etmesi üzerine tedavisi gerçekleştirilmiş, psikiyatri polikliniğine sevki yapılmıştır. 6/7/2018 tarihli tutanağa göre Kurum psikoloğu A.B. ile psikolojik yardım amaçlı görüşme yapmak istemiş ancak A.B. bu teklifi reddetmiştir.

19. 7/7/2018 tarihinde A.B., annesi ile saat 10.30 civarında telefon görüşmesi gerçekleştirmiştir. Görüşmenin dökümünden A.B.nin annesinden israrla kardeşinin özel bir televizyon kanalını aramasını ve kendisine Kurum tarafindan ilaçlarının verilmediğini söylemesini istediği anlaşılmiştır.

20. 7/7/2018 tarihinde saat 16.45 sıralarında A.B.nin koğuşunda bulunduğu sırada tıraş biçağı/jilet ile vücuduna kesiler attığının diğer mahkûmlar tarafindan ihbar edilmesi üzerine A.B., Kurum personelince koğuş dışına alınmış ve 112 Acil Servis Kuruma çağrılmıştır. A.B. 112 Acil Servis personeli eşliğinde hastaneye götürülmüştür. 7/7/2018tarihli tutanaklarda kesilerin intihar amaçlı yapıldığı ifade edilmiştir. Ayrıca tutanaklarda A.B.nin tedaviyi reddettiği ve bu nedenle kendisine müdahale edilemediği, tetanos aşisı

yapılması gerektiği kayıt altına alınmıştır. Tedaviyi reddeden A.B. aynı gün Kuruma geri getirilmiş ve odasına yerleştirilmiştir. A.B., koğuşunda bulunan diğer mahkůmların can güvenliklerini gerekçe göstererek kendisi ile aynı koğuşta kalmak istemediklerini beyan etmeleri üzerine saat 21.00 civarında doku ve travma önleyici odaya (süngerli odaya)yerleştirilmiştir. Kurum kameralarının kaydettiği görüntülere ait Video Çözümleme Tutanağı'ndan Kurum başmemurunun A.B. ile süngerli odada bulunduğu sırada görüştüğü,A.B.nin sargı bandajlarını birkaç kez çıkardığı ancak Kurum personelince yeniden sargıbandajlarının takıldığı anlaşılmıştır. A.B. ayni gece (8/7/2018 tarihinde saat 00.40 sıralarında)süngerli odadan çıkarılarak tekli odaya yerleştirilmiştir. On iki metrekare büyüklüğünde olan tekli odada ranza, yatak, eşya dolabi, sabitlenmiş mutfak tezgâhı ve mutfak dolabi bulunmaktadır.

21. 8/7/2018 tarihinde A.B.nin bulunduğu tekli odaya sabah kahvaltısı ve öğle yemeği servisi yapılmıştır. Akşam yemeği servisi sırasında (saat 18.20) görevli Kurum memuru Y.K., kapı mazgahndan baktığında A.B.yi asılı vaziyette görmüş ve hemen Kurum yöneticilerine haber vermiştir. A.B. demir ranzayı dikey konuma getirmek, yastık kılifinıyırtarak ip şeklinde kullanmak suretiyle kendíni boynundan asmıştır. Jandarma Olay Yeri Înceleme ekiplerinin gelmesinin ardından A.B.nin cansız bedeni odasından çıkanlmıştır.
22. 9/7/2018 tarihinde gerçekleştirilen otopsi ișlemine dair 18/10/2018 tarihli raporun sonuç kısmında "göğüs sol önde yoğun olmak üzere kollarda çok sayıda cilt alt seyirli kesik vasiflı yaraların bulunduğu ancak bu yaraların ölüme sebebiyet vermediği; asıtelemi dişında başkaca travmatik lezyon bulunmadıği, kafatasında kırık, kanama, doku harabiyeti bulunmadıği, iç organlarda yaralanma tespit edilmediği bu nedenle ölümün travmatik tesirle meydana gelmediğinin anlaşıldıği, kanda uyuşturucu madde bulunmadığı ve ölümün asi sonucu meydana geldiği" ifade edilmiştir.

B.  Disiplin Soruşturmasi Süreci 
23. Olayın akabinde Kurum Müdürlüğünün 9/7/2018 tarihli emri ile infaz ve koruma memurları M.G., Y.K. ve A.Ö. hakkıda disiplin soruşturması açılmıştir.
24. İnfaz ve koruma memuru M.G. savunmasında akşam yemeği dağıtımi sırasında tekli oda nöbetçi memuru Y.K.nın koridora çıkarak "Gelin" diye bağırdığıni, toplu hâlde odaya gidildiğini, A.B.nin kendisini astığının anlaşıldığın, Kurum müdürüne ve 112 AciłServise haber verildiğini, ilgili alanın güvenliğinin sağlandığını, aynı gün olaydan önce A.B.nin nöbetçi personelden sigara istediğini ve sigara verilmesine sakınca olmadiğıni,görevini ifasında bir ihmalinin bulunmadığını düşündüğünü ifade etmiştir.
25. İnfaz ve koruma memuru Y.K. savunmasında olay tarihinde A.Ö. ile birlikte intiharın gerçekleştiği kısımda görevli olduğunu, gün içinde A.B.nin kontrolünü yaptıklarını,kendilerinden sigara istediğini, Kurum amirinin bilgisi dâhilinde sigara verdiklerini, A.B.ye havalandırmaya çıkmak isteyip istemediğini sorduklarıni, A.B.nin havanın sıcak olmasınedeniyle havalandırmaya çıkmak istemediğini, diğer mahkûmların havalandırmaya çıktığıesnada A.B.nin kontrolünün yapıldığımı ve olumsuz bir duruma rastlanmadığıni, akşam yemeği servisi esnasında A.B.yi odasında asıh hâlde bulduklarını, Kurum yöneticilerine haber verdiklerini, görevini gereği gibi yerine getirdiğini düşündüğünü belirtmiştir. İnfaz ve koruma memuru A.Ö. de Y.K.nın ifadelerine koşut beyanlarda bulunmuştur.

26. Soruşturma kapsamında bazı mahkūmların ifadelerine başvurulmuştur.Mahkûmlar, birbirleriyle örtüşen ifadelerinde özetle A.B.nin ailesi ile sıkıntıiar yaşadığınü,kendisine zarar vereceğini söylediğini, zaman zaman lavaboya gittiğinde kendisine kesi atarak zarar verdiğini, kendilerinin ona nasihatte bulunduklarını, A.B.nin bu davranışlarının koğuşta huzursuzluk yarattığıni, bu nedenle A.B.nin koğuşunun değiştirilmesini talep ettiklerini ve A.B.nin koğuştan ayrıldığını belirtmiştir.

27. A.B,nin ölümü ile sonuçlanan sürecin ayrıntılarına, mahkùmlar ile infaz ve koruma memurlarının ifadelerine yer verilen 16/7/2018 tarihli disiplin soruşturmasi raporunun sonuç kismında "görevli_ personelin olayin_ yaşandiğı tarihte herhangi bir ihmallerinin olmadığı, suç olarak nitelendirilebilecek herhangi bir emareye rastlanmadığı"ifade edilmiştir. Söz konusu rapor üzerine Kurum Disiplin Amirliği 16/7/2018 tarihłi işlemi ile ceza verilmesine yer olmadığı yönünde karar almıştır.

C. Ceza Soruşturması Süreci 
28. Tarsus Cumhuriyet Başsaveılığı (Başsavcılık) A.B.nin ölümüne ilişkin olarak hem ilgili kamu görevlileri hakkında (görevi kötüye kullanma suçundan) hem de olayın oluşbiçimi (intihar/teşvik) ile ilgili iki ayrı soruşturma yürütmüştür (Başvurucular formda başvurunun kamu görevlileri hakkında yürütülen sürece ilişkin olduğunu açıkça ifade etmiştir).

29. Kurumdan olayla ilgili detaylı araştırma yapılmasını talep eden ve disiplin soruşturması dâhil ilgili belgeler ile kamera görüntülerinin gönderilmesini isteyen Başsaveılıik, Tarsus Jandarma Komutanlığı tarafından toplanan delilleri, olay yeri krokisini,olay yeri inceleme raporunu, müteveffanın sağhk dosyasıni, olay anına ait Görüntü İzleme Tutanağı'nı ilgili birimlerden edinmiş; Adalet Bakanhığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü ile Hukuk Hizmetleri Genel Müdürlüğü başta olmak üzere birçok kurumla farkh tarihlerde yazışmalar yapmıştır.

30. Başsavcılık intihara yönlendirme/yardım suçuna ilişkin olarak meçhul sanık üzerinden yürüttüğü soruşturma sonucunda 9/11/2018 tarihli kararıyla "ölümün ası nedeniyle gerçekleştiği ve vefat edenin intihara yönlendirildiğine dair delil bulunmadığı" gerekçesine yer vererek kovuşturınaya yer olmadığı sonucuna ulaşmış, karara yapılan itiraz Tarsus 2.Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan 1/3/2019 tarihinde reddedilmiştir.
31. Başsavcılik, Kurum personeline ilişkin soruşturma sonunda ilgili kamu görevlileri hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Başsavcılık 7/2/2019tarihli kararında olaya ilişkin yukarıda aktarılan silsileye yer vermiş ve gerekçesinde "Kurum personellerinin üzerlerine atılı suçu işlediklerine dair haklarıda kamu davası açılmasınıgerektirir, somut hukuki her türlü şüpheden uzak, kovuşturmaya yetecek kadar delilin bulunmadığıın tüm dosya kapsamından anlaşıldığını" ifade etmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karara yönelik itiraz Tarsus 2. Sulh Ceza Häkimliğinin 23/5/2019 tarihli karan ile reddedilmiştir.

32. Başvurucular takipsizlik kararını tebellüğ etmelerinin ardından 27/6/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK 
33. İlgili hukuk için bkz. Serfinaz Öztürk, B. No: 2014/18274, 21/9/2017; Necla Özer ve Müslim Özer, B. No: 2013/3782, 21/4/2016; Mehmet Kaya ve diğerleri. B. No:2013/6979, 20/5/2015.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
34. Anayasa Mahkemesinin_2/2/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi 
35. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate ahnarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucuların adli yardım taleplerinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
36. Başvurucular; oğullarının riskli bir mahkûm olmasına rağmen vefat ettiği gün süngerli odadan çıkarılarak sabitlenmemiş ranzanın bulunduğu tek kişilik odaya alındığını,Kurum tarafindan oğullarının yaşamının korunması için Özenin gösterilmeyip alnmasıgerekli makul tedbirlerin alınmadığıni, ayrica olayın akabinde sorumluların ortaya çıkarılması adına da etkili bir soruşturma yapılmadığını belirterek adil yargılanma ve yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

37. Bakanhk görüşünde; intihar eylemine ilişkin süreç detaylı olarak aktarılmış,konuya ilişkin Anayasa Mahkemesi içtihadına yer verilmiştir. Bakanhık Özetle müteveffanın kendisini tehlikeli sayılabilecek ve ceza infaz kurumunca kendisine verilmemesi gereken ip,kemer, delici-kesici eşya gibi aletlerle öldürmediği, aksine ceza infaz kurumunda barındırıłma koşulları açısından elzem olması sebebiyle verilmiş olan yastık kılifinı ip gibi kullanmak suretiyle hayatına son verdiği, müteveffanın Kurumda barındırıldığı süreçte kötümuameleye maruz bırakıldığına veya psikolojik baskı yapıldığına dair kendisi ya da ailesi tarafiından yapılmış bir şikâyet tespit edilemediği, ayrıca Başsavcılığın kendisinden beklenen oranda büyük bir titizlikle ve süratle hareket ettiği, atılması gereken her türlü adımı attıği,iddiaların gerçekliğini ortaya çıkartmak hedefiyle her türlü ve objektif delillerin temini cihetine gittiği, başvuruculann soruşturmaya dahlinin sağlandıği, elde edilen delil ve bilgilerin kapsamlı ve nesnel bir analizi ile neticeye ulaşıldığı, usul yükümlüğünün gereğinin özenle yerine getirildiği yönünde görüş bildirmiştir. Başvurucular, Bakanlığın görüşüne karşıbaşvuru formundaki iddialarıni yinelemişlerdir.

C. Değerlendirme 
38. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Kişinin dokunulmazhığı, maddî ve manevi varlığı" kenar baştıkh 17. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
“Herkes, yaşama, .hakkına sahiptir."

39. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlikh 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, (..) kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekłi şartları hazırlamaya çahşmaknır."
40. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağhı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Şikâyetin ölüm olayının devletin gözetiminde meydana gelmesi nedeniyle maddi ve usul boyutu bağlamında bir bütün olarak yaşam hakkıkapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrica A.B.nin kendi eylemine karşı korunmadığı ileri sürülmüş olduğundan yaşam hakkının maddi boyutu yalnızca A.B.nin yaşamının kendi eylemine karşı korunmadığı iddiası kapsamında incelenecektir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
41. Yaşam hakkının doğal niteliği gereği, bu hakka yönelik bir başvuru ancak ölen kişinin mağdur olan yakınları tarafindan yapılahilecektir (T.A. [GK], B. No: 2017/32974,29/9/2021, § 128). Başvuru konusu olayda õlen A.B. başvurucuların oğludur. Bu nedenle başvuruda, başvuru ehliyeti açısından bir eksiklik bulunmamaktadır.
42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurucuların yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasıın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
43. Kişinin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma hakkı birbiriyle sıkıbağlantıları olan, devredilmez ve vazgeçilmez haklardan olup devletin bu konuda pozitif ve negatif yükümlülükleri bulunmaktadır. Devletin pozitif bir yükümlülük olarak yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını gerek kamusal makamların gerek diğer bireylerin gerekse kişinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma yükümlülüğü bułunmaktadır (Bu değişiklikle birlikte bkz. T.A., § 135).
44. Anayasa Mahkemesinin yaşam hakkı kapsamında devletin pozitif yükümlülükleri açısından benimsediği temel yaklaşıma göre devletin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında gerçekleşen ölüm olaylarinda Anayasa'nın 17. maddesi devlete, elindeki tüm imkânları kullanarak bu konuda ihdas edilmiş yasal ve idari çerçevenin yaşamı tehlikede olan kişileri korumak için gereği gibi uygulanmasını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkili idari ve yargısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yükümlülük, kamusal olsun veya olmasın yaşam hakkının tehlikeye girebileceği her türlü faaliyet bakumından geçerlidir (T.A., § 134).

45. Bu kapsamda bazı özel koşullarda devletin kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı yaşamı korumak amacıyla gerekli tedbirieri alma yükümlülüğü de bulunmaktadır (Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841, 23/1/2014, §74). Ceza infaz kurumlarında gerçekleşen ölüm olayları için de geçerli olabilecek bu yükümlülüğün ortaya çıkması için ceza infaz kurumu yetkililerinin kendi kontrolleri altındaki bir kişinin kendini öldürmesi konusunda gerçek bir risk olduğunu bilip bilmediklerini ya da bilmeleri gerekip gerekmediğini tespit etmek, böyle bir durum söz konusu ise bu riski ortadan kaldırmak için makul ölçüler çerçevesinde ve sahip oldukları yetkiler kapsamında kendilerinden beklenen her şeyi yapip yapmadiklarını ineelemek gerekmektedir (Mehmet Kava ve diğerlerí, § 72). Ancak özellikle insan davranışının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar değerlendirilerek yapılacak işlemin veya yürütülecek faaliyetin tercihi dikkate alınarak pozitif yükümlülük yetkililer üzcrine aşırı yük oluşturacak şekilde yorumlanmamalidır (T.A., § 136; Sadık Koçak ve diğerleri, § 74).
46. Tutuklanan veya hürriyeti bağlayıeı cezasının infazına başlanan kişilerin daha önce sahip oldukları pek çok özgürlükten mahrum kalmalarının ve günlük yaşamlarında ciddi nitelikte bir değişim yaşamalarının doğal bir sonucu olarak psikolojik durumlarıbozulabilmekte, dolayısıyla kırigan ve korumasız bir konumda bulunan bu kişilerin intihar riski artabilmektedir. Bu nedenle yasal ve ikincil düzenlemelerin ceza infaz kurumu yetkililerine bu kişiler hakkında daha duyarłı ve dikkatli olma görevi yüklemesi, tutuklu veya hükümlü kişilerin hayatlarmın tehlikeye atılmasını önleyici tedbirler alınmasıı sağlamasıgerekmektedir. Bu amaçla öncelikle ceza infaz kurumunda kalan kişilerin davranışlarının ve sağlık durumlarının takip edilmesi, gerektiğinde doktor muayenesine başvurułmasi, diğer yandan bu konuda eğilimi olduğu anlaşılanlar açısından kendileri için en uygun yerlerde kalmalariının temin edilmesi, intihar eylemlerinde kułlanılabilecek kesici/delici eşyalara,kemer, çamaşır ipi veya ayakkabı bağeıklanı gibi eşyalara el konması suretiyle bu tip risklerin azaltılmasına yönelik önlemlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Kaya ve diğerleri, § 73).
47. Bu bağlamda bir tutuklunun veya hükümlünün kendine zarar verme ihtimalini kişi özgürlüğüne aşırı bir sınırlama getirmeyecek ölçüde en aza indirecek tedbirlerin alınmasıyetkililerden beklenebilecektir. Bir hükümlü veya tutuklu açısından daha sıkı tedbirlerin gerekip gerekmediği ve bunların uygulanmasının makul olup olmadığı, başvuru konusu yapılan her bir somut olayın koşullarına göre değişecektir (Mehmet Kaya ve diğerleri, § 74).
48. Yaşam hakkı kapsamında devletin öncelikle yaşamı tehlikeye girebilecek kişilerin yaşamını korumak için yeterli yasal ve idari bir çerçeve oluşturması gerekmektedir.Aynı yükümlülük ceza infaz kurumlarında bulunan kişilerin yaşam ve sağlıklarının korunması için de geçerlidir. Bu kapsamda ceza infaz kurumu yetkililerince yerine getirilecek kontrol ve denetim işlemleri ile bu konuda alınacak diğer tedbirlerin mevzuatta ayrıntılıolarak düzenlendiği daha önce Anayasa Mahkemesince tespit edilmiştir (Nejla Özer ve Müslim Özer, B. No: 2013/3782, 21/4/2016, §§ 74-89; Hilmi Moray, B. No: 2013/3053.21/4/2016, §§ 25-36).

49. Diğer taraftan devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerinin usule ilişkin yönü, doğal olmayan her ölüm olayının sorumlularının belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek etkili bir soruşturma yürütülmesini gerektirmektedir. Yürütülecek bu soruşturmanın temel amacı yaşam hakkını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmasını, kamu görevlilerinin müdahalesiyle veya onların sorunlulukları altında meydana gelen ya da diğer bireylerin filleriyle gerçekleşen ölümler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini sağlamaktır (T.A., § 138). Usul boyutundaki 

yükümlülüğün yerine getirilmesindeki amaç; yaşamı etkili ve caydırıcı yaptırımlarla koruma altiına almak, yaşam hakkını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanabilmesini sağlamaktır (4ziz Biter ve diğerleri, B. No: 2015/4603, 19/2/2019, §58).
50. Ceza soruşturmasının etkili olması için soruşturma makamlarının resen ve derhâl harekete geçerek ölüm olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soruşturmada ölüm olaymın nedeninin veya sorumlu kişilerin belirlenmesi imkánını zayıflatan bir eksiklik, etkili soruşturma yükümlülüğüne aykırılık oluşturabilir. Ceza soruşturmasının filen hesap verilebilirliğini sağlamak için soruşturma sürecinin kamu denetimine açık olması ve ayrica her olayda, ölen kişinin yakınlarının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli olduğu ölçüde katılmalarmin sağlanmasi gerekir (T.A., § 110).

51. Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin bu tür olaylara ilişkin yürüttükleri yargılamalarda bir sonuca varırken Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yapıp yapmadıklarını ya da ne ölçüde yaptıklarınıdeğerlendirecektir. Zira derece mahkemeleri tarafindan bu konuda gösterilecek hassasiyet,yürürlükteki yargı sistemínin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer yaşam hakkı ihlallerinin önlenmesinde sahip olduğu önemli rolün zarar görmesine engel olacaktır (Filiz Aka, B. No:2013/8365, 10/6/2015, § 32). Bu husus hukuk devletine bağlılığın sağlanması, hukuka aykırıcylemlere hoşgörü ve teşvik gösterildiği görünümü verilmesinin engellenmesi yönünden bir gerekliliktir (Fahriye Erkek ve diğerleri, B. No: 2013/4668, 16/9/2015, § 91).
52. Başvuru konusu olaydaki gibi doğal olmayan her õlüm olayında olası cezai sorumluluğun tespiti adına soruşturma sonrasında kovuşturma aşamasına geçildiği durumlarda ilk derece mahkemesi önündeki yargılama aşaması dâhil bütün sürecin de t7.maddenin gereklerine cevap verebilecek nitetikte olması gerekmektedir. Böylece derece mahkemeleri mağdur olan kişilerin yaşam hakkına yönelik ihlallerin hiçbir durumda cezasız bırakılmamasını teminat altına alabilecektir (Sadık Koçak ve diğerleri, § 77).
53. Olayların oluşumuna ilişkin delillerin değerlendirilmesi idari ve yargisal makamların ödevidir (Rifat Bakır ve diğerleri, B. No: 2013/2782, 11/3/2015, § 68). Anayasa Mahkemesinin ilgili soruşturma ve yargılama makamlarının yerine doğrudan geçecek şekilde delillerin değerlendirmesini yapmasının veya yürütülmesi gerekli olan soruşturma işlemlerini belirlemesinin sõz konusu olamayacağı belirtilmelidir, Başka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamların maddi olaylara ilişkin yaptıkları değerlendirmenin yerine kendi değerlendirmesini koymak değildir (Hıdır Öztürk ve Dilif Öztürk, B. No:2013/7832, 21/4/2016, § 185). Anayasa Mahkemesinin bu husustaki gõrev ve yetkisi ilgili yargısal sürecin Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alnan yaşam hakkının güvencelerinde aranan hususların sağlanıp sağlanmadiğının incelemesinden ibarettir.
b. İlkelerin Olaya Uygulanmasi 
54. Somut süreçte özetle başvurucuların 1997 yılında dünyaya gelmiş olan müșterek çocukları A.B.; açık öğretim altıncı sınıfa devam eden, muhtetif zamanlarda sağlīk (fiziksel ve mental) problemleri yaşamış, birden fazla kez koğuş değişikliğine tabi tutulmuş, ailevi problemleri olan, zaman zaman da kendisine zarar vermiş bir hükümlü olarak bulunduğu kurum bünyesinde 8/7/2018 tarihinde tek kişilik odada kalmakta iken ası suretiyle hayatına son vermiştir.


55. Yaşam hakkına ilişkin ihlal iddiasının değerlendirilmesinde öncelikle Kurum yetkililerinin A.B.nin intihar riskini bilip bilmediklerinin veya bilmelerinin gerekip gerekmediğinin saptanması ve riski bildikleri veya bilmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmasıhâlinde de A.B.nin sağliğının korunması ve kendisine zarar vermemesi açısından gerekli önleyici tedbirleri alip almadıklarının tespiti gerekmektedir.

56. Devletin kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı yaşamıkoruma amacıyla gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü bağlamında A.B.nin kendisine zarar verme riskinin öngörülcbilir olup olmadığı açısından Kurumda bulunulan süreç ele alındığında şu hususlar öne çıkmaktadır:
- A.B. ailevi problemler yaşamiştır ve bu durum Kurum yetkililerinin bilgisi dâhilindedir.

- A.B.nin koğuşu birden fazla kez değiştirilmiş ve bu değişimlerden (tespit edilebilenlerden) biri koğuş arkadaşlarının A.B.nin kendisine zarar vermesinden duyduklan can güvenliği endişesi sebebiyle yaptıkları şikäyet/talep üzerine gerçekleşmiştir.

- A.B., Kurum tarafindan düzenlenen genel risk ve ihtiyaç raporunda intihar riski yüksek, psikolojik yönden problemleri (takıntı, ruhsal travma, saldırganlık,manik atak, psikoz) olan, acil muayene ve tedaviye ihtiyacı bulunan bir mahkûm olarak değerlendirilmiştir.

- A.B. birçok kez olmak üzere psikiyatri kliniğine sevk edilmiştir, A.B.ye bu sevkler sonucu tanı konulmuş (depresyon, anksiyete bozukluğu, uyku bozukluğu) ve Kurum içinde doktorlar tarafindan tedavi amaçhı reçeteler hazırlanmıştır, A.B.Kurum içinde de on iki kez psikolog ile görüşme gerçekleştirmiştir.
-A.B. ilaçlarını almak istemediğini Kurum idaresine iletmiştir.
- A.B., Kurumdaki sosyolog ve psikologla yaptığı görüşmelerde problemlerinin olduğunu, tedaviye ihtiyaç duyduğunu ifade etmiştir.

- Kurum tarafından Araştirma ve Değerlendirme Formu doldurularak elde edilen sonuçlar doğrultusunda düzenlenen 2/4/2018, 30/4/2018 ve 30/5/2018 tarihli listelerde A.B. risk durumu yüksek çıkan ve güvenlik önlemi ahnması gereken mahkûmlar arasında yer almıştır.

- A.B. intiharından kisa süre önce kendisine kesi atmak suretiyle zarar vermişve sağlık kurumuna sevk edilmiştir, tedaviye direnen A.B. kesiler nedeniyle yapılan sargıyı birkaç kez üzerinden çıkarmıştır.

- A.B. intiharından kısa süre önce -geçici bir süre için- süngerli odaya yerleştirilmiştir.

57. Aktarılan hususlara bakıldığında A.B.nin özel hayatında problemler yaşayan,mental rahatsızhkları olan bir birey olduğu Kurum yetkililerinin bilgisi däbilindedir. Ayrıca Kurum, A.B.yi ruħsal bozuklukları nedeniyłe birden fazla kez sağhık kurumuna sevk etmiş ve 

Kurum içindeki doktorlar bu rahatsızlıklarla ilgili reçeteler hazırlamıştır. Kurum tarafından bizzat hazırlanan liste ve raporlara göre A.B. intihar riski bulunan, gözlem altında tutulmasi,tedavi edilmesi ve güvenlik önlemi ahnması gereken bir mahkùmdur. A.B, intiharından kısa süre önce kendisine kesi atmak suretiyle zarar vermiş olduğundan Kurum tarafindan hastaneye sevk edilmiş; bu eyleminin diğer mahkûmlarda yarattığı endişe, Kurum idatesine bildirilmiş ve odasının değiştirilmesine neden olmuştur. A.B.nin tedaviyi ilaçlariını almak istememesi suretiyle reddettiği ve kendisine kesi attiğı gün de tedavi olmak istemediği.sargıları çıkardığı bizzat süreci idare eden/yöneten -sargıları yenileyen, duruma ilişkin kayitlar tutan- Kurum idaresinin bilgisi dâhilindedir.

58. Süreç içinde A.B.nin riskli bir mahkûm olmadığını ifade eden evrak 8/5/2018tarihli psikolog görüşmesi notları ve sonrasında hazırlandığı anlaşılan rapordur. Söz konusu belgede A.B.nin intihar riskinin düşük olduğu ifade edilmiştir. Ancak A.B.ye ilişkin 17/5/2018 tarihli psikolog görüşme notunda A.B.nin kendini iyi hissetmediğini ve tedaviye ihtiyaç duyduğunu beyan ettiği, ayrıca araştırma ve değerlendirme formu doldurularak elde edilen sonuçlar doğrultusunda Kurum tarafindan düzenlenen 30/5/2018 tarihli listede risk durunu yüksek güvenlik önlemi alınması gereken mahkůmlar arasında yer aldığı, 5/7/2018ve 7/7/2018 tarihlerinde de kendisine kesi atmak suretiyle zarar verdiği, hastaneye sevk edildiği, tedaviye direndiği anlaşılmıştır. Bir başka ifadeyle 8/5/2018 tarihli tespitin ardından amlan tespit ile bağdaşmayan durumları yaşandığı ve kayıt altına alındığı görülmüştür. Bu bağlamda 8/5/2018 tarihli tespitin A.B.ye ilişkin riskin artk mevcut olmadığı yönünde bir saptama olduğuņu değerlendirmek, sonrasında yaşanan süreç dikkate alındığında mümkün görünmemektedir.

59. Tüm bu hususlar dikkate alındığında yukarıda aktarılan, sağlık kurumlarının da dåhil olduğu süreci bir bütün olarak yöneten, A.B.ye ilişkin muhtelif tasarruflarda (oda değişimi, disiplin cezası) bulunan, risk listelerini/raporlarını bizzat hazırlayan Kurum idaresinin A.B.nin intihar/kendisine zarar verme riskinin varliığından haberdar olduğu, intihar vakasının Kurum için öngörülebilir nitelikte bulunduğu değerlendirilmiştir. Bu bağlamda A.B.nin sağlığının korunması ve kendisine zarar vermemesi için Kurum yetkililerinin yaşam hakkının getirdiği pozitif (koruma) yükümlülükler doğrultusunda önleyici tedbirler almasıgerektiği ortadadir.

60. Kurum idaresinin -yaşam hakkına ilişkin koruma yükümlülüğü perspektifindeA.B.nin intiharı ile sonuçlanan sürece bir bütün olarak bakıldığında Kurum tarafından A.B.nin sağlık hizmetine erişiminin sağlandığı, psikolojik değerlendirmeye tabi tutulduğu,hakkında raporlar düzenlendiği, Kurum hekimlerinin tedavi sürecine dåhil olduğu anlaşilmiştir.

61. A.B.nin 2018 yılının Şubat ayından -Mayıs ayından itibaren yoğun olmak üzere- intihar ettiği döneme kadar sık sayılabilecek ölçüde hem Kurum hekimlerine hem de hastanenin psikiyatri kliniğine götürüldüğü ve bu süreçte A.B. için depresyon, anksiyete bozukluğu gibi tanılarla ilaç reçete edildiği görülmektedir. Başvurucunun son dönemde kendisine zarar vermeye başladığı ve bu nedenle 5/7/2018 ile 7/7/2018 tarihinde hastaneye sevk edildiği anlaşılmıştır. Bununla birlikte A.B.nin psikiyatri kliniği ziyaretlerinin arttığı,ailesine ilişkin kaygılarını dile getirmeye başladığı, kendisine hastaneye sevk edilecek kadar zarar vermeye başladığı dönemde, intihar ettiği güne kadar aynı koğuşta barındırıldığı, sağlık hizmetine erişimin sağlanması dışında -gözetim, denetim altmda, kontrol altında bulundurma gibi- başkaca etkin önleyici bir tedbir ahnmadığı görülmüştür. A.B. 5/7/2018 tarihinde hastaneye sevk edilecek kadar kendisine kesi suretiyle zarar vermesinin ardından 7/7/2018

tarihinde aynı eylemi tekrarlamış ve yine hastaneye sevk edilmiş olması hâlinin psikolojik durumuna dair açık bir belirti olması karşısında -kaldı ki bu durum 30/5/2018 tarihli kurumun riskli mahkúm listesi ile tevsik edilmiştir- Kurumdan tedavi sürecinin sıkı bir şekilde takip edilmesi, kendisine zarar vermek veya intihar etmek için kullanabileceği nesneleri temin etmesinin engellenmesi ve günlük hayatmin buna göre düzenlenmesi gibi daha sıkı tedbirler alınması beklenecektir. Buna karşın 7/7/2018 tarihinde kendisine zarar veren ve tedaviyi dahi kabul etmeyen A.B. hastane dönüşü kaldığı koğuşta barndırılmaya devam etmiş ve koğuşarkadaşlarının -can güvenliği endişesi- yakınması ile süngerli odaya alınmıştır. A.B.nin kendisine zarar verme ihtimalinin düşük olduğu süngerli odaya alınması önleyici tedbirlerin hayata geçirilmesi bağlamında etkin bir adım olarak değerlendirilebilir ise de A.B. sadece dört saat sonra süngerli odadan çıkarılarak tek kişilik -ranza ve eşya dolabının sabit olmadığiodaya alınmıştır. Infaz koruma memurunun A.B. ile görüşmesi sonrası A.B.nin süngerli odadan çıkarıldığı, bu eylemin bir hekim görüşıesine veya uzman görüşüne dayahı olmadığıanlaşılmaktadır (bkz. § 20). Bu durum koruma yükümlülüğü bağlamında açık bir eksiklik olarak ele alınabilecektir. Zira infaz kurumunda bir kişinin sağlğı ve güvenliği açısından gerekli tedavi türünün ve kalması uygun olan yerin belirlenmesinin -o kişinin bu konulardaki muhakeme yeteneğinin somut olayın şartları içinde sağlıklı olmadığının açık olduğu durumlarda- sadece kişinin terciblerine göre yapılması mümkün değildir (benzer değerlendirme için bkz. Mehmet Kaya ve diğerleri, § 84). A.B.nin yukarıda aktarıłan ve Kurum idaresinin de bilgisi dâhilinde olan ruh hâli itibarıyla tek kişilik odada kaldığı kısa süre zarfinda (bir günden daha az) daha sikı bir gözetim ve denetim altında tutulmasi, kendi iradesine birakilmadan kendisine zarar verme ihtimalini en aza indirecek tedbirlerin ahnması-gerekirse odasındaki eşyaların sabitlenmesi- açık bir gerekliliktir. Ancak A.B.nin tek kişilik odada kaldığı kısa sûre zarfinda daha sıkı bir gözetim ve denetime tabi tutulduğu yönünde herbangi bir veri/kayıt bulunmamaktadır. A.B.nin intihar için odada bulunan eşyaları uygun pozisyona getirmiş olması, intihar etmiş olduğunun kontrol/denetim sırasında değil akşam yemeği servisi sırasında anlaşılması da gözetim/denetim eksikliğini doğrular niteliktedir.
62. Bu tespitler ve açıklamalar ışığında Kurum yetkililerinin A.B.nin yaşamının korunması için gerekłi olan makul ve etkili tedbirleri almadıkları sonucuna ulaşılmiştır.
63. Açıklanan gerekçelerle A.B.nin yaşamının kendi eylemlerine karşıkorunamaması sebebiyle yaşamı koruma yükümlūlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

64. Bu aşamadan sonra yaşam hakkına ilişkin pozitif yükümlülüğünün usul boyutu olan etkili soruşturma yükümlülüğünün değerlendirilmesi gerekir. Somut süreçte Başsavcıltk,Kurum personelinin görevi kötüye kullanma suçunu işlediğine dair haklarında kamu davasıaçılmasını gerektirir somut hukuki her türlü şüpheden uzak delilin bulunmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

65. Kişilerin yaşamı ile vücut bütünlüğü üzerinde ortaya çıkan risklerin en aza indirilmesi ve gerekli önlemlerin alınması konusunda sorumluluğu bulunan kişilerin tespit edilebilmesi ve tespit edilen sorumluluklar karşisında devletin göstereceği yargısal tepki benzer olayların yaşanmaması bakımından da önem taşımaktadır.

66. A.B.nin intihannda yaşamı koruma yükümlülüğünün ihlali sonucunu doğuran olgular yukarıda aktarılmıştır (bkz. § 61). Başsavcıhığın soruşturma sürecinde anlan -yaşamıkoruma yükümlülüğünün ihlal edilmesine neden olan- hususlara ilişkin bir değerlendirmede bulunulmadığı gözlemlenmiştir. Bu bağlamda ciddi/yakın riskin varlığına karşın etkin ve 

pratik önlemlerin ahınmasında yetersiz kahndiğı, özetle kamu görevlilerinin eylemleri/eylemsizlikleri ile bağlantıh olarak yaşamı koruma yükümlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşıldiğından kamu görevlileri hakkında -ihlale neden olan hususlara dair herhangi bir değerlendirme yapılmadan- takipsizlik kararı verilmesinin ve bu bağlamda sorumluların ortaya çikarılmasının engellenmesinin yaşam hakkı kapsamında etkili ceza soruşturmasi yürütülmesi yükümlülüğü bakımından ihlal sonucu doğurduğu kanaatine ulaşılmıştır.
67. Açıklanan gerekçelerle somut olayda yürütülen ceza soruşturmasında etkili ceza soruşturması yürütme yükümlülüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
68. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kurułuşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkimın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırilması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili maħkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya_genel mahkemelerde dava açıłması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçłarımı ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
69. Başvurucular; yaşam hakkının ihlalinin tespitine, etkili bir soruşturma yapılmasıiçin gereken tedbirlerin alınmasına ve 100.00o TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

70. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karanmın yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
71. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldiğından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden önceki duruna dönülnesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam cden ihlalin durdurulmasi, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin ahnması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

72. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının 

(a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargilama yapılmak üzere kararın bir öreğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkh ołarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargilama sebebinin varlığını kabuł hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

73. İncelenen başvuruda yaşamı koruma ve etkili soruşturma yükümlülüğünün ihlal edildiğine karar verilmiştir. Başvuruya konu soruşturmada ölüm olayının tüm yönlerinin ortaya konulamadıği, yürütülen soruşturmanın teoride olduğu gibi filen de hesap verilebilirliği sağlayamadığı gerekçesiyle Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında yaşam hakkının hem maddi hem de usul boyutunun ihlal edildiğine karar verilmiştir. Buna göre ihlalin soruşturma makamlarının işlemlerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
74. Bu durumda yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden soruşturma ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda Cumhuriyet Başsavcılığının yapması gereken iş, önceki kovuşturmaya yer olmadığına dair kararını kaldırmak ve akabinde ihlal kararında tespit edilen eksiklikleri giderecek şekilde yeni bir soruşturma yapmaktan ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden soruşturma yapılmak üzere Tarsus Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

75. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığızararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısıyla ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılabilmesi için yaşam hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle ve yeniden soruşturma yapilmasi suretiyle giderilemeyecek olan manevi zararlarıkarşıhğında başvuruculara istemle bağl kalınarak net 100.000 TL manevi tazminatın müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

76. 4.500 TL vekâlet ücretinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açiklanan gerekçelerle;
A._ Başvuruculariın adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. J. Yaşamı koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Yaşam hakkının usul boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianun KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

C. 1. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşamı koruma yükümlülüğünün İHLAL EDİLDİĞINE,
2. Anayasa’nın 17. maddesinde güvence altına alınan etkili soruşturma yapma yükümlülüğünün İHLAL EDİLDİĞiNE,
D. Kararın bir örneğinin yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldırılmasıiçin yeniden soruşturma yapılmak üzere Tarsus Cumhuriyet Başsavcilığına GÖNDERİLMESINE,
E. Başvuruculara net 100.000 TL manevi tazminatin MÜŞTEREKEN ÖDENMESÍNE,
F. 4.500 TL vekālet ücretinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE 
G. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasi hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 2/2/2022tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.