Tam Otonom Araçların Otonom Sürüş Sistemine İlişkin Motorlu Araçların Tip Onayı Hakkında Yönetmelik (AB/2022/1426)
YÖNETMELİKLER | 2024-12-01

1 Aralık 2024 PAZAR
Resmî Gazete
Sayı : 32739
YÖNETMELİK
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından:
TAM OTONOM ARAÇLARIN OTONOM SÜRÜŞ SİSTEMİNE İLİŞKİN
MOTORLU ARAÇLARIN TİP ONAYI HAKKINDA
YÖNETMELİK (AB/2022/1426)
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; M ve N kategorisindeki
motorlu araçların otonom sürüş sistemi (ADS) ile donatılmasına ve bu
sistemlere ilişkin tip onayı için özel test prosedürleri ve teknik
gerekliliklere ilişkin hükümleri ve bunların uygulanmasına ait usul ve
esasları belirlemektir.
(2) Bu Yönetmelik, aşağıdaki kullanım
durumlarındaki M ve N kategorisi tam otonom araçların otonom sürüş
sistemlerine ilişkin tip onayını kapsar:
a) Çift modlu araçlar da dahil olmak üzere
belirlenmiş alanda insan veya mal taşımacılığı için tasarlanmış ve imal
edilmiş tam otonom araçlar.
b) Sabit güzergâhlı: Çift modlu araçlar da dahil
olmak üzere sabit bir yolculuk/sefer çıkış ve varış noktalarına sahip
önceden belirlenmiş bir güzergahta yolcu veya mal taşımacılığı için
tasarlanmış ve imal edilmiş tam otonom araçlar.
c) Otonom park sistemi: Belirli otopark
tesislerinde araç park etme uygulamaları için tam otonom sürüş moduna sahip
çift modlu araçlar. Sistem, dinamik sürüş görevini gerçekleştirmek için
otopark tesisinin dış altyapısını (Konum belirleme işaretleri, algılama
sensörleri ve benzeri) kullanabilir veya kullanmayabilir.
(3) İmalatçı, bu Yönetmeliğin şartlarını sağlaması
kaydıyla, 19/4/2020 tarihli ve 31104 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik
Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi Hakkında Yönetmelik
(AB/2018/858)’in 1 inci maddesinin altıncı fıkrasında tanımlanan araçların
otonom sürüş sistemleri için bu Yönetmelik kapsamında münferit veya tip
onayına başvurabilir.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik; 13/10/1983 tarihli ve 2918
sayılı Karayolları Trafik Kanununun 29 uncu maddesi, 5/3/2020 tarihli ve
7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanununun 4 üncü maddesi
ve 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 388 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların
Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve
Denetimi Hakkında Yönetmelik (AB/2018/858) ve 14/5/2020 tarihli ve 31127
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunlar
İçin Tasarlanan Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerin Genel Güvenliği ve
Korunmasız Karayolu Kullanıcılarının ve Yolcuların Korunması ile İlgili Tip
Onayı Yönetmeliği (AB/2019/2144)’nde yer alan tanımlara ilave olarak bu
Yönetmelikte geçen;
a) AB: Avrupa Birliğini,
b) Acil durum çalışma: İnsan sağlığı üzerindeki
olumsuz etkileri ve mal hasarını önlemek için anında müdahaleyi gerektiren
bir olay sonucu tetiklenen ADS çalışmasını,
c) ADS açısından araç tipi: Aşağıdaki gibi temel
özellikler açısından farklılık göstermeyen tam otonom araçları;
1) ADS performanslarını büyük oranda etkileyen araç
özellikleri,
2) ADS'nin sistem özellikleri ve tasarımı,
ç) ADS hizmet ömrü: ADS sisteminin bir araçta
kullanılacağı süreyi,
d) ADS fonksiyonu: Bir DDT'nin belirli bir kısmını
yapmak üzere tasarımlanmış ADS yazılım ve donanımının bir uygulamasını,
e) ADS özelliği: Bir ODD dahilinde belirli bir
kullanım için tasarımlanmış ADS yazılım ve donanımının bir uygulamasını,
f) ADS yaşam döngüsü: Tasarım, geliştirme, imalat,
sahada kullanım, servis ve hizmetten çıkarma aşamalarını kapsayan süreyi,
g) Araç içi operatör: ADS güvenlik konsepti için
uygulanabilir olduğu hallerde, aşağıdaki işlemlerde bulunabilecek tam
otonom araç içinde bulunan bir kişiyi (Aşağıdaki durumlarda, araç içi
operatör, tam otonom aracı sürmeyecek ve ADS DDT'yi yerine getirmeye devam
edecektir.),
1) ADS'yi başlatmak, yeniden başlatmak, durdurmak,
2) ADS'ye bir MRM başlatma komutu vermek,
3) Araç hareketsiz haldeyken ADS'nin önerdiği
manevrayı onaylamak,
4) Bir MRM sonrasında, tam otonom araç hareketsiz
haldeyken, ADS'ye 6 km/sa ile sınırlı yavaş bir süratte bir manevrayı
güvenli şekilde gerçekleştirme ve aracı yakındaki güvenli bir yere götürme
komutu vermek,
5) Kullanıcılar için bir seyahat planı veya durak
noktaları seçmek veya bunları değiştirmek,
6) Belirlenmiş uygun durumlarda tam otonom araçtaki
yolculara yardım sunmak,
ğ) Arıza: ADS'nin bir aksamı veya sisteminin bir
hata sonucu onlardan beklenen davranışı yerine getirmeye son vermesini,
h) Arızalı davranış: ADS'nin bir aksamı veya
sisteminin tasarım amacına aykırı bir şekilde davranması veya
arızalanmasını,
ı) Arıza senaryoları: ADS ve/veya araç
bileşenlerinin arızalanmasıyla ilgili, asgari güvenlik seviyesinin korunup
korunmamasına bağlı olarak ADS'nin normal veya acil durum çalışmasına yol
açabilecek senaryoları,
i) Asgari risk durumu (MRC): Bir aracın, kaza
riskini azaltacak şekilde stabil olarak durdurulmuş halini,
j) Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığını,
k) Çarpışmaya kalan süre (TTC): İlgili araçlar,
nesneler/kişiler arasında, hızlarını değiştirmemeleri halinde meydana
gelecek, güzergahları dikkate alınarak hesaplanan, bir çarpışmaya kalan
süreyi (Aksi belirtilmediği sürece, sabit hızlı salt boylamasına
durumlarda, TTC, konu araç ile diğer araç/nesne/kişiler arasındaki
boylamasına mesafenin (konu aracın seyahat yönünde), konu aracın diğer
araç/nesne/kişiye göre boylamasına bağıl hıza bölünmek suretiyle
hesaplanır. Aksi belirtilmediği sürece, sabit hızlı salt çapraz geçiş
durumlarında, TTC, konu araç ile diğer araç/nesne/kişinin yanal hareket
hattı arasındaki boylamasına mesafenin, konu aracın boylamasına hızına
bölünmek suretiyle hesaplanır.),
l) Çift modlu araçlar: Aşağıdakiler için
tasarımlanmış ve imal edilmiş bir sürücü koltuğuna sahip tam otonom
araçları (Çift modlu araçlarda, manuel sürüş modundan tam otonom moda geçiş
veya tam otonom moddan manuel moda geçiş, sadece araç tamamen hareketsiz
haldeyken gerçekleştirilebilir.),
1) Bir sürücü tarafından manuel sürüş modunda
aracın sürülmesi ve,
2) Sürücüsüz olarak tam otonom sürüş modunda ADS
tarafından aracın sürülmesi,
m) DDT'nin operasyonel fonksiyonları: Aracı şeritte
tutmak için dümenleme girdileri veya aniden oluşan bir tehlikeden kaçınmak
için frenleme gibi görevleri de kapsayan, milisaniye ile ölçülen sabit bir
zaman diliminde uygulanan fonksiyonları,
n) DDT'nin taktiksel fonksiyonları: Şerit seçimi,
kritik aralık kabul ve sollama gibi görevleri de kapsayan, saniye ile
ölçülen sabit bir zaman diliminde uygulanan fonksiyonları,
o) Dinamik sürüş görevi (DDT): Aşağıda belirtilen
alt görevler de dahil, ancak sefer planlama, varış ve uğrak yerleri seçimi
gibi stratejik fonksiyonlar hariç olmak üzere, aracı yönetmek için gerekli
gerçek zamanlı tüm operasyonel fonksiyonlar ve taktiksel fonksiyonları,
1) Dümenleme vasıtasıyla aracın yanal hareketinin
kontrolü (operasyonel),
2) Hızlanma ve yavaşlama vasıtasıyla aracın boyuna
hareketinin kontrolü (operasyonel),
3) Nesne ve olay tespit, algılama, sınıflandırma ve
yanıt hazırlama vasıtasıyla sürüş ortamının takibi (operasyonel ve
taktiksel),
4) Nesne ve olay yanıtının uygulanması (operasyonel
ve taktiksel),
5) Manevra planlama (taktiksel),
6) Işık, korna, sinyal lambaları, işaretler
vasıtasıyla görünürlüğü arttırma (taktiksel),
ö) Fonksiyonel güvenlik: Arızalı davranıştan
kaynaklanan tehlikelerin meydana gelmesi durumunda makul olmayan risklerin
mevcut olmamasını,
p) Hata: Bir arızaya yol açabilecek donanım veya
yazılımla ilgili olağandışı bir durumu,
r) Komisyon: Avrupa Komisyonunu,
s) Kontrol stratejisi: Belirli bir ortam ve/veya
çalışma koşulları (Yol yüzeyinin durumu, diğer yol kullanıcıları, olumsuz
hava koşulları, ani çarpışma riskleri, arızalar, ODD sınırlarına ulaşılması
ve benzeri) karşısında ADS'nin güvenli çalışmasını sağlamak için uygulanan
bir stratejiyi [Geçici performans kısıtlamaları (Azami sürüş hızının azaltılması
ve benzeri) MRM manevraları, çarpışma kaçınma veya azaltma, uzaktan
müdahale ve benzeri gibi stratejileri kapsayabilir.],
ş) Kritik senaryolar: ADS'nin acil durum
çalışmasını tetikleyen trafik koşullarının yanı sıra çevresel koşullar
(Şiddetli yağış, yetersiz güneş ışığı, aşırı kamera parlaklık seviyesi),
insan faktörleri, bağlanabilirlik ve iletişim sorunları dahil sayılanlarla
sınırlı olmayan sınır durumları (Meydana gelme olasılığı son derece düşük
beklenmedik koşullar) ve operasyonel yetersizliklerle ilgili senaryoları,
t) Makul olmayan risk: Operasyonel tasarım alanı
dahilinde benzeri taşımacılık hizmetleri ve durumlarında yolcular ve diğer
yol kullanıcıları üzerindeki genel risk seviyesinin manuel sürülen araçlara
göre daha yüksek olmasını,
u) Nesne, olay tespiti ve yanıt (OEDR): Sürüş
ortamının izlenmesi ve uygun bir yanıtın uygulanmasını kapsayan, dinamik
sürüş görevinin bir alt görevi; olay ve nesnelerin tespiti, tanınması ve
sınıflandırılması ile gerektiğinde yanıtların hazırlanması ve uygulanmasını
kapsamasını,
ü) Nominal trafik senaryoları: ADS'nin, ODD
dahilinde çalışırken karşılaşabileceği önceden öngörülebilen durumları (Bu
durumların, ADS'nin diğer trafik katılımcılarıyla kritik olmayan
etkileşimlerini temsil etmesini ve ADS'nin normal çalışmasını
oluşturmasını),
v) Normal çalışma: Tasarımlanan faaliyeti yerine
getirmek için belirlenmiş çalışma limitleri ve koşulları dahilindeki ADS
çalışmasını,
y) Operasyonel güvenlik: Amaçlanan fonksiyonun
yetersizliği (Hatalı/pas geçilmiş tespit), operasyonel olumsuzluklar (Sis,
yağmur, gölge, güneş ışığı, altyapı gibi çevresel koşullar) veya araç
içindekileri ve diğer yol kullanıcılarının makul olarak öngörülebilir
hatalı kullanım/hatalarından (Güvenlik tehlikeleri, sistem hatası söz
konusu olmayan) kaynaklanan tehlikelerin meydana gelmesi durumunda makul
olmayan riskin mevcut olmamasını,
z) Operasyonel tasarım alanı (ODD): Çevresel,
coğrafi ve saat kısıtlamaları ve/veya belirli bir yol veya trafik
özelliklerinin zorunlu varlığı veya yokluğu dahil sınırlı olmamak kaydıyla,
belirli bir ADS'nin çalışmak üzere özellikle tasarımlandığı çalışma
koşullarını,
aa) Otonom sürüş sistemi (ADS): Belirli bir
operasyonel tasarım alanı (ODD) dahilinde birlikte çalışarak dinamik sürüş
görevlerini (DDT) süreklilik arz edecek şekilde yerine getirme becerilerine
sahip donanım ve yazılımlar bütününü,
bb) Risk azaltma manevrası (MRM): Aracı güvenli
koşullarda (Asgari risk durumu) durdurarak trafikteki riskleri azaltmayı
amaçlayan bir manevrayı,
cc) R2022/1426 Yazılım tanıtım numarası
(R2022/1426SWIN): ADS'nin ilgili özelliklerinin tip onayına katkıda
bulunan, ADS'nin tip onayına konu yazılımına ilişkin bilgileri temsil eden,
imalatçı tarafından atanmış bir tanımlayıcıyı,
çç) Senaryo: Bir ADS'nin güvenlik özelliklerini
değerlendirmek amacıyla kullanılan bir durumlar dizisi veya kombinasyonunu,
dd) Servis içi izleme: ADS'nin sahadaki servis içi
güvenlik performansı hakkında kanıt toplamak amacıyla imalatçı tarafından
araç ve diğer kaynaklardan alınan verileri,
ee) Servis içi raporlama: ADS'nin servis içi
güvenlik performansını göstermek amacıyla imalatçı tarafından raporlanan
verileri,
ff) Taşımacılık hizmeti operatörü: Bir veya birden
fazla tam otonom araç filosuyla taşımacılık hizmeti sunan bir kuruluşu,
gg) Tip onay kuruluşu: Bir araç, sistem, aksam veya
ayrı teknik ünitenin tip onayından veya münferit araç onayından her yönüyle
sorumlu olan veya parçalar ve aksamlara ilişkin onay sürecinden sorumlu
olan, tip onayı belgelerini düzenlemeye, gerektiğinde geri çekmeye veya
reddetmeye, diğer onay kuruluşlarının başvurabileceği bir kuruluş olarak
hareket etmeye, teknik servisleri görevlendirmeye ve imalatçıların imalat
uygunluğuyla ilgili yükümlülüklerini yerine getirmesini temin etmeye
yetkili olan, üye ülke tarafından Komisyona bildirilen yetkili kurum veya
kurumları veya Türkiye’de Bakanlığı,
ğğ) Uzaktan kabiliyetler: Uzaktan müdahaleyi
desteklemek için özellikle tasarımlanmış kabiliyetleri,
hh) Uzaktan müdahale operatörü: ADS güvenlik
konsepti için geçerli olduğu hallerde ve güvenli olması kaydıyla, araç içi
operatörün görevlerini uzaktan yerine getirebilecek, tam otonom aracın
dışındaki bir yerde bulunan kişi/kişileri (Uzaktan müdahale operatörü, tam
otonom aracı sürmeyecek ve ADS ile DDT'yi yerine getirmeye devam
edecektir.),
ifade eder.
Tam
otonom araçların otonom sürüş sisteminin tip onayına ilişkin idari hükümler
ve teknik özellikler
MADDE 4- (1) Tam otonom aracın otonom sürüş sisteminin tip onayı
başvurusu kapsamında Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların Aksam,
Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve Denetimi
Hakkında Yönetmeliğin (AB/2018/858) 24 üncü maddesinin birinci fıkrasının
(a) bendi uyarınca ibraz edilen bilgi dokümanının ilgili maddelerinde, Ek
I'de belirtildiği üzere, ilgili sisteme ilişkin bilgiler verilir.
(2) Tam otonom araçların otonom sürüş sistemlerinin
tip onayı, Ek II'de öngörülen teknik özelliklere tabi tutulur. Bu teknik
özellikler, Ek III kapsamında onay kuruluşları veya teknik servisleri
tarafından değerlendirmeye tabi tutulur.
(3) Motorlu Araçlar ve Römorkları ile Bunların
Aksam, Sistem ve Ayrı Teknik Ünitelerinin Tip Onayı ve Piyasa Gözetimi ve
Denetimi Hakkında Yönetmeliğinin (AB/2018/858) 28 inci maddesinin birinci
fıkrasında belirtildiği üzere, tam otonom aracın otonom sürüş sisteminin
tipine ait AB tip onay belgesi, Ek IV çerçevesinde düzenlenir.
Avrupa
Birliği mevzuatına uyum
MADDE 5- (1) Bu Yönetmelik, tam otonom araçların otonom sürüş
sistemine ilişkin idari ve teknik şartları belirleyen 27/11/2019 tarihli ve
(AB) 2019/2144 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğünü Tamamlayan
5/8/2022 tarihli ve (AB) 2022/1426 sayılı Yetki Devrine Dayanan Komisyon
Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde
hazırlanmıştır.
Yürürlük
MADDE 6- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.
Yürütme
MADDE 7- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Teknoloji
Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.