Anayasa Mahkemesinin 14/9/2022 Tarihli ve 2018/9314 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-10-27

27 Ekim 2022 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31996
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
MUHAMMED MUSTAFA BALABAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/9314Karar Tarihi : 14/9/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Îrfan FIDAN Raportör : Hilmi Can TURAN Başvurucu : Muhammed Mustafa BALABAN Vekili : Av. Öztürk TÜRKDOĞAN 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, disiplin cezasına yapılan itirazın zımnen reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılan davanı itiraz hakkında henüz bir karar verilmediği ve bu sebeple kesinleşmişbir disiplin cezası bulunmadığı gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkmın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 5/4/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunuhnuştur.

4. Komisyonca başvurumun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkam tarafindan başvurumun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu, Engelsiz Yaşam Bakım ve Rehabilitasyon Merkezi Müdürlüğünde hemşire olarak çalışmaktadır.


9. 10/10/2015 tarihinde Ankara Garı öntnde yapılmak istenen "Savaşa Inat BarişHemen Şimdi" mitingine yapılan saldırı nedeniyle, başvurucunun da tiyesi olduğu Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikasının bağlı bulunduğu Kamu Emekçileri SendikalarıKonfederasyonu (KESK) tarafindan 11/10/2015, 12/10/2015 ve 13/10/2015 tarihlerinde yas ilan edilmesine ve 12-13 Ekim Pazartesi ve Salı günlerinde Sendika tiyelerince grev yapılmasına karar verilmiştir.

10. Başvurucu, üyesi olduğu Sendikanın bağhı bulunduğu konfederasyonun almışolduğu iki günlük grev eylemine katılmıştır.

11. Bumun üzerine başvurucu hakkında idari soruşturma başlatılmış, soruşturma neticesinde Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Personel Daire Başkanlığı (İdare) tarafından 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Mernurları Kanunu'nun 125/C-B alt bendiuyarınca Özürsüz olarak bir veya iki gün göreve gelmeme filini işlediği gerekçesi ile 12/4/2016tarihinde başvurucuya aylıktan kesme disiplin cezası verilmiştir. Başvurucu, cezaya ilgili olarak idari makamlar nezdinde 27/4/2016 tarihinde itiraz etmiştir.
12. Başvurucu, itirazımn otuz gün içinde değerlendirilmediği için zımnen reddedildiğini belirterek 25/7/2016 tarihinde iptal davası açmıştir. Dilekçesinde sendikal faaliyet nedeni ile göreve gelmediğini, sendikal faaliyete katılmanın mazeret olarak kabul edilmesi gerektiğini ve ilgili disiplin cezastmın bukuka aykın olduğunu ifade etmiştir.
13.Siirt Idare Mahkemesi 5/5/2017 tarihli kararı ile dava konusu işlemin iptaline ve işlem nedeniyle maaşından kesilen miktarın yasal faizi ile birlikte başvurucuya ödenmesine istinaf kanun yolu açık olmak tzere hükmetmiştir. Gerekçede; ara kararma cevaben dosyaya Idarece ibraz edilen bilgi ve belgelerin incelenmesi neticesinde -her ne kadar davacıtarafindan dava konusu işleme Idare nezdinde itiraz edilmiş ve bu itiraz henülz sonuçlanmamış ise de- disiplin cezasımın başvurucunun maaşından kesinti yapılmak ve sicil dökümüne işlenmek suretiyle uygulandığı, bu itibarla idari kesinleşme beklenmeksizin işleme icrailik vasfi kazandırıldığı anlaşıldığmdan kesin ve yürütülebilir bir işleme dönüşen dava konusu işlemin esasımın incelenmesine geçildiği belirtilmiştir.

14. Bu arada Idarenin 6/3/2017 tarihli kararı ile başvurucunun itirazın reddine ve disiplin cezasının uygulanmasına karar verilmiş, ilgili karar başvurucuya 12/6/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.

15. Davalı Idare istinaf kanun yoluna başvurmuş; Gaziantep Bölge Idare Mahkemesi 3, Idari Dava Dairesi 26/12/2017 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun kısmen kabulüne, ilk derece maħkemesince verilen işlemin iptaline yönelik htkmtin kaidırlmasına,davanm bu kısmının incelenmeksizin reddine, mahkemenin kesilen maaşın yasal faizi ile birlikte başvurucuya Ödenmesi hükmüne karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine kesin olarak hükmetmiştir.

16. Bölge Idare Mahkemesinin gerekçesinde; disiplin cezasına yapılacak itirazın idarece reddine karar verilniesi hâlinde işlemin kesinleşeceği ve uygulanabilirlik niteliği kazanacağı, sonıut olayda başvurucunun işleme karşı stresi içinde itiraz ettiği, bu aşamada başvurucumun aylıktan kesme cezası ile cezalandırıldığından bahsetmeye olanak bulunmadığıifade edilmiştir. Kesin karar başvurucuya 6/3/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir.

17.Başvurucu 5/4/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulummuştur.
IV. İLGILİ HUKUK 
A Ulusal Hakuk 
. İlglli Kanunlar 
18. Anayasa'nı "Yargı yolu" kenar başlıkl 125, maddesinin birinci fikrasmın ilk cümlesi şöyledir:
" Idarenin her türlū eylem ve işlemlerine karşı yargı yolu açıktı."
19. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Îdari Yargılama Usulti Kanunu'nun "Dava açma sürest" kenar başlıklı 7, maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Dava açma süresi, bzel kamunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gindür."
20. 2577 sayılı Kanun'un "Ust makamlara başvurma" kenar başlıkı 11. maddesi şöyledir.

"1. figililer tarafindan idari dava açılmadan önce, idari işlemin kaldırıimast, geri alırması değiştirilmesi veya yeni btr işlem yapıması üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idarı dava açma sūrest içinde istenebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan idari dava açma süresini durdurur.

2. Altmış gün içinde btr cevap verilmezse tstek reddedilmiş sayılır.
3. Isteğin reddedilmesi veya reddedilmtş sayılması halinde dava açma süresi yeniden İşlemeye başlar ve başvurma tarthine kadar geçmiş sūre de hesaba katılır."
21. 2577 sayılı Kanun'un "Dilekçeler üzerine ilk inceleme" kenar başlıklı 14.maddesinin (3) numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Dilekçeler,
**.
d) Idari davaya konu olacak kestn ve yürütülmest gereken bir işlem olup olmadığı
yönlerinden strastyla incelenir."
22. 2577 sayılı Kanun'un "İlk inceleme üzerine verilecek kararlar" kenar başhıklı 15.maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Danıştay veya idare ve vergi mahkemelerince yukaridaki maddenin 3 üncü fikrasında yozılı hususlarda kamuna aykırılık görülürse, 14 uncü maddentn;

b) 3/c, 3/d ve 3/e bentlertnde yazılı hallerde davanın reddine,
*•.
Karar verllir."
23. 657 sayılı Kanun'un "Disiplin cezalarının çeşitlert ile ceza uygulanacak fil ve haller" kenar başlıkłı 125. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"…D - Kademe llerlemesinin durdurulması : Fiilin ağưlık derecesine göre memurun,bulunduğu kademede llerlemesinin 1 - 3 yıl durdurulmasıdır.

Kademe ilerlemestnin durdurulması cezasımı gerekttren fil ve haller şunlardır:
n) verilen görev ve emirleri kasten yapmamak,"
24. 657 sayılı Kanun'uưm "Uygulama" kenar başlıklı 132. maddesinin ilgili kısmu şöyledir:
"Disiplin cezaları verildiği tarihten tibaren hüküm ifade eder ve derhal uygulanur.
kademe ilerlemesinin durdurulması cezası ile tecziye edllenler 10 yil boyunca datre başkam kadrolarına, datre başkanı kadrosunun dengi ve daha ūstü kadrolara, bölge ve il teşkilalarının en üst yönetici kodrolarına, düzenleyici ve denetleyici kurumların başkanlık ve ūyeliklerine, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamazlar."
25,657 sayılı Kamun'un "Îtiraz" kenar başlıkı 135, maddesi şöyledir:
"Distplin amirlert tarafindan verllen uyarma, kanama ve aylkaan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdhurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna ttiraz edilebiltr.

Itirazda süre, kararın üiglliye tebliğı tarthinden ttibaren yedi gündür. Süresi içinde ittraz edilmeyen distplin cezaları kestnleşir.

Itiraz mercileri, ttiraz dilekçesi ile karar ve eklertnin kendilerine intikalinden itibaren otuz gün tçinde kararlarını vermekzorundadır.

Itirazın kabulu halinde, disiplin amirleri kararı gözden geçirerek verllen cezayıhafifletebilir veya tamamen kaldirabiltrler.

Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna başvurulabilir."
2.Danıştay İçtihadı
26. flgili Danıştay içtihadı için bkz Solmaz Guntemur, B. No: 2018/12262,3/12/2020, §§ 2426.


B. Uluslararası Hukuk 
1. Avrupa İnsan Hakları Søzleşmesi 
27. Avrupa İnsan Hakları S8zleşmesi'nin (S8zleşme) 6. maddesinin (1) numaralıfikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükderiyle ilgili uyuşmazlıklar …. konusunda karar verecek olan.…. bir mahkeme targfindan …. görülmesini lsteme hakkana sahipttr.…."
2.Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
28. Avrupa Însan Hakları Mahkemesi (AiHM) içtihadı için bkz. Ali Diren, B. No:2015/13108, 18/4/2018, §§ 26-29.

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
29.Anayasa Mahkemesinin14/9/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldū:
A. Adfl Yargılanma Hakkmm İhlal Edildiğine İlişkin İddla 
. Başvurucnnun İddtaları
30. Başvurucu; almış olduğu disiplin cezasına süresinde itiraz ettiğini ve İdare tarafindan otuz gün içinde itirazının cevaplandırılmaması tizerine davasını süresinde açtığını,itirazın idare tarafindan süresinde sonuçlandırılmaması üzerine dava açılamayacağına dair herhangi bir düzenleme bulummadiğıni, diğer taraftan istinaf aşamasında Idarenin itirazıreddettiğini belirterek itiraz sonucu beklenmeden davanın açılması gerekçesiyle davamn reddi kararının adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme 
31. Anayasa'mn "Hak arama hūrriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak surettyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak tddia ve savunma ile adil yargılanma hakkana sahiptir."
a.Uygulanabilirlik Yönünden 
32.Anayasa'nın 148. maddesinin tçtıncü fikrası ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılr Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanum'un 45. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurumun esasımn incelenebilmesi için kamu gücü tarafindan müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da güvence altına alınmış olmasının yanı sıra S8zleşme ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alam dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Omurhan Solmaz, B. No: 2012/1049, 26/3/2013,§ 18).


33. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında; herkesin yargı organlarına davacı ve davali olarak başvurabilme, bunun doğal sonucu olarak da iddiada bulunma,savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayıh Kanum'un Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasına "adil yargilanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin 14. maddesinin gerekçesinde "değtşikdikle Türkiye Cumhuưriyett'nin taraf olduğu uluslarorası sözleşmelerce de gūvence altma alınmış olan adil yargılama hakka[mn]metne dahil" edildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla Anayusa'nın 36. maddesine söz konusu ibarenin eklenmesinin amacının Sözieşme'de düzenlenen adil yargılanma hakkını anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673,25/7/2017, § 54). Bu itibarla Anayasa'da gtivence altiına alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakka" kenar başlıklı 6.maddesinin ve buna ilişkin AfHM içtihadınun da gözönünde bulundurulması gerekir (Omurhan Solmaz, § 22).

34. Anayasa Mahkemesi; Sözleşme'nin adilyargılanma hakkını düzenleyen 6.maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülükler ile ilgili uyuşmazlıkların ve bir suç isnadının esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğunu belirterek hakkın kapsammım bu konularla sımırlandırıldığıni, hak arama hürriyetinin ihlal edildiği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilmek için başvurucunun ya medeni hak ve yükühmlūlakleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafi olması ya da başvurucuya yönelik bir suçisnadı hakkında karar verilmiş olması gerektiğini belirtmiştir (Adnan Oktar, B. No: 2012/917,16/4/2013, § 21).

35. Anayasa Mahkemesi, S8zleşme'nin 6. maddesinin (1)numaralı fikrasının medeni hak ve yükfmlülüklerin karara bağlanmasıyla ilgili bir yargılama usulünde uygulanabilmesi için öncelikle ortada bir uyuşmazlığın bulurması gerektiğini belirterek AfHM ile benzer ilkeleri benimsemiştir (İsmail Taşpınar, B. No: 2013/3912, 6/2/2014, § 21).
36. Bireysel başvuruya konu olayda disiplin cezasmın iptali istemiyle açılan davanın ortada henüz kesinleşmiş bir işlem bulunmadığı gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir.

37.2577 sayılı Kamun hükümlerine göre kesinlik niteliği taşımayan işlemler idari davaya konu edilememekte ve bu nitelikteki işlemlere karşı açılan davaların esas incelenesine geçilmeksizin usulden reddedilmesi öngörülmektedir. Yerleşik idari yargıiçtihadında; ilgilisi üzerinde herhangi bir etki göstermeyen, bir başka ifadeyle hukuksal sonuçdoğurmayan idari işlemlerin kesinlik niteliği taşımadığı kabuf edilmektedir (Solmaz Güntemur, § 24). Bu itibarla söz konusu idari işlemlerin esasen herhangi bir uyuşmazlığa sebebiyet verme imkân ve kabiliyeti bulunmayan nitelikte işlenıler olduğu söylenebilir.
38. Bu durumda somut olayda bir uyuşmazlığın bulumup bulunmadığının ortaya komulması, Sõzleşme'nin 6.maddesinin uygulanabilirliğinin tespiti bakımından Önem arz etmektedir.

39.Bir idari işlemin icrailik niteliği taşıyıp taşımadığı yönündeki değerlendirmeden hareketle dava konusu edilip edilemeyeceğinin bu husustaki kanun hükmünü uygulayacak olan idari yargı mercii tarafindan tespit edileceği açıktır. Bunumla birlikte ilgili kanun hükmthnü uygulayan yargı merciinin idari işlemin dava konusu edilemeyeceği yönünde bir tespit ve değerlendirmede bulunmuş olması tek başına ve her zaman ortada bir uyuşmazlığın bulunmadığı sonucuna ulaşılması içm yeterli değildir. Bireysel başvuru kapsamında yapılan 

incelemelerde Sözleşme'nin 6. maddesinin uygulanabilirliğinin tespiti için aynı mahiyetteki idari işlemlere ilişkin olarak iç hukukta kabul görmüş bir uyuşmazlık olgusu bulunup bulunmadığının da değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirmenin yapılmasında ise derece mahkemelerince aynı mahiyetteki idari işlemlerin dava konusu edilebileceğinin kabul edilmesi ve bu tip işlemlerden doğan uyuşmazlıkların esasımn incelenmesi önemli bir ölçüttüt. Özellikle içtihat mahkemesi olan Danıştayın yorum ve uygulamalarının bu hususta belirleyici bir role sahip olduğu sõylenebilir (Ali Dirėn, § 42).

40. Bu bağlamda Danıştay içtihadına gōre itiraz istemi reddedilen ya da yasal sürelerin geçmesi üzerine kesinlik niteliğini haiz olduğu değerlendirilen işlemlerin idari davaya konu edilebileceklerinin kabul edildiği ve bu nitelikteki işlemlerden doğan uyuşmazlıkların esasının incelendiği görülmektedir (Ali Diren, §§ 2629; Solmaz Güntemur,§§ 24, 25).

41. Bu durumda somut başvuruda iç hukukta en azından savunulabilir bir biçimde dava konusu edilebilir olduğu ileri strllebilecek bir uyuşmazliğın hulunduğu sonucuna varıldığından ihlal iddialarını konusunun Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanımın kapsamında yer aldığının kabulü gerekir.

b. Kabul Edilebillriik Yönünden 
42. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir nieden de bulummadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
c. Esas Yönünden 
L.Hakkm Kapsamı ve Müdahalenin Varlığı
43, Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri Önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakki, Anayasa'nın 36. mnaddesinde güvence altına alınan hak arama Özgūrlüğünün bir unsurudur (Özbakam Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tīc. Lid. Şti.,B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

44. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alman hak arama Özgüritğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanmayıve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarımı ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer hir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığıgüvencelerden yararlanmak mümkin olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896,23/2/2016, § 33).

45. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamunda yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkmm bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşryabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasımı isteyehilmek anlanına geldiğini ifade etmiştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).


46. Bireylere kamu makamları tarafindan kamu gücü kullanılarak tesis edilen ve hukuki durumlarını etkileyen idari işlemlere karşı dava açma olanağının sağlanması da mahkemeye erişim hakki kapsamında değerlendirilmesi gereken güvencelerden biridir.Dolayısıyla bireyin hakkında gerçekleştirilen ve sonuçları itibarıyla hukuksal durumunu,başka bir ifadeyle menfaatini etkileyen bir idari işleme karşı dava açma ve bu işlemle ilgili uyuşmazlığın mahkeme önünde incelenmesi imkânından yoksun bırakılması mahkemeye erişim hakkına mūdahale teşkil edebilir (Solmaz Güntemur, §46).
47. Bireysel başvuruya konu olayda başvurucunum kendisine verilen aylıktan kesme disiplin cezasıın hukuka aykırı olduğunu belirterek yasal sttresi içinde itiraz etmesi üzerine itirazımn zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin iptali talebiyle açtığı davanın ortada henülz kesinleşmiş bir işlem bulunmadığı gerekçesiyle usulden reddedilerek uyuşmazlığın esasının incelenmemesi nedeniyle başvurucumun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalenin bulunduğu görülmektedir.

ii.Müdabalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
48.Anayasa'mn 13. maddesinin ilgili kısmı şōyledir:
"Temel hak ve hürrtyetler, … yalnzca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağłı olarak ve ancak kamunla sıırlanabilir, Bu sıırlamalar, .. ölçülüluk ilkestne aykar olamaz."
49. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandtrılması mümküın olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez. Özel sınırlama nedeni ōngörülmemiş hakiarın da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sımırlarının bulunduğu kabul edilmektedir. Aynıca hakkıdiizenleyen maddede herhangi bir sıntrlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayamlarak bu hakların sınırlandırılması da mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullamım koşullarına ilişkin bir kısım düzenlemenin hak arama özgürlüğünün doğasıdan kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın norm alanım belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak bu sımırlamalar, Anayasa'nım 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz (Ozkan Şen, § 58; Tahir Gökatalay, B.No: 2013/1780, 20/3/2014, § 39; Ibrahim Can Kişi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, § 33).
50. Sonuç itibariyla mutlak olmayan ve sımrlandırlabilen mahkemeye erişim hakkına ilişkin müdahalenin Anayasa'nın 13. maddeside Öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafindan öngörülme, haklı bir sebebe dayanma (meşru amaç) ve Blçülülok ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
(1) Kanuniik 
51. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin ve smürlandnrmaların kanunla düizentenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfi müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarmdan biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).

5. Müdahalenin kanuma dayalı olması Öncelikle şekli manada bir kanunun varlığınızorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafindan Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altında çıkarılan düzenleyici yasama 

işlemidir. Hak ve özgürlüklere mtidahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarılan düzenleyici işlemlerde müldahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMM tarafindan çıkarılan şeklt anlamda bir kanun hükmünün buiummaması hakka yapılan mtidahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hıdt Akyol ve diğerleri [GK], B.No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).

53. Kanumun varlığı kadar kanum metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarmın sonucunu Öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde Önem arz etmektedir (Necmiye Cifiçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014, § 55).Müdahalenin kamuna dayalı olması, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir ve Öngörülebilir kurallarm bulunmasını gerektirmektedir (Türkiye Iş Bankası A.Ş. [GK], B. No:2014/6192, 12/11/2014, § 44). Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapılırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanması bariz takdir hatası ya da açık keyfilik içermediği strece bu alanda bir inceleme yapılması bireysel başvurunun amacryla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkân tanıyan kanun hükmünü açık bir biçimde hatalı yorumladıkları ve uyguladıklarının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu sonucuna ulaşılabilir (Ramazan Atay, B. No: 2017/26048, 29/1/2020, § 29).

54. Hukuki güvenlik ile belirlilik ilkeleri, hukuk devletinin ön koşullarındandır.Kişilerin hukuki güvenliğini sağlamayı amaçlayan hukuki güvenlik ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmastnı, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini,devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusumu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kilar (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013; AYM, E.2014/183,K.2015/122, 30/12/2015, § 5). Belirlilik ilkesi ise yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yöntnden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net anlaşılır ve uygulanabilir olmasını, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşıkoruyucu δnlem içermesini ifade etmektedir (AYM, E.2013/39, K.2013/65, 22/5/2013;AYM, E.2010/80, K.201I/178, 29/12/2011).

55. Somut olayda başvurucumun, hakkında idare tarafindan verilen aylıktan kesme disiplin cezasına itirazda bulunduğu ve söz konusu itiraza Idare tarafindan cevap verilmemesi fizerine iptal davası açtığı açıktır.

56. 657 sayılı Kanun'un "Itiraz" kenar başlıklı 135. maddesinde disiplin amirleri tarafindan verilen uyarma, kınama ve aylıktan kesme cezalarına karşı disiplin kuruluna,kademe ilerlemesinin durdurulması cezasına karşı yüksek disiplin kuruluna itiraz edilebileceği, itirazda sürenin kararın ilgiliye tebliği tarihinden itibaren yedi gün olduğu ve süresi içinde itiraz edilmeyen disiplin cezalarımm kesinleşeceği düzenlenmiştir.
57. Başvuru konusu davanın incelenmeksizin reddi yöntındeki Bölge Idare Mahkemesi kararının da 657 sayılı Kanun'un 135. maddesine dayandığı görülmektedir.
58. 2577 sayılı Kanun'um "Üst makamlara başvurma" kenar başlıklı 11. maddesinde ise idareye yapılan başvuruya karşılık -başvuru konusu olayın geçtiği tarihte- altmış gün içinde bir cevap verilmezse isteğin reddedilmiş sayılacağıa ilişkin døizenlenme sōz konusu olup Bölge Îdare Mahkemesinin gerekçesinde 2577 sayıli Kanun'un 11. maddesine ilişkin bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir. Bu bağlamda müdahalenin kanuni dayanağının varlığı yönünden tereddtüt olmakla birlikte kanunilik unsuru yönünden daha öte bir tartışma 

yapılmasına gerek görülmemiş ve bu hususun aşağıda õlçültltk unsuru yöntınden tartışılmasmın uygun olacağı değerlendirilmiştir.

(2)Meşra Amaç
59. Anayasa'nın 36. maddesinde hak arama özgürlüğü için herhangi bir sımrlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sıırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu sõylenemez. Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sıırları bulunduğu kabul edilmektedir. Ayrıca hakkıdüzenleyen maddede herhangi bir sinırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nm başka maddelerinde yer alan kurallara dayanılarak bu hakların sınırlandırılması mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanım koşullarına ilişkin bir kısım düzenlemenin hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanan sınırları ortaya koyan ve hakkın norm alanım belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak bu sınırlamalar Anayasa'nın 13.maddesinde yer alan gūvencelere aykırı olamaz (AYM, E.2015/96, K.2016/9, 10/2/2016, §10).

60. Idari makamlar tarafindan idari işleyiş içinde gerçekleştirilen ancak icrailik niteliği taşımayan, bir başka ifadeyle herhangi bir hukuksal sonuç doğurmayan işlemlerin uyuşmazlık konusu yaptlarak hem yargının hem de idarenin sürekli ve gereksiz bir biçimde meşgul edilip işleyemez håle gelmesini engellemek, bu suretle gerek yargı hizmetinin gerekse idarenin asli görevi olan kamu hizmetlerinin hızli, düzenli ve etkin biçimde yürütülmesini sağlamak düştıncesiyle bu tip işlemlerin idari davaya konu edilememesi, idari yargıya ilişkin bir usul kuralı olarak düzenlenmiştir (Ali Diren, § 56).
61. Yargilama usullerinin düzenlenmesinde usul ekonomisinin gözetilmesi, bu suretle iyi adalet ve kamu yönetiminin de sağlanarak kamu yararının gerçekleştirilmesi Anayasa'nm 2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biridir.Dolayısıyla usul ekonomisi ile iyi adalet ve kamu yönetimi ilkeleri gözetilerek idari işlemlerin dava konusu edilebilirliğinin belli koşullara bağlanması mümkündür (Ali Diren, §57).

62. Somut olayda usul kurallarını yorumlayan Bölge Idare Mahkemesinin kesinlik niteliği bulunmadığı gerekçesiyle idari işleme karşı açılan iptal davasını incelemeksizin reddetmesinin yukarıda değinilen kamnu yararının gerçekleştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmıştır.

(3)Ölçilälāk 
(a) Genel İlkeler 
63. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptiğı değerlendirmelerde kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren,bir başka anlatımla mahkeme kararım önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamaların mahkemeye erişim hakkını ihlal edebileceğini ifade etmiştir (Ozkan Şen, § 52).
6. Ölçültiük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantıılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zoruniu olmasını yani aynı amaca daha bafif bir müdahale ile ulaşılmasinın mümkün olmamasını,

orantılılık ise bireyin hakkıa yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/I11, K.2012/56,11/4/2012; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; M.A. ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).

65.Ölçültlüğün alt ilkesi olan orantıłılık, kamu yararımn korunması ile bireyin hak ve Özgürlükleri arasında adil bir dengenin sağlanmasını gerektirmektedir. Öngörülen tedbirin bireyi olağan dışı ve aşırı bir yük altına sokması durumunda müdahalenin orantılı ve dolayısıyla ölçllü olduğundan söz edilemez, Bu itibarla uygulanan tedbirle başvuruculara aşır ve orantısız bir yük yüklenip yüklenmediğinin tespiti gerekmektedir.
66. Derece mahkemeleri idari işlemlerin dava konusu edilebilirliğiyle ilgili koşulların gerçekleşip gerçekleşmediğini irdelerken ve usul kurallarını uygularken söz konusu dülzenlemenin getirilmesi ile ulaşıimak istenen kamu yarar ile bireyin menfaatleri arasında adil bir denge gözetmelidir, Bu bağlamda idari işlemin icrailik vasfindan hareketle dava konusu edilebilirliğinin değerlendirilmesinde kamu yararı ile bireyin menfaatleri arasındaki denge kurulurken dava konusu edilen işlemin mahiyeti, başvurucunun hukuki durumuna ve gelecek yaşantısına ne şekilde etkilerinin olduğu, işlemin dava konusu edilememiş olmasindan dolayı bertaraf edilemeyen bu etkilerin başvurucuya bir külfet yükleyip yüklenıediği gibi hususlar gözöntınde bulundurulabilir (Ali Diren, § 62).
67. Öte yandan anılan usul kuralımın uygulanmasında temel norm niteliğinde olan,idarenin her türlü işlem ve eylemine karşı yargı yolunun açık olduğu yðnüındeki Anayasa'nın 125. maddesi hükmünün etkisiz kılmması sonucuna yol açabilecek nitelikte yorumlardan da kaçınılması gerekir (Ali Dtren, § 63).

68. Davaya konu edilebilirliğinin tespiti yönüinden bir idari işlemin icrailik niteliğini taşryıp taşımadığını belirlemek ve mevzuatı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir. Derece mahkemeleri, önlerindeki uyuşmazliğın niteliğini ve ilgili mevzuat hükümlerini gözönünde bulundurarak dava konusu işlemin davacınm hukuki durumu (zerinde etki ve sonuçlar doğurabilecek nitelikte icrai bir işlem olup olmadığım değerlendirir. Bireysel başvurunun ikincillik ilkesi gereği, dava konusu edilen işlemin icrai bir işlem olup olmadığmın belirlenmesi noktasında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta Üstleneceği rol, idari işlemin icrailik niteliğini taştyıp taşımadığıyla ilgili olarak derece mahkemelerinin yorumlarının mahkemeye erişim hakkına etkisini somut olayın koşulları ışığında incelemektir (Alł Dtren, § 64).
69. Bu kapsamda bireyin hukuki durumu Üzerinde birtakım etki ve sonuçlar doğurduğu, dolayısryla hak ve nıenfaatlerini etkilediği çok açık olan hatta yerleşik içtihatta da bu niteliği kabul gören bir idari işlemi yargı mercileri öntnde uyuşmazlık konusu etme imkânından yoksun bırakıması dava hakkının varlığını anlamsız kılabileceğinden ölçülālok ilkesini zedeleyebilir.

(b)İlkelerin Olaya Uygulanması
70. Bireysel başvuruya dayanak davada uyuşmazlık konusu edilen işlem,başvurucunun kendisine verilen aylıktan kesme disiplin cezasının hukuka aykırı olduğunu belirterek yasal stresi içinde itiraz etmesi üzerine itirazının zumnen reddedilmesine ilişkindir.

71. Danıştay içtihadında (Solmaz Güntemur, §§24, 25) ortaya konulduğu Üzere idari işlemlerin kesin ve yürütülmesi zorunlu nitelikte bulunması gerekmektedir. Buradaki kesinlik kavramı işlemin uygulanmaya hazır yani nihai bir işlem niteliğinde olmasını, bir başka makamın onayına tabi olmadan doğrudan uygulanabilirliğini göstermektedir.Yürütülmęsiņin zorunlu olması yani icrailik vasfi ise kamu gūcünün üçüncü kişiler üzerinde,doğrudan doğruya çeşitli hukuki sonuçlar doğurmak suretiyle etkisini göstermesi olarak ifade edilmiştir. Bir idari işlemde idari davaya konu olması bakımından aranan özellikleri taşımayan hazırlık niteliğindeki çalışmalar, idarenin iç yapısı ve işleyişiyle ilgili işlemler,tavsiye, mūtalaa, teklif, dūştnce gibi bilgi verici veya hazırlığa esas işlemler ve üçüncūkişilerin henüz hukukunu etkilemeyen, bir başka ifadeyle menfaatlerini ihlal etmeyen işlemler dava konusu edilemez, Başvurucunun dava konusu ettiği işlemin zımnen ret işlemi niteliğinde olduğu, dolayıstyla hukuki durumunu etkileyeceği kabul edilmelidir. Buna göre Danıştayın sðz konusu içtihadının idati işlemin kesinlik niteliğinden hareketle dava konusu edilebilirliğinin tespitinde kamu yaranı ile bireyin menfaatleri arastndaki adil dengeyi gözeten, objektif ve hukuken kabul edilebilir δlçütler içerdiği görülmüıştür (Solmaz Güntemur, § 64).

72. Danıştay içtihadında benimsenen bu yaklaşıma göre somut olayda başvurucunun kendisine verilen aylıktan kesme disiplin cezasımın hukuka aykırı olduğunu belirterek yasal süresi içinde itiraz etmesi üzerine itirazının zımnen reddedilmesine ilişkin işlemin başvurucu tizerinde birtakım hukuksal sonuçlar doğurma kapasitesinin bulunduğu, bu hâliyle kesinlik niteliğinin olduğu açık bir şekilde anlaşılmıştır. Bireysel başvuruya konu istinaf mahkemesi kararında ise Danıştay içtihadında belirtilen ölçüitler kapsamında herhangi bir değerlendirmeye gidilmeksizin salt henüiz kesinleşmiş bir işlem olmadiğı yönünde şekilci bir yaklaşımla hareket edilerek ortada idari davaya konu edilebilecek bir işlem bulunmadığısonucuna ulaşıldığı görülmüşttir.

73.657 sayılı Kanun'um 135. maddesi ile disiplin cezalarına karşı yapılacak itirazın süresi bakımından Özel bir düzenleme getirilmiş, yapılan itirazların itiraz mercileri tarafindan otuz gün içinde sonuçlandırılmasının zorunlu olduğu belirtimiştir. Söz konusu maddede, bu kurala uyulmaması hâlinde disiplin cezası işleminin uygulanıp uygulanmayacağına, kesinlik kazanıp kazanmayacağına ve ilgililerin dava açmak için ne kadar stre beklemek zorunda olduklarına dair hükthm getirilmediği gibi dava açma haklarını kısıtlayıcı herhangi bir hükme de yer verilmemiştir.

74. Somut olayda dava tarihinde yürürlükte olan hâliyle 2577 sayılı Kanun'um 11.maddesinde idari bir işleme ilgililerce yapılacak itirazların altmış gün içinde cevaplandırılmaması hâlinde reddedilmiş sayılacağı hükmü yer almakta olup hükmün amacıın idarenin cevap vermeyerek ya da işlem tesis etmeyerek belirsiz bir sürede ve bazen keyfiliğe varacak şekilde tek taraflı iradesi ile dava açma hakkının kısstlanmasının Önüne geçmck olduğu açıktır. Aksi yöndeki yaklaşım, dava açma imkânının belirsiz süreyle δtelenmesi sonucu, katı stre koşullarına yer verilen 2577 sayılı Kanun'daki başta zımni ret müessesesi olmak üzere usul kurallarınım anlamsız hâle gelmesine yol açabilir.
75. Nitekim somut olayda başvurucuya verilen aylıktan kesme disiplin cezasına yapılan itiraz yaklaşık 16 ayda sonuçlandırılmış, bu súre boyunca söz konusu disiplin cezaşıbaşvurucunun maaşından kesinti yapmak ve sicil dōkümtine işlenmek suretiyle uygulanarak etki ve sonuçlarını doğurmuştur.


76. Bölge Idare Mahkemesinin somut davada iptali istenen idari işlemin kesinlik niteliğini taşıyıp taşımadığımn, dolayısryła davaya komu edilebilirliğinin değerlendirilmesiyle ve 2577 sayıl Kanun'da dtizenlenen usul kurallarının uygulanmasıyla ilgili bu yorumunun başvurucunum hukuksal durumunu etkileyen idari işlemden doğan uyuşmazlığı mahkeme önüne taşımasını engellediği, bu durumun başvurucuya ağır bir külfet yüklediği değerlendirilmiştir. Bu sebeple başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçüstız olduğu sonucuna varılmıştır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz Solmaz Güntemur, § 68).

77. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkını ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Diğer İhlal İddiaları
78. Başvurucu ayrıca hakkındaki disiplin cezasının Sendikanın çağrısı Üzerine katilmış olduğu eylem dolayısıyla verildiğini belirterek disiplin cezasımın iptali talebiyle açmuş olduğu davanın reddedilmesi nedeniyle örgütlenme ve ifade özgürlüklerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

79. Başvurucunun mahkemeye erişim hakkınım ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddialarına ilişkin olarak kabul edilebilirlik ve esas yönümden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

C.6216 Sayılı Kanön'un 50. Maddesi Yönünden 
80. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve 25.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

81. Incelenen başvuruda davamn incelenmeksizin reddi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayıstyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşımıştır. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yatar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiğiyargı mercilerince yapıması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararımda belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmer Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/1 1/2019, §§ 5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GKJ, B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

8. fhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yemiden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
83. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 9,900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 10.194,70 TL yargılama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. H 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkıun İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak Üzere Siirt Idare Mahkemesine (E.2016/1809,K.2017/572) GÖNDERİLMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
E. 294,70 TL harç ve 9.900 TL vekalet ücretinden oluşan toplam 10.194,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ōdeme taribine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERILMESiNE 14/9/2022tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.