Anayasa Mahkemesinin 29/3/2023 Tarihli ve 2020/18132 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-06-21

21 Haziran 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32228
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR VELİD ÇİFTÇİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/18132Karar Tarihi : 29/3/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Öyeler : Engin YILDIRIM Ridvan GÜLEÇBasri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR Başvurucu : Velid ÇİFTÇİVekili : Av, Helin MENTEŞE 
1. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru, derdest olduğu gerekçesiyle davanın esası incelenmeden reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkmın ihlal editdiği iddiasına ilişkindir.
2. Sermaye Piyasası Kurulunda (İdare) çalışan başvurucu 1/9/2016 tarihli ve 29818 (mükerrer) sayılt Resmi Gazete'de yayımłanan 672 sayıħ Ołağanüstü Hal Kapsamında Kamu Personeline Ilişkin Alman Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin (672sayılı KHK) ekli listesi ile kamu görevinden çıikarılmıştır.

3.Yapıan başvuru üzerine 28/8/2019 tarihinde Olağanüstü Hal İşlemłeri Ínceleme Komisyonu (Komisyon) tarafindan başvurucunun göreve iade talebinin kabulüne karar verilmiştir. Bunun üzerine başvurucu, Idare tarafindan 17/9/2019 tarihinde ayniyat saymam unvaniyla yenidenatanmiştır.

4.Başvurueu, görevine iade edilmesi üzerine görevde olmadiğı döneme ilişkin mali haklarının yasal faizinin tarafina Ödenmesi istemiyle 7/10/20t9 tarihinde idareye başvuruda bulunmuştur. Başvurucu ayrıca 8/10/2019 tarihinde Idareye ikinci bir başvuru daha yapmıştır. Bu başvurusunda da görevinden çıkarılmasmdan dolayı konutunu ve aracınıçok düşük bedelle satmak zorunda kaldığını belirterek maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

5.Başvurucunun her iki başvuru dilekçesinde yer alan talepteri İdarenin 9/10/2019tarihli ve E.1349 sayılı işlemi ite reddedilmiştir. Bunun üzerine başvurucu söz konusu işlemin 7/10/2019 tarihli taleplerin reddine itişkin kısmı yönünden ayr1, 8/10/2019 tarihli tałeplerinin reddine ilişkin kısmı yönünden ayrı olmak üzere iki dava açmıştır. Başvurucu; dava dilekçelerinden ilkinde, görevine iade edilmesi üzerine görevde olmadığı döneme ilişkin mali 

haklarının yasal faiziyle birlikte tarafina ödenmesini, diğer dava dilekçesinde ise görevinden çıkarılmasıdan dolayı konutunu ve aracını çok düşük bedelle satmak zorunda kaldığı için tarafina tazminat ödenmesini talep etmiştir.

6. Başvurucunun, mali haklarının yasal faizinin tarafina ödenmesi talebine ilişkin 7/10/2019 tarihłi talebinin reddine yönelik işlemin iptali istemiyle açtığı davada Ankara 10.Idare Mahkemesi E.2019/1999, K.2020/448 sayılı ve 28/2/2020 tarihli kararla işlemin iptaline karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, uyuşmazlığın konusunun faiz alacağı olduğu,başvurucunun kamu görevinden çıkarıldiğı tarih ile kamu görevine jade edildiği tarih arasında geçen süreçte, paranın değerinde meydana gelen azalma nedeniyle maddi kayba uğradığı ve gelirinden yararlanma imkânından da mahrum kaldığı belirtiłmiştr. Gerekçede ayrica faiz alacağının asıl alacağa bağh feri bir alacak olması ve başvurucunun mahrum kaldığı mali haklarının kendisinden kaynaklanmayan nedenlerle geç ödendiği belirtilerek ödenmesi gereken tarihlerden itibaren yasal faizinin ödenmesi gerektiği vurgulanmöştır. Bu karara karşı yapılan istinaf talebi de Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesinin [5/10/2020 tarihli kararıyla kesin olarak reddediłmiş ve hüküm kesinleşmiştir.
7. Başvurucunun görevinden çıkarılmasından dolayı konutunu ve aracını çok düşük bedelle satmak zorunda kaldığmdan maddi ve manevi tazminat istemine dişkin 8/10/2019 tarihli talebinin reddine yönelik işlemin iptali istemiyle açtığı davada Ankara 11.Ídare Mahkemesi (Mahkeme) 19/12/2019 tarihli kararla derdest olduğu gerekçesiyle davayıincelemeksizin ret kararı vermiştir. Mahkeme gerekçesinde, başvurucunun aynı işlemin iptali istemiyle Ankara 10. Ídare Mahkemesinin E.2019/1999 sayıliı dava dosyasında da dava açtiğını ve anılan dava ile bakılan davanın taraflarının, konusunun ve sebebinin ayni olduğunu vurgulayarak konusu ve sebepleri aym olan davanın derdest olması nedeniyle esasmın incelenme olanağı bulunmadiğıni belirtmiştir.

8. Başvurucu, istinaf kanun yoluna başvurmuş; Bölge İdare Mahkemesi (İstinaf)10/6/2020 tarihli kararı ile başvurunun kesinlik sınırını altnda otduğu gerekçesi ile istinaf başvurusunun incelenmeksizin reddine kesin olarak karar vermiştir.
9. İstinaf kararı başvurucuya 25/6/2020 tarihinde tebliğ edilmiştir.
10.Başvurucu 1/7/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

12. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanhığına gönderilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME 
13. Başvurucu, talep ettiği tazminat konusu hususlan İdarenin tek bir işlemle reddettiğini belirtmiştir. Başvurucu, taleplerinin farklı olduğunu ve her bir tatebin ayri dava konusu edildiğini belirterek Mahkemenin bu noktada yanıigıya düştüğünü ve yanlış karar verdiğini iddia etmiştir. Ayrıca istinaf başvurusunun kesin olmak üzere incelenmeksizin reddedilmesi neticesinde iç hukukta başka bir olağan kanun yolu bulunmadığını belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

14.Başvuru mahkeneye erişim hakkı kapsamında ineelenıiştir.

15. Açıkça dayanaktan voksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkını ihial edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
16. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasıda, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısiyla mahkemeye erişim hakki, Anayasa'nın 36, maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur (Özbakım Özel Sağlık Hiz. Înş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti..B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

17. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazhğı mahkeme önüne taştyabiłmek ve uyuşmazhğıetkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamuna geldiğini ifade etmiştir (Özkon Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

18. Başvurucunun tazminat talebiyle açtığı davanın yargı süreci, tamamłanmamışdava ile taraflarının konusunun ve sebebinin aynı olduğu, başka bir deyişle davanın derdest olduğu gerekçesiyle incelenmeksizin reddine karar verilmiştir. Mahkemenin 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayıh İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi kapsamında yaptığı inceleme sonucunda sõz konusu karara vardiğı görülmüştür. Andlan maddede derdestlik durumunun ilk inceleme şartı olarak sayılmadığı tespit edilmiştir. Danıştay içtihatlarında derdestlik durumunun usul hukukunun temeł kavramlarından olduğu belirtilmiş, 6100 sayıħ Kanun'un 114. maddesine atifla dava şarti olduğu ifade edilmiştir. Bu durumda derdestlik durumunun saptanabilmesi için tarafları ve konusu aynı olan bir davanın daha önce aynı veya başka bir mahkemede açıldığıın ve görülmekte olduğunun tespit edilmesi gerekmektedir.
19. Somut olayda başvurucunun yaptığı7/10/2019 ve 8/10/2019 tarihli talepler Idarece ilgi tutularak 9/10/2019 tarihli ve E.1349 sayıili işlemle reddedilmiştir.
20. Başvurucunun açtığı ilk davada talebi 7/10/2019 tarihli başvurusundaki görevde olmadiğt döneme ilişkin mali haklarının yasal faizinin tatafına ödenmesi talebine ilişkindir.Talebin reddi üzerine bu işleme karşi açılan dava Ankara 10. Ídare Mahkemesinde görülmüşve esastan karara bağlanmiştir 

21. Başvurucunun açtığı ve bireysel başvuruya konu olan ikinci dava ise 8/10/2019taribli başvurusunda belirttiği maddi ve manevi tazminat talebine ilişkindir. Talebin Ídarece reddi üzerine açılan davada Mahkeme aynı işlemin Ankara 10. Idare Mahkemesinde de đava konusu edildiğini belirterek derdestlik nedeniyle incelenmeksizin ret yönünde karar vermişse de işlem içeriği tałeplerin farklı olduğu hususunu gözden kaçırmıştır. Her iki uyuşmazłıktaki davaya konu işlem ve taraflar aynı olmasına karşın uyuşmazlıkların konusu farkhıdır. Bu durumda incelenmeksizin ret kararına konu olacak derdest bir davanın olmadığı anlaşilmıştr.Sonuç olarak Mahkemenin derdestlik nedeniyle davayı incelenmeksizin reddetmesinin kanuni dayanağırun bulunmadığı sonucuna ulaşılmiştır.

22. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence ałtına alıņan adil yargıłanma hakkı kapsammdaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar veritmesi gerekir.


III. GİDERİM 
23. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yeniden yargılama yapılması talebinde bulunmuştur.

24. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaidırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren. ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralıt fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamhı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altina alınan adil yargilanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDiĞiNE,
C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarınım ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 1. İdare Mahkemesine (E,2019/2037, K.2019/2511) GÖNDERİLMESINE.

D. 446,90 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 10.346,90 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 29/3/2023tarihinde OYBÍRLIĞİYLE karar verildi.