Anayasa Mahkemesinin 12/2/2020 Tarihli ve 2017/15251 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2020-04-03

3 Nisan 2020 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31088
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
İSMAİL SOLMAZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/15251Karar Tarihi : 12/2/2020
Başkan : Hasan Taħsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞRaportör : Abdułlah UÇAR Başvurucu : İsmail SOLMAZ Vekili : Av. Emrah DERTLi 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; tutuklamanın hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması,tutukluluk incelemesinin duruşmasız olarak yapilması ve bu incelemeler sırasında ahnan savcılık görüşünün bildirilmemesi, soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması ve tutukluluğun hukukiliğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi nedenleriyle kişi hürriyeti ve güvenliği ile adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/1/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakantığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

6. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar özetle şöyledir:

A. Tutuklamaya İlişkin Süreç
8. Ülke genelinde Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanmasına (PDY) ilişkin olarak yürütülen soruşturmalar kapsamında Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan başvurucunun da aralarında bulunduğu bir kısım şüpheli hakkında FETÖ/PDY'nin Manisa Belediyesindeki örgütlenmesine yönelik olarak bir soruşturma başlatılmiştir.

9. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı 14/8/2015 tarihinde, anılan soruşturma kapsamında isnat edilen suçların yasada belirtilen niteliğini ve dosyadaki mevcut bulgularıdikkate alarak şüpheli ve müdafileri ile diğer soruşturma süjelerinin soruşturma dosyasınıincelemeleri ve dosyalardan örnck almalarının soruşturmanın selametini tehlikeye düşüreceği değerlendirmesi ile 4/12/2004 tarihli ve 527l sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca soruşturma dosyasının incelenmesinin ve dosyadan örnek alma yetkisinin kisitlanmasına karar verilmesini talep etmiştir.
10. Kisıtlama talebi, Manisa 1. Sulh Ceza Hâkimliğinin [4/8/2015 tarihli kararı ile kabul edilmiştir.

11. Başvurucu 2/2/2016 tarihinde gözaltına alınmıştir.
12. Başvurucunun ifadesi 3/2/2016 tarihinde Manisa Emniyet Müdürlüğünde,5/2/2016 tarihinde ise Manisa Cumhuriyet Başsavcılığında alınmıştır. İfade tutanaklarından anlaşıldığı üzere başvurucuya yöneltilen FETÖ/PDY üyeliği suçlamasına dair olay ve olgular, sorulan sorularla açıklanmıştır. İfade alma esnasında başvurucunun müdafii de hazır bulunmuştur.

13. Başvurucu ifadelerinde özetle Manisa Belediyesi imar işlerinde kaçak yapıservisinde inşaat teknikeri olarak görev yaptiğıni, Fetullah Gülen cemaati içinde düzenlenen dinî sohbetlere katilması dişında herhangi bir mütevelli heyetinde yer almadiğıni, kimseden himmet, burs, kurban, bağış adı altında para toplamadığını, V.D. isimli şahsı müteahhit olarak bildiğini ve sohbetlere katılması nedeni ile tanıdığını, Amerika Birleşik Devletleri'ne Küçük ve Orta Ölçekli Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığının (KOSGEB)bir gezi düzenlemesi üzerine inşaat fuarına katılmak amacıyla gittiğini, Pensilvanya'ya gittiğini ancak Fethullah Gülen ile görüşmediğini beyan ederek suçlamaları kabul etmemiştir.
14. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı; ifade alma sonrasında aynı gün, terör örgütükurma veya yönetme ve örgüte üye olma, 7/2/2013 tarihli ve 6415 sayılı Terörizmin Finansmanın Önlenmesi Hakkında Kanun'a muhalefet, 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı Imar Kanunu'na muhalefet suçlarından tutuklanması istemiyle başvurucu ile birlikte yedi şüpheliyi Manisa 2. Sulħ Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir.

15. Soruşturma dosyası içindeki bilgi ve belgeler ile ifade tutanakları sorgu işlemi sırasında Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan başvurucuya okunmuştur, Bu sırada başvurucunun avukatı da hazır bulunmuştur. Başvurucunun sorgudaki ifadesinin ilgili kısmışöyledir:
".…Ben Manisa Büyükşehir Belediyesinde İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı YapıDenetim Şube Müdürlüğünde memur olarak görev yapmaktayim. Diğer şüphelilerden M.K.benim müdürüm olurdu. K.B. ise benim şefim olurdu. Ben görev yaptiğım zamanlarda bağıs 

almak ve bu paraları cemaate aktarmek suretiyle finansman sağladiğım iddialarını kabul etmiyorum. Ben 2007 yılının mayis ayına kadar diş görev almadım. Bu tarihten sonra K.beyle yavaş yavaş kontrollere başladım. 2008 yılında ise K. bey ve M. beyin görev değişikliği oldu. K.B. ve M.K. nın görevden alınması konusunda bilgi sahibi değilim. 2008yılının eylül ayından sonra gittiğimiz her binanın fotoğraflarını almak suretiyle işlem yaptık Bu fotoğraflar halen arşivlerimizde mevcuttur. Görev yaptiğım sürede hizmet almak için gelen herkese eşit davrandım. Kanun dışına çıkarak kimseye iltimas geçmedim. Bu konudaki hakkımda ileri sürülen iddiaları kabul etmiyorum. Kimseden herhangi bir maddi çıkarım olmamıştir. Ben cemaatin sadece sohbetlerine katdlırdım, o dönemde herkes katilırdi, ancak örgütsel faaliyetlerine katilmadım. Örgüt üyesi değilim. Suçlamaları kabul etmem. Ben vatanını milletini faydalı biriyim. Terörle bir ilgim yoktur. Ben bahsedilen tarihlerde taşeron işçiydim. Bana evrakı getiriyorlardı ben de ruhsatını kesip imzalıyordum. Herhangi bir sorumluluğum yoktur. Savunmam bundan ibarettir.."
16. Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğince 5/2/2016 tarihinde, başvurucunun terör örgütü kurma veya yönetme ve örgüte üye olma, 6415 sayılı Kanun'a muhalefet ve 3194sayılı Kanun'a muhalefet suçlarından tutuklanmasına karar verilmiştir. Hâkimliğin tutuklama kararinin ilgili kismi şöyledir:
"Şüpheliler …. ve İsmail Solmaz'a isnat edilen terör örgütü kurmak veya yönetmek ve üye olmak, Terörizmin Finansmanı Hakkındaki Kanun'a muhalefet, Imar Kanunun'a muhalefet suçlarinın vasif ve mahiyeti, mevcut delil durumu, dosyada mevcut tutanaklar,dosyadaki mevcut bilirkişi raporu, şüphelilerin FETÖ/PDY terör örgütüne finans sağladikları yönünde tanık beyanlari, süphelilerin üzerlerine atilı suçu işlediklerine dair kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut delillerin bulunmasi, atılı suçun CMK'nun 100. maddesinde sayılan katalog suçlardan olmasi, yasada öngörülen ceza miktarı nedeni ile kaçma şüphesi içerisinde olduğunu gösterir emarelerin bulunmasi, verilecek tutuklama kararının ölçülü oluşu ve adli kontrol hükümlerinin uygulamasının yetersiz kalacağıanlaşilmakla 5271 sayılı CMK'nun 100 ve devamı maddeleri uyarınca ayrı ayri tutuklanmalarina...[karar verildi.]"
17. Başvurucu 9/2/2016 tarihinde tutuklama kararına itiraz etmiştir, Manisa 1. Sulh Ceza Hâkimliği 10/2/2016 tarihinde itirazın reddine karar vermiştir.

18. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı 21/6/2016 tarihinde başvurucunun ifadesine tekrar başvurmuştur. Başvurucu; ifadesínde, ada ve parsel numaraları ile adresieri bildirilen yapıłara ilişkin yapı kullanma izin belgeleri üzerinde herhangi bir sahtecilik yapmadığını, söz konusu belgeler üzerinde yapılan sahteciliğe iştirak etmediğini, isimleri bildirilen müteahhitlerden de herhangi bir şekilde kendisi veya başkası adına menfaat temin etmediğini belirtmiştir. Îfade alma esnasında başvurucunun müdafii de hazır bulunmuştur.
19. Soruşturma sürecinde 25/7/2016 tarihli ve 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazi Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (668 sayıfı KHK) 3. maddesinin (1)numaralı fikrasının (ε) bendi uyarınca tutukluluğu dosya üzerinden yapılan inceleme sonucunda verilen kararla sürdürülen başvurucunun son olarak 2/11/2016 tarihinde tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiş, anılan karara karşı itirazı Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğince 7/12/2016 tarihinde reddedilmiștir.

20. Öte yandan başvurucu, 5271 sayılı Kanun'un 153. maddesinin (3) numaralıfikrasında belirtilen "ifadelerini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya 

yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar"dan hangisini veya hangilerini istediğini belirtmeksizin fotokopi alma talebinde bulunmuştur. Bu talep, Cumhuriyet Başsavcılığınca 668 sayilı KHK'nin 3. maddesinin (l) numaral: bendi uyarınca (5/8/2016 tarihinde reddedilmiştir.

21. Başvurucunun anılan ret kararına ve soruşturma dosyasına erişiminin kısıtlanması kararına karşı itirazı Manisa 1. Suih Ceza Hâkimliğince 5/12/2016 tarihinde reddedilmiştir.

22.Başvurucu 3/1/2017 tarihinde bireysel başvuruda bułunmuştur 
23. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı 8/1/2018 tarihli iddianamesi ile başvurucunun silahlı terör örgütü kurma veya yönetme suçunu işlediğinden bahisle cezalandırılmasıistemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde kamu davası açmıştır. İddianamede, başvurucu dışında altı şüpheli hakkında da benzer suçlardan kamu davası açıldığı belirtilmiştir.
24. İddianamede ilk olarak FETÖ/PDY'nin kuruluşuna ve tarihçesine, hangi amaçve saikle kurulduğuna, hangi alanlarda faaliyet gösterdiğine, hiyerarşik yapısına ve hukuka aykırı hangi tür eylemlerde bulunduğuna değinilmiştir. Devamında ise örgütün Manisa'daki yapılanmasına ilişkin olgulara yer verilmiştir.

25. İddianamede, başvurucunun FETÖ/PDY hiyerarşisi içinde yer aldiğı ileri sürülmüştür. Bu suçlamaya esas alınan olgular şöyle özetlenebilir:
i. Başvurucunun örgüt mensuplarının örgüt içinde haberleşme araciliğiyla kullandıkları ByLock programıı kullandığı belirtilmiştir.

ii. Başvurucu hakkında tanık veya şüpheli sıfatıyla birtakım beyanlarda bulunan V.D., E.I., B.A., A.Y., K.M., M.Z.D., M.D., C.Ç., M.Y., M.M.K., Ş.K., Y.Í., H.U.,I.A., S.K., M.G., H.P. adlı kişiler ve Umut adlı gizli tanığın başvurucunun FETÖ/PDY'nin Manisa Belediyesi yapılanması içinde yer aldığı yönünde beyanlarda bulunduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Manisa Belediyesindeki örgüt yapılanmasından sorumlu kişi olan Y.I.nın müteahhit, mimar ve inşaat mühendisi meslek gruplarından olan kişiler ile Belediyenin İmar İşleri Müdürlüğü biriminde çalışan başvurucunun da aralarında bulunduğu bir kisım personeli bir araya getirmek suretiyle oluşturduğu mütevelli heyetinde bulunan veya bulunmayan müteahhitlerin onaylı projclere aykırı olarak yaptıkları binaların yapı kullanma izin belgelerini alabilmelerini sağlamak amacıyla M.K. ve başvurucuya yönlendirdiği, M.K. ve başvurucunun ise bu binaların herhangi bir denetime maruz kalmadan sahte yapıkullanma izin belgelerini almalarını sağlamaları karşılığında Y.I.nın bu müteahhitlerden himmet, burs, kurban, zekât, sadaka, bağış ve benzeri adlar altında örgüte kazanç sağladığı, ayrıca başvurucunun örgütün düzenlediği çeşitli yurt içi ve yurt dışı geziłerine katıldığı, Amerika Birleşik Devletleri'ne yapılan gezide örgütün lideri olan Fethullah Gülen'i Pensilvanya'da ziyaret ettiği yönünde beyanlarda bulunulduğu belirtilmiştir.

iii. HTS kayıtlarında başvurucunun FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlar nedeniyle haklarında soruşturma yapılan, örgütün Manisa yapılanması içinde yer alan ve konumları itibariyla il imamı ve mütevelli heyeti mensubu olan çok sayıda şüpheli ile yoğun görüşme kaydının bulunduğu belirtilmiştir.


iv. Başvurucunun örgüt ile iłtisaklı bir işyerinde çalıştığına dair Sosyal Güvenlik Kurumu kaydının bulunduğu belirtilmiştir.

v. Başvurucunun 31/10/2016 tarihli ve 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile kamu görevinden ihraç editdiği belirtilmiştir.

26. Manisa 4. Ağır Ceza Mahkcmesi 12/1/2018 tarihinde iddianameyi kabul etmişve E.2018/481 sayılı dosya üzerinden kovuşturma aşaması başlamıştır.
27. Manisa 4. Ağır Ceza Mahkemesi 7/8/2018 tarihinde yaptığı ilk duruşmada başvurucunun savunmasını almıştır.

28. Manisa 4. Ağır Ceza Mahkemesi 21/2/2019 tarihinde yaptığı duruşmada başvurucunun silahlı terör örgütüne üye olma suçundan 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir. Mahkeme hükümle birlikte başvurucunun tahliyesine de karar vermiştir.

29. Anayasa Mahkemesi 28/2/2019 tarihli yazisı ile başvurucunun avukatı ile görüşmelerinin kayda alınıp alınmadığı hususlarında Manisa E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumundan bilgi talep etmiştir.

30. Manisa E Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğünden gelen 6/3/2019 tarihli yazi cevabında; başvurucunun ceza infaz kurumunda bulunduğu 2/9/2016 ile 11/4/2018tarihleri arasında avukatı ile görüşmelerinin 22/7/2016 tarihli ve 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınmasi Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapilması Hakkında Kanun Hükmündc Kararname'nin (667 sayılı KHK) "Soruşturma ve Kovuşturma İşlemleri" başlıklı 6. maddesinin (d) bendi gereğince tcknik araçlarla kayda alındığı, avukatıyla görüşmelerinin teknik araçlarla kayda alınmasına veya üçüncü bir kişinin görüşmeyi izlemesine dair işlemlere başvurucunun herhangi bir itirazının olmadığıbelirtilmiştir.

31. Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla istinaf aşamasında derdesttir.

B. İlgili Süreç
32. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hâl ilan edilmesine karar verilmiştir. Olağanüstü hâl 19/7/2018 tarihinde son bulmuştur. Kamu makamları ve yargıorganları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yillarda FETÖ ve/veya PDY olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No:2016/22169, 20/6/2017, §§ 12-25).

33. Darbe teşebbüsü sırasinda ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da darbe girişimiyle doğrudan bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağlık, ticaret, sivil toplum ve mcdya gibi farklı alanlardaki yapılanmasına yönelik olarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafindan soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri 

uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51; Mehmet Hasan Altan (2) [GK], B. No:2016/23672, 1 1/1/2018, § 12).

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. İlgili Mevzuat 
34. 16/5/2001 tarihli ve 4675 sayılı İnfaz Hâkimliği Kanunu'nun "Amaç ve kapsam"kenar başlıklı 1. maddesinin ikinci fıkrası şöyledir:
"Bu kanun, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlere yönelik şikâyetleri incelemek,karara bağlamak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulan infaz häkimliklerine ilişkin hükümleri kapsar."
35. 4675 sayılı Kanun'un "Infaz hâkimliklerinin görevleri" kenar başlıklı 4maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
" (1) Infaz hâkimliklerinin görevleri şunlardır:
I. Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları ve tutukevlerine kabul edilmeleri yerleştirilmeleri, barındırılmalari, isuilmaları ve giydirilmeleri, beslenmeleri,temizliklerinin sağlanmasi, bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla muayene ve tedavilerinin yaptırılmasi, dişarıyla ilişkileri, çalıştırılmaları gibi işlem veya faaliyetlere ilişkin şikâyetleri incelemek ve karara bağlamak,
Kanunlarda başka bir yargı merciine bırakılan konulara ilişkin hükümler saklıdır."
36. 4675 sayılı Kanun'un "İnfaz hâkimliğine şikâyet ve usulü" kenar başlıklı 5.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin kanun, tüzük ve yönetmelik hükümleri ile genelgelere aykırı olduğu gerekçesiyle bu işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren on beş gün, herhalde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimliğine başvurulabilir.

Şikáyet, dilekçe ile doğrudan doğruya infaz hákimliğine yapılabileceği gibi;Cumhuriyet başsavcılığı veya ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürlüğü aracılığıyla da yapılabilir. Infaz håkimliği dışında yapılan başvurular hemen ve en geç üç gün içinde infaz hâkimliğine gönderilir. Sözlü yapılan şikâyet, tutanağa bağlanır ve bir sureti haşvurana verilir.

Şikâyet yoluna başvurulmasi, yapılan işlem veya faaliyetin yerine getirilmesini durdurmaz. Ancak, infaz hâkimi giderilmesi güç veya imkânsız sonuçların doğması ve işlem veya faaliyetin açıkça hukuka aykırı olması koşullarının birlikte gerçekleşmesi durumunda işlem veya faaliyetin ertelenmesine veya durdurulmasina karar verebilir."

37. 4675 sayılı Kanun'un "İnfaz hákimliğince şikâyet üzerine verilen kararlar"kenar başlıklı 6. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"... Şikâyet başvurusu üzerine infaz hákimi, duruşma yapmaksızın dosya üzerinden bir hafta içinde karar verir; ancak, gerek gördüğünde karar vermeden önce şikâyet konusu işlem veya faaliyet hakkında resen araştırma yapabilir ve ilgililerden bilgi ve belge isteyebilir; ayrica ceza infaz kurumu ve tutukevi ile ilgili Cumhuriyet savcisinın da yazılıt görüşünü alır. Disiplin cezasına karşı yapılon şikâyet üzerine infaz hâkimi, hükümlü veya tutuklunun savunmasını aldıktan ve talep edilen diğer delilleri toplayıp değerlendirdikten sonra kararını verir. Hükümlü veya tutuklu, savunmasın, hazır bulunmak ve vekáletnamesini ihraz etmek koşuluyla avukatıyla birlikte veya avukati aracılığıyla yapabilir. Infaz hâkimi gerekli görmesi durumunda hükümlü veya tutuklunun savunmasınıceza infaz kurumunda da alabilir.

Infaz hâkimi, inceleme sonunda şikáyeti yerinde görmezse reddine; yerinde görürse, yapılan işlemin iptaline ya da faaliyetin durdurulmasına veya ertelenmesine karar verir."
38. 5271 sayılı Kanun'un "Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi" kenar başlıkhı 153.maddesinin ilgili kısmı şöyledir;
"(2) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi,soruşturmanin amacini tehlikeye düşürehilecek ise Cumhuriyet savcisinın istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar ancak aşağıda sayılan suçlara ilişkin yürütülen soruşturmalarda verilebilir:
a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununda yer alan;
7. Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar (madde 309, 310, 311, 312,313, 314, 315, 316),
...
(3) Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fikra hükmü uygulanmaz."
(4) Müdafi, iddianamenin mahkeme tarafindan kabul edildiği tarihten itibaren dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir; bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız olarak alabilir."
39. 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayılı Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılıResmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucu kanunlaşan 667 sayılı KHK'nin "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıklı_ 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu işlenen suçlar bakimından, olağanüstü halin devami süresince;

Tutuklu olanların avukatları ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve tâlimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcisının kararıyla, görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, tutuklu ile avukatın yaptığıgörüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir. Tutuklunun yaptiığı görüşmenin, belirtilen amaçla yapildığının anlaşılması hâlinde, görüşmeye derhal son verilerek, bu husus gerekçesiyle birlikte tutanağa bağlanır. Görüşme başlamadan önce, taraflar bu hususta uyarılır. Tutuklu hakkında,tutanak tutulması hálinde, Cumhuriyet savcisının istemiyle tutuklunun avukatlarıyla görüşmesi sulh ceza håkimliğince yasaklanabilir. Yasaklama karari, tutuklu ile yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro haşkanlığına hildirilir .…."
40. 3/10/2016 tarihli ve 676 say1łi Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 6. maddesi şöyledir:
"MADDE 6- 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazıHakkında Kanunun 59 uncu maddesinin dördüncü fikrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş,aynı maddeye bu fikradan sonra gelmek üzere aşağıdaki fikrular eklenmiş ve diğer fikra buna göre teselsül ettirilmiştir.

(4) Görüşme sırasında; hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmaya ilişkin olarak kendilerinin tuttukları kayıtlar incelenemez; hükümlünün avukatı ile yaptığı görüşme dinlenemez ve kayda alinamaz.

(5) Türk Ceza Kanununun 220 nci maddesinde ve İkinci Kitap Dördüncü Kisım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerinde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan mahkûm olanların avukatları ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürüldüğüne, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirildiğine, bu örgütlere emir ve tâlimat verildiğine veya yorumları ile gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletildiğine ilişkin bilgi, bulgu veya belge elde edilmesi hâlinde, Cumhuriyet başsavcılığının istemi ve infaz hâkiminin kararıyla, üç ay süreyle; görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, hükümlü ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla görevli görüşmede hazır bulundurulabilir, hükümlünün avukatına veya avukatın hükümlüye verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir.
(6) Infoz hakimliği hükümlünün; kurallara uyumunu, toplum veya ceza infaz kurumu bakımından arz ettiği tehlikeyi ve rehabilitasyon çalışmalarındaki gelişimini değerlendirerek, kararda belirttiği süreyi üç aydan fazla olmamak üzere müteaddit defa uzatabileceği gibi kısaltılmasına veya sonlandırılmasına da karar verebilir.
(7) Beşinci fikra kapsamına giren hükümlünün yaptığı görüşmenin, aynı fikrada belirtilen amaca yönelik yapıldığının anlaşılması hâlinde, görüşmeye derhal son verilerek,bu husus gerekçesiyle birlikte tutanağa bağlanır. Görüşme başlamadan önce taraflar bu hususta uyarilır.


(8) Hükümlü hakkında, yedinci fikra uyarınca tutanak tutulması hálinde, Cumhuriyet başsavcılığının istemiyle hükümlünün avukatlarıyla görüşmesi infaz hâkimince altı ay süreyle yasaklanabilir. Yasaklama karari, hükümlüye ve yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanlığına bildirilir. Cumhuriyet başsavcılığı baro tarafindan bildirilen avukatın değiştirilmesini baro haşkanlığından isteyebilir. Bu fikra hükmüne göre görevlendirilen avukata, 23/3/2005 tarihli ve 5320 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanunun 13 üncü maddesine göre ücret ödenir.
(9) Infaz hâkimi tarafindan bu madde uyarınca verilen kararlara karşı 4675 sayılıKanuna göre itiraz edilebilir.

(10) Bu madde hükümleri 9 uncu maddenin üçüncü fikrasına göre yüksek güvenlikli ceza infaz kurumlarında bulunan hükümlüler ile beşinci fikradaki suçlardan hükümlü olup başka bir suçtan dolayı şüpheli veya sanık sıfatıyla avukatıyla görüşen hükümlüler hakkında da uygulanir.

(11) Tutuklular hakkında bu madde hükümlerine göre karar vermeye soruşturma aşamasında sulh ceza hâkimi, kovuşturma aşamasında mahkeme yetkilidir."
41. 668 sayılı KHK'nın "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıklı 3.maddesinin ilgili kismı şöyledir:
".:
l) Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi,soruşturmanin amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcisının kararıyla kisutlanabilir.

n :
B. Mahkeme Kararlarr 
42. Osmaniye İnfaz Hâkimliğinin 11/7/2018 tarihli ve 2018/5756, K.2018/5759sayıh kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Tutuklu dilekçesinde avukatı ile görüşme sırasında kamera kaydına alınmasına,görüşmede infaz koruma memuru bulundurulmasına ve avukatı ile belge aliş verişinin kontrol edilmesine itiraz ederek bu uygulamanın kaldırilmasını talep etmiştir.
22/7/2016 tarih ve 667 saylı KHK'nun 6/1-d. maddesinde: 'Tutuklu olanların avukatlarıile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi,terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletitmesi ihtimalinin varlığı halinde,Cumhuriyet Savcısının kararıyla, görüşmeler teknik cihazla sesli veya göüntülü olarak kaydedilebilir, tutuklu ile avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir' hükmünü içermektedir.
22/07/2016 tarih ve 667 sayılı KHK'nın 6. Maddesi ile talep dilekçesi birlikte değerlendirildiğinde; madde metninde de açıkça belirtildiği üzere olağanüstü halin devamısüresince, tutuklu olanlar hakkında talebe konu kisitlamalarin Cumhuriyet Savcisinın kararıyla yapılabileceğinin açıkça düzenlendiği, Osmaniye Cumhuriyet Başsavcılığının 

29/09/2017 tarih ve B.M. 2016/9539 sayılı kararı ile 667 sayılı KHK'nin 6. maddesi gereğince kisıtlama kararı verildiği, yapılan uygulamanın usul ve yasaya uygun olduğu anlaşıldığından, talebin/şikayetin reddine.."
43. Ankara Bati Infaz Hâkimliğinin 10/10/2016 tarihli ve E.2016/4751,K.2016/4733 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
".…Tutuklu D.B. 26/9/2016 tarihli dilekçesinde özetle; 'son süreçle alınan OIAL kararıile birlikte cezaevlerinde hak gasplarının yaşandığını, bir tutuklu olarak avukat görüşhakkının hiç bir yasal gerekçe olmadan kayıt altına alınması avukat müvekkil görüş gizliliği hakkının engellenmesine neden olduğundan, uygulanan hak gasplarının kaldırilmasınıistediğini' belirterek dilekçe gönderdiği anlaşılmıştır.

Sincan Kadın Kapalı Ceza Infaz Kurumu Müdürlüğü'nün 29/9/2016 tarih ve 2016/11463 sayılı yazısı ekinde gönderilen Ankara Cumhuriyet Başsavcılığının 28/9/2016tarihli ve 2016/1436 sayilı yazisinda 'Anayasantn 120, maddesi uyarıca ilan edilen olağanüstü hal çerçevesinde çıkarilan 667 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin, ceza soruşturma ve kovuşturma açisindan değerlendirilmesinde;
Tutuklu süphelilerin avukatlarıyla görüşmelerinde tedbir uygulanmasına, sınırlama getirilmesi hususlarında Ankara Cumhuriyet Başsavcıliğı Bakanlık Muhabere Bürosunun Başsavcı Vekili K.D. imzali, 667 sayılı KHK ve Bakanlık Genelgeleri doğrultusunda yazılan 3/8/2016 tarih ve B.M. 2016/21916 sayılı yaziları ile gerekli talimatların ilgili ceza infaz kurumlarına verildiği, uygulamada birliğin sağlanması ve çelişkilerin giderilmesi adına uygulamanın değerlendirilmesinde;
a-Tedbir-sinirlama sebepleri 
i-Toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi ihtimalinin bulunmasi,
ii-Terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin bulunması
b-Tedbir ve sinırlandirmalar 
i-Görüşmenin teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilmesi 
ii-Görüşmeyi izlemek amacıyla görevlinin hazır bulunabilmesi,
iii-Tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örneklerine,dosyalara ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara el konulabilmesi,
iv-Görüşmelerin gün ve saatlerinin sınırlandırılabilmesi,
c-Bu tedbir ve sınırlandırmalara karar vermeye, Cumhuriyet savcisı yetkilidir.
Yukarıda belirtilen talimatlar uygulama yapılması hususlarinda gereği rica olunur.'şeklinde bilgi verilmiştir.

23/7/2016 Tarihli Resmi Gazetede yayınlanan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1 maddesinde;

Bu suçlardan tutuklananların soruşturma ve kovuşturma evresinde yakınları ile ziyaretleri ve avukatları ile görüşmelerinde 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkındaki Kanun'un 114. maddesi ile 17/6/2005 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 'Hükümlü ve Tutukluların Ziyaret Edilmeleri Hakkındaki Yönetmelik' hükümlerinden farklıbir uygulama getirilmiş olmakla;
A- Tutukluların avukatları ile ziyaretleri;
667 sayılı KHK.nin 6/1-d maddesinde 'tutuklu olanların avukatları ile görüşmelerinde,toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve tâlimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlığı halinde, Cumhuriyet savcisının kararıyla, görüşmeler teknik cihazla sesli veya görüntülü olarak kaydedilebilir, tutuklu ile avukatın yaptiğı görüşmeleri izlemek amaciyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya avukatin tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara elkonulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri smırlandırılabilir. Tutuklunun yaptığı görüşmenin, belirtilen amaçla yapıldığının anlaşılması hâlinde, görüşmeye derhal son verilerek, bu husus gerekçesiyle birlikte tutanağa bağlanır. Görüşme başlamadan önce, taraflar bu hususta uyarılır. Tutuklu hakkında,tutanak tutulması hâlinde, Cumhuriyet savcisinın istemiyle tutuklunun avukatlarıyla görüşmesi sulh ceza hâkimliğince yasaklanahilir. Yasaklama karari, tutuklu ile yeni bir avukat görevlendirilmesi için derhal ilgili baro başkanliğına bildirilir. Baro tarafindan bildirilen avukatın değiştirilmesi Cumhuriyet savcisı tarafindan istenebilir'. denmektedir.
Buna göre;
Öncelikle tutuklunun 5237 sayılı Kanunun İkinci Kitap Dördüncü Kısım, Dördüncü(Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar), Beşinci (Anayasal Düzene ve Bu Düzenin Işleyişine Karşı Suçlar), Altınci (Milli Savunmaya Karşı Suçlar) ve Yedinci Bölümünde (Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk) tanımlanan suçlar, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlar ve toplu işlenen suçlar bakımından tutuklu olmasi,
Toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi ihtimalinin bulunmasi,
Terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlariyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin bulunmasıi,
Kanundaki bu düzenleme, idarece tanzim edilen görüş yerlerinin nitelikleri birlikte değerlendirildiğinde; yapılan düzenlemede kanunda öngörülen şartların yerine getirildiği,kanuna aykırı bir düzenlemenin söz konusu olmadığı, yapıilan uygulamanın ceza infaz kurumu kurallarına uygun olduğu anlaşılmakla yerinde olmayan şikayetlerin reddine.…."
44. Samsun İnfaz Hâkimliğinin 24/2/2017 tarihli ve E.2017/116, K.2017/122 sayılıkararının ilgili kismı şöyledir;
"…Tutuklu Z.K. hakimliğimize hitaben yazdığı 22/2/2017 tarihli dilekçesinde; cezaevine girdiği günden bu yana OHAL şartlarından dolayı avukatı ile sadece 10 dakika kamera kaydı ve görevli nezaretinde görüşebildiğini, iddianame kabul edildiği için ve çok ciddi suçlamalar olduğundan sağlıklı bir savunma yapabilmek için avukatı ile görüşme sayı ve süresinin kısıtlanmamasıni, insan hakları normlarına uygun olarak savunma hakkınıkullanabilmesi için kamera kaydı ve görevli nezaretinde görüşme uygulanmasinın kaldirilmasıni talep etmiştir.


…667 Sayılı KHK'nın 6/1-d maddesi uyarinca toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi ihtimali nedeniyle görüşmelerin ses kayıt ve görüntülü kamera ile kaydedilebileceği ve görüşmeleri izlemek amacıyla görevlinin hazır bulundurulacağı ve görüşmelerin hafta içinde mesai saatleri içinde yaptırılacağının belirtildiği. Samsun E Tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumunda 667 Sayılı Kanun Hükümünde Kararname kapsamına giren suçlardan tutuklu fazla sayıda kişinin bulunması nedeniyle avukat ile yaplacak görüşmemelerin aksamamasıadına alınan kararın, 667 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1-d maddesine aykırılık içermediği anlaşıldığından, tutuklunun talebinin reddine.."
45. Karşıyaka İnfaz Hâkimliğinin 5/12/2018 tarihli ve E.2018/5623, K.2018/5760sayıli kararinin ilgili kismi şöyledir:
".Tutuklu O.Y. İzmir 2 Nolu T tipi Kapalı Ceza Infaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığınca verilen 29/11/2018 tarih 2018/5758 sayılı kararına itiraz etmekle evrak ve ekleri incelendi.

Avukat görüşlerinin sesli ve görüntülü odalarda veya memur eşliğinde yapıldığınızaman ve saat olarak kisitlandiğinı belirtmiştir.

- Izmir Cumhuriyet Başsavcılığının 7/1/2016 tarih ve B.M.2016/30331 sayılı tedbir konulu yazisında;
677 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1-d bendi uyarınca FETÖ/PDY örgüt üyesi olup, bu soruşturmalar nedeniyle Izmir Cumhuriyet Baysavcılığına bağlı ceza infaz kurumlarında tutuklu olarak hulunan şüphelilerin avukatları ile yaptığı görüşmelerin teknik cihazlar ile sesli ve görüntülü olarak kaydedilmesine, tutuklu ve avukatının cihazlarla sesli ve görüntülü izlemek amaciyla bir görevlinin hazır bulundurulmasına,
Savunma amacı dışında toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi amacının güdülmesi halinde tutuklunun avukatına veya avukatm tutukluya verdiği belge ve belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara el konulmasına,bu amaçla yapılan görüşmenin derhal sonlandırılarak bu hususun gerekçesi ile birlikte tutanağa bağlanarak ilgili evrakların cumhuriyet başsavcılığımıza gönderilmesi' hususlarıbildirilmiştir.

Yine İzmir Cumhuriyet Başsavcılığıın 19/2/2018 tarih, 2018/1265 B.M sayılı tedbir kararlarının kaldırılması hakkındaki yazı ile; ceza infaz kurumlarının yasal mevzuattan kaynaklanan yetkileri saklı kalmak koşulu ile İzmir Cumhuriyet Başsavcılığının 23/7/2017tarih ve B.M 2016/2768 Muh sayılı yazısı ile 667 Sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere ilişkin Kanun Hükmünde Kararnamenin 6/1-d maddesi uyarınca; FETÖ/PDY örgüt üyesi olup 15/7/2016 tarihinde silahlı darhe teşebbüsünde bulunan ve halen Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü soruşturma nedeniyle Izmir ilindeki ceza infaz 

kurumlarında tutuklu bulunan şüphelilerin avukatları ile yaptığı görüşmelerin teknik cihazlarla sesli ve görüntülü olarak kaydedilmesine, tutuklu ve avukatın yaptığı görüşmeleri izlemek amaciyla bir görevlinin hazir bulundurulmasina, salinma amaci dişinda toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğini tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suçörgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi, veya yorumları ile gizli, açık veya şifreli mesajlar iletilmesi amacinın güdülmesi halinde tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örneklerine, dosyasıyla ilgili aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayulara el konulmasına, bu amaçla yapılan görüşmeleri derhal sonlandırılarak bu hususun gerekçesi ile birlikte tutanağa bağlanarak ilgili evraklarıCumhuriyet Başsavcılığına gönderilmesine, bu soruşturmalar nedeni ile tutuklu bulunan şahısların avukatlarıyla tatil günleri dışında ve çalışma saatleri içerisinde olmak koşulu ile ceza infaz kurumu tarafindan yapilacak düzenleme ile her bir tutuklu için haftada bir kez ve azami bir saate kadar görüştürülmelerine yönelik tüm tedbirlerin ceza infaz kurumlarının yasal mevzuattan kaynaklanan yetkilerí saklı kalmak üzere kaldırılmasının uygun görüldüğübildirilmiş olup, Kurumumuz Idare ve Gözlem Kurulu Başkanlığı tarafindan alınmış olan 28/11/2016 tarih ve 2016/5284 sayılı kararı yerine geçecek yeni bir karar alınmasıgerekliliği haiz olmuş ve İdare ve Gözlem Kurulu Başkanlığınca 26/2/2018 tarih ve 2018/871 sayılı kararı ile avukat görüş sırasında yapılan tedbirler yasal mevzuatlar çerçevesi içerisinde kaldırılarak;
a. Yetkili mercilerce haklarında herhangi bir kisitlama kararı bulunmayan hükümlülerin mesai günlerinde, 9.00-17.00 saatleri arasinda, bir defa iki saati geçmeyecek şekilde avukatları ile görüştürülmesine,
b. Yetkili mercilerce haklarında kısıtlama kararı bulunmayan tutukluların, mesai günlerinde, 9.00-22.00 saatleri arasında, bir defa iki saati geçmeyecek şekilde avukatları ile görüştürülmesine karar verilerek Avukat görüşü üzerinde kisıtlama bulunmamaktadır. Ceza Infaz Kurumumuzda Hükümlü ve tutukluların Ziyaret edilebilmeleri hakkında yönetmeliğin 'Tutuklunun müdafi, uzlaştırmacı ve arahulucu ile görüşmesi' başlıklı 19. Maddesi kapsamında tutukluların Avukat ile görüşmeleri yapılmaktadır.

..Tutuklu O.Y.nin, , avukat görüş talehi, .. OHAL'in uzatilmayarak sona ermesine istinaden FETÖ/PDY Silahlı Terör Örgütüne mensup tutuklu ve hükümlüler üzerindeki kısıtlamaların kaldırılmasına istinaden taleplerinin kabulüne.…."
46. İzmir 1. İnfaz Hâkimliğinin 30/3/2018 tarihli ve E.2018/2099, K.2018/2139sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
".….15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan silahlı kalkışma sonrası bu eyleme katılan ve suç işleyen kişilerin tespiti ve yargılanmalarının sağlanması amacı ile ilan edilen olağanüstü hal yasasına göre yürürlüğe sokulan 667 sayılı KHK'nın 6/1-d maddesinde bu amaçla yeni düzenlemeler getirilmiştir.

667 sayılı KHK'nın 6/1-d maddesi uyarınca OHAL'e neden olan olaylara katıldığıtespit edilen kişiler yönünden 5275 sayılı yasanın 59. Maddesinin OHAL süresince farklı bir uygulamasının yapılmasına karar verildiği ve fakat 59. Maddenin ilga edilmediği, bu süre zarfinda 667 sayılı KHK hükümlerinin uygulandığı anlaşılmıştır.

Hükümözlünün 12/02/2018 tarihli dilekçesine konu ettiği sıkıntiı ve şikayetin 667 sayılıKHK ile getirilen düzenlemenin uygulanması nedeni ile kaynaklandığı görülmektedir.

İzmir 2 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza İnfaz Kurumu Müdürlüğütarafindan hakimliğimize gönderilen yazı cevabına ekli ve İzmir Cumhuriyet Başsavcılığınca kararlaştırılan 19/2/2018 tarihli yazıya göre 667 sayılı KHK ile getirilen kısutlamaların aradan geçen süre nedeni ile ve silahlı kalkışmaya karışan tespit edilen kişilerin deşifre edilmesi büyük oranla soruşturmaların açılıp tamamlanması nedeni ile kaldırılmasının uygun görüldüğü ve ceza iņfaz kurumu tarafindan da bu yazı sonrası kurumca bu konularla yapılan iş ve işlemler hakkında 5275 sayılı yasa ve bu yasaya göre çıkartılan kurumların yönetmeliğine ilişkin tüzük, ilgili yönetmelikler, genelgeler ve kurum iç yönetmeliğine göre uygulamaya geçildiği bildirilmiştir.

İzmir 2 Nolu F Tipi Yüksek Güvenlikli Kapalı Ceza Infaz Kurumu Müdürlüğünce bu uygulamanın kaldırılmasına yönelik Izmir Cumhuriyet Başsavcılığının 667 sayılı KHK'ya dayalı olarak uygulamaya soktuğu ve kaldırılan düzenleme sonrası kurumca 5275 sayılıyasa ve ilgili mevzuata göre uygulamaya geçildiği anlaşıldığından dolayısıyla hükümözlünün 12/02/2018 tarihli dilekçesine konu süre sınırlaması ve 667 sayılı KHK ile getirilen diğer kisıtłamaların sona erdiği görülmekle 26/03/2018 tarihli dilekçesinde de yer alan 12/2/2018 tarihli dilekçesinde ayrıntılı belirttiği mağduriyetin bu aşamada konusuz kaldıği, nitekim hükümözlünün 23/02/2018 tarihli görüşmede de sürenin bu kısulamanın kuldırılmasına göre uygulandığı, bu aşamada kısıtlamanın kaldırılması karşısında 12/02/2018 tarihli dilekçeye konu olan sıkıntilar ile ilgili verilebilecek bir karar bulunmadığı kanaatine varılmakla karar verilmesine yer olmadığına hükmetmek gerekmiştir..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
47. Mahkemenin 12/2/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Kişi Hürriyeti ve Güvenliği Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddialar 
1.Tutuklamanın Hukuki Olmadığına İlişkin İddia 
a.Başvurucunun İddiası ve Bakanlık Görüşü
48. Başvurucu; tutuklama kararının gerekçesiz olduğunu, olayda kuvvetli suçşüphesinin bulunmamasına rağmen tutuklanmasına karar verildiğini, tutuklama kararıverilirken ölçülülük ilkesinin gözönüne alınmadığıni, adli kontrol uygulamasının neden yetersiz kalacağının açıklanmadığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlat edildiğini ileri sürmüştür.

49. Bakanlık görüşünde öncelikle 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen tazminat yołunun tüketilmesi gerektiğinden başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez bulunması gerektiği belirtilmiştir. Esasa ilişkin olarak ise tutuklama kararında kuvvetli suç şüphesini göstcren olgulara yer verildiği ve tutuklama nedenlerinin kararda gösterildiği, dolayısıyla tutuklamanın hukuki olduğu ifade edilmiştir.
b. Değerlendirme 
50. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13.maddesi şöyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağli olarak ve ancak kanunla simırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
51. Anayasa'nın "Kişi hürriyeti ve güvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fikrası ile üçüncü fikrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir 
Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarıni, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayızorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hâkim kararıyla tutuklanabilir."
52. Başvurucunun bu bölümdeki iddialarının Anayasa'nın l9. maddesinin üçüncüfikrası bağlamında, kişi hürriyeti ve güvenłiği hakkı kapsamında incelenmesi gerekir.
i.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
53. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul cdilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun bu kısmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

ii. Esas Yönünden 
(1) Genel İlkeler 
54. Tutuklamanın hukukiliğinin incelenmesinde dikkate alınacak genel ilkeler için bkz. Özcan Güney, B. No: 2017/20709, 15/11/2018, §§ 57-62.

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
55. Somut olayda Öncelikle başvurucunun tutuklanmasının kanuni dayanağının olup olmadığının belirlenmesi gerekir. Başvurucu, FETÖ/PDY'nin Manisa Belediyesi yapılanmasıiçinde yer aldığı iddiasıyla yürütülen bir soruşturma kapsamında 5271 sayılı Kanun'un 100.maddesi uyarınca tutuklanmıştır (bkz. § 16). Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktadır.

56. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce tutuklamanın ön koşulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.
57. Başvurucu hakkındaki tutuklama kararında bilirkişi raporuna, başvurucunun da içinde bulunduğu şüphelilerin FETÖ/PDY'ye finans sağladıkları yönündeki tanık beyanlarına dayanılmıştır. İddianamede ise başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatının olduğuna dair tanık anlatımlarına, FETÖ/PDY üyelerinin kendi aralarındaki iletişimi sağladığı ifade cdilcn ByLock uygulamasının kullanıcısı olmasına ve FETÖ/PDY içinde üst düzey görevlerde olduğu belirtilen birtakım kişilerle yaptığı telefon görüşmelerinin sıklığına dayanılmıştır (bkz. §§ 16, 25).


58. Anayasa Mahkemesi ByLock uygulamasının özellikleri gözönüne alındığında kişilerin bu uygulamayı kullanmalarının veya kullanmak üzere elektronik/mobil cihazlarına yüklemelerinin soruşturma makamlarınca FETÖ/PDY ile olan ilgi bakımından bir belirti olarak değerlendirilebileceğini belirtmektedir (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 106, 267). Buna göre soruşturma makamlarmca ve tutuklama tedbirine karar veren hâkimliklerce FETÖ/PDY yöneticisi ołmakla suçlanan başvurucunun ByLock uygulamasını kullanmasının somut olayıkoşullarına göre suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul cdilmesi, anılan programın özellikleri itibarıyla temelsiz ve keyfi bir tutum olarak değerlendirilemez (Selçuk Özdemir [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, § 74).

59. Öte yandan iddianamede; birtakım kişilerin verdikleri ifadelerde başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatının olduğuna ve bu yapılanmaya mensup olduğuna yönelik anlatımlarda bułundukları görülmektedir (bkz. § 25). Bu itibarla da başvurucu yönünden suçşüphesini doğrulayan kuvvetli belirtilerin bulunduğu görülmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi Selçuk Özdemir başvurusunda; FETÖ/PDY üyesi olmakla suçlanan bazışüphclilerin ifadelerinde, hâkim olarak görev yapmakta olan başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatının bulunduğuna ve bu yapılanmaya mensup olduğuna yönelik anlatımlarını başvurucu yönünden suç şüphesini doğrulayan kuvvetli bir belirti olarak kabul ctmiştir (Selçuk Özdemir,§ 75).

60. Bu itibarla başvurucu yönünden suç şüphesinin varlığını doğrulayan belirtilerin dosya kapsamında bulunduğu görülmektedir.

61. Diğer taraftan başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacinın olup olmadığınin değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirmede tutuklama kararının verildiği andaki genel koşullar göz ardı edilmemelidir.

62. Somut olayda Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğince başvurucunun tutuklanmasına karar verilirken suçlara ilişkin kanunda öngörülen ceza miktarına, isnat edilen suçun katalog suçlar arasında olmasına ve adli kontrolün yetersiz kalacak olmasına dayanıldığıgörülmektedir (bkz. § 16).

63. FETÖ/PDY'nin ülkedeki ncredeyse tüm kamu kurum ve kuruşlarında örgütlenmiş olmasi, yüz clliyi aşkın ülkede faaliyet göstermesi ve ciddi seviyede uluslararasıittifaklarının bulunması bu yapıłanma ile iIgili olarak soruşturmaya tabi tutulan kişilerin yurt dışına kaçmasını ve yurt dışında barınmasını büyük ölçüde kolaylaştıracaktır (aynı yöndeki değerlendirmeler için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 272). Ayrıca başvurucunun tutuklanmasına esas alınan terör örgütü yöneticisi veya üyesi olma suçu, Türk hukuk sistemi içindeki ağır cezai yaptırım öngörülen suç tipleri arasında olup isnat edilen suça ilişkin olarak kanunda öngörülen cezanın ağırlığı kaçma şüphesine işaret eden durumlardan biridir (aynıyöndeki değerlendirmeler için bkz. Hüseyin Burçak, B. No: 2014/474, 3/2/2016, § 61;Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, § 66). Ayrica anilan suçlar 5271 sayılıKanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fikrasında yer alan ve kanun gereği tutuklama nedeni varsayılabilen suçlar arasındadır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Gülser Yıldırım (2) [GK], B. No: 2016/40170, 16/1 1/2017, § 148).

64. Dolayısıyla tutuklama kararının verildiği andaki gencl koşullar ve somut olayın yukarıda belirtilen özel koşulları ile Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafından verilen kararın içeriği birlikte değerlendirildiğinde başvurucu yönünden -suçların ağırlığına atfen- kaçma tehlikesine yönelen tutuklama nedenlerinin olgusal temellerden yoksun olduğu söylenemez.

65. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirinin ölçülü olup olmadığının da belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nın 13. ve 19. maddeleri kapsamında ölçülülüğünün belirlenmesinde somut olayın tüm özellikleri dikkate alınmalıdır (Gülser Yildirim (2), § 151).

66. Öncelikle terör suçlarının soruşturulması kamu makamlarını ciddi zorluklarla karşı karşıya bırakmaktadır. Bu nedenle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, adli makamlar ve güvenlik görevlilerinin -özellikle organize olanłar olmak üzere- suçlarla ve suçlulukla etkili bir şekilde mücadelesini aşırı derecede güçleştirmeye neden olabilecek şekilde yorumlanmamalıdır (aynı yöndeki değerlendirmeler için bkz. Süleyman Bağrıyanık ve diğerleri, B. No: 2015/9756, 16/11/2016, § 214; Devran Duran, § 64). FETÖ/PDY'nin özellikleri de -gizlilik, hücre tipi yapılanma, her kurumda örgütlenmiş olma, kendisine kutsallık atfetme, itaat ve teslimiyet tcmelinde hareket etme gibi- dikkate alındığında bu soruşturmaların diğer ceza soruşturmalarına göre çok daha zor ve karmaşık olduğu ortadadır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 350).

67. Somut olayın yukarıda belirtilen õzellikleri dikkate alındığında Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğinin isnat edilen suçlar için öngörülen cezanın miktarını da gözönünde tutarak başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü olduğu ve adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağı sonucuna varmasının (bkz. § 16) keyfî ve temelsiz olduğu söylenemez.

68. Açıklanan gerekçelerfe başvurucunun tutuklamanın hukuki olmadığı iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
2.Tutukluluğun Maku! Süreyi Aştığına İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiası ve Bakanlık Görüşü
69. Başvurucu, tutukluluğunun devamına dair kararlar ile bu kararlara itirazıüzerine verilen kararların gerekçelerinin matbu cümlelerin tekrarından ibaret olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
70. Bakanlık görüşünde, başvurucu hakkında verilen tutukluluğa ilişkin tüm kararlarda gösterilen gerekçeler incelendiğinde başvurucunun tutukluluğunun keyfî olarak devam ettirildiğinin savunulamayacağı belirtilmiştir.

b. Değerlendirme 
71. Anayasa Mahkcmesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur.Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, B. No: 2012/403, 26/3/2013, §§ 16, 17).

72. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda öngörülen azami süreyi veya makul süreyi aştığı iddiasıyla yapılan bireysel başvurular bakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla başvurucu tahliye edilmiş ise asıl dava sonuçlanmamış da olsa -ilgili Yargıtay içtihatlarına atıf yaparak- 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yolu olduğu sonucuna 

varmıştır (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, §§ 48-62; Irfan Gerçek, B.No: 2014/6500, 29/9/2016, §§ 33-45).

73. Somut olayda bireysel başvuruda bulunduktan sonra 21/2/2019 tarihinde mahkûmiyeti ile birlikte tahliyesine karar verilen başvurucunun tutukluluğunun makul süreyi aştığına ilişkin iddiası, 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesi kapsamında açıłacak davada incelenebilir. Bu madde kapsamında açilacak dava sonucuna göre başvurucunun tutukluluğunun makul süreyi aştığının tespiti hâlinde görevli mahkemece başvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir. Buna göre 527l sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur ve bu olağan başvuru yolu tüketilmeden yapılan bireysel başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteliği ile bağdaşmamaktadır.

74. Açıkłanan gerekçelerle başvurucunun tutukluluğun makul süreyi aştığı iddiasına ilişkin olarak yargısal başvuru yolłarı tüketilmeden bircysel başvuru yapıldığı anlaşıłdığından başvurunun bu kısmının başvuru yollarımın tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

3. Tutukluluk İncelemelerinde Alınan Savcılik Görüşünün Bildirilmediğine İlişkin İddia 

a. Başvurucunun İddiası ve Bakanlık Görüşü
75. Başvurucu; tutukluluk incelemeleri sırasında alınan Savcılik görüşlerinin kendisine tebliğ edilmediğini, bu nedenle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

76. Bakanlık görüşünde, söz konusu şikâyetin anayasal ve kişisel önemden yoksun olduğu belirtilmiştir.

b. Değerlendirme 
77. Anayasa Mahkemesi Devran Duran (aynı kararda bkz. §§ 106-112) kararında;tutukluluk incelemeleri sırasında alınan Savcılık görüşünün şüpheli veya sanıklara bildirilmemesinin anayasal önem taşımadığını, içeriğinde başvurucunun cevap vermesini gerektirmeyen ve daha önce ileri sürülmemiş yeni bir olgudan bahsedilmeyen durumlarda Savcılık görüşünün başvurucuya bildirilmemesinin önemli bir zarara da neden olmadığınıifade etmiştir.

78. Somut olayda tutukluluk incelemeleri sırasında alınan Savcılık görüşünün bildirilmediği ileri sürülmüşse de başvuru formu ve eklerinde bu görüş yazısında başvurucunun cevap vermesini gerekli kılan ve daha önce haberdar olmadığı yeni bir olgunun bulunduğu dile getirilmemiştir. Ayrıca tutukluluğun devamı kararlarının Savcılık görüşüne dayanılarak verildiği yönünde bir tespit de bulunmamaktadır. Dolayısıyla başvurucunun iddiaları bakımından anılan karardan ayrılmayi gerektiren bir durum mevcut değildir.
79. Açıklanan gerekçelerle anayasal ve kişisel önemden yoksun olması nedeniyle başvurunun bu kısmının kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

4. Tutukluluk İncelemelerinin Hâkim/Mahkeme Önüne Çıkarılmaksızın Yapıldığıa İłişkin İddia 

a. Başvurucunun İddiası ve Bakanlık Görüşü
80. Başvurucu, tutuklama kararına itiraz ve tutukluluğun devamına ilişkin kararların dosya üzerinden duruşma açılmaksızın incelendiğini ileri sürmüştür.

81. Bakanlık; başvurucunun bu şikâyeti bakımından 5271 sayılı Kanun'un 141.maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının etkili bir kanun yolu olduğunu,dolayısıyla etkili hukuk yolları tüketilmeden yapılan başvuruyla iłgili olarak başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabuł edilemezlik kararı vcriłmesi gerektiğini belirtmiştir.Bakanlık ayrica Anayasa Mahkemesinin esas incelcmesi yapması durumunda olağanüstüdönemin koşullarında başvurucunun tutukluluk incelemelerinin dosya üzerinden yapılmasımın hukuka uygun olduğu görüşündedir.

b. Değerlendirme 
82. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur.Bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği Anayasa Mahkcmesine bireysel başvuruda bulunabilmek için öncelikle olağan kanun yołfarını tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, §§16, 17).

83. Anayasa Mahkemesi, tutukluluk incelcmclerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapıldığına ilişkin başvurular bakımından bireysel başvurunun incelendiği tarih itibarıyla kişi hâkim/mahkeme önüne çıkarılmış ise asıl dava sonuçlanmamış da olsa 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gercken etkili bir hukuk yolu olduğunu kabul etmiştir (Salih Sönmez, B. No:2016/25431, 28/11/2018, §§ 162-177).

84. Somut olayda Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğince resen ve duruşmalı olarak yapılan tutukluluk incelemesi sonucunda başvurucu, tutukluluk hâlinin devamına karar verildiği 22/7/2016 tarihinden sonra ilk kez kovuşturma aşamasında 7/8/2018 günü yapılan duruşmada mahkeme önüne çıkmış ve itirazlarını etkili bir biçimde ileri sürme firsatına sahip olmuştur. Başvurucunun hâkim/mahkeme önüne çıkmadığı süre yaklaşık 2 yıl 15 gündür.Dolayisıyla somut başvuru yönünden anılan karardan ayrılmayı gerektiren bir durum söz konusu değildir.

85. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun tutukluluk incelemelerinin bâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapıldığına ilişkin iddiası ile ilgili olarak yargısal başvuru yolları tüketilmeden bireysel başvuru yapıldığı anlaşıldığından başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabuł edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

5.Soruşturma Dosyasına Erişimin Kısıtlandığına İlişkin İddia 
a.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
86. Başvurucu; soruşturma mercileri tarafindan kısıtlama kararının kanunda öngörülen kapsamı aşılarak yorumlandığını, bu bağlamda örnek ałmaya yetkili olduğu 

belgelere yönelik erişiminin engellendiğini, sonuç olarak tutuklamaya karşı etkili bir şekilde itirazda bulunma imkânından yoksun bırakıldığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

87. Bakanlık görüşünde; başvurucuya hakkındaki suçlamaların ayrıntılı olarak anlatılmak suretiyle müdafi huzurunda savunma yapma imkânının verildiği, tutuklanmasına temei teşkil eden iddiaların somutlaştırılarak sorulduğu, başvurucunun da bu iddialarla ilgili olarak gerekli gördüğü değerlendirmeyi yaptığı belirtilmiştir. Bakanlık bu nedenlerle şikâyetin açıkça dayanaktan yoksun olduğuna karar verilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
b. Değerlendirme 
88. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası şöyledir:
"Her ne sebeple olursa olsun, hürriyeti kisıtlanan kişi, kisa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve hu kısulamanın kanuna aykirılığı halinde hemen serbest bırakılmasımısağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine buşvurma hakkına sahiptir."
89. Başvurucunun bu bölümdeki iddialarının Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fıkrası bağlamında, kişi hürriyeti ve güvenfiği hakkı kapsamında incelenımesi gerekir.
i.Genel İlkeler 
90. Genel ilkeler için bkz. Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, §§102-106.

ii.İlkelerin Olaya Uygulanması
91. Başvurucu tarafindan yapılan 5271 sayılı Kanun'un 153. maddesinin (3)numara!ı fikrasında belirtilen belgelerden fotokopi almaya ilişkin talep, 668 sayılı KHK'nın 3. maddesinin (l) bendi uyarınca 15/8/2016 tarihinde Başsavcılıkça reddedilmiştir.
92. Anılan ret kararı ile birlikte kısıtlama kararının kaldırılması için başvurucunun yapmış olduğu itirazları, son olarak Manisa 1. Sulh Ceza Hâkimliğince 5/12/2016 tarihinde reddedilmiştir.

93. Başvuru formu ve eklerinde, kısıtfama kararının daha sonra kaldırılıp kaldırılmadığı hususunda herhangi bir bilgi veya belge bulunmamakla birlikte Manisa 4. Ağır Ceza Mahkemesince iddianamenin kabul cdildiği 12/1/2018 tarihi itibarıyla kisıtlılık, 5271sayılı Kanun'un 153. maddesinin (4) numaralı fikrası uyarınca kendiliğinden sona crmişbulunmaktadır (bkz. § 26).

94. Başvurucuya yöneltilen ve tutuklamaya konu olan suçlamalar ile buna ilişkin olguların ifade alma işlemi sırasında Başsavcılık tarafından başvurucuya açıklandığı ve başvurucunun ifadesinde anılan suçlamalarla ilgili ayrıntılı bir şekilde beyanda bulunduğu görülmektedir (bkz. §§12, 13).

95. Öte yandan başvurucu, Hâkimliğin tutuklama kararında da tutuklamaya konu edilen suçlamalarla (eylemlerle) ilgili Savcılık savunmasını tekrar ederek değerlendirmelerde bulunmuştur (bkz. § 15). Ayrica tutukluluğa itiraz dilekçesinde başvurucu müdafileri 

tarafindan usul ve esasa ilişkin ayrıntılı bir şekilde savunma yapılmıştır. Dolayısıyla başvurucunun ve müdafilerinin isnat edilen suçlamalara ve tutukluluğa temel teşkil eden bilgilere gerek sorgu öncesinde gerckse sorgu sonrasında erişimlerinin olduğu anlaşılmaktadır.

96. Bu itibarla suçlamalara dayanak olan temel unsurların ve tutmanın hukukiliğinin değerlendirilmesi için esas olan bilgilerin başvurucuya veya müdafilerine bildirilmiş ve başvurucuya bunlara karşı savunma ve itirazlarını ileri sürme imkânı verilmişolması dikkate alındığında soruşturma aşamasında uygulanmış olan kısıtlama nedeniyle başvurucunun tutukluluğa karşı etkili bir şekilde itirazda bulunamadığının kabulü mümkün görülmemiştir.

97. Diğer taraftan başvurucu kısıtlama kararının kapsamında bulunmayan belgelere erişiminin kısıtlanması nedeniyle tutukluluğa etkili bir şekilde itirazda bulunamadığını genel bir ifadeyle ileri sürmüşse de anılan belgelerin neler olduğunu ve bunun tutukluluğa etkin bir şekilde itiraz etmesini kısıtladığını ortaya koymuş değildir.
98. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun kısıtlama kararı nedeniyle tutukluluğa etkili bir şekilde itirazda bulunamadığı iddiasına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığı açık olduğundan başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.
6.Tutukluluğun Hukukiliğine Etkili İtiraz Etme Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 

a. Başvurucunun İddiası ve Bakanhk Görüşü
99. Başvurucu, avukatıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda alınması nedeniyle tutukluluğa itiraz bağlamında savunma hakkının kışıtlandığını ve etkili bir şekilde müdafīyardımından yararlandırıłmadığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

100. Bakanlık görüşünde, başvurucunun hakkındaki soruşturma sürecinde yapılan söz konusu uygulama nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin şikâyetlerini kanun yollarında ileri sürebilme ve ileri sürmüş ise şikâyetlerinin bu aşamalarda incelenme imkânı bulunduğu, dolayısıyla başvurucu tarafindan istinaf/temyiz süreçlerinin sonuçlanması beklenmeden ileri sürülen adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki şikâyetlerin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

b. Değerlendirme 
101. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltilmemesi hâlinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir hak arama yoludur. Bircysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için öncelikle olağan kanun yollarının tüketilmesi zorunludur (Ayşe Zıraman ve Cennet Yeşilyurt, § 17).


102. 4675 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre bu Kanun; ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde bulunan hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya buniarla ilgili faaliyetlere yönelik şikâyctleri incelemek, karara bağlamak ve kanunlarla verilen diğer görevleri yerine getirmek üzere kurulan infaz hâkimliklerine ilişkin hükümleri kapsamaktadır. Yine 4675 sayılı Kanun'un 5. maddesinde, ceza infaz kurumları ile tutukevlerinde hükümlü ve tutuklular hakkında yapılan işlemler veya bunlarla ilgili faaliyetlerin kanun ya da diğer mevzuat hükümlerine aykırı olduğu gerekçesiyle bu işlem veya faaliyetlerin öğrenildiği tarihten itibaren on bcş gün, her hâlde yapıldığı tarihten itibaren otuz gün içinde şikâyet yoluyla infaz hâkimłiğine başvurulabileceği belirtilmiştir.
103. Başvurucu, avukatıyla görüşmesinin teknik araçlarla kayda alınması nedeniyle tutukluluğa itiraz bağlamında savunma hakkının kısıtlandığımı ve etkili bir şekilde hukuki yardımdan yararlandırılmadığını ileri sürmüştür. Başvurucunun şikâyetinin dayanağı olan hüküm, 667 sayılı KHK'nın "Soruşturma ve kovuşturma işlemleri" kenar başlıklı 6.maddesidir. Bu hükme göre olağanüstü hâl ilan edilmesi ile ilişkili bulunan belirli suçlardan tutuklu olanların olağanüstü hâl süresince avukatłarı ile görüşmelerinde, toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi, bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlarıyla gizli, açık ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlığı hâlinde görüşmeler Cumhuriyet savcısının kararıyla teknik cihazla scsli veya görüntülü olarak kaydedilebilir; tutuklu ile avukatın yaptığıgörüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulabilir, tutuklunun avukatına veya avukatın tutukluya verdiği belge veya belge örnekleri, dosyalar ve aralarındaki konuşmalara ilişkin tuttukları kayıtlara el konulabilir veya görüşmelerin gün ve saatleri sınırlandırılabilir.
104. Bu hüküm, otomatik olarak tüm tutukluların avukat ile görüşmelerinin teknik cihazla sesli veya görüntülü araçlarla kayda alınmasına ve görüşmeleri izlemek amacıyla görevli hazır bulundurulmasına imkân sağlamamaktadır. Bu hükmün uygulanabilmesi için hükümde belirtilen suçlardan tutuklu olanların toplumun ve ceza infaz kurumunun güvenliğinin tehlikeye düşürülmesi, terör örgütü veya diğer suç örgütlerinin yönlendirilmesi,bunlara emir ve talimat verilmesi veya yorumlariyla gizli, açik ya da şifreli mesajlar iletilmesi ihtimalinin varlıği ve Cumhuriyet savcısinın kararı gereklidir. Başvurucunun şikâyeti de doğrudan söz konusu KHK hükmüne değil bu hükmün uygulanmasına yöneliktir (bkz. § 30). Başvurucunun avukatla görüşmesinin kayda alınmasının anılan KHK hükmünün aradığı şartlara uygun yapılıp yapıłmadığının 4675 sayılı Kanun'un 5. maddesi gereğince infaz hâkimliğine iletilebileceği ve bu hususun infaz hâkimliğince incelcnebileceği anlaşıłmaktadır. Ayrıca infaz hâkimliğinin verdiği karara karşı da ağır ceza mahkemesi nezdinde itiraz etmek mümkündür,
105, Nitekim yukarıda yer verilen derece mahkemesi kararları dikkate alındiğında anılan yolun başvurucunun şikâyetleri açısından telafi imkânına sahip ve bir çözüm sağlayabilecek nitelikte olduğu görülmektedir (bkz. §§ 41-45). Ancak bireysel başvuru dosyası kapsamında başvurucunun bu yola başvurduğuna ilişkin herhangi bir bilgi veya belge bulunmamaktadir.

106. Buna göre 4675 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen infaz hâkimliğine şikâyct yolunun bu kapsamda kalan iddiaları bakımından başvurucunun durumuna uygun,telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yolu olduğu anlaşılmaktadır. Bu olağan başvuru yolları tüketilmeden yapılan bireysel başvurunun incelenmesi bireysel başvurunun ikincillik niteliği ile bağdaşmamaktadır.


107. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarımn tüketiłmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
B. Adil Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1.Başvurucunun İddiaları
108. Başvurucu; ceza infaz kurumunda avukatıyla görüşmclerinin sınırlandırılmasıve kayda alınması nedenleriylc adil yargılanma hakkı kapsamındaki müdafi yardımından yararlanma hakkının, soruşturma dosyasına erişim imkânı verilmeyerek de savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür,
109. Bakanlık görüşünde; başvurucunun hakkındaki soruşturma sürecinde yapılan söz konusu uygulamalar nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkin şikâyetlerini kanun yollarında ileri sürebilme ve ileri sürmüş ise şikâyetlerinin bu aşamalarda incelenme imkânı bulunduğu, dolayısıyla başvurucu tarafindan istinaf/temyiz süreçlerinin sonuçlanması beklenmeden ileri sürülen adil yargılanma hakkının ihlal edildiği yönündeki şikâyetlerin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

2.Değerlendirme 
110. Bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir (bkz.§ 31).

111. Somut olayda başvurucu hakkındaki yargılamanın sonuçlanmadığı, istinaf aşamasında derdest ołduğu, adil yargılanma hakkı kapsamında ileri sürülen bu tür iddiaların yargılama sürecinde ve kanun yolunda incelenmesi imkânının bulunduğu anlaşılmaktadır.
112. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Tutuklamanın hukuki olmaması dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
2. Tutukluluğun makul süreyi aşması dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniylc KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
3. Tutukluluk incelemelerinde alınan Savcılık görüşünün bildirilmediğine ilişkin iddianın anayasal ve kişisel önemden yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,

4. Tutukluluk incelcmelerinin hâkim/mahkeme önüne çıkarılmaksızın yapıłması dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarımın tüketilmemiş olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLiĞİYLE,
5. Soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olmasınedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
6. Tutukluluğun hukukiliğine etkili bir şekilde itiraz edilememesi dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
7. Adil yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarıın tüketilmemiş olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 12/2/2020tarihinde karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖŽGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN 
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Selahaddin MENTEŞ

Başvuru Numarasi : 2017/15251Karar Tarihi : 12/2/2020
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Anayasa Mahkemesi Birinci Bölümü tarafından bu dosyaya ilişkin olarak başvurucunun diğer talepleri hakkında varılan sonuçlara katılmaktayım. Buna karşın kararda 5 numaralı başlıkta incelenen “soruşturma dosyasına erişimin kısıtlandığına ilişkin iddia"yönünden başvurunun kabul edilemez olduğuna ilişkin sonuca, açıklayacağım hukuki nedenlerle katilamamaktayım.

2. Başvurucunun 15.8.2016 tarihinde CMK 153/3. maddesi uyarınca soruşturma dosyasındaki belgelerden örnek alma talebi C. başsavcılığı tarafindan 668 sayılı KHK'nın 3.maddesinin 1/L. bendi gerekçe gösterilerek reddedilmiştir. Söz konusu kuralda soruşturma dosyasına erişimi kısıtlamayla ilgili olarak CMK'nın 153/2. maddesine istisna getirilerek, C.savcisına yetki verilmektedir. Başvurucunun yaptığı itiraz sulh ceza hakimi tarafından kabul edilmemiştir. Sonuçta başvurucuya iddianamenin düzenlenip kabul kararı verildiği tarihe kadar hiçbir soruşturma belgesi verilmemiş, başka deyişle savcılık kararıyla konulan bu kısıthlık 2 yıl 5 ay sürmüş, başvurucu ise bu süre içinde 2 yıl 1 ay tutuklu kalmıştır.
3. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası uyarınca, hürriyeti kısitlanan kişi kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Böyle bir yolun etkili olabilmesi için hakimin hukuka aykırılığı tespit etme ve salıverme yetkisini haiz bulunması gerekir. Ayrıca tutuklu yönünden etkililiğin temini bakımından, suç isnadıyla ilgili olgu ve belgelere erişiminin bulunması, başka deyişle tutuklanmasına temel alınan olgu ve belgilere karşı kendisini savunma olanağının var olmasızorunludur. Anılan fikrada öngörülen başvuru usulünde adil yargılanma hakkının bütün güvencelerini sağlamak mümkün değilse de iddia edilen tutmanın koşullarına uygun somut güvencelerin yargisal nitelikli bir kararla sağlanması gerekir (bkz. Mehmet Haberal, B. No:2012/849, 4/12/2013, par. 122, 123). Ancak tutuklunun soruşturma dosyasına erişim hakkımutlak olmayıp belirli koşullarda kısıtlanabileceği kabul edilmektedir. Kanunun 153/3.maddesinde tutulan kişinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve hazir bulunmaya yetkili oldukları adli işlemlere ilişkin tutanaklarda kısıtlamaya gidilemeyeceği belirtilmektedir.

4. Anayasa Mahkemesi daha önce, ifadesi ya da savunması aliınırken başvurucuya erişimi kısıtlanan belgelerin içeriğine ve suçlamaya dair olgulara ilişkin sorular sorulmuşveya başvurucunun tutukluluk kararına yönelik itirazında bu belgelerin içeriğine atıfta bulunmuş olması durumunda başvurucunun tutukluluğa temel teşkil eden belgelere erişiminin olduğunun, içerikleri hakkında yeterli bilgiye sahip bulunduğunun ve bu nedenle de tutukluluk halinin gerekçelerine yeterli biçimde itiraz etme imkânını elde ettiğinin söylenebileceğini, zira böyle bir durumda kişinin, tutukluluğa temel teşkil eden belgelerin içeriği hakkında yeterli bilgiye sahip olduğunun kabul edilebileceğine karar vermiştir (Hidayet Karaca, par. 107 vd.). Buna karşın Anayasa Mahkemesi kısıtlama kararının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edilmediğine karar verdiği başvurularda, somut olayda kisıtlama kapsamında olmayan tutuklamaya temel belgelere erişimin engellenmediğine dikkat çekmiştir (bkz. Aydın Yavuz ve diğ. Par. 317; Hidayet Karaca, par. 106).

5. Anayasanın 19. maddesi uyarınca kuvvetli suç şüphesine ilişkin belirtinin ve tutuklama nedenlerinin bulunduğu kabul edilerek tutuklanan kişiye, aynı maddenin 8.maddesi uyarınca yetkili hakime etkili bir biçimde itiraz etme hakkının tanındığından söz edilebilmesi için, tutuklamaya temel olan belgelere erişme imkanının tanınması gerekir.Soyut ve sözlü olarak birtakım sorulardan hareketle hangi isnat ve olgulara dayanıldiğının anlaşılabileceği gerekçesiyle tutuklunun tüm soruşturma dosyasına erişiminin uzun bir süre kısıtlanması etkili başvuru hakkını ihlal edebilecektir.

6. Diğer taraftan tutuklamanın anayasal düzeni ortadan kaldırmaya yönelik faaliyetleri bulunan bir terör örgütünün üyesi olma iddiasına dayandığı ve tutukluluğun 5.ayından itibaren olağanüstü hal ilan edildiği gözetildiğinde, soruşturma belgelerine erişimin kısitlanmasının Anayasanın 15. maddesi yönünden de değerlendirilmesi gerekebilir. Anayasa Mahkemesi tutuklamanın hukukiliğinin incelendiği bazı başvurularda Anayasanın 15.maddesi yönünden de değerlendirme yapmış ve “olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığıdönemlerde de kişilerin suç işlediklerine dair belirti bulunmadan tutuklanmaları durumun gerektirdiği ölçüde bir tedbir olarak kabul edilemez” gerekçesiyle ihlal kararları vermiştir (bkz. Mustafa Baldır, par. 87; Şahin Alpay, par. 109; Mehmet H. Altan, par. 156; Turhan Günay, par. 88).

7. Olağanüstü yönetim koşullarında somut soruşturmanın selameti gerekçesiyle soruşturma evraklarına erişimin kısıtlanmasının gerekli olduğu savunulabilir. Ancak 668sayılı KHK ile kısıtlanamayacak belgelerle ilgili CMK 153/3. madde hükmüne bir istisna getirilmediğinden, anılan kural Ohal döneminde de geçerlidir. Nitekim Anayasa Mahkemesi yukarıda belirtildiği gibi ihlal bulmadığı kararlarında, somut olayda kısıtlama kapsamında olmayan tutuklamaya temel belgelere erişimin engellenmediğine dikkat çekerek bu sonuca ulaşmıştır (bkz. Aydın Yavuz ve diğ. Par. 317; Hidayet Karaca, par. 106). Diğer taraftan kısitlama kararının makul olmayan bir süre devam etmesi de ölçülülüğü etkileyen bir nedendir. Somut olaydaki gibi bu kısıtlamanın tüm belgelere yönelik olarak ve başvuranın tutuklu kaldığı 2 yil 1 ay boyunca sürmesi halinde kısıtlamanın, Anayasanın 19/8.maddesinde düzenlenen güvenceyi ihlal etmediğini savunmak mümkün olmayacaktır. Sonuçolarak soruşturma dosyasına yönelik böyle bir kısıtlama kanuni olmadığı gibi, uzun süre devam ettirilmesi de hakime etkili bir şekilde başvuru güvencesini büyük ölçüde zedelemekte ve ölçüsüzce ihlal etmektedir. Bu nedenlerle çoğunluğun görüşüne katılmamaktayım.
Başkan Hasan Tahsin GÖKCAN 

Başvuru Numarasi : 2017/15251Karar Tarihi : 12/2/2020
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Bu başvuruda Anayasa Mahkemesi kararındaki soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması iddiası dışındaki diğer ihlal iddialarına ilişkin sonuçlara katılmaktayım.
2. Çoğunluk görüşüne katılmadığım kısım soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenłiği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.Başvurucu; soruşturma mercileri tarafindan kısıtlama kararının kanunda öngörülen kapsamıaşılarak yorumlandığını, bu bağłamda örnek almaya yetkili olduğu belgelere yönelik erişiminin engellendiğini, sonuç olarak tutuklamaya karşı etkili bir şekilde itirazda bulunma imkânından yoksun bırakıldığını belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

3. Türkiye genelinde FETÖ/PDY'ye ilişkin olarak yürütülen soruşturmalar kapsamında aralarında başvurucunun da bulunduğu bir kısım şüpheli hakkında Manisa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından FETÖ/PDY'nin Manisa Belediyesindeki örgütlenmesine yönelik bir soruşturma başlatılmiştır. Başsavcılık 14/8/2015 tarihinde, anılan soruşturma kapsamında isnat edilen suçların kanunda belirtilen niteliğini ve dosyadaki mevcut bulgularıdikkate alarak şüpheli ve müdafileri ile diğer soruşturma süjelerinin soruşturma dosyasınıincelemeleri ve dosyalardan örnek almalarının soruşturmanın selametini tehlikeye düşüreceği değerlendirmesi ile 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153.maddesinin (2) numarali fikrasi uyarınca soruşturma dosyasının incelenmesinin ve örnek alma yetkisinin kısıtlanmasına karar verilmesini talep etmiştir. Bahse konu kısıtlama talebi Manisa 1. Suih Ceza Hâkimliğinin 14/8/2015 tarihli kararı ile kabul edilmiştir.
4. Akabinde başvurucu 2/2/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır. Manisa Cumhuriyet Başsavcılığıi; ifade alma işlemi sonrasında aynı gün tutuklanması istemiyle başvurucu ile birlikte yedi şüpheliyi Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir. Soruşturma dosyasıiçindeki bilgi ve belgeler ile ifade tutanakları sorgu işlemi sırasında Manisa 2. Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan başvurucunun avukatı da hazır bulunduğu bir ortamda başvurucuya okunmuş ve 5/2/2016 tarihinde başvurucunun tutuklanmasına karar verilmiştir 
5. Başvurucu, 5271 sayıli Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153. maddesinin (3)numaralı fikrasında belirtilen “ifadelerini içeren tutanaklar, bilirkişi raporları ve hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar"dan hangisini veya hangilerini istediğini belirtmeksizin fotokopi alma talebinde bulunmuştur. Bu talep,Cumhuriyet Başsavcılığınca 668 sayılhı KHK'nın 3. maddesinin (l) numaralı bendindeki "Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmanın amacıni tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcisinn kararıyla kisıtlanabilir." hükmügerekçe gösterilerek 15/8/2016 tarihinde reddedilmiştir. Başvurucunun anılan ret kararına ve soruşturma dosyasına erişimin kisıtlanması kararına karşı itirazı da Manisa 1. Sulh Ceza Hâkimliğince 5/12/2016 tarihinde reddedilmiştir.

6. Başvurucunun dosyaya erişiminin kisıtlanmasi Manisa 4. Ağır Ceza Mahkemesince iddianamenin kabulüne karar verildiği 12/1/2018 tarihine kadar devam ctmiş;iddianamenin mahkeme tarafindan kabulü ile birlikte 5271 sayilı Kanun'un 153. maddesinin (4) numaralı fikrası uyarınca dosyaya erişim kısitlılığı kendiliğinden sona ermiştir.

Dolayısıyła somut olayda başvurucunun kısıtlama kararı nedeniyle yaklaşık 2 yıl 5 ay boyunca soruşturma dosyasındaki hiçbir belgeye erişimi mümkün olmamıştır. Başvurucu dosyaya erişiminin mümkün ołmadığı sürenin iki yıldan fazla olan kısmını da tutuklu halde geçirmiştir.

7. Çoğunluk kararında başvurucunun bu iddiası bağlamında, başvurucuya yöneltilen ve tutuklamaya konu olan suçlamalar ile buna ilişkin olguların ifade alma işlemi sırasında Başsavcılık tarafindan başvurucuya açıklandığı ve başvurucunun ifadesinde anılan suçlamalarla ilgili ayrıntılı bir şekilde beyanda bulunduğu, başvurucunun Hâkimliğin tutuklama kararında da tutuklamaya konu edilen suçlamalarla (eylemlerle) ilgili Savcılık savunmasını tekrar ederek değerlendirmelerde bulunmuş olduğu; ayrica tutukluluğa itiraz dilekçesinde başvurucu müdafileri tarafından usul ve esasa ilişkin ayrıntılı bir şekilde savunma yapıldiğı belirtilerek başvurucunun ve müdafilerinin isnat edilen suçlamalara ve tutukluluğa temel teşkil eden bilgilere gerek sorgu öncesinde gerekse sorgu sonrasinda erişimlerinin olduğu; suçłamalara dayanak olan temel unsurların ve tutmanın hukukiliğinin değerlendirilmesi için esas olan bilgilerin başvurucuya veya müdafilerine bildirilmiş ve başvurucuya bunlara karşı savunma ve itirazlarını ileri sürme imkânı verilmiş olması dikkate alındiğında soruşturma aşamasında uygulanmış olan kısitlama nedeniyle başvurucunun tutukluluğuna karşı etkili bir şekilde itirazda bulunamadığının kabulünün mümkün görülmediği kanaatine ulaşılmıştır (Bkz.§§ 94-96).

8. Oysa "Müdafiin dosyayı inceleme yetkisi" başlıklı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 153. maddesinin (3) numaralı fikrasında "Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak ile bilirkişi raporları ve adı geçenlerin hazır bulunmaya yetkili oldukları diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar hakkında, ikinci fikra hükmü uygulanmaz."hükmüne yer verilerek bu fikrada belirtilenlerle ilgili olarak kisıtlama kararı verilemeycceği açıkça ifade edilmiştir. Kanunun bu açık hükmü karşısında başvurucunun dosyadan fotokopi alma talebinin Cumhuriyet Başsavcılığı ve Sulh Ceza Hakimliğince bu hüküm dikkate alınarak karara bağlanmast ve başvurucuya (3) numaralı fikrada sayılan ve kısıtlamaya konu yapılamayacak olan belgeler bakımından erişim imkânının sağlanması gerekmektedir.
9. Anayasa'nın kişi hürriyeti ve güvenliği başlıklı 19. maddesinin sekizinci fikrasına göre hürriyeti kısıtlanan kişi, kısa sürede durumu hakkında karar verilmesini ve bu kısıtlamanın kanuna aykırılığı halinde hemen serbest bırakılmasını sağlamak amacıyla yetkili bir yargı merciine başvurma hakkına sahiptir. Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasında, serbest bırakılmayı sağlamak amacıyla başvurulacak yerin bir yargı mercii olmasıöngörülmüş olduğundan işin doğası gereği burada yapılacak incelemenin yargısal bir niteliği bulunmaktadır. Yargisal nitelikteki bu inceleme sırasında adil yargılanma hakkının tutmanın niteliğine ve koşullarıa uygun güvencelerinin sağlanması gerekir (Mehmet Haberal, B. No:2012/849, 4/12/2013, § 123; Hikmet Yayğın, B. No: 2013/1279, 30/12/2014, §§ 29, 30).
10. Başvurucunun tutuklu olduğu soruşturma veya dava dosyasına erişiminin sağlanması Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrası bağlamında tutuklamaya etkili bir şekilde itiraz edebilmesi bakımından büyük önem taşımaktadır. Bununla birlikte soruşturma aşamasında belirli durumlarda dosyaya erişimin kısıtlanması mümkündür. Ancak bu kısıtlamanın söz konusu olduğu durumlarda dahi kişiye tutulmasına karşı itirazlarını dile getirmesine yeterli olacak ölçüde suçlamaya esas temel olgułarın bildirilmesi gerekmektedir.Bu bağlamda ifadesi ya da savunması alınırken başvurucuya erişimi kısitlanan belgelerin içeriğine ilişkin sorular sorulmuş veya başvurucunun tutukluluk kararına yönelik itirazında 

bu belgelerin içeriğine atifta bulunulmuş olması durumunda başvurucunun tutukluluğa temel teşkil eden belgelere erişiminin olduğunun, içerikleri hakkında yeterli bilgiye sahip bulunduğunun ve bu nedenle de tutukluluk halinin gerekçelerine yeterli biçimde itiraz etme imkanını elde ettiğinin kabulü mümkündür (Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972,11/1/2018, § 106).

11. Buna karşıłık somut dosyada erişimi kısıtlamaya konu yapılamayacağı 5271sayılı Kanun'da açıkça öngörülen bazı bilgi ve belgelerin talep edilmiş olmasına rağmen başvurucuya verilmediği görülmektedir. Erişiminin kısıtlanmasıa konu yapılamayacak belgelcrin verilmemesi yanında ayrıca kısitlama kararının iki yıl dört aydan daha fazla sürmüş olması ve erişimin kısıtłandığı bu sürenin iki yıldan fazla bir kısmını tutuklu olarak geçirdiği dikkate alındığında kısıtlama kararı nedeniyle başvurucunun tutukłuluğa karşı etkili bir şekilde itirazda bulunmasının büyük ölçüde kısıtlandığı söylenebilir. Nitekim soruşturma dosyasına erişimin kısıtlanmasıyla ilgili bazı bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesi kısıtlama kararının kişi hürriyeti ve güvenliği hakkını ihlal etmediğine karar verirken başvurucuların kısıtlama kapsamında olmayan bu belgelere erişimlerinin engellenmediğine özellikle dikkat çekmiştir (bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 317). Mahkeme bir kararında tutuklu olarak sürdürülen bir yargılamada suçlamaya esas olan temel delile (bir dijital veriye)erişimin kısıtlanmasının Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasını ihlal ettiği sonucuna varmıştır (bkz. Yavuz Pehlivan ve diğerleri [GK], B. No: 2013/2312, 4/6/2015, § 87).
12. Dolayısıyla başvurucunun tutuklanma işlemine karşı etkili biçimde itiraz edemediği için Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasındaki güvencelerden etkili biçimde yararlandırılmadığı ve soruşturma dosyasına erişiminin kısıtlanması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği kanaatine ulaşılmıştır.
13. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirinin olağanüstü halin geçerli olduğu bir dönemde de sürdürüldüğü ve delillere erişime yönelik kısıtlamanın bu süreçte de devam ettiği dikkate alındığında, bu tedbirin aynı zamanda Anayasa'nın 15. maddcsi ile uyumlu olup olmadığını da değerlendirmek gerekir. Olağanüstü hallerde teme! hak ve özgürlüklerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulması ya da bunlar için Anayasa'da öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilmesine imkân sağlayan Anayasa'nın bu hükmü yönüyle değerlendirildiğinde; olağanüstü hâl döneminde çıkarılan 668 sayılı KHK'nın 5271 sayılıKanun'un 153. maddesinin (3) numarahı fikrası yönünden bir istisna getirmediği hatırda tutulmalıdır. Bu bağlamda anılan KHK'nın 3. maddesinin (l) bendinde “Müdafiin dosya içeriğini inceleme veya belgelerden örnek alma yetkisi, soruşturmann amacını tehlikeye düşürebilecek ise Cumhuriyet savcısının kararıyla kısıtlanabilir." denilerek kisıtlama kararının hâkim tarafindan vcrilmesi gerektiği yönündeki 5271 sayılı Kanun'un 153.maddesinin (2) numaralı fikrası yönünden ayrıksı bir durum oluşturulmuştur. Ancak olağanüstü hâl döneminde de Kanun'un (3) numaralı fikrası yürürlükte kalmaya ve uygulanmaya devam olunmuştur. Bu durumda olağanüstü hâl KHK'ları ile yapıłan düzenlemcler itibarıyla; başvurucuya kanunen erişimi kısıtlanamayacak belgelerin verilmemesinin olağanüstü dönemin gerektirdiği bir önlem olarak kabulü mümkün görülmemiştir. Kaldı ki Savcılık tarafindan başvurucunun talebinin reddine karar verilirken veya Sulh Ceza Hâkimliğince itirazın reddi yoluna gidilirken bunun olağanüstü hâl döneminden kaynaklanan nedenlerle meşru veya gerekli olduğu yönünde bir gerekçe öne sürülmemiştir.


14. Sonuç olarak yukarıda sıralanan nedenlerle soruşturma dosyasına erişimin kisitlanması konusundaki Anayasa Mahkemesi çoğunluk kararına katılmamaktayım.Anayasa'nın 19. maddesinin sekizinci fikrasındaki güvenceler bağlamında başvurucunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıın ihlal edildiği kanaatindeyim.

Üyc Yusuf Şevki HIAKYEMEZ