Anayasa Mahkemesinin 21/5/2024 Tarihli ve 2022/2251 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-08-02

2 Ağustos 2024 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32620
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
VOLKAN UMUTLU BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2022/2251Karar Tarihi : 21/5/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üyeler : Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ

Yılmaz AKÇİL 
Raportör : Tuğçe TAKCl 
Başvurucu : Volkan UMUTLU 
Vekili : Av. Neslihan KURTULUŞ EMİRAL 

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, aile mahkemesince hükmedilen zorlama hapsi kararı nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucunun eşi, güvenlik güçlerine başvurarak başvurucunun kendisine şiddet uyguladığını ileri sürmūş; 8/3/2012 tarihli ve 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca tedbir kararı verilmesini talep etmiştir.Çeşme Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 1/9/2021 tarihinde başvurucu hakkında diğer tedbirlerin yanı sıra bir ay süreyle mūşterek konuttan uzaklaştırma tedbiri uygulanmasına karar vermiştir. Başvurucunun itirazı Urla Asliye Hukuk Mahkemesi tarafından 16/9/2021tarihinde reddedilmiştir.

3. Mahkeme, başvurucu hakkında 4/10/2021 tarihinde ikinci kez 6284 sayılıKanun'un 5. maddesinde öngörülen müşterek konuttan uzaklaştırma tedbirinin bir ay uygulanmasına karar vermiştir 

4. Mahkeme sõz konusu tedbir kararını infazın sağlanması için aynı tarihte Çeşme Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) iletmiştir. Başsavcılık ise kararı 5/10/2021 tarihinde Çeşme İlçe Jandarma Komutanlığına (Komutanlık) iletmiş ve kararın taraflara tebliğedilmesini talep etmiştir. Komutanlık gõrevlilerince hazırlanan 8/10/2021 tarihli tutanağa göre başvurucu adresinde bulunamamış, Urla'da ikamet ettiği tespit edildiğinden karar başvurucuya tebliğ edilememiştir.

5. Urla Cumhuriyet Başsavcılığına infazı için iletilen tedbir kararı Ailenin Korunması Înfaz Masası tarafından 19/10/2021 tarihinde Urla İlçe Emniyet Mūdürlüğüne (Müdürlük) gönderilmiştir. Müdürlük görevlilerince hazırlanan 26/10/2021 tarihli (saat 

11.30) tutanağa gõre tedbir kararının tebliğ edilmesi amacıyla cep telefonundan aranan başvurucu, görevlilere Urla'da değil İzmir'de ikamet ettiğini bildirmiş; bu nedenle karar kendisine tebliğ edilememiştir.

6. Başvurucunun beyanına göre 2/11/2021 tarihinde eşinin işyerinde olduğunu öğrenmesi üzerine uygun bir saatte müşterek konuta eşyasını almak üzere girmiştir.Mahkeme 5/11/2021 tarihinde başvurucunun uzaklaştırma tedbirini ihlal etmesi nedeniyle başvurucu hakkında üç gün zorlama hapsi uygulanmasına karar vermiştir.
7. Karar 22/11/2021 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu; karara karşı itirazında 4/10/2021 tarihli ikinci uzaklaştırma tedbirine dair kararın kendisine tebliğedilmediğini, tebligatın yapılamadığının güvenlik güçlerince düzenlenen tutanaklardan da anlaşıldığını, bu nedenle tedbirin sona erdiği düşüncesiyle eşinin olmadığı bir saatte, ilk uzaklaştırma tedbirinin süresi bittikten sonra eşyasını almak için eve girdiğini, eşinin şikâyeti üzerine eve güvenlik güçlerinin gelmesiyle 2/11/2021 tarihinde ikinci tedbir kararından haberdar olduğunu, zaten tedbir süresinin bitmesine iki gün kaldığından itiraz etmesinde bir yarar bulunmadığı düşüncesiyle karara itiraz etmediğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca tedbirin ve tedbire uymamanın sonuçlarının kendisine bildirilmemesi nedeniyle tedbiri ihlal etmiş olmasının da mümkün olamayacağını, uzaklaştırma tedbirinin tebliğ edilip edilmediği araştırılmadan üç gũn zorlama hapsine karar verildiğini dile getirmiştir. Başvurucunun itirazıüzerine Urla Asliye Hukuk Mahkemesi tarafindan 3/12/2021 tarihinde itirazın reddine karar verilmiştir.

8. İtirazın reddi kararı 9/12/2021 tarihinde elektronik tebligatın okunması suretiyle başvurucuya tebliğ edilmiş olup başvurucu 7/1/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Uç gün zorlama hapsinin infazı 10/12/2021 ile 13/12/2021 tarihleri arasında gerçekleştirilmiştir.

10. Komisyon, başvurucunun iddialarının kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
11. Başvurucu; hakkında 4/10/2021 tarihinde verilen bir ay süreli uzaklaştırma tedbirine ilişkin karar kendisine tebliğ edilmediği hâlde üç gũn zorlama hapsi verilmesinin hukuka aykırı olduğunu, tedbir ve tedbire uymamanın sonuçları hususundaki bilginin tedbire hükmedilen kişiye tebliğ edilmesinin kanuni zorunluluk olduğunu, kendisine tebligat yapılmadığı için tedbire uymamanın sonuçlarından haberdar olmadığını, bu nedenle zorlama hapsi uygulanmasına karar verilemeyeceğini belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının,zorlama hapsine itirazın reddi kararının yeterli gerekçe içermediğini belirterek gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

12. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; kadına karşı şiddeti önlemek ve bununla mücadele etmek için 6284 sayılı Kanun ile etkili ve hızlı usuller geliştirilip şiddete maruz kalan kişilerin gecikilmeksizin koruma altına almmasının amaçlandığı, bu nedenle hükmedilen tedbir kararlarına uyulmasını sağlamak inaksadıyla zorlama hapsine karar verilmesi durumunda adil yargılanma hakkına ilişkin tüm usuli gūvencelerin bu tedbirlere uygulanıp uygulanamayacağı hususunun ve iddiaların kanun yolu şikâyeti niteliğinde olup olmadığının başvurunun incelenmesinde gözetilmesigerektiğibildirilmiştir. Başvurucu,Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.


13. Başvuru, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuł edilemezliğine karar verilmesini gercktirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Anayasa Mahkemesi Mustafa Karaca ([GK], B. No: 2020/15967, 20/5/2021)kararında, 6284 sayılı Kanun gereğince hükmedilen uzaklaştırma tedbirine uymama ūzerine verilen ve infaz edilen yedi gün zorlama hapsinin kişi hūrriyetine bir müdahale olduğunu ve bunun Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasında düzenlenen bir mahkeme kararının gereği olarak tutma hâli olduğunu belirtmiştir (Mustafa Karaca, §§ 52, 53). Somut başvuru da 6284 sayıh Kanun gereğince hükmedilen uzaklaştırma tedbirine uymama üzerine verilen ve infaz edilen ūç gün zorlama hapsine ilişkin olduğundan Mustafa Karaca kararındaki sõz konusu belirlemeden ayrılmayı gerektirecek bir husus bulunmamaktadır.
16. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına yönelik bir müdahale temel hak ve ðzgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin ölçütlerin belirlendiği Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 19. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen kanun tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen hakl sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir (Halas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53, 54).
17. Başvurucunun zorlama hapsine imkân veren kanuni düzenleme 6284 sayılıKanun'un 13. maddesidir. Dolayısıyla kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkına yönelik müdahalenin kanuni bir dayanağı bulunmaktadır.

18. Ayrıca kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının demokratik toplumlarda taşıdığıönem ve bu hakkın hürriyetten keyfi olarak yoksun bırakmaları önleme amacı dikkate alındığında kanuna dayalı uygulamanın da öngõrülebilir olması ve kanunun keyfiliğe karşıkişilere yeterli güvenceler sağlaması gerekir (bazı farklılklarla birlikte bkz. Mustafa Karaca,§ 46).

19. Bir hukuk devletinde mahkeme kararlarının kanunlara uygun olmasıAnayasa'nın bir gereği olduğundan -her ne kadar Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasında Avrupa İnsan Hakları Sõzleşmesi'nin 5. maddesinin (1) numaralı fikrasının (b)bendindeki düzenlemeden farklı olarak uyulması gereken mahkeme kararının kanuna uygun olarak verilmesi gerektiğinden bahsedilmemiş ise de- tutma hâline dayanak olan mahkeme kararının kanuna uygun verilmiş olması gerekmektedir (Mustafa Karaca, § 47). Yine tutmaya esas mahkeme kararının içeriğinden ve uyulmamasının sonuçlarından kişinin usulüne uygun olarak haberdar edilmesi gerekir. Kişi haberdar edilmediği bir mahkeme kararına uymadığıgerekçesiyle tutulamaz (Mustafa Karaca, § 48).

20. Başvurucunun eşinin şiddete maruz kaldığını bildirerek talepte buhunmasıüzerine Mahkeme tarafindan 4/10/2021 tarihinde 6284 sayılı Kanun'un 5. maddesi uyarınca bir ay süreyle müşterek konuttan uzaklaştırma tedbirine karar verilmiştir. Tutma hâline dayanak olan mahkeme kararı bu yõnüyle kanuna uygundur.

21. Diğer yandan 6284 sayılı Kanun'un 8. maddesinde tedbir kararının korunan kişiye ve şiddet uygulayana tefhim veya tebliğ edileceği, tefhim ve tebliğ işlemlerinde tedbir kararına uyulmaması hâlinde şiddet uygulayan hakkında zorlama hapsinin uygulanacağı

ihtarının yapılması gerektiği dūzenlenmiştir. Yine 18/1/2013 tarihli ve 28532 sayılı ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 6284 Sayılı Ailenin Korunması ve Kadına KarşıŞiddetin Önlenmesine Dair Kanuna İlişkin Uygulama Yönetmeliği'nin 31. maddesinde,şiddet uygulayana tedbir kararına aykırı davranması hâlinde hakkında zorlama hapsi uygulanmasına dair karar verilebileceği ihtarının tedbire ilişkin kararda belirtileceği, ayrıca tedbir kararının tefhim ve tebliğ işlemlerinde de bu yönde ihtarın yapılması gerektiği belirtilmiştir. Bakanlığın 10/1/2023 tarihli "aile içi ve kadına karşı şiddetin õnlenmesi"konulu Genelge'sinde, tedbir kararlarının ihlali hâlinde mahkeme tarafindan zorlama hapsi kararı verilebilmesi için tebliğe ilişkin evrakta kararın gereklerine aykırı hareket edildiğinde zorlama hapsi uygulanacağı yōnünde ihtara yer verilmesi ve tebliğ işleminin kolluk tarafindan yapılması hâlinde tebliğ tutanağında tebliğ tarihi ile saatinin açıkça yazılmasıgerektiği ifade edilmiştir.

22. Bu durumda ilgili mevzuat uyarınca 6284 sayılı Kanun uygulaması kapsamında verilen tedbir kararlarından şiddet uyguladığı iddia edilen kişinin tebliğ ya da tefhim yolu ile haberdar edilmesi mümkündür. Fakat her iki usulde de tedbir kararından haberdar ederken tedbir kararına uymama hâlinde zorlama hapsi uygulanmasına karar verileceği hususundan yani tedbire uymamanın sonuçları hakkında kişiye bilgi verilmesi, bu yõnde kişiye gerekli ihtarın yapılması gerekir. Tebliğ ya da tefhime ilişkin evrakta kişiye bu yönde ihtar ve bilgilendirme yapıldığının tereddüde meydan vermeyecek şekilde belirtilmesi zorunludur.
23.Bu bilgiler ışığında yapılan incelemede 4/10/2021 tarihinde verilen uzaklaştırma tedbirine ilişkin kararda, sõz konusu tedbire uymamanın sonuçları açıkça yazılı olsa da bu uzaklaştırma tedbiri kararının ve karara uymaması hâlimde hakkında zorlama hapsi kararıverileceği ihtarının başvurucuya bildirildiğine dair başvurucunun iddiasının aksini kanıtlayan,tereddüde yer vermeyecek bir veriye ulaşılamamıştır. Kararın başvurucuya tebliğ edilmesi için Mahkeme tarafindan ilgili kolluk birimlerine müzekkereler yazıldığı, kolluk birimlerince başvurucuya çeşitli sebeplerle ulaşılamaması nedeniyle tutanaklar hazırlandığı görülmüştür.Kolluk görevlileri başvurucuya telefonla ulaşmış olsa da hazırlanan tutanaklarda,başvurucuya kendisi hakkında uzaklaştırma tedbiri kararı verildiğine ve bu tedbire uymamasıhâlinde hakkında zorlama hapsi kararı verileceğine dair ihtar yapıldığına yönelik herhangi bir bilgi bulunmamaktadır (bkz.§§ 4, 5). Ayrıca başvurucu 4/10/2021 tarihinde verilen uzaklaştırma tedbirine itiraz da etmemiştir.

24. Bu durumda başvurucunun tutma hâline dayanak teşkil eden mahkeme kararından ve bu karara uymamasının sonuçlarından usulüne uygun olarak haberdar edilmediği sonucuna ulaşılmıştır. Mahkeme kararının gereği olarak tutma hâli bakımından kişinin ilgili mahkeme kararından ve mahkeme kararına uyulmamasının sonuçlarından usulüne uygun olarak haberdar edilmesi gerektiği ve kişilerin haberdar edilmediği bir mahkeme kararına uymadığı gerekçesiyle tutulamayacağı gözönünde bulundurulduğunda başvurucunun tutma hâlinin kanunilik ölçütünü karşılamadığı sonucuna varılmıştır.
25. Mahkeme kararına dayalı olarak tutulma şeklindeki kişi hürriyetine müdahalenin kanuni olmadığı sonucuna ulaşıldığından, müdahalenin meşru amacının olup olmadığı ve ölçülülüğü bakımından ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek bulunmamaktadır.
26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası kapsamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
27.Başvurucu 50.000 TL manevi tazminat tałebinde bulunmuştur.
28. Anayasa Mahkemesince yapilan inceleme sonucunda Anayasa'nın 19.maddesinin ikinci fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Başvurucu hakkındaki zorłama hapsi infaz edilmiş, başvurucu tahliye edilmiştir. Dolayısıyła ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır. Öte yandan yalnızca kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinin tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya talebiyle bağlı olarak net 50.00o TL manevi tazminat õdenmesine karar verilmesi gerekmektedir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'ın 19. maddesinde düzenlenen kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Başvurucuya net 50.000 TL manevi tazminat ÖDENMESİNE,
D. 664,10 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 19.464,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin bilgi için Çeşme Asliye Hukuk Mahkemesi (D.İşE.2021/314) ile Adalet Bakanliğına GÖNDERİLMESİNE 21/5/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.