Anayasa Mahkemesinin 22/5/2024 Tarihli ve 2020/37726 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-09-16

16 Eylül 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32664
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
MEHMET MASUM ÜREY BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/37726Karar Tarihi : 22/5/2024
Başkan : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇKenan YAŞAR Ömer ÇINAR Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR Başvurucu : Mehmet Masum ÜREY Vekili : Av. Mehmet Selim TUTAY 
I.BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, dilekçe ret kararı fizerine yenilenen davanın süresinde açılmadığıgerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğiiddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu hakkında 2016 Temmuz dönemine ilişkin olarak vergi ziyaı cezalıδzel tüketim ve katma değer vergisi tarh edilmiştir.

3. Başvurucu, tarhiyatların iptali talebiyle İstanbul 1. Vergi Mahkemesinde (Mahkeme) 5/7/2017 tarihinde vekili aracılığıyla dava açmıştır. Dava dilekçelerinde,başvurucu vekilinin iletişim adresi T. Mah. I. Cad. No:... Kızıltepe/Mardin olarak belirtilmiştir.

4. Mahkeme 3/8/2017 tarihli kararla 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 5. maddesi gereğince dilekçenin reddine karar vermiştir.Kararın gerekçesinde, aralarında maddi ya da hukuki yönden bağlılık veya sebep-sonuçilişkisi bulunmayan vergi zıyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatına karşı ve vergi ziyaıcezalı özel tüketim vergisi tarhiyatına karşı olmak üzere iki ayrı dava açılması gerektiğini belirtmiştir. Mahkeme, anılan kararı başvurucu vekilinin Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kayıtlarında bulunan M. Cad. D. Îş Mrk. Kat:.. No:.. Kıziltepe/Mardin adresine tebligata çıkarmış; karar ilgilisine tebliğ edilmiştir.

5. Başvurucu vekili 2/11/2017 tarihinde dava dilekçelerini süresinde yenilemiş ve açtığı iki ayrı davada söz konusu vergi ve cezaların iptalini talep etmiştir. Açılan davalar Mahkemenin 2017/2648 ile 2017/2649 Esas sayılarına kaydedilmiştir. Ancak yenilenen davalarda, özel tüketim ve katma değer vergileri bir dilekçeyle, vergi ziyai cezaları da başka bir dilekçeyle dava konusu yapıldığından Mahkeme 20/11/2017 ve 5/12/2017 tarihli 

kararlarla 2577 sayılı Kanun'un 5. maddesi gereğince tekrar dilekçelerin reddine karar vermiştir. Kararların gerekçesinde, aralarında maddi ya da hukuki yōnden bağlılık veya sebep-sonuç ilişkisi bulunmayan vergi zıyaı cezalı katma değer vergisi tarhiyatına karşı ayrı,vergi zıyaı cezalı āzel tüketim vergisi tarhiyatına karşı ayrı olmak ūzere iki ayrı dava açıłmasıgerektiğini belirtmiştir. Mahkeme anılan kararları da daha õnceki gibi başvurucu vekilinin UYAP kayıtlarında bulunan M. Cad. D. İş Mrk. Kat:.. No:.. Kızıltepe/Mardin adresine tebligata çıkarmış, kararlar 28/11/2017 ve 18/12/2017 tarihlerinde çalışanı sifatıyla H.S.imzasına tebliğ edilmiştir.

6. Öte yandan Mahkeme, eksik harç ve posta ücretinin tamamlanmasına yönelik olarak düzenlediği 6/11/2017 tarihli yazıyı da yine başvurucu vekilinin aynı adresine tebligata çıkarmıştır. Sōz konusu yazı da 20/11/2017 tarihinde adı geçen çalıişanın imzasına tebliğ edilmiştir. Anılan yazının tebliği üzerine başvurucu vekili 27/11/2017 tarihinde belirtilen harç ve posta masrafi eksikliklerini tamamlamıştır.

7. Başvurucu vekili 21/1/2020 tarihinde Mahkemeye sunduğu dilekçe ile 2017/2648 Esas sayılı dava dosyasında verilen dilekçenin reddine ilişkin karar sonrasıdilekçesini yenilediğini belirterek 2016 yılı Temmuz dönemine ilişkin kesilen vergi ziyat cezalı özel tüketim vergisinin kaldırılmasını istemiştir. Başvurucu yenilediği dilekçesinde;dilekçenin reddine ilişkin kararı 13/11/2019 tarihinde öğrendiğini, H.S.ye 28/11/2017tarihinde yapıldığı belirtilen tebligatın usulsüz olduğunu, dava dilekçesinde belirttiği hâlde Mahkemenin ısrarla eski adresine tebligat yaptığını vurgulamıştır.
8. Mahkeme 7/2/2020 tarihli kararıyla davanın sūre aşımı nedeniyle reddine hükmetmiştir. Kararın gerekçesinde, dilekçenin reddine ilişkin kararın 28/11/2017 tarihinde,çalışan olduğu belirtilerek H.S.ye tebliğ edilmesine karşın kanunda öngörülen otuz günlük süre içinde dilekçenin yenilenmediğine dikkat çekerek bu süre geçirildikten sonra 21/1/2020tarihinde açılan davanın süre aşımı nedeniyle esasının incelenme imkânı bulunmadığınıaçıklamıştır.

9. Başvurucu, dava dilekçesindeki iddialarını yineleyerek anılan karara karşıistinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstanbul Bölge İdare Mahkemesi, Üçüncū Vergi Dava Dairesi (Daire) tarafindan başvurucunun istinaf talebi 6/10/2020 tarihli karar ile kesin olarak reddedilmiştir.

10. Nihai kararın 2/11/2020 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmesi üzerine başvurucu 26/11/2020 tarihinde başvuruda bulunmuştur.

11. Komisyon, başvurunun kabul edilemezliği konusunda oybirliği sağlanamadığıiçin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
12.Bölūm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

13. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştit.


II. DEĞERLENDİRME 
14. Başvurucu; dilekçenin reddine ilişkin kararı 13/11/2019 tarihinde ōğrendiğini,H.S.ye 28/11/2017 tarihinde yapıldığı belirtilen tebligatın usulsüz olduğunu, dava dilekçesinde belirtiği hâlde Mahkemenin israrla vekilin eski adresine tebligat yaptığınıbelirtmiş; bu yōndeki itirazları dikkate ahnmaksızın süre aşımı gerekçesiyle davanın reddedilmesi suretiyle dava açmasının engellenmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

15.Bakanlık görüşünde; Vergi Mahkemesinin başvurucunun vergi ziyaı cezalı özel tüketim vergisinin iptaline yönelik açtığı davada, başvurucunun ileri sürdüğü hususlar incelenerek dava dilekçesinin reddedilmesinden sonra yenilenen davanin süresinde açıłmadığı gerekçesiyle esasını inceleme imkânı bulunmadığına karar verdiğini, bu karara yönelik istinaf talebinin de Bölge İdare Mahkemesince reddedildiğini belirtmiştir. Yargımercilerinin sōz konusu kararlarında hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanmasını,uyuşmazlıkla ilgili vardıkları sonucu gerekçelendirdikleri belirtilmiştir.
16.Başvuru, mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.
17. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde gūvence altına alınan hak arama õzgürlūğünün bir unsurudur (Özbakım Ōzel Sağlık Hiz. Înş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti.,B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

18. Hak arama özgürlüğüne yapılan müdahale Anayasa'nın I3. maddesinde belirtilen koşullara (kanun tarafindan Öngörülme, haklı bir sebebe dayanma ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama) uygun olmadığı takdirde Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Başvuru konusu olaya ilişkin verilen süre ret karanı ile yapılan müdahalenin kanun tarafından öngörülme ölçütünü karşıladığı karar gerekçesinde dayanılan kanun maddelerinden anlaşılmıştır. Diğer yandan hukuki güvenlik ve istikrarın sağlanmasıaçısından kanun yolu başvuruları için süre koşulu getirilmesinin meşru bir amacının olduğu da açıktır. Bu itibarla başvurucunun mahkemeye erişimine getirilen sınırlamanın ölçülü olup olmadığı ve başvurucuya ağır bir yük getirilip getirilmediği hususlarının değerlendirilmesi gerekir (Metin Dereli, B. No: 2019/17206, 22/1 1/2022, §§ 20-35).
19. Adil yargılanma hakkının en temel unsurlarından biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazhığı mahkeme ōnüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelir. Dava açmak isteyen kişinin mahkemeye erişim hakkının özüne zarar verecek seviyeye ulaşmadığı müddetçe dava açma koşullarıa sıırlamalar getirilebilir (Aktif Elektrik Müh. Inş. San. ve Tic. Ltd. Şti., B. No: 2012/855,26/6/2014, § 36).

20. Dava açmayı imkānsız kılacak őlçüde kısa olmadıkça dava açma ya da kanun yoliarına başvuru için belli sürelerin Öngörülmesi, hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz (Remzi Durmaz, B. No:2013/1718, 2/10/2013, § 27). Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak õlçüde aşınıesneklikten de kaçınmalanı gerekir (Kamil Koç, B. No: 2012/660, 7/1 1/2013, § 65).

21. Öte yandan bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği, ilgili mevzuatıyorumlamak yargı mercilerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruda incelediği husus yargı mercilerinin gerekçelerine esas yorumun õlçülü olup olmadığı ve buna gōre Anayasa'da gūvence altına alınan temel hak ve Özgürlükleri ihlal edip etmediğidir. Bu kapsamda dava açma sürelerinin hangi tarihte başlayacağını belirlemek Anayasa Mahkemesinin gōrevi olmayıp Anayasa Mahkcmesi, dava açma sürelerinin başlatildığıtarihle ilgiliyargı mercilerinin yorumlarının Anayasa'da güvence altına alınan adil yargılantna hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkını ihlal edip ctmediğini incelemektedir ($eyma Kayaoğlu, B. No: 2014/5491, 5/7/2017§ 53).
22. Dosya kapsamında yapılan incelemede başvurucunun 5/7/2017 tarihinde açtığıilk davada Mahkeme, dava dilekçesinde belirtilen adrese değil UYAP adres kayit sisteminde geçen adrese (M. Cad. D. İş Mrk. Kat:.. No:. Kızıltepe/Mardin) dilekçe ret karannı tebliğe çıkarmış ve bu tebligat Özerine başvurucu vekili süresinde davayı yenilemiştir. Yine Mahkeme tarafiından başvurucunun eksik harç ve posta masrafim tamamlamasına yönelik olarak düzenlenen 6/1i/2017 tarihli yazı da başvurucu vekilinin UYAP adres kayit sisteminde bulunan sõz konusu adresine tebligata çıkarılmış ve 20/1 1/2017 tarihinde, çalışanısıfatıyla yazımn H.S. imzasına tebliğ edilmesi üzerine başvurucu vekili 27/11/2017 tarihinde belirtilen harç ve posta masrafi eksikliklerini tamamlamıştır.

23. Başvuruya konu davada, başvurucu vekilinin dava dilekçesinde gösterilen adresine değil aynı avukatın Mahkemenin UYAP adres kayıt sisteminde bulunan eski adresine tebligatlar yapılmış, bu tebligatlar muhatabına ulaşmıştır. Başvurucu tarafin tebligatların vekilin dava dilekçesinde gösterdiği adrcsinc değil eski adresine gelmesi karşısında yargılama esnasında meydana gelen bu durumu Mahkemeye bildirme imkânı ve ayrıca bu konuda gerekli õzeni gösterme yükümlülüğü bulunmaktadır. Ancak başvurucu taraf bu konuda Mahkemeye herhangi bir bilgilendirmede bulunmamış ve yargısal süreci aynen devam ettirmiştir.

24. Bu kapsamda dava dilekçesinin reddine ilişkin kararlar da başvurucu vekilinin UYAP adres kayıt sisteminde bulunan ve aynı yargılama sürecinde daha õnce iki kez tebligat yapılan adresine tebliğe çıkarımış ve başvurucu vekilinin çalışanı tarafindan teslim alınmıştır. Diğer yandan sõz konusu kararları tebellüğ eden H.S.nin daimî çahışan olmadığıyõnünde bir iddiada da bulunulmamıştır.

25. Bu durumda Mahkemenin dava açma süresinin hesaplanmasına ilişkin yorumunun öngörülemez nitelikte olmadığı ve başvurucunun dava açmasını aşını derecede zorlaştıracak ya da imkânsız kılacak nitelikte katı bir yaklaşım içermediği anlaşıłmıştır.
26. Bu itibarla başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

27. Açıklanan gerekçelerle başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.Mahkemeye erişim hakkıın ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 22/5/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.