Anayasa Mahkemesinin 10/3/2022 Tarihli ve 2018/4453 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-04-19

19 Nisan 2022 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31814
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL  KARAR 
BAHADIR ÜNEY VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/4453Karar Tarihi : 10/3/2022
Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıdız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Írfan FIDAN Kenan YAŞAR Raportör : Ali KOZAN Başvurucular : 1. Bahadır ÜNEY 2. Kardelen ÜNEY 3. Muharrem ÜNEY 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
J. Başvuru; çocuk ile velayet dışı ebeveyni arasında şahsi ilişkinin geç tesis edilmesi, yargilamanın sürüncemede biraktlması ve velayetin anneye verilmesi nedeniyle aile hayatına saygı hakkının ihlał edildiği iddiasına ilişkindir,
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 26/1/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapilan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
6. İkinci Bölümün 18/5/2021 tarihinde yaptığı toplantıda başvurunun niteliği itibarıyla Genef Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden Anayasa Mabkemesi İętüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

HII. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifàde edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
8. Birinci başvurucu (başvurucu) ile E.Ü. 2000 yıłında evlenmiş olup 2001 ve 2005 yıllarıda müşterek çoeukları dünyaya gelmiştir. 2001 doğumlu çocuk ikinei başvurueu.2005 doğumlu çocuk ise üçüneü başvurucudur. Başvurucu, evlilik birliğinin temelinden sarsılması nedeniyle -aile mahkemesi sifatiyla- Tire I. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 11/3/2011 tarihinde boşanma davası açmıştır.

9. Dava dilekçesinde başvurucu; boşanma talebine ilişkin iddialarını belirttikten sonra eşinin antisosyal bir kişiliğe sahip olduğunu, eşinin yanımda kalmaları hâlinde çocukların ruhsal durumlarının da etkileneceğini ifade etmiştir. Eşinin engeliemesi nedeniyle çocuklarıyla görüşemediğini, öğretmen ołduğu için çocuklarını daha iyi yetiştirebileceğini belirterek çocukların velayetinin kendisine verilmesini, çocuklarıyla arasında tedbiren kişisel ilişki kurulmasını ve yargılama sonueunda da velayet durumuna göre kişisel ilişki tesis edilmesini talep etmiştir.

10. Başvurucunun eşi karşı dava ve cevap dilekçesinde; başvurucunun psikolojik sorunlarının olduğunu, çocuklarını ve kendisini silahla tehdit etmesi ve çocuklarla ilgilenmemesi sonucu çocukları da yanına alarak ailesinin yanına yerleştiğini, bu olay sonrasıtalebi üzerine İzmir 4. Aile Mahkemesince 2010 yılında ayrılık ve nafaka kararı verildiğini belirtmiştir. Yaklaşık iki yıldır ayrı yaşadığıni, bir çocuğunun engelli olduğunu, diğerinin okula gittiğini, çocuklarla kendisinin ilgilendiğini, başvurucunun bu süreçte çocukları yok sayarak temel ihtiyaçlarını bile karşılamadığını vurgulayarak çocukların velayetinin kendisine verilmesini talep etmiştir.

11. Mahkeme 14/3/2011 tarihli tensiple tedbiren şahsi ilişki kurulması talebi yönünden bilirkişi incelemesi yapıłmasına karar vermiştir. Başvurucu vekili 16/6/2011 ve t6/2/2012 tarihli duruşmalarda, çocuklarla başvurucu arasında tedbiren şahsi ilişki kurulmasına karar verilmesi talebini yinelemiş ancak Mahkeme bu konuda karar verilmesi için bilirkişi raporunun beklenmesine hükmetmiştir.

12. Beklenen bilirkişi raporu 6/11/2012 tarihinde Mahkemeye sunułmuştur.Raporda; annenin her iki çocuğun da bakım ve yetiştirme görevterini yerine getirebildiği,müşterek çocukların anne ile paylaşımlarının daha yoğun olduğu, annenin vclayetleri almasına engel teşkil edebilecek herhangi somut bir veriye rastlanmadığı belirtilmiştir. Bu durum gözetilerek çocukların velayetlerinin anneye verilmesinin, başvurucu ile düzenli şahsi ilişki kurulmasıun küçüklerin psikolojik, pedagojik ve sosyal gelişimleri açısından uygun olacağı değerlendirmesine yer verilmiştir.


13. Mahkeme, bilirkişi raporu sonrası tedbiren kişisel ilişki kurulmasına ayrica karar vermemiştir. Ancak Mahkeme, anılan bilirkişi raporundaki tespitlere dayanarak 13/6/2013 tarihinde davanın ve karşi davanın kabulüne, çocukların velayetinin anneye btrakılmasına ve başvurucu ile çocuklar arasında belirlenen günlerde şahsi ilişki kurułmasına karar vermiştir. Başvurucu bu karara dayanarak çocukların teslimi talebiyle 11/7/2014tarihinde icra dairesine başvurmuştur. Izmir 1. İcra Dairesi, mahkeme kararının temyiz edildiği ve henüz kesinleşmediği gerekçesiyle takip talehini almamıştır.
14. Başvurucunun temyizi üzerine Yargitay 2. Hukuk Dairesi 17/9/2014 tarihinde ilk derece mahkemesinin anılan kararının bozulmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde.başvurucunun delil listesinde bildirdiği tanıkların dinlenmeden karar verilmesinin adil yargılanma hakkına aykırı olduğu vurgulanmıştır.

15. Bozma kararına uyularak yapılan yargılamada başvurucunun talebi üzerine Mahkeme 29/1/2015 tarihinde başvurucu ile çocuklar arasinda tedbiren şahsi ilişki kurulmasına karar vermiştir. Mahkeme, tanıkları dinledikten sonra 24/12/2015 tarihinde karşıdavanın kabulüne, çocukların velayetinin anneye birakılmasına ve başvurueu ile çocuktar arasında Mahkemenin belirlediği günlerde kişisel ilişki kurułmasına karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, eşine karşı şiddet uygulayan başvurucunun evlilik birliğinin bozulmasında daha ağır kusurlu olduğu belirtiłmiştir. Müşterek çocukların bilirkişi raporundaki hususlar değerlendirilerek velayetlerinin anneye bırakıldığı ve babayla çocuklar arasında kişisel ilişki tesis edildigi ifade edilmiştir.

16. Başvurucu, anılan karara karşı temyiz yoluna gitmiştir. Temyiz dilekçesinde;eşinin çocuklarına şiddet uyguladığıni, çocuklarıyla görüşmesini engellediğini, bu nedenle yaklaşık üç yıldır çocuklarıyla iletişim kuramadığını belirtmiştir. Ayrıca taleplerine rağmen Mahkemenin de çocuklarıyla şahsi ilişki kurulmasına tedbiren karar vermeyerek bu sürcce katkıda bulunduğunu ifade etmiştir. Eşinin ruhsal sorunlarının olduğu ve velayetin ona bırakılması hâlinde çocukların ruhsal gelişiminin olumsuz etkileneceği yönündeki iddialarını incelenmediğini, masa başında tek bir kişi tarafindan hazırlanan rapor ile çocuklarının velayetinin kendinden alındığını vurgulamıştır.

17. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi 6/2/2017 tarihinde derece mahkemesinin kararının onanmasına hükmetmiştir. Kararın gerekçesinde bozma kararına uygun işlem ve araştırma yapıldığı, delillerin takdirinde bir yanlışlık bulunmadığı belirtilmiştir. Başvurucunun karar düzeltme talebi de anıfan Dairenin 30/11/2017 tarihli karanyla reddediłmiştir.
18.Söz konusu karar başvurucu vekiline 29/12/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.
19.Başvurucu 26/1/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLÍ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
20. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayıl Türk Medeni Kanunu’nun "Geçici önlemler"kenar başlıkh 169. maddesi şöyledir:
"Boşumma veya ayrilik davası açilınca hakim, davanın devami süresince gerekli olan.özellikle eşlerin barımasına, geçimine. eşlerin mallarınin yönetimine ve çocukların hakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri resen alir."

21. 4721 sayılı Kanun'un "Hâkimin tokdir yetkisi" kenar başlıklı 182. maddesinin birinei ve üçüncü fikraları şöyledir:
"Mahkeme boşanma veya avrılığa karar verirken, olanak bulundukçu ana ve habavıdinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makammın düşüncesini aldiktan sonra, ana ve babamn haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler.
Veláyetin kullamtması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özetlikle sağlik, eğitim ve ahlák bakımından yararları esas tutulur. Bu eş. çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oronında katılmak zorundadır."
22. 4721 sayılı Kanun'un "Durumum değişmesi" kenar başlıklı 183. maddesi şöyledir:
"Ana veya babanın buşkasıyla evlermesi, başka bir yere gitmesi veya öłmesi gibi yeni olguları zorunlu kıbması hálinde hákim, re'sen veya ana ve babadan hirinin istemi üzerine gerekli önlemleri alır.".

23.4721 sayılı Kanun'un "Kural" kenar başlıkhı 323. maddesi şöyledir:
"Ana ve bahadum her biri, velâyeti altında bulunmayam veya kendisine hırakılmayan çocuk ile uygun kişisel ilişki kurulmasını isteme hakkına sahiptir."
24.4721 sayılı Kanun'un "Sınırlari" kenar başlklı 324. maddesi şöyledir:
"Ana ve babadan her biri, diğerinin çocuk ile kişisel ilişkisini zedelemekten. çocuğun eğitilmesi ve yetiştiriłmesini engellemekten kaçınmakla yükümlüdür.
Kişisel ilişki sebebiyle çocuğun huzuru tehlikeye girer veya ana ve baba bu hakłorım hirinci fikrada öngörülen yükümlülüklerine aykırı olarak kullanırlar veya çocuk ile ciddi olarak ilgilenmezler ya da diğer önemli sebepler varsa, kişisel ilişki kurma hakkıreddedilebilir veya kendilerinden alımabilir."
25. 4721 sayılı Kanun'un "Yetki" kenar başlıklı 326. maddesi şöyledir:
"Kişisel ilişki kurulmasıyla ilgili bütün düzenlemelerde çocnğun oturduğu yer mahkemesi de yetkilidir.

Boşanmaya ve evlilik birliğinin korunmasma ilişkin yetki kuralları sakhdır.
Çocuk ile kişisel ilişkiye yönelik bir düzenleme yapilıcaya kadar, velyet hakkına sahip veyaçocuk kendisine bırakiłmış kişinin rizası dışında kişisel ilişki kurulamaz."
B. Uluslararası Hukuk 
26. Türkiye tarafindan 14/9/1990 tarihinde imzalanan ve 27/1/1995 tarihli ve 22184sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 20/11/1989 tarihli Birleşmiş Milletler (BM) Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 3. maddesinin ilgili kısmı şöyłedir:
"I. Kamusal ya da özel sosyal yardim kuruluşlari, maħkemeler, iduri mokamlar veya yasama orgontarı tarafindan yapilan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde,çocuğun yarari temel düşuncedir.


2. Taraf Devletier. çocuğun ana-babasıın, vasilerinin ya da kendisinden hukuken sorumlu olan diğer kişilerin hak ve ödevlerini de göz önünde tutarak, esenliği için gerekli bakm ve korumayı sağlamayı üstlenirler ve bu amaçła tum uygun yasal ve idari önlemłeri alirlar.

a 
27.Çocuk Haklarına Dair Sözleşme'nin 6. maddesi şöyledir;
"1. Taraf Devletler, her çocuğun temel yaşama hakkına sahip olduğunu kabul ederler.
2. Tarof Devletler, çocuğun hayatia kalması ve gelişmesi için mümkün olan azami çabayı gösterirler."
28. Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 18. maddesi şöyledir:
"1. Taraf Devletler, çocuğun yetiştirilmesinde ve gelişmesinin sağłanmasmda ana-babanın birlikte sorumluluk taşudıkları ilkesinin tanmması için her türlü çabayıgösterirler. Çocuğun yetiştirilmesi ve geliştírilmesi sorumluluğu ilk önce ana babaya ya da durum gerektiriyorsa yasal vasiłere düşer. Bu kişiler her şeyden önce çocuğun yüksek varorinı göz önünde tutorak hareket ederler.

2. Bu Sözteşmede belirtilen hakların güvence altina alınması ve geliştirilmesi için Taraf Devletler. çocuğun yetiştirilmesi konusundaki sorumluluklarmı kullammada ana-baba ve yasal vasilerin durumlarına uygıan yardim yapar ve çocukların bakimı ile görevli kuruluşların, faaliyetłerin ve hizmetlerin gelişmesini sağlarlar."
29. Avrupa Insan Haklar Mabkemesine (AiHM) göre ebeveyn ve çocukların birlikte yaşama hakkı aile bayatının esasłı bir unsuru olup anne ve baba arasındaki ilişkinin sona ermesi durumunda hukuksal düzenlemelerden kaynaklanan ve bu ilişkiyi kısıtlayan ya da engelleyen tedbirler, aile hayatına saygı hakkına bir müdabale oluşturur (Hoppe/Almanya,B. No: 28422/95, 5/12/2002, § 44; Johansen/Norveç, B. No: 17383/90. 7/8/1996. § 52;Elsholz/Almanya [BD], B. No: 25735/94 13/7/2000, § 43).

30. AiHM'e göre aile hayatına saygı hakkı kapsamındaki negatif ve pozitif yükümlülükler arasındaki sınırları kesin biçimde tanımlamak mümkün değildir. İlgili makamlar her iki yükümlülük çerçevesinde belirli bir takdir alanına sahiptir. Her iki yükümlülük kapsamında da benzer ilkelerin gözönünde bułundurulmas, Özellikle her iki durumda da kamusal makamlarca olayın bağlamı ve müdahalenin türüne göre birey menfaatleri ile toplum menfaatleri ve çocuk ile ebeveyn menfaatleri arasinda adil bir denge kurulmasına özen gösterilmesi gerekmektedir. AiHM'e göre bu dengenin tesisinde niteliği gereğiçocuğun menfaatlerine özel bir önem verilmelidir (Hokkanen/Finlandiya, B. No:19823/92, 23/9/1994, § 55; Hoppe/Almanya, § 49).

31. AlHM, ebeveynin çocuk ile birlikte yaşamaya devam etmesinin Avrupa Insan Hakları Sözleşmesinin (Sözleşme) 8. maddesinin birinci paragrafì kapsamında aile hayatının temel bir unsurunu oluşturduğunu vurgulamaktadır. Sözleşme'nin 8. maddesi, ebeveynin çocuğu ile yeniden birleşmesini sağlayacak önlemlerin alınmasını talep etme hakkının yanısıra ulusal makamların bu önlemleri alma yükümlülüğünü de kapsamaktadır. Bu husustaki belirleyici husus, ulusal makamların uygulamadaki mevzuat ya da mahkeme kararlariıyla 

ebeveyne tanınan velayet, ziyaret ya da birlikte yaşama hakkının icrasım kolaylaştırmada kendilerinden beklenilen bütün makul önlemleri alıp almadığıdır (Hokkanen/Finlandiya. §55).

32. AilM, çocuğun ve ebeveynin menfaatlerine ifişkin değerlendirmenin ulusal yargı makamlarınca yapıiması gerektiğini kabul etmekle birlikte uyuşmazlığa ilişkin yargılama prosedürünün adil olması ve ilgililere bütün baklarını kullanabilme olanağısağlaması gerektiğini ifade etmekte; bu bağlamda ulusal mahkemelerin özellikle olgusal,duygusal, psikolojik, maddi ve tibbi nitelikteki bütün faktörler ile ailenin durumunu derinlemesine inceleyip incelemediğini, çocuğun yüksek menfaatlerini tespit etmek suretiyle ilgili kişilerin de yararlarına ilişkin makul bir değerlendirme ve dengelemede bulunulup bulunulmadiğıni belirlemck durumunda olduğunu belirtmektedir (lker Ensar Uyamk/Türkiye, B, No: 60328/09, 3/5/2012, § 52; Neulinger ve Shuruk/İsviçre [BD], B. No:41615/07, 6/7/2010, § 139).

33. AlHM, ebeveyn ve çocuklar arasındaki ilişkileri konu alan uyuşmazlıklar açısından söz konusu yargılamaların adil yargılanma hakkının usule ilişkin gereklerini haiz olması, ilgili ebeveyn ve çocuğu birleştirmek için uygun tedbirlerin alınması gereğini birlikte ele almakta ve söz konusu vakaların birçoğunda Sözleşme’nin 6. maddesi açısından ayrıca bir değerlendirme yapmamaktadır (Amanalachioai/Romanya, B. No: 4023/04, 26/5/2002, § 63;Îlker Ensar Uyanık/Türkiye, § 33; Raban/Romonya, B. No: 25437/08, 26/10/2010, § 23).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
34. Anayasa Mahkemesinin 10/3/2022 tarihinde yapmış ołduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. İkinci ve Üçüncü Başvurucular Yönünden 
35. Birinei başvurucu, Mahkeme tarafindan uzun süre kişisel ilişki tesis edilmemesi ve velayetin anneye bırakılması nedeniyle çocuklarının da mağdur olduğunu belirterek aile hayatına saygı haklarımın iblal edildiğini ileri sürmüştür.

36. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemcsinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun’un 46. maddesine göre Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulması için başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamusal eylem veya işlemden başvurucunun kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması gerekir (Onur Doğanay, B. No: 2013/1977, 9/1/2014, §§ 42-45).

37. Somut olayda bireysel başvuru konusunun birinci başvurucunun taraf olduğu diğer başvurucuların taraf olmadığı boşanma davası süreci ve sonucuna ilişkin iddialardan oluştuğu, birinei başvurucunun çocukları olan diğer başvurucuların doğrudan bireysel başvuru yapmadıklar, velayet dışi başvurucu babanın da çocukların bireysel başvuru yapmalarına engel durumları olduğuna dair bir açıktamasınin olmadığı hususlarıgözetildiğinde anılan başvurucuların mağdur statüsünün olduğu söylenemez.
38. Açıklanan gerekçeyle ikinci ve üçüncü başvurucuların başvurularının kişi yönünden yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar veriłmesi gerekir.

B. Birinci Başvurucunun İhlal İddiaları Yönünden 
1. Başvurucunun İddiaları
39. Başvurucu;
i. 11/3/2011 tarihinde açmış olduğu boşanma davasında, çocuklarını görmesini eşinin engellediğini ifade etmiş, dava dilekçesi vererek çocuklarıyla arasında tedbiren kişisel ilişki tesis edilmesini talep etmesine rağmen Mahkemenin 29/1/2015tarihine kadar talebiyle ilgili karar vermediğini belirtmiştir. Bu süre zarfinda Mahkeme tarafindan verilen bir tedbir kararı olmadığı için çocuklanıyla görüşemediğini, esas karar ile kişisel ilişki tesisine hükmedilse de Icra Dairesince hu karar kesinleşmediği için kararın işleme konulmadığını iddia etmiştir. Yargımercilerinin geç karar vermeleri ve yargilamanın uzun sürmesi neteniyle aile bağlarının zedelendiğini ve aile bağıın kamu tarafından etkin korunmadığınıvurgulamiştır.

ii. Ayrica anne ve babanın velayet konusundaki yeterliliklerinin objektif olarak değerlendirilmesi, çocukların velayet konusunda görüşlerinin alınmasının çocuğun üstün menfaati gereği olduğunu ifadc etmiştir. Bu bağlamda sadece anne üzerinden yapılan değerlendirme ile çocuklarının velayetine karar verildiğini. yargılama sürecinde çocukların görüşlerine başvurulmadığını vurgulamıştır. Bu durumla birlikte belirlenen kişisel görüşme kapsamının yetersiz olduğunu ve kişiseł ilişki tesisine ilişkin tedbir kararını icra ettirmek için her hafta harç ödemek zorunda kaldığını ifade eden başvurucu; makul sürede yargılanma, adil yargılanma ve aile hayatına saygı hakları ile eşitlik ilkesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme 
40. Anayasa'nın "Özel hayatın gizliliği ve korunması" kenar başlıklı 20. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
“Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıma sahiptir.Özel hayatın ve aile hayatımın gizliliğine dokunulamaz."
41. Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk haklari" kenar başlıklı 41. maddesi şöyledir:
“Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.
Devlet, ailenin huzur ve refohı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile pianlamasmın öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilan kurar.

Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma. yüksek yararona açıkça aykırıolmadıkça. ana ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına suhiptir.
Devlet, her türlü istismara ve şiddete karşı çocukları koruyucutedbirleri altr."
42. Velayet hakkına ve kişisel ilişki kurułmasına ilişkin uyuşmazhıkłar adil yargılanma hakkının ihlali iddialarına sıkłıkia konu olmakla birlikte sürecin ivedi olarak yürütülmesi de dâhil olmak üzere ilgili prosedürlere ilişkin işlem ve eylemlerin aile hayatına 

saygı hakkı bağlamında meydana getirdiği sonuçlar dikkate alındığında söz konusu iddiaların aile hayatına saygı hakkı bağlamında ele alınması uygun görüłmektedir (Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 82; M.M.E. ve T.E., B. No: 2013/2910, 5/11/2015, §137).

43. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir cder (Tahir Canon, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun hükmedilen kişisel ilişkinin kapsamının yetersiz olduğuna ilişkin iddiasını derece mahkemeleri önünde ileri sürmediği,tedbir kararının icrasını sağlamak için harç ödemek zorunda kaldığı yönündeki iddiasına ilişkin de bir belge ve yeterli açıklama sunmadığı anlaşılmakla bu iddialar yönünden bir inceleme yapılmamıştır. Başvurucunun yargılamanın sürüncemede bıraktlarak makul sürede sonuçlandırlmadığına, ileri sürdüğü itiraz ve taleplerinin Mabkeme tarafindan karşılanmadığına ilişkin diğer iddiaları hir bütün hâlinde Anayasa'nın 20. ve 41.maddelerinde düzenlenen aite hayatına saygı bakkı bağlamında cle alınması gerekír.
a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
44. 6216 sayıh Kanun'un 47. maddesinin (5) numaral ve İçtüzük'nün 64.maddesinin (1) numaralı fikraları uyarınca bireysel başvurunun başvuru yollarıtun tüketildiği.başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapıimasıgerekmektedir.

45.Başvurunun süresinde yapılmış olmasi, her aşamada dikkate ahnması gereken usule ilişkin şarttir (Yasin Yaman, B. No: 2012/1075, 12/2/2013, § 18).
4. Somut olayda başvurucu; açmış olduğu boşanma davasında, çocukların velayetinin kendisine veriłmesini ve çocuklarıyla arasında tedbiren kişisel ilişki kurulmasınıtalep etmiştir. 11/3/2011 tarihinde açılan davada Mahkeme 29/1/2015 tarihli ara kararıyla başvurucu ile çocukları arasında tedbiren kişisel ilişki tesis edilmesine karar vermiştir. Dava,Yargıtay 2. Hukuk Dairesinin 30/11/2017 tarihli kararıyla kesinleşmiştit. Başvurucu da anılan kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bireysel başvuruda bulunmuştur.Başvurucunun kişisel ilişki tesis edilmesine ilişkin talebi hakkında Mahkemenin uzun süre karar vermediği iddiası yönünden 29/1/2015 tarihli ara kararıyla tedbiren kişisel ilişki kurulmasına karar verildiği gözetildiğinde esasa ilişkin inceleme yapılmast için öncelikłe süre aşimi olup olmadiğinn tespit edilmesi gerekir.

47. Mevzuata göre boşanma davasina bakan aile mahkemesi, talep üzerine veya resen çocukla kişisel ilişki kurulmasına ve velayete ilişkin tedbiren karar verme yetkisine sahiptir. Çocuğun üstün yararına aykırı olmadığı müddetçe kendisine velayet hakkıverilmeyen tarafla çocuk arasında kişisel ilişki kurułması ise yasał zorunluluktur. Diğer yandan ilk derece mahkemesi yargılama sonuçlanıncaya kadar kişisel ilişki tesisi ve velayete ilişkin tedbiren vermiş olduğu kararları, değişen durumlar ile çocuğun üstün yararınıgözeterek kaldırma ve değiştirme yetkisine sahiptir. Temyiz merciinin de derece mahkemesinin kişisel ilişki tesisine ilişkin kararlarını denetleyebileceği bu kapsamda ilgifi kararı kaldırabileceği ve değiştirebileceği açıktır.

48. "Genel İlkeler" kısmında belirtildiği üzere çocukla kişisel ilişki ve velayete ilişkin kararlarda dikkat edilmesi gereken temel ilke çocuğun üstün yararıdır. Bununla birlikte devletin pozitif yükümlülükleri kapsamunda yargısal işlemlerin süratle yerine 

getirilmesi kadar ilgili kişilerin görüşlerini sunabildikleri adil bir süreç sağlanması da elzemdir. Bu noktadan hareketle boşanma davasında aliınan tedbit kararlarının niteliği ile anilan ilke ve usul yükümlülüğü birlikte değerlendirildiğinde boşanma davası sürecinde alınan kararların ve bu kararlara ilişkin iddiaların işin esasıyla birlikte bir bütün olarak incelenmesi gerektiği söylenebilir. Bu bağlamda çocukla kişisel ilişki tesisine ilişkin iddiaların usul yükümlülüğü kapsamında bir bütünlük içerisinde diğer iddialarla birlikte incelenebileceği sonucuna varilmiştir.

49. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuł edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan aile hayatına saygı bakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
i. Genel İlkeler 
50. Aile hayatına saygı hakkı kapsamında devlet için söz konusu olan yükümlülük,sadece belirtilen hakka keyfī surette müdahaleden kaçınmakla sınırlı olmayıp öncelikli olan bu negatif yükümlülüğe ek olarak aile hayatna etkili bir biçimde saygının sağlanmasıbağlamında pozitif yükümlülükleri de içermektedir. Söz konusu pozitif yükümlülükler,bireyler arası ilişkiler alanında olsa da aile yaşamına saygıyı sağlamaya yönelik tedbirlerin alınmasıni zorunfu kilar (Murat Aflgan, B. No: 2013/9047, 7/5/2015. § 26).
51. Devletin pozitif tedbirler alma yükümlülüğü konusunda Anayasa'nın 20. ve 41.maddeleri, ebeveynin çoçuğuyla bütünleşmesinin sağlanması amacıyla tedbirler alınmasınıisteme bakkını ve kamusal makamların bu tür tedbirleri alma yükümlülüğünü içermektedir.41. maddede her çocuğun yüksek yararına aykırı olmadıkça anne ve babasıyla kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına sahip olduğu açıkça belirtilmektedir (Serpil Toros, B. No: 2013/6382, 9/3/2016).

52. Velayete ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin davalarda kamusal makamlarca alınacak tedbirlerin ya da verilecek kararların etkinliği ve yeterliliği. ilgili tedbirlerin ya da kararların mümkün olan en kisa sürede verilmesiyie yakından iłgilidir (M.M.E. ve T.E., B. No: 2013/2910, 5/11/201S, § 125).

53. Velayet ve kişisel ilişki tesisine ilişkin davalar -zaman geçmesi çocuğun birlikte yaşamadığı ebeveyn ile arasındaki ilişkiler üzerinde telafisi mümkün olmayan sonuçlar doğurabileceğinden- ivedi şekilde sonuçlandırılmabdır. Aile hayatına saygı hakkıbağlamındaki uyuşmazlıklarda, pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi bususunda ilgili idari ve yargısal işlemlerin süratle yerine getiriłmesi kadar karar oluşturma sürecinin ilgili kişilerin görüşlerini tam olarak sunabildikleri adił bir süreç olmasının sağlanması da önemlidir. Bu çerçevede Anayasa'nın 20. maddesi kapsamında aile hayatına saygi hakkına ilişkin pozitif yükümlülük değerlendirmesinin içeriğine ilgili yargısal süreçlerin ivedilikle tarafların katılımına açık ve adil yargılanma hakkımın usule ilişkin gereklerine riayetle yürütülmesi şeklindeki usule ilişkin yükümlülüğün de eklenmesi gerekmektedir (Marcus Frank Cerny. § 81)

54. Ebeveyn ile çocukların birlikte yaşama istekłeri, aile hayatinın vazgeçilmez bir unsuru olup ebeveyn arasında ortak yaşamın kurulamaması veya hukuken ya da fiilen sona 

ermiş olması aile hayatmı ortadan kaldırmaz. Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile hayatının anne ve babanın birlikte yaşamaması veya ortak yaşama son vermesinin ardından da devam edeceği açık olup anne, baba ve çocuğun aile hayatlarına saygı hakki, belirtilen durumlarda ailenin yeniden birleştirilmesine yönelik tedbirleri de içermektedir. Söz konusu yükümlülük,ebeveyn veya diğer aile bireyleri arasındaki velayet ve kişisel ilişki tesisinc ilişkin uyuşmazhklar için de geçerlidir (Murat Atlgan. § 25).

55 Anayasanın 41. maddesinde ifade edilen çocuğun yüksek yararı mahkemeler,idari makanlar ve yasama organı tarafindan yapilan ve çocukları ilgilendiren bütün faaliyetlerde gözetilmesi gereken bir ilkedir. Bu bağlamda çocuklar üzerinde etki doğuracak bir işlem yaptlacağı zaman bu işlemin çocuğun yararına uygun olup olmadığı yönünde bir değerlendirme yapılması aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından oldukça önemlidir (Şükran İrge. B. No: 2016/8660, 7/t 1/2019, §33).

56. Ebeveyn ve çocuk arasındaki aile yaşamının tesisinde dikkate alınması gereken temel unsur çocuğun üstün yararıdır, Kamusal makamlar aile ilişkilerinin sürdürülebilirliği ve olayın tarafları arasında iş birliğinin tesisi noktasında kendilerinden beklenen en üstün gayteti göstermek zorunda ołmakla birlikte bu alanda zorlayıcı tedbirlere başvurma yükümlülüğütüm tarafların menfaati, özellikle de çocuğun üstün yaranı karşısında sınırlı olmak durumundadır. Kamu makamlarının çocuğun üstün yararını daima dikkate alarak ve ebeveyn ile çocuğun menfaatleri arasındaki adil dengeyi gözeterek karar vermeleri gerekmektedir.Bununla birlikte kişisel ve ailevi durumların aileden aileye farkhılık arz ettiği dikkate alındığında ilgili bütün bireylerin hakları arasında adil bir dengenin kurulması her somut olayın kendine özgü koşullarının incelenmesini gerektirmektedir (Ayşegül Pervane, B. No:2017/37155, 30/9/2020, § 37)

57. Boşanma, ayrılık ya da velayet davalarında ebeveynin ayrı düşmesi sonucu çocuğun alıştığı aile ortamundan kopmasının onun ruhsal gelişimini etkileyeceği açıktır. Bu nedenle anılan dava süreçlerinde çocuğun üstün menfaatine aykırı bir durum tespit edilmediği sürece velayet dışı kalan ebeveynle çocuk arasında kişisel ilişki tesisi kurulması gerekir.Ebeveynle kişisel ilişki tesisi hususunda yargısał makamlardan uyuşmazlık hakkında hızh bir yargılama yaparak davayı sürüncemede bırakmamaları, ilgili ve yeterli gerekçelerle bir karar vermeleri bekJenir. Bu beklentinin gerçekleştirilmesi, aile hayatına saygı hakki bağlamında devletin pozitif yükümlülüklerindendir. Bu konudaki yükümfülüğün yerine getirilmemesi durumunda anne ya da babasıyla ilişkileri kopan çocuk açısından telafisi imkânsız zararłarın doğması ve aile hayatına saygı hakkı bağlamında ciddi sorunların gündeme gelmesi muhtemeldir (benzer değerlendirme için bkz. Murat Demir [GK], (B. No: 2015/7216,27/3/2019, § 82).

58. Bununla birlikte derece mahkemelerinin çocukta ebeveyn arasındaki ilişkileri düzenleyen kararlarının gerekçeleri; psikolog, pedagog ve sosyał çalışmacı gibi konusunda uzman bilirkişiler tarafından hazırlanmış yeterli açıkhıktaki bilimsel görüş ve raporlar ile hálen bulunduğu yerdeki yaşantısına ilişkin gerckli araştırma ve incelemeyle elde edilen somut, nesnel verilere dayandırılmalıdír. Bu konudaki diğer önemli bir husus ise çocuğun beyanłarının alınmasıdır. Çocuğun dinlenebileceği uygun bir yaşa ve olgunluğa eriştiğinin anlaşılması hâlinde kişisel ilişki tesisi ve velayetle ilgili beyanları mahkeme tarafindan mutlaka dikkate alınınahdır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Ayşegül Pervane, § 38)

59. Öte yandan mevzuatın yorumlanmasıyla ilgili sorunları çözmek öncelikle derece mahkemelerinin yetkisinde ve sorumluluk alanındadır. Çocuğun üstün yararı başvuru konusu dava açısından en önemli unsur olup olayın tüm tarafları ile doğrudan temas hâlinde bulunan derece mahkemelerinin olayın koşullarını değerlendirmek açısından daha avantajlıkonumda olduğu da tartışmasızdır. Anayasa Mahkemesinin rolü ise bu kuralların yorumunun Anayasa'ya uygun olup olmadığını belirlemekle sınırlıdır. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi,derece mahkemeleri tarafindan izlenen usulü denetlemekte; özellikle mahkemelerin kişisel ilişki kurulmasına ve velayete ilişkin mevzuat hükümlerini yorumlayıp uygularken Anayasa'nin 20. ve 41. maddelerindeki güvenceleri gözetip gözetmediğini incelemektedir (M.M.E. ve T.E., § 135).

ii. İlkelerin Olaya Uygulanmasi 
60. Somut olayda başvurucunun dava dilekçesi ile çocuklarıyla tedbiren kişisel ilişki kurulmasını talep ettiği ve bu talebini de duruşmalarda tekrarladıği, başvurucunun eşinin bu talebe bir itirazda bulunmadığı görülmüştür. Ayriıca başvurucuyla çocuklar arasında kişisel ilişki kurulması hâtinde çocukların fiziksel veya ruhsal olarak zarar göreceklerine ya da bir tehlikeye maruz kalacaklarına ilişkin de bir iddianın olmadığı anlaşılmıştır. Bu duruma rağmen Mahkeme, boşanma davasının açıldığı 11/3/2011 tarihinden 29/[/2015 tarihine kadar tedbiren çocuklarla kişisel ilişki tesisinin icrasim sağlayacak nitelikte bir karar vermemiş;ayrıca talebin karşılanmamasına ilişkin jlgili ve yeterli bir gerekçe sunmamıştır. Bunun yanında aile hayatina olumsuz etkilerin en aza indirilmesi bağlamında ivedi bir şekilde sonuçlandırılması beklenen yargılamanın altı yıldan fazla devam ettiği de dikkate alındığında yargılamanın sürüncemede bırakıldığı görülmüştür. Bu durumda yargı makamlarının aile ilişkilerinin devamını sağlamaya yönelik tedbirieri almada hızlı ve özenli hareket ettikleri söylenemez.

61. Bununla birlikte velayete dair uyuşmazhk kapsamında tarafların koşullarının çocukların menfaatleri de gözetilerek incelenmediği, alnan bifirkişi raporunda sadece anne ile çocukiarın ilişkilerinin değerlendirildiği, babanın koşullarına ilişkin bir değerlendirme yapılmadığı, başvurucunun raporun yetersizliğine yönelik itirazlarına karşı yargı makamlarıtarafından bir gerekçe sunułmadığı görülmüştür. Ayrica başvurucunun yargılama strasında on ve on beş yaşlarında oldukları ve beyanlarına başvurulmasına engel durumlarının bulunduğuna ilişkin bir iddianın olmadığı anlaşılan çocuklarının velayete ve kişisel ilişkinin kurulmasına ilişkin beyanlarının alınmadığı vurgulanmalıdır.

62. Bu açıklamalar çerçevesinde yargılama süreci bir bütün hâlinde değerlendirildiğinde aile ilişkilerinin devamını sağlamaya yönelik bir tedbir olarak kişisel ilişki tesisinin ivedi şekilde karara bağlanması noktasında gereken çabanın ilgili yargımakamlarınca gösterildiğinden ve velayete ilişkin uyuşmazlığın çözümünde tarafların koşullarına ilişkin olarak yapılan inceleme ve değerlendirmelerin yeterli olduğundan söz edilemez. Bu durumda yargı makamlarınin aile hayatiına saygı hakkının güvencelerine uygun hızlı ve özenli davranmadıkları, dolayısıyla pozitif yükümlülüklere uygun bir yargılama yapmadıklarıdeğerlendirilmiştir.

63. Açıklanan gerekçelerle aile hayatına saygı hakkının öngördüğü pozitif yükümlülükler yerine getirilmediğinden Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına ahınan aile hayatına saygı hakkının ihlał edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
64. 6216 sayılı Kanun'un 50, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(I) Esas inccleme sonumda, başvurucunun hakkınin ihtat edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal karari verilmesi hálinde ihlatin ve sonuçlarının ortadan kaldırıłması için yapılması gerekenlere hükmedilir …

(2)Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynakłanmışsa, ihlali ve sonuçlarımıortadan kaldırmak için yeniden yargilama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapilmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu Jehine tazminata hükmedilebilir veva genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilehilir.Yeniden yargilama yapmakla vükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemcsinin ihlal kararmda açıkladığı ihluli ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
65. Başvurucu, çocukları ve kendi lehine toplam 150.000 TL tazminata karar verilmesini talep ctmiştir.

66. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğon ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırıłacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarina da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri, B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
67. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldirildığından söz edilebilmesi için temel kural.mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam cden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunłarın yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirletin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

68. Incelenen başvuruda, ulaşılan ihlal sonucunun Tire I. Asliye Hukuk Mahkemesinin (aile mahkcmesi sıfatiyla) aile hayatına saygi hakkının güvencelerini gözeten özenli bir yargılama yapmamasından kaynaklandığı, temyiz merciinin de ihlali gideremediği anlaşılmiştir.

69. Bununla birlikte, başvurucunun talebinin olmaınasi, çocuklariın yaşları ve çocuğun üstün menfaati ilkesi birlikte değerlendirildiğinde yeniden yargılamada hukuki yarar olmadığı anlaşılmaktadır.

70. Öte yandan somut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığızararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısıyla ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılabilmesi için aile hayatina saygı hakkımın ihlali nedeniyle yalntzca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya net 40.0oo TL manevi tazminat ödenmesine, diğer tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

71. 294,70 TL harçtan oluşan toplam yargılama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.


V1. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İkinci ve üçüneü başvurucular yönünden başvurunun kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle KABUL EDILEMEZ ÓLDUĞUNA,
B. Birinci başvurucu yönünden aile hayatına saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA.

C. Anayasa'nun 20. maddesinde güvence altına alnan aile hayatına saygı hakkının IHLAL EDILDIĞINE,
D. Birinci başvurucuya net 40.o0o TL manevi tazminat ödenmesine, fazlaya ilișkin talebin REDDiNE,
E. 294,70 TL harçtan oluşan yargılama giderinin birinci başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin bilgi için Tire 1. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/498), Yargitay 2. Hukuk Dairesine (E.2016/16973) ve Adalet Bakanlığina GÖNDERILMESİNE 10/3/2022 tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.