Anayasa Mahkemesinin 24/9/2024 Tarihli ve E: 2023/192, K: 2024/161 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-28

28 Kasim 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32736
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2023/192Karar Sayısı : 2024/161Karar Tarihi : 24/9/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Kandıra Sulh Hukuk Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 49. maddesinin;
A. Ikinci fikrasında yer alan “.veya üzerinde yapı yapılamıyacak hale gelmesi..."ibaresinin,
B. 13/4/1983 tarihli ve 2814 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen üçüncti ve dördüncü fikralarımın,
Anayasa'nın 3s. maddesine aykırılığı ileri sürülerek iptallerine karar verilmesi talebidir.

OLAY: Beş yıl içinde yapının tamamlanmaması nedeniyle kat irtifakının iptali ile karşılık geldiği arsa payının ifraz edilerek tapuda müşterek mülkiyet esasına göre tescili talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralların Anayasa'ya aykını olduğu kanısına varan Mahkeme, iptalleri için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKÜMLERİ
Kanun'un itiraz konusu kuralları da yer aldığı 49, maddesi şöyledir:
“B) Kat irtifakmın sona ermesi:
Madde 49 -Kat irtifakana konu olan arsanın maliki veya ortak malikleri, tapu memuruna verecekleri yazilı bir beyanla kat irtifakına ait sicil kaydımı sildirerek bu irtifaka her zaman son verebilirler.

Kat trtifaki, buna konu olan arsanın tamamiyle yok olması veya ūzerinde yapıyapılamuyacak hale gelmesi veya kamulaştưrıması tle kendiliğtnden sona erer.
(Değiştk fika: 13/4/1983-2814/14 md.) Kat İrtifakına konu olan arsa üzerinde, bu trtifakın kurulması strasında verllen plana göre beş yı lçinde yapı yapımazsa maliklerden birinin istemi üzerine, sulh hakimi, gerektiğinde lgülüeri de dinleyerek, duruma göre kat irtiffakanın sona ermesine veya belli bir súre için uzatilmasına karar verir. Süre istem Ozerine yeniden uzatlabilir.

(Değłşik fikra: 13/4/1983-2814/14 md.) Yukandakd fikra uyanınca kat irtifaka kaldırıldığında tapu küüğündeki kaya sillnir."

ⅡI. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zūhtü ARSLAN, Hasan Tahşin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERINOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, Irfan FIDAN, Kenan YAŞAR ve Muhterem İNCE'nin katılımlanıyla 27/12/2023tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasıın incelenmesine OYBİRLIĞtYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN INCELENMESI 
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ismail Emrah PERDECiOĞLU tarafindan hazrlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun htkümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlanın gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşüİūp düşünüldü:
A. Uygulanacak Kural ve Smırlama Sorunu 
3. Anayasa'nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkıda Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkaramamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykır görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdūğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak andlan maddeler uyarınca hir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunmasi, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümtinde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.

4. Itiraz yoluna başvuran Mahkemenin iptalini talep ettiği kurallardan ilki, 634 sayılıKanun'un 49, maddesinin ikinci fikrasında yer alan “.…veya üzerinde yapı yapılamıyacak hale gelmesi..." ibaresidir. Bu fikrada kat irtifakının kendiliğinden sona ereceği haller düzenlenmiştir. İtiraz konusu kuralla kat irtifakının, buna konu olan arsenın ūzerinde yapıyapılamayacak hâle gelmesi durumunda sona ereceği hüküm altına alınmıştır.
5. Başvuran Mahkemede görülmekte olan uyuşmazlığın konusunu kat irtifakıkurulmak suretiyle inşasına başlanmış ancak tamamlanamamış yapılar oluşturmaktadır. Bu itibarla somut olayda kat irtifakına konu arsanın üzerinde yapi yapilamayacak hâle gelmesi sőz konusu olmadığı anlaşıldığıdan itiraz konusu “...veya üzerinde yapı yapılamıyacak hale gelmes!..." ibaresinin bakılmakta olan davada uygulanma imkân bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerckir.

6. Anılan Kanun'un 49. maddesinin üçüncü fikrası itiraz konusu kurallardan ikincisini oluşturmaktadır. Söz konusu fikranın ikinci cümlesinde kat irtifakının belli bir süre için uzatılmasına katat verilmesi durumunda bu sürenin istem fzerine yeniden uzatılabilmesi Öngörülmtıştür. Bakılmakta olan davada kat irtifakının belli bir süre için uzatılmasına ilişkin uyuşmazlık bulunmadığından anılan cümlenin de bakılmakta olan davada uygulanma imkâmı

bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu cümleye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkişizliği nedeniyle reddi gerekir.

7. Öte yandan anılan fikranın birinci cttmlesinin "Kat irtifakana konu olan arsa üzerinde, bu irtifakan kaurulması sırasında verilen plana göre beş yıl içinde yapı yapılmazsa maliklerden birinin istemi üzerine, sulh hakiml, gerektiğinde ilgilileri de dinleyerek, duruma göre .. karar verir," böltımü bakılmakta olan davanın konusunun yanı sıra kat irtifakının belirli bir süre için uzatılmasına karar verilmesi talebine ilişkin uyuşmazlıklar bakımından da geçerli ortak kural niteliğindedir. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek fikranın birinci cümlesinin esasına ilişkin incelemenin kuralda yer alan “…kat irtifakının sona ermesine.." ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.

B. Anlam ve Kapsam 
8. 634 sayılı Kanum'un 2. maddeşinin birinci fikrasının (c) bendinde kat irtifakı, bir arsa üzerinde ileride kat müilkiyetine konu olmak üzere yapılacak veya yapılmakta olan bir veya birden çok yapının bağımsız bölümleri için o arsanın maliki veya ortak malikleri tarafindan bu Kanum bükümlerine göre kurulan irtifak hakkı olarak tanımlanmıştır.
9. Kat irtifakı ile bir arsa Üzerinde henüz yapı faaliyeti başlamadan ya da yapıfaaliyeti sırasında hak sahiplerinin daire, işyeri, depo gibi bağımsız bölümlerdeki payları ve diğer teknik detayların belirlenmesi sağlanmaktadır. Kat irtifakı sahibinin, irtifak hakkına sahip olduğu bağımsız bölümde bu hakka dayanarak her türlü yasal tasarrufta bulunmasımümkündfir.

10. Kat irtifakı, ilgili olduğu taşınmaz Üzerindeki yapım faaliyeti tamamlanıp yapıkullanma izin belgesi alındıktan sonra kat mülkiyetine geçiş sağlanana kadar geçerliliğini korumaktadır. Anılan Kanun'un 3. maddesinin üçüncü fikrasında kat irtifakının, yapının tamamı için düzenlenecek yapı kullanma izin belgesine dayalı olarak, bu Kanun'da gösterilen şartlar uyarınca resen kat mnülkiyetine çevrileceği düzenlenmiştir.

11. Kanun'un 17. maddesinin birinci fikrası uyarınca kat irtifakı sahipleri, ortak atsa Üzerinde yapılacak yapının sözleşmede yazılı olan stre içinde başlaması ve tamamlanmasıiçin kendilerine düşen borçların yerine getirilmesini, karşıliklı olarak isteme ve dava etme hakkına sahiptirler. Yine 26. maddenin birinci fikrası uyarınca kat irtifakı sahipleri bu hakka konu olan ortak atsa üzerinde, ileride kat mülkiyetine çevrilmek üzere yapılacak yapının sðzleşmeye ve plana göre tamamlanması için kendilerine düşen borçları zamanönda yerine getirmek ve yapı işini, doğruluk kurallanı uyarınca kolaylaştırmakla karşılıkıı olarak yükümlüdürler.

12. Kat irtifakının kat mülkiyetine dönüşerek sona ermesinden başka kanun koyucunun diğer ihtimalleri dikkate alarak 49. maddeyle hak sahiplerinin ortak rızaları ile ya da belirli koşulların gerçekleşmesiyle kendiliğinden ya da mahkeme kararıyla sona erme hâllerini düzenlediği görülmektedir.

13. Anılan maddenin Üçüncü fikrasının birinci cümlesinde kat irtifakıın kurulmasısırasında verilen plana göre beş yıl içinde yapı yapılmadığı takdirde maliklerden birinin istemi üzerine sußh hâkiminin gerektiğinde ilgilileri de dinleyerek duruma göre kat irtifakının sona ermesine karar vereceği belirtilmiştir. Söz konusu cümlede yer alan“.…kat irtifakının sona ermesine..." ibaresi itiraz konusu kurallardan ilkini oluşturmaktadır.

14. Maddenin itiraz konusu dördtncüi fikrasında da üçüncü fikra uyarınca kat irtifakının kaldırılması hâlinde tapu kütüğündeki kaydın silineceği hūküm altına alınmıştır.
C. Îtirazın Gerekçesi 
15. Dava dilekçesinde Özetle, kat irtifakına yönelik düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği, itiraz konusu kurallarla idarenin yapacağı mevzuat değişikleri neticesinde kat irtifakının sona ermesine sebebiyet verildiği, düzenleyici idari işlemler ile kat irtifakının sona erdirilmesinin mtilkiyet hakkına ölçüistız bir müdahale oluşturduğu belirtilerek kuralların Anayasa'nın 35. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Ç. Anayasa'ya Aykırılık Sorunn 
16. Anayasa'ntn 35. maddesinde “Herkes, müllkiyet ve miras haklarına sahiptir,/ Bu haklar, ancak kamu yararı amacryla, kamuınla sınırlanabilir./ Mūlkiyet hakkının kullanılmasıtoplum yararına aykırı olamaz." denilmektedir. Mülkiyet hakkı; kişiye -başkasının hakkına zarar vermemek ve kanunların koyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla- sahibi olduğu seyi dilediği gibi kullanma, onun üzerinde tasarruf etme ve ürünlerinden yararlanma imkânı veren temel bir haktir.

17. Devlet, kişilerin mülkiyet hakkından tam anlamıyla yararlanabilmeleri ve etkili bir şekilde mtüilkiyet hakkının korunması amacıyla kanuni, idari ve yargısai Önlemler almak zorundadır.

18. Bu çerçevede mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yalnızca devletin bu hakka mūdahaleden kaçımasıyla sağlanamaz. Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca devletin mülkiyet hakkının korummasına ilişkin pozitif yükümlülākleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülākler kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak Özere mülkiyet hakkının korunması için belirli tedbirlerin alınmaşını gerektirmektedir (AYM,E.2019/11, K.2019/86, 14/11/2019, § 13; Eyyp Boynukara, B. No; 2013/7842, 17/2/2016, §§39-41; Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet $irketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, § 44).

19. Devletin pozitif yükümlülükleri, mülkiyet hakkına yapılan müdahalelere karşıusule ilişkin güvenceleri sunan yargısal yolları da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve oluşturulan bu hukuksal çerçeve kapsamında yargısal ve idari makamların bireylerin özel kişilerle olan uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermesini temin etmek sorumluluklarını da içermektedir (Abbas Korkmaz ve diğerleri, B. No: 2014/17715,9/11/2017, § 42).

20. Kat irtifakının mahkeme kararıyla sona ermesini öngören kurallar, mülkiyet hakkına ilişkin bir dfzenleme niteliğinde olmakla birlikte kişilerin mülkiyet hakkına kamu makamlarınca doğrudan bir mūdahalede bulunulmasına değil özel kişiler arası hukuki bir ilişkinin çerçevesinin düzenlemesine yöneliktir. Bu durumda devletin mülkiyet hakkına dönük pozitif yükümlülükleri gereği kuraldan kaynaklanabilecek uyuşmazlıklarda uşule ilişkin güvenceleri sunan yargısal yolları da içeren etkili hukuksal bir çerçeve oluşturma ve yargısal ve idari makamların bireylerin Özel kişilerle olan uyuşmazlıklarında etkili ve adil bir karar vermesini temin etme sorumluluklarımin sağlanması gerekmektedir 

21. Kurallarda koşulların oluşması durumunda maliklerin talep etmesine bağhı olarak mahkeme kararı ile kat irtifakının sona ermesine ve tepu kütüğünden silinmesine imkân tanınmaktadır. Bu talebin yapılabilmesi için kat irtifakıın kurulması sirasında verilen plana göre beş yıl içinde yapı inşa edilmemiş olması gerekmektedir. Kural olarak bir taşınmaz Üzerindeki yapının tamamlanıp yapı kullanım izni temin edilene kadar geçici bir koruma niteliğinde öngörülmüş olan kat irtifakının, yapı inşasının makul bir süre içinde gerçekleşmemesi durumunda herhangi bir süre öngörülmeksizin devam etmesi maliklerin taşınmaz Üzerindeki tasarruf yetkilerini belirsiz bir süreyle kısıtlayabilecektir. Bu durumun hak sahiplerinin mağduriyet yaşayabilmelerine neden olması mümkündür. Kanun koyucunun kat irtifakına konu taşınmaz üzerinde yapı inşasının belirli bir süre içinde tamamlanmamasıdurumunda irtifak hakkı sahiplerine seçimlik olarak kat irtifakını sonlandırma imkânı tanıdığıanlaşılmaktadır. Bu yönüyle kuralların hak sahiplerinin menfaatlerinin korunmasına yönelik olduğu sõylenebilir.

22. Kat irtifakının sona erdirilmesi için mahkemeye başvurulması durumunda ise kat irtifakı kendiliğinden sona ermemektedir. Bu bağlamda 634 sayılı Kanun'un 49. maddesinin üçüncü fikrasında yargılama makamının gerektiğinde ilgilileri de dinleyerek duruma göre kat irtifakının sona ermesine veya belli bir süre için uzatılmasına karar vermesi konusunda yargımakamına takdir yetkisi de tanınmıştır, Bu itibarla kişiler arasındaki hukuki bir ilişkinin sona ermesinin usul ve şartlarına ilişkin olarak kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisi kapsamında düzenlenmiş olduğu anlaşılan kuralın devletin mülkiyet hakkımın korunmasına yönelik yükümlülūkleri bağlamında etkili ve adil karar verilmesinin sağlanmasına yönelik yeterli güvenceler içerdiği görtülmektedir.

23. Öte yandan kural taşınmaz üzerindeki kat irtifakının sona erdirilmesine yönelik olup kişilerin bu taşınmaz üzerindeki mülkiyet hakkının ortadan kaldırıimasına ilişkin herhangi bir hüküm de içermemektedir.

24. Anılan Kanum'un 49. maddesinin itiraz konuşu dördüncü fikrasında üçüncä fikra uyarınca kat irtifakı kaldırıldığında tapu kütüğündeki kaydın silineceği hüküm altına alınmıştır. Kat irtifakının kaldırıłması kararı verildiği durumlarda bu kararın hukuken sonuçdoğurmasına yönelik olarak yapılmast gereken idari işlemi dützenleyen kuralın Anayasa'ya aykırı bir yön bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle kurallar Anayasa'nın 35. maddesine aykını değildir. Itirazın reddi gerekir.

IV, HÜKÜM 
23/6/1965 tarihli ve 634 sayılı Kat Mülkiyeti Kanunu'nun 49. maddesinin;
A Íkinci fikrasında yer alan “.…veya üzerinde yapı yapılamıyacak hale gelmesi.….”ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu ibareye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDINE,
B. 13/4/1983 tarihli ve 2814 sayılı Kanun'un 14. maddesiyle değiştirilen;
1. Üçüncü fikrasının;

a. Birinci cümlesinin esasına ilişkin incelemenin anılan cttmlede yer alan “.…kat irtifakanun sona ermesine .." ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına,
b. Birinci cümlesinde yer alan “.…kat irtifalanın sona ermesine…" ibaresinin Anayasa'ya aykın olmadığına ve itirazın REDDiNE,
e. İkinci cümlesinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkâm bulunmadığından bu cümleye ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
2. Dördūncü fikrasının Anayasa'ya aykını olmadığına ve itirazın REDDİNE,
24/9/2024 tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.
Başkanvekili Başkanvekili Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Üye Yıldız SEFERINOĞLU Selahaddin MENTE$Irfan FIDAN 
Uye Üye Üye Kenan YAŞAR Muhterem INCE Yılmaz AKÇIL 
Öye Ömer ÇINAR 
Üye Metin KIRATLI