Anayasa Mahkemesinin 6/3/2019 Tarihli ve 2015/2947 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2019-03-27

ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
UMUT KARA BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2015/2947Karar Tarihi : 6/3/2019
Başkan : Burhan ÜSTÜN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Serruh KALELİHasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA Raportör : Yücel ARSLAN Başvurucu : Umut KARA Vekili : Av. Mahmut Nedim ELDEM 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1Başvuru, izinsiz tanıtım masası açan ve sendika adına afiş dağıtanın yazılı olarak ikaz edilmesi nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 18/2/2015 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
5. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
6. 1976 doğumlu olan başvurucu, Hacettepe Üniversitesi İktisadi İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümünde araştırma görevlisi olarak görev yapmaktadır. Başvurucu,Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞİTİM-SEN/Sendika) üyesidir.
7.Başvurucu, anılan Üniversitenin Beytepe Kampüsünde 2/11/2010 tarihinde bir grup akademik ve idari personelle birlikte kütüphane önünde önceden izin almaksızın EĞiTiM-SEN adına tanıtim masası açmış ve "Öğrencime Dokunma ve Asistan Kıyımına 

8. Belirtilen eylem nedeniyle başvurucu hakkında idare tarafindan disiplin soruşturması açılmıştır. 9/3/2011 tarihli işlem ile başvurucunun 21/8/1982 tarihli ve 17789sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren mülga Yükseköğretim KurumlarıYönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) 5.naddesinin (a) bendine göre kurumlarca belirtilen usul ve esaslarin yerine getirilmesinde cayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak disiplin suçunu işlediği sabit görülmüştür.Başvurucunun uyarma cezası ile cezalandırılması gerektiği hâlde olumlu sicili dikkate lınmak suretiyle anılan Yönetmelik'in 16. maddesi uygulanarak cezai nitelikte olmamak izere bu defaya mahsus uyarılmasına karar verilmiştir. Disiplin dışı davranışların devamınâlinde başvurucu hakkında gerekli cezai işlemin yapılacağı kendisine bildirilmiştir.
9. Başvurucu, söz konusu işleme karşı Ankara 1. İdare Mahkemesinde iptal davasıçmıştır. İlk derece mahkemesi 14/3/2013 tarihinde davayı reddetmiştir.
10. Ret kararında, başvurucunun da aralarında olduğu on beş kişilik bir grubun Sendika adına açılan tanıtım masası ve el ilanları ile ilgili olarak idareden izin almadığı ifade edilmiştir. Kararda, Sendika üyelerinin 25/6/2001 tarihli ve 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu'nun 18. maddesine göre iş saatleri içinde sendika veya konfederasyonların anılan Kanun'da belirtilen faaliyetlerine işverenin izni ile catılabilecekleri, somut olayda izin alınmamış olması nedeniyle işlemin hukuka uygun olduğu belirtilmiştir.

11. Başvurucunun itirazı üzerine Ankara Bölge İdare Mahkemesi (1. Kurul)21/5/2014 tarihinde ilk derece mahkemesi kararını onamıştır. Karar düzeltme talebini ise Bölge Ídare Mahkemesi 17/12/2014 tarihinde reddetmiştir.

12.Bu karar başvurucuya 19/1/2015 tarihinde tebliğ edilmiştir.
13.Başvurucu 18/2/2015 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
14. Yönetmelik'in "Uyarma cezası" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
" Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:
a - Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, göreve ilgili resmi belge,araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak,
1:
15.Yönetmelik'in "İyi halin değerlendirilmesi" kenar başlıklı 16. maddesi şöyledir:
"Geçmiş hizmetleri sırasında çalışmaları olumlu olan ve iyi veya çok iyi derecede sicil alan yönetici ve öğretim elemanlar ile memurlar ve diğer personel için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir."

sayılı kararının ilgili kısımları şöyledir:Daniştay Onikinci Dairesinin 23/3/2016 tarihli ve E.2012/9161, K.2016/1578
"Dava; davalı idare bünyesinde hukuk müşaviri olarak görev yapan davacı tarafindan disiplin cezası olmaksızın uyarıması yolundaki . işlemler ile …. uyarma cezasının ve ….inceleme raporunun iptali istemiyle açılmiştır.

İdare Mahkemesince, [davacının]... disiplin cezası olmaksızın yazılı olarak uyarılmasıise idarelerin iç işleyişine yönelik ceza niteliği olmayan yazışma niteliğinde olduğundan, tek başına hukuki sebepler doğuran, davacının durumunda değişiklik yapacak kesin ve yürütülebilir işlemler olmadığından esasının incelenme olanağı bulunmadığı[ndan]...davanın reddine karar verilmiştir.

(...)
Davacının tutum ve davranışlarında gerekli dikkat ve özeni göstermesi gerektiği hususunun bildirilmesine ilişkin işlemler; her ne kadar kamu görevlilerinin disiplin cezalarıdışında ve disiplin cezası niteliği taşımayan bir biçimde yazılı olarak ikaz edilmelerine imkân tanıyan bir düzenleme bulunmaması nedeniyle disiplin cezası niteliği taşımasa da,davacının özlük dosyasında bulunan bu işlemin davalı idarenin davacı hakkinda takdir yetkisini kullanacağı çeşitli işlemlerde dikkate alınabilecek olması karşısında, davacının hukuki durumunu etkileyebileceği ve bu nedenle de idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi zorunlu işlemler niteliğinde olduğu açıktır.

Bu durumda uyuşmazlığın esasının incelenerek bir karar verilmesi gerekirken,davacının tutum ve davranışlarında gerekli dikkat ve özeni göstermesi gerektiği şeklinde yazılı olarak ikaz edilmesi işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, idari davaya konu olabilecek kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlem bulunmadığı gerekçesiyle davanın ..incelenmeksizin reddinde hukuka uyarlık bulunmamaktadır."
B. Uluslararası Hukuk 
17. 1/6/2010 tarihinde yürürlüğe giren 14 No.lu Protokol'ün 20. maddesiyle Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 35. maddesine "önemli bir zarar görmemiş olma"kabul edilemezlik kriteri olarak eklenmiştir. Bu ilkeye göre Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), önüne gelen başvuruda başvurucunun önemli bir zarara uğramadığını tespit ederse bu başvuruyu kabul edilemez bulabilecektir. Fakat bu kriterin uygulanmasının hakkaniyete aykırı sonuçlar doğurmasını önleme amacına dönük iki koruyucu unsur kabul edilmiştir. Bu unsurlar, insan haklarına saygı ilkesinin başvurunun esastan incelenmesini gerektirmesi ile davanın ulusal bir mahkeme tarafindan gereği gibi incelenmiş olmasıdır.
18. AiHM, bu yeni kriterin Sözleşme ve protokolleri ile güvence altına alınan nakların Avrupa düzeyinde korunmasını sağlama yönündeki temel görevine yoğunlaşmasıçin oluşturulduğunu belirtmiştir (Stefanescu/Romanya (k.k.), B. No: 11774/04, 12/4/2011, §35). De minimis non curat praetor (Hâkim önemsiz ve küçük işlerle uğraşmaz.) ilkesinden doğan bu yeni kabul edilebilirlik şarti, bir hak ihlalinin ne denli gerçek olursa olsun luslararası bir mahkeme tarafindan incelenmeyi gerektirecek asgari bir ağırlık düzeyine ulaşması gerektiği görüşüne dayanır (Korolev/Rusya (k.k.), B. No: 25551/05, 1/7/2010). Bu seviyenin değerlendirilmesinde ise ihlal edildiği iddia edilen hakkın doğası, ihlal iddiasının ciddiyeti ve ihlalin başvurucunun kişisel durumu üzerinde oluşturacağı olası sonuçlar gözönünde bulundurulur (Giusti/Italya, B. No: 13175/03, 18/10/2011, § 34).

19. AIHM, bu kriteri uygularken başvurucunun önemli bir zarar görüp görmediğini,Sözleşme ve cki protokollerinde tanımlandığı şekliyle insan haklarına saygı hususunun şikâyetin esası bakimından bir inceleme gerektirip gerektirmediğini, davanın ulusal mahkeme tarafindan gereği gibi incelenip incelenmediğini ele almaktadır (Tayfun Görgün/Türkiye (k.k.), B. No: 42978/06, 16/9/2014).

20. Başvurucunun önemli bir zarar görüp görmediğinin tespitinde kendi özel şartlarıçinde başvurucunun yaşadığı dezavantajin gözönünde bulundurulması gerekir. Bu noktada parasal tutar önemli olmakla birlikte her zaman tek ölçüt değildir. Ayrıca olayda başvurucu çin önemli bir prensip meselesi söz konusu olabilir ancak bu durum AiHM açısından paşvurucunun önemli bir zarar gördüğü sonucuna varmak için yeterli olmayıp başvurucunun subjektif düşüncesinin objektif unsurlarla da haklılaştırılması gerekir (Korolev/Rusya).
21. Sözleşme ve protokollerinin güvence altına aldığı insan haklarına saygının paşvurunun esastan incelenmesini gerektirip gerektirmediği hususuyla ilgili olarak AİHM,paşvurunun davalı devletin Sözleşme kapsamındaki yükümlülüğünün netleştirilmesi veya davalı devletin yapısal bir eksikliği gidermeye teşvik edilmesi ihtiyacının olduğu durumlar gibi Sözleşme gerekliliklerinin yerine getirilmesini etkileyen genel nitelikte bir konuyu gündeme getirdiği durumlarda başvurunun esastan incelenmesi gerekeceğini belirtmiştir Zwinkels/Hollanda (k.k.), B. No: 16593/10, 9/10/2012, § 28)

22.Bu kapsamda AİHM, söz konusu kriter getirilmeden önce de önüne gelmiş olan Sözleşme'yle ilgili hususlarda açık ve çokça uygulanmış olan bir içtihadın bulunmasıdurumunda bu incelemenin yapılmasının gerekli olmadığına hükmettiğini (Van Houten/Hollanda (kayittan düşürme), B. No: 25149/03; CEDH 2005-IX ve Kavak/Türkiye k.k.), B. No: 34719/04, 37472/05, 19/5/2009) hatırlatarak AÍHM içtihatlarini genişletebilecek veya bunlara katkı sağlayabilecek nitelikte olmayan başvurularıncelemediğini belirtmektedir (Tayfun Görgün/Türkiye).

23. Ayrıca AİHM'e göre önemli bir zarar görmemiş olma kabul edilebilirlik kriterinin Sözleşme kapsamında güvenceye alınan herhangi bir hakka uygulanmasıkısıtlanmamıştır (Sylka/Polonya (k.k.), B. No: 19219/07, 3/6/2014).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
24. Mahkemenin 6/3/2019 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
25. Başvurucu; Sendika adına açılan tanıtım masasında dağıttığı el ilanları nedeniyle akkında açılan disiplin soruşturması sonucunda cezai nitelikte olmamak üzere bir defaya nahsus olmak şartıyla yazılı olarak uyarılmasına karar verildiğini, temelinde sendikal alışmalar bulunan söz konusu işlemin kendisine ve diğer Sendika üyelerine karşı gözdağıerme ve kendilerini yıldırma amaçlı olduğunu belirterek örgütlenme özgürlüğünün ve endika hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

26. Başvurucu ayrıca kendisine uygulanan yaptırım özlük dosyasında yer lacağından bu yaptırımın ileride atama, yükselme ve göreve son verme gibi işlemlerde likkate alınacağını ve sendikal faaliyetlere katılım konusunda caydırıcı nitelikte olduğunu ddia etmiştir.


B.Degeriehdirine 
nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir kabavurcutaafinda yadiakaki Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

28. Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında sendika kararı üzerine yapılan eylemler üzerine uygulanan disiplin cezalarında kişilerin sendika hakkına müdahalede bulunulduğunu kabul etmiş ve kişilerin mesleki çıkarlarına ilişkin sendika kararlarıcerçevesinde yapılan eylemlerde sendika hakkının devreye gireceğine karar vermiştir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014; Mehmet Çağdaş Serttaş, B. No: 2013/8516, 6/1/2015;Nihat Çan, B. No: 2013/8745, 6/1/2015; Ayşe Yılmaz, B. No: 2013/8805, 6/1/2015; Selma Baş, B. No: 2014/1946, 6/1/2015; Hayati Aktop ve diğerleri, B. No: 2014/4199, 10/6/2015;Selma Demir Taze, B. No: 2014/7668, 10/6/2015; Abidin Aydın Tüfekçi, B. No: 2013/1315,[5/4/2015).

29. Somut olayda başvurucunun üniversitede araştırma görevlisi olarak görev vapmakta iken akademik ve idari personelle birlikte üyesi olduğu Sendika adına tanıtım masası kurarak el ilanları dağıttığı anlaşılmaktadır. Başvurucu, başvuru formu ekinde Sendika üyesi olduğuna dair belge sunmuş olmakla birlikte eyleminin sendikal faaliyetle bir şekilde ilgili olduğunun değerlendirilebilmesine imkân tanımak amacıyla ilgili Sendikanın bu konudaki eylem kararını ya da en azından kendisinin üyesi olduğu Sendikanın işyeri temsilcisi veya yöneticisi olduğuna dair bir belgeyi ibraz etmemiştir.
30. Açıklanan nedenlerle başvurucunun iddialarının sendika hakkı kapsamında değil bir bütün olarak ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
31.Anayasa'nın 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, düşünce ve kanaatlerini söz, yazi, resim veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmí makamların müdahalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması.. kamu düzeni, .…. amaçlarıyla sınırlanabilir. "
32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik şartları ve incelenmesi" kenar başlıklı 48. maddesinin (2) numaralı fikrası şöyledir:
"Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular ile açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kabul edilemezliğine karar verebilir."
33. Başvurucu, tanıtım masası kurmak ve el ilanları dağitmak eylemini idareden zin almaksızın gerçekleştirmiştir. Bunun üzerine idare ilgili Yönetmelik'in 5. maddesine göre (bkz. § 14) başvurucunun fiilinin uyarma cezası gerektirdiğini tespit etmiş ancak başvurucunun olumlu sicile sahip olması nedeniyle aynı Yönetmelik'in 16. maddesi uyarınca (bkz. § 15) işlem yapmaya karar vermiştir. Başvurucunun fiiline karşılık gelen disiplin cezasıolan uyarma cezası en hafif ceza olduğundan ve 16. maddedeki düzenlemeye göre bir alt cezanın uygulanması gerektiğinden idarece cezai nitelikte olmamak üzere başvurucunun uyarılmasına ve tekrarı hâlinde işlem yapılmasına karar verilmiştir.

ğ34.Bir kamu görevlisinin herhangi bir fiil veya davranışından dolayı disiplin cezasıhaiz olduğu değerlendirilerek idari davaya konu edilebileceği kabul edilmektedir (li Diren,B. No: 2015/13108, 18/4/2018, §§ 3, 44). Dolayısıyla somut olayda başvurucunun yazılıolarak ikaz edilmesiyle ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale bulunulduğu sonucuna ulaşılmıştır.

35. Söz konusu müdahaleye ilişkin olarak somut olayda başvurucunun iddialarının kabul edilebilirlik kriterlerinden olan anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriteri yönünden incelenmesi gerekir.

36. Anayasal ve kişisel önemden yoksun olma kriterine ilişkin genel ilkeler Anayasa Mahkemesi Genel Kurulunca tespit edilmiştir (K.V. [GK], B. No: 2014/2293, 1/12/2016, §§47-68).

37. Kanun'da anayasal ve kişisel önemden yoksun başvuruların kabul edilemez pulunabilmesi için iki koşul öngörülmüştür: Anayasal önem olarak adlandırılabilecek olan pirinci koşul başvurunun Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından önem taşımaması, kişisel önem olarak adlandırılabilecek olan ikinci koşul ise başvurucunun önemli bir zarara uğramamasıdır (K.V.,§ 57).

38. Birinci koşul olan anayasal önem kriteri iki ölçütten oluşmaktadır. Birincisi,paşvuru anayasa hukuku açısından ve temel hakların sınırlarının belirlenmesi bakımından Snem arz eden meselelere dair ise anayasal bakımdan önemlidir. Başvuru konusunun Anayasa yargısı aracılığıyla toplumun geneline, kamu gücünün eylem ve işlemlerine ve ülkedeki hukuk birikimine yapacağı katkı anayasal önemdir. Başvuru konusunun hangi haklarla ilgili olduğu, başvurunun Anayasa’nın yorumlanmasına yapacağı katkı, genel yapısal sorunlara işaret edip etmediği dikkate alınmalıdır (K. V., § 61).

39. Anayasal önem kriterinin ikinci alt ölçütü ise anayasanın uygulanmasıölçütüdür. Bu ölçüt anayasaya saygı gösterilmesiyle doğrudan bağlantiılıdır (K.V., § 64). Bu koşul sağlanmaz ise zararın miktarının veya uyuşmazlığın anayasal ve temel haklar bağlamındaki ilkesel boyutunun bir önemi olmayacaktır. Düşük zararlı bir müdahale veya ilkesel olarak önem arz etmeyen bir mesele bile anayasaya saygı öyle gerektiriyorsa esastan bir hükümle sona erdirilecektir. Başka bir deyişle Anayasa tarafindan tanınan temel hakların ve özgürlüklerin korunmasındaki yarar, başvurucunun bireysel yararının ötesine geçtiği takdirde kabul edilemezlik kararı verilemeyecektir.

40. İkinci koşul ise kişisel önem kriteridir. Kişisel önem, başvuru konusunun başvurucu tarafından ne kadar önemsendiğinden bağımsızdır ve başvurucunun kişisel koşulları ile sıkı bir ilişkisi vardır. Diğer bir ifadeyle kişisel önem koşulu, başvurucunun önemli bir zarara uğramamış olmasını ifade eder. Bu koşul, somut olayın başvurucunun kişisel durumu üzerindeki olumsuz etkisinin derecesiyle ilgilidir (K. V., §§ 66, 67) .
41. Somut olayda ortaya çıkan kişisel zararın önemli olup olmadığını başvurucunun subjektif algısı belirlemez. Bu husus başvurucunun içinde bulunduğu koşullar da dâhil olmak üzere her olayın kendine özgü koşulları dikkate alınarak ve objektif verilerden hareket edilerek Anayasa Mahkemesi tarafindan değerlendirilir (K.V., § 67). Her hâlde iddia edilen 

zararın başvurucunun kişisel yaşamı üzerinde kayda değer bir etkisi olmalıdır. Söz konusu zarar ekonomik olarak belirlenebilir parasal bir meblağ olabileceği gibi maddi olmayan bir zarar da olabilir (K.V., § 68). Fakat her hâlde olası bir kabul edilemezlik kararının başvurucu açısından özellikle ağır sonuçlar meydana getirmesi gerekir. Bununla birlikte başvurucu için sorunun yalnızca subjektif öneminin ağır bastığı başvurular kabul edilemez bulunacaktır.
42. Mevcut başvuruda başvurucu, izinsiz tanıtım masası açması ve el ilanlarıdağıitması üzerine disiplin cezası niteliğinde olmayan ancak benzer durumlarda ileride darenin yaklaşımını etkileyebilecek yazılı ikazla uyarılmıştır. Olayın koşulları objektif şekilde incelendiğinde söz konusu yazılı ikazın başvurucunun kişisel yaşamında ve cariyerinde disiplin cezalarıyla aynı derecede bir etki doğurduğu söylenemez. Başvurucu böyle bir etkinin doğduğunu ve dolayısıyla kendisi açısından kişisel önemini gösterebilmiş de değildir.

43. Sonuç olarak başvurucu tarafindan ileri sürülen hususların genel bir soruna işaret etmediği, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi açısından da önem taşımadığı sonucuna varılmıştır. Ayrıca başvurucunun öne sürdüğü hususlar ile başvurunun koşulları da Anayasa Mahkemesinin başvurucunun önemli bir zarar uğradığına karar vermesi açısından yeterli görülmemiştir.
44. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının anayasal ve kişisel önemden yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın anayasal ve kişisel önemden yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 6/3/2019tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Burhan ÜSTÜN Serdar ÖZGÜLDÜR Serruh KALELi 
Üye Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üye Kadir ÖZKAYA