Devlet Muhasebesi Standardı (DMS 34) Bireysel Malî Tablolar
KURUL KARARLARI | 2024-07-26

26 Temmuz 2024 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32613
KURUL KARARI 
Devlet Muhasebesi Standartları Kurulundan:
DEVLET MUHASEBESİ STANDARDI (DMS 34) BİREYSEL MALÎ TABLOLAR 
Amaç
1. Bu Standardın amaci, bireysel malî tabloların hazırlanmasında; kontrol edilen kuruluşlardaki, ortak girişimlerdeki ve iştiraklerdeki yatırımlara ilişkin uyulması gereken muhasebeleştirme ve açıklama hükümlerini düzenlemektir.

Kapsam 
2.Bu Standart, malî tablolarını tahakkuk esasına göre hazırlayan ve sunan bir kuruluşun bireysel malî tablolarını sunmak için kontrol edilen kuruluşlardaki, ortak girişimlerdeki ve iştiraklerdeki yatırımlarının muhasebeleştirilmesinde uygulanır.
3.Bu Standart, hangi kuruluşların bireysel malî tablo düzenlemesi gerektiğini belirlemez. Bu Standart, Devlet Muhasebesi Standartlarına uyumlu bireysel malî tablolar hazırlanırken uygulanır.

Tanımlar 
4.Bu Standartta geçen kavramlar aşağıdaki anlamlarda kullanılır:
Bireysel Malî Tablolar:
Bu Standartta belirtilen hükümlere uygun olarak kuruluşun; kontrol edilen kuruluş, ortak girişimler ve iştiraklerdeki yatırımlarını maliyet bedeli üzerinden veya malî araçlar konulu standart uyarınca ya da iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartta tanımlanan özkaynak yönteminden birini seçerek sunduğu tablolardır.
Konsolide Malî Tablolar:
Kontrol eden kuruluşun ve onun kontrol ettiği kuruluşların varlık, yükümlülük, net varlıklar/özkaynak, gelir, gider ve nakit akışlarının tek bir ekonomik kuruluşa ait olarak düzenlendiği malî tablolardır.

Diğer standartlarda tanımlanan kavramlar, bu Standartta aynı anlamları ile kullanılmıştır.Aşağıdaki kavramlar konsolide malî tablolar, iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar veya ortak anlaşmalar konulu standartlarda tanımlanmıştır:
İştirak,
Kontrol,
Kontrol edilen kuruluş,
Kontrol eden kuruluş,
Ekonomik kuruluş,
Özkaynak yöntemi,
Yatırimcı kuruluş,
Ortak kontrol,
Ortak faaliyet,
Ortak girişim,
Ortak girişimci ve 
Önemli etki.

5.Bireysel malî tablolar, konsolide malî tablolara ilave olarak sunulan ya da kontrol edilen kuruluşlarda yatırımı olmayıp, iştiraklerde veya ortak girişimlerde yatırımı olan ve söz konusu yatırımlarını iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standart uyarınca özkaynak yöntemini kullanarak muhasebeleştirmesi gereken bir yatırımcının malîtablolarına ilave olarak sunulan tablolardır. Bununla birlikte;
1) Konsolide malî tablolar konulu standart gereğince konsolidasyondan veya iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standart gereğince özkaynak yönteminin uygulanmasından muaf tutulan bir kuruluş, malîtablolar olarak sadece bireysel malî tablolarını sunabilir.
2)Sunulan cari dönem ve tüm karşılaştırmalı dönemler boyunca, konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca, tüm kontrol edilen kuruluşlardaki yatırımlarını gerçeğe uygun değer farkı fazla veya açığa yansıtarak ölçen yatırımcı bir kuruluş, malî tabloları olarak sadece bireysel malî tablolarısunar.

6.Kontrol edilen kuruluşta, iştirakte veya ortak girişimde payı olmayan bir kuruluşun malîtabloları bireysel malî tablo değildir.

Bireysel Maî Tabloların Hazırlanması
7.Bireysel malî tablolar, aşağıda yer alan hükümler dışında, diğer Devlet Muhasebesi Standartlarında yer alan tüm uygulanabilir hükümlere uygun olarak hazırlanır. Bir kuruluş,bireysel malî tablolarını hazırlarken kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerindeki benzer yatırımları aşağıdaki yöntemlerden birini kullanarak muhasebeleştirmelidir:
1)Maliyet bedeliyle,
2) Malî araçlar konulu standart uyarınca veya 
3) İştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartta tanımlanan özkaynak yöntemini kullanarak.

8.Bir kuruluş, iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standarda uygun olarak,iştirakler veya ortak girişimlerdeki yatırımlarını malî araçlar konulu standarda göre gerçeğe uygun değer farkı fazla veya açığa yansıtılan olarak ölçmeyi seçerse, söz konusu yatırımlarını bireysel malî tablolarında da aynı şekilde muhasebeleştirir.
9.Kontrol eden bir kuruluşun kontrol edilen kuruluştaki yatırımlarıni, konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca, malî araçlar konulu standarda göre gerçeğe uygun değer farkıfazla veya açığa yansıtılarak ölçmesinin gerekli olduğu durumda, kontrol eden kuruluş söz konusu yatırımlarını bireysel malî tablolarında da aynı şekilde muhasebeleştirir. Kontrol eden kuruluş yatırımcı kuruluş değilse, konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca,kontrol edilen yatırımcı kuruluştaki yatırımlarını malî araçlar konulu standarda göre gerçeğe uygun değer farkı fazla veya açığa yansıtılarak ölçmek ve kontrol edilen yatırımcıkuruluşun diğer varlık ve yükümlülükleri ile gelir ve giderlerini konsolide etmek için,kontrol edilen yatırımcı kuruluştaki yatırımını bireysel malî tablolarında da aynı şekilde muhasebeleştirir.

10. Kontrol eden kurúluşun yatırımcı kuruluş olmaktan çıkması veya yatırımcı kuruluş haline gelmesi durumunda, kontrol eden kuruluş bu değişikliği, nitelik değişikliğinin gerçekleştiği tarihten itibaren aşağıdaki şekilde muhasebeleştirir:

1) Bir kuruluş yatırımcı kuruluş olmaktan çıktığında, kontrol edilen kuruluştaki yatırımı; maliyet bedeliyle veya malî araçlar konulu standart uyarınca ya da iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartta tanımlanan özkaynak yöntemini kullanarak muhasebeleştirir.Niteliğin değiştiği tarih, edinim tarihi olarak kabul edilir. Kabul edilen edinim tarihinde kontrol edilen kuruluşun gerçeğe uygun değeri, yatırım maliyet bedeliyle veya malî araçlar konulu standart uyarınca ya da iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar konulu standartta tanımlanan özkaynak yöntemi kullanılarak muhasebeleştirildiğinde, devredildiği kabul edilen bedeli yansıtır.

2)Bir kuruluş yatırımcı kuruluş haline geldiğinde, malî araçlar konulu standarda göre kontrol edilen bir kuruluştaki yatırımı gerçeğe uygun değer farkı fazla veya açığa yansıtarak muhasebeleştirir. Kontrol edilen kuruluşun önceki defter değeri ile yatırımcının niteliğinin değiştiği tarihteki gerçeğe uygun değeri arasındaki fark, fazla veya açıkta, kazançya da kayıp olarak malî tablolara yansıtılır. Söz konusu kontrol edilen kuruluşlarla ilgili olarak net varlıklar/özkaynakta daha önce malî tablolara yansıtılan kazanç ya da kaybın toplam tutari, yatırımcı kuruluşun bu kontrol edilen kuruluşları niteliğin değiştiği tarihte elden çıkarmış gibi değerlendirilir.

11. Kontrol edilen bir kuruluştaki, ortak girişimdeki ya da iştirakteki temettüler ya da benzeri dağıtımlar, temettü ya da benzeri dağıtımları alma hakkı doğduğunda, kuruluşun bireysel malî tablolarına yansıtılır. Kuruluş özkaynak yöntemini kullanmayı seçmemişse, temettü ya da benzeri dağıtım fazla veya açık olarak malî tablolara yansıtılır. Özkaynak yöntemi seçilmişse, temettü ya da benzeri dağıtım yatırımın defter değerinde bir azalma olarak malîtablolara yansıtılır.

12.Kontrol eden bir kuruluşun, kendini kontrol eden yeni bir kuruluş kurmak suretiyle ekonomik kuruluşunu aşağıdaki koşulları karşılayacak şekilde yeniden yapılandırması ve yeni kontrol eden kuruluşun ilk kontrol eden kuruluşta yer alan yatırımını bireysel malîtablolarında maliyet bedeliyle muhasebeleştirmesi durumunda yeni kontrol eden kuruluş,ilk kontrol eden kuruluşun bireysel malî tablolarında yer alan net varlıklar/özkaynak kalemlerindeki payının yeniden yapılandırmanın gerçekleştiği tarihteki defter değerini maliyet tutarı olarak dikkate alır:
1) Yeni kontrol eden kuruluş, ilk kontrol eden kuruluşun kontrolünü; ya ilk kontrol eden kuruluşun mevcut özkaynak araçları karşılığında yeni özkaynak araçları ihraç ederek ya da yeni kontrol eden kuruluşun ilk kontrol eden kuruluştaki kontrol eden sahiplik payını elde etmesiyle sonuçlanan başka bir yolla elde eder,
Yeni ekonomik kuruluş ile ilk ekonomik kuruluşun varlık ve yükümlülükleri, yeniden yapılandırmanın hemen öncesinde ve sonrasında aynıdır ve 

İlk kontrol eden kuruluşun yeniden yapılandırma öncesindeki sahipleri,yeniden yapılandırmanın hemen öncesinde ve sonrasında yeni ekonomik kuruluş ile ilk ekonomik kuruluşun net varlıklarında aynı mutlak ve nispi paylara sahip olur.


13. Benzer şekilde, kontrol eden kuruluş niteliğinde olmayan bir kuruluş yukarıdaki paragrafta yer alan koşulları karşılayacak şekilde kontrol eden kuruluş olarak yeni bir kuruluşkurabilir. Yukarıdaki paragrafta yer alan hükümler, bu tür yeniden yapılandırma işlemleri için de aynen geçerlidir. Bu tür durumlarda, “ilk kontrol eden kuruluş" ve “ilk ekonomik kuruluşa” yapılan atıflar “ilk kuruluşa" yapılmış sayılır.

Açıklamalar 
14. Bireysel malî tablolarda açıklamalar yapılırken, bu başlık altında belirtilen paragraflar da dâhil olmak üzere, uygulanan tüm Devlet Muhasebesi Standartlarında yer alan hükümler dikkate alınir.

15. Konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca kontrol eden bir kuruluşun konsolide malîtablolar hazırlamasının gerekmediği ve bunun yerine bireysel malî tablolar hazırladığıdurumda, söz konusu tablolarında aşağıdaki bilgileri açıklar:
1) Malî tabloların bireysel malî tablo olduğu, konsolidasyon muafiyetinin kullanıldığı, kamunun kullanımı için üretilen Devlet Muhasebesi Standartlarına uyumlu konsolide malî tabloları hazırlayan kuruluşun adı ve söz konusu konsolide malî tabloların elde edilebileceği yer.
2) Aşağıdakiler de dâhil olmak üzere, kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerdeki önemli yatırımların listesi:
(i) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin adı.
(ii) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin faaliyet yürüttüğü esas yer (kontrol eden kuruluştan farklıysa).
(iii) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerde tutulan sahiplik payının oranı ve o sahiplik payının nasıl belirlendiği.
3) (2) numaralı alt paragrafta listelenen kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin muhasebeleştirilmesinde kullanılan yönteme ilişkin açıklama.

16. Kontrol eden bir yatırımcı kuruluş (yukarıdaki paragrafta ifade edilen kontrol eden kuruluşdışında), konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca, tüm kontrol edilen kuruluşlardaki yatırımlarını gerçeğe uygun değer farkı fazla veya açığa yansıtarak ölçmesi ve malî tabloları olarak yalnızca bireysel malî tablolar hazırlaması durumunda, bu hususu açıklar. Yatırımcı kuruluş, ayrıca, diğer kuruluşlardaki paylara ilişkin açıklamalar konulu standart uyarınca yatırımcı kuruluşlara ilişkin gerekli olan açıklamaları sunar.
17.. Kendisi yatırımcı kuruluş olmayan bir kontrol eden kuruluşun, konsolide malî tablolar konulu standardın ilgili hükümlerini uygulaması gerekirse, bu kuruluş bireysel malîtablolarında yatırımcı kuruluşunun ölçümüne ilişkin muhasebe politikası seçimini açıklar ve diğer kuruluşlardaki paylara ilişkin açıklamalar konulu standart uyarınca yatırımcıkuruluşlara ilişkin gerekli olan açıklamaları sunar.

18.Kontrol eden bir kuruluş (yukarıdaki paragraflarda belirtilen konsolide malî tablolar konulu standart uyarınca konsolide malî tabloları hazırlaması gerekmeyen bir kontrol eden kuruluşile kontrol eden kuruluş olan bir yatırımcı kuruluşun dışında kalan) ya da yatırım yapılan kuruluş üzerinde ortak kontrolü olan ya da önemli etkiye sahip bir yatırımcı, bireysel malîtablolarını hazırladığında, kontrol eden kuruluş ya da yatırımci, konsolide malî tablolar,iştirakler ve ortak girişimlerdeki yatırımlar ya da ortak anlaşmalar konulu standartlardan 

ilgili olanına göre hazırladığı malî tabloları belirtir. Kontrol eden kuruluş ya da yatırımci,ayrıca, bireysel malî tablolarında şunları açıklar:
1) Malî tabloların bireysel malî tablolar olduğu ve herhangi bir mevzuata göre hazırlanmasının gerekmemesine rağmen, hazırlanma nedenleri 
2) Aşağıdakiler de dâhil olmak üzere, önemli kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin listesi:
(i) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin adı.
(ii) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin faaliyet yürüttüğü esas yer (kontrol eden kuruluştan farklıysa).
(iii) Kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerde tutulan sahiplik payının oranı ve bu sahiplik payının nasıl belirlendiği.
3) (2) numaralı alt paragrafta listelenen kontrol edilen kuruluşlar, ortak girişimler ve iştiraklerin muhasebeleştirilmesinde kullanılan yönteme ilişkin açıklama.

Yürürlük Tarihi ve Diğer Hususlar 
19. Bu Standart, Konsolide Malî Tablolar'a ilişkin 35 numaralı Devlet Muhasebesi Standardı(DMS 35) ile eşzamanlı olarak yayımlanmıştır. Bu iki Standart, 10/07/2009 tarihli ve 27284sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Konsolide ve Bireysel Malî Tablolar'a ilişkin 6numaralı Devlet Muhasebesi Standardı (DMS 6)'nı yürürlükten kaldırmıştır.
20. Bu Standart, Uluslararası Muhasebeciler Federasyonu (IFAC) Kamu Sektörü Muhasebe Standartları Kurulu tarafindan yayınlanan ve 2024 yılının Temmuz ayı itibarıyla yürürlükte olan bireysel malî tablolar konulu standarttan (IPSAS 34) yararlanılarak hazırlanmıştır.
21. Bu Standart, Devlet Muhasebesi Standartları Kurulunun izni ve onayı olmadan çoğaltılamaz, çevirisi yapılamaz, dağıtılamaz ve yayımlanamaz. Kaynak gösterilmeksizin alinti yapılamaz.

22. Bu Standart, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve ilgili kamu idarelerince uygulanmasına ilişkin düzenleme yapılmak üzere yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.