Anayasa Mahkemesinin 15/9/2021 Tarihli ve 2018/35266 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2021-11-03

3 Kasım 2021 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31648
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
METİN BEKİROĞLU VE ÖZGÜR ATAGÜN BAŞVURUSU 
Başvura Numarası: 2018/35266Karar Taribi : 15/9/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Dyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ.Selahaddin MENTEŞRaportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucular : 1. Metin BEKIROĞLU 2. Özgür ATAGON Başvurueular Vekili : Av. Ahmet ÖZMEN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I.Başvuru, kolluk kuvvetlerinin sivillerin bulunduğu toplu taşıma aracına hayati tehlike oluşturacak şckilde ateşli silah kullanmasına karşı etkili soruşturma yapılmamasınedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvúru 29/1 1/2018 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölür Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapımasına karar veriłmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir Örneği biłgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderiimiştir. Bakanlık, görūşünü bildirmiştir.

7.Başvurucular, Bakanlık görüşūne karşı bcyanda bulununamıştır.

IIL OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve ekierinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şðyledir:
9. 1S/2/2017 tarihinde başvurucuların içinde bulunduğu toplu taşima aracıDiyarbakır ile Lice ilçesi arasında seyir hâlinde iken zırhlı polis aracı tarafindan araca ateşli silah ile -mermi, aracın n camından girip arka kısımda bulunan bagaj kapaklarını delip çıkacak şekilde- ateş edilmiştir. Olayın ardından minibüsün şoförü B.Y. 156 numaralıJandarma İhbar hattunı aramış, telefondaki görevliden Duru Bekiran Jandarma Karakoluna (Karakol) gitmeleri gerektiği yönündc bilgi almış ve başvuruculardan Özgūr Atagün ile birlikte Karakola gitmiştir.

A. Lice Cumburiyet Başsaveılığı Tarafndan Yapılan Soruşturma 
10. Olaya ilişkin olarak jandarma ckipleri tarafiından nōbetçi savcıya haber verilmesi üzerine savcı "olay yeri incelemesi yapılması, araç súrūcüsü B.Y.nin mağdur olarak ifadesinin alınmasi, zırhlı araçta bulunan polislerin ve varsa başkaca kişilerin tamk olarak ifadesinin alınması"talimatı vcrmiştir.

I l. Karakolda, başvurucu Özgūr Atagün ve şoför B.Y. ile zırhhı araç içinde bulunan polislerin -Bilgi Alma Tutanağı ile kayıt altına alınmak suretiyle- ifadelerine başvurulmuştur.
12.Başvurucu Özgür Atagün bilgi sahibi sıfatıyla verdiği 15/2/2017 tarihli ifadede Öz olarak "araç seyir halindeyken bir anda içinde dumunlor çıkığını, şofőr B.Y.nin aracıhemen yol kenarına çektiğtni, minibüsün ön tarufinda bir mermi giriş izi gördūğünü, ancak merminin nereden geldiğini görmediğini, diğer yolcuların başka araçlarla il merkezine gittiğini ancak kendisinin şofórü tanıdığı için onunla birlikte kaldığını" belirtmiştir.
1. Aracın şoförü B.Y. mağdur sıfatı ile verdiği ifadede Öz olarak "kendisinin yolcu taşımacıhğı yapuığım, 15/2/2017 tarihinde öğlene doğru Lice ilçesinden Diyarbakar iline gitmek üzere yola çıktığını, araçta sekiz yolcu bulunduğunu, Diyarbakır-Bingöl karayoluna çikarak Diyarbakır istikametine devam ettiğini, karayoluna çiknasının ardından Bingöl Istikametine doğru hareket eden kendisine 50-60 metre mesafede bir zirhlı araç gördüğünü,zırhlı aracın 20 metre civarındo yaklaştığı sırada kendi aracına doğru bir el ateş ettiğini.camın şoför kaltuguna yakın bir yerden merminin içert girdiğini, hemen aracım kenara çektiğini. yołcuları kontrol ettiğint, yolcularda bir problem görmediğini, Ozgūr Atagün hariçdiğer yolcuların başka araçlarla olay yerinden ayrıldığını, karşı istikametten gelen zırhlıaraçtaki kişilerı ve kaç kşi olduklarını görmediğini. kımseden davacı veya şikayetçl olmadığıni, ancak aracının zarara uğraması nedentyle maddi zararımın giderilmesini istediğini, uzlaşmak istediğini" sõylemiştir.

14. Zırhlı araç içinde bulunan altı polis, bilgi sahibi sıfatryla verdiği ve birbiriyle Örtüşen ifadelerinde 8z olarak "15/2/2017 tarihinde Lice emnłyetine bağit zırhlı araçla mazot ikmall için 6 kdşi yola çıktıklarıni, Diyarbakır-Bingöl karayolu Lice yol ayrımına yaklaştıklarında araçtan bir ses geldiğini, silahı kontrol ettikderinde atış emniyetinin kapalıolduğunu gördüklerini, yaku ikmalinden sonra görev yerlerine döndüklerint, yaklaşık bir saat sonra Jandarma tarafindan mermtnın bir yolcu minibüsüne isabet ettiği bilgisini aldıklarım"belirtmiştir.


15. Olay yerinde jandarma ekipleri tarafindan aymı gün inceleme yapılmiş, araçincelenmiş ve fotoğraflar çekilmiştir. 16/2/2017 tarihinde tanzim edilen ve vakanın"genel tehlike yaratan suçlar silahla ateş etme/mala zarar verme olarak nitelendiği olay yeri inceleme raporunda, olay yerinde otoyol üzerinde uçaksavar mayomu (ağır makineli túfek şarjörü) olarak değerlendirtlen ikt adet metal parça bulunduğu, minibüsün ön camında dikiz aynası hizasında bir adet ateşli silah girişt olduğu, aracın arka kasmında muhtelif delikler bulunduğu, arka sağ kapı camının kırık olduğu, araç bagaj kısmında küçük ebatlı çekirdek gömleği olduğu değerlendirilen deforme olmuş metal parçaların bulunduğu. araç arka kasmında içinde deforme olmuş çekirdek gömleği olduğu değerlendirilen bir delik bulunduğu,parçalanan çekirdeğin aracın arkasında birden fazla deliğe neden olabileceği, araç olayın ardından karakol parkına gettrildiğınden atış açısının tespit edilemediğı" hususları kayıt altina alınmiştir. Inceleme sırasında tespit edilen metal parçalar kriminal inceleme için Diyarbakır Kriminal Polis Laboratuvarına gönderilmiştir.

16.Diyarbakır Kriminal Polis Laboratuvarı, kendilerine gönderilenmetal parçalar,zırhlı araç ve minibūs ūzerinde16/2/2017 ile 28/2/2017 tarihlcri arasında inccleme yapmış ve uzmanlık raporu bazırlamıştıt. Raporda "minibüse ilişkin yukarıda aktarılan tespitlerin yapılmasının ardından zırhlı polis aracının ejder marka olduğu, araçta bulunan kuleye ağo makinelì tam otomatik tüfeğin sabitlenmiş bulunduğu, silahın ntşan tertibatının ve kumanda kısmının aracın içinde olduğu, tüfeğin atış veya emntyet mekantzmalarında bir problem bulunmadığı, çalışır durumda olduğu, tüfeğin 12,7x99 mm çap ve tipinde fişek attığı, bulunan metal parçaları üzerinde karaktertstik özelliklerini kaybettiklerinden inceleme yapılamadığı.aracın iç kısmına giren merminin dağılma sonucu araçta birden fazla deliğe yol açabileceğí,kalıntı ve delikderin bu tespitle uyumlu olduğu, aracın ön kasmındaki girtş izinin 12,7x99 mm fişek ile ōrtüştüğū" kayıt altıa alınmıştır. Raporun sonuç kısmında "zırhlı ejder marka polis aracından minibüse doğru aralarında 44 metre mesafe kaldhğı sırada atış yapıldiıği.merminin araç içine gtrdikten sonra parçalanarak birden fazla delinme oluşturacak şekilde aracı terk ettiği kanaatine ulaşıldığı" ifade edilmiştir.

17. Lice Cumhuriyet Başsavcılğı 11/10/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir. Kararda mağdur olarak sadece şoför B.Y. yer almakta olup olay "mala zarar verme" olarak nitelenmiştir. Karar gerekçesinde "silahın kazaen uteş aldığı, ateşaldığı esnada silahın başında kimsenin bulummadığı. herhangi bir suç veya suçlumun sőz kamusu olmadığı ayrıca şikâyetin de bulunmadığı" ifade edilmiştir. Karara itiraz edilmemiştir.
B. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcıliığı Tarafmdan Yaptlan Soroşturma 
18. Başvurucular 21/2/2017 taribinde Diyarbakır Barosuna sundukları dilekçe ile yaşanan olaydan dolayı hayatlarının tehlikeye atılması nedeniyle şikyetçi oldukłarınt ve gereken soruşturmanın yapılması için kendileri adına Diyarbakır Barosunun girişimde bulunmasımı istediklerini beyan etmiştir. Başvurucu Özgür Atagün dilekçesinde, olay günüjandarma tarafindan ifadesi almırken kendisine "Siz terör taşımazsanız kimse size silah sıkmaz." şeklinde beyanda bulunulduğunu ileri sürmüştür. Başvurucu Metin Bekiroğlu ise dilekçesinde; olay nedeniyle işitme kaybı yaşadığını, doktor raporuna göre kulak taşlarında travma meydana geldiğini, olaydan kaynaklı olarak kendi başına yürüyemediğini ifade ctmiştir.

19. 23/2/2017 tarihinde Diyarbakır Barosu, Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcıhık) sunduğu -başvurucuların mağdur olarak yer aldıği-dilekçe ile olayı aktararak 

kasten öldürmeye teşebbüs suçunun işlendiğini ileri sürmüş ve gercken araştırmanın yapılarak kamu davası açılmasımı talep etmiştir.

20.Başsavcılık 29/3/2017 tarihinde kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.
21. Başvurucuların mağdur olarak yer aldığıve olayın Bldürmeye teşebbüs olarak nitelendirildiği kararın ilgili kısmı şöyledir.

".… 1S/02/2017 tarihinde Lice istikametinden Diyarbakır isttkametine doğru yola çıkan 21 …. plaka sayılı toplu taşıma aracında bulunan mağdurların kendilerine başvurarak olay tarihinde Bingöl-Lice ayrumında bulunan yola geldikderinde kolluk kuvvetlerine ait akrep tipi zrhlı bir aracın kendilerintn bulunduğu araca kurşun skadarıni, aracın isabet almasıneticesinde camlarınm karıldığımı ve kvrılan bu camlor nedentyle mağdurlardan Özgür Atagūn'ün yaralandığını daha sonra 156 jandarma thbar hattinı aradidarmı ve Lice'de bulunan Drru Bektrhan Karakoluna giderek ifade verdiklerini, karakoldo fandarma personelinin kendilerine yönelik olarak 'siz terör taşımazsunız kimse size silah sıkmaz'dediğini, mağdurların bu beyanları nedeniyle ilglli kolluk görevlilertnin araşturuarak haklarından gerekli soruşturmanın yürütulmesi gerektiğini, mağdurlar adına şikayetçi oldukların beyan ettikleri olayla ilgili olarak her ne kadar Cumhurtyet Başsavcılığımızca soruşturma dosyası açılmış ise de kolluk kuvvetlerinin sōz komusu araca ateş ettiğini iddia etmenin soyut bir iddladan ibaret olduğu, bölgenin stkuntılı bir bölge olması nedeniyle muhtemelen PKK/KCK terör örgütü üyelertnin açtığı ateş sonucunda arucın zarar görmūşve mağdurun yaralanmış olduğu bu nedenlerle soruşturmayı yürütmekte hukukı yarar bulunmadığı anlaşılmakla ..."
22. Başvurucular sőz konusu karara itirazda bulunmuştur. Itiraz dilekçesinde; olaya ilişkin olarak görevli zırhlı araçların araştırıimadığını, Başsavcılığın hiçbir araştırma yapmadan takipsizlik karan verdiğini, soruşturmada keyfi davranılarak hiçbir adım atılmadığıı ileri sürmüştür.

23. Itiraz inceleyen Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği 19/6/2017 tarihinde soruşturmanın genişletilmesine ve dosyanın Başsavcılığa iadesine karar vermiştir. Kararın ilgili kısmı şöyledir,
".…. Araç resimlerinden araçta stlah gtriş ve çıkaş izleri olduğu olayın kim tarafından yapuldığınun anlaşıması için o hat üzerindekl belirtilen saatteki akrep araçlarmun araştıritması ve personelin ifadesinin alınarak karar verilmesi gerekirken ne anlama geldiği anlaşılamayan gerekçeyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi hukuka uygun olmayıp, bu aşamada soruşturmanın genişletilmesine karar vermek gerekmiş.. "
24. Soruşturmanın genişletilmesi kararı 0zerineBaşsavcılık 25/7/2017tarihinde Lice Cumhuriyet Başsavcılığına yazdığı müzekkere ile olay hakkında bir soruşturma yürütülüp yūrttülmediği konusunda bilgi istemiştir.

25. Başsavcılıik mützekkereye cevap verilmemesi üzerine 19/2/2018 tarihinde tekiden müzekkerenin gereğinin yerine getirilmesini talep etmiştir.

26. Başsavcılık 19/2/2018 tarihli yaziya da cevap verilmemesi izerine 18/6/2018tarihinde ikinci kez tekiden müzekkerenin gereğinin yerine getirilmesini istemiştir.

27. Başvurucular 27/6/2018 tarihinde Başsavcılığa sundukları dilekçe ile "Lice Cumhuriyet Başsavcılığının olaya ilişkin olarak soruşturma yürüttüğümü bildirerek, bu soruşturma dosyasının da kendilerine ilişkin soruşturma evrakı içine dahil edilmesini talep etmiş ve Metin Bekiroğlu'nda meydana gelen akustik travma rahatsızlığıa ilişkin doktor raporu" sunumuștur.

28. Başsaveılık 3/8/2018 tarihli yazz ile Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliğinden 29/3/2017 tarihli kovuşturmaya yer olmadığı kararının kaldınılıp kaldırıimayacağı hususunda nihai kararın verilmesini istemiştir. Yazının ilgili kısmı şöyledir:
".…Başsaveılığumız tarafindan, Lice Cumhuriyet Başsavcılığı'na talimat yazılarak, suçduyurusu evrakana konu olayla ilgili Lice Başsavcuığunızca herhangi bir soruşturmanın yürütülüp yūrürülmedtğinin araştırlarak, soruşturma var ise mumarasi, tamamlanmış ise kararın bir örneğinin gönderilmesi tçin talepte bulumulmuş, cevap gelmemest üzerine 2 kaz tekit edilmiştir. 18/06/2018 tarihti ickit tzerine Lice llçe Jandarma Komuanlığı'ndan talimatın yerine gettrilmesinin istendiği bildirümiştitr. Şupheli müdafilerinin 27/06/2018tarihinde soruşturma dosyasina sunmus oldukdarı dilekçede Lice Cumiruriyet Başsaveuiğı'nın 2017/135 Soruşturma Numarası ile mala zarar verme suçu kapsamında araç sahibtnin müşteki olduğu soruşturmanın yürüüldügu ve 11/10/2017 tarthinde Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar ve müştekdnin Sağlık Kurulu Raporu dilekçe ekdnde sumulmuştur.

Lice Cumhuriyet Başsavcilığı'nın 2017/135 Soruşturma Nuanaralı dosyasına Uyap üzerinden inceleme talebi gönderilmiş olup, Uyap'la taranmış olan tüm evrakların bir örneği soruşturma dosyası içerisie alınmiştır. Söz komusu soruşturma dosyasında; 15/02/2017tarihli Olay Tutanaği, bitgi alma ifade tutanaklar, mağchor ifadesi, Cumhuriyet Savcısıgörüşme tutanaği, 16/02/2017 tarihli Lice Jandarma Komutanlığı'nın fezleke evraka,Kurwmlara yozzilan mizekkereler, Diyarbakar Krtminal Polls Laboratuvar Uzmanlık Raporu, Olay Yeri Inceleme Raporu ve Krokosi ve 1l/10/2017 tarihli şikayet yokluğudun verllen Kovuşturmaya Yer Olmadiğına Dair Karar'ı yer aldığı tespit edilmiştir.
Iddia edilen olayın, Dtyarbakar Bingöl karayolunda Lice yol ayrumında B.Y isimli şahsın kullanmakta olduğu 21.…. plaka sayılı araca, karşı yönden gelen 21 ... plakalı zırhlı(Ejder) polis aracinın kozaen 1 el ateş edllmest nedeniyle meydana geldigi. bilirkişi raporuno göre silahın kazaen ates aldiği, ates esnasında silahın başunda kimsentn bulunmadığı yōnünde tesptt yapıdiğı olayın Lice Cumhurtyer Başsaveılığı yargı sınırlarıiçersinde gerçekleştiği anlaşımıştır.

Açıklanan nedenlerle 29/03/2017 tarihli 2017/6447 Karar Numaralt Kovuşturmaya Yer Olmadığına Dair Kararın itiraz üzerine koldırılıp kaldırılmayacağı hususunda nihai kararın verilmesini talep olumur."
29. Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği 15/10/2018 tarihinde, 29/3/2017 tarihli kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin Başsavcılık kararına yönelik itirazı "kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda usul ve yasaya aykarı bir husus bulunmadığı" gerekçesiyle reddetmiştir.

30.Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden yapilan incelemede Lice Cumhuriyet Başsavcılığının 2019 yılı Mart ayı içinde Başsavctiığa ınüzekkerelerinin (bkz. §§2426) gereğini yerine getirerek yūrūttüğü soruşturmaya dair evrakı gönderdiği anlaşılmıştır.

31. Başvurucular, Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliğinin 15/l0/2018 tarihli itirazın reddine dair kararım 13/1 1/2018 tarihinde tebellüğ ctmiş ve 29/11/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. ILGILì HUKUK 
32. İlgili hukuk için çok sayıda karar arasmndan hkz. Turan Uytun ve Kevzer Uytun,B. No: 2013/9461, 15/12/2015, §§ 3542; Nesrin Demir, B. No: 2014/5785, 29/9/2016, §§74-86; Esma Çelebi, B. No: 2014/17591, 19/4/2017, §§ 51-67; Abdullah Süngū, B. No:2016/7039, 28/11/2019, §§ 3148; Melih Dalbudak, B. No: 2016/16050, 13/2/2020, §§ 5066:Devrim Zengtn ve diğerleri, B. No: 2017/26413, 9/7/2020, §§ 35, 36.
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
33. Mahkemenin 15/9/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantida başvuru incelenip gereği dūşünöldo:
A. Başvurucuaun İddiaları ve Bakanhık Görüşü
. Başvurucuların ihlal iddiaları, mağdur sıfatıyla yer aldıkları Başsavcılık tarafindan yapılan soruşturma sürecine ilişkindir. Başvurucular soruşturmanın genişletilmesi kararına karşın Başsavcılık tarafindan bir girişimde bulunulmadığıní, gereken incelemelerin yapıhmadığını, 15/10/20i8 tarihli itirazın reddi kararı ile soyut ve gerekçe içermeyen 29/3/2017 tarihli -olayın terör örgütünce gerçekleştirildiği kanaatine dayali- kararın kesinleştiğini, hâlbuki araca kolluk görevlileri tarafindan ateş edildiğinin bizzat emniyct birimleri tarafindan ortaya konulmuş olduğunu, kriminal raporda silahın emniyet mekanizmasının işlediği belirtildiğinden silahın kendiliğinden ateş almasının mümkün olmadığını, açık bir şekilde hayati tehlike doğuran olayda sorumluluğu bulunanların açığa çıkarılmadığıni, cezasızık izlenimi verildiğini belirterek adil yargılanma hakkı, seyahat ōzgürloğü, etkili başvuru hakkı ve yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmūştür.
35. Bakanlık; somut olayda ateşli silah kullanımının kazara meydana geldiğinin kriminal raporla ortaya konulduğunu, adli makamlar tarafindan soruşturmanın tüm unsurlarıyla gerektiği gibi yaptldığını, bireysel başvuru incclemesi yapılırken bu hususların dikkate alınması gerektiğini beyan etmiştir.

36.Başvurucular Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
B. Değerleudtrme 
1. Huknki Nitelendirme ve Incetemenin Kapsamı Yönünden 
37. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadı uyarınca, ölūm gerçekleşmese dahi hazı hâllerde başvurunun yaşam hakkiçerçevesinde incelenebilmesi mümkündür (Mehmet Karadağ. B. No: 2013/2030, 26/6/2014, § 20) ve bu hâllerde başvurunun yaşam hakkıkapsamında incelenip incelenmeyeceğiin tespitinde diger faktörlerle birlikte kişiye karşıkullanslan gücün derccesi ve türü de değerlendirilir (Mustafa Çelik ve Siyahmet Şeran, B. No:2014/7227, 12/1/2017, § 69), Başvurucunun iddialarının ōz0, kolluk görevlilerinin ateșli silah kullanımı nedeniyle hayati tehlike yaşadıkları olaya dair etkili bir ceza soruşturmasıyürütülmediğine ilişkindir. Zırhlı araçta bulunan ateşli silahtan çıkan mermi/fişek, netice 

itibarıyla Blūmcūl bir yaralanma oluşturmamış olsa da başvurucuların yaşamım tehlikeye attığı açık olduğundan ihlal iddialarının yaşam hakkıın etkili soruşturma yükümlülüğüne ilişkin usul boyutu kapsamında incelenmesinin gerckli ve yeterli olduğu değerlendirilmiştir.
38. Anayasa'nıa iddiamın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Kişinin dolamulmazlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı 17. maddesi şöyledir:
"Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Tibbi zorunluluklar ve kamunda yazılı haller dişındo, kişinin vücu bütünlüğüne dokumulamaz; rizası olmadan bilimsel ve ubbi deneylere tabi tutulamaz.
Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haystyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tuulamaz.

(…) meşru müldafaa hall, yakalama ve tutuklama kararlarının yerine getirtimesi, bir tutuklu veya hikümlünün kaçmasının önlenmesi, bir ayaklanma veya isyanın bastırılması(..) veya olağanāstü hallerde yeikili merciin verdiği emirlertn uygulanması sırasında silah kullanilmasına kanunun cevaz verdiği zorunlu durumlarda meydana gelen öldürme filleri,btrinct fikra hükmü dışındadır."
39. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başhklı 5. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"Devletin temel amaę ve görevleri, .. kişinin temel hak ve hürrlyetlerini, sosyal hukuk devlett ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan styasal, ekonomlk ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığunın gellşmest tçin gerekil şartlarıhozırlamaya çalışmaktır."
40. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifīni kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Incelemenin Anayasa'nin 17. maddesinde güvence altna alınan yaşam hakkı kapsamında yapılması gerekmektedir.
2. Kabul Edllebilirlik Yönänden 
41. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulurumadığı anlaşılan yaşam hakkıun ihlal ediidiğine ilişkin iddianın kabul cdilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

3. Esas Yönflnden 
aGenel Îlkeler 
42. Devletin yaşam hakkı kapsamundaki pozitif yükümlüjüklerinin usule ilişkin yönü, doğal olmayan her Ölūm olayıain sorumlularnın belirlenmesini ve gerckiyorsa cezalandırılmasını sağlayabilecek ctkili bir soruşturma yürütmeyi gerektirir. Bu soruşturmanın temel amacı, yaşam hakkını koruyan hukukun ctkili bir şekilde uygujanmasınıve varsa sorumluların hesap vermelerini sağlamaktır. Bu, bir sonuç yükümlölüğü değil uygun araçların kullanılması yūkümiüjagudūr. Güç kullanumı sonucu meydana gelen öjūm olaylan hakkında yūrütülmesi gereken soruşturma şüphesiz ceza soruşturmasıdır (Serpił Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, §§ 5456).


43. Yaşam hakkına ilişkin ceza soruşturmasının etkili olabilmesi için Öncelikle soruşturma makamlarının resen harekete geçerek ölüm olayım aydınlatabilecek ve sorumluların belirienmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit ctmeleri gerekir.Soruşturmada ölüm olaymın nedeni veya sorumlu kişilerin belirlenmesi imkântnı zayıflatan bir eksiklik, etkili soruşturma yükümlöłoğūne aykıriħık oluşturabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerlert, § S7). Yetkililerce soruşturma konusu olayın gerektirdiği tanıkların ifudelerinin alınması, bilirkişi incelemeleri, gerektiğinde eksiksiz ve detaylı bir rapor hazırlanmasına imkân verecek otopsinin yapılması gibi söz konuşu olaylarla ilgili kanrtların elde edilmesi için ınümkün olan tüm tedbirłerin alınması, ölümün gerçekleşme sebebinin objektif analizinin yapilması, soruşturma sonucunda alinan kararın soruşturmada elde edilen tüm bulguların kapsamlı, nesnei ve tarafsız bir analizine dayalı olması, soruşturma sonucunda verilen kararın yaşam hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'mn aradığı zorunlu bir durumdan kaynaklanan ölçüjo bir müdahale olup oimadiğına yönelik bir değerlendirme içermesi de gerekmcktedir (Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014, § 99).

4. Kamu görevlilerinin güç kullanunı sonucu gerçekieşen ölūmlere ilişkin soruşturmaların etkili olabilmesi için soruşturma makamlarutn olaya karişmış olabilecek kişilerden bağımsız olması gerekir. Soruşturma makamlarının sadece hiyerarşik ve kurumsal bağımsızlığı yeterli olmayıp aym zamanda soruşturmanın da fiilen bağımsız olarak yürūtülmesi gerekir (Cemil Damşman, § 96).

45. Bunların yanında soruşturmaların makul bir özen ve süratle yürütüimesi de gerekir. Bazı durumlarda soruşturmanın ilerlemesine engel olan güçlükler bulunabilir. Ancak böyle bir durumda dahi yetkililerin süratle hareket etmeleri olayın aydınlatrlabilmesi,hukukun üstüniüğüne olan inancın korunması ve hukuka aykın cylemtere müsamaha göstcrildiği veya kayıtsız kahındığı görünümü verilmemesi açısından kritik bir Öneme sahiptir (Deniz Yazici, B. No: 2013/6359, 10/12/2014, § 96). Soruşturma makamiarının ve derece mahkemelerinin bu tür olaylara ilişkin yürüttükleri soruşturma ve yargılamalarda Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yapip yapmadıklan ya da ne ölçüde yaptıkları da Anayasa Mahkemesi tarafindan değerlendirilmelidir. Zira derece mahkemeleri tarafindan bu konuda gösterilecek hassasiyet,ytrürlükteki yargı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer yaşam hakkı ihlallerinin Önlenmesinde sahip olduğu önemli rolün zarar görmesine engel olacaktır (Cemil Damşman, §1 10; Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 33).

46. Sözü edilen ilkeler öiümün gerçekleşmediği ancak yaşam hakkı kapsamında incelenen olaylar için de geçerlidir.

b. İlkeleriu Olaya Uygulanması
47. Devlet, yaşam hakkının sağladığı güvencelerin kapsamında bulunan, kamusal yetkiyle güç kullanımının söz konusu olduğu her vakaya ilişkin olarak olayın gerçekleştiği koşulların belirlenmesini, sorumluların tespit edilmesmi ve gerekiyorsa cezalandırilmasınısağlayabilecek nitelikte etkili bir soruşturma yürütmekle mükelleftir. Somut olayda ateşli silahla toplu taşıma aracmın vurulmasını mtiteakip Lice Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan soruşturma yapilmıştır. Söz konusu soruşturma sürecinde birtakım deliller toplanmış ve inceleme yapilmış (bkz. §§ 10-17) ise de söz konusu süreç; mala zarar verme suçu kapsamında yaplan, takipsizlik kararı ile sonuçlanan, sadece minibüs şoförünün mağdur sıfatıyla yer aldığı ve şikåyet bulunmaması hususu takipsizlik kararının gerekçelerinden olan 

bir soruşturmaya ilişkindir. Bir başka ifadeyle ateşli silah kullanımı bağlamında yaratılan yaşamsal tehlikenin sonuç itibarıyla değerlendirilmediği bir süreçtir.
48.Başvuruçular, yaşamiarını tehlikeye atacak şckilde zithlı polis aracından içinde bulundukları toplu taşuma aracıa ateş edildiğini, ciddi hayati tehlike atlattıklarını, bu nedenle travma yaşadıkłarını, olayın sorumlularının araştırılmasını istediklerini belirterek Başsavcılık nezdinde başvuruda bulunmuştur. Başsavcılık tarafindan ilk etapta herhangi bir araştırma ve inceleme yapılmadan 29/3/2017 tarihli kararla "kolluk kuvvetlerinin sðz komusu araca ateşettiğint iddia etmenin soyut bir iddladan ibaret olduğu, bðlgenin sıkantıı bir bölge olmasınedeniyle muhtemelen terðr örgütü üyelerinin açtığı ateş sonucunda aracın zarar görmüş,mağdurların yaralanmış olduğu ve soruşturmayı yürümekte hukuki yarar bulunmadığı"gerekçesine yer verilerek kovuşturmaya yer olmadığına hükmedilmiştir. Kararın verildiği tarihte, minibüse giren merminin polis aracında bulunan ağır makineli silah ile atildiğınıayrıntilariyla belirten Diyarbakır Kriminal Polis Laboratuvarı raporu düzenlenmişbulunmaktadır. Söz konusu takipsizlik kararı gerekçesinin delil/bulgu ve hukuki incelemeden/değerlendirmeden ziyade kanaate dayandığı açık olup Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği tarafindan verilen soruşturmanın genişletilmesi kararında da "gerekçenin ne anlauna geldiğinin anlaşılamadığı" (bkz. § 23) ifade ediłmiştir. Yargı makamlarının kararłarına dahi yansıyan bu hukuki belirsizlik/gerekçesizlik håli soruşturmanın ciddiyetine gölge düşürmektedir.

4. Soruşturmanın genişletilmesi karerımın ardından da Başsavcılığın. Lice Cumhuriyet Başsavcılığına konuyla ilgili soruşturma olup ołmadığı hususunda bilgi sormasıdışında herhangi bir araştırma yapmadiği, salt UYAP üzerinden Lice Cumhuriyet Başsaveılığı tarafından yapılan soruşturma kayıtlarını incelediğianlaşılmaktadır. Kaldı ki Lice Cumhuriyet Başsavcıhığı söz konusu bilgi sorulmasına dair talebe iki yıl gibi uzun bir süre boyunca cevap vermemiştir (bkz §§ 24-26). Bu durum dahi tek başına soruşturma strecindeki özensizliğe dair ciddi ve açık bir emaredir.

50. Başsavcılık tarafindan Diyarbakır 4. Sulh Ceza Häkimliğine yazzlan yazı ile olayın Lice sınırlar içinde kaldiğı ifade edilmiş ise de soruşturmanın mevcut iddialarla yetkili merciler tarafindan değerlendirilebilmesi adına bir yetkisizlik kararı da verilmediği görülmektedir. Nihai olarak daha önce soruşturmanın genişletilmesi kararı veren Diyarbakır 4. Sulh Ceza Hâkimliği 29/3/2017 tarihli kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karara yōnelik itirazı herhangi bir ek açıklama yapmadan reddetmiş ve soruşturma sūreci sonuçlanmıştır.
51. Bireysel başvuruya temel olan olaya ilişkin hemen hemen hiçbir araştırma inceleme yapmamuş olan Başsavcıłığın hayati tehlike yaratan ateşli silah kułlanımına ilişkin olarak olayı tüm yönleriyle aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit eden, yaşam hakkının sağladığı güvencelerin gerektirdiği derinlik ve ciddiyette bir soruşturma yürüttüğünü söylemek mümkün görünmemektedir. Sonuç olarak yürütQlen soruşturma sūrecinin yaşam hakkı kapsamında etkili soruşturma yükümlūlugünüihlal eder nitelikte olduğu kanaatine ulaşılmıştır.

52. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altina alınan yaşam hakkına ilişkin etkili soruşturma yükümläioğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


4. 6216 Saydı Kanun'on 50. Maddest Yönünden 
53. 30/3/201 1 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usułleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgiłi kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucunun hakkanın ihlal edidiğine ya da edilmediğine karar verillr. Ihlal kararı vertimesi hálinde thlalin ve sonuçlarınımn ortadan kaldırıtması için yapıması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararıdan kaynaklanmışsa, thlali ve sonuçlarvıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapımasında hukukd yarar buturonayan hállerde başvurucu lehine tazminato mükmedilebilir veyo genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir,."
54. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden soruşturma yapilması ve 50.000 TL maddi, 50.000 fL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğun ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varildığında ihlalin nasıl ortadan kaldrlacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararımn yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etniştir (Aligül Alkaya ve diğerlerl (2), B. No: 2016/12506, 7/1 1/2019).
56. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihial edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldınldığmdan söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden Önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır, Bunun için ise öncelikie ihlalin kaynağı belirlenerek dcvam cdcn ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtğı sonuçların ortadan kajdırıiması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirierin aiinması gerckmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

57. Ihlalin kovuşturmaya yer oimadığı ya da daimî arama kararı gibi bazınedenierle soruşturmanın sonlandırilınasindan kaynakiandığı durumlarda Anayasa Mabkemesi, 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasımın (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılması için kararın bir ömeğinin ilgili Cumhuriyet başsavcılığına gönderilmesine hükmeder. Anlan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer bukuki kurumlardan farklı olarak iblali ortadan kaldurmak amacıyla yeniden soruşturma yapılması sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya Özgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan iblal kararına bağlı olarak yeniden soruşturma yapılması kararı verildiğinde usul hukukundaki yargtlamanın yenilcnmesi kurumundan farkhı olarak ilgili Cumhuriyet başsaveılığmın yeniden soruşturma yapilması sebebinin varlığın kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığıCumhuriyet başsavcılığının yasal yükümlölüğü, ilgilinin talebini bcklemeksizin Anayasa 

Mahkemesinin ihlal karan nedeniyle yeniden soruşturma yapma kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek Özere gercken işlemleri yerine getirmektir (benzer yöndeki kararlar için bkz_ Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Altgül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).
58. Incelenen başvuruda yaşam hakkı kapsamında ctkili soruşturma yükümtalöğünün ihlal cdildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ihlal, Başsavcılık işlemlerinden kaynaklanmaktadir.

59. Bu bağlamda yaşam hakkının etkili soruşturma yükümłüiügüne dair ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldınlması için yeniden soruşturma yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapilacak yeniden soruşturma ise usul hukukunda yer alan benzer kurumlardan furkh ve bireysel başvuruya özgü bir düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalinve sonuçlarının ortadan kaldırilmasına yöneliktir. Bu kapsamda yeniden soruşturma sürecinde yapılması gereken iş, yeniden soruşturma yapilmasına karar verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihłal kararında belirtiłen ilkelere uygun yeni bir soruşturma yaptlmasından ibarettir. Bu sebeple kararın bir öreğinin yeniden soruşturma yapılmak üzere Diyarbakır Cunhuriyet Başsavcıhğına gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
60. Anayasa Mahkemesinin madditazminata hükmedebilmesi için başvurucunun uğradığıı iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmalıdır.Başvurucular bu konuda herhangi bir belge sunmamış olması ncdeniyle maddi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.

61. Yaşam hakkınm ctkili soruşturma yükümlülüğünün ihlali ve sonuçlarımın ortadan kaidırılnjası için yeniden soruşturmanın yeterli bir giderim sağlayacağıanlaşıldığından manevi tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiğisonucuna ulaşılmıştır.

62. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet Ucretinden oluşan toplam 3.894,70 11.yargilama giderinin başvuruculara mnüştereken Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşamhakkınınihlal edildiğineilişkin iddiann KABUL EDiLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın I7. maddesinde güvence ałtına alnan yaşarn hakkıın etkili soruşturma yükümlulüğü bakımmdan IHLAL EDILDİÖłNE,
C. Kararın bir örneğinì yaşam hakkı kapsamında etkili soruşturma yükthmlülağünün ihłalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden soruşturma yapılmak üzere Diyarbakır Cumnhuriyet Başsavctlığına (İhlal, Soruşturma No: 2017/1 1486,K.2017/6447 sayık kovuşturmaya yer olmadığı kararına ilişkindir.) GÖNDERİLMESİNE,
D.Tazminata ilişkin taleplerinin REDDINE,

E. 294,70 TL harç ve 3,600 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargilama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dōrt ay içinde yapilmasına, ōdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAtZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalct Bakanlığına GÖNDERİLMESłNE 15/9/2021tarihinde OYBİRLİGtYLE karar verildi.

Başkan Oye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL 
Üye Oye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞ