Anayasa Mahkemesinin 10/3/2021 Tarihli ve 2020/5156 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-04-02

2 Nisan 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31442
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR AHMET ALİ ALA BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/5156Karar Tarihi : 10/3/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FiDAN Raportör : Fatih HATİPOĞLU Başvurucu : Ahmet Ali ALA Vekili : Av. Bilal KOLBÜKEN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, soruşturmanın başlamasından uzun süre geçtikten sonra kovuşturma aşamasında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal ediidiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 7/2/2020 tariħinde yapıłmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasına ve adli yardı talebinin kabulüne karar verilmiştir.

5. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhk, görüşünü bildirmiştir.

6.Başvurucu, Bakanhığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı AğıBilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde olaylar Özetle şöyledir:

8. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmış, bu nedenle 21/7/2016 tarihinde ülke genelinde olağanüstü hål ilan edilmesine karar verilmiştir. Olağanüstü hāl 19/7/2018 tarihinde sona crmiştir. Kamu makamları ve yargıorganları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüsün arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimlendirilen bir yapılanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir (Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§12-25).

9. Darbe teşebbüsü sırasında ve sonrasında ülke genelinde darbe girişimiyle bağlantılı ya da doğrudan darbe girişimiyle bağlantılı olmasa bile FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarındaki örgütlenmesinin yanı sıra eğitim, sağhık, ticaret, sivil toplum ve medya gibi farkiı alanlardaki yapılanmasına yönelik ołarak Cumhuriyet başsavcılıkları tarafindan soruşturmalar yürütülmüş; çok sayıda kişi hakkında gözaltı ve tutuklama tedbirleri uygulanmıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 51, Mehmet Hasan Alian (2) [GK], B. No:2016/23672, 11/1/2018, § 12).

10. FETÖ/PDY ile irtibat ve iłtisakı nedeniyle kapatılan bir özel eğitim kurumunda öğretmen olarak görev yapmakta olan başvurucu hakkında Tunceli Cumhuriyet Başsavcılığıtarafindan FETÖ/PDY ile bağlantısı dolayısıyla soruşturma başlatıłmıştır. Anılan soruşturma kapsamında başvurucunun ifadesi Tavşanlı Cumhuriyet Başsaveıłığında 18/10/2016 tarihinde alımmıştır. Başvurucunun ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:
"…. 2006 yılmdan beri öğretmenlik yapmaktayım. 23 Temmuz 2016 tarihinde Özel Munzur Anadolu Fen Liseleri admdaki okulun kapatiłması münasebetiyle bu tarihten beri işsizim. Bu okul FETÖ/PDY örgütü kapsamımnda kapatıłmıştır. Bu okul Tunceli Merkezde bulunmaktadır.

Ben bu yapının ne evterinde kaldım, ne yurtlarında kalám. Bu yapıyla okullarında çalışmak dışında hiçhir bağlantım yoktur.

2006-2007 yllarında 3-5 aylik súreyle Çorum ilinde Zaman Gazetesine aboneliğim olabilir. Ancak çok net hatırlamiyorum.

2006 yilında tariħini tam hatirlamadhğim bír caman diliminde Bank Asya'da mevduat hesahı açtım. Çorum'da Özel Murathan Kofejinde çahştiğım sürede okul idaresinin telkiniyle maaşımın buraya yatmasi münasebetivle Bank Asya'da hesap açtirdım.
["Bank Asyaya Arahk 2013'ten Huziran 2014'e kadar olan zuman diliminde para yatırdın mu veya bunun dişmdaki zamanlarda toplu olarak para yatirdon mi?" şeklindeki soru üzerinef 

… hatırladığım kadaryła 2011 yada 2012 yilında 6000-7000 TL civarındaki hirikimimi Bank Asyava yatırdım. Bu pura yaklaşık olarak 6 ay süreyłe Bank Asyada bułundu. Daha sonra hu parayı çektim, Bumen dişmda Bank Asya'ya para yatirmadim. Eșim de para yatirmadı. Raldı ki eşimin Bank Asya hesaht säz komusu değiłdir.

[Çorum'da Özel Murathan Koleji adında. Tunceli'de Özel Munzur Koleji adında FETÖ/PDY örgütünün kurumlarmdan olan okullarda çalışmışsm, neden bu örgütün okullarında çalıştın da bu yapıyla her ne hikmetse hiçbir bağlantın olmadiğıu iddia etmektesin. bu hususu nasıl açıklayacaksın?' şeklindeki soru üzerinef 

200s yilıda okułunu bitirdim. Ben aslında birçok dersane ve kuruma haşvurmama rağmen beni hiçbir kurum işe almadı. Ben bu sebeple bu okullarda çalışmak durumunda kaldım.

Ben örgüt üyesi hiç kimseyi tanımıyorum. Benim tamdhklarım okul içinde müdürlerimiz idarecilerimizdir. Bu kişilerin de örgüt içerisindeki hiyerarşilerini ve konumlarınıbilmiyorum.

Ben 15/07/2016 tarihinde 0530 …. numaralt cep telefomunu kullanmaktaydim. Hali hazırda da bu cep telefonunu kullamnmaktayım. Yaklaşık olarak 10 senedir bu cep telefonu hattım kullanmaktayım.

Atilı suçlamaları kabul etmiyorum. Ben matematik öğretmenliği dışında bu okullarda başka hiçbir şey yapmadım. Başka sorumluluğum olmadı."
11. Başvurucu 18/10/2016 tarihinden itibaren hakkında yurt dışma çıkamama ve haftanın befirlenen günlerinde imza verme şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasıa karar verildiğini bildirmiştir.

12. Tunceli Cumhuriyet Başsavciłığı_20/5/2019 tarihli iddianame ile başvurucu ve eşi hakkında terör örgütüne üye olma suçunu işlediklerinden bahisle cezalandırılmalarıistemiyle aynı yer ağır ceza mahkemesinde dava açmıştır.

13. İddianamede başvurucuya yöneltilen suçlamaların dayandığı olgular özetle şöyledir:
i. Tanık i.K.nın beyanı dayanak gösterilerek başvurucunun örgüt mensubu olduğu ve kod adı kullandığı, ayrıca örgütün tepe yöneticilerinden S.U. ile doğrudan irtibat hälinde olduğu ve örgütün Tunceli'deki yapılanmasında önemli bir konumda bulunduğu.

ii. FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatı nedeniyle kapatılan Pak Eğitim işSendikasına 20/10/2014 tarihinde terör örgütüne yardım amacıyla üye olduğu,
iii. FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatı nedeniyle kapatilan kurumlarda (Ankara,Çorum ve Tunceli'de) örgüt içi atamayla çalıştığı,
iv. Tuncelide bulunan örgütle bağlantıhı Çemişgezek Eğitim Gençlik ve Ínovasyon Derneği ile Munzur Gençlik ve Spor Kutübüne üye olduğu, ayrica Çemişgezek Eğitim Gençlik ve İnovasyon Derneğinde yönetici otarak da görev aldiğı,
v. Örgüt liderinin talimatı doğrultusunda Bank Asyaya para yatırdığı, bu bağlamda Bank Asya hesap hareketleri incelendiğinde 15/1/2014 tarihinde hesabma üç ayn ișlem ile 1.600 TL, 1.200 TL ve 100 TL. yatirdıği, 31/1/2014 tarihinde katlım hesabı açtırdığı ve söz konusu hesaba 2.279 Tt. yatırarak Amerikan dolarısatın aldtği, 5/2/2015 tarihinde yeniden katibm hesabı açtırdığt, 12/9/2014 tarihinde altın hesabı açtırdiğı, ayrica 2014 yılından sonra belirtilen işiemler dişıda çok sayıda para yaturma işlemi gerçekleştirdiği.


vi. Örgütün talimatları doğrultusunda örgüte yardım amacıyła örgüt ile iltisak ve irtibatı nedeniyle kapatılan Zaman, Bugün ve Meydan gazetelerine abone ołduğu ileri sürülmüştür.

14. Tunceli 1. Ağir Ceza Mahkemesi 28/5/2019 tarihinde iddianamenin kabulüne karar vermiş ve E.2019/164 sayılı dosya üzerinden kovuşturma başlamıştir.
15. Tunceli 1. Ağir Ceza Mahkemesi 31/5/2019 tarihinde yaptiığı tensip incelemesi ile birlikte yetkisizliğine ve dosyanın Kütahya Ağır Ceza Mahkemelerine gönderilmesine karar vermiştir.

16. Yetkisizlik kararı üzerine dosyanın tevzi edildiği Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesince (Mahkeme) E.2019/188 sayili dosya üzerinden kovuşturmaya devam edilmiştir. Mahkeme 6/9/2019 tarihinde yaptiği tensip incelemesinde "başvurucumun kullandiğı tüm telefon hatlarının tespiti ile bu hatlarla örgütün kullandığı programlarıkullanıp kullanmadığının araştırılması için Kütahya İl Emniyet Müdürlüğü'ne müzekkere yazılmasına. Bank Asya hesap hareketlerine ilişkin bilirkişi ruporu alınmasına ve Tank I.K.nm ifadesinin alınması için ilgili mahkemeye talimat yazılmasına" karar vermiştir.
17. Mahkeme tensip incelemesi sonunda ".5271 sayılı CMKnın 100. maddesinde yazılı tutuklama sebeplerinin bulunduğu. adli kontrol tedbirinin ölçülü ve orantılı olduğu..."şeklindeki gerekçe ite başvurucu hakkında yurt dışına çıkamama şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasina da karar vermiştir.

18. Mahkemece 28/1/2020 tarihinde yapılan ilk duruşmada tanık ifadesi için yazılan talimatın ikmal edildiği, Bank Asya hesaplarına ilişkin bilirkişi raporunun dosyaya sunulduğu ve iletişim kayıtlarının tespiti için il Emniyet Müdürlüğüne yazılan müzekkereye cevap verildiği belirtilmiştir. Bu bağlamda kovuşturma aşamasında dosyaya dâhil olduğu belirtilen belgelere itişkin olarak UYAP'tan yapilan inceleme sonucu elde edilebilen belgelere göre;
- Talimat Üzerine Erbaa L. Asliye Ceza Mahkemesi tarafndan 21/10/2019tarihinde ifadesi alınan tanık İ.K.nın ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:
"…ben Ahmet Ali ALA isimli kişiyi Suat olarak tanırım. Beypazurı'nda hir tame öğrenci evinde kalyvordu, ben 2018 yılında políse verdiğim ifadede gerçek ismini öğrendim, Maltepe dersamesinde fizik öğretmeniydi, bekardı. óğrenci evinde kalyordu. ben de 3-4 ay kendisi ile aynı evde kałdim. gazete abonesi olup olmadīğına dair bilgim yoktur, hen kendisini 2003-2004 yillarında tanıdım. kendisinde buylock olup olmadığı bilmiyorum, ben kendisinin gerçek ismini Suat olarak biliyordum. demekki kod ad kullanyormuş, ben kendisinin cemuat içinde hangi konumda olluğunu bilmivorum, benim dişındaki arkadaştarda onun ismini Suat olorak biliyordu. kendisinin Bankasyada hesabınm olup olmadiğını bilmivorum, ben de kendisi ile öğrenci evlerinde kulmam sebebiyte tamrım. ben [B.A.yi] tanimiyorum, o tarihterde bekardi, muhtemelen sonradan evlenmiştir, ben kaldiğım o yıllarda evde siyaset konuşulduğunu hiç görmedim. evdeki sorunlarla alakalı konuşurduk va da dini sohbetler olurdu..."
- Başvurucunun Bank Asyadaki hesap hareketlerine ilişkin olarak alınan 23/9/20)9 tarihli bilirkişi raporunda, bir kısmına iðdianamede de yer verilen Bank Asya hesap hareketlerine dair değerlendirmeler yapılmiştır, Söz konusu değerlendirmelerin mahiyeti itibariyla iddianamedeki değertendirmelerle benzer olduğu görülmektedir.


- Mahkemece Kütahya il Emniyet Müdürlüğüne yazilan 28/1/2020 tarihli müzekkereye Emniyet Müdürlüğü tarafiından yazılan (28/1/2020 tarihli ve 30/1/2020havale tarihli) cevap yazısında; başvurucunun örgütle iltisak ve irtibatı nedeniyle kapatılan özel kurumlarda çalışma kaydının bulunduğu, yine örgütle bağlantılı bir kısım derneğe üye olduğu, bunların bir kısmında yönetici ołarak görev aldığı,hakłarında FETÖ/PDY ile bağlantılı suçlardan soruşturma veya kovuşturma yürütüldüğü -ayrıca bazılarının örgütün tepe yöneticilerinden ve kaçak olduğubelirtilen kişilerle iletişim kaydımın bulunduğu ancak ByŁock kaydının bulunmadığı(yine Kütahya il Emniyet Müdürlüğünün 15/[0/2020 tarihli yazısında da başvurucunun ve eşinin kullandığı telefon numaralarına ilişkin olarak yapılan güncel sorgulamaya göre başvurucunun ve eşinin ByLock kaydına rastlanmadığı)belirtilmiştir.

19. Öte yandan 28/1/2020 tarihinde yapılan bu duruşmada Cumhuriyet savcısıMahkemenin yetkisizliğine karar verilmesi yönünde mütalaada bulunmuştur. Mahkeme duruşma sonunda başvurucunun tutuklanmasına, hakkında uygulanan yurt dışına çıkış yasağışeklindeki adli kontrol tedbirinin devamına, Mahkemenin yetkisizliğine ve karşı yetkisizlik kararı verilmesi nedeniyłe olumsuz yetki uyuşmazhığının çözümü için dosyanın Yargitay 5.Ceza Dairesine gönderilmesine karar vermiştir. Tutuklama kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Sanik Ahmet Ali Ala'nun örgütün …. üst düzey yöneticilerden [S.U.] ile irtibatinun olduğu yine bu irtibati doğrular şekilde Çemiş Gezek Gençlik ve Inuvasyon Derneği ve Munzur Gençlik ve Spor Klübü gibi örgütün …. vatandaşłarı örgüte isıdırmaya yönelik sosyal faaliyetlerine de etkin olduğu anlaşılmakla ayrica benzer şekilde pek çok örgüt üyeterinin yurt dışma kaçtıkları örgütün bu yurt dışına kaçımı rutin hate getirdiği anlaşıłmakla örgüt içerisinde yoğun faaliyetleri bulunduğundan, üzerine atlı suçun niteliği.kuvvetli suç şüphesini gösteren somut olguların bulunuşu (bylock tespit tutanağı) atilı suçun kanunda öngörülen cezasının alt smıri, bu yapva mensup kişilerin hicret adı altmda yurt đışına kaçma yönündeki voğun faaliyetleri ve bu yapı içerisindeki uzantı ve kolların kullandarak kovuşturmuyı sonuçsuz hirakma adima kaçma ihtimalinin bulumuşu. saniğın üzerine atlt suę ile uygulman tedbir arasindo bu anlamdu oranti ve blçù huluamosi neideni dikkate alınarak CMK 100 ve devamı maddeleri gereğince itiraz volu açik olmak üzere tutuklanmasına..[karat verildi.]"
20. Başvurucu, tutuklama kararına itiraz etmiş; Kütahya 1. Ağır Ceza Mahkemesi 3/2/2020 tarihinde benzer gerekçe ile itirazı kesin olarak reddetmiştir.
21.Başvurucu söz konusu kararın 4/2/2020 tarīhínde tebliğ ediłdíğiní bíłldfírmiştir.
22.Başvurucu 7/2/2020 tarihinde bireysel başvuru yapmıştır.
23. Yargitay5. Ceza Dairesi 10/3/2020 taribli iłami ile başvurucunun yargilamasıni yapmaya yetkili mahkemenin Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesi olduğuna karar vermiş ve kovuşturmaya Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesinin E.202o/8tsayıłı dosyası üzerinden devam edilmiştir.

24. Mahkeme 26/3/2020 tarihinde yaptiği tensip incelemesi sonunda başvurucunun tahliyesine ve hakkında uygulanan yurt dişına çıkamama şeklindeki adli kontrol tedbirinin devamına karar vermiştir. Tahliye kararımn ilgili kısmı şöyledir:

"Sanık Ahmet Ali Ala'nın üzerine atılt suçun vasif ve mahiyeti, tutuklu kaldığı süre,delillerin toplanmış ołması nazara alınarak bu aşamada tutuklamadan heklenen favdanın adli kontrol tedbiri ile sağlanabilecek oluşu, tutuklama nedenlerinin varliığı nazara alınarak sanuk Ahmet Ali Ala'nın 5271 sayilı CMK'nm 109. Maddesi uyarınca tahliyesine …. karar verildi."
25. Mahkeme 1/10/2020 tarihinde yaptiğı duruşmada başvurucunun savunmasınıalmış ve duruşma sonunda başvurucu hakkında uygulanan adli kontrol tedbirinin devamına karar vermiştir. Başvurucu savunmasında Özetle Beypazarı'nda, FETÖ/PDY ile bağlantısıolmayan bir dershanede sigortasız çalışması nedeniyle hafta içi ders veren S, isminde bir hocanın adını kullanarak derslere girdiğini, daha sonra çalıştığı dershanelerde de bu ismi kullanmaya devam ettiğini, başka yerlerde iş bulamaması nedeniyle örgütle bağlantılı olan eğitim kurumunda öğretmenlik yaptığını, Bank Asyadaki hesabını maaş ödemesini alabilmek için açtırdığunı ve rutin bankacıłık işlemleri yaptığıni, S.U. isimli kişi ile hiç tanışmadığını,Tuncelīde çahıştığı sırada Il Millî Eğitim Müdürlüğünün bilgisi dâhilinde İstanbul'a gezi düzenlendiğini. bu nedenle İstanbul'da bulundukları sirada okul müdürünün kendisine güzergâh konusunda yardımcı olması için S.U.nun telefon numarasını verdiğini, S.U.yu aradığında telefonu sekreterinin açtığıı ve sekreterle kısa bir görüşme yaptıklarını,dolayısıyla bu kişiyle yüz yüze veya telefonła görüşmediğini, trajı yüksek göstermek amacıyla okul tarafindan gazetelere abone edilmiş olabileceğini, Asya Termal Tatil Köyü'ne ailesi ve arkadaşları ile tatil için gitmiş olabileceğini, burada kaldığı söylenen ve kendisine sorulan kişileri tanimadığıni, bir kisım öğrenci velisi ile bir kez Kırgızistana gittiklerini ve bazı okulları gezdiklerini, bunun dışında yurt dışına çıkmadığını ifade etmiştir.
26.Dava, bireysel başvurunun incelendiği tarih itibariyla ilk derece mahkemesinde derdesttir.

27. Öte yandan Anayasa Mahkemesince Kütahya 3. Ağır Ceza Mabkemesinden tutuklama kararmda yer alan "kuvvetli suç şūphesini gösteren somut olguların bulunuşı(bylock tespit tutanağı)" ibaresi bağłamında başvurucunun ByLock kullanicısı olun olmadiğinin bildirilmesinin istenmesi üzerine Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesince (30/10/2020 tarihli yazı cevabinda) söz konusu ibarenin "matbu halde bulunan duruşmo kısayolundan sehnven silinmediği" olduğu, ayrıca başvurucu hakkında bir ByLock tespit tutanağım bulunmadiği belirtilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
28. İlgili ulusal ve uluslararası hukuk için bkz. Yıldırım Turan [GK], B. No:2017/10536, 4/6/2020, §§ 27-82.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
29. Mahkemenin 10/3/2021 tarihinde yapmış olduğu topłantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanhk Görüşü
30. Başvurucu, hakkında devam eden soruşturma sürecinde uzun bir süre adli kontrol tedbirlerine uymasına rağmen dava açıldıktan sonra yargılamayı yapan Mahkemece 

tutuklanmasının hukuka aykırı olduğunu belirterek kişi hürriyeti ve güventiği hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

31. Bakanlık görüşünde öncelikle 4/12/2004 tarihli ve 527l sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141. maddesinde düzenlenen tazminat davası açılmadan başvuru yapıldığından başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabuł edilemezlik kararıverilebileceği ifade edilmiş ve Anayasa Mahkemesi tarafindan esastan inceleme yapilacak olması durumunda tutukiama kararında, somut olgularla kuvvetli suç şüphesinin ortaya konulduğu ileri sürülerek tutuklama kararının keyfī olduğunun söylenemeyeceği belirtiłmiştir.
32. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuru dilekçesindeki iddialarını yinelemiştir.

B. Değerlendirme 
33. Anayasa'nın "Kişi hürriyeti ve güvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fikrası ile üçüncü fikrasının birinci cümlesi şöyledir:
"Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir.
Suçluluğu ħakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmalarıni, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesini önlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamoyızorunlu kilan ve kanunda gösterilen diğer hallerde hákim kararıyla tutuklanabilir."
34. Başvurucunun iddialarının tutuklamanın hukuki olmadığına yönelik olduğu değerlendirilmiş ve Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü fikrası bağłamındaki kişi hürriyeti ve güvenłiği hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
35. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuł edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a.Genet İlkeler 
36. Genel ilkeler için bkz. Mustafa Özterzi [GK], B. No: 2016/14597, 31/10/2019,§§ 85-90; Zafer Özer, B. No: 2016/65239, 9/1/2020, §§ 38-45.

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
37. Somut olayda öncelikle başvurucunun tutuklanmasının kanuni dayanağının olup olmadığınım belirlenmesigerekir. Başvurucu,FETÖ/PDY ile bağlantısının bulunduğu iddiasıyía terör õrgütüne ye ołma suçundan 527( sayıfı Kanun'un f00, maddesi uyarınca tutuklanmıştır.


38. Öte yandan başvurucu, adli kontrol tedbirlerine riayet etmesine rağmen kovuşturma aşamasında tutuklanmasının hukuka aykırı olduğunu ileri sürmektedir. Adli kontrol tedbirlerine bir riayetsizlikłeri olmasa bile soruşturma veya kovuşturma aşamasında şüpheli ya da sanıklar hakkında tutuklama tedbirine başvurulmasının önünde kanundan kaynaklanan bir engelin bulunduğu tespit edilmemiştir (aynı yöndeki değerlendirme için bkz.Eren Erdem, B. No: 2019/9120, 9/6/2020, §§ 138, 143). Esasen başvurucunun bu yönde bir iddiası da yoktur. Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanaği bulunmaktadır.

39. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin meşru bir amacıın olup olmadığı ve ölçülülüğü incelenmeden önce tutuklamanın ön koşulu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin bulunup bulunmadığının değerlendirilmesi gerekir.
40. Bu bağlamda iddianamede: tanık i.K.nın beyan dayanak gösterilerek başvurucunun örgüt mensubu olduğu ve kod adı kullandığı, ayrıca örgütün tepe yöneticilerinden S.U. ile doğrudan irtibat hâlinde olduğu, FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatınedeniyle kapatılan Pak Eğitim İş Sendikasına terör örgütüne yardım amacıyla üye olduğu,FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatı nedeniyle kapatılan kurumlarda uzun süre örgüt içi atamayla çahştığı, Tunceli'de bułunan örgütle bağlantılı bir kısım derneğe üye olduğu ve bunların bir kısmında yönetici olarak da görev aldığı, örgüt liderinin talimatı doğrułtusunda Bank Asyaya para yatırdığı, örgütün talimatiarı doğrultusunda örgüte yardım amacıyla FETÖ/PDY ile iltisak ve irtibatı nedeniyle kapatılan Zaman, Bugün ve Meydan gazetelerine abone ołduğu belirtilerek başvurucunun örgüt hiyerarşisi içinde yer aldığı ileri sürülmüş ve terör örgütüne üye olma suçunu işlediği iddia olunmuştur.

41. Mahkemenin tutukiama kararında ise başvurucunun örgütün üst düzey yöneticilerinden S.U. ile irtibatının bulunduğu. FETÖ/PDY ile iltisak veya irtibatı olduğu belirtilen Çemişgezek Gençlik ve İnovasyon Derneği ile Munzur Gençlik ve Spor Kulübügibi derneklerin sosyal faaliyetlerinde etkin rol aldiğı belirtilerek suç işlediğine dair kuvvetli belirtinin bulunduğu sonucuna varilmıştīr (bkz.§ 19).

42. Başvurucu, Mahkemedeki savunmasında suçlamałarı kabul etmemiştir (bkz.§
43. Anayasa Mahkemesi birçok kararında başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibatının bulunduğuna ve bu yapılanmaya mensup olduğuna yönefik tank anlatımlarını tutuklamann hukukiliği bağlamunda FETÖ/PDY ile bağlantılı bir suçun işłendiğine dair kuvvetti belirti olduğu sonucuna varmıştır (benzer nitelikteki tanık beyanlarının kuvvetli belirti ołarak kabul ediidiği kararlar arasından bkz. Metin Evecen. B. No: 2017/744, 4/4/2018, §§ 47-52, Recep Uygun, B. No: 2016/76351, 12/6/2018, § 43, Mustafa Mendeş. B. No: 2018/1349.30/10/2018, § 51).

44. Somut olayda tanuk 1.K. başvurucunun FETÖ/PDY ile irtibath olduğunu ve kod adı kuffandığını ifade etmiştír (bkz. §§ (3, (8). Ayrica başvurucunun õrgüt içi atama ¿fe uzun süre örgütle irtibathı kurumlarda çalıştığı, yine örgütłe irtibatlt bir kısım dernekte yöneticilik yaptığı anlaşılmaktadır. Sonuç olarak söz konusu tanık beyanı ile bu hususłar birlikte değerlendirildiğinde başvurueu yönünden suç şüphesinin varlığı:doğrulayan belirtilerin dosya kapsamönda bulunduğu yönündeki değerłendirmelerin keyfi ve temetsiz olduğu söylenemez. Nitekim Anayasa Mahkemesi-bu konudaki Yargitay kararlarına da değinerekDidar Adak (8. No: 2017/13215, 10/3/2020. §§ 41-44) kararnda başvurucunun tamumt 

örgüte ait okullarda yaklaşık yirmi yıllık bir süre ve tayine tabi konumda çalışma hayatısürdürmesini dikkate alarak kuvvetli suç belirtisi olarak kabul etmiştir (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Haci Karakurt, B. No: 2018/4064, 1/7/2020, §§ 46. 47).
45. Diğer taraftan başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığının ve ölçülülüğünün değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirmede,tutuklama kararının verildiği andaki genel ve özel koşullar gözardı edilmemelidir.
46. Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucunun tutuklanmasına karar verilirken işlendiği iddia olunan terõr örgütüne üye olma suçunun niteliğine ve kanunda öngörülen yaptırımın ağırlığına vurgu yapılarak başvurucunun kaçma şüphesinin bulunmasına dayanıldığı görülmektedir (bkz. § 19). Mahkeme tutuklama kararında delillerin yok edilmesi veya değiştirilmesi riskine (delilleri etkileme ihtimaline) değinmemiştir. Kaldıki yargılamanın getdiği aşama ve dosya kapsamındaki delillerin niteliği dikkate alındığında somut olayda delilleri etkileme ihtimalinden bahsctmek mümkün görünmemektedir.Dolayısıyla tutuklamanın meşru bir amacının bulunup bulunmadığı incelenirken başvurucunun delilleri etkileme ihtimaline ilişkin bir değerlendirme yapılmavacaktir, Bu itibarla tutuklamanın meşru amacının bulunup bulunımadığı değerlendirmesi yapiłırken kaçma șüphesine ilişkin somut bir olgunun olup olmadığının incelenmesi gerekir.
47. Başvurucunun tutuklanmasına esas alınan silahfı terör örgütü üyesi olma suçu,Türk hukuk sistemi içinde ağır cezai yaptırımlar öngörülen suç tipleri arasında olup isnat edilen suça ilişkin olarak kanunda öngörülen cezanın ağırlığı kaçma şüphesine işaret eden durumlardan biridir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Hüseyin Burçak, B. No:2014/474, 3/2/2016, § 61; Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, § 66). Ayrica anılan suç 5271 sayılı Kanun'un 100. maddesinin (3) numaralı fikrasında yer alan ve kanun gereği tutuklama nedeni vursayilabilen suçlar arasındadır (Gülser Yildırım (2) [GK], B. No:2016/40170, 16/11/2017, § 148).

48.Bununla birlikte tutuklama kararında dayanlan kaçma şüphesinin mevcut olup olmadığınm belirlenmesinde tutuklamaya konu soruşturma ve kovuşturma sürecinin bir bütün olarak gözönüne alınması ve somut olayda kaçma şüphesinin bulunduğu yönündeki değerlendirmelerin dayanağını oluşturan olguların bu bütünlük içinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Yine bu değerlendirme yapılırken başvurucunun soruşturma ve kovuşturma sürecinde uzunca bir süre geçtikten sonra tutuklanması nedeniyle kaçma şüphesinin varliğına ilişkin denetimin daha sikı yapılması -kaçma şüphesine ilişkin somut ve belirgin olguların ortaya konulmasinin atanmasi- gerekir.

49. Nitekim Anayasa Mahkemesi Erdem Gül ve Can Dündar ([GK), B. No:2015/18567, 25/2/2016, §§ 79-81) kararında, başvurucular hakkında soruşturma başlatildığının_kamuoyuna duyurulmasından_ sonra tutuklama tedbirinin_ uygulandiğitarihe kadar geçen yaklaşık alu aylīk sürede soruşturma makamlarının suça konu edilen haberler diştnda hangi delile ulaştıklarının ve dolayısıyla tutuklama tedbirinin uygulanmasının neden gerekfi olduğunun somut ofayın õzeffikferinden ve tutukfama kararının gerekçeferinden anlaşılmaması hususu, başvurucutarın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği sonucuna varilirken dikkate alınan olgulardan biri olmuştur. Anayasa Mahkemesi buna karşılk Mehmet Baransu (2) (B. No: 2015/7231, 17/5/2016, §§ 139-141) ve Süleyman Bağriyamk ve diğerleri (B. No: 2015/9756, 16/11/2016, §§228-232) kararłarında suçun işlendiği tarih ile tutuklama tedbirinin uygulandiğı tarih arasında uzun bir süre geçmişolmasma rağmen bu süre içinde_ soruşturma işlemlerinia devam ettiğini ve soruşturma 

makamlarının hareketsiz kalmadığını dikkate alarak bu tutuklamaların süreç bakımından gerekli ve ölçülü olduğu sonucuna varmıştır.

50. Öte yandan Anayasa Mahkemesi suç tarihi ile tutuklama tarihi arasında önemli zaman diliminin bulunduğu bazı olaylara ilişkin başvurularda ölçülülük bağlamında değerlendirme yaparken -süreç itibarıyla- tutuklamanın gerekliliğine dair de incelemelerde bulunmuştur. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi ilk tutuklamanın hukukiliğini incelediği Eren Erdem (aynı kararda bkz. §§ 169-177) kararında başvurucunun suça konu olayların yaşandığı tarihten dört yıl kadar sonra, 4.C. (B. No: 2016/64868, 27/2/2020, §§ 72-76)kararında ise başvurucunun soruşturma başlatılmasıdan yaklaşık iki yıl sonra tutuklanmasını-söz konusu sürelerde soruşturma makamlarınca herhangi yeni bir olguya ulaşıłmadığına dikkat çekerek- ölçüsüz bulmuş ve tutuklamanın hukuki olmadığı sonucuna varmıştır 
51. Somut olayda Kütahya 3. Ağir Ceza Mahkemesince 6/9/2019 tarihinde yapılan tensip incelemesinde başvurucu hakkında yurt dışma çıkış yasağı şeklinde adli kontrol tedbiri uygulanmasına karar verildiği görüłmektedir (bkz. § 17). Mahkeme 28/1/2020 tarihli ilk duruşmada ise soruşturmanın başlamasından yaklaşık üç yıł sonra başvurucunun terör örgütüne üye olma suçundan tutukłanmasına karar vermiştir (bkz. § 19). Söz konusu tutuklama kararında başvurucunun adli kontrol tedbirine uymadiği yönünde herhangi bir tespit olmadığı gibi soruşturma makamlarınca böyle bir iddia da ileri sürülmemiştir.Kovuşturma aşamasında dosyaya dâhil olduğu belirtilen tanık beyanı ve Bank Asya hesabına ilişkin bilirkişi raporunun iddianamede aynı hususlara iłişkin olarak ortaya konulan değerlendirmelerle maħiyetleri itibarıyla benzer olduklart, emniyet tarafindan gönderilen yazıda ise başvurucunun ByLock kullanmadığının belirlendiği görülmektedir. Bu kapsamda başvurucunun işlediği iddia olunan suçun ağırlığına, dolayısıyla kaçma şüphesine etki edecek yeni bir delilin dosyaya dâhil olduğunu söylemek mümkün değildir.
52. Öte yandan başvurucunun kaçma şüphesine yönelik olarak dosyaya veya tutuklama kararına yansıyan başkaça somut bir olgu da bułunmamaktadır. Yine mahkeme tutuklama kararında başvurucunun bu süreç içinde kaçma hazırlığında ya da bu yönde bir eğiliminin olduğuna yönelik herhangi bir açıklamaya da yer vermemiştir. Ayrıca başvurucunun soruşturma ve kovuşturma sürecinde adli kontrol tedbirlerine uyduğu ve yapılan ilk duruşmaya da katıldığı görülmektedir.

53. Sonuç itibariyla somut ołaya ilişkin olarak mahkemelerin değerlendirmeleri ile soruşturma ve kovuşturma süreci dikkate alındığında hakkında başlatılan soruşturma kapsamında başvurucunun ilk ifadesinin alındığı 18/10/2016tarihinden yaklaşık üç yıl geçtikten sonra 28/1/2020 tarihinde verilen tutuklama kararında ve diğer belgelerde yer alan açıklamalarda kaçma şüphesine ve adli kontrolün neden yetersiz kalacağına dair somut olgular ortaya konulmadan tutuklanmasının gerekli olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir. Dolayısıyla somut olayın koşulłarunda başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçülü olmadığı değertendirilmiştir (ölçülütüğe ilişkin benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Abdullah Kihıç. B. No: 2017/26110, 27/2/2020, §§82-86; Yetkin Yildiz, B. No: 20(8/3292, 23/6/2020, § 69).

54. Bu itibarla tutuklama nedenlerinin bulunduğuna ve tutuklamanın ölçülüolduğuna dair olgular yeterince ortaya konulmadan başvurucu hakkında tutuklama tedbirinin uygulanmasıın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıa ilişkin ołarak Anayasa'nın 13. maddesi ile 19, maddesinin üçüncä fikrasmda yer alan güvencelere aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.

55. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncüfikrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
56. 30/3/2011 tarihti ve 6216 sayılt Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda. başvurucunun hakkinın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hälinde ihlalin ve sonuçlarıın ortadan kaldırıłması için yapıłması gerekenlere hüłmedilir ...

(2) Tespit edilen ihlal hir mahkeme kararindan kaynaklanmuşsa, ihlali ve sonuçların ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargilama yapılmasıda hukuki yarar bulunmayan hällerde başvurucn tehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihtali ve sonuçlarıı ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
57. Başvurucu, tazminat talebinde bulunmamiştır.
58. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK), B. No: 2014/8875. 7/6/2018)kararında ihłal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihtal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
59. Bireysel başvuru kapsamnda bir temel hakkın ihtal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldtrüdiğından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlafin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtiğı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zarariarin giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alnması gerekmektedir (Mehmet Doġan.§§55,57).

60. Başvuruda, tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle Anayasa'nın 19.maddesinin üçüncü fikrasının ihlal edildiğine karar verilmiştir. Başvurucu hakkıdaki davada 26/3/2020 tarihinde başvurucunun tahliyesine karar verilmiştir (bkz. §24). Dolayısıyla başvurucunun tutukluluk häli sona ermiştir. Bu durumda ihlatin sonuçlarınun ortadan kaldırılması için yapılması gereken bir hususun bulunmadiğı anlaşiılmaktadır.
61. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar veriłmesi gerekir.
VI. RÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Tutuklamanın hukuki olmaması nedeniyle Anayasa'nın 19, maddesinin üçüncüfikrası kapsamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının İHLAL. EDİlLDİĞİNE 
C. 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
D. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAÍZ UYGULANMASINA,
E. Kararın bir örneğinin bilgi için Kütahya 3. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2020/81) GÖNDERİLMESINE,
F. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERiLMESiNE 10/3/2021tarihinde OYBiRLİĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL 
Üye Üye Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN