Anayasa Mahkemesinin 23/2/2023 Tarihli ve 2018/5126 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-06-02

2 Haziran 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32209
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
DENİZ YAVUNCU VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarasi : 2018/5126Karar Taribi : 23/2/2023
Başkan : Zūhıü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Öyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem iNCE Raportör : Denizhan HOROZGIL Yunus HEPER Başvurucular : Deniz YAVUNCU ve diğerleri [bkz. eklitablonun (C) sūtunu]Başvurucular Vekilleri : [bkz. ekli tablonun (E) sütunu]
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
j. Başvurular, bir gðsteri yūrüyüşüne katılmaları veya düşünce açıklamalan nedeniyle terðr ðrgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan mahkům edilen başvurucuların ifade ðzgürlükleri ile toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme haklarının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular, çeşitli tarihlerde yapılmıştır. Komisyon, başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görūşünū bildiπiştir.

4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
5. Başvurucular, ceşitli tarihlerde düzenlenen toplantılara katılmalarının veya yaptıklan düşünce açıklamalarının ceza kanunlarında yer alan suçları oluşturduğu ve ayrıca söz konusu suçlar terör õrgütü adına işledikleri iddialanıyla farklı ceza davalarında yargılanmıştır. Başvurucular, anılan fillerinin ceza kanunlarında karşılığı olan suçlardan cezalandırılmış ve sõz konusu suçları terör örgütü adına işledikleri kabul edilerek 26/9/2004tarihli ve 5237 sayılı Tūrk Ceza Kanunu'nun 220, maddesinin (6) numaralı fikrası uyarnca çeşitli miktarlarda cezalara mahkûm edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
6.1gili hukuk için bkz. Hamit Yaku [GK], B. No: 2014/6548, 10/6/2021, §§26-57.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
7.Anayasa Mahkemesinin23/2/2023 tarihinde yapmış ołduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünūłdü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
8. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Serif Ay (B. No: 2012/l181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate ahınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucular Ersin Ekmekçi,Sinan Ekmekçi, Mehmet Salim Çaçan, Güven Aydın, Ercan Ekmekçi, İlyas Alak, Diyaeddin Alak, Emrah İşler, Mazlum Konur, Burak Yiğit, İbrahim Koçer, Bilal Erol, Ömer Güner,Mustafa Kılıcı, Musa Akın ve Erdinç Eroğlu'nun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. İfade Özgüriüğü ile Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkınıİhlal Edildiğine İlışkin İddla 

1.Başvurucularınİddlaları ve Bakanlık Görüşä
9. Başvurucular genel olarak bir gōsteri yürūyüşüne katılmaları veya dūşünce açıklamaları nedeniyle terör örgütüne üye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan mahküm edilmelerinin ifade ðzgtürlükleri ile toplantı ve gösteri yürūyüşüdüzenleme haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.

10. Bakanlık görüşünde, mahkûmiyet kararlarında yer alan gerekçelerin Anayasa Mahkemesinin ve Avtupa Insan Haklar Mahkemesinin (AfHM) ifade Özgürlüğt ile toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin içtihatlar ile birlikte gözetilmesinin uygun olacağı belirtilmiştir.


2. Değerlendirme 
11. Anayasa'nın "Toplantı ve gösteri yürüyūşü dūzenleme hakka" kenar başlıklı 34.maddesinin birinci ve ikinci fikraları şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri vürüyüşüdüzenleme hakkına sahiptir.

Toplantı ve gösteri yūrüyüşū hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağliğın ve genel ahlákın veya başkalarının hak ve özgürlükderinin korunması amacıyla ve kanunla sınırlanabilir."
I2. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucular, esas itibariıyla bir toplanti ve gösteri yürüyüşüne katılmaları veya yaptıkları düşünce açıklamalar nedeniyle cezalandırılmalarından şikâyet etmiştir. Bu sebeple başvurucuların şikâyetleri bir bütün olarak ifade õzgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü dūzenleme hakkı kapsamında incelenecektir (Hamit Yakut, § 63; Metin Birdal [GK], B. No: 2014/15440, 22/5/2019, §44;Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 30).

a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
13. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuma karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönūnden 
i. Müdahalenin Varlığı
[4. Meveut başvurularda başvurucuların bir toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılmışolmaları veya bu toplantı ve gösteri yürüyüşündeki eylem ya da düşünce açıklamalarınedeniyle cezalandırılmaları sonucu toplantı ve gösteri yürūyūşü dūzenleme hakları ile ifade özgürlüklerine müdahalede bulunulduğu kabul edilmiştir.

ii.Mādabalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
15. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nun26.ve 34.maddelerinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nım 13.maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler. ōzlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ōlçülülük ilkesine aykırı olamaz."
16. Anayasa Mahkemesi eldeki başvuruyla benzer Hamit Yakut başvurusunda PKK terör örgütüntn çağrıst Üzerine düzenlenen bir gösteriye katıldığı gerekçesiyle terör örgütüne Öye olmamakla birlikte örgūt adıa suç işleme suçundan cezalandırılan başvurucunun toplantı

ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına bir müdahalede bulunulduğu iddiasını incelemiştir (aymı kararda bkz. § 69). Anayasa Mahkemesi anılan kararında, terör örgütüne Üye olmamakla birlikte õrgūt adına suç işleme suçunun yapısına dair ayrıntılı açıklamalar yapmışve özellikle bahse konu suçu düzenleyen 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralıfikrasının Anayasa'nın I3. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünü kullanan organların keyfi davranışlarının önüne geçen ve kişilerin hukuku bilmelerine yardımcı olacak erişilebilir, öngörülebilirve kesin nitelikte bir kanun hükmü olup olmadığını kapsamlıbiçimde irdelemiştir (aynı kararda bkz.§§70-115).

17. Anayasa Mahkemesi Hamit Yaku başvurusunda yaptığı değerlendirmeler sonucunda özetle 5237 sayılı Kanun'un 220,maddesinin (6) numaralı fikrasının içerik, amaçve kapsam itibarıyla belirli olmadığı, Anayasa'nın 34. maddesi ile korunan anayasal hakkına yōnelik keyfi mūdahaleye karşı başvurucuya yasal bir korưma sağlayamadığı ve sonuç olarak 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralı fikrasının uygulanmasından kaynaklanan mūdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı sonucuna ulaşmıştır (aynı kararda bkz.§ 116).Anılan kararın ilgili kısmı şu şekildedir:
"88. 5237 saylı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralı fikrasının öngörülebilirliğine ilişktn değerlendirmelere başlarken ilk olarak söz konusu kuralda yer alan "örgüt adına işlenen suç" ifadesinden ne anlaşılması gerektiğine dair kanunda herhangi bir açıklamaya yer verilmediği belirtilmelidir. Buna ilave olarak Yarguay da bu ifadeye ilişkin değerlendirmelerini her somut olayın koşullarına göre yupmaktadır. Ancak gösteriler bağlamında Yarguay bu ifadenin ve genel olarak 5237 saylı Kanun'un 220. maddesinin (6)mumaralı fikrasının anlamıni, Ceza Genel Kurulumun 4/3/2008 tarihli kararı ve sonraki kararlarryla detaylandırmıştır (bkz. §$ 47-50).

89. Yargitay, sadece örgüt çağrısı üzerine düzenlenen toplantı ve gösteri yürüyüşlerine ilişkin olarak verdiği kararlarda örgüt tarafından yaplacak genel nitelikte de olsa bir cağrının varlığını o suçun örgüt adına işlendiğini kabul için yeterli görmektedir. Buna ek olarak Yarguayın bazı kararlarında -bir çağrı bulunmasa dahi- örgütçe önem atfedilen gün ve olaylarla ilişkili olarak gerçekleştirilen toplantı ve gösteri yūrüyüşlerinin de bu suçkapsamında değerlendirildiği (bkz. § 48) görülmektedir. Yarguayın bu yaklaşımı son derece ağır bir itham ve ceza öngören bir suça ilişkin olarak yargısal içtihatlarla getirilen ölçülerin kapsamının belirsiz biçimde genişlemesine neden olmaktadır. Gerçekten de 5237sayılı Kamun'un 220. maddesinin (6) numaralı fikrasının Yargitay içtihatları ile oluşan uygulaması bir silahlı örgüt tarafindan çağrısı yapılan bir gösteride yalnızca bulunmuşolmasını ve açıkça söz konusu örgüte yönelik olumlu bir tuumla hareket etmesini bir kimsenin ðrgüt adıa suç işlediğini kabul etmek için yeterli görmekte ve ilgili kişinin -cezasıbir miktar indirilse bile- gerçek bir örgüt üyesi olarak cezalandurmasına izin vermektedir.
90. Anılan düzenlemede belirsizlik yaratan yönlerden bir başkası da bir kimsenin bir suçu örgüt adına işlediğinin kabul edilmesi hålinde o kimsenin õrgüte üye olarak kabul edilmesi ve örgúte üye olma suçundan cezalandırılmasıdır. 3713 saylı Kanun'un 2.maddesine göre terör örgütūne mensup olmasa dahi örgüt adına suç işleyenler terðr suçlusu sayılmaktadır (bkz. § 27). 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin gerekçesinde örgüte häkim olan hiyerarşik ilişki içinde olmamakla beraber örgüt adına suç işleyen bir kimsenin ðrgüt üyesi olarak kabul edilmesi ve bu nedenle de sorumlu tutulması gerektiği ifade edilmiştir (bkz. $ 36). Yine 6352 sayılı Kanunla yapılan değişikliğin gerekçesinde, örgüte üye olmamakla birlikae örgüt adına suç işleyenlerin "örgüt üyesi olarak kabul edildiği"vurgulanmıştır (bkz. § 38). Yarguay da terör örgütüne üye olmamakla birlike örgüt adına suç işleyenlerin "dolayısıyla örgüt üyesi olduğunu" belirtmiştir (bkz. § 48).

91. 5237 sayılı Kamun'un 314. maddesinde yer alan terör örgütüne üye olma suçundan her türlü şüpheden uzak bir şekilde mahküm edilebilmesi için bir kişinin eylemlerinin sürekliliği, çeşitliliği ve yoğunluğu dikkate alınmalı ve örgütün hiyerarşik yapısına bilerek ve isteyerek dähil olduğu yeterli bir gerekçe ile ispat edilmelidir (Metin Birdal. § 67).Kişilertn her biri örgüt üyeliğine ilişkin bir parçayı açıkdayan ve delil olarak kabul edilen faaliyetleri birleştirilerek olayın bütününün anlaşılması sağlanmalıdv. Kişilerin terör örgütünün hiyerarşik yapısına dáhil olduğunu gösteren delillerin birlikte incelenmesi sonucunda delillerin sağlamlığı sınanmali; her biri terör örgütünün amaci, niteliği.bilinirliği, kullandığı şiddetin türü ve yoğunluğu ile somut olayın ilgili diğer koşullarıdikkate alınarak değerlendirilmelidir. Kişilerin delil olarak kabul edilen faaliyetleri birbiriyle sınanmalı ve sağłamaları yapuarak birbirlerini tamamlayıp tamamlamadığı ve tutarsızlik içerip içermediği tespit edilmelidir (Metin Birdal, § 72).
92. Görüldüğü üzere bir kimsenin örgüt üyesi olarak mahküm edilebilmesi için belirli bir zaman aralığı içindeki eylem ve davranışları incelenmekte ve bu kişinin silahlı bir terör örgütünün hiyerarşik yapısına dáhil olduğuna iliskin sonuca detaylı bir değerlendirme ile varımaktadır. Başka bir deyişle 5237 saylı Kanun'un 314. maddesi uyarınca terör örgütüüyesi gibi cezalandırılabilmesi için kişinin eylemlerinin sürekliliği. çeşitliliği ve yoğunluğu dikkate alınmalı; terör örgütüyle organik bir bağı bulunduğu ve örgütün hiyerarşik yapısıiçinde bilerek ve isteyerek hareket ettiği gösterilmelidir. Buna karşın başvurucunun davasında olduğu gibi aynı 314. madde, 220. maddenin (6) numaralı fikrasının yollama yapılması suretiyle uygulandığında kiştlerin bir hiyerarşik düzen dähilinde hareket edip etmeme durumu değerlendirme diışında bırakalmakaa; yalnızca PKK terõr örgütü adına hareket ettiği düşünüldüğünde bir silahlı örgüt üyesi olmaktan mahkim edilmektedir.
93. Özetle terör örgütüne üye olma suçu bakımından aranan belirli şartlar, örgüte üye olmayan ancak örgút adına suç işleyen bir kimse yömünden aranmamakta ancak her iki kaiegorideki kimseler örgūt ūyesi olarak cezalandīrımaktadır. Bu durumda bir kimse terör örgütüyle zayıf da oisa bir şekilde bağlantısı bulunduğu iddia edilen bir suç işlediği gerekçestyle ağur cezalar ile karşılaşmakıadır. Üstelik bu suçun somut olayda olduğu gibi temel hakların kullanımıyla ilgili olması durumunda örgü adına kavramının oldukça genis yorumu nedeniyle ifade özgürlüğü, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakka ya da örgütlenme veya din ve vicdan özgürlüğü gibi temel haklar üzerinde güçlū bir caydırıcı etki yaratlmaktadır. Açikar ki 5237 sayılı Kanun'un 314. maddesinin (2) mumaralı fikrasıbakımından aranan mahkůmiyet ölçütleri 220. maddesinin (6) numaralı fikrasıyla bağlantılıolarak uygulandığında örgüt adına suç tşlediği ileri sürülen kişiler aleyhine olacak şekilde belirslz biçimde genişletilmektedir.

108. Yürürlükteki şekliyle 5237 saylt Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralıfikrasında örgüt adına işlendiği kabul edtlebilecek suçlar dizisi õylesine geniştir ki hükmün lafzı -bu hükmün derece mahkemelerince kapsamlı biçlmde yorumlanması da dåhil olmak üzere- kamu makamlarının keyfi müdahalelerine karşı yeterli düzeyde koruma sağlayamamakta, kişilerin esas suçlarına ilave olarak bir de öngõrülemez biçimde örgüt adına suç işlemek suçundan cezalandırıimalarına engel olamamaktadır.
113. Bunun yanında somut olayda ilk derece mahkemesi, başvurucunun örgüt adına işlediğini kabul ettiği kanuna aykırı toplantı ve yürüyüşlere katılarak ihtara rağmen kendiliğinden dağılmama suçu yömünden hükmün açıklanmasının geri brakılmasına karar vermiştir (bkz. § 17). 527] sayılı Kanun'un 231. maddesinin (5) numaralı fikrasunda hükmün 

açıklanmasının geri bırakalmasının, kurulan hükmün sanık hakkında bir hukuki sonuçdoğurmamasını ifade ettiği belirtilmiştir. Bu çerçevede kanunun açık hükmü gereği herhangi bir hukuki sonuç doğurmayacağı belirtilen hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararının somut olayda olduğu gibi başvurucwnun terār örgütü üyeliği suçuyla cezalandırilmasma yol açan bir suça esas alınmış olması da 5237 sayrlı Kanun'un 220.maddesinin (6) mumaralı fikrasında dizenlenen başvuruya konu suçun ne denli kapsamli vorumlandığun gösteren bir başka husustur."
18. Anayasa Mahkemesi Hamit Yakut kararında -yukarıda gerekçeleri belirtildiği üzere- başvurucunun terör örgütüne ūye olmamakla birlikte örgüt adına suç işleme suçundan mahkůmiyetinin kamunilik ðlçütünü karşılamadığı gerekçesiyle toplantı ve gösteri yūrüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiği, ihlalin bizzat kanun hükmünün lafzına dayalı yapısal bir sorundan ve derece mahkemelerinin kanuna ilişkin geniş yorumundan kaynaklandığısonucuna ulaşmiştır. Anayasa Mahkemesi, ihlalin ve sonuçlarının giderilebilmesi ve benzeri yeni ihlallerin önüne geçilebiłmesi için ihlale yol açan kanun hükmünün gözden geçirilmesi gerektiği gerekçesiyle kararın bir örneğini yasama organına göndermiştir (Hamit Yaku, §§131, 132).

19. Buna ek olarak Anayasa Mahkemesi bir yandan benzer başvuruların tamamının incelenerek ihlalle sonuçlandırılması yerine ilgili mercilerce çõzüme kavuşturułmasını, diğer yandan da ihlalin kaynağının ortadan kaldırılması suretiyle yapısal sorunun giderilmesini sağlamak amacıyla pilot karar usulünü uygulamıştır. Böylelikle Anayasa Mahkemesi -eldeki başvuru gibi- aynı mahiyette yapıimış başvurular ile bu tarihten sonra gelmeye devam edecek yeni başvuruların incelenmesinin Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 75. maddesinin (5)numaralı fikrası uyarınca kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından itibaren bir yıl süreyle ertelenmesine karar vermiştir (Hamit Yakur, § 134).

20. Hiç şūphesiz terörle mücadele hususunda benimsenecek devlet politikasının Önemli bir parçası olan kanuni dūzenlemeleri yapmak yasama organının takdirindedir.Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi Hamit Yakut başvurusunda, anayasal yetki ve görevi kapsamında müdahalenin kanuniliği δlçütünü incelemiş; 5237 sayıhı Kanun'un 220.maddesinin (6) numaralı fikrasına dayanılarak gerçekleştirilen müdahalelerin belirlive Öngörülebilirolmadığını, bu nedenle ilgili kanunidüzenlemedebir değişiklik yapılmasıgerektiğini açıkça belirtmiştir.

21. Hamit Yakut kararı 3/8/2021 tarihli ve 31557 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve yapısal sorunun çōzümü için keyfiyet, yasama organına bildirilmiştir.Belirtilen süre içinde 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralı fikraşında herhangi bir kanun değişikliği yapılmadığı gibi kanun koyucu 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin () numaral fikrasını AnayasaMahkemesi kararında belirtilen ilkelere uygun olan,Anayasa'nın 13. maddesinin aradığı anlamda kamu gücünü kullanan organların keyfi davranışlarının Önüne geçen, erişilebilir, öngörülebilir ve kesin hâle getiren bir kanun değişikliği yapmamıştır. Bu durum Anayasa Mahkemesinin pilot kararının gereklerinin yerine getirilmemesine yol açmış, dolayısıyla incelenmesi ertelenen başvurularda başvurucuların ifade ðzgüriükleri ile toplantı ve gösteri yürūyūşü düzenleme haklarına kanuni olmayan müdahaleler devam etmiştir.

22. Somut olayda da Anayasa Mahkemesinin Hamit Yakut kararında yer alan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır. Sonuçolarak Anayasa Mahkemesi 5237 sayılı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralı fikrasının 

uygulanmasından kaynaklanan ifade özgüriüğü ile toplantı ve gösteri yūrüyūşü düzenleme haklarına yönelik müdahalelerin kanunilik şartını sağlamadığı kanaatine ulaşmıştır.
2.Başvuruya konu müdahalenin kanunilik şartını sağlamadığı anlaşıldığından söz konusu mūdahale açısından diğer güvence ölçütlerine riayet edilip edilmediğimin ayrıca değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.

24. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa'nın 26. ve 34. maddelerinde güvence altına alınan ifade ðzgürlüğü ile toplantı ve gösteri yūrüyūşü düzenleme haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C. Diğer İhlal İddialar 
25. Başvurucuların ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürūyüşü düzenleme haklarının ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer şikâyetleri hakkında kabul edilebilirlik ve esas yōnünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
D. 6216 Saydı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
 İhlalin Kaynakları ve Giderim Yolları
26. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucunun hakkanın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hälinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir. ….

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve somuçlarımıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapumasında hukuki yarar bulunmayan hüllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
27. Anayasa Mahkemesimin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldiğında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihla!kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
28. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından sõz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hále getirmenin yani ihlalden õnceki duruma dömülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise Öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).


29. fhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilmeden õnce ihialin kaynağının belirlenmesi gerekir. Buna göre ihlal; idari eylem ve işlemlerden, yargısalişlemlerden veya yasamaişlemlerindenkaynaklanabilir. Ihlalin kaynağının belirlenmesi uygun giderim yolunun belirlenebilmesi bakımından önem taşimaktadır (Mehmet Doğan, § 57).

2. Kanundan Kaynaklanan İblalin ve Sonuçlarının Giderimi 
30. Somut olayda başvurucuların tamamı ihlalin tespiti ve yeniden yargılanma talebinde bulunmuştur.Bazı başvurucularise ayrıca maddi ve/veya manevi tazminatakarar verilmesi talebinde bulunmuştur.

31. Yukarıda belirtildiği gibi Anayasa Mahkemesi Hamit Yakut başvurusunda 5237sayılı Kanun'un 220. maddesinin (6) numaralt fikrasının kanunilikşartını sağlamadığınıbelirtmiş ve pilot karar usulünü uygulamıştır. Böylelikle Anayasa Mahkemesi anılan kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihten itibaren bir yıl süreyle benzer başvuruların incelenmesini ertelemis, bu karar 3/8/2021 tarihli ve 31557 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmış ve ayrıca Türkiye Büyük Millet Meclisine de gönderilmiştir. Buna karşın belirlenen bu süre içinde kanun koyucu herhangi bir kanuni düzenleme yapmamayı tercih etmiștir.

32. Yukarıda değinilen anayasal ilkeler, uluslararası hukuk belgeleri ve yargıorganlarının kararları ile karşılaştırmaßı hukuk örnekleri dikkate alınarak benzeri ihlallerin Önüne geçilmesi için yapılacak kanuni düzenleme bakımından asıl görev ve sorumluluk yasama organına düşmektedir. Bununla birlikte eldeki başvuruda eski håle getirme ilkesi çerçevesinde başvurucunun uğradığı mağduriyetin nasıl giderileceği hususunun belirlenmesi gerekir.

33. Anayasa Mahkemesinin Hulusi Yılmaz ([GK], B. No: 2017/17428, I/12/2022)kararında, kanundan kaynaklandığının tespit edilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının nasıl ortadan kaldırılacağı hususumda genel ilkeler belirlenmiştir. Buna göre mevcut başvuru bakımından başvurucunun mağduriyetinin eski hâle getirme ilkesi çerçevesinde giderilmesi Anayasa'nın 148. maddesinin Üçünct fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesi uyarınca zorunludur. Bunun için ise yukarıda değinildiği üzere mümkün olduğunca ihlalden ðnceki duruma dðnülmesi sağlanmalıdır. Aksi takdirde başvurucunun mağdur statüsü sona erdirilmemiş ve ihlalin sonuçları giderilmemiş olur. Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlale yol açtığı tespit edilen ve mevcut başvuruya konu davada uygulanan kanun hükmü ile ilgili olarak yasama organınca bir değişiklik yapılmadığına göre ihlalden önceki duruma dönülmesini temin etmek için ihlalin sonuçlarının gideriminin anılan maddeye göre yeniden yargılama kapsamında sağlanıp sağlamayacağı hususunun Anayasa'da ve anılan Kanun'da yer alan hūkümler çerçevesinde tartışılması gerekir (Hulusi Yılmaz, § 62).
34. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin birinci fikrasında ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapıiması gerekenlere hükmedileceği hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla bu madde, Anayasa'nın 148. maddesinin Üçüncūfikrasına uygun olarak ihlalin bütün sonuçlarıyla giderilerek õnceki duruma dönülmesinin sağlanması yetki ve görevini Anayasa Mahkemesine vermektedir. Diğer taraftan bu maddenin ikinci fikrasında, ihlalin mahkeme kararından kaynaklanması durumunda ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosyanın ilgili mahkemeye gönderileceği belirtilmiştir. Bu bağlamda ihlalin kanundan kaynaklandığı

durumlarda yeniden yargıłama yapılmasında hukuki bir yarar olup olmadığı ihlalin sonuçlarının giderilmesini ilgilendiren bütün Anayasa hükümleri birlikte dikkate alınarak belirlenmelidir (Hulusi Yılmaz, § 63).

35. Buna karşın somut başvurularda ilk derece mahkemeleri ve Yargıtay, bireysel başvuru öncesi yapılan yargılama sırasında Anayasa'nın 152. maddesi kapsamında bu davada uygulanan kanun hükmünün Anayasa'ya aykınlığı yönünde bir itiraz başvurusunda bulunmamıştır. Bununla birlikte yeniden yapılacak yargılamada anılan Anayasa hükmüçerçevesinde davada uygulanacak kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı yönünde itirazda bulunulabilmesi mümkün görülmūştür (Hulusi Yılmaz, § 53).

36. Diğer taraftan yeniden yapılacak yargılamada uygulanacak kanun hükmünün temel hak ve Bzgürlüklere ilişkin milletlerarası anlaşma hükümlerine aykırı olmasıdurumunda milletlerarası anlaşma hükümleri esas alınarak uyuşmazlığın çözülebileceğine yðnelik Anayasa'nın 90. maddesinin son fikrası hükmü de uygulama alant bulabilir (Hulusi Yılmaz, § 54). Ancak yukarıda da izah edildiği üzere Anayasa'nın 152. maddesi uyarınca Anayasa'ya aykırı olan normun iptali için Anayasa Mahkemesine başvurulması, olayın koşulları dikkate ałındığında daha doğru bir yol olarak ortaya çıkmaktadır.
37. Bu durumda eldeki başvurularda tespit edilen hak ihlałinin ve sonuçlarinın yukanda belirtilen şekilde ortadan kaldırimaşıiçin yeniden yargılama yapımasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılmasıgereken, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlaj kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir.Temel haklara yönelik Anayasa'ya aykır mtdahalelere engel olamadığı Anayasa Mahkemesince tespit edilmiş bir kanun hüikmüne göre karar verilemeyeceği açık olduğundan mahkemeler,
Yeniden yapacakları yargılama sirasında Anayasa'nın 152. maddesi kapsamında bu davada uygulanan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırılığı yönünde Anayasa Mahkemesine itiraz başvurusunda bulummalı yahut Anayasa'nın 90.maddesinin son fikrası hükmünü gözönünde bulundurararak milletlerarası anlaşma hüküm!erini esas almak suretiyle uyuşmazlığı çözmelidir.

38. İhlalin niteliği dikkate alınarak manevi zararları karşılığında hesaplanıp ekli tabloda belirtiten net tutarlarda manevi tazminatin talep eden başvuruculara ekli tabloda gösterilen şekilde ödenmesine karar verilmesi gerekir. Öte yandan bir kiştm başvurucunun uğradığını iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal araşında illiyet bağı ortaya konulmadığından maddi tazminat taleplerinin reddedilmesi gerekir.
VIL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Ekli tablonun (B) sütununda belirtilen başvuruların 2018/5126 numaralı bireysel başvuru dosyası ile BİRLEŞTİRILMESINE,
B. Başvuruculardan Ersin Ekmekçi, Sinan Ekmekçi, Mehmet Salim Çaçan, Güven Aydın, Ercan Ekmekçi, İlyas Alak, Diyaeddin Alak, Emrah İşler, Mazlum Konur, Burak Yiğit, Ibrahim Koçer, Bilal Erol, Ömer Güner, Mustafa Kılıcı, Musa Akın ve ErdinçEroğlu'nun adli yardım taleplerinin KABULÜNE,

C. İfade özgūrlağu ile toplantı ve gösteri yÜrüyüşü dūzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların KABUL EDİLEBİLİR OLDÜĞUNA.

D. Anayasa'nın 26. ve 34. maddelerinde güvence altına alınan ifade Özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü dūzenłeme hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
E. Kararın birer örneğinin ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak tzere ekli listede yer alan ilgili ilk derece mahkemelerine GÖNDERİLMESINE,
F. Başvuruculara ekli tablonun (G) sttununda belirtilen net tutarlarda manevi tazminatın ekli tabloda gösterilen şekilde ÖDENMEStNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDINE,
G. Vekille temsil edilen başvuruculara vekâlet ücretinin aynı avukatla temsil edilenler yönünden ekli tabloda gösterildiği gibi MÜŞTEREKEN, diğerlerine AYRI AYRI,ekli tablonun (D) sütununda belirtilen harçların da ekli tabloda gösterildiği gibi ÖDENMESINE,
H. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dõrt ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten &deme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
. Kararın bir δmeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESiNE 23/2/2023tarihinde OYBiRLIGtYLE karar verildi.