Risk Gruplarının Belirlenmesine ve Kredi Sınırlarına İlişkin Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2023-12-21

21 Aralık 2023 PERŞEMBE
Resmî Gazete
Sayı : 32406
YÖNETMELİK
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumundan:
RİSK
GRUPLARININ BELİRLENMESİNE VE KREDİ SINIRLARINA
İLİŞKİN YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç
Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, bankalarca risk
gruplarının belirlenmesine ve konsolide ve
konsolide olmayan esasa göre kredi sınırlarının hesaplanmasına ilişkin usul
ve esasları belirlemektir.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 19/10/2005
tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununun 43 üncü, 47 nci,
48 inci, 49 uncu, 54 üncü, 55 inci, 77 nci ve 93
üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Alım satım hesapları: 23/10/2015
tarihli ve 29511 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan alım satım hesaplarını,
b) Ana ortaklık: Kanunun 3 üncü maddesinde
tanımlanan ana ortaklığı,
c) Ana sermaye: 5/9/2013
tarihli ve 28756 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte belirlenen usul ve
esaslar çerçevesinde hesaplanacak ana sermayeyi,
ç) Banka: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan
bankaları,
d) Bankacılık hesapları: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan bankacılık hesaplarını,
e) Birincil alacak: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan birincil alacakları,
f) Dilim: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde
tanımlanan dilimi,
g) Ekonomik bağımlılık: Kanunun 49 uncu maddesinin
dördüncü fıkrası uyarınca kredi müşterilerinin arasında, birinin ödeme
güçlüğüne düşmesinin diğer bir veya birkaçının ödeme güçlüğüne düşmesi
sonucunu doğuracak boyutta kefalet, garanti veya benzeri ilişkiler bulunmasını,
ğ) Finansal kuruluş: Kanunun 3 üncü maddesinde
tanımlanan finansal kuruluşları,
h) Fonlanmamış kredi
koruması: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan fonlanmamış kredi korumasını,
ı) Hâkim ortak: Kanunun 3 üncü maddesinde
tanımlanan hâkim ortağı,
i) İçsel derecelendirmeye dayalı yaklaşımlar:
Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine
İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan içsel derecelendirmeye
dayalı yaklaşımları,
j) İkincil alacak: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan ikincil alacakları,
k) Kamu kuruluşu: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde
tanımlanan kamu kuruluşlarını,
l) Kanun: 19/10/2005
tarihli ve 5411 sayılı Bankacılık Kanununu,
m) Karşı taraf kredi riski: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan karşı taraf kredi riskini,
n) Kısa alım opsiyonu
pozisyonu: Alım opsiyonunu satan tarafın pozisyonunu,
o) Kısa satım opsiyonu
pozisyonu: Satım opsiyonunu satan tarafın pozisyonunu,
ö) Kolektif yatırım kuruluşu (KYK): Bankaların
Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde tanımlanan kolektif yatırım kuruluşlarını,
p) Konsolide ana sermaye: Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte belirlenen usul ve
esaslar çerçevesinde hesaplanacak konsolide ana
sermayeyi,
r) Konsolide özkaynak:
Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte
belirlenen usul ve esaslar çerçevesinde hesaplanacak konsolide
özkaynağı,
s) Kontrol: Kanunun 3 üncü maddesinde tanımlanan
kontrolü,
ş) Kredi: Kanunun 48 inci maddesi uyarınca kredi
sayılan işlemleri,
t) Kredi kuruluşu: Kanunun 3 üncü maddesinde
tanımlanan kredi kuruluşlarını,
u) Kredi teminat oranı: Kredi tutarının teminat
olarak alınan varlığın değerine oranını,
ü) Kredi türevi: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde
tanımlanan kredi türevini,
v) Kullanım fiyatı: Sözleşmeye konu varlığın alım
veya satım hakkının vade süresince veya vade sonunda kullanabileceği
fiyatı,
y) Kurul: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulunu,
z) Kurum: Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurumunu,
aa) Menkul kıymet finansman işlemleri: Repo, ters
repo, menkul kıymet ödünç ve kredili menkul kıymet işlemlerini,
bb) Merkezi karşı taraf: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan merkezi karşı tarafı,
cc) Merkezi yönetim: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan merkezi yönetimi,
çç) Nitelikli pay: Kanunun 3 üncü maddesinde
tanımlanan nitelikli payı,
dd) Özkaynak: Bankaların Özkaynaklarına İlişkin Yönetmelikte belirlenen usul ve
esaslar çerçevesinde hesaplanacak özkaynağı,
ee) Referans varlık: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan referans varlığı,
ff) Sistemik önemli banka: 23/2/2016
tarihli ve 29633 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Sistemik Önemli Bankalar
Hakkında Yönetmelik uyarınca sistemik önemli banka olarak kabul edilen
bankaları,
gg) Teminatlı menkul kıymet: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 3
üncü maddesinde tanımlanan teminatlı menkul kıymeti,
ğğ) Türev finansal araçlar: Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmeliğin 5
inci maddesinin altıncı fıkrasında sayılan sözleşmeleri,
hh) Türev işlemler: Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelikte belirtilen türev
finansal araçlar ile kredi türevlerini,
ıı) Uzun alım opsiyonu
pozisyonu: Alım opsiyonunu satın alan tarafın pozisyonunu,
ii) Uzun satım opsiyonu
pozisyonu: Satım opsiyonunu satın alan tarafın pozisyonunu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Risk
Gruplarının Belirlenmesine İlişkin Esaslar
Risk
grupları
MADDE 4- (1) Bir gerçek kişi ile eşi ve çocukları, bunların
yönetim kurulu üyesi veya genel müdürü oldukları veya bunların ya da bir
tüzel kişinin birlikte veya tek başlarına, doğrudan ya da dolaylı olarak
kontrol ettikleri ya da sınırsız sorumlulukla katıldıkları ortaklıklar bir
risk grubunu oluşturur.
(2) Bir banka ile bankanın
nitelikli pay sahipleri, banka yönetim kurulu üyeleri, genel müdürü, genel
müdür yardımcıları ile başka unvanlarla istihdam edilseler dahi yetki ve
görevleri itibarıyla bunlara denk veya daha üst konumlarda görev yapan
yöneticileri ile bunların eş ve çocukları, birlikte veya tek başına,
doğrudan ya da dolaylı olarak kontrol ettikleri ya da sınırsız sorumlulukla
katıldıkları veya yönetim kurulu üyesi ya da genel müdürü oldukları ortaklıklar,
bankanın dâhil olduğu risk grubunu oluşturur. Katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım
bankalarının faizsiz finansman sağlamak amacıyla katıldıkları ortaklıklar
bu fıkra kapsamında değerlendirilmez.
(3) Risk grupları belirlenirken, kredi
müşterilerinin aralarında ekonomik bağımlılık olup olmadığı da değerlendirilir.
(4) Birinci ve ikinci fıkralarda belirtilen risk
gruplarının belirlenmesinde birlikte kontrol edilen ortaklıklar, bu
ortaklıkların kontrolünü birlikte sağlayan her bir hissedarın risk grubuna
dâhil edilir.
(5) Aralarında aynı risk grubunda
değerlendirilmelerini gerektiren başka bir ilişki bulunmaması kaydıyla;
merkezi yönetimlerin, merkez bankalarının veya Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca
merkezi yönetimlerden alacaklar ile aynı risk ağırlığı uygulamasına tâbi
kamu kuruluşlarının kontrolünde olan ya da bunlara ekonomik bağımlılıkları
olan birden fazla müşterinin yalnızca bu ilişki sebebiyle aynı risk
grubunda dikkate alınmaları zorunlu değildir.
(6) İstisnai olmak üzere;
a) Birinci ve ikinci fıkralar uyarınca aynı risk
grubunda yer alması gereken kişiler ile ilgili olarak; özel durumların veya
koruyucu kurumsal yönetim uygulamalarının mevcudiyetinin,
b) Üçüncü fıkra uyarınca ekonomik bağımlılık sebebiyle
aynı risk grubunda yer alması gereken kişiler ile ilgili olarak;
taraflardan birinin yeni fon kaynakları ya da iş ortakları bulması suretiyle,
diğer tarafın temerrüdünden veya yaşadığı finansal zorluklardan
etkilenmeyeceğinin,
bankaca tespit edilmesi şartıyla bu kişiler aynı risk
grubunda değerlendirilmeyebilir. Bu tespite ilişkin bilgi ve belgelerin
denetime hazır bulundurulması zorunludur.
Risk
gruplarının belirlenmesinde ekonomik bağımlılığa ilişkin esaslar
MADDE 5- (1) Konsolide ve konsolide
olmayan esasa göre yapılan değerlendirme neticesinde, bu Yönetmelik
uyarınca hesaplanan risk tutarı, bankanın ana sermayesinin yüzde beşini
aşan gerçek veya tüzel kişilerin dâhil olduğu risk grupları belirlenirken,
bu müşterilerin başka müşterilere ekonomik bağımlılığının bulunup
bulunmadığının aşağıdaki ölçütler esas alınarak analiz edilmesi gereklidir.
Söz konusu sınırı aşmayan diğer kredi müşterileri bakımından ise bu
ölçütlerin, risk gruplarının belirlenmesinde göz önünde bulundurulması
uygundur:
a) Müşterinin yıllık brüt gelirlerinin veya yıllık
brüt giderlerinin yüzde elli ya da daha fazlasının başka bir müşteri ile
yapılan işlemlerden kaynaklanması.
b) Müşterinin, başka bir müşterinin borçlarına
tamamen ya da kısmen garanti vermesi, kefil olması ya da bir şekilde bu
borçlardan sorumlu olması ve yükümlülük gerçekleştiğinde, riskin garantör,
kefil ya da herhangi bir şekilde borçlardan sorumlu olan müşteriyi
temerrüde düşürecek ölçüde büyük olması.
c) Müşterinin ürettiği mal veya hizmetin önemli bir
kısmının başka bir müşteriye satılması ve satış yapılan tarafın kolaylıkla
başka bir taraf ile ikame edilemeyecek olması.
ç) Birden fazla müşterinin bankaya olan borçlarını
ödemek üzere kullanacakları gelir kaynaklarının aynı olması ve bu
müşterilerin borçlarının tamamının geri ödenmesine imkan
sağlayacak başka gelir kaynaklarının olmaması.
d) Başka bir müşterinin yaşadığı finansal güçlüğün,
müşterinin yükümlülüklerini zamanında ve tam olarak yerine getirmesini
engelleyebilecek boyutta olması.
e) Başka bir müşterinin temerrüde düşmesi ya da
iflasının, müşterinin temerrüde düşmesi ya da iflasına sebep olacak olması.
f) Birden fazla müşterinin fonlarının büyük
kısmının aynı kaynaktan sağlanması ve söz konusu fon sağlayıcının temerrüde
düşmesi durumunda alternatif fon sağlayıcının bulunamaması.
(2) Ekonomik bağımlılığın tek
yönlü olduğu birinci fıkranın (a), (b), (c), (d) ve (e) bentleri uyarınca
müşteri, ekonomik bağımlılığının bulunduğu diğer müşterinin risk grubuna
dâhil edilir ancak, aralarında aynı risk grubunda bulunmalarını gerektiren
başka bir ilişki bulunmaması kaydıyla, müşterinin dâhil olduğu risk grubuna
ekonomik bağımlılığının bulunduğu diğer müşterinin dâhil edilmesi gerekli
değildir. Ekonomik bağımlılığın
iki yönlü olduğu birinci fıkranın (ç) ve (f) bentleri uyarınca birbirleri
arasında ekonomik bağımlılık bulunan müşteriler, birbirlerinin risk
gruplarına dâhil edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kredi Sınırları, Kredi Sınırları Hesaplamasında
Risk Tutarı, Kredi Sınırlarına Tabi Olmayan İşlemler
Kredi
sınırları
MADDE 6- (1) Bankalarca bir gerçek ya da tüzel kişiye veya
bir risk grubuna kullandırılabilecek kredilerin risk tutarları toplamı ana
sermayenin ve özkaynağın yüzde yirmi beşini
aşamaz.
(2) Bankanın dâhil olduğu risk grubuna
kullandırılabilecek kredilerin risk tutarları toplamı ana sermayenin ve özkaynağın yüzde yirmisini aşamaz. Kurul, bu oranı
yüzde yirmi beşe kadar yükseltmeye veya kanunî haddine kadar indirmeye
yetkilidir.
(3) Bankalarca hâkim ortak veya nitelikli pay
sahibi olup olmadıklarına bakılmaksızın bankaların sermayesinin yüzde bir
ve daha fazla payına sahip olup pay defterine kayıtlı olan tüm ortaklarına
ve bunlarla risk grubu oluşturan kişilere kullandırılacak kredilerin
toplamı özkaynaklarının yüzde ellisini aşamaz.
(4) Bir gerçek ya da tüzel kişiye veya bir risk
grubuna özkaynakların yüzde onu veya daha fazlası
oranında kullandırılan krediler büyük kredi sayılır ve bunların toplamı özkaynakların sekiz katını aşamaz.
(5) Kurul, sistemik önemli bankaların, diğer
sistemik önemli bankalara ya da uluslararası yetkili otoritelerce küresel
sistemik önemli banka olarak belirlenen bankalara kullandırdıkları
kredilerine ilişkin daha ihtiyatlı kredi sınırları belirleyebilir.
(6) Bu maddede belirtilen kredi sınırları konsolide ve konsolide olmayan esasa göre hesaplanır ve
uygulanır.
(7) Konsolide kredi sınırları, ana ortaklık ile
konsolidasyona tabi tutulan finansal kuruluşlar topluluğuna dâhil her
ortaklığın bilanço içi ve bilanço dışı hesaplarında yer alan krediler ile konsolide ana sermaye tutarı ve konsolide özkaynak tutarı dikkate alınarak hesaplanır.
Konsolidasyona tabi tutulan finansal kuruluşların faktoring
alacakları ile çeşitli ikrazlarına ve vermiş oldukları ödünçlere ilişkin
kalemler nakdi kredi niteliğindedir.
(8) Kredi sınırlarının konsolide
esasa göre hesaplanmasında, risk grubu tanımı kapsamındaki gerçek ve tüzel
kişilerin, konsolidasyona tabi tutulan finansal kuruluşlar topluluğuna
dâhil tüm ortaklıklara olan ve yedinci fıkrada belirtilen nitelikteki tüm
borç ve yükümlülükleri dikkate alınır.
(9) Kredi sınırlarının konsolide
esasa göre hesaplanmasında, bankanın dâhil olduğu risk grubu, ana ortaklık
ve konsolidasyona tabi tutulan finansal kuruluşlar topluluğuna da dâhil her
bir ortaklık dikkate alınmak suretiyle, finansal kuruluşlar topluluğunun da
dâhil olduğu risk grubu şeklinde uygulanır.
(10) Birlikte kontrol edilen ortaklıklara
kullandırılan krediler, bu ortaklıkları birlikte kontrol eden hissedarların
her birinin ortaklık sermayesinde sahip olduğu payların, birlikte kontrol
ettikleri toplam paya oranı ölçüsünde ortaklığı birlikte kontrol eden her
bir hissedarın dâhil olduğu risk grubuna kullandırılmış sayılır.
Alım
satım ve bankacılık hesaplarındaki risk tutarının hesaplanması
MADDE 7- (1) Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine
ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında dikkate alınan ve alım
satım veya bankacılık hesaplarında izlenen, bilanço içi ve bilanço dışı tüm
riskler bu maddede belirlenen tutarlar üzerinden kredi sınırları
hesaplamalarına dâhil edilir.
(2) Üçüncü ve dördüncü fıkralar hükümleri saklı
kalmak kaydıyla bankacılık hesaplarında izlenen bilanço içi krediler,
bilançoda izlendikleri tutarlarından 22/6/2016
tarihli ve 29750 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kredilerin
Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak Karşılıklara İlişkin Usul ve
Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca ayrılmış özel karşılıklar ile
değerleme ayarlamaları düşüldükten sonraki tutarları üzerinden dikkate
alınır. Bahse konu kredilerin, ilgili özel karşılıklar ve değerleme
ayarlamaları düşülmeden önceki tutarları üzerinden dikkate alınması
bankaların ihtiyarındadır.
(3) Menkul kıymet finansman işlemleri, Bankaların
Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmelik uyarınca bankanın hesapladığı risk tutarı üzerinden dikkate
alınır.
(4) Alım satım veya bankacılık hesaplarında izlenen
karşı taraf kredi riski yaratan işlemler, Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında belirlenen
Karşı Taraf Kredi Riski Ölçümüne İlişkin Standart Yaklaşım Yöntemi uyarınca
hesaplanan risk tutarı üzerinden dikkate alınır.
(5) Bankacılık hesaplarında
izlenen gayrinakdi krediler ve taahhütlerin risk
tutarı, bunlar için Kredilerin Sınıflandırılması ve Bunlar İçin Ayrılacak
Karşılıklara İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik uyarınca ayrılmış
özel karşılıklar düşüldükten sonraki tutarlarına asgari yüzde on olmak
üzere Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine
İlişkin Yönetmelikte belirtilen dönüşüm oranlarının uygulanması suretiyle
hesaplanır. Bahse konu gayrinakdi kredilerin, ilgili özel karşılıklar ve
değerleme ayarlamaları düşülmeden önceki tutarları üzerinden dikkate
alınması bankaların ihtiyarındadır.
(6) Alım satım hesaplarında izlenen borçlanma
araçları ve ortaklık payları bilançoda izlendikleri tutarları üzerinden
dikkate alınır.
(7) Alım satım hesaplarında izlenen ve referans
varlığın borçlusunun temerrüde düşme riskinin bulunduğu türev işlemler için
referans varlığın borçlusunun risk tutarı aşağıdaki şekilde hesaplanır:
a) Opsiyonlar hariç türev finansal araçların
Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine
İlişkin Yönetmelik uyarınca piyasa riski hesaplamalarında kullanılan uzun
ve kısa pozisyonları ayrı ayrı işlem bacaklarına
ayrıştırılır ve işlemin sadece referans varlığın borçlusunun temerrüdü
nedeniyle bankanın zarara uğrama riski bulunan bacağı, kredi sınırları
hesaplamasında dikkate alınır.
b) Kredi türevlerinde bankanın koruma satıcısı
olduğu durumda, referans varlığın borçlusunun risk tutarı; temerrüdün
ödemeyi tetiklediği zaman ödenecek olan tutardan kredi korumasının mutlak
piyasa değerinin çıkarılması sonucu bulunur. Krediye bağlı tahvillerde
bankanın koruma satıcısı olduğu durumda, risk tutarı hem krediye bağlı
tahvili ihraç eden kişinin hem de referans varlığın borçlusunun kredi
sınırları hesaplamalarında dikkate alınır.
c) Alım satım hesaplarında izlenen opsiyonların risk tutarı olarak; uzun alım opsiyonu
pozisyonunda piyasa değeri, kısa satım opsiyonu pozisyonunda ise kullanım
fiyatından opsiyonun piyasa değerinin çıkarılması suretiyle bulunan tutar
dikkate alınır. Kısa alım opsiyonu için opsiyonun
piyasa değeri olarak belirlenen kâr; uzun satım opsiyonu için ise kullanım
fiyatından, opsiyonun piyasa değerinin çıkarılması suretiyle bulunan kâr
karşı tarafa ait diğer risk tutarları toplamından indirilir. Bu hesaplama
sonucunda bulunan toplam risk tutarının negatif olması durumunda ise risk
tutarı sıfır olarak kabul edilir.
Alım
satım hesaplarında yer alan uzun ve kısa pozisyonların netleştirilmesi
MADDE 8- (1) Alım satım hesaplarında izlenen ve ihraççısı,
kupon ödemeleri, para birimi ve vadeleri aynı olan menkul kıymetlere
ilişkin uzun ve kısa pozisyonlar netleştirilebilir.
(2) İhraççısı aynı olan farklı menkul kıymetler;
kısa pozisyonun, uzun pozisyon ile aynı veya daha düşük öncelik sırasına
sahip olması halinde netleştirilebilir. Pozisyonların göreceli olarak
öncelik sırasının belirlenmesinde menkul kıymetlerin; ortaklık payı,
birincil alacak, ikincil alacak gibi önceliklerine göre gruplandırılması
gerekir. Menkul kıymetlerin öncelik sırasına göre gruplandırılmasının
bankaya aşırı yük getirdiği durumda, ihraççısı aynı olan farklı menkul
kıymetlerin kısa ve uzun pozisyonları netleştirilmeyebilir.
(3) Kısa ve uzun pozisyonların netleştirilmesi
sonucu net kısa pozisyon olması durumunda, bu kısa pozisyon kredi sınırları
hesaplamalarına katılmaz.
(4) Alım satım hesaplarında izlenen bir pozisyona
kredi türevi ile koruma sağlanması durumunda, referans varlık ile koruma
sağlanan pozisyonun farklı olması halinde; kredi korumasının dikkate
alınabilmesi için referans varlığın koruma sağlanan pozisyon ile aynı veya
daha düşük öncelik sırasına sahip olması gerekir.
(5) Alım satım hesaplarında izlenen bir pozisyona
kredi türevi ile koruma sağlanması durumunda, koruma sağlanan pozisyonun
borçlusunun risk tutarından indirilen tutar, koruma sağlayıcısının kredi
sınırları hesaplamalarına dâhil edilir.
(6) Alım satım hesaplarında
izlenen pozisyonlar için kredi temerrüt swabı ile
koruma sağlanması durumunda, koruma satıcısı ya da koruma sağlanan
pozisyonun borçlusunun kredi kuruluşu veya finansal kuruluş olmadığı durumda,
koruma satıcısının risk tutarı olarak, koruma sağlanan pozisyonun
borçlusunun risk tutarından indirilen tutar yerine koruma satıcısı için
Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine
İlişkin Yönetmelik kapsamında belirlenen Karşı Taraf Kredi Riski Ölçümüne
İlişkin Standart Yaklaşım Yöntemi uyarınca hesaplanan karşı taraf kredi
risk tutarı dikkate alınır.
(7) Alım satım hesapları ile bankacılık hesapları
arasındaki uzun ve kısa pozisyonlar netleştirilemez.
Teminatlı
menkul kıymetlerin risk tutarının hesaplanması
MADDE 9- (1) Teminatlı menkul kıymetler, ihraççısının kredi
sınırları hesaplamasında, ikinci fıkra hükmü saklı kalmak kaydıyla nominal değerlerinin yüzde yüzü üzerinden dikkate
alınır.
(2) Aşağıdaki koşulları sağlayan teminatlı menkul
kıymetler kredi sınırları hesaplamalarında nominal
değerlerinin asgari yüzde yirmisi üzerinden dikkate alınabilir:
a) Varlık havuzunun aşağıdaki alacaklardan
oluşması:
1) Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamındaki merkezi yönetim, merkez
bankası, kamu kuruluşu ya da çok taraflı kalkınma bankalarından olan ya da
bunlarca garanti edilen alacaklar veya
2) Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca kredi riskine esas tutarın
standart yaklaşım uyarınca hesaplanmasında yüzde otuz beş ya da daha düşük
risk ağırlığına tekabül eden ve kredi teminat oranı yüzde seksen ya da daha
düşük olan ikamet amaçlı gayrimenkul ipoteği ile teminatlandırılan
alacaklar veya
3) Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik uyarınca kredi riskine esas tutarın
standart yaklaşım uyarınca hesaplanmasında yüzde yüz ya da daha düşük risk
ağırlığına tekabül eden ve kredi teminat oranı yüzde altmış ya da daha
düşük olan ticari amaçlı gayrimenkul ipoteği ile teminatlandırılan
alacaklar.
b) Varlık havuzunun nominal
değerinin teminatlı menkul kıymetlerin nominal değerini asgari yüzde on oranında
aşması.
(3) Varlık havuzuna, ikinci fıkranın (a) bendinde
belirtilen varlıklara ilave olarak 21/1/2014
tarihli ve 28889 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Teminatlı Menkul
Kıymetler Tebliği (III-59.1)’nin 3 üncü
maddesinde tanımlanan ikame varlıklar veya muadil yabancı ülke
düzenlemeleri uyarınca teminatlı menkul kıymet ihracında ikame varlık
olarak kabul edilen varlıklar ile risklerin korunmasını teminen
sağlanan türev işlemler de eklenebilir.
(4) İkinci fıkranın (a) bendinde belirtilen kredi
teminat oranının hesaplanmasında Bankaların Sermaye Yeterliliğinin
Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında
gayrimenkullerin değerlemesine ve belirlenen değerlemelerin gözden
geçirilmesine ilişkin esaslar dikkate alınır.
(5) İkinci fıkrada aranan şartların teminatlı
menkul kıymetlerin ilk ihracı sırasında ve kalan vadesi boyunca sağlanması
gerekir.
KYK'ye, menkul kıymetleştirme pozisyonlarına ve diğer
yapılandırılmış finansal araçlara yapılan yatırımların risk tutarının
hesaplanması
MADDE 10-
(1) Kredi sınırları
hesaplamalarında, alım satım veya bankacılık hesaplarında izlenen KYK’ye, menkul kıymetleştirme pozisyonlarına veya diğer
yapılandırılmış finansal araçlara yapılan yatırımlardan kaynaklanan
risklerin hangi tarafın kredi sınırları üzerinde izleneceği aşağıdaki
şekilde belirlenir:
a) Yatırım yapılan yapılar altındaki herhangi bir
dayanak varlığın risk tutarının, bankanın ana sermayesinin on binde yirmi
beşi veya daha üzerinde olması durumunda bu dayanak varlıkların borçluları
tespit edilir ve söz konusu risk tutarı, kredi sınırları hesaplamasında bu
borçluların varsa diğer riskleri ile birlikte dikkate alınır. Dayanak
varlıkların borçlularının tespit edilememesi halinde ise bu varlıklar karşı
tarafı belirlenemeyen işlemler olarak değerlendirilir ve karşı tarafı
tespit edilemeyen tüm işlemler tek bir risk grubu altında izlenir.
b) Yatırım yapılan yapılar altındaki herhangi bir
dayanak varlığın risk tutarının, bankanın ana sermayesinin on binde yirmi
beşinden az olması durumunda, bu dayanak varlıkların borçluları tespit
edilmeksizin risk tutarı yapının kredi sınırları hesaplamasında dikkate
alınabilir.
(2) Kredi sınırları hesaplamasında, KYK’ye, menkul kıymetleştirme pozisyonlarına veya diğer
yapılandırılmış finansal araçlara yapılan yatırımların risk tutarları
aşağıdaki şekilde belirlenir:
a) Yatırım yapılan yapıların dayanak varlıkların
borçlularının tespit edilmesinin gerektiği durumda;
1) KYK’de olduğu gibi
yatırımcıların aynı öncelik seviyesine sahip olduğu yapılarda dayanak
varlığa ilişkin risk tutarı dayanak varlığın değeri ile söz konusu yapıda
bankanın sahip olduğu payın çarpılması,
2) Menkul kıymetleştirme işleminde olduğu gibi
yatırımcıların farklı öncelik seviyelerine sahip olduğu yapılarda dayanak
varlığa ilişkin risk tutarı, her bir dilim için ayrı ayrı
hesaplanmak üzere, bankanın yatırım yaptığı dilimin değeri ile yapı
içerisindeki dayanak varlığın nominal değerinden
düşük olanının, o dilimde bankanın sahip olduğu pay ile çarpılması,
suretiyle bulunur.
b) Yatırım yapılan yapıların dayanak varlıkların
borçlularının tespit edilmesinin gerekmediği durumda; risk tutarı olarak
yapılan yatırımın nominal değeri dikkate alınır.
(3) Dayanak varlığı aynı olan yapılara çok sayıda
ancak önemsiz tutarda yatırım yapılması durumunda; yatırım kararlarının,
karşı tarafların tespit edilmesi sorumluluğundan kaçınılması suretiyle
kredi sınırları hesaplamasında aşımın gizlenmesi amacıyla yapılmadığının
ispatlanması zorunludur.
(4) KYK’ye,
menkul kıymetleştirme pozisyonlarına veya diğer yapılandırılmış finansal
araçlara yapılan yatırımlarda, dayanak varlığın oluşturduğu risklerin yanı
sıra bu yapılar içerisindeki fon yöneticisi, kurucu, likidite sağlayıcısı,
kredi koruma sağlayıcısı gibi ilave risk faktörü yaratabilecek üçüncü taraflar
tespit edilir ve bunların ortak risk faktörü oluşturup oluşturmadığı, olay
bazında yapıya özellikli durumlar ve üçüncü tarafların rolleri çerçevesinde
değerlendirilir. Değerlendirme
sonucunda;
a) Yatırım yapılan yapıların aynı risk grubunda
değerlendirilmesini gerektirecek bir durumun tespiti halinde, ortak risk
faktörü bulunan farklı yapıların risklerinin birlikte dikkate alınması veya
b) Yatırım yapılan yapı ile üçüncü tarafın aynı
risk grubunda değerlendirilmesini gerektirecek bir durumun tespiti halinde,
yapı ile söz konusu üçüncü tarafın bankaya olan diğer risklerinin birlikte
dikkate alınması,
gerekir.
(5) İkinci fıkranın (b) bendi, ortak risk
faktörlerinin varlığına ilişkin olarak yapılacak değerlendirmeden bağımsız
olarak uygulanır.
Merkezi
karşı tarafların risk tutarlarının hesaplanması
MADDE 11- (1)
Kredi sınırları hesaplamalarında merkezi karşı tarafla yapılan işlemlerin
risk tutarı aşağıdaki tabloda belirtilen takas işlemlerine ilişkin risk
tutarı ile ikinci fıkra uyarınca hesaplanan diğer risk tutarları toplamından
oluşur:
Risk Tutarı
Ticari
riskler
Diğer
tüm riskler gibi
Serbest
olmayan başlangıç teminatı (iflastan ifraz edilmiş olan)
0
(sıfır)
Serbest
başlangıç teminatı (iflastan ifraz edilmiş olmayan)
Başlangıç
teminatının nominal tutarı
Fonlanmamış garanti fonu taahhüdü
0
(sıfır)
Fonlanmış garanti fonu tutarı
Fonlanmış garanti fonuna yapılan katkının nominal tutarı
Ortaklık
payları
Ortaklık
paylarının nominal tutarı
(2) Merkezi
karşı tarafla yapılan diğer işlemlere ilişkin risk tutarının
hesaplamasında, bu Yönetmelikte belirtilen diğer taraflarla yapılan
işlemlerin risk tutarlarının hesaplanmasına ilişkin hükümler uygulanır.
(3) Bankanın üye kuruluş veya müşteri olduğu
durumda takas işlemlerinden kaynaklanan risklerin karşı tarafı Bankaların
Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmeliğin EK-4’ünde yer alan Merkezi Karşı Taraflardan Kaynaklanan
Riskler İçin Sermaye Yükümlülüğünün Hesaplanmasına ilişkin hükümler
uyarınca belirlenir.
(4) Aralarında aynı risk grubunda
değerlendirilmelerini gerektiren başka bir ilişki bulunmaması kaydıyla sadece
takas işlemleri sebebiyle birden fazla merkezi karşı tarafın aynı risk
grubunda dikkate alınmaları zorunlu değildir.
Kredi
sınırları hesaplamalarında kredi riski azaltım
tekniklerinin kullanılmasına ilişkin esaslar
MADDE 12-
(1) Kredi sınırları
hesaplamalarında, 6/9/2014 tarihli ve 29111 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Kredi Riski Azaltım
Tekniklerine İlişkin Tebliğ uyarınca asgari şartları sağlayan finansal
teminatlar, fonlanmamış kredi korumaları ve
bilanço içi netleştirme risk tutarı azaltımı
olarak dikkate alınır. Münhasıran kredi riskine esas tutarın içsel
derecelendirmeye dayalı yaklaşımlar ile hesaplanmasında dikkate alınan
teminatlar kredi sınırları hesaplamasında risk tutarı azaltımında
kullanılmaz.
(2) Birinci fıkrada belirtilen kredi riski azaltım tekniklerinin, Bankaların Sermaye
Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik
uyarınca yapılan sermaye yeterliliği hesaplamalarında kullanılması durumunda,
kredi sınırları hesaplamalarında da kullanılması zorunludur.
(3) Finansal teminatların kullanılması durumunda;
a) Kredi Riski Azaltım
Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen Basit Finansal Teminat Yönteminin
kullanıldığı durumda, kredi tutarının finansal teminatın piyasa değeri
kadar olan kısmı,
b) Karşı taraf kredi riski hesaplamasında dikkate
alınan teminat tutarı,
c) Kredi Riski Azaltım
Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen Kapsamlı Finansal Teminat
Yönteminin kullanıldığı durumda, anılan Tebliğin 42 nci
maddesinde belirtilen Standart Volatilite Ayarlaması Yaklaşımı kullanılarak
hesaplanan teminatın, aynı Tebliğin 40 ıncı
maddesinde tanımlanan volatilite ayarlı değeri,
koruma sağlanan tarafın risk tutarından indirilir ve
indirilen bu tutar koruma sağlayıcısının kredi sınırları hesaplamasına dâhil
edilir.
(4) Fonlanmamış kredi
korumalarının kullanılması durumunda, koruma sağlanan tutar koruma sağlanan
tarafın risk tutarından indirilir ve indirilen bu tutar koruma
sağlayıcısının kredi sınırları hesaplamasına dâhil edilir.
(5) Bilanço içi netleştirmeye ilişkin Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen
şartların sağlanması halinde, söz konusu netleştirme sözleşmeleri kredi
sınırları hesaplamasında Kredi Riski Azaltım
Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtildiği şekilde dikkate alınır.
(6) Kredi korumasının kalan vadesinin korunan
alacağın kalan vadesinden az olması durumunda oluşan vade uyumsuzluğu
halinde;
a) Korumanın başlangıç vadesinin bir yıldan kısa
olması,
b) Korumanın kalan vadesinin üç aydan kısa olması,
durumlarından herhangi birinin varlığı halinde ilgili kredi
koruması dikkate alınmaz.
(7) Vade uyumsuzluğu durumunda kredi sınırları
hesaplamasında dikkate alınacak kredi koruması tutarının, Bankaların
Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine İlişkin
Yönetmelik uyarınca sermaye yeterliliği hesaplamalarında kullanılan aynı
yaklaşım ile belirlenmesi gerekir.
Merkezi
yurt dışında kurulu bankaların Türkiye’deki şubelerinin merkezleri ve yurt
dışında kurulu diğer şubeler ile yaptıkları işlemler
MADDE 13-
(1) Merkezi yurt dışında kurulu
bankaların Türkiye’deki şubelerinin, merkezlerine ve yurt dışında kurulu
diğer şubelere yaptıkları tevdiat, Kanunun 48 inci maddesinin birinci
fıkrası kapsamında kredi olarak sayılır ve bankanın dâhil olduğu risk
grubunun risk tutarları hesaplamasına dâhil edilir.
(2) Merkez ve yurt dışında kurulu diğer şubelerden
sağlanan fonlar 12 nci madde uygulamasında
finansal teminat kapsamında nakit teminat olarak değerlendirilir.
Kredi
sınırlarına tabi olmayan işlemler
MADDE 14-
(1) Aşağıdaki işlemler kredi
sınırlarına tabi tutulmaz:
a) Merkezi yönetimlerden, merkez
bankalarından veya Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve Değerlendirilmesine
İlişkin Yönetmelik uyarınca merkezi yönetimlerden alacaklarla aynı
uygulamaya tâbi tutulan kamu kuruluşlarından alacaklar ile Kredi Riski Azaltım Tekniklerine İlişkin Tebliğde belirtilen
şartların sağlanması kaydıyla merkezi yönetimler tarafından sağlanan
garantiler ya da ihraç edilen menkul kıymetlerle koruma sağlanan alacaklar.
b) Bankaların, merkezi yurt dışında kurulu bankalar
dâhil, diğer bankalar ile gerçekleştirdikleri işlemlerden kaynaklanan gün
içerisindeki alacaklar.
c) Bankaların Sermaye Yeterliliğinin Ölçülmesine ve
Değerlendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında nitelikli işlemleri
gerçekleştiren merkezi karşı taraflarla yapılan takas işlemlerinden
kaynaklanan alacaklar.
ç) Özkaynak unsurlarından
indirilen tutarlar.
(2) Birinci fıkranın (a) bendinde belirtilen
alacakların kredi türevi ile koruma altına alınması durumunda, dayanak
varlığın kredi sınırlarından muaf olmasından bağımsız olarak, ilgisine göre
8 inci maddenin beşinci ve altıncı fıkraları ile 12 nci
maddenin dördüncü fıkrası uyarınca hesaplanan risk tutarı koruma sağlayan
tarafın kredi sınırlarında dikkate alınır.
(3) Özkaynak ile
orantılanarak hesaplanan kredi sınırlarında Kanunun 55 inci maddesi hükmü
de dikkate alınır.
(4) Bir risk grubuna kullandırılan kredilerin
teminatını oluşturmak üzere aynı risk grubuna dâhil gerçek veya tüzel
kişilerden kabul edilen aval, garanti ve
kefaletler risk grubuna ait kredi sınırlarının hesabında dikkate alınmaz.
(5) Bankaların dâhil olduğu risk grubuna
kullandırılan kredi sınırlarının hesaplanmasında bu maddede belirtilen
işlemlerin yanı sıra, aşağıdaki işlemler de dikkate alınmaz:
a) Konsolide edilen bankalar ve finansal
kuruluşlardaki ortaklık payları.
b) Türkiye’de faaliyette bulunan bankalarca, bu
bankaların yabancı ülkelerde bankacılık faaliyetlerinde bulunan konsolide ettikleri ortaklıklarının yükümlülüklerine
karşılık, yabancı ülkelerin yetkili mercilerine ilgili ülke mevzuatı
gereğince verilen sınırsız garanti niteliğini taşıyan taahhütler.
c) Her türlü sermaye artırımları dolayısıyla
bedelsiz edinilen ortaklık payları ile ortaklık paylarının herhangi bir fon
çıkışı gerektirmeyen değer artışları.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kredi
Sınırlarına İlişkin Raporlama ve Sınırlara Uyumsuzluk
Kredi
sınırlarının raporlanması
MADDE 15-
(1) Kredi sınırlarının
hesaplamasında, Bankaların Özkaynaklarına İlişkin
Yönetmelik uyarınca hesaplanan son dönem konsolide
ana sermaye ve özkaynak ile konsolide olmayan ana
sermaye ve özkaynak dikkate alınır ve kredi
sınırları ay sonları itibarıyla hesaplanarak Kuruma raporlanır.
Sınırlara
uyumsuzluk ve aşımların giderilmesi
MADDE 16-
(1) Kredi sınırlarında aşım
oluşması halinde, bankalar bunun nedenlerini, söz konusu durumun
giderilmesine ilişkin alınması planlanan önlemler ile birlikte derhal
Kuruma bildirmek zorundadır.
(2) Finansal piyasalar genelinde dalgalanma
yaşanması halinde, bankalararası para piyasasında
istikrarın sağlanmasını teminen, bu piyasadaki
işlemlerde oluşmuş aşımların sınırlara uyumsuzluk olarak
değerlendirilmemesi Kurulun yetkisindedir.
(3) Aşım tutarı olarak, konsolide
ve konsolide olmayan esasa göre hesaplanan sınırlardan hangisinde aşım varsa
o tutar, birden fazla sınırda aşım varsa yüksek olan tutar dikkate alınır.
(4) Konsolide veya konsolide
olmayan, ana sermaye veya özkaynakta olabilecek
düşüşler nedeniyle kredi sınırlarının aşılması halinde söz konusu aşımların
altı aylık süre içinde giderilmesi zorunludur. Oluşan aşımın, konsolide veya konsolide olmayan, ana sermaye veya özkaynak artışı gerektirmesi halinde, artırım en yüksek
artış tutarını gerektiren ana sermaye veya özkaynak
dikkate alınarak gerçekleştirilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Kalkınma
ve yatırım bankaları için uygulama
MADDE 17-
(1) Kalkınma ve yatırım bankaları
bu Yönetmeliğin yalnızca 4 üncü ve 5 inci maddelerine tabidir. Kurul,
kurumsal yönetim hükümleri ile koruyucu hükümlerin uygulanmasını da dikkate
alarak, kalkınma ve yatırım bankalarından biri, bir grubu ya da tamamı için
bu Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına karar vermeye veya bu Yönetmelikte
belirlenenlerden farklı kredi sınırları belirlemeye yetkilidir.
İntibak
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlük tarihi itibarıyla 6 ncı maddenin birinci
ve ikinci fıkralarında belirlenen kredi sınırlarından herhangi birini aşan
bankalar, bu gerçek ya da tüzel kişiye veya risk grubuna hiçbir şekil ve
surette yeni kredi kullandıramazlar. Bankalar, bu Yönetmelik hükümlerinin
yürürlüğe girdiği tarihten başlamak üzere aşım tutarlarını, bu tutarların 30/6/2024 tarihine kadar yüzde ellisini itfa etmek
suretiyle 31/12/2024 tarihine kadar giderirler. Kurul, bu tarihleri bir
yıla kadar uzatmaya yetkilidir.
Yürürlük
MADDE 18-
(1) Bu Yönetmelik 1/1/2024 tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 19-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu Başkanı yürütür.