Anayasa Mahkemesinin 2/7/2020 Tarihli ve 2018/23568 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-08-14

14 Ağustos 2020 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31213
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğindan:
GENEL KURUL 
KARAR 
BERRİN BARAN EKER BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2018/23568Karar Tarihi : 2/7/2020
Başkan ; Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 
Raportörler : Mehmet Sadik YAMLI Heysem KOCAÇİNAR Başvurucu : Berrin BARAN EKER Vekili : Av. Vedat GÜLEÇ
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayalı olarak iş akdine son verilmesi üzerine açilan işe iade davasinin esası incetenmeden reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkeme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 1/8/2018 tarihinde yapılmiştir.
3. Başvuru, basvuru formu ve eklerinin idari vönden vapilan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuștur.


4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yaplmasıa karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapıłmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanłık)gönderilıiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
8. İkinci Bölüm tarafindan 26/2/2020 tarihinde yapilan toplantıda, nitcliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
9. Başvuru formu ve eklerinde ifade cdildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
A.  Arka Plan Bilgisi 
10. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmıştır. Devletin yetkili organları tarafindan tehdit değerlendirmesi yapılarak demokratik anayasal düzene, bireylerin temet hak ve hürriyetlerine, milli güvenliğe yönelik tehdit oluşturan tüm terör örgütlerine ve illegal yapılanmalara karşı tedbirler alınmas:kararlaştırıłmıştır (ayrıntılar için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK]. B. No: 2016/22169.20/6/2017).

11. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hål ilan edilmiş ve olağanüstü hål kanun hükmünde karamameleri çıkarlmiştır. Bu çerçevede 22/7/2016 tarihinde kararlaştırılan 667 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hükmünde Kararname (KHK) 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

12. 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinde devletin milli güvenliğine karşi faaliyette bulunduğuna Millî Güvenlik Kurulunca karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği, mensubiycti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen her türlü kadro, pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personelin kamu görevinden çıkarılmalari öngörülmüştür.

13. 667 sayılt KHK, 18/10/2016 tarihli ve 6749 sayıh Kanun'un 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucunda kanunlaşmıştır.
B.  Somut Başvuruya İlişkin Olay ve Olgular 
14. Başvurueu, Diyarbakır'ın Kayapinar Belediyesinin (Belediye) işlettiği kreşte alt işveren olan özel bir şirkete (Şirket) bağlı temizlik işçisi olarak çalışmakta iken başvurucunun terör örgütü ile iltisaklı olduğu değerlendirmesiyle iş akdinin feshedilmesi Belediye tarafindan Şirketten istenmiştir. Şirket, bü talep üzerine başvurucunun iş akdini feshetmiştir.

15. Başvurucu, iş akdinin usulüne uygun olarak feshedilmediğini ve fesih için somut bir olguya dayamlmadığını belirterek işe iade istemiyle Şirket ve Belediye aleyhine dava açmıştır. Davahı Belediye cevap dilekçesinde, başvurucunun iş akdinin 667 sayılı KHK ve 25/7/2016 tarihli ve 668 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapilması Hakkında KHK kapsamında feshedildiğini belirterek davanın reddini savunnuştur. Davalt Şirket ise işe alım ve iş akdinin feshinin asıl işveren konumundaki Belediyenin tasarrufunda olduğunu belirtmiştir.
16. Diyarbakır 3. İş Mahkemesi (Mahkeme) 20/12/2017 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. İş Mahkemesinin kararında; 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinin (1) numarahıfikrasında milli güvenliği tehdit eden yapı ve oluşumłarla irtibathı ve iltisaklı olduğu değerlendirilen kişilerin iş akitlerinin feshinin öngörüldüğü, Belediye Başkan Vekili'nin 16/2/2017 tarihli yazısıyla yazı eki listedeki -arałarında başvurucunun da bułunduğu- kişilerin bu kapsamda değerlendirilerek iş akdinin feshedildiği ve aynu maddenin (2) numaralı fikrasıuyarınca da bu kişilerin bir daha kamu hizmetinde çaltştirıłmasınin mümkün olmadığıgerekçesine yer verilmiştir. Gerekçede ayrica davaliların işçi ile çalışmasının beklenemeyeceği, iş akdinin feshinin asıl işverence istenmesi nedeniyle alt işveren açısından feshin zorunlu hâle gelmesinden dolayı davanın reddine karar vermek gerektiği belirtilmiştir.
17. Başvurucu, karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. Başvurueu; ditekçesinde Yargitay22. Hukuk Dairesinin 2/10/2017 tarihli ve E.2017/40671, K.2017/20227_sayih kararına (ilgili karar için bkz. § 35) atıfta bulunarak kendisi hakkında işten çıkarmaya dayanak olabilecek idari, cezai soruşturma olup olmadığının ilgili kurumlardan ataştırılarak õğrenilmesi gerektiğini, yasa dışi hangi yapı ve oluşuma iltisakı veya bunlarla irtibatıbulunduğunun ortaya konulması gerektiğini, oysa hakkında herhangi bir soruşturma bulunmadığını ileri sürmüştür.

18. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesi (Daire) 28/6/2018 tarihli kararıyla istinaf istemini kesin olarak reddetmiştir. Kararda; iş akdinin feshinin Belediye tarafindan 667 sayıh KHK uyarınca başvurucunun milli güvenliği tehdit eden yapılar ile irtibatı ve bu yapılara iltisakı olabileceğinin değerlendirildiği gerekçesiyle istendiği, bu durumda alt işveren açısından feshin zorunlu hâle geldiği ve feshin geçerli sebebe dayandığıasıl işveren yönünden ise hakhlığın ileride açiłacak alacak davasında tartışıłlacağıbelirtilmiştir. İstinaf kararında Yargitay 22. Hukuk Dairesinin 7/3/2017 tarihli ve E.2017/5151, K.2017/4850 sayılı kararıa atıf yapılmıştır (söz konusu karar için bkz. § 32).
19. Nihai karar 27/7/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 1/8/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGiLi HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
1. Kanun Hükümleri 
20. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayıl iş Kanununun "Tanımlar" kenar başhıklı 2.maddesinin ilgili kısmi şöyledir:

"Bir işverenden. işverinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardumcıişterinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu is için görevtendirdiği işçilerini sadece hu işyerinde aldiğı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin isçilerine karşı o işveri iłe ilgilí olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veva alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşınesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur 
... Hizmet alımina davanak teşkil edecek sözleşme ve şartnamelere;
a) Işe atımacak kişilerin belirlenmesi ve işten çıkurma vetkisinin kamu kurum.kuruluşları ve ortaklıklarıa bırakılması,
b) Hizmet ałim sôzleşmeleri çerçevesinde ya da geçici işçi olarak aynı iş yerinde dahu önce çalişmiş olantarın çaliştirilmasina devam olunmasi.

vönünde hükümler konulamaz."
21. 4857 sayılı Kanun'un "Feshin geçerli sebehe dayandırılması" kenar başlıklı 18.maddesinin (1) numarahı fikrası şöyledir:
"Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az alti ayłık kıdemi olan işçinin belírsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren. işçinim yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin. işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanınak zorundadır. Yer altı işlerinde çalışan işçilerde kidem şartı aranmaz."
22. 4857 sayılı Kanun'un "Sözleşmenin feshinde usul" kenar başhıkh 19. maddesi şöyledir:
“İşveren fesih bildirimini yazıhı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir sekilde belirtmek corundadır.

Hakkmndaki iddialara karşı sarvunmasıı almadan bir isçinin helirsiz süreli is sözleşmesi, o isçinin davranşı veya verimi ile ilgili nedenlerie feshedilemez, Ancak.işverenin 25 inci maddenin (I1) mumaralı bendi şartlarına uygun fesih hakkı saklıdır."
23. 4857 sayıh Kanun'un "Fesih bildirintine itiraz ve usulü" kenar başhıkh 20.maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan häliyle ilgili kısntı şöyledir:
"İş sözleşmesi feshedilen işçi. fesih bildiriminde sebep gösteriłmediği veya gösterilen sebehin geçerli bir sebep obmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir uy içinde iş mahkemesinde dava açabilir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandhğıı ispat yükümlülüğü işverene aittir. Işçi, feshin başka bir sebebe dayandīğın iddia ettiği takdirde, bu iddiasın ispatla yükümlüdür.
"

24. 4857 saytı Kanun'un "Geçersiz sebeple yapilan feshin somuçlari" kenar başlıklı21. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"İşverence geçerli sebep gösteribmediği veya gösterilen sebehin geçerli olmadiġımahkemece veya özel hakem tarafindan tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi hir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir αy içinde işe buşlatmaz íse, işçive en az dört aylik ve en çok sekiz aylik ücreti tutarinda tazminot ödemekle yükümlü olur.

Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde. işçinin işe başlatlmaması ħalinde ödenecek tazminut miktarın da helirler.

Kararı kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş hułunan üeret ve diğer hakları ödenir.

İşçi kesinleşen maħkeme veya özel hakem kararıın tehliğinden itibaren on işgünüiçinde işe başlamak için işverene başvuruda buluimak zorundadır. lşçi bu súre içinde başvuruda bulumnaz ise, işverence yapiłmiş olan fesih geçerli bir fesih sayıilır ve işveren sadece hunun hukuki sonuçları ile sorumtu olur."
25. 4857 sayılı Kanun'un "İşverenin haklı nedenle derhal fesih hakkı" kenar başlıkl 25. maddesinin ilgili kısmı şöyledir;
"Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazilı hallerde iş sözleşmesini sürenin hitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir:
I- Sağhık sebepleri 
II- Ahlak ve iyi nivet kurallarına uymayan haller ve henzerleri 
•..
III- Zorlayicı sebepler:
IV. İşçinin gözaltıma alınması veya tutuklanması halinde devamsızhiğın 17 nei maddedeki bildirim süresini aşması.

İşcí feshin yukaridaki bentlerde öngörülen seheplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargı voluna başvurabilir."
26.667 sayılı KHK'nın 4. maddesinin ilgili kısmt şöyledir:
“(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette hulunduğuna karar veriłen yapı. oluşum veya grupłara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibati olduğu değerlendirilen;

f) 14:7/1965 tarihli ve 657 sayilı Devlet Memurları Kanunu ile bu Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncu maddesinde belirtilenter huriç diğer mevzuata tabi her türtü kadro.pozisyon ve statüde (işçí daħil) istihdam edilen personel, ilgili kurum veya kuruluşun en üsi yöneticisi başkanlığında bağli. ilgili veya ilişkili bakun tarafindan oluşturulan kurulun teklifi üzerine ilgisine göre ilgili bakan onuyıyla kamu görevinden çıkarılır.
g) Bir bakanlığa bağlt, ilgili veya ilişkili olmayan diğer kurumlarda her türlü kadro,pozisvon ve stutüde fisçi dahil) istihdam edilen personel, birim amirinin tektifi üzerine atamava yetkili amirin onayiyla kamu görevinden çıkarıłır.

(2) Birinci fikra uvarinca görevine son verilenter hir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez, doğrudan veya dołaylı olarak görevlendirilemezler; görevinden çikaritanlarm uhdelerinde bulunan her türlü mütevelli heyet, kurul, komisyon, yönetim kurulu, denetim kurulu. tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri de sona ermiş sayılır. Bu fikrada sayıdom görevleri vürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatını taşımayanlar hakkmda da bu fikra hükümleri uygulanır."
27.6749 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Terör örgütlerine veya Milli Güvenłik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşıfaaliyette hulunduğuna karar verilen yapi, oluşum veya gruplora üyeliği, mensubiyeti veya iltisukı vahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen:
f) 657 sayılı Devlet Memurları Kanumuna ve diğer mevzuata tabi her türlü kadro.pozişvon ve statüde (işçi dáhil) istihdam edilen personel. ilgili kurum veva kuruluşun en üst yöneticisi başkanłığında bağłi, ilgili veya ilişkili olunan bakan tarafindam oluşturulon kurulun teklifi üzerine ilgili bakan onayıyla kamu görevinden çikarıilır. Bu Kanunun 3 üncümaddesinde helirtilenlerin işlemleri ise söz konusu maddedeki usute göre yapilır.
g) Bir bakanliığa hağlı. ilgili veya ilişkili olmavan diğer kurumlarda her türlü kadro.pozisvon ve statüde (isçi dåhil) istihdam edilen personel, hirim amirinin teklifi üzerine atamaya yetkili amirin onayıyla kamu görevinden çıkarılır.

(2) Birinci fikra uyarınca görevine son verilenler bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez. doğrudan veya dolaylı olarak görevlendirilemezler; görevinden çikarilanların uhdelerinde bulunan her nürlü mütevelli heyet. kurul, komişyon. yönetim kurulu, denetim kurulu, tasfiye kurulu üyeliği ve sair görevleri đe sona ermiş sayılır, Bu fikrada sayılan görevleri yürütmekle birlikte kamu görevlisi sifatım taşımayanlar hakkmda da bu fikra hükümteri uygulanr."
2, Yargitay Kararları
28. Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 15/11/2018 tarihli ve E.2015/2715,K.2018/1720 sayılı kararının ilgili kısmi şöyledir:
"İş sözleşmesini sona erdiren en önemli sebeplerden biri fesihtir. Fesih, sûrekli (belirli va da belirsiz süreli) bir iş sözleşmesini derhal veya belirli bir sürenin geçmesi ile sona erdiren, tek taraflı ve karşı tarafa ulaşması gerekli bozucu yenilik doğuran bir haknr.Dołayısıvla fesih karşı tarafa ulaştığı andan itibaren hüküm ve sonuçlarını doğuran, karşı

tarafin kabulünü gerektirmeyen bir irade açıklomasıdır (Senyen Kaplan. E. Tuncay: Belirli Süreli İş Sözleşmesinin Haksız Feshinin Hüküm ve Sonuçları, Sicil İş Hukuku Dergisi. Yil 2016. Say1 36. s.23).

İs sözleşmesi işçi ile işveren arasında kurułan ve her iki tarafa borç yükleyen hir sözleşme olup. işçi ile işveren arasında karşılıklı güvene dayanam kişisel ve sürekli bir ilişki varatır. Bu nedente ișçi veya işveren turaflarından birinin davramışı ile bu güveni sarsmasıhálimde güveni sarsılan tarafin objektif ivi niyet kurallarma göre artk bu ilişkiyi sürdürmesinin kendisinden beklenemeyeceği durumlarda is söcleşmesi ile hağli kalamayacağı gerçeğinden hareket eden kanun koyucu. vaptığı düzenłeme ile taraflara is sözteşmesini huklı nedenle tazminatsız fesih hakkı tamımştır.

Hukukumuzda 'olağunüstü fesih, "bildirimsiz fesih'. 'süresiz fesih', 'önelsiz fesih.'derhat fesih', 'muhik sebeple fesih' gibi terimlerle ifade edilen haklı nedenle fesih Türk Borçlar Kanumu_md. 435. Iş K. md. 24 ve 25; Deniz İș K. md. 14. 16; Basm İş K. md. 11'de düzenlenmiş bulunmaktadır. Bu nedenłe, huklı nedente fesih kamunla tanunmış bir haktır. Bir tarafin işte bu hakiı nedenle fesih hukkına dayanarak, karşı tarafa yöneltilmesi gereken irade beyanyła iş sözleşmesine geçmişe etkili olmaksızın derhat son vermesi, haklı nedenle fesih olarak tanımlanmuktadır. Bu itibarla İş Kamumu, haklı nedenle fesih hakkını Hakhınedenle derhal fesil' başliığı altımnda düzenlemektedir (Mollamahmutoğłu. H.1 Astarli, M. /Baysal, U.: İş Hukuku Gözden Geçirilmiş ve Genişłetilmiş 6. Bast, Ankara 2014, s. 794)."
29. Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 4/4/2019 tarihti ve E.2015/3294, K.2019/400sayıhı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Asil-alt işverenlik ilişkisi 10.06.2003 tarihinde yürürlüğe giren 4857 sayılı Is Kanunu'nun (4857 sayılı Kanun/Kunun/K/İş Kamunu) "Tanmlar' başłıklı 2’nci maddesinde düzenlenmiştir.

Bu hükme göre. asi işveren-alt işveren ilişkisinin varliğından söz edehilmek için iki ayrı işverenin olması, mal veya hizmet üretimine dair bir işin varliğı. işçilerin sadece asil işverendcn olman iş kapsamında çalıştırıiması ve tarafları muvazaulı bir ilişki içine girmemeleri gerekmektedir. Kanuna uygun biçimde bir asıl-alt işveren ilişkisi kurulmuş ise.asıl işveren, alt işveren işçilerinin Kanundan. iş sözleşmesindenve alt işverenin taraf olduğu bir toplu iş sözleşmesi bulunması hálinde hundan doğan yükümlüklerden işçilere karşı alt işveren ile birlikte sorumlu olacaktır."
30. Yargitay 22. Hukuk Dairesinin 18/t0/2012 tarihli ve E.2012/21299,K.2012/23405 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"İşçive yüktenen iddia açık ve net bir şekilde kamutanmamışsa da vlayın oluş şekli itibariylc iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güveni yıkmaya elverişli bir şüpheye dayantarak yapdmış bir fesih söz konusu ise bu fesih süphe feshi olarak nitelendirilmektedir. Ciddi. önemli ve somut olayların hakhı kildhğı süphe. güven potansiyetine suhip olmaksızın ifa edilemeyecek is için isçinin uyguntuğunu ortadum kaldırdığmdun, şüphe feshi, işçinin yetertitiğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir."
31. Yargitay 9. Hukuk Dairesinin 22/10/2007 tarihli ve E.2007/16878,K.2007/30923 sayıłı kararının ilgilì kismı şöyledir:

"Davahı işveren, davacıın geçmişten gelen subikası ve özellikle yasadışı örgütle bağlantisı nedeni ile güvenlik öntemi olarak iş sözleşmesini feshetmiştir. Bu fesih Alman Hukukunda ve Alman Federal Mahkemelerinde süphe feshi olarak adlandirilmaktadir.Böyle bir jesihte. işverenin işçisine karşı duyduğu şüphc, aralarmdaki güven ilişkisinin zedelenmesine yol açmaktadir. Işverenden katlanması beklenemeyecck hir şüpheden dolayī,işçinin iş ilişkisinin devamı için gerekli olan uygunluğu ortadan kalknğından, güven ilişkisinin sarsiłmasına yol açan şüphe, işçinín kişiliğinde bulunan bir sebeptir. Ciddi.ónemli ve somut olayların haklı kildığı şūphe, güven potansiyeline sahip olmaksızıin ifa edilemeyecek iş için işçinin uyguntuğunu ortadan kaldırdiğıdan. şüphe feshi, işçinin yeterliliğine ilişkin fesih türü olarak gündeme gelecektir. Davacmın geçmişte yasadışı örgüt ūyesi olması, davacının görev yaptığı bôlgede terör olaylorımn artması ve demiryolu ulaşimmm do hedefte bulunmasi, davaht işveren açısından iş ilişkisinin devamı için gerekli olan güvenin sarsildığı. elverişli ohjekif olay ve vakıalara dayanan güçlü bir şüphenin bulunduğu anlamına gelmektedir. Davacmın iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedente vapıldığı kahul edilmelidir. Davanın reddi yerine yazılı şekilde kabudü hatalıdır."
32. Somut olayda Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 9. Hukuk Dairesinin atifta bulunduğu Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 7/3/2017 tarihti ve E.2017/5151, K.2017/4850sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dosva içerisindeki kayut ve belgelerden; davacınu, asıl işveren Bilgi Teknołojiłeri ve İletişim Kurumunda, davali altişveren B. San. ve Tic. Lud. Şti.'de yönetici asistam olarak çalişmakta iken, 15.07.2016 tarihli darhe girişimi sonrasında asil işverenin_20.07.2016tarihli yazisı ile FETÖ terör örgütü ile ilgili olarak yapilun değerlendirmeler sonucunda güventik tedbirleri nedeniyle davacının çalışmasmın uygun görübmediğinin bildirilmesi üzerine alt işverence iş akdinin sona erdirildiği anlaşımaktadır.

Bölge Adliye Mahkemesince davacnnn güvenliği tehdit ettiğine ilişkin somut belge,bilgi sunulmadiğından işe iade kararı veriimiş ise de, geçerli nedenin hulunup hulunmadiıği davacmn işvereni olan alt işveren açısından gerekmekte olup, davacının iş akdinin feshi asi işverence 667 saylı KHK kapsamında FETö ile irtibath olduğu gerckçesiyle istenilmekle, alt işveren açısından fesih zorunlu hale gelmiş ve geçerli fesih sebehi oluşmuştur. Diğer yandan asıl işveren olan Bilgi Teknolojileri ve Hetişim Kurumu'nun stratejik açıdan önemli bir kurum olması ve hizmetlerinin milli güvenliği de ilgilendirmesi karşısında feshin geçerli nedenle yapıldığının kuhulü ve davamn bu gerekçelerłe reddi gerekmektedir. Bu nedenle davamın kabulüne karar verilmesi hatalı olup, bozmayi gerektirmiştir."
33. Başvurueu gibi Belediyeye hizmet veren başka bir firmada çalışan bir işçinin açtığı davada verilen Yargitay 22. Hukuk Dairesinin 25/4/2018 tarihli ve E.2018/3334,K.2018/9761 sayılt kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Davacıın iş sözleşmesinin feshi 667 sayıdı KHK'nm 4. maddesi doğrultusunda davalt işverence oluşturulan komisyon karariyla davalı idare tarafindan gerçekleştiriłmiştir 
Öncelikle belirtmek gerekir ki, 667 sayılı KHK'nn 4.maddesinin I.fikrust uyarınca terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette buhumduğuna karar verilen yapi, oluşun veya gruplara iyeliği. mensubiyeti veya iltisakıyahut hularla irtibatı olduğu değerlendirilenlerin işten çıkartimasına karşı yargı yolunun açık olması feshin geçerli veya haklı nedene doyanıp davanmadığina yönelik yargisal denetimi kaçiılmaz kıłmaktadır. Başka bir onlatımla, fesih işlemine karşı yargı yolu açıksa mahkemenin yargısal denetim kapsamında feshin geçerti veya haklı nedene dayanıp davanmadiğı yonünde inceleme yaparak sonucuma göre bir karar vermesi gerekir.

Somut oloyda is sözteşmesinin 667 sayih Kanum Hükmünde Kararnameye davundiğmdan hureketle feshin geçerli veya hakliı nedene davanıp davunmadiğina yönelik denetim yapılamayacağı gerekçesi ile davanm reddine karar veriłmiş olması ħatałıdıir.
Davacı isçi 4857 sayıh Iş Kanunu hükümłeri çerçevesinde çalışmış ołmakla işsözleşmesinin 24.01.2017 tarihindeki feshinde Is Kanunu'nun 18. re devamı maddeleri hükümleri uygulanmalıdır.

Somut olayda davaciin iş akdinin feshine neden olan bilgi ve belge işverence ibraz edilememiştir. Davacmmn iş akdinin feshine dayunak objektif değerlendirmelerin neler olduğu, hamgi bilgi ve belgeterin feshe gerekçe yapildiğı dovalı Kurumdon araştrılmalı:ayrica duvacı hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evraklari. Emniyet Genel Müdürlüğü ve Jandarma Genel Komutanliği'nn Terörle Mücadele, Kaçakçilik, Organize Suçlar ve İstihbarat ile ilgili hirimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumundan varsa davaci ile ilgili bilgi ve belgeler ile yine Bank Asvava açilmış mevduat hesaplari, hesap ħareketteri ve bumkacihğa ilişkin işlemter olup olmadiğı sorulmali. tüm bilgi ve belgeler değerlendirilerek sonucuna göre hüküm kurulmahdır. Eksik incelemeyle yazılt gerekçe ile davann reddi hatalt olup hozmayı gerektirir."
34. Yargitay 22. Hukuk Dairesinin 3/10/2018 tarihli ve E.2018/10430.K.2018/20956 sayılı kararnin ilgili kismi şöyledir:
"..
Yukarida açiklanan ilke ve esaslar çerçevesinde değerłendirme vapilacak olursa, somut ołayda davacinın iş sözteşmesinin fesħi ile ilgili yasal dayonakların 4857 sayılı Is Kanumu ile birlikte Bakantar Kurulu kararı ile ülke genelinde ilan edilen Olağanüstü Hal kapsammda çıkartilan kanun hükmünde' kararnameler olduğu konusunda tereddüt bulunmamaktadır. Söz konusu kararnamelerin is sözleşmesi ile çatişan isçilere vömelik hükümleri incelendiğinde, gerek 667 sayılı KHK'nin 4. maddesi gerekse 673 sayılı KHK'nin 7. maddesinde bu kanun hükmünde kararnameler kapsamında iş sözleşmesi feshedilen işçiterin bir daho yeniden doğrudon veyu dolayłı olarak eski işinde veya benzer işłerde görevlendirilemeyecckleri, bunları işe iadesinin mümkün olmadiğı şeklinde enmredici nitelikte düzenlemelerin yer aldiğı görülecektir. Bu yasal düzentemelerin nitelik itibariyle.kamu düzenine ilişkin ve açıkça emredici nitelikte olduğu değerlendirildiğinde, açılacak davalarda taraflarca hazirlama ilkesine üstünlük tanunamayacaği göz önüne atumalidvr. Bu itihurla. ilgili kanun hükmünde kararnameler kapsammdaki fesihlere ilişkin olarak açilan işe iade davalarında, taraflarca hazirlama ilkesi yerine istisnai nitelikteki kendiliğinden araştirma ilkesinin uvgulammast gerekmektedir.

Buna göre görülmekte olan davada, sözleşmenin feshine dayanak bilgi ve helgelerin mahkemece resen araştiriłmasi gerekmekte ise de,dosvada sadece Erzurun Cumhuriyet BaşSaveilığma davācı hakkında soruşturma veye kovuşturma olup olmadiğı yönünde yazilan yazı cevabi ile yetinildiği , bu yönde başkaca hir araştırma vapılmadiğı anlaşıłmaktadır.Davacmı iş sözleşmesinin feshine dayanak ohjcktif değerłendirmelerin neler olduğu, hangi bilgi ve helgelerin feshe gerekçe yapıldiğı davałı bankadan sorularak; bumun yanındo resen araştırma ilkesi kapsamında davaci hakkında mevcut ise adlì ya da idari soruşturma evraklari. Emmiyet Genel Müdürlüğü ve Jamdarma Genel Komutanliğı 'nin Terörle Mücadele. Kaçakçılik, Organize Suçlar ve Istihbarat ile ilgili birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumu'ndan getirtilmeli, varsa davaci ile ilgili bilgi ve helgeler ile yine Bank Asya nezdinde açilmış mevduat hesaplorı, hesap hareketleri ve bankacihğa ilişkin iştemler olup olmadiği sorubmali, tüm hilgi ve belgeter değertendirilerek ulaşilacak sonuca göre hüküm kurulmatıdır. Eksik incelemeyle yazih gerekçe ile ilk derece mahkemcsi kararıin kaldırilarak davacının davasmın kabulüne karar verilmesi hatalı olup bozmayı gerektirir."

35. Yargitay 22, Hukuk Dairesinin 2/10/2017 tarihli ve E.2017/40671,K.2017/20227 sayıh kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dosya içerisindeki kayi ve belgelerden; davacının, mufak personeli olarak çalışmakta iken. iş akdinin Türkiye Cumhuriveti Devleti içerisinde vapılanan FethullahçıTerör Örgütü/Paralel Devlet Yapıłanmast' nm (FETÖ/PDY) ve/veya diğer terör örgütlerinin (PKK. PYD, DAİŞ, DHKP-C) sosyal medya üzerinden propagandasım yapmak. finansal destek suğłamak, doğrudan ya da dolaylı yardımda hulumak suretiyle işbirliği içerisinde olabileceği şüphesi ile' sona erdirildiği görülmüştür. Bölge Adliye Mahkemesince davacım iş sözleşmesinin feshinin  "şüphe feshi" nedeniyle 667 sayılı KHK kapsamında FETÖ ile irtibatlı olduğu gerekçesiyle yerinde olduğu yönünde hüküm kurubmuştur.
Dosyada şüphe feshine dayanak oluşturacak nedenler araştirılmamıştır. Öncelikle davaci hakkında varsa adli yu da idari soruşturma evraklari, emnivet ve diğer güvenlik güçlerinden gelecek feshe dayunak bilgi ve belgeler ile taraf delitleri toplanmak suretiyle bir değerlendirmeve tabi tutularak sonucuna göre bir karar verilmelidir. Eksik incelemeyle yazilı şekilde hüküm kurulması hatahıdır."
B. Uuslararası Hukuk 
36. Avrupa Ínsan Hakları Sözleşmesi’nin (Sözleşme) “Adil yargılanma hakkı"kenar başlikli 6. maddesinin ilgili kısmu şöyledir:
"Herkes medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazhklar ya da cezai alando kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek otan, kamumła kurułmuş bağımsız ve tarafsiz bir mahkeme tarafndan davasmn makul hir süre içinde, hakkaniyete uygun ve uçik olarak görülmesini isteme hakkina sahiptir."
37. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AiHM) göre Sõzleşme'nin 6. maddesinin medeni hukuk alanına giren konularda uygulanabilirliği ilk olarak bir uyuşmazlığın varliığına bağhıdır. İkinci olarak uyuşmazlık, en azından savunulabilir bir şekilde ię hukukta tanınmışolduğu söyłenebilecek hak ve yükümlülükler ile ilgili olmalıdır. Son ołarak ise bu hak ve yükümlülükler -her ne kadar bizzat 6. madde bu hak ve yükümlüfüklere Sözleşmeci devletlerin hukuk sistemi içinde belirli bir anlam atfetmese de- Sözleşme anlamında medeni nitelikte olmaltdır (James ve diğerłeri/Birleşik Kralhk [GK], B. No: 8793/79, 21/2/1986, §81).

38. AiHM; Sözleşme'nin 6. maddesinin Sözleşmeci devletlerin iç hukukunda geçen bir hak için belirli bir anlam öngörmediğini, bir hakkın var olup olmadığını karara bağlamada ilke olarak iç hukuka başvurulacağını, ulusal mahkemelerin bu konudaki değerlendirmelerinden farklt bir sonuca ulaşılması için de güçlü gerekçelerin olmasıgerektiğini, yetkiliłerin belli bir başvuran tarafindan talep edilen tedbirin kabul edilip edilmemesine karar vermede takdir hakkını kullanıp kullanmadiğıın dikkate alınabileceğini,hatta bu durumun belirleyici olabileceğini, bununla birlikte salt bir kanun hükmünün lafzında bir takdir unsurunun bulunmasının bir hakkın varlığını tek başına hükümsüz kılmayacağıni,benzer durumlarda iddia edilen hakkin yerel mahkemelerce taninmasi veya yerel mahkemelerin başvuranın talebinin esasıni incelemesi hususunun da gözönüne alınmasi gerektigini belirtmiştir (Boulois/Lüksemburg [BD], B. No: 37575/04, 3/4/2012, §§ 91-94).

39. AiHM; mahkeme hakkı ile ilgili olarak verdiği Kutic/Hırvatistan (B. No:48778/99, 1/3/2002) kararında yaptığı değerlendirmede ise Sözleşme'nin 6, maddesinin (1)numarah fikrasının hukuki uyuşmazhklarin tespiti için mahkemeye erişim hakkıı güvence altına aldığıı yinelemekte ancak bu hakkın yalnızca dava açma hakkı ile sınırłı olmadığıi,ayn zamanda mahkemenin uyuşmazhık konusundaki kararını elde etme hakkını da kapsadığını belirtmektedir. AlHM'e göre bir taraf devletin iç hukuk sistemi uyarınea, bir birey tarafindan açılan davaya ilişkin yürütülen yargılamalar neticesinde davanım nihai bir karara bağlanacağı garanti edilmeden bu kişinin bir mahkeme önünde hukuk davası açmasına izin verilmesi yamıltıcı olur. AlHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının davacılara tanınan usule ilişkin güvenceleri -adil, aleni ve hızlı yargılama- uyuşmazlıklarının nihai bir çözüme kavuşturulacağını garanti etmeksizin detaylı olarak açıklamasının anlamsız olacağına dikkat çekmektedir (Kutic/Hırvatistan. § 25).

40. Diğer taraftan AiHM. bir istihbarat personelinin görevini gerçekleştirmeye zihinsel ołarak uygun ołmadiğia dair doktor raporu nedeniyle görevine son verilmesi üzerine açılan davada, yargı yerinin doktor raporunu irdelemeyi reddetmesinin ve raporu tartışmamasının Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasını ihlal ettiği sonucuna varmiştır. AiHM, başvuranın istihbarat toplama ve verileri işlemekten sorumłu olan Ulusal Güvenłik Teşkilatında bir memur olduğu ve meşru ulusal güvenlik hususlarına ilişkin olarak Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasıda yer alan hakların kısitlanmasının hakhıkihmabileceğini belirtmiş, ancak bununla güdülen amacin meşruluğunun_ ve orantilıhiğının gerekçelendirilmediğinedikkat_çekmiştir (Fazliyski/Bulgaristan, 40908/05, 16/4/2013.§§56-63).

41. Benzer şekilde AiHM, Cezayir'deki tip fakültesinden mezun olan bir başvurucunun diplomasının denkliğinin tanınmaması nedeniyle açtığı davada, Fransa Danıştayının başvurucu tarafindan ileri sürülen hukuki meseleler ile maddi olaylarıdeğerlendirmeden yalnızca idari makamların mütekabiliyet şartı ile ilgili görüşüne bağlıkalarak karar vermesi nedeniyle başvurucunun ileri sürdüğü iddialar çerçevesinde uyuşmazlığın tespiti ile ilgili tüm olgusal ve hukuki konuları incelemek üzere yeterli yargıyetkisine sahip olan bir mahkemeye eriştiğinin düşünülemeyeceğini belirterek Sözleşme'nin 6. maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (Chevrol/Fransa, B. No: 49636/99, 13/2/2003,§§ 76-84).

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
42. Mahkemenin 2/7/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.  Adli Yardım Talebi Yönünden 
43. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılayacak geliri ołmadığınıbeyan ederek adli yardım talebinde bulunmuştur.

44. Anayasa Mahkemesinin Mehmet $erif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. Adil Yargıłlanma Hakkımın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
45. Başvurucu; iş akdinin feshinin geçerli sebebe dayandığı olgusunun 4857 sayıh Kanun'a göre işverence ispatlanması gercktiğini, oysa işverence iş akdine KHK gereği son verildiği belirtilmesine rağmen terör örgütü ile irtibath ve iltisaklı olduğuna dair bir delil bulunmadığını iddia etmiştir. Başvurucu; kurum yöneticisinin iş akdinin KHK kapsamında feshedildiği yönündeki beyanı yeterli görülerek ve bu beyana üstünlük tanınarak işe iade davasımn dercce mahkemelerince reddedildiğini, bu durumun adil yargilanma hakkıni ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

46. Bakanlık görüşünde; ilk derece mahkemesi kararında iłgili mevzuat hükümleri ile benzer Yargitay kararları yorumlanarak davanın reddine karar verildiği, istinaf başvurusu üzerine başvurucunun itirazlarının değerlendirildiği ve feshin geçerli nedene dayandığıgerekçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verildiği belirtilmiştir. Görüşte,derece mahkemesi kararlarinın gerekçesiz olduğundan söz edilemeyeceği de ifade edilmiştir.
47. Başvurucu; Bakanlīk görüşüne verdiği cevapta, hakkında herhangi bir soruşturma vcya kovuşturma bulunmadığıni, terör örgütleriyle irtibatı bulunmadığıyönündeki iddiaları karşılanmadan davanın reddine karar veriłmesiyle gerçek anlamda yargıłama yapıłmadığını, şeklen bir yargılama yapıldığını belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerłendirme 
48. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeri" kenar başhıkh 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasua ve yollardan faydulanmak suretiyle yargı mercileri öninde davacı veva davalı olarak iddia ve savuma ile adil yargilanma hakkina sahiptir."
49. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağłt olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969. 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucunun temel iddiasi; asil işveren tarafindan terör örgütü ile iltisaklı olarak gösterilmesinin derece mahkemelerince veterli kabul edilerek esasi hakkında herhangi bir inceleme ve değerlendirme yapilmadan işe iade davasının reddedilmesidir. Bu nedenle başvurucunun iddialarinın adil yargilanma hakkt kapsamındaki mahkeme hakki yönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
a.Uygulanabilirlik Yönünden 
50. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakki, suçisnadına bağlı yargılamaların yanında bir kimsenin medeni hak ve yükümlülüklerinin karara bağlanmasıyla ilgili yargtamatarda da uygulanır. Anayasa'nın_ 36. maddesinin (1) numarali fikrasının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni tarafından kişiye tanınmış veya en azından savunułabilir temeli bulunan bir hakkın bułunması gerekir. Íkinci olarak bu hakka dair ilgili kişinin menfaatini etkileyen bir uyuşmazhk mevcut olmalıdır. Öte yandan bu uyuşmazlık ihtilaf konusu hakkın tespiti ve bu haktan yararłanılması bakımından belirleyici bir nitelik arz etmelidir (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, B. No: 2015/7942,28/5/2019, § 28).


51. Bireylerin is sözleşmesine bağhı olarak çalışma haklarının ve iş sözleşmesinin geçerli sebebe dayanmaksızın feshi hâlinde feshin geçersizliği ve buna bağlı olarak mahkemelerden tazminat tafep edebiłme hakkı 4857 sayılı Kanun kapsamında koruma altına ahnmıştır. Somut olayda başvurucunun iş sözleşmesinin feshi üzerine feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iadeye karar verilmesi amacıyla dava açılmıştır. Başvurucunun iş sözleşmesinin feshinin geçerli bir nedene dayanıp dayanmadığı ve bu bağlamda işe iade koşullarının ofuşup oluşmadığı hususu uyuşmazhğın esasını oluşturmaktadır. Bu yönüyle dava, başvurueunun işe iadesini ve başvurucuya tazminat ödenmesini temin edebilecektir. Bu durumda bireysel başvuru konusu davanın başvurucunun medeni hak ve yükümlülükleri yönünden bclirleyici bir nitelik taşıdiğı sonucuna vardłmaktadır.

b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
52. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkeme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiann kabul edilebilir olduğuna karar veriłmesi gerekir.

e. Esas Yönünden 
i. Genel Ílkeler 
53. Anayasa'nun 36. maddesinin ikinci fikrasında, hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçıamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı, kişilere davanın görüldüğü mahkemeden uyuşmazlığa ilişkin bir karar verilmesini isteme güvencesini de sağlar. Öte yandan Sözleşme'yi yorumlayan AiHM de Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkeme hakkı şeklinde genel bir hakkı düzenlediğini kabul etmektedir (İhrahim Demiroğlu [GK], B. No: 2017/15698, 26/7/2019 § 54).

54. Demokratik bir toplumda vazgeçilmez bir hak niteliğindeki adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan mahkeme hakkı uyuşmazltğın bir mahkcme önüne getiriłebilmesini, dava konusu edilen uyuşmazlğa ilişkin esaslı iddia ve savunmaların yargımerciince incelenerek değerlendirilmesini ve bir karara bağlanmasın, ayrica verilen kararın icra edilmesini gerektírir. Buna göre mahkeme hakkı; mahkemeye erişim hakki, karar hakkıve kararın jcrası haklarını içcrir. Karar hakki genel itibariyla mahkcme önüne getirilen uyuşmazlığın karara bağlanmasını isteme hakkını ifade eder. Zira dava hakkını kullanan bireyin asıl amacı uyuşmazhık konusu ettiği talebinin esasiyła ilgili olarak davanın sonunda bir karar elde edebilmektir. Bir başka ifadeyle dava sonucunda şayet bir karar elde edilemiyorsa dava açmanın da bir anlamı kalmayacaktır. Öte yandan karar hakkı bireylerin sadece yargilama sonueunda şekli anlamda bir karar elde etmelerini güvence altina almaz. Bu hak aynı zamanda dava konusu edilen uyuşmazlığa ilişkin esashı taleplerin yargı merciince bir sonuca bağlanmasını da gerektirir (bazı farklarla bkz. İbrahim Demiroğlu. § 55).
55. Mahkeme hakkı Anayasa'nın 40. maddesinde güvence altina alınan etkili başvuru hakkıyla da yakından ilişkilidir. Bilindiği gibi Anayasa'nın 40. maddesinde Anayasa'da güvence altına ałınmış hak ve özgürlükleri ihlal edilen herkesin yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânının sağłanmasını isteme hakkı (etkili başvuru hakkı)güvence altina alınmaktadir (4.A. ve A.A. [GK]. B. No: 2015/3941, 1/3/2017, § 59). Etkili 

başvuru hakki; anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceği makul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmcsini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarinı ortadan kaldırmaya (yeterli giderin sağlamaya)elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bułunabilme imkânı sağlanmasıdır. Ancak temel hak ve özgürlüklerin iħlał edildiğine ilişkin iddiaların ileri sürüłebileceği bir başvuru yolunun mevzuatta öngörülmesi yeterli değildir. Söz konusu başvuru yołunun aynı zamanda uygulamada da etkili olması gerekir (.4. 4. ve A.A., §§ 60, 61).

56. Mahkemenin önündeki uyuşmazlığı karara bağlarken taraflardan birinin iddia ve savunmasına bağlı kalarak buna karşı diğer tarafiın öne sürdüğü esashı itirazları tartışmadan yargilamayı sonuçlandırması hâlinde -ortada şeklî anlamda bir karar bulunsa bile- gerçek anlamda bír yargılama yapıldığından bahsedilemeyecektir. Bu durumda uyuşmazlığa karşıyargı yolunun teorik olarak açık olması pratikte bir anlam ifade etmeyecek, böylece mahkeme hakkı ve dolayısıyla adil yargılanma hakkı bir yanıłsamadan ibarct kalacaktır.
57. Mahkemenin önündeki uyuşmazlığın esasinı incelememesi sadece adil yargılanma hakkını zedelemekle kalmaz, ayni zamanda davanın konusunu ołuşturan medeni hakkın bağlantıl bulunduğu diğer (maddi) hak ve özgürlükłer yönünden etkili başvuru hakkının ihlał ediłmesine de yol açabilir. Yargısal başvuru yolları, çoğunlukla bir hak veya özgürlükle bağlantıh uyuşmazlıkların çözüme kavuşturulması amacıyla ihdas edilmiştir.Kişiler dava açmak suretiyle mahkemelerden hak ve özgürlükleriyłe ilgili olarak yargısal koruma talep etmektedir. Bireylerin yargısal koruma taleplerine cevap vermek, bu bağlamda dava konusu uyuşmazhığın esasını inceleyerek iddia ve savunmaları değerlendirdikten sonra davayı karara bağlamak yargı mercilerinin anayasal yükümlülüğüdür.
58. Bununla birlikte öngörülen yükümlülüğün mutlak olmadığı da belirtilmelidir.Bu bağlamda mahkeme hakkının görülmekte olan bir davann yargılama usulü kurallarıgereğince esasinın incelenemeyeceği durumlara özgü olarak neticelenmiş olmasın da (düşme, açılmamış sayılma, karar verilmesine yer olmadığı, süre aşımı vb.) yasakłamadığıbelirtilmelidir. Davanın usule ifişkin hakh bazı nedenlerle reddedilmesi, karar hakki vönünden bir sorun oluşturaz. Zira söz konusu hakkın sağladığı güvence bakımından önemli olan husus açildığı strada davanın -usule ilişkin sorunlar hariç- uyuşmazltğın esasınıçözüme kavuşturma potansiyeline sahip olmasıdır (bazı farklarla bkz. İbrahim Demiroğlu.§56).

59. Öte yandan İbrahim Demiroğlu kararında; devletin uyuşmazlıkların bir an önce sonfandırıłması ve yeni uyuşmazlıkların ortaya çıkmasının önüne geçilerek dava sayısmın azaltılması suretiyłe iyi adalet yönetinini sağlamak, böylece toplumsal barışın tesis edilmeşine de katkıda bulunarak nihai olarak kamu yararını gerçekleştirmek amacıyla belirli konulardaki uyuşmazlıklara ilişkin davaların ortadan kaldırılmasına vönelik düzenlemeler yapma konusunda takdir yetkisinin bulunduğubelirtilmiştir. Söz konusu kararda yapılan değerlendirmeye göre yargı merciince uyuşmazliğın esasınin incelenmesini engelleven ve dolayısıyla bireyin bu hususta bir karar elde etme imkànını ortadan kaldıran bu tip düzenfemeler karar hakkını ihlal etmez. Bununla birlikte bireyin karar elde etme imkânınıortadan kaldıran düzenlemelerin bireye aşırı ve orantısız bir yük yüklememesi gerekmektedir.Bu bağlamda bireyin ortadan kaldırılan davayı açmakla elde etmek istediği maddi uyuşmazltğa ilişkin menfaatlerini kısmen de olsa korumaya, telafi etmeye yönelik birtakım imkânlardan faydalandırıldığı durumlarda davanın ortadan kaldırılmasının bireye aşırı ve katlanlamaz bir külfet yüklediği söylenemeyeccktir (bazı değişikliklerle birlikte bkz.Ibrahim Demiroğlu,§ 57).


60. Ayrica adil yargılanma hakkı davanın sonucuna yönelik bir güvence içermemektedir. Anian hak yargılama sürccinin adil olarak yürütülmesini temin edecek birtakım usul güvenceleri sunmaktadır. Dolayısıyla bireysel başvuru incelemelerinde adil yargilanma hakkı kapsamında değerlendirıne yapılırken davanın sonueuna ilişkin bir çıkarım yapılması mümkün değildir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin tarafların öne sürdüğüve esasa etkili olan iddiaların -mahkene hakkının gereği olarak- derece mahkemelerince işin mahiyetinin gerektirdiği ölçüde incelenip incelenmediğini denetleme görevi bulunmaktadır.
ii.İlkelerin Olaya Uygulanmasi 
61. Somut olayda Belediyeve hizmet veren alt işverene bağli olarak hizmet sözleşmesiyle çalışmakta olan başvurucunun PKK terör örgütü ile irtibatı veya iltisakı olduğu değerlendirmesiyle iş akdinin feshi Belediyece Şirketten istenmiş ve başvurueunun iş akdi feshedilmiştir, Başvurucu bunun üzerine işe iadesine karar verilmesi istemiyłe dava açmıştır.Mahkeme. iş akdinin feshinin Belediye tarafindan 667 sayılı KHK uyarınca başvurucunun milli güvenliği tehdit eden yapilar ile irtibatı ve bu yapilara iltisakı olabileceğinin değerlendirilmesi nedeniyle istendiğini, bu durumda alt işveren açısından feshin zorunlu hâle gelip geçerli olduğunu, haklılığın ise ileride açılacak alacak davasında tartışılacağıgerekçesiyle davayı esastan reddetmiştir, İstinaf Mahkemesi de benzer gerekçeyle istinaf'başvurusunu reddetmiştir.

62. Başvurucu, davanın esasına ilişkin iddia ve savunmalarının derece mahkemelerince incelenmediğinden yakınmaktadir. Öncclikle başvurueunun açtiğı işe iade davasında derece mahkemelerinin uyuşmazlığın esasını karara bağlayıp bağlamadıklarıincelenmelidir. Somut olayda Mahkemenin gerekçeli kararmda davanın esastan reddedildiği belirtilmiştir. Ancak Mahkemenin davayı esastan reddettiğini ifade etmesi gerçek anłamda uyuşmazlığın esasının çözümlendiği anlamına gelmez. Uyuşmazhığın esasının karara bağlandığından söz edilebilmesi için derece mahkemelerinin iş hukuku hükümleri çerçevesinde feshin geçerli bir sebebe dayanip dayanmadığınt ineelemiş olması gerekir.
63. Mahkeme, davayi reddederken öncelikle 667 sayilı KHK kapsanunda.başvurucunun PKK terör örgütü ile bağı olduğuna_ dair asılişverenin değerlendirmesine dayali olarak başvurucunun iş sözleşmesinin feshedildiğini ifade etmiştir. Gerekçede ayrica davaliların işçi ile çalişmasınin beklenememesi, iş akdinio feshinin asıl işverence istenmesi nedeniyle alt işveren açısından feshin zorunlu hâle gelmesinden dolayı davanin reddine karar vermek gerektiği belirtilmiştir. Daire de benzer gerekçeyle istinaf başvurusunu reddeimiştir.
64. Gerek İş Mahkemesinin gerekse Bölge Adliye Mahkemesinin gerekçelerinde her ne kadar feshin geçerli nedene dayandıği belirtilmiş ise de kamu kurumu olan asıl işverenin_ kanaati_ yargi mereince_ incelenerek_ değerlendirilmeden_ davanin_ reddedildiği gözetildiğinde uyuşmazlığın esasıın incelenmediği açıktır. Başvurucu tarafindan asıl işverence hazırlandığı belirtilen listeye yönelik olarak yargılama strasında ileri sürülen itirazlar davalılar tarafindan cevaplanmadığı gibi derece mahkemeleri de feshe dayanak teşkil eden olgulari ve bu çerçevede başvurucunun anilan listede yer almasina dayanak oluşturan somut durumlari araştırma ve inceleme yönünde herhangi bir çaba göstermemiştir.
65. Şu hâlde uyuşmazhğın esası hakkında gerekli inceleme ve değerlendime yapılarak bir karar verilmediğinden başvurucunun karar hakkına bir müdahalede bulunulduğu 

kabul edilmelidir. Bundan sonraki aşamada uyuşmazliğın esasınin karara bağlanmasınıönleven bir yasal düzenlemenin bulunup bulunmadiğı ve varsa böyle bir düzenlemenin başvurucuya aşırı külfet yükleyip yüklemediği incelenmelidir.

66. Derece mahkemelerinin dayanmış olduğu 667sayıl KHK'nın 4. maddesinde,kamu kurumlarında çalışan ve devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Milli Güvenlik Kurulunca karar verilen yapi, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği,mensubiyeti veya iltisaki yahut bunlarla irtibatı olduğu değeriendirilen işçi dáhil personelin kamu görevinden çıkarılacağı belirtilmiştir.

67. Anılan kuralda öngörülen işten çıkarma usulünün kamu çalışanlarıni, kamu kurum ve kuruluşłarını ve buralarda her türlü kadro. pozisyon ve statüde (işçi dâhil) istihdam edilen personeli kapsadığı hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte söz konusu hükmün kamu kurum ve kuruluşlarının alt işverenlerine bağlı olarak çałışan işçileri kapsayıp kapsamadığı açık değildir. Mahkeme 667 sayıhı KHK'nín 4. maddesinin işçileri kapsadığınıvurgulamış ise de anılan maddedeki isçi dâhil kavraminin alt işverene bağlı olarak çalışan işçileri kapsayıp kapsamadığını açıklamamıştır.

68. Ancak somut olaydaki mesclenin özü gözetildiğinde 667 sayıh KHK'nın 4.maddesinin alt işverene bağh olarak çalışan işçileri kapsayıp kapmadığı hususunda kesin bir değerlendirme yapilmasının bu başvuru itibariyla zorunlu olmadığı sonucuna ulaşılmaktadır.Zira somut olaydaki işe iade davasının temelini -667 sayılı KHK'nin 4. maddesi alt işverene uygulanabilir olsun veya olmasın- 4857 sayıli Kanun'un 20. maddesi oluşturmaktadır. Söz konusu madde uyarnca açılan davadaki uyuşmazhığın özü başvurucunun iş sözleşmesinin feshedilmesinin geçerli bir sebebe dayanip dayanmadığıdır. Yukarıda yer verilen Yargitay kararları gözetildiğinde 667 sayıh KHK'nın 4. maddesinin davanın bu niteliğinde herhangi bir değişiklik yapmadığı, sadece devłetin milli güvenliğine karşı fualiyette bułunduğuna Milli Güvenłik Kuruhunca karar verilen yapi, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üye olunmasınt, mensubiyetin veya iltisakın yahut irtibatin bulunması geçerli bir fesih nedeni olarak düzenlediği anlaşıłmaktadır (bkz. §§ 28-35). Diğer bir ifadeyle kanun koyucunun kuralda belirtilen örgüt, yapı, ołuşum veya gruplara üyelik veya mensubiyet bulunımasını ya da bunlarla iltisakh veya bağlantıhı olunmasını işçi ile işveren arasında güven ilişkisini zedeleyen bir olgu olarak kabul ettiği gözlemłenmektedir. Bu durumda alt işveren tarafndan 667 sayılı KHK'nın 4. maddesine dayanılarak gerçekleştirilen fesih işlemine karşı açılan davadaki incelemenin feshin geçerli bir sebebe dayanöp dayanmadığının tespitine yönelik olacağı açıktir.

69. Söz konusu kuralda, devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna Milli Güvenlik Kurulunca karar verilen yapı, oluşum veya gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen işçilerin işsözleşmelerinin feshedilmesi öngörülmüş ancak yargı mereilerinin denetim yetkisini kıstlayan herhangi bir hükme yer veriłmemiştir. Bu bakımdan 667 sayılı KHK'nun 4.maddesi dayanak gösterilerek iş sözleşmesi feshedilen işçiler tarafindan açölan işe iade davalarının esasınin ineclenmesini önleyen herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır.
70. 4857 sayılı Kanun ve bu Kanunu yorumlayan Yargitay içtihatlarına göre asıl işverenin alt işverenden sözleşmenin feshini istemesi feshi kendiliğinden tek başıa geçerli hâle getirmemektedir. Ayrıca her ne kadar işten çıkarmanın şüphe feshine dayah olduğu,dolayısıyla niteliği gereği şüphenin veya şüpheye götüren olguların ispatının imkánsız ołduğu haklı olarak ileri sürülebilirse de -Yargitay kararlarında da belirtildiği üzere- derece 

maħkemelerince işvereni şüpheye götüren olguların ispat koşulu aranmadan bir bütün olarak değerlendirilmesine engel bir durum yoktur. Aksi takdirde işverenin şüphesine dayanak olguların değerlendirilememesi, böylece feshin geçerli nedene dayanip dayanmadiğınin incelenememesi şüphe feshinde yargı yolunun açık olmasını anlamsız kilar. Dolayısıyła derece mahkemelerinin başvurucunun iş sözleşmesinin feshinin geçerli nedene dayanip dayanmadığını inceleme yükümlülüğünün bulunmadığı sonucuna ulaşıłmasını gerektirecek herhangi bir neden söz konusu değildir.

71. Kisacası 667 sayılı KHK'nın 4. maddesinde belirtilen örgüt. yapi, oluşum veya gruplara üye olunması ya da bunlara mensubiyetin veya iltisakın yahut irtibatin bulunmasıgeçerli bir fesih sebebi olarak öngörülmüştür. Ancak bu düzenleme sözü edilen yapılarła irtibatının bulunduğu gerekçesiyle iş sözleşmesi feshedilen bir işçinin açtığı işe iade davasında derece mahkemelerinin geçerli fesih sebebi olarak gösteriłen olguyu, diğer bir ifadeyle işçinin kuralda belirtilen yapılarla irtibatının bulunup bulunmadığını iş hukukunun kurallarını da gözeterek araştırma ve ortaya koyma yükümlülüğünü ortadan kaldirmamaktadir.

72. Somut olayda ise derece mahkemeleri, adil yargilanma hakkınin bir unsuru olan mahkeme hakkı gereği asıt işverenin başvurucu hakkındaki değerlendirmesinin objektif ve makuł dayanakları olup olmadığıni, dolayısıyla geçerłi feshin koşullarımın oluşup oluşmadığını incelemeden asıl işverenin şüphesine bağlı kalınarak sonuca varmıştır. Başka bir ifadeyle derece mahkemeleri yargısal fonksiyonun esasını oluşturan uyuşmazlığın içinde yer alan maddi ve hukuki sorunların bütünüyle ele alınması ve karara bağlanması işlevini yerine getirmemiş, gerçek anlamda bir yargısal faaliyet icra etmemiştir. Dolayısıyła hukuk düzeni tarafından başvurucuya tanınan feshe karşi yargı yolunun açık olması teorik olmaktan öteye geçememiştir. Bu durumda başvurucunun mahkeme hakkının ihłal edildiği sonucuna ulaşilmaktadır.

73. Başvurucunun açtiğı işe iade davasinın esasının incelenmesini engelleyen bir yasal hüküm bułunmadığından mahkeme hakkına yapılan müdahalenin başvurucuya aşını bir külfet yükleyip yüklemediğinin incelenmesine gerek bulunmamaktadır.
74. Açiklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36, maddesinde güvence altina ahnan mahkeme hakkinın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
C. 6216 Sayih Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
75. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargtlama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkmun ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar veritir. Ihlal kararı verilmesi hålinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırilması için yapilmast gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihłal bir mahkeme kararından kaymaklanmişsa, ihlali ve somuçlarmt ortadan kaldurmak için yeniden yargiama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargilama yapilmasmda hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine 

tazminata hükmedilebilir veya gene! mahkemelerde dava açilması yolu gösterilehilir.Yeniden yargilama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarmı ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir. "
76. Başvurucu, yargılamanın yenilenmesine ve zararlarını tazminine karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

77. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldiğında ihlalin nasıl ortadan kaldirılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlałkararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
78. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın iblal cdildiğine karar verildiği takdirde ihłalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldiğından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunłarın yol açtığı sonuçların ortadan kaldirılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

79, İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı ve mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayıl Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasi ile İçtüzükün 79. maddesinin (1) numarah fikrasının (a) bendi uyarnca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldınlması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amaciyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağh olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı ołarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varbğını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir karar kendisine ulaşan mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§ 58, 59;Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

80. Íncelenen başvuruda, derece mahkemelerinin dava konusu uyuşmazhğın esasım incelememeleri sebebiyle adil yargilanma hakki kapsamındaki mahkeme hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyła ihialin mahkeme kararından kaynaklandığıanlaşıłmiştir.

81. Bu durumda mahkeme hakkınin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldıriłması için yeniden yargilama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargilama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıłmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapilması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini 

ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 3. İş Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
82. İhlalin tespiti ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonueuna ulaşılmiştir.

83. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 3.000 TL vekälet ücretinden oluşan yargilama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkeme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargilanma hakkıkapsamındaki mahkeme hakkının İHLAL EDİLDİĞiNE,
D. Kararın bir örneğinin mahkeme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıłmak üzere Diyarbakır 3. Íş Mahkemesine (E.2017/271/K.2017/836) GÖNDERİLMESİNE,
E.Başvurucunun tazminat talebinin REDDÍNE,
F. 3.o00 Tt. vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
G. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanłığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhálinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERiLMESİNE 2/7/2020tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 

Üye Üye Üye Serdar ÖŽGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Cye Üye M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Üye Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI