Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 Tarihli ve 2019/38857 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-15

15 Aralık 2021 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31690
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GURBET ÇOBAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/38857Karar Tarihi : 17/11/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞRaportör : Ayhan KILIÇBaşvurucu : Gurbet ÇOBAN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, deliller değerlendirilirken kolluk tutanağına aksi ispat edilemeyecek seviyede üstünlük tanınması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 18/11/2019 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkanı tarafndan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru befgeferinin bir Örneği bīlgi için Adalet Bakanłığına gönderiłmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvuruçu 1968 doğumlu olup Balıkesir'de ikamet etmektedir. Başvurucu,Balikesir'in Babçelievler Maballesi'nde bulunan"Promil Tekel Büfesi" isimti işyerinin sahibidir. Başvurucunun perakende alkollü içecek satma ruhsatı bulunmaktadır. Balıkesir Emniyet Müdürlüğüne 14/1/2018 tarihinde internet üzerinden gönderilen bir ihbarda başvurucunun işyerinde saat 22.00'den sonra içki satıldığı bildirilmiştir.

9. Kolluk görevlileri tarafindan 16/1/2018 tarihinde -tutanakta sehven 15/1/2018yazılmıştır- saat 02.00'de düzenlenen Tespit ve Fotoğraflama Tutanağı'nda; ihbar üzerine 15/1/2018 tarihinde saat 22.30 sıralarında işyerine gidilerek gözetleme yapılmaya başlandığı,saat 22.55 sıralarında işyerine sonradan H,Ö. olduğu anlaşılan kişinin girdiği ve montunun içine sakladığı bir adet T. marka bira ve bir adet sigarayla işyerinden çıktığı tespitlerine yer verilmiştir.

10. Kolluk görevlileri ayrıca aracına binip giden H.Ö.nün aracını durdurduklarında düzenledikleri 15/1/2018 tarihli ve 23.15 saatli Bilgi Alma Tutanağı'nda H.Ö.nün başvurueunun işyerinden bir adet sigara ve bir adet T. marka birayı toplam 51 TL bedelle satın aldığını kabul ettiği görülmektedir. Söz konusu tutanak iki polis memuru ve H.Ö.tarafindan imzalanmuştır. Kolluk görevlileri bir adet M. marka sigara ile T. marka biranın fotoğrafinı çekmiş ve bunu Tespit ve Fotoğraflama Tutanağı'na dercetmişlerdir. Yine kolluk görevlileri tarafından düzenlenen ve başvurueunun eşi H.Ç.nin de imzasını taşıyan 15/1/2018tarihli 23.50 saatli İhbar Araştırma, Takip, Tarassut, Denetim ve Tespit Tutanağı'nın kolluğun tespitlerinin yazıldığı üst kısmında H.Ö.nün bir adet sigara ve bir adet T. marka birayı toplam 51 TL bedelle satın aldığımı beyan ettiği yazmaktadır. Buna karşılık tutanağın H.Ç.nin beyanının yazıldığı bölümünde ise "Ben 22.00 ile 6.00 arasında herhangi bir alkollü içki satişı yapmıyorum. 15/1/2018 gece saat 22,00'den sonra satış yapmadın." notu yer almaktadir.

11. Balıkesir il Emniyet Müdürlüğünün söz konusu tutanakları Tarım Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Daire Başkanlığına iletmesi üzerine anılan idare tarafindan 29/1/2019 tarihli işlemle başvurucu hakkında 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler Inhisarı Kanunu'nun 6. maddesinin beşinci fikrasının son cümlesinde yer alan "Alkollü içkiler. 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satilamaz." hükmünün ihlal edildiği gerekçesiyle aynı Kanun'un 7. maddesinin birinci fikrasının (e) bendi uyarınca 42.076 TL idari para cezası uygulamiştır.

12. Başvurucu idari para cezasına karşı Balıkesir 1. Sulh Ceza Hâkimliğinde (Hâkimlik) itiraz yoluna başvurmuştur. İtiraz dilekçesinde başvurucu özetle şunları ifade etmiştir:
i. Anılan tarihte alkol satışı yapılmamıştır. Polisler, tutanakta içkinin satıldığıiddia edilen saatten yaklaşık bir saat sonra işyerine gelerek olaydan bahsetmiş; eşi de alkol satış vakiasını inkâr ettiği hâlde denetim ve uyarı amacıyla olduğunu düşündüğü tutanağı imzalamıştır ancak eşi tutanağa "Ben 22.00 ile 6.00 arasında herhangi bir alkollü içki satışı yapmıyorum. 15/1/2018 gece saat 22.00'den sonra satış yapmadım." notunu düşmüştür. Düzenlenen tutanağın bir örneği eşine bırakıłmamıştır. Başvurucuya göre içki satışı vakıasına ilişkin ibareler sonradan tutanağa eklenmiştir.

ii. H.Ö.yü tanımadığı gibi işyerine gelip gelmediğiyle ilgili olarak bir fikir sahibi değildir. Bir an için H.Ö.nün müşteri olduğu kabul edilse bile H.Ö. nezdinde düzenlenen tutanağın işyerinin önünde değil 2,5-3 kilometre ötede tanzim edilmesi usulsüzdür. H.Ö.de bulunduğu iddia edilen bir adet biranın işyerinden alındığı belli değildir. Adı geçen şahsın bu süreçte başka bir işyerine uğrayıp uğramadığıyla ilgili olarak tutanakta bir açıklama bulunmamaktadır.


iii. Polisin üçüncü bir kişiyi izleme yetkisinin bulunup bulunmadığısorgulanmalıdır. Tespit ve Fotoğraflama Tutanağı'ndaki tarihler arasında uyumsuzluk bułunmaktadır. Bu durum bile içki satışı iddiasının her türlü şüpheden uzak bir biçimde ortaya konulamadığını göstermektedir. Tutanakta H.Ö.nün işyerinden çıkışta montunun kabarık olduğu yazmakla birlikte işyerine girişte kabarık olup olmadığıyla ilgili olarak bir tespit bulunmamaktadır. Gece karanlığında monttaki kabarıklığın fark edilebilmesi ve bunun içindekinin bira olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.

iv. Olay gecesi bir adet sigara da satılmış değildir. Sigarının tutanağa eklenmesinin amacı olaya vahamet katmaktır. Eşinin tutanağa düştüğü "Ben 22.00ile 6.00 arasında herhangi bir alkollü içki satişi yapmiyorum. 15/1/2018 gece saat 22.00'den sonra satış yapmadım." notu dikkate alındığında satış iddiasının her türlüşüpheden uzak bir biçimde ispatlanamadığı anlaşılmaktadır.
v. İhharda bulunan kişi komşusu Y.H.dir. Bu kişinin beyanına göre başvurucunun saat 22.00'den sonra bir arkadaşına içki satmaması üzerine şahıs öfkeyle arkadaşının açık olan e-mail hesabından Emniyet Müdürlüğüne asılsız ve gerçek dışı ihbarda bulunmuştur. Y.H. dinlendiğinde olayı bu şekilde gerçekleştiği anlaşılacaktir.

vi. Ayrica cezanın tutarı ekonomik yönden kendisini zora sokacak derece yüksektir. Bu manada uygulanan ceza, çalışma hakkını ihlal etmektedir.
13. İtiraza cevap veren Tarım ve Orman Bakanlığı alkol satış vakıasının tutanakla ispatlandığını, resmî belge niteliğindeki tutanağın aksinin ancak aynı değerdeki bir tutanakla ispatlanabileceğini ileri sürmüş; ayrıca cezanın alt sınırdan uygulandığı gözetildiğinde ölçülüolarak kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

14. Hâkimlik 4/10/2019 tarihli kararla itirazı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde,başvurucunun işyerinde 15/1/2018 tarihinde saat 22.00'den sonra H.Ö.ye bir adet T. marka bira satıldığının iki zabıt mümzii ve H.Ö. tarafindan imzalanan tutanakla sabit olduğu belirtilmiştir. Gerekçede ayrıca başvurucunun tutanağın aksini ispat edecek delil gösteremediği ifade edilmiştir.

15. Başvurucu bu karara karşı -benzer iddialarla- Balıkesir 2. Sulh Ceza Hâkimliğinde itiraz etmiştir. Balıkesir 2. Sulh Ceza Hâkimliği 23/10/2019 tarihli kararla Hâkimlik kararının usuł ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle itirazı kesin olarak reddetmiştir. Nihai karar 30/10/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
16.Başvurueu 18/11/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
17. 4250 sayılı Kanun'un 6. maddesinin beşinci fikrasının son eümlesi şöyledir:
" Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasmda perakende olarak satilamaz."

18.4250 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
" Bu Kanunun 6 nci maddesinin;
e) Beşinci fikrasıın birinci ve ikinci cümlelerindeki yasaklara aykırı hareket edenlere,3/1/2002 tarihli ve 4733 sayılı Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkmda Kanunun 8 inci maddesinin beşinci fikrasının (k) bendinde öngörülen,
idari para cezasi verilir."
B. Uluslararası Hukuk 
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 
19. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargılanma hakkı" kenar başlıkhı 6. maddesinin (1) numaralı fikrasını ilgili kısmı ile (2) numaralı fikrası şöyledir:
"Herkes davasımın medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uyuşmazlıklarfın] ... esasıkonusunda karar verecek olan …. bir mahkeme tarafindan …. görülmesini isteme hakkıa sahiptir...

Kendisine bir suç isnat edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılır."
. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
20. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AiHM) suçluluk karinelerine ve ispat yüküne ilişkin olarak ilkeler belirlemiştir. AtHM'e göre Sözleşme'nin 6. maddesinin (2)numaralı fikrasında korunan masumiyet karinesi (a) mahkemelerin kişinin suç işlediği varsayımından başfamamalarını, (b) ispat yükünün íddía makamına aít ołmasını ve (c) her türlü şüpheden sanığın yararlandırılmasını gerektirmektedir. Bu kapsamda ispat yükümlülüğünün iddia makamından savunmaya devredilmesi kural olarak masumiyet karinesi ihlal edecektir (Telfner/Avusturya, B. No: 33501/96, 20/3/2001, § 15).
21. AlHM; Salabiaku/Fransa (B. No: 10519/83, 7/10/1988) başvurusunda, fiili veya hukuki karinelerin her hukuk sisteminde bulunabileceğini. Sözleşme'nin kural olarak bu karineleri yasakłamadığıı ifade etmiştir. Ancak AtHM, taraf devletlerin ceza kanunłarıyła ilgili olarak bu meselede belli sınırlar içinde kalması gerektiğini vurgulamaktadır. AiHM'e göre 6. maddenin (2) numaralı fikrasi, sadece mahkemeler tarafindan usul kurallarının uygulanması sırasında saygı göstermekten ibaret bir güyence içermemektedir. Dahast, 6.maddenin (2) numaralı fikrasında geçen "ħıkuka uygun olarak“ ibaresi iç hukuka referansla yorumlanamaz. Bu şekildeki bir yorum, yasama organinın mahkemelerin doğal değerlendirme yetkisini kałdrrma ve masumiyet karinesini özünden yoksun bırakma hususunda serbest olması sonucunu doğuracaktir. Böylesi bir durumun adilyargilanma hakkını ve özellikle masum sayılma hakkını koruma altına almak suretiyle hukuk devletinin temel bir ilkesini güvenceye bağlayan 6. maddenin amaç ve hedefleriyle uzlaştınlmasımümkün değildir. Bu nedenle 6. maddenin (2) numaralı fikrasi, ceza kanunlarında 

düzenlenen hukuki ve fiilî karinelere de kayıtsız değildir. Söz konusu fikra, devletlerin hu karineleri ihtilaf konusu meselenin önemini dikkate alan ve savunma tarafinın haklarınıgözeten makul çerçevelerle sınırlamasını gerektirir (Salabiaku/Fransa, § 28).
22. AiHM, Sözleşmeci devletlerin ceza kanunlarına karine derç ederken davanın konusunun önemi ile savunma tarafinın hakları arasında adil bir denge kurma yükümlülüğüaltında bulunduklarını ifade etmektedir. Diğer bir ifadeyle AiHM'e göre başvurulan araç ile ulaşılmak istenen meşru amaç arasında makul bir orantinın var olması gerekir (Janosevic/Ísveç. B. No: 34619/97, 23/7/2002, § 101).

23. AÍHM, Pham Hoang/Fransa (B. No: 13191/87, 25/9/1992) başvurusunda varsayıma dayalı olarak mahkûmiyet kararı verilmesinin masumiyet karinesini ihlal ettiğine ilişkin şikâyeti değerlendirmiştir. Olayda yasa dışı yollardan uyuşturucu madde ithal etme ve gümrük kaçakçılığı yapma suçlarından verilen mahkûmiyet kararının ilgili gümrük mevzuatında öngörülen kaçak malları mülkiyetinde bulunduran kişinin günırük kaçakçılığısuçundan sorumlu tutulacağı yönündeki karineye dayandırıldığı ileri sürülerek masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddia edilmiştir. AiHM yaptığı değerlendirmede, başvurucunun savunma araçlarından tamamıyla mahrum bırakılmadığının ve aleyhine yüklenen karinenin aksi ispat edilemez türden olmadığının altınt çizmiştir (Pham Hoang/Fransa, § 34). AtHM Fransız derece mahkemelerinin karar verirken maddi olayı dikkatli bir şekilde değerlendirdiğini, dava dosyasında hulunan delilleri temel alarak mahkûmiyet karart verdiğini, ilgili mevzuatta yer alan karinelere otomatik bir şekilde dayanmaktan kaçındığınıbelirtmiş ve bu nedenle şikâyet konusu olayda masumiyet karinesinin ihlal edilmediği sonucuna ulaşmiştir (Pham Hoang/Fransa, § 36).

24. AiHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrası kapsamında,hakkaniyete uygun yargılanmanın temel unsurlarından birinin de yargılamanın çelişmeli olmasına (Rowe ve Davis/Birleşik Krallık [BD], B, No: 28901/95, 16/2/2000, § 60) dikkat çektikten sonra Sözleşme'deki hakların etkili bir biçimde korunması için davaya bakan mahkemelerin tarafların dayanaklarım, iddialarını ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi olduğunu belirtmektedir (Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, § 33).AfHM silahların eşitliği ilkesinin ise taraflara, talep ve açıklamalarını diğer tarafa nazaran dezavantajlı olmayacak şekilde ileri sürebilmeleri için firsat verilmesini gerektirdiğini ifade etmektedir (Kress/Fransa, B, No: 39594/98, 7/6/2001, § 72).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
25. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
26. Başvurucu, Hâkimliğin gerekçesinin vicdani delil sistemine aykirı olduğunu belirtmiştir. Başvurucu. Hâkimliğin kolluğun tutanağıyla bağlı kalarak kurduğu gerekçenin hukuki manada gerekçe olma değerini yitirdiğini ifade etmiştir. Başvurucuya göre kanuni düzenleme olmadığı hâide Hâkimliğin kolluk tutanağıyla bağlı kalması ve bu şekilde ispat yükünün ters çevrilmesi hukuk devleti ilkesini ve masumiyet karinesini zedeler. Başvurucu,aksi düşüncenin kabulünün silahların eşitliği ilkesini ihlal edeceğini ileri sürmüş; polis tutanağının aksini ortaya koyacak belgelerin ve tanığının Hâkimlik tarafindan dikkate alınmadığından yakınmıştır. Ayrica itiraz mereiinin kararının gerekçesiz olmasından şikâyet 

etmiştir. Son olarak saat 22.o0'den sonra alkol satış yasağının demokratik ve laik hukuk devleti ilkesine aykırı ołduğu gibi çalışma hakkını da ihlal ettiğini belirmiştir.
B. Değerlendirme 
27. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."
28.Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fikrası şöyledir:
"Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu saylamaz."
29. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarınin masumiyet karinesi ışığında silahların eşitliği ilkesi kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
30. Başvurueunun aleyhine yapılan ihbarın sebebiyle ilgili olarak Y.H.nin tanık olarak dinlenmesini istediği hâlde bu talebinin karşılanmadığına yönelik şikâyetinin ibbarın sebebinin bilinmesinin başvurucu hakkındaki suç isnadının esasının karara bağlanmasında bir etkisinin olmayacağı değerlendirildiğinden incelenmesine gerek görülmemiştir. Başvurucu her ne kadar çalışma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ise de Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadı (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013) uyarınca çaltşma hakkıAnayasa ve Sözleşme ile Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerin ortak koruma alanına girmediğinden bu iddia yönünden ayrıca değerlendirme yapılmasına ihtiyaç bulunmamıştır.
1. Uygulanabilirlik Yönünden 
31. Öncelikle Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma bakkının suçisnadı boyutuyla somut olayda uygulanabilir olup olmadiğının belirlenmesi gerekir.
32. Bir yaptırımın veya hukuki bir tasarrufun/işlemin hangi koşullarla suç isnadıniteliğinde sayılip suç ve cezalara ilişkin güvenceler kapsamunda değerlendirilebileceği daha önce Anayasa Mahkemesi kararlarında açıkça ifade edilmiştir (D.M.Ç., B. No: 2014/16941,24/1/2018; B.Y.C., B. No: 2013/4554, 15/12/2015; Selçuk Özbölük, B. No: 2015/7206,14/11/2018). Somut olayda gece vakti alkollü içki satışı kabahat olarak düzenlenmiş olup başvurucuya 42.076 TL idari para cezası verilmiştir. Anılan kararlarda yer verilen ilkeler bağlamında başvuruya konu cezai sürecin herkes için bağlayıcılığı olan genel bir etki yarattığı, kamu gücünü kullanan bir kamu otoritesi tarafindan yürütüldüğü, bu sürecin cezalandırıcı ve caydıricı bir amacının bulunduğu, ayrica son olarak cezanın miktarı dikkate alındığında somut olaydaki yaptırımın adil yargılanma hakkı bağlamında suç isnadıniteliğinde sayılması gerektiği kuşkusuzdur. Dolayısıyla Sözleşme ve Anayasa'nın ortak koruma alanında yer alan adil yargılanma hakkının suç isnadı boyutuyla somut olay yönünden uygulanabilir olduğuna karar vermek gerekir.


2. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
33. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir ołduğuna karar verilmesi gerekir.
3. Esas Yönünden 
a. Genel ilkeler 
34. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı maddi adaleti değil şekli adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bakımdan adil yargılanma hakkı davanın taraflardan biri fehine sonuçlanmasını garanti etmemektedir. Adil yargılanma hakkı temel olarak yargılama sürecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütülmesini teminat altına almaktadır (M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 80).
35. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının unsurlarından biri de silahların eşitliği ilkesidir. Silahların eşitliği ilkesi, davanın taraflarının usule ilişkin haklar bakımından aymıkoşullara tabi tutulması ve taraflardan birinin diğerine göre daha zayıf bir duruma düşürülmeksizin iddia ve savunmalarını makul bir şekilde mahkeme önünde dile getirme firsatına sahip olması anlamına gelir. Ceza davalarinın yanı sira medeni hak ve yükümlülüklerle ilgili uyuşmazhıklara ilişkin hukuk davaları ve idari davalarda da bu ilkeye uyulması gerekir (Yașasın Aslan, B. No: 2013/1134, 16/5/2013, § 32).
36. Masumiyet karinesi, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüncü fikrasında "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimse suçlu sayılamaz." şeklinde düzenlenmiştir.Masumiyet karinesi, hakkında suç isnadı bulunan bir kişinin adil bir yargilama sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar masum sayılması gerektiğini ifade etmekte ve hukuk devleti ilkesinin de bir gereğini oluşturmaktadır (AYM, E.2013/133, K.2013/169,26/12/2013). Anılan karine, kişinin suç işlediğine dair kesinleşmiş bir yargı kararı olmadan suçłu olarak kabuł edilmemesini güvence attına ałmaktadır. Bunun sorucu ołarak kişinia masumiyeti asıl olduğundan suçluluğu ispat külfeti iddia makamına ait olup kimseye suçsuzluğunu ispat mükellefiyeti yüklenemez. Ayrıca hiç kimse, suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar yargılama makamları ve kamu otoriteleri tarafindan suçłu olarak nitelendirilemez ve suçlu muamelesine tabi tutulamaz (Kürşat Eyol, B. No: 2012/665,13/6/2013, § 26).

37. Sanık masumiyet karinesi gereği suçsuz sayıldığı için yargılama yapılmakta ve maddi gerçeğe ulaşıłmaya çalışılmaktadır. Maddi gerçeğe ulaşmak için suç isnadı altında olan kişiden masum olduğunu ispat etmesi istenemez. Çünkü suç isnadı altında da olsa kişi,hükmen sabit oluncaya kadar suçsuz kabul edilmektedir (Adem Hüseyinoğlu, B. No:2014/3954, 15/2/2017, § 35).

38. Masumiyet karinesi kapsamında yer alan ve iddia edenin iddiasını ispatla yükümlü olması kurali, Anayasa'nın 38. maddesinin gerekçesinde de açıkça ifade edilmiştir.Bununla birlikte genel anlamda suçun kantlanması yükümlülüğü iddia edende kaldığı sürece savunmasını ołuşturmak için ispat yükünü sanığa devreden kurallar ile hukuki veya fili varsayımların olduğu durumlarda ispat yükünün yer değiştirmesi masumiyet karinesine aykırılık taşimaz (AYM, E.2013/38, K.2014/58, 27/3/2014). Ancak suçisnadını içeren karinenin aksinin başvurucu tarafindan yargılama sırasında ispat edilebilmesinin mümkün 

olmasi, hâkimin de bu yönde ileri sürülen iddiaları inceleyip kararını buna göre verebilmesi,bir başka ifadeyle karinelerin kişiyi otomatik olarak suçlu hâline getirmemesi gerekir.Karineler, masumiyet karinesini ihlal eder boyuta ulaşmamalı ve suę isnadı altındaki kişi savunma imkânlarından yararlandırılmalıdır (Adem Hüseyinoğlu, § 36).
39. Bununla birlikte somut olayın özel koşullarında kabahat eylemleri nedeniyle uygulanan idari yaptırımlarda -adli suç ve cezalara nazaran- sorumluluk karinelerine ilişkin standartların daha esnek yörumlanması mümkündür ancak bu durumda dahi ispat bakımından kullanılan karinelerin masumiyet karinesini ihlal eder boyuta ulaşmaması gerekir (Ahmet Altuntaş ve diğerleri [GK], B. No: 2015/19616, 17/5/2018, § 34).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
40. Somut olayda başvurucunun yasak olmasına rağmen saat 22.o0'den sonra -22.55'te- H.Ö.ye bir adet T. marka içki sattığı iddiasıyla başvurucuya 42.076 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucunun cezaya karşı itirazını inceleyen Hâkimlik bu filin işlediğinin sabit olduğu sonucuna ulaşarak itirazı reddetmiştir. Hâkimlik, kolluk görevlileri tarafindan tanzim edilen ve iki polis ile alicı H.Ö. tarafindan imzalan 15/1/2018 tarihli 23.15saatli Bilgi Alma Tutanağı'na dayanmıştır. Anılan tutanakta H.Ö., başvurucunun işyerinden bir adet sigara ve bir adet T. marka birayı toplam 51 TL bedelle satın aldığını kabul etmektedir.

41. Yargılama sırasında başvurucunun olayın kendi versiyonunu Hâkimtiğe açıklama, iddia ve delillerini sunma ve tutanağın içeriğinin güvenilirliğine ve dayanılabilirliğine şüphe düşürme imkânı bulduğu anlaşılmaktadır. Bu bağlamda başvurucu itiraz dilekçesinde belirtilen tutanak içeriğindeki vakıayı inkâr etmiştir. Başvurucu, olay anında işyerinde bulunan eşinin imzasının bulunduğu İhbar Araştırma, Takip, Tarassut,Denetim ve Tespit Tutanağı'nda yer alan "Ben 22.00 ile 06.00 arasında herhangi bir alkollüiçki satişı yapmıyorum. 15/1/2018 gece saat 22.00'den sonra satiş yapmadım." şeklindeki nota dikkat çekmiştir. Başvurucu, Hâkimliğe sunduğu itiraz dilekçesinde bu tutanağın üst kismmın sonradan polis tarafindan doldurulduğunu ileri sürmüş, H.Ö, nezdinde düzenlenen tutanağın işyerinin önünde değil 2,5-3 kilometre ötede tanzim edilmesine dikkat çekmiş,biramn kendi işyerinden alımdiğınm belli olmadığını savunmuş, şahsm bu süreçte başka bir işyerine uğrayıp uğramadığıyla ilgili olarak tutanakta bir açıklamanın bulunmadığına işaret etmiş, tutanakta H.Ö.nün işyerinden çıkışta montunun kabarık olduğu yazmakla birlikte işyerine girişte kabarık olup olmadığıyla ilgili olarak bir tespitin yer almadığını kaydetmiştir.Başvurucuya göre tüm bunlar alkol satış iddiasının her türlü şüpheden uzak bir biçimde ispatlanamadığıni göstermektedir.

42. Håkimlik ise iki polis memuru ve H.Ö. tarafindan imzalan 15/1/2018 tarihli 23.15 saatli Bilgi Alma Tutanağı'nın saat 22.00'den sonra alkol satışı iddiasını ispatladığınıkabul etmiş, ayrica başvurucunun tutanağın aksini ispat edecek delil gösteremediği vurgulamıştır. Hâkimlik, başvurueunun itiraz dilekçesinde belirttiği iddialarla ilgili olarak ise hiçbir değerlendirme yapmamiştir.

4. Başvurucunun iddia ve savunmalarini sunma imkânı elde etmesi silahların eşitliği ilkesinin sağlanması bakımından önem taşımakla birlikte bu imkânın kullanılmasısilahların eşitliği ilkesinin devlete yüklediği yükümlülüklerin ifası için tek başıa yeterli değildir. Mahkemenin bu iddialara ciddiyetle yaklaştığını ve yargılamayı hassasiyet içinde yürüttüğünü göstermesi de gerekmektedir. Mahkemenin olayın başvurucu tarafindan anlatıłan versiyonuna baştan kapalı bir tutum takınmaması ve bu ihtimale de yeterli ölçüde şans 

tanıdığını ortaya koyması beklenir. Somut olayda Håkimliğin başvurucunun iddialarını yeteri kadar değerlendirmeye aldığına dair bir işaret tespit edilememiştir.
44. Öte yandan Hâkimliğin idare tarafindan tanzim edilen tutanakların içeriğinin aksi ispat edilene kadar geçerli olduğu şeklindeki karineye dayandığı görülmektedir. Idari işlemlerin ve bu bağlamda kamu ajanları tarafindan düzenlenen tutanakların içeriğinin hukuka/gerçeğe uygunluk karinesinden yararlanacağı hukukun bilinen bir ilkesidir, Ancak bu karinenin söz konusu işlem ya da tutanağın içeriğinin hukukiliğinin veya gerçekliğinin tartışıldığı bir yargılamada geçerli olması mümkün değildir. İdari işlemin hukukiliğinin veya tutanağın içeriğinin gerçekliğinin dava konusu edildiği bir yargılamada hâkimin değinilen karineyi uygulaması bu davanın açılmasını anlamsız hâle getirir. Bu şekildeki bir yargılamada idare tarafindan tanzim edilen belgelerin içeriğinin gerçekliği karinesinin yargılamanın sonucu yönünden belirleyici olması bireyi devlete karşı dezavantajlı bir konuma sokacağından silahların eşitliği ilkesini zedeleyebileceği gibi suç isnadıyla ilgili yargılama söz konusu olduğunda masumiyet karinesini de ihlal edebilir.
45. Kamu görevlilerince düzenlenen tutanakla delillendirilen suç isnadı söz konusu olduğunda yargı mercilerinden beklenen tutanağın içeriğinin güvenilirliği ve özgünlüğüyle ilgili olarak sanık tarafından ileri sürülen argümanları tarafsız ve nesnel bir değerlendirmeye tabi tutmalarıdır. Maddi gerçckliğin ortaya çıkarılmasını hedefleyen ceza yargılamasında kamu görevlilerinin düzenlediği tutanakların içeriğinin aksinin ispatında berbangi bir delil sınırlamasının söz konusu olması düşünülemez. Delil sınırlamasi, suçun oluştuğunun kabulüiçin tam vicdani kanaatin arandığı, dolayısıyla her türlü şüphenin izalesinin gerektiği ceza yargılamasının amacıyla bağdaşmaz. Bu itibarla samığın delil sunma konusunda tam bir serbestiye sabip olması gerekir. Aksi durumda saniğın masum sayılmasının bir anlamıkalmaz.

46. Yukarıda da tespit edildiği üzere somut yargılama, Anayasa'nın 38. maddesi anlamında suç isnadına ilişkin uyuşmazłık kapsamında kalan bir yargılamadır (bkz. § 32).Başvurucuya isnat edilen saat 22.00'den sonra alkollü içki satma kabahati, kolluk görevlileri tarafindan düzenlenen tutanaklara dayanılarak delillendirilmiştir. Hâkimlik de itirazıreddederken 15/1/2018 tarihli ve 23.15 saatli Bilgi Alma Tutanağı'na vurgu yapmıştır.Başvurucu ise bu tutanağın gerçekliğiyle çelişmiş, güvenilirliğine şüphe düşürmek için çeşitli iddialar öne sürmüştür. Ancak Hâkimlik bu iddiaları değerlendirmeksizin başvurucunun tutanağın aksini ispatlayacak delil gösteremediği sonucuna ulaşmıştır.
47. Hâkimliğin bu değerlendirmesi ispat yükünü ters çevirecek mahiyettedir.Kuşkusuz adil yargılanma hakkı suç isnadıyla ilgili yargılamalarda bile mahkemelerin fili ve bukuki karinelere dayanmasını bütünüyle yasaklamamaktadır. Ancak suç isnadına ilişkin bir yargılamada karinenin adil yargılama hakkını ihlal etmemesi için karineyle kişinin otomatik olarak suçlu ilan edilmemesi, bu bağlamda karinenin aksinin ispat edilebilir nitelikte olmasıve başvurucunun karinenin aksini ispatlama gayesiyle yaptığı açıklama ve sunduğu delillerin mahkeme tarafindan titizlikle ele alındığının gösterilmiş olması gerekir.
48. Olayda başvurucunun ileri sürdüğü argümanların ilgisiz olmadığıanlaşılmaktadır. Bu manada başvurucunun olay anında işyerinde bulunan eşinin alkollü içki satış vakiasını kabul etmediğinin altını çizmek gerekir. Nitekim 15/1/2018 tarihli İbbar Araştırma, Takip, Tarassut, Denetim ve Tespit Tutanağı'nın H.Ç.nin beyamının yazıldiğıbölümünde "Ben 22.00 ile 06.00 arasında herhangi bir alkollü içki satışı yapmıyorum.15/1/2018 gece saat 22.00'den sonra satış yapmadım." notunun yer aldiğı görülmektedir.Başvurucu, tutanağın üst bölümünün kolluk görevlilerince sonradan doldurulmuş

olabileceğini iddia etmiştir. Hâkimliğin bu tutanak ve başvurucunun anılan iddiasıyla ilgili olarak bir değerlendirme yapmamış olmasının maddi olayın tespiti bakımından bir eksiklik olduğu vurgulanmalıdır.

49. Başvurucunun H.Ö. nezdindeki Bilgi Alma Tutanağı'nın işyerinin 2,5-3kilometre uzağında düzenlenmesine ve H.Ö.nün aracının durdurulduğu yere kadar başka bir yere uğrayıp uğramadığıyla ilgili olarak tutanakta bir bilginin yer almamasına yönelik itirazları da önemsiz değildir. H.Ö.nün başvurucuya ait işyerinden çıkarken elinde bira şişesinin görülmemiş olması, bira şişesinin H.Ö.nün işyerinin 2,5-3 kilometre ötesinde durdurulan aracının içinde bulunması olguları gözetildiğinde başvurucunun belirtilen iddialarının tutanağın içeriğinin gerçekliğine ve itibar edilebilirliğine gölge düşürecek ve Hâkimliğin açık yanıt vermesini gerektirecek mahiyette olduğu değerlendirilmiştir. Tutanağın yalnızca polislerin değil H.Ö.nün de imzasını taşıması içeriğinin gerçekliğini ve itibar edilebilirliğini güçlendiren bir unsur olsa da başvurucunun H.Ö.nün beyanının güvenilirliğine yönelik de itirazlar öne sürdüğünü dikkate almak gerekir. Bu koşullarda Hâkimliğin olayın gerçekleşme koşullarıyla ilgili olarak ortaya çıkan şüpheleri dağıtmak için H.Ö.yü dinlemesi oldukça etkili olma potansiyeline sahipken Hâkimliğin bu yönde bir adım atmadığıgörülmektedir.

50. Sonuç olarak kamu görevlilerince düzenlenen tutanağın gerçekliği karinesi aksi ispat edilebilir nitelikte olsa da başvurucunun bunun aksini ispatlamak için ileri sürdüğü iddia ve itirazların Hâkimlikçe değerlendirmeye bile alınmamış olması sebebiyle somut olaydaki uygulanma tarzı itibarıyla karinenin başvurucuyu otomatik olarak suçlu hâle getirdiği anlaşılmıştır. Başvurucuya savunma imkânı tanınmış ise de Hâkimliğin kamu görevlilerince düzenlenen tutanağa üstünlük tanıyan yaklaşımı başvurucunun savunma yapmasını anlamsız hâle getirmiş ve başvurucuyu kamu otoritesi karşısında dezavantajlı konuma düşürmüştür.
51. Bu durumda başvurucu tarafindan yapılan itirazın kamu görevlilerince düzenlenen tutanakların gerçekliği karinesine dayalı olarak reddedilmesinin -başvurucunun savunmalarının hiç irdelenmediği gözetildiğinde- silabların eşitliği ilkesini ihlal ettiği kanaatine varılmıştir.

52. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence attına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki silabların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

4. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
53. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucuun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarmnm ortadan kaldırıbması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarımıortadan kaldhırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargıluma yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açıması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama vapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında 

açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
54. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesine karar verilmesini talep etmiştir.

55. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer hir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
56. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarmın ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunea eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihialin durdurułması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunlariņ yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

57. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü’nün 79. maddesinin (2) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılaına yapılmak üzere kararın hir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargilama sebebinin varhğım kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

58. Íncelenen başvuruda başvurucunun itirazının kamu görevlilerince düzenlenen tutanakların içeriğinin gerçekliği karinesine dayalt olarak reddedilmesi nedeniyle silahların eşitliği ilkesinin ihla) edildiği kanaatine varılmuştır.

59. Bu durumda adil yargılanima hakkı kapsamındaki silahları eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlarıın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıłmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya Özgü düzenleme içeren 6216 sayılt Kanun'un 50, maddesinin (2) numarah fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş. yeniden yargılama kararı verilerek ArtayasaMahkemesini ihłal sonucuna ulaştıran nedenferí gideren, ihlaf kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın 

bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Balıkesir 1. Suih Ceza Hâkimliğine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

60. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Silahların eşitliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altina alınan adil yargılanma hakki kapsamındaki silahların eşitliği ilkesinin İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ilkesinin ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıımak üzere Balıkesir 1, Sulh Ceza Hâkimliğine (D. İş No: 2019/876) GÖNDERiLMESiNE,
D.364,60 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhälinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanhığıma GÖNDERİLMESiNE 17/t 1/2021tarihinde OYBİRLiĞİYLE karar verildi.