İki veya Üç Tekerlekli Araçların ve Dört Tekerlekli Motosikletlerin Tip Onayına Yönelik Araçların Yapısı ve Genel Gereklilikleri Hakkında Yönetmelik (AB/44/2014)’te Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2021-12-30

30 Aralik 2021 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31705 (2. Mükerrer)
YÖNETMELİK 
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığından:
İKİ VEYA ÜÇ TEKERLEKLİ ARAÇLARIN VE DÖRT TEKERLEKLİ MOTOSİKLETLERİN TİP ONAYINA YÖNELİK ARAÇLARIN  YAPISI VE GENEL GEREKLİLİKLERİ HAKKINDA  YÖNETMELİK (AB/44/2014)'TE DEĞİŞİKLİK  YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK 
MADDE 1 - 26/1/2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İki veya Üç Tekerlekli Araçların ve Dört Tekerlekli Motosikletlerin Tip Onayına Yönelik Araçların Yapısı ve Genel Gereklilikleri Hakkında Yönetmelik (AB/44/2014)'in 2 nci maddesinin birinci fikrasının (vv) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“vv) Sürüş çevrimi: Motorun çalıştırılması, varsa arızanın tespit edildiği sürüş modu ile motorun kapatılması işlemlerinden oluşan test döngüsünü,"
MADDE 2 - Aynı Yönetmeliğin 3 üncü maddesinin ikinci fikrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“(2) Ekipman ve parçaların imalatçıları 6 ncı ila 20 nci maddeler uyarınca; fiziksel gösterim deneylerinden faydalanarak onay kuruluşuna piyasaya arz edilen tescil edilen veya kullanıma alınan (hizmete giren) ve Kategori L'de yer alan araçların AB/168/2013Yönetmeliğinin Bölüm 3'ünde belirtilen araç yapısı şartlarına ve aynı zamanda 6 ncı ila 20 nci maddelerde yer verilen ayrıntılı teknik şartlar ve deney prosedürlerine uygun olduğunu gösterir."
MADDE 3 - Aynı Yönetmeliğin 24 üncü maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
"MADDE 24 - (1) Bu Yönetmelik, iki veya üç tekerlekli araçların ve dört tekerlekli motosikletlerin tip onayına yönelik araçların yapısı ve genel gereklilikleri bakımından (AB)168/2013 sayılı Avrupa Parlamentosu ve Konsey Tüzüğünü tamamlayan ve (AB) 2016/1824ve (AB) 2018/295 ile değiştirilen 21/11/2013 tarihli ve (AB) 44/2014 sayılı Yetki Devrine Dayanan Komisyon Tüzüğü dikkate alınarak Avrupa Birliği mevzuatına uyum çerçevesinde hazırlanmıştır.

(2) Bu Yönetmelik hükümlerinde herhangi bir tereddüt hasıl olması durumunda, bu Yönetmeliğin dikkate aldığı (AB) 44/2014 sayılı Konsey Tüzüğünün değişiklikleri dâhil orijinal metni esas alınır."
MADDE 4 - Aynı Yönetmeliğin EK II'sinin;
a) 2.3.1.1 inci ve 2.3.1.2 nci maddelerinde yer alan “silindir/piston düzeni" ibareleri “silidir, piston" olarak değiştirilmiştir.

b) 3.2.1.3 inci, 4 ila 4.2.3 üncü, 5.1 inci, 5.2.3 ila 5.2.6 ncı maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"3.2.1.3. AB/168/2013 Yönetmeliğinin 2 nci ve 4 üncü maddeleri ile Ek I'inde tanımlanan araç (alt) kategorilerini belirten işaret, borular üzerinde okunaklı olacaktır."
“4. L3e-A1 ve L4e-A1 (alt)kategorilerine ilişkin ilâve özel gereklilikler 
4.1. L3e-A1 ve L4e-A1 araçlari, 4.2 ila 4.2.3 maddelerinde ya da 4.3, 4.3.1 ve 4.3.2maddelerinde ya da 4.4, 4.4.1, 4.4.2 maddelerinde ve 4.5, 4.6 ve 4.7 maddelerinde yer alan gerekliliklere uyacaktır. Ayrıca, bu araçlar 3.2.2.1, 3.2.2.3, 3.2.2.4, 3.2.2.5, 3.2.3.1 ve 3.2.3.3maddelerinin gerekliliklerine de uyacaktır.

4.2. Giriş ağzı kanalına sökülmez bir rondela yerleştirilmelidir. Söz konusu rondelanın emme borusu içine yerleştirilmesi halinde, emme borusu kilit civatası ya da sadece özel aletler kullanılarak çıkarılabilen cıvatalar marifetiyle motor bloğuna takılacaktır.

4.2.1. Rondela asgari olarak 60 HRC'lik sertliğe sahip olacaktır. Kısıtlanmış bölümde,kalınlığı 4 mm'yi aşmayacaktır.

4.2.2. Rondelayı çıkarmak ya da değiştirmek amacıyla yapılan her türlü müdahale ya rondelanın ve takviyesinin tahrip olmasına ya da onaylı durumuna geri dönene kadar motorun tamamen veya daimi olarak arızalanmasına neden olacaktir.

4.2.3. AB/168/2013 Yönetmeliğinin 2 nci ve 4 üncü maddeleri ile Ek I'inde tanımlanan araç (alt)kategorisinin gösterimine ilişkin işaret, rondelanın yüzeyinde ya da ondan çok uzak olmayan bir yerde okunaklı olacaktır."
"5.1. Ek III'ün 4 üncü maddesinde belirtilen dönüşüm gerekliliklerine uyan L3e-A2 ya da L4e-A2 alt kategorisine ait aynı araç tipi kapsamındaki her türlü varyant ya da versiyon AB/168/2013 Yönetmeliğinin Ek I'inde yer alan L3e-A2 ya da L4e-A2 alt kategori sınıflandırmasında belirtilen değerlerin iki katından daha fazla azami net motor gücü ve/veya azami sürekli anma gücüne sahip L3e-A3 ya da L4e-A3 tipi, varyantı ya da versiyonundan türetilmeyecektir (örneğin, 70 kW ila 35 kW ya da daha düşük, 50 kW ila 35 kW ya da daha düşük)."
“5.2.3. Hava filtresi/filtreleri dahil olmak üzere hava giriş sistemi (değişiklik ya da sökme);
5.2.4. Aktarma organi;
5.2.5. Güç aktarma organının tahrik ünite performansını kontrol eden kontrol ünitesi/üniteleri;
5.2.6. AB/168/2013 Yönetmeliğinin Ek II(A)'si uyarınca onaylanan tahrik ünitesi performansında herhangi bir değişikliğe yol açan tam motor yükünü sınırlandıran her türlü(mekanik, elektrikli, yapısal, vb.) parçanın sökülmesi."
c) 3.2.2.4 üncü maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde, 3.2.3.3 üncümaddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler, 4.2.12 nci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler 5.2.1 inci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde ve 6 nci maddesinden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler eklenmiştir.
"3.2.2.5. İki zamanlı motorlar için, silindirin tabanı ile varsa, karter arasındaki her türlücontanın azami kalınlığı montaj sonrasında 0,5 mm'yi geçmeyecektir."
“3.3. Sürekli Değişken Şanzıman (CVT)
3.3.1. Mevcut ise CVT şanzımanı asgari 2 adet kesme civatası yardımıyla takılacak ya da sadece özel aletler kullanılarak sökülecektir.

3.3.2. İki disk arasındaki etkin mesafenin sınırlandırılması vasitasıyla dişli oranınısınırlandırmayı amaçlayan CVT mekanizması, disk sistemini tahrip etmeden belirtilen azami müsaade edilen araç hızının %10'unundan fazla azami araç hızının artışı ile sonuçlanabilecek sınırın ötesinde etkin mesafenin değiştirilmesi mümkün olamayacak şekilde bir ya da her iki diskin bünyesine tamamen dahil edilecektir. İmalatçının azami araç hızını ayarlamak için CVT içerisinde birbiriyle değiştirilebilir boşluk halkaları kullanması halinde, belirtilen halkaların tamamen çıkarılması azami araç hızını %10'dan daha fazla arttırmayacaktır."
“4.3. Her bir emme borusu, yalnızca özel aletler kullanılarak sökülebilen çıkarılabilen kilit cıvatası ya da cıvatalar yardımıyla takılacaktır. Dış tarafta gösterilen kısıtlanmış bölüm boruların içerisine yerleştirilecek; belirtilen noktada, duvar kalınlık olarak 4 mm'den ya da kauçuk gibi esnek bir malzemeden oluşuyorsa 5 mm'den az olacaktır.
4.3.1. Kısıtlanmış bölümü değiştirmeye yönelik borular üzerindeki her türlü müdahale boruların tahrip olmasına ya da onaylı durumuna geri dönene kadar motorun tamamen veya daimi olarak arızalanmasına neden olacaktır 

4.3.2. AB/168/2013 Yönetmeliğinin 2 ve 4 üncü maddeleri ile Ek I'inde tanımlanan araç(alt)kategorisinin gösterimine ilişkin işaret borular üzerinde okunaklı olacaktır.

4.4. Silindir kafası içerisine yerleştirilen giriş ağzı kanalının parçası, kısıtlanmış bölüme sahip olacaktır. Giriş ağzı geçişinin tamamında, (valf yuvası haricinde) daha fazla kısıtlanmışbir bölüm mevcut olmayacaktır.

4.4.1. Kısıtlanmış bölümü değiştirmeye yönelik kanal üzerindeki her türlü müdahale,boruların tahrip olmasına ya da onaylı durumuna geri dönene kadar motorun tamamen veya daimi olarak arızalanmasına neden olacaktır.

4.5. 4.2 maddesinde atıfta bulunulan kısıtlanmış bölümlerin çapı ilgili araç(alt)kategorisine göre değişiklik gösterebilir.

4.6. İmalatçı kısıtlanmış bölümün/bölümlerin çapını/çaplarını temin edecek ve onay kuruluşu ile teknik servise belirtilen bu kısıtlanmış bölümün gazların geçişi için çok kritik olduğunu ve değiştirilmesi halinde, tahrik ünitesinin performansını arttırabilecek herhangi başka bir bölüm olmadığını kanıtlayacaktır.

4.7. Montaj sonrasında, silindir kafası contasının azami kalınlığı 1,6 mm'yi geçmeyecektir."
"5.2.2. Yakit besleme ve dağıtım sistemi"
"7. L1e, L2e, L3e-A1, L4e-A1 ve L6e (Alt)kategorilere ilişkin ilâve gereklilikler 
7.1. Aşağıda sıralanan parçalar, donanım ve aksamlar ya araç imalatçısı ya da belirtilen (yedek) parçalar, donanım ya da aksamların imalatçısı tarafindan tanımlama amaçlarıdoğrultusunda atanmış olan kod numarası/numaraları ve sembolleri vasıtasıyla dayanıklı ve silinmez biçimde işaretlenecektir. Yukarıda belirtilen işaretleme, normal kullanımda okunaklıkalması ve tahrip edilmeden sökülememesi kaydıyla etiket şeklinde olabilir.
7.2. 7.1 maddesinde atıfta bulunulan işaretleme prensip olarak ilgili parça ya da aracın diğer parçaları sökülmeksizin okunaklı olacaktır. Aracın karoserinin ya da diğer parçalarının işaretlemeyi kapattığı durumda, araç imalatçısı ilgili parçaların açılması ya da sökülmesi ve işaretlemenin yerine ilişkin gösterimleri yetkili makamlara temin edecektir.
7.3. Kullanılan karakterler, şekiller ya da semboller en az 2,5 mm yüksekliğe sahip olacak ve kolaylıkla okunaklı olacaktır.

7.4. 7.1 maddesinde atıfta bulunulan parçalar, donanım ve aksamlar tüm (alt)kategoriler için aşağıda belirtilenlerdir:
7.4.1. Yanmalı motor ya da elektrikli tahrik motor yönetimi amaçları doğrultusundaki her türlü elektrikli/elektronik cihaz (ECU ateşleme modülü, enjektörler, emme havası sıcaklığı,vb.),
7.4.2. Karbüratör ya da muadil cihaz,
7.4.3. Katalitik konvertör(ler) (sadece susturucu ile bütünleşik haldeyse),
7.4.4. Karter,
7.4.5. Silindir,
7.4.6. Silindir kafası,
7.4.7. Egzoz boru(ları) (susturucudan ayrı ise),
7.4.8. Giriş borusu (karbüratör ya da silindir ya da karterden ayrı şekilde döküm ise),
7.4.9. Giriş susturucusu (hava filtresi),
7.4.10. Kısıtlanmış bölüm (manşon ya da diğer),
7.4.11. Gürültü azaltma cihazı (susturucular),
7.4.12. Şanzıman tarafından tahrik edilen parça (arka zincirli teker (dişli) ya da makara),7.4.13. Şanzıman tahrik parçası (ön zincirli tekerlek (dişli) ya da makara)
7.5. Ayrıca, L1e, L2e, ve L6e kategorileri için, aşağıda yer alan parçalar, donanım ve aksamlar 7.1 maddesi uyarınca işaretlenecektir:
7.5.1. CVT şanziman,
7.5.2. Şanzıman kontrolörü."

c) 3.5 inci, 3.5.1 inci, 3.5.2 nci, 4.2.4 ila 4.2.12 nci ve 5.2.7 maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.

MADDE 5 - Aynı Yönetmeliğin EK III'ünün;
a) 4.2.5 inci, 4.2.6 nci, 4.2.7 nci, 4.2.10 uncu ve 4.2.11 inci maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

“4.2.5. 4.2.2, 4.2.3 ve 4.2.4 maddelerinde siralanan ve AB/168/2013 Yönetmeliğinin Ek II'sinde ortaya konan dışındaki diğer tüm tip onay gereklilikleri (L3e/L4e)-A2 ve (L3e/L4e)A3 motosiklet düzenleri arasında ortak ve eşit olarak kabul edilecek ve dolayısıyla, her iki performans düzeni için sadece bir kez test edilip, raporlanacaklardır. Ayrıca, sistemler,aksamlar ve ayrı teknik üniteler ya da her iki düzen hakkındaki aynı tip onay gerekliliklerini yerine getiren araçlara ait donanım ile ilgili test raporları yukarıda belirtilen düzenlerin herhangi birine ilişkin tip onayı açısından kabul edilecektir.

4.2.6. Tekil bir tip onay numarası olan (L3e/L4e)-A2 kategori düzenine sahip olan motosiklet için bir adet WVTA düzenlenecektir.

4.2.7. Tekil bir tip onay numarası olan (L3e/L4e)-A3 kategori düzenine sahip olan motosiklet için bir adet WVTA düzenlenecektir. 4.2.6 maddesi ile bu maddede atıfta bulunulan her iki tip onay numarası AB/168/2013 Yönetmeliğinin 39 uncu maddesi ve AB/901/2014Yönetmeliğinin Ek V'i uyarınca plaka üzerine basılacaktır. (L3e/L4e)-A2 alt kategorisinden (L3e/L4e)-A3 motosiklet düzenine ve bunun tersine dönüşümü kolaylaştırmak amacıyla,mütekabil araç imalatçı beyanına ilişkin şablon AB/901/2014 Yönetmeliğinin Ek I'inin Kısım B'sindeki İlave 24 uyarınca bilgi klasörüne eklenecektir. Ayrıca, uygunluk belgesi üzerindeki L3e-A2 ve L3e-A3 düzenlerinin her ikisine ilişkin tahsis edilmiş maddeler AB/901/2014Yönetmeliğinin Ek IV'ünde belirtilen şablona göre araç imalatçısı tarafindan temin edilecektir."
“4.2.10. Uygunluk Belgesi AB/901/2014 Yönetmeliğinin Ek IV'ünün 1.7 maddesinde belirtilen gereklilikler uyarınca doldurulacaktır.

4.2.11. (L3e/L4e)-A2 ve A3 motosiklet düzenine ilişkin sadece tek bir araç tanıtım numarası (VIN) (L3e/L4e)-A2 alt kategorisinden (L3e/L4e)-A3 alt kategorisine ya da tam tersine dönüştürülebilen motosikletlere verilecektir. Araca takılan zorunlu plaka bu VIN'i içerecek ve her iki düzendeki sabit gürültü seviyeleri yanında (L3e/L4e)-A2 düzenindeki azami net ya da azami sürekli anma gücüne ilişkin açık gösterimi taşıyacaktır."
b) 4.4.2 nci maddesi yürürlükten kaldırılmıştır.
c) 6.1 inci maddesinde yer alan Tablo 3-1'in ikinci satırı aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.


MADDE 6 - Aynı Yönetmeliğin EK $\mathrm{I V}$ ünün;
a) 4.1.1.3.1 inci maddesinde yer alan $\mathrm{C O}_{2}$ ve egzoz emisyonlarına" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$  emisyonlarına” olarak değiştirilmiştir.

b) 4.1.1.3.1.1 inci maddesinde yer alan “egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonlarının" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonlarının" olarak değiştirilmiştir.


c) 4.1.1.3.1.1.1.3 üncü maddesinde yer alan “egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" ibaresi "egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları” olarak ve “Egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" ibaresi "Egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" olarak değiştirilmiştir.

c) 4.1.1.3.1.1.2.2 nci maddesinde yer alan “Egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" ibaresi “Egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" olarak değiştirilmiştir.

d) 4.1.1.3.1.1.2.3 üncü maddesinde yer alan “egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonlarına" ibaresi "egzoz borusu kirleticisi ve e $\mathrm{C O_{2}}$ emisyonlarına” olarak değiştirilmiştir.
e) 4.1.1.3.2.1 inci maddesinde yer alan “egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonu" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonlarıi" olarak değiştirilmiştir.

f) 4.1.1.3.2.3 üncü maddesinde yer alan “egzoz emisyon" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi" olarak değiştirilmiştir.

g) 4.1.1.3.2.4 üncü maddesinde yer alan “Eşitlik $4{-}2;$ ibaresi "Eşitlik $4-3:$ olarak değiştirilmiştir.

ğ) 4.1.1.3.3.1 inci maddesinde yer alan “egzoz ve $\mathrm{C O_{2}}$ emisyonu" ibaresi "egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" olarak değiştirilmiştir.

h) 4.1.1.3.3.3 üncü maddesinde yer alan “Egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ _ emisyonlarının" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O_{2}}$ _ emisyonları" olarak değiştirilmiştir.

1) 4.1.1.3.3.4 maddesindeki “Eşitlik 4-3:" ibaresi “Eşitlik 4-4:" şeklinde değiştirilmiştir.i) 4.1.1.3.3.6 maddesindeki “Eşitlik $4–4;$ ibaresi "Eşitlik $4-5;$ şeklinde değiştirilmiştir.
j) 4.1.1.4 üncü maddesinde yer alan $\mathrm{C O}_{2}$ ve egzoz emisyonlarına" ibaresi "egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O_{2}}$ emisyonlarına" olarak, “egzoz ve $\mathrm{C O_{2}}$ emisyonları" ibaresi “egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O_{2}}$ _ emisyonları" olarak ve “Egzoz ve $\mathrm{C O}_{2}$ emisyonları" ibaresi "Egzoz borusu kirleticisi ve $\mathrm{C O_{2}}$ _ emisyonlarına" olarak değiştirilmiştir.

k) 4.1.1.3.1.1.1.1.1 inci, 4.1.1.3.1.1.1.1.2 nci ve 4.1.1.3.1.1.1.1.3 üncü maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"4.1.1.3.1.1.1.1.1. AB/168/2013 Yönetmeliği 23(3)(a) maddesinde belirtilen dayanıklılık yönteminin geçerli olması halinde, bozulma çarpanları AB/168/2013 Yönetmeliği Ek VII(A)'da atıfta bulunulan ve emisyon bileşeni başına düşen eğim ve ara değerlerinden kaynaklanan 4.1.1.3.1.1.1.1.2. maddede atifta bulunulan doğrusal hesaplama yöntemine göre tam mesafe dahil olmak üzere bu mesafeye kadar olan tip I misyon test sonuçlarından yola çıkılarak hesaplanacaktır. CoP kirletici emisyon sonuçları aşağıda yer alan formül yardımıyla hesaplanacaktır:
\begin{array}{r l}&{{\it D e n k l e m~4-I}\colon}\\ &{\quad{\tt Y f u l l=a~(X f u l l-X C o P)+Y C o P}}\\ &{{\it B u r a d a}\colon}\\ &{{\it a}\quad={\it A B/168/2013~\mathrm{Y/\bar{\bar{\delta}}n e t m e l i g i~E k~V(A)'d a~b e l i r t i l e n~t i p~V}}}\\ &{\quad{\it t e s t i n e~g/\bar{\delta}r e~b e l i r l e n e n~e\bar{g}i m~d e\bar{g}e r i~((m g/k m)/k m)};}\\ &{{\it X F u l l~={\it A B/168/2013~\mathrm{Y/\bar{\delta}n e t m e l i g i~E k~V I I'd e~b e l i r t i l e n}}}}\\ &{\quad{\it d a y a n k l i l h k~k i l o m e t r e~h e s a b i(k m)};}\\ &{{\it X C o P}\quad={\it T i p~I~C o P~T e s t i n i n~y a p l i d i\bar{g}i~a n d a~C o P~a r a c i m n}}\\ &{{\it s t e r~h e s a b i};}\end{array}
Yfull= mg/km cinsinden kirletici emisyon bileşeni başına düşen CoP emisyon sonucu. Ortalama CoP sonuçları AB/168/2013Yönetmeliği Ek $\operatorname{V I}(\mathsf{A})^{\prime}$ 'da belirtilen kirletici emisyon limitlerinden daha düşük olacaktır;
$\mathrm{YCoP}=\mathrm{CoP}$ aracı ile test tipi I'in emisyon bileşeni başına düşen kirletici 

emisyonu test sonucu (mg/km) (THC, CO, NOx, NMHC ve mevcut ise PM).


4.1.1.3.1.1.1.1.2. AB/168/2013 Yönetmeliği 23(3)(b) maddesinde belirtilen dayanıklılık yönteminin geçerli olması halinde, bozulma eğilimi, AB/168/2013 Yönetmeliği Ek V(A)uyarınca söz konusu olan test tipi V'e uygun olması için hesaplanan emisyon bileşeni başına düşen 4.1.1.3.1.1.1.1.1. maddede yansıtılan şekilde, a eğim değerinden oluşacaktır. 4-1denklemi kirletici emisyon bileşeni (Yfull) başına düşen CoP emisyon sonuçlarını hesaplamak amaciyla kullanilacaktır.

4.1.1.3.1.1.1.1.3. AB/168/2013 Yönetmeliği 23(3)(c) maddesinde belirtilen dayanıklılık yönteminin geçerli olması halinde, AB/168/2013 Yönetmeliği Ek VII(B)'de belirtilen sabit bozulma çarpanları kirletici emisyon bileşeni (Yfull) başına düşen ortalama CoP emisyon sonuçlarını hesaplamak amacıyla CoP aracının (ycop) tip I testi ile çarpılacaktır."
MADDE 7 - Aynı Yönetmeliğin EK VIII'inin;
a) 1.1.2 ila 1.1.3.2 nci, 1.2.3 ila 1.2.3.2 nci, 1.3.3.2 nci ve 1.3.5.2 nci maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"1.1.2. L1e, L3e ve L4e kategorisindeki araçlara ilişkin özel hükümler 
1.1.2.1. Araçlar 1.2 ila 1.2.4.1 maddelerinde yer alan hükümler uyarınca değerlendirilecektir.

1.1.2.2. Sürücüyü, yolcuyu ya da bavulu kısmen ya da tamamen içine almak ya da belli araç parçalarını kapsamak amacıyla tasarlanan yapı ya da panelin takıldığı araçların söz konusu olduğu durumda, imalatçı, alternatif olarak, ya belli dış çıkıntıları ya da aracın dış yüzeyinin tamamını kapsayan M1 araç kategorisi için tanımlanan 26 sayılı BM/AEK Regülasyonunun ilgili gerekliliklerini seçebilir. Yukarıda belirtilen durumlarda, gerekli olan yarıçaplara özel dikkat edilecek; ancak kolların, menteşelerin, basmalı anahtarların ve antenlerin çıkıntı miktarıkontrol edilmeyecektir 

Bu madde ile uyumlu şekilde değerlendirilen ilgili dış çıkıntılar bilgi dokümanında açıkça tanımlanacak ve geriye kalan her türlü yüzey 1 ila 1.3.8 maddelerinde yer alan gerekliliklere uyacaktır.

1.1.3. L4e kategorisi araçlara ilişkin özel hükümler 
1.1.3.1. Bir motosiklete sepetin daimi olarak ya da sökülebilir şekilde bağlı olduğu durumda, motosiklet ile sepeti arasındaki açıklık değerlendirmeden muaftır (bkz. Şekil 8-1).
Şekil 8-1
Motosiklet sepeti olan L4e motosiklet kategorisinin yukarıdan aşağı görünümü
f B.


1.1.3.2. Motosiklet sepetinin, motosikletin onsuz kullanılacağı şekilde motosikletten ayrılabildiği durumda, bizzat motosiklet 1 ila 1.3.8 maddelerinde yer alan solo motosiklete ilişkin gereklilikleri sağlayacaktır."
"1.2.3. Test cihazı, aracın her iki tarafinda, yumuşak bir hareketle, aracın ön tarafindan arka tarafına taşınacaktır. Test cihazının direksiyon kontrolü ya da direksiyon üzerine monte edilen herhangi bir parçaya temas etmesi halinde, cihaz tam olarak kilitli konuma gelmesi için çevrilecek, bu işlem sırasında ve sonrasında test devam edecektir. Test cihazı test sırasında araçya da sürücü ile temas halinde kalacaktır (bkz. Şekil 8-2).

Şekil 8-2

Test cihazının hareket bölgeleri 
1.2.3.1. Aracın ön tarafı ilk temas noktası olacak ve test cihazı uygulanabilen yerde araçve sürücünün dış hatlarını takiben dışarıya doğru yanlamasına hareket edecektir. Aynı zamanda,test cihazının geriye doğru hareket hızını aşmayan bir hızda içeri doğru hareket etmesine izin verilecektir (yani, aracın boylamsal medya düzlemine göre 45°lik açıda).
1.2.3.2. Sürücünün elleri ve ayakları, test cihazının doğrudan bunlar ile temas etmesi halinde dışarıya doğru ittirilecek ve ilgili her türlü desteğin (örn.; ayak destekleri) test cihazı ile temas etmenin sonucu olarak serbest şekilde dönmesine, katlanmasına, bükülmesine ya da esnemesine izin verilecek ve sonuçta ortaya çıkan tüm ara pozisyonlarda değerlendirilecektir."
“1.3.3.2. Üst kenara yarı çapın uygulanması halinde, yarı çap üst kenarda ölçülen ön cam ya da rüzgarlığın kalınlığının 0,70 katından daha fazla olmayacaktır."
“1.3.5.2. Ön çamurluğun öncü kenarına uygulanan yarıçap, öncü kenar olarak ölçülen çamurluğun kalınlığının 0,70 katından daha fazla olmayacaktır (örneğin, metal sacın kenarında yuvarlak çelik tel olması halinde, çelik telin çapı ilgili kalınlık olarak alınacaktır)."
b) 1.1 inci maddeden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler eklenmiştir.
"1.1.1. L1e, L3e ve L4e kategorisi araçlar aşağıda yer alan genel gereklilikleri sağlayacaklardır.

1.1.1.1. Araçlar, herhangi bir kaza halinde aracın hasar verdiği ya da yaraladığı bir şahsın mağdur olduğu vücut lezyonu ve yırtılmalara ilişkin risk ya da ciddiyeti arttıran şekil,boyut, yön açısı ve sertliğe sahip olan sivri, keskin ya da çıkıntı teşkil eden ya da dışa doğru sivri parçaları bünyelerinde barındırmayacaktır. Araçlar, herhangi bir kaza halinde yayalar gibi yolu kullanan korunmasız kişilerin temas etme olasılığı olan parçalar ve kenarlar 1 ila 1.3.8maddelerinde yer alan gerekliliklere uyacak şekilde tasarlanacaktır.
1.1.1.2. 60 Shore(A)'dan daha az sertliğe sahip olan yumuşak kauçuk ya da yumuşak plastik gibi malzemeden imal edilmiş ya da bununla kaplı olan temas edilen tüm çıkıntılar ya da kenarların 1.3 ila 1.3.8 maddelerde yer alan gereklilikleri sağladığı kabul edilir. Sertlik ölçümleri amaçlanan şekilde araca takılan malzeme yardımıyla sağlanacaktır."
c) 1.1.4 ila 1.1.4.2 maddeleri yürürlükten kaldırılmıştır.
¢) 2.1.2.1.1 inci maddesine aşağıdaki paragraf eklenmiştir.
Birinci paragraf çerçevesinde, ilgili araç türlerinin belli kısmı dış çıkıntılara ilişkin test cihazı tarafindan değerlendirilebilir (bkz. İlave 1) ve geriye kalan kısımlar çapı 100 mm ölçülen küre yardımıyla değerlendirilecektir (bkz. 26 sayılı BM/AEK Regülasyonu). Belirtilen durumlarda, kapı kollari, menteşeler, basmalı anahtarlar ve antenlerin kontrol edilmesi gerekmezken yarı çaplara özel bir dikkat gösterilmelidir."
MADDE 8 - Aynı Yönetmeliğin EK IX'unun 2.2.1 inci, 3.2.1 inci, 3.3.1 inci, 3.4.1 inci,3.5.1 inci, 3.6.1 inci ve 3.7.4.3 üncü maddeleri aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"2.2.1. Tank, aksesuarları tamam olan, izole edilmiş bir ünite üzerinde gerçekleştirilecek olan hidrolik iç basınca tabi tutulacaktır. Tank normal şartlar altında kullanılan yakıtın yoğunluk ve kıvamlılığına yakın yoğunluk ve kıvamlılığa sahip olan yanmaz sıvı ya da su ile tamamen doldurulacaktır. Dışarıyla olan tüm iletişim kesildikten sonra, basınç,içerisinden yakıtın motora beslendiği bir boru bağlantısı vasitasıyla 1.2.9. maddesinde belirtilen iç basınca ulaşana kadar kademeli şekilde arttırılacak ve bu basınç en az 60 saniye süreyle muhafaza edilecektir."
"3.2.1. Bu Ek uyarınca söz konusu olan testin amacı doğrultusundaki difüzyon ölçümlerini hesaba katmaksızın AB/168/2013 Yönetmeliğinin Ek V Kısım A'sında atıfta bulunulan tip IV testinin bir parçası olarak geçirgenlik testi 3.3. ila 3.7.5.1. maddeleri uyarınca söz konusu olan testin amaçları doğrultusunda yeterli sayıda tank üzerinde gerçekleştirilecektir.Ön hazırlık işleminin toplam süresi en az dört haftalık ön depolama süresi ile bunu takip eden sonraki sekiz haftalık stabilize edilmiş durum depolama sürelerinden oluşacaktır."
"3.3.1. Yakit tankı, %50 su ve %50 etilen glikol karışımıyla ya da krioskopik noktası$243\pm2\:\mathrm{K}\:(-30\pm2\:^{\circ}\mathrm{C})^{\prime}$ 'den az olan yakıt tankının malzemesini bozmayan başka bir soğutucu ile doldurulacaktir.

Test sırasında yakıt tankının içerisinde yer alan maddelerin sıcaklığı$253\pm2\mathrm{K}(-20\pm$ $2\;^{\circ}\mathrm{C)}$ olacaktır. Tank mütekabil ortam sıcaklığına gelecek şekilde soğutulacaktır. Yakıt tankıaynı zamanda, en azından bir saat boyunca test sıcaklığında bırakılması kaydıyla, uygun şekilde soğutulmuş olan sıvı ile doldurulacaktır.

Test için sarkaç kullanılacaktır. Sarkacın darbe kafası, tepesinde ve kenarlarında 3,0mm'lik eğrilik çapına sahip olan eşkenar üçgen piramit şekline sahip olacaktır. Sarkacın serbest şekilde hareket eden kütlesinin kütlesi $15\mathrm{k g}\pm0.5$ kg olacak ve uygulanan sarkaç enerjisi yakıt tankı üzerindeki her bir darbe için 30,0 J'dan az olmayacaktır.

Teknik servis yakıt tankı üzerinde test edilecek birkaç nokta seçebilir ve bu noktalar tankın takılması ve araç üzerindeki konumunun sonucu olarak risk altında olduğu düşünülen konumları yansıtacaktır. Metal olmayan kalkan göz ardı edilecek ve çerçeve boru sistemi ya da şasi bölümleri riskin değerlendirilmesi açısından hesaba katılabilecektir.
Kullanılacak olan tüm yakıt tanklarının geçirgenlik testini geçmiş olmaları kaydıyla,tüm etkilerin tamamlanması için birden fazla yakıt tankı kullanılabilir.
Test edilen noktalardan herhangi birindeki tek bir darbeyi takiben hiçbir sıvı sızıntısısöz konusu olmayacaktır."
“3.4.1. Yakıt tankı, kullanılan test sivısı$326\pm2\mathrm{K}(53\pm2^{\circ}\mathrm{C})$ |sıcaklikta olacak şekilde toplam anma kapasitesine kadar doldurulacaktır. Tank sonrasında, hangisi daha büyükse, ilgili servis basıncının (tasarım basıncı) iki katına eşit olan iç basınca ya da 30 kPa'lık aşırı basınca tabi tutulacaktır. Tank $326\pm2\:\mathrm{K}\:(53\pm2\:^{\circ}\mathrm{C})$ 'lik ortam sıcaklığından az beş saat süreyle kapalıve basınç altında tutulacaktır.

Yakit tanki, sızıntı işaretleri ya da onu kullanılmaz hale getirebilecek daimi deformasyon işaretleri göstermeyecektir. Tankın deformasyonu değerlendirilecekse belirli montaj şartlarının hesaba katılması gereklidir."
"3.5.1. Yaklaşık olarak aynı kalınlığa sahip olan altı adet çekme test parçası tamamen yeni yakıt tankının düz ya da nerdeyse düz olan yüzeylerinden alınacaktır. Bunların çekme gerilimi ve elastiklik limitleri 50 mm/dakikalık uzama oranında $296\pm2\mathrm{K}(23\pm2^{\circ}\mathrm{C})$ noktasında tesis edilmiştir. Elde edilen değerler sonrasında geçirgenlik testini geçmiş olan bir yakıt tankı kullanılarak gerçekleştirilmiş olan benzer testlerden elde edilen çekme gerilimi ve elastiklik değerleri ile karşılaştırılacaktır. Çekme geriliminin %25'ten daha fazla farklılık göstermesi halinde malzemenin kabul edilebilir olduğu varsayılacaktır."
“3.6.1. Yakıt tankına aracı temsil eden bir parça takılacak ve tank $293\pm2\mathrm{K}(20\pm2^{\circ}\mathrm{C})$ sıcaklıkta toplam anma kapasitesinin %50'sine kadar doldurulacaktır. Sonrasında, yakıt tankıdahil olmak üzere test düzeneği 60 dakika süreyle $343\pm2\mathrm{K}(70\pm2^{\circ}\mathrm{C})$ 'lik ortam sıcaklığında 

bırakılacak, bunun ardından, yakit tankında herhangi bir daimi deformasyon ya da sizınti görülmeyecek ve tank tamamen kullanılabilir halde olacaktır."
“3.7.4.3. Ortalama yanma süresi (ACT) ve ortalama yanma uzunluğu (ACL) on adette hiçbir tanenin ya da 20 adette en fazla bir tanenin 100 mm işaretine kadar yanmış olması halinde hesaplanacaktir.

Denklem 9-1:
\mathrm{ACT}(s)=\sum_{i=1}^{n}\cdot((t_{i}-30)/(n))
(\mathrm{not}:\mathrm{n}=\mathrm{numne}\mathrm{sayisi})
Sonuç en yakın beş saniyelik artışa aşağı ya da yukarı yuvarlanacaktır. Ancak, 0saniyelik ACT kullanılmayacaktır (yani, yanma 2 saniyeden az bir süre ile 7 saniye arasında sürerse, ACT 5 saniye; yanma 8 ile 12 saniye arasinda sürerse, ACT 10 saniye; yanma 13 ile 17 saniye arasında sürerse, ACT 15 saniyedir).

Denklem 9-2:
\mathrm{ACL}(\mathrm{mm})=\sum_{\mathrm{i}=1}^{\mathrm{n}}\cdot\left(\left(100-\mathrm{unburst length_{i}}\right)/\left(\mathrm{n}\right)\right)
(\mathrm{not}:\mathrm{n}=\mathrm{numne}\mathrm{saysi})
Sonuç en yakın 5 mm'lik artışa göre ifade edilecektir (yani, yanma uzunluğunun 2mm'den az olması ve dolayısıyla, 0 mm'lik ACL'nin hiçbir halükârda verilememesi halinde “5mm'den az” ibaresi belirtilecektir).

100 mm'ye kadar ya da bunun ötesinde 20 yanıkta tek bir numunenin söz konusu olduğu durumda, yanma uzunluğu (yani, belirtilen numune için (100  yanmamış uzunluk) değer) 100mm olarak alınacaktir.

Denklem 9-3:
n_{average\_combinations\ speed}=\frac{ACL}{ACT}\ln\frac{mm}{s}
Bu değer 3.7.5 ila 3.7.5.1. maddelerinde ortaya konan gerekliliğe istinaden karşılaştırılacaktır."
MADDE 9 - Aynı Yönetmeliğin EK XI'inin İlave 1'inin 1.6 ncı maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiş ve aynı İlave 1'e 1.6 ncı maddeden sonra gelmek üzere aşağıdaki maddeler eklenmiştir.

"1.6. Yerden yükseklik"
“1.6.1. L kategorisi araç tipinin yerden yüksekliğinin ölçülmesi amacı doğrultusunda,test aracı gerçek kütle ile yüklenecektir.

1.6.2. 1.6.1. maddesinin istisnası olarak, L3e-AxE $(x=1,2$ ya da 3 tekerlekli Enduro motosiklet) ya da L3e- AxT araç tipi alt kategorisinin $(x=1,2$ ya da 3 tekerlekli trial motosikleti) yerden yüksekliğinin ölçülmesi amacı doğrultusunda, Enduro ya da trial test motosikletleri çalışır haldeki kütlesi kadar yüklenecektir.

1.6.3. Değişken yerden yüksekliğe sebep olabilecek araca takılan her türlü elle ya da otomatik şekilde ayarlanan süspansiyon sistemi, araç ile zemin düzlemi arasında asgari mesafeye izin verecek şekilde asgari ayara getirilecektir.

1.6.4. Zemin düzlemi ile aracın en alçak sabit noktası arasındaki en kısa mesafe,2007/46/AT Yönetmeliğinin Ek II'sinin İlave 1'i uyarınca uygulanabilir olması halinde dingiller arasında ve dingilin/dingillerin altında ölçülecektir. Belirtilen asgari ölçülen mesafe aracın yerden yüksekliği olarak kabul edilecektir."
MADDE 10 - Aynı Yönetmeliğin EK XIII'üne 1.3.4 üncü maddeden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.


“1.4. 1.2.1, 1.2.2, 1.2.3 ve 1.3.1 maddelerinde belirtilen azami basınçlar araç imalatçısıile yapılan mutabakata istinaden test işlemi sırasında aşılabilir."
MADDE 11 - Aynı Yönetmeliğin EK XIV'ünün 1.5.1.5.1 inci maddesi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.

"1.5.1.5.1. Aşağıda yer alan dört düzlem dahilinde plaka bütün mekan içerisinde görülebilir olacaktır:
 Plakanın iki yanal kenarına temas eden ve plakanın ortasından geçen, aracın boylamsal medyan düzlemine paralel olan boylamsal düzleme göre plakanın solunda ve sağında dışa doğru ölçülen 30º'lik açı oluşturan iki adet dikey düzlem;
Plakanın üst kenarına temas eden ve yataya göre yukarı doğru ölçülen 15°'lik açıoluşturan plaka;
 Plakanın alt kenarından geçen yatay düzlem."
MADDE 12 - Aynı Yönetmeliğin EK XVI'sına 2.3.5 inci maddeden sonra gelmek üzere aşağıdaki madde eklenmiştir.

“2.3.5.1. Ancak, 1.2.1 ve 2.3.5. maddelerine istisna olarak, L3e-A1E, L3e-A2E, L3eA3E, L3e-A1T, L3e-A2T ya da L3e-A3T kategorisi bir araca takılan destek dayanağı, dayanak bir şahıs tarafindan tutulup desteklenmediğinde otomatik olarak ileri geri sallanabilir."
MADDE 13 - Aynı Yönetmeliğin EK I ve EK XII'si ekteki şekilde değiştirilmiştir.
MADDE 14 - Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 15 - Bu Yönetmelik hükümlerini Sanayi ve Teknoloji Bakanı yürütür.
Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete'nin: Tarihi

Yönetmeliğin Yayımlandığı Resmî Gazete'nin: 26/1/2017

“EKI 
Mecburi Olarak Uygulanan BM/AEK Regülasyon Listesi 
BM/AEK Regülasyon No: 10
Konu: Elektromanyetik uyumluluk (EMC)
Değişiklik serisi: 04 değişiklik serisi Eklenti 1
ABRG referansı: ABRG L 254, 20.9.2012, s. l.
Uygulanabilirlik: [L1e, L2e, L3e, L4e, L5e, L6e ve L7e

BM/AEK Regülasyon No: 62
Konu: Yetkisiz kullanıma karşı koruma
Değişiklik serisi: 00 değişiklik serisi Eklenti 2
ABRG referansı: ABRG L 89, 27.3.2013, s. 37.
Uygulanabilirlik: L1e, L2e, L3e, L4e, L5e, L6e ve L7e
Açıklayıcı not:
,-.belirli aksamlar için zorunlu montaj şartları, bu Yönetmeliğin eklerinde belirtilmiştir."

“EK XII 
Fonksiyonel bütünleşik teşhis (OBD) cihazlarına ilişkin şartlar 
1.Giriş
Bu Ek, kategori L'de yer alan araçlara yönelik bütünleşik teşhis (OBD)sistemleri için fonksiyonel şartları ele almaktadır. Aynı zamanda AB/168/2013 Yönetmeliği, Madde 21'de belirtilen şartlari, aynı Yönetmelik'e ait Ek IV'teki zaman çizelgesine göre ve ayrıca aynı Yönetmelik'e ait Ek VI,Bölüm B'de belirtilen OBD eşik değer sınır değerlerine göre ortaya koymaktadır.

2.OBD aşama I ve aşama II 
2.1.OBD Aşama I.
2.1.1. Bu Ek'te yer verilen teknik şartlar, AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek IV ve Madde 21'de tarif edilen şekilde OBD aşama I sistemine sahip olup kategori L'de yer alan araçlar için zorunludur. Bu zorunluluk, Madde 2.2 ve 2.3'te OBD aşama II şartlarını ortaya koyanlar haricinde devamında gelen tüm noktalara uygunluğu işaret etmektedir.

2.2. OBD Aşama II 
2.2.1. Kategori L'de yer alan bir araca, imalatçının tercih etmesi durumunda OBD aşama II sistem takılabilir.

2.2.2. OBD aşama II sistemin araca takılması durumunda bu Ek'te yer verilen teknik şartlar geçerli hale gelir. Bu durum özellikle de Tablo 12-1'de listelenmiş olan uygulanabilir noktalarla ilgilidir.

Tablo 12-1
Bu Ek ve İlave 1 hükümlerindeki OBD aşama II fonksiyonları ve ilgili gereklilikler 
Başlık: OBD aşama II'de teşhisin bozulma tipine ilişkin genel devre dışı bırakma kriteri
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: 3.2.1.1

Başlık: Katalitik konvertörün izlenmesi
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: 3.3.2.1, 3.3.3.1

Başlık: EGR verimliliği/akışın izlenmesi
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: 3.3.3.4

Başlık: Kullanımdaki performansın izlenmesi
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: İlave 1'in 3.3. maddesinin 2. alt bendi, İlave 1'in 4. maddesi

Başlık: Genel OBD aşama II gerekliliği
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: İlave I'in 3.3. maddesi

Başlık: Kusurlu ateşleme tespiti
Bu Ekteki ve İlave l'deki madde: Ílave 1'in 3.2.2, 3.3.2.2, 3.5.3, 3.6.2, 3.7.1, 3.1.2. maddeleri

NOx uygulama sonrası sistemin izlenmesi: Oksijen sensörü bozulmasının izlenmesi
3.3.3.5, 3.3.3.6.: 3.3.2.3

NOx uygulama sonrası sistemin izlenmesi: Parçacık filtresinin izlenmesi
3.3.3.5, 3.3.3.6.: 3.3.3.2

NOx uygulama sonrası sistemin izlenmesi: Parçacıkli madde (PM) emisyonunun izlenmesi
3.3.3.5, 3.3.3.6.: 3.3.2.5
2.3. Elektrik devresi teşhisleri 
2.3.1. Madde 3.3.5 ve 3.3.6 uygulanırken OBD aşama I ve/veya II açısından elektrik devresi ve elektronik hata teşhis cihazları arasında, İlave l'de listelenen elektronik kontrol ünitelerinin dahili teşhis cihazları olarak sensör ve başlatıcıteşhis cihazları yer almalıdır.

2.3.2. Süreksiz şekilde çalışan elektrik devresi izleme teşhis işlemleri (örneğin deneyleri süreksiz esasa geçene kadar devam eden elektrik devresi izleme teşhis işlemleri) ve İlave 2'de yer alan unsurlar için Madde 3.3.6'nın tamamlanmasi; OBD aşama I'nin bir parçası olmalıdır.
2.3.3. İlave 2'de yer alan liste 31 Aralık 2019 tarihinden önce gözden geçirilerek gerekli görülür ise teknik ilerlemeler doğrultusunda güncellenecektir.İzlenecek yardımcı cihazlardaki arızalar, tabloda halihazırda belirtilmişolanlara ek olarak OBD aşama II için de geçerlidir.

3.Fonksiyonel OBD şartları
3.1.Kategori L'de yer alan araçlara, aracın tüm ömrü boyunca bozulma veya arıza tiplerini tespit edebilmesini sağlayacak şekilde tasarlanan, imal edilen ve araca monte edilen bir OBD sistemi eklenir. Bunun için onay kuruluşu;AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VII, Bölüm (A)'da yer alan Tip V dayanıklılık mesafesinden daha fazla mesafeyi kat eden araçlarin OBD sistem performansında makul düzeyde düşüş olabileceğini ve bu düşüşün, OBD sistemi aracın sürücüsüne arıza sinyali vermeden önce AB/168/2013Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm (B)'de yer verilen OBD emisyon eşik değerlerinin aşılmasına neden olabileceğini kabul ederler.

3.1.1. Aracın muayenesi, teşhisi, bakımı veya tamiri için gerekli olan OBD sistemine erişim, herhangi bir kisıtlamaya tabi olmamalı ve standart olmalıdır. OBD ile ilgili tüm hata kodları; bu Ek'e ait Îlave 1, Madde 3.11 ile tutarlı olmalıdır.
3.1.2. OBD sistemi; kategori L'de yer alan araçların teknisyenler tarafindan etkin şekilde tamir edilebilmesi açısından, imalatçının tasarrufuna bağlı şekilde,diğer bütünleşik sistemlerin izlenmesi ve raporlanması işlemlerini yapabilecek şekilde genişletilebilir. Genişletilmiş teşhis sistemlerinin tip onayı şartları kapsamında yer aldığı kabul edilemez.
3.2. OBD sistemi; normal kullanım koşulları altında bu Ek'te yer verilen şartlara uygun olmasını sağlayacak şekilde tasarlanır, imal edilir ve araca monte edilir.
3.2.1. OBD sisteminin geçici olarak devre dışı bırakılması

3.2.1.1. İzleme fonksiyonu düşük yakıt seviyesi veya tahrik veya elektrik sistemi akülerinin asgari şarj durumu nedeniyle etkilenmesi halinde imalatçi, OBD sistemini devre dışı bırakabilir. Eğer yakıt deposu seviyesi, yakıt deposunu nominal kapasitesinin yüzde 20'inden yüksek ise OBD sistemi devre dışıbirakılamaz.

3.2.1.2. İmalatçı, 266.2 K (7 °C)'den düşük motor çalıştırma ortam sıcaklıklarında veya deniz seviyesine göre 2500 metreden fazla rakımlarda OBD sistemini devre dışı bırakabilir ancak bunun için izleme işleminin bu koşullarda güvenilir olmayacağını tatmin edici düzeyde ortaya koyan verileri ve/veya mühendislik değerlendirmesini sunmalıdır. İmalatçı, ilgili koşullar altında yanlış teşhislerin yapılabileceğine ilişkin verileri ve/veya mühendislik değerlendirmesini onay kuruluşuna sunması şartıyla diğer motor çalıştırma ortam sıcaklıklarında da OBD sisteminin devre dışı bırakılabilmesini talep edebilir. Rejenerasyon esnasında OBD eşik değerlerinin aşılması halinde arıza göstergesinin (MI) yanması zorunlu değildir; ancak bunun için hiçbir kusurun söz konusu olmaması gerekmektedir.

3.2.1.3. Kuyruk mili güç çıkışlarıyla birlikte kullanılmak üzere tasarlanan araçlarda,eğer devre dışı bırakma işlemi sadece kuyruk mili güç çıkışları devrede iken gerçekleşir ise etkilenen izleme sistemlerinin devre dışı bırakılmasına izin verilmektedir.

Bu bölümde yer alan hükümlere ek olarak imalatçı, aşağıdaki koşullarda da OBD sistemini geçici olarak devre dışı bırakabilir:
(a)Esnek yakıtlı veya tek/iki gaz yakıtlı araçlarda, yakıt kalitesi ve bileşiminin aktarma organları kontrol ünitesi/üniteleri (PCU) tarafından algılanabilmesini sağlamak için depo dolum işleminden sonra bir dakika boyunca;
(b)İki yakıtlı araçlarda, motor parametrelerinin yeniden ayarlanabilmesi için yakıtlar arası geçişten sonra beş saniye boyunca;
(c)İmalatçı; yakıt dolum işlemi veya yakıtlar arasındaki geçişin ardından yakıt besleme sisteminin kararlı gelmesinin makul teknik nedenlerle daha uzun sürdüğünü kanıtlayabilmesi halinde bahsi geçen zaman sınırlamalarınıesnetebilir. Her durumda OBD sistemi, yakit kalitesi veya bileşimi tespit edildikten veya motor parametreleri yeniden ayarlandıktan hemen sonra derhal devreye girmelidir.

3.2.2. Pozitif ateşlemeli motorlara sahip araçlarda motor teklemesi 
3.2.2.1. İmalatçılar, daha düşük kusurlu ateşleme seviyelerinin tespitinin sağlıksız olduğunu onay kuruluşuna kanıtladıkları durumda belirli motor hızı ve yük koşulları altında, onay kuruluşu beyan edilenden daha yüksek kusurlu ateşleme yüzdesi arıza kriterlerini kabul edebilir. OBD izlemesi açısından,konu AB/168/2013 Yönetmeliğinin Ek VI'sının (B) Bölümünde belirtilen OBD eşiklerini aşan emisyonlarla sonuçlanacak (imalatçı tarafından beyan edilecek olan) toplam ateşleme olayları içindeki kusurlu ateşlemelerin yüzdesi ya da onarılamaz hasara yol açan egzoz katalizörüne ve aşırı isınmaya yol açabilecek olan yüzdedir.

3.2.2.2. Bir imalatçının daha yüksek kusurlu ateşleme yüzdelerine ilişkin tespitin uygulanamaz olduğunu ya da kusurlu ateşlemenin (örneğin, bozuk yollar,motor çalışması sonrası, vites değişiklikleri, vb.) diğer etkilerden 

ayrılamadığını onay kuruluşuna kanıtladığı durumda, kusurlu ateşleme izleme sistemi yukarıda belirtilen koşulların mevcut olduğu durumda devre dışıbırakılabilir.

3.2.3. Bozulmaların ya da arızaların tespiti ayni zamanda sürüş çevrimi dışında da yapılabilir (örn.; motorun durması sonrasında).

3.3. Deneyler hakkında açıklama 
3.3.1. OBD sistemi; hatanın AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI(B)'de yer verilen OBD emisyon eşik değeri sınırlarından yüksek emisyonlara neden olmasıhalinde emisyonla ilgili aksam veya sistemin arızaya geçtiği göstermelidir.
3.3.2. Pozitif ateşlemeli motorlara sahip araçlarda izleme işlemlerine ilişkin şartlar 
AB/168/2013 Yönetmeliği, Madde 21'de yer verilen şartlara uygunluk sağlanması için OBD sistemi en azından aşağıdakileri izlemelidir:
3.3.2.l. Hidrokarbon ve azot oksit emisyonları açısından katalitik konvertör verimindeki düşüş. İmalatçılar sadece öndeki katalizörün veya bu katalizörle birlikte bir sonraki katalizör veya katalizörlerin izlenmesini sağlayabilir.İzlenen her katalizör veya katalizör kombinasyonu, AB/168/2013Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de yer verilen NMHC veya NOx eşik değerlerinden yüksek emisyonların ortaya çıkması halinde arızaya geçmişkabul edilir.

3.3.2.2. Motorun kusurlu ateşlemesi 
Aşağıda yer alan satırların bağladığı motorun çalışma alanında motorun kusurlu ateşlemesinin mevcudiyeti:
(a)Düşük hız limiti: hangisi daha düşükse, 2 500 dk-1 ya da normal rölanti hızı+ 1 000 dk-1

(b)Yüksek hız limiti: Hangisi daha düşükse, tip 1 test döngüsü sırasında ortaya çıkan en yüksek hızdan daha düşük olan azami 8000 dk-1 ya da 1000 dk-1'lik hız ya da azami tasarım motor hızı eksi 500 dk-1
(c)Aşağıda yer alan motor çalışma noktalarını bağlayan hat:
(i) Pozitif tork hattındaki motor giriş ağı emmiş gücünden daha düşük olarak 3,3kPa seviyesinde motor giriş ağzı emmiş gücüne sahip olan (a) fikrasında tanımlanan düşük hız limiti üzerindeki nokta;
(ii)Pozitif tork hattındaki motor giriş ağzı emmiş gücünden daha düşük olarak 13,3 kPa seviyesinde motor giriş ağzı emmiş gücüne sahip olan (b) fikrasında tanımlanan düşük hız limiti üzerindeki nokta.

Kusurlu ateşlemeye ilişkin motor çalışma bölgesi Şekil 10-1'de gösterilmiştir.
Şekil 10-1
Kusurlu ateşleme tespitine ilişkin çalışma alanı
Şekil 10-1
Kusurlu ateşleme tespitine ilişkin çalışma alanı

13,3 kPA 3,3 kPA Positive torque line minimuni (nominal Idle + 1 000 rpm, 2 500 rpm)[minimum (max WMTC engine speed + 1 000 rpm,8 000 rpm, max nominal engine spced - 500 rpni)
3.3.2.3.Oksijen sensörü bozulması
Başka bir deyişle bu Ek uyarınca katalitik konvertördeki arızaların izlenmesi için takılan ve kullanılan tüm oksijen sensörlerindeki aksaklıkların izlenmesi gerekmektedir.

3.3.2.4. Elektronik buharlaşma emisyonu tahliye kontrolünün en azından devre sürekliliği izlenmelidir.

3.3.2.5. Doğrudan püskürtmeli pozitif ateşlemeli motorlarda AB/168/2013Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de yer verilen parçacık kütlesi (PM) OBD emisyon eşik değerlerinden yüksek emisyonların ortaya çıkmasına neden olabilecek tüm arızalar, sıkıştırmalı ateşlemeli motorlar için bu Ek'te yer verilen şartlara göre izlenir.

3.3.3. Sıkıştırmalı ateşlemeli motorlara sahip araçlarda izleme işlemlerine ilişkin şartlar 

AB/168/2013 Yönetmeliği, Madde 21'de yer verilen şartlara uygunluk sağlanması için OBD sistemi aşağıdakileri izlemelidir:
3.3.3.1. Var ise katalitik konvertör verimindeki düşüş;
3.3.3.2. Var ise parçacık tutucu filtrenin fonksiyonelliği ve bütünlüğü.
3.3.3.3. Yakit püskürtme sistemi elektronik yakıt miktarı ve zamanlama başlatıcısı/başlatıcıları, devre sürekliliği açısından ve toplam fonksiyonel ariza açisından izlenmelidir.

3.3.3.4. EGR sistemindeki arızalar ve verim düşüşleri izlenir.
3.3.3.5. Bir ayıraç veya ayıraç dozlama alt sistemi kullanan NOx işleme sonrasısistemdeki arızalar ve verim düşüşleri izlenir.

3.3.3.6. Bir ayıraç kullanmayan NOx işleme sonrası sistemdeki arızalar ve verim düşüşleri izlenir.

3.3.4. Bir bilgisayara bağlanmış olan ve arızaya geçmesi durumunda AB/168/2013Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de verilen OBD emisyon eşik değerlerinden yüksek egzoz emisyonlarına neden olan ve eğer seçilen yakıtta devrede ise diğer emisyon kontrol sistemi aksamları veya sistemleri veya emisyonla ilgili güç aktarma organları aksamları veya sistemleri izlenmelidir.

3.3.5. İzleme fonksiyonlarının gerçekleştirilebilmesini sağlaya ilgili sensörler dahil olmak üzere çevresel performans ve/veya fonksiyonel güvenliğe yönelik bir bilgisayara bağlı olan diğer elektronik güç aktarma organları aksamları, eğer başka şekilde izlenmiyor ise, elektrik/elektronik devre hataları açısından kontrol edilmelidir. Bu elektronik aksamlar özellikle de elektrik devresi süreklilik hatasi, kisa devre, elektrikli menzil/performans ve emisyon kontrol sistemindeki sinyal sorunları açısından sürekli şekilde izlenir.
3.3.6. Eğer başka şekilde izlenmiyor ise, motor torkunu ciddi oranda düşüren bir programlanmış "acil durum" çalışma modunu devreye sokan (örneğin güçaktarma organları aksamlarinın korunması amaciyla), çevresel performans ve/veya fonksiyonel güvenliğe yönelik bir bilgisayara bağlı olan diğer güçaktarma organları aksamları. Ap2-l'de verilen liste saklı kalmak şartıyla ilgili teşhis sorun kodu kayıt altına alınır.

3.3.7. Tümden arızalanması veya sökülmesi durumunda eğer emisyonlar AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de verilen emisyon sınırlarınıaşmaz ise imalatçı, onay kuruluşuna belirli aksam veya sistemlerin izlenmesinin gerekli olmadığını göstermelidir.

3.4.Motor her çalıştırıldığında bağlayan ve deney koşullarının doğru şekilde sağlandıktan sonra sonlandırılan bir teşhis kontrolü serisi uygulanır. Deney koşulları seçilirken bu koşulların tip I deney ile ifade edilen şekilde normal sürüş esnasında ortaya çıkma ihtimali göz önünde bulundurulur. Eğer arıza deney tip I koşulları altında güvenilir şekilde tespit edilemiyor ise imalatçı,onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde teknik servisle bir araya gelerek arizanın doğru şekilde tespit edilebilmesini sağlayan ek deney koşullarıönerebilir.

3.5. Ariza göstergesinin (MI) devreye girmesi 
3.5.1. OBD sisteminde, araç kullanıcısının kolayca algılayabileceği bir arıza göstergesi bulunmalıdır. MI, acil durum çalıştırma veya acil durum işlemlerinin sürücüye bildirilmesi haricinde hiçbir amaçla kullanılamaz. MI,tüm makul ışık koşullarında görünebilir olmalıdır. Devreye girdiğinde ISO 2575:2010, sembol F.01'e uygun bir sembol göstermelidir. Araçta, tork değerinin ciddi ölçüde düşmesine neden olan güç aktarma organları hatalarıveya emisyonla ilgili sorunlar için birden fazla genel amaçlı MI bulunamaz.Farklı özel amaçlı ikaz donanımlarına (örneğin fren sistemi, emniyet kemeri,yağ basıncı vb.) izin verilmektedir. MI'da kırmızı renk kullanılması yasaktır.
3.5.2. MI'nın devreye girmesi için ikiden fazla ön koşullandırma çevrimini gerekli kılan stratejilerde imalatçı, izleme sisteminin aksam aksaklıklarının verimli bir şekilde ve zamanında tespit edildiğini gösteren verileri ve/veya mühendislik değerlendirmesini sunar. MI'nın devreye girmesi için ortalama olarak ondan fazla sürüş çevrimini gerekli kılan stratejiler kabul edilmez. MI aynı zamanda güç aktarma organları kontrolünün, ciddi tork düşüşüne neden olan kaliıcı bir hatalı çalışma moduna geçmesi durumunda veya AB/168/2013Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm (B)'de yer verilen OBD emisyon sınır değerlerinin aşılması veya OBD sisteminin Madde 3.3.2 veya 3.3.3'te belirtilen temel izleme şartlarıni yerine getiremediğinde devreye girer.

3.5.3. Mi; imalatçı tarafindan tarif edilen şekilde katalizörün zarar görmesine neden olabilecek düzeyde motor teklemesi yaşanması halinde benzersiz bir uyarımoduna (örneğin yanıp sönen ışık) geçer.

3.5.4. MI aynı zamanda motorun çalıştırılması veya marşa basılmasından önce araçkontağı, "açık" konumda iken devreye girer ve hiçbir arızanın tespit edilmemesi durumunda devreden çıkar. Aküsüz araçlarda Ml, motor çalıştıktan hemen sonra yanar ve önceden herhangi bir arizanın tespit edilmemesi halinde 5 saniye sonra söner.

3.6.OBD sistemi; emisyon kontrol sisteminin veya fonksiyonel güvenlik sisteminin normal kullanım moduna kıyasla ciddi ölçüde düşük bir tork değerinin söz konusu olduğu çalışma modunun devreye girmesine neden olan durumunu gösteren hata kodunu/kodlarını kaydeder. Emisyon kontrol sistemleri, fonksiyonel güvenlik sistemleri ve emisyon kontrol sistemlerinin işlevlerini doğru şekilde yerine getirip getirmediği belirlemek için ayrı durum kodları kullanılır ve daha sonra aracın nasıl çalıştığı eksiksiz şekilde değerlendirilmelidir. MI'nın bir aksaklık, arıza veya kalıcı emisyon hatasınedeniyle devreye girmesi halinde arıza tipini gösteren bir hata kodu kayit altına alınir. Hata kodu ayni zamanda 3.3.5 ve 3.3.6. maddelerinde atifta bulunulan durumlarda saklanacaktır.

3.6.1. MI etkinleştirildiğinde araç tarafindan katedilen mesafe standart hale getirilmiş olan teşhis bağlantı elemanı üzerindeki seri port vasıtasıyla herhangi bir anda mevcut olacaktır. Elektronik kontrol ünitesine doğru girdi sağlamaya imkân vermeyen CVT ile donatılmış araçlar dahil olmak üzere, elektronik kontrol ünitesine girdi sağlamaya imkân vermeyen mekanik olarak işletilen bir odometre ile donatılmış araçlara ilişkin bozulma vasıtasıyla, “katedilen mesafe" ibaresi “motor çalışma süresi" ile değiştirilebilir olup, standart hale getirilmiş olan teşhis bağlantı elemanı üzerindeki seri port vasıtasıyla herhangi bir anda mevcut olacaktır.

3.6.2. Araçlarda pozitif ateşlemeli motor bulunması durumunda eğer yarı tek veya birden fazla silindir tekleme hata kodu kayıt altına alınıyor ise tekleme yapan silindir veya silindirlerin ayrı şekilde gösterilmesi zorunlu değildir.
3.6.3. MI; AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de yer verilen OBD emisyon eşik değerlerinden düşük emisyonların ortaya çıkması durumunda da devreye girebilir.

3.6.4. MI, tahrik torkunda ciddi düşüş olmadığı durumlarda varsayılan moda geçilir ise devreye girebilir.

3.7. MI'nin sönmesi 
3.7.1. Eğer katalizör hasarına neden olabilecek düzeydeki tekleme (imalatçıtarafiından belirtilen şekilde) ortadan kalkar ise veya hız ve yük koşullari,tekleme düzeyinin katalizör hasarına neden olmayacağı şekilde ayarlandıktan sonra motor çalıştırılır ise Mi, tekleme seviyesinin tespit edildiği ilk sürüşçevrimi esnasında bir önceli çalışma durumuna veya daha sonraki sürüşçevrimlerinde normal çalışma moduna çevrilebilir. Eğer Mi, bir önceki duruma geri döner ise karşılık gelen hata kodları ve saklanan ekran dondurma koşulları silinebilir.


3.7.2. Diğer tüm arızalarda ise MI, Ml'nın devreye girmesinden sorumlu olan izleme sisteminin arızanın ortadan kalktığını belirttiği üç adet birbirini takip eden sürüş çevriminin ardından veya Ml'yı bağımsız şekilde devreye sokacak başka bir arizanin tespit edilmemesi durumunda devreden çikabilir,
3.8. Hata kodunun silinmesi 
3.8.1. OBD sistemi eğer aynı hata, en z 40 adet motor isitma çevriminde yeniden kayit altına alınmaz ise hata kodunu, kat edilen mesafeyi ve ekran dondurma bilgilerini silebilir.

3.8.2. Saklanan hatalar, bütünleşik bilgisayarın aracın güç kaynağından sökülmesi veya araç aküsü veya akülerinin bağlantılarının kesilmesi suretiyle silinemez.
3.9. İki gaz yakıtlı araçlar 
Genel olarak tek yakıtlı araçlara uygulanan OBD şartlarının tümü, her yakıt tipi (benzin ve (NG/biometan)/LPG) için iki gaz yakıtlı araçlar için de geçerlidir. Bu bağlamda Madde 3.8.1 veya 3.8.2'de yer verilen iki alternatiften biri veya her ikisi birden kullanılabilir.

3.9.1. Her iki yakıt tipi için bir OBD sistemi 
3.9.1.1. Benzin veya (NG/biometan)/LPG ile çalıştırma açısından tek bir OBD sistemindeki her teşhis için kullanımda olan yakıt veya yakıt tipine özgüözelliklerden bağımsız şekilde aşağıdaki işlemler uygulanır:
(a) Ariza göstergesinin (MI) devreye girmesi (bkz. Madde 3.5);
(b)Hata kodunun saklanması (bkz. Madde 3.6);
(c) MI'nın sönmesi (bkz. Madde 3.7);
(d)Hata kodunun silinmesi (bkz. Madde 3.8).
İzlenecek aksamlar veya sistemler için her yakıt tipi için ayrı teşhis işlemleri ya da ortak teşhis işlemleri kullanılabilir.

3.9.1.2. OBD sistemi, bir veya daha fazla bilgisayarda bulunabilir.
3.9.2. Her yakıt tipi bir adet olmak üzere iki ayrı OBD sistemi 
3.9.2.1. Aşağıdaki işlemler, araç benzin veya (NG/biometan)/LPG ile çalıştırılırken birbirlerinden bağımsız şekilde gerçekleştirilir:
(a) Ariza göstergesinin (MI) devreye girmesi (bkz. Madde 3.5);
(b)Hata kodunun saklanmasi (bkz. Madde 3.6);
(c) MI'nın sönmesi (bkz. Madde 3.7);
(d) Hata kodunun silinmesi (bkz. Madde 3.8).
3.9.2.2. Ayrı OBD sistemleri bir ya da daha fazla bilgisayarda bulunabilir.
3.9.3. İki gaz yakıtlı araçlardan gelen teşhis sinyallerinin aktarılmasına ilişkin özel şartlar.


3.9.3.1. Teşhis tarama aracının talep etmesi halinde teşhis sinyalleri, bir veya daha fazla kaynak adrese aktarılır. Kaynak adresler ISO 15031-5:201l'de tarif edilen şekilde kullanılır.

3.9.3.2. Yakıta özgü bilgiler, aşağıdaki şekilde tespit edilebilir:
(a) Kaynak adres kullanımı ve/veya 
(b) Yakıt seçme anahtarı kullanımı ve/veya 
(c) Yakıta özgü hata kodlarının kullanımı.
3.9.4. Durum kodu ele alındığında (Madde 3.6'da tarif edilen) hazır olma durumunu raporlayan bir veya daha fazla teşhis aracının yakıt tipine özgü olması halinde aşağıdaki iki alternatiften biri kullanılmak zorundadır:
(a) Durum kodunun yakıta özgü olması (iki durum kodunun kullanılmasi, her yakıt tipi için bir adet);
(b)Kontrol sistemleri yakıt tiplerinden biri için eksiksiz şekilde değerlendirildiğinde durum kodu, her iki yakit tipi (benzin ve (NG/biometan)/LPG) için kontrol sistemlerinin eksiksiz şekilde değerlendirildiğini göstermelidir.

Eğer hazır olma durumunu raporlayan teşhis araçlarından hiçbiri yakıt tipine özgü değil ise sadece bir adet durum kodu desteklenmek zorundadır.
3.10. Motor kapatma stratejileri kullanan araçlar için ilâve hükümler 
3.10.1. Sürüş çevrimi 
3.10.1.1. Bir motor teklemesini takiben motor kontrol sistemi tarafindan kumanda edilen bağımsız motor yeniden çalışmaları yeni bir sürüş çevrimi olarak ya da mevcut sürüş çevriminin devamı olarak kabul edilebilir.
4.Bütünleşik teşhis sistemlerinin tip onayına yönelik şartlar 
4.1.İmalatçı, OBD sistemi bu Ek'te yer verilen belirli şartların tam olarak yerine getirilmesini engelleyen bir veya daha fazla aksaklık bulunsa bile kuruluştan bu sisteme tip onayı verilmesini talep edebilir.

4.2.Kuruluş bu talebi değerlendirirken Ek'te yer verilen şartlara uygunluğun makul veya mantıklı olup olmadığını inceler.

Kuruluş; motorların aşamalı şekilde devreye girmesi ve devreden çıkmasıveya araç tasarımları ve bilgisayarların programlı şekilde yükseltilmesi dahil olmak üzere teknik fizibilite, hazırlık süresi ve üretim çevrimleri gibi faktörleri ayrıntılarıyla açıklayan ve imalatçıdan alınan verileri dikkate alır;bu aşamada elde edilecek OBD sisteminin bu Yönetmelik şartlarına uygunluk açısından etkin olup olmayacağı, imalatçının bu şartlara uygunluk sağlamak için yeterli çabayı gösterip göstermediği önemlidir.

4.2.1. Kuruluş, gerekli kılınmış bir teşhis izleme aracının tümden eksik olmasıhalinde ilgili kusur talebini kabul edemez.

4.2.2. Kuruluş, AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm (B)'de yer verilen OBD eşik değerlerine uygun olmayan kusur taleplerini kabul edemez.

4.3. Eksikliklere ilişkin tanımlanmış sıralamada, pozitif ateşlemeli motorlara ilişkin 3.3.2.1, 3.3.2.2 ve 3.3.2.3. maddelerle ve sıkıştırma ateşlemeli motorlara ilişkin 3.3.3.1, 3.3.3.2 ve 3.3.3.3. maddelerle ilgili olanlar öncelikle tanimlanacaktir.

4.4. Tip onayı öncesinde ya da sırasında, İlave l'deki 3.11 maddesinde ortaya konan gereklilikler haricinde, İlave I'deki 3 maddesinde belirtilen gerekliliklerle alakalı herhangi bir eksiklik tevdi edilmeyecektir.
4.5. Kusur süresi 
4.5.1. Kusurun düzeltilmesi için ciddi araç donanım değişikliklerinin ve iki yıldan fazla ek teslim süresinin gerekli olduğu gösterilemez ise kusur, araç tipinin tip onayı aldığı tarihten sonra iki yıllık bir dönem için geriye atılabilir. Bu durumda üç yıldan uzun olmayan bir süre için aktarılabilir.
4.5.2. Bir kusurun asıl tip onayından sonra tespit edilmesi halinde imalatçi, onay kuruluşundan geriye dönük bir kusur kararı almasını talep edebilir. Bu durumda kusurun düzeltilmesi için ciddi araç donanım değişikliklerinin ve iki yıldan fazla ek teslim süresinin gerekli olduğu gösterilemez ise kusur, idari birime yapılan bildirimden sonra iki yıllık bir dönem için geriye atılabilir. Bu durumda üç yıldan uzun olmayan bir süre için aktarılabilir.
4.6.Kuruluş, kusur talebinin kabul edilmesine ilişkin kararını diğer Onay Kuruluşlarına bildirir.

4.7.Test tipi VII ile alakalı olarak AB/134/2014 Yönetmeliği Ek XI 3.1maddesinde yer alan 11-1 Tablosunda ortaya konan araç ailesi kriterleri bu Ekte belirtilen fonksiyonel araç üzeri teşhis gereklilikleri açısından da uygulanabilir olacaktır.


İlave 1Bütünleşik teşhis (OBD) sistemlerinin fonksiyonel boyutları
1.Giriş
Kategori L'de yer alan araçlara takılan bütünleşik teşhis sistemleri; sistemlerin uyumlaştırılması ve sistemin AB/168/2013 Yönetmeliği, Madde 21'de yer verilen şartlara uygun olup olmayacağının değerlendirilmesi amacıyla bu İlave'de belirtilen doğrulama deneyi işlemleri ve fonksiyonel şartlar ile ayrıntılı bilgilere uygun olmalıdır.

2.Bütünleşik teşhis fonksiyonel doğrulama deneyleri 
2.1.Bütünleşik teşhis çevresel sistem performansı ve fonksiyonel kapasiteler;AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek V(A)'da bahsi geçen tip VIII deney işlemleri gerçekleştirilerek doğrulanır ve onay kuruluşuna gösterilir.
3.Teşhis sinyalleri 
3.1.Herhangi bir aksam veya sistemdeki ilk ariza tespit edildikten sonra mevcut bulunan "ekran dondurma" motor koşulları, bilgisayarın hafizasına kaydedilir.Saklanan motor koşulları arasında diğerlerine ek olarak hesaplanan yük değeri, motor devri, yakit kesme değer(ler)i (var ise), yakıt basıncı (var ise),araç hızı (var ise), soğutucu sıcaklığı, emme manifoldu basıncı (var ise= kapalıveya açık döngü işlemi (var ise) ve verilerin kaydedilmesine neden olan hata kodu yer almalıdır.

3.1.1. İmalatçi, ekran dondurma deposunda etkin ve verimli tamiratları kolaylaştıran en uygun koşullar bütününü seçer. Sadece bir adet veri ekranı gereklidir.İmalatçı başka ekranları da kayıt altına alabilir ancak bunun için en azından gerekli kılınan ekranın Madde 3.9 ve 3.10'da yer verilen şartlara uygun bir genel tarama aracı ile okunabilmesi sağlanır. Eğer kaydedilecek koşulların ortaya çıkmasına neden olan hata kodu, Ek XII, Madde 3.8 uyarınca silinmişise saklanan motor koşulları da silinebilir.

3.1.2. Daha sonra bir yakit sistemi veya tekleme arızası gerçekleşir ise daha önceden kaydedilmiş olan ekran dondurma koşulları, yakit sistemi veya tekleme koşulları ile değiştirilir (hangisi önce gerçekleşir ise).
3.2.Mevcut olduğunda, gerekli olan belirli aralıklarla alınan bilgilere ilâve olarak aşağıda yer alan bilgiler, bilgilerin araç üzeri bir bilgisayarda mevcut olmasıya da araç üzeri bilgisayarda mevcut bilgiler kullanılarak belirlenebilmesi halinde standart hale getirilmiş teşhis bağlantı elemanı üzerindeki seri bağlantınoktası vasıtasıyla kullanıma hazır hale getirilecektir: tanısal sorun kodları,motor soğutucu sicaklığı, yakıt kontrol sisteminin durumu (kapalı devre, açık devre, diğer), yakit kesme, ateşleme avansı ilerlemesi, emme havası sicaklıği,manifold hava basınci, hava akış debisi, motor hızi, gaz kelebeği konum sensör çıkış değeri, ikincil hava durumu (yukarı, aşağı ya da atmosfer),hesaplanan yük değeri, araç hızı ve yakıt basıncı.

Sinyaller 3.7. maddede yer alan teknik özelliklere dayanarak standart birimler halinde temin edilecektir. Gerçek sinyaller kabul edilen değerden ya da acil durum sinyallerinden ayrı biçimde açıkça tanımlanacaktır.

3.3. Uygulanabilir ise tekleme tespiti, yakit sisteminin izlenmesi ve kapsamlıaksam izlemesi haricinde özel bütünleşik değerlendirme deneyleri gerçekleştirilen (katalizör, oksijen sensörü, vb.) tüm kontrol sistemlerinde,araç tarafından gerçekleştirilen en son deneylerin sonuçları ve sistemin karşılaştırılmasında kullanılan sınır değerler; Madde 3.8'de belirtilen şartlara göre standardize teşhis konektöründeki seri veri portu üzerinden kullanıma sunulur. Yukarıda bahsi geçen istisnalar haricinde izlemeye alınan aksamlar ve sistemlerde, standardize teşhis konektörü üzerinden en son deneylerin sonuçları için başarılı/başarısız göstergesi sunulur.

Bu İlave, Madde 4.6 kapsamında saklanması zorunlu olan tüm OBD kullanımdaki performans verileri, Madde 3.8'de yer verilen şartlara göre standardize teşhis konektöründeki seri veri portu üzerinden kullanıma sunulur.
3.4.Aracın belgelendirilmesinde kullanılan OBD şartları (örneğin Ek XII veya Madde 5'te belirtilen alternatif şartlar) ile Madde 3.10 uyarınca OBD sistemi tarafindan izlenen ana kontrol sistemleri, Madde 3.8'de yer verilen şartlara göre standardize teşhis konektöründeki seri veri portu üzerinden kullanıma sunulur.

3.5.Yazılım kimlik ve kalibrasyon doğrulama numaraları, standardize teşhis konektöründeki seri port üzerinden kullanıma sunulur. Her iki sayı da standardize bir formatta gösterilir.

3.6.Eğer değerlendirme fonksiyonel güvenlik veya aksam arızası riskiyle sonuçlanmayacak ise arıza esnasında aksamların değerlendirilmesi için teşhis sistemi zorunlu değildir.

3.7.Teşhis sistemi, OBD'ye standart ve kısıtsız erişim sağlamalıdır; aşağıda belirtilen ISO standartları ve/veya SAE şartnamelerine uygun olmalidir:
3.8. Tarif edilen kısıtlamalarla birlikte aşağıdaki standartlardan biri bütünleşik ve bütünleşik olmayan cihazlar arasındaki iletişim bağlantı olarak kullanılır:
— ISO 9141-2:1994/Değişik 1:1996: "Karayolu Araçları - Teşhis SistemleriBölüm 2: Dijital bilgi alışverişi için CARB şartları",
 SAE J1850: Mart 1998 'Sınıf B Veri Aktarma Şebekesi Arayüzü. Emisyonla ilgili iletilerde döngüsel artıklık denetimi ve üç baytlık başlık kullanılır, bitler arasında ise ayrım veya sağlama kullanılamaz",
- ISO 14229-3:2012: "Karayolu taşıtları - Birleşik teşhis hizmetleri (UDS) Bölüm 3: CAN uygulamasında birleştirilmiş teşhis hizmetleri",
 ISO 14229-3:2012: "Karayolu taşıtları - Birleşik teşhis hizmetleri (UDS) Bölüm 4: FlexRay uygulamasında birleştirilmiş teşhis hizmetleri",
 ISO 14230-4:2000: "Karayolu taşıtlari- Teşhis sistemleri - Anahtar kelime protokolü 2000 - Bölüm 4: Emisyonla ilgili sistemler için şartlar",
 ISO 15765-4:2011: "Karayolu taşıtları - Kontrolör Alanı Şebekesi (CAN) için teşhis - Bölüm 4: emisyonla ilgili sistemler için şartlar", 1 Kasım 2001 tarihli",
 ISO 22901-2:2011: "Karayolu taşıtları - Açık teşhis verisi alışverişi (ODX) Bölüm 2: Emisyonla ilgili teşhis verileri".


3.9. OBD sistemleriyle iletişim kurması gerekli olan deney ekipmanları ve teşhis araçları; ISO 15031-4:2005: "Karayolu taşıtları - Emisyonla ilgili teşhis için araç ile harici deney ekipmanı arasındaki iletişim - Bölüm 4: Harici deney ekipmanı"nda yer verilen fonksiyonel şartlara uygun olması zorunludur.
3.10. Temel teşhis verileri (Madde 6.5.1'de tarif edilen şekilde) ve iki yönlü kontrol bilgileri; ISO 15031-5:2011 "Karayolu taşıtları - Emisyonla ilgili teşhis için araç ile harici deney ekipmanı arasındaki iletişim - Bölüm 5: Emisyonla ilgili teşhis hizmetleri" kapsamında tarif edilen format ve birimler kullanılarak aktarılır ve ISO 15031-4:2005 şartlarına uygun bir teşhis aracı yardımıyla kullanima sunulur.

3.10.1. Araç imalatçısı; bu Yönetmelik ile ilgili olan ancak ISO 15031-5:201l'de belirtilmemiş olan tüm teşhis verilerine ait ayrıntıları (örneğin PID'ler, OBD izleme kimliği, Deney kimliği) onay kuruluşuna sunar.
3.1l. Bir hatanın kaydedildiği durumda, imalatçı “emisyonla ilgili sistem teşhis sorun kodlarına ilişkin olarak ISO 1503-6:2010 “Karayolu araçları emisyonla ilgili tespitler için araç ile dış test ekipmanı arasındaki iletişim” 6. Kisım: Teşhis sorun kod tanımları" ile tutarlı uygun hata kodu kullanılarak hatayı tespit edecektir. Bunun mümkün olmaması halinde, imalatçı ISO DIS 1503-6:2010 tanisal sorun kodlarını kullanabilir. Alternatif şekilde, hata kodları ISO 14229:2006 uyarinca derlenip, raporlanabilir. 3.9. maddeye uyan standart hale getirilmiş ekipman vasıtasıyla hata kodları tam olarak erişilebilir olacaktir.

Araç imalatçısı emisyonla ilgili her türlü verinin detaylarını; örneğin, ISO 15031-5:2011 ya da ISO 14229:2006'da belirtilmemiş, ancak bu Yönetmelikle ilişkili olan PID'ler, OBD monitör kimlik numaralarını, test kimlik numaralarını ulusal standardizasyon kuruluşuna temin edecektir.
3.12. Araç ile tanısal test cihazı arasındaki bağlantı ara yüzü standart hale getirilecek ve ISO 19689:2016 “Motosikletler ve mopetler  araç ile teşhise yönelik dış ekipman arasındaki iletişim — Tanısal bağlantı elemanı ve ilgili elektrik devreleri, özellikler ve kullanım" ya da ISO 15031-3:2004 “Karayolu araçları - araç ve emisyonla ilgili teşhislere yönelik dış test ekipmanıarasındaki iletişim - Kısım 3: Tanısal bağlantı elemanı ve ilgili elektrik devreleri: teknik özellik ve kullanım" standartlarının tüm gerekliliklerini karşılayacaktır. Tercih edilen montaj konumu oturma pozisyonunun alt tarafidır. Tanısal bağlantı elemanının diğer tüm pozisyonları onay kuruluşunun mutabakatına tabi olacak ve buraya servis personeli tarafindan kolayca girilebilecek; ancak kalifiye olmayan personelin sebep olacağıkurcalamalara karşı korunaklı olacaktır. Bağlantı ara yüzünün pozisyonu kullanıcı el kitabında açık bir şekilde gösterilecektir.
3.13. Araç üzerinde L-kategorisi araca ilişkin OBD aşama II sistemi uygulanana kadar, araç imalatçısinın talebine istinaden alternatif bağlantı ara yüzü monte edilebilir. Belirtilen alternatif bağlantı ara yüzünün monte edildiği durumda,araç imalatçısı araç bağlantı pimi düzeninin detaylarını test ekipman imalatcısının kullanımına bedelsiz olarak tahsis edecektir. Araç imalatçısi cinse özel tarama aletine bağlantıya olanak tanıyan bir adaptör temin edecektir. Belirtilen adaptör profesyonel atölye kullanımı açısından uygun kaliteye sahip olacaktır. Adaptör, ayrımcılık yapmaksızın tüm bağımsız 

operatörlere talebe istinaden temin edilecektir. İmalatçılar, imalatçıın bu seçiminin müşteri açısından neden olduğu ilâve masrafları hesaba katarak,belirtilen bu adaptör için makul ve orantılı bir fiyat isteyebilirler. Bağlantı ara yüzü ile adaptör, kullanım öncesinde geçerleme ya da onay gerektiren ya da cinse özel bir tarama aleti kullanırken araç verilerinin alışverişini kisıtlayabilecek hiçbir özel tasarım unsurunu içermeyecektir.
4.Kullanimdaki performans 
4.1. Genel şartlar 
4.1.1. OBD sistemine yönelik izleme işlemi, her sürüş çevrimi için en az bir kere gerçekleştirilir; bu sürüş çevriminde Madde 3.2'de belirtilen izleme koşullarına uygunluk sağlanmalıdır. İmalatçı, hesaplanan oranı (veya bu oranın herhangi bir unsurunu) veya başka bir izleme sıklığı göstergesini izleme için izleme koşulu olarak kullanamaz.

4.1.2. Kirlilik kontrol cihazlarının kullanımdaki performansı ve OBD sistemlerine ait belirli bir izleme cihazının kullanımdaki performans oranı ("IUPR"):
\mathtt{E s i t l i k}\;\mathtt{A p1-}1;
\mathrm{IUPRM}=\mathrm{PayM}/\mathrm{PaydaM}
4.1.3. Pay ile paydanın karşılaştırılması, belirli bir izleme cihazının aracın çalışmasına göre ne sıklıkla devreye girdiğini gösterir. Tüm imalatçıların IUPRM'yi aynı şekilde takip etmesini sağlamak için bu sayaçlarıtanımlanması ve artışlarının incelenmesine yönelik ayrıntılı şartlar verilmiştir.
4.1.4. 1/1/2023 tarihinden itibaren, bu Ekin gereklilikleri uyarınca aracın M özel monitörü ile donatılması halinde, IUPRM tüm M monitörleri için 0,1'e eşit ya da ondan büyük olacaktır.

4.1.4.1. 31/12/2023 tarihine kadar, imalatçi, yeni araç tipleri ve mevcut araç tipleri için IUPR tespitinin işlevselliğini onay kuruluşuna kanıtlayacaktır.
4.1.5. Belirli bir takvim yılında imal edilen belirli bir araç ve tahrik ailesine ait tüm araçlar için aşağıdaki istatistiksel koşullar sağlanır ise bu Madde'da yer verilen şartların, izleme cihazı M için yerine getirildiği kabul edilir:
(a) Ortalama IUPRM, izleme cihazı için geçerli olan asgari değere eşit veya daha yüksektir.

(b) Tüm araçların yarısından fazlası, izleme cihazı için geçerli olan asgari değere eşit veya daha yüksek bir IUPRM değerine sahiptir.

4.1.6. Imalatçi; bu İlave'ye ait Madde 4.6'ya göre OBD sistemi tarafindan raporlanması gereken tüm izleme cihazları için bir takvim yılında imal edilen araçlarda ilgili istatistiksel koşulların sağlandığını takvim yılı sona erdikten sonra en fazla 18 ay içinde onay kuruluşuna göstermelidir. Bu doğrultuda tanınmış istatistik ilkeleri ve güven düzeyleri kullanan istatistiksel deneyler kullanılır.

4.1.7. Bu Madde'da bahsi geçen kanıtlama işlemlerinde imalatçı, araçları araç ve tahrik ailesi şeklinde gruplandırırken takvim yılı yerine birbirini takip eden ancak çakışmayan 12 aylık imalat dönemlerini kullanabilir. Araçlardan deney numuneleri alınırken asgari olarak İlave 3, Madde 2'de yer verilen seçim 

kriterleri uygulanır. İmalatçı, tüm araç deney numuneleri için bu İlave' ait Madde 4.6 uyarınca OBD sistemi tarafından raporlanacak kullanımdaki performans verilerinin tümünü onay kuruluşuna raporlar. Onay kuruluşu,talep edilmesi halinde bu verileri ve istatiksel değerlendirme sonuçlarını diğer onay kuruluşlarına aktarır.

4.1.8. Onay kuruluşu ve teknik servis, bu Ek'te yer verilen şartlara uygunluğu doğrulamak amacıyla araçlar üzerinde başka deneyler yapılmasını talep edebilir veya araçların kaydettiği uygun verileri toplayabilir.
4.1.9. Aracın OBD sistemi tarafindan kaydedilerek raporlanacak olan kullanımdaki performansla ilgili veriler, imalatçı tarafindan herhangi bir şifreleme işleminden geçirmeksizin ulusal makamlara ve bağımsız kullanıcılara aktarılır.

4.2. PayM 
4.2.1. Bir izleme cihazının payi; aracın, imalatçı tarafından uygulanan şekilde,sürücüyü uyarmak amacıyla bir izleme cihazının herhangi bir arızayı tespit edebilmesi için gerekli olan izleme koşullarının tümünün deneyimlenebileceği şekilde kaç kez kullanıldığını ölçen sayaçtır. Makul teknik gerekçelerin bulunmaması halinde sayaç, her sürüş çevrimi için en fazla bir kere artırılır.
4.3. PaydaM 
4.3.1. Paydanın amaci, belirli bir izleme cihazına yönelik özel koşullarında dikkate alınması şartıyla araç sürüş olaylarının sayısını gösteren bir sayaç sunmaktır.Payda Madde 4.7 uyarınca devre dışı bırakılmadığı takdirde, eğer sürüşçevriminde ilgili koşullar sağlanır ve genel payda Madde 4.5'te belirtilen şekilde artırılır ise payda, her sürüş çevrimi için en az bir kere artırılır.
4.3.2. Madde 4.3.1'de yer verilen şartlara ek olarak:
Eğer ikincil hava sisteminin 10 saniye veya daha uzun bir süre için devreye girmesi amacıyla komut verilir ise ikincil hava sistemi izleme cihazıpaydası/paydaları artırılır. Komut verilen "açık" kalma süresi belirlenirken OBD sistemi, ikincil hava sisteminin sadece izleme amacıyla zorla çalıştırılması esnasında geçen süreyi dikkate almamalıdır.
Eğer aksam veya strateji için 10 saniye veya daha uzun bir süre için "açık"komutu verilir ise sadece soğuk başlatma esnasında aktif olan sistemlerin izleme cihazlarının paydaları artırılır.

Değişken Supap Zamanlaması (VVT) ve/veya kontrol sistemlerine yönelik izleme cihazlarının paydası/paydalari; aksamın, 10 saniye ve daha fazla bir süre içinde veya sürüş çevrimi esnasında (hangisi önce gerçekleşir ise) ortaya çıkan iki veya daha fazla olay durumunda devreye girmesi için komut almışolması halinde artırılır (örneğin "açık", "kapalı", "kilitli" vb. komutları).
Aşağıdaki izleme cihazları için; en az bir adet sürüş çevriminde bu Madde'da yer verilen şartlara uygun olmanın yanı sira eğer paydanın en son artırılmasından sonra araç kümülatif bazda en az 800 kilometre daha çalıştırılmış ise payda(lar) bir artırılır.

(i) Dizel oksidasyon katalizörü;

(ii) Dizel parçacık tutucu filtre.
4.3.3. Alternatif motor çalıştırma donanımı veya stratejileri (örneğin bütünleşik başlatıcı ve jeneratörler) kullanan araçlar veya alternatif yakıtlı araçlar (örneğin özel, iki yakıt veya ikili yakıt uygulamaları) ile hibrit araçlarda imalatçılar; paydanın artırılması açısından bu Madde'da belirtilenlere alternatif kriterlerin onay kuruluşunca kabul edilmesini talep edebilir. Sadece rölanti/araç durma koşullarında veya yakın durumlarda motor kapatma özelliğine sahip olan araçlar için onay kuruluşu, genel anlamda, alternatif kriterleri onaylayamaz. Kuruluş alternatif kriterleri onaylarken, bu Madde'da yer verilen kriterler uyarınca geleneksel araç çalışması ölçütüne kiyasla araççalışma miktarını belirlemek için eşdeğerlerini esas alır.
4.4. Ateşleme Çevrimi Sayaci 
4.4.1. Ateşleme çevrimi sayaci, bir aracm deneyimlediği ateşleme çevrimlerinin sayısını gösterir. Ateşleme çevrimi sayacı, her sürüş çevrimi için birden fazla kez artırılamaz.

4.5. Genel payda (denominator)
4.5.1. Genel payda bir aracın kaç kez çalıştırılmış olduğunu ölçen sayaçtır. Aşağıda belirtilen kriterlerin tek bir sürüş çevrimi içerisinde sağlanması halinde, 10saniye içerisinde arttırılır:
(a) Deniz seviyesinden 2440 m'den az bir rakımda ya da 75,7 kPa'dan daha fazla ortam basıncında ve 266,2 K ortam sıcaklığında (- 7 °C) ya da fazlasında motorun çalıişmasından itibaren kümülatif süre 600 saniyeye eşit ya da büyüktür;
(b)25 km/saat'te ya da üzerinde kümülatif araç çalışması deniz seviyesinden 2440 m'den az bir rakımda ya da 75,7 kPa'dan daha fazla ortam basıncında ve 266,2 K ortam sıcaklığında $(-7^{\circ}\mathrm{C})$ ,' ya da fazlasında meydana gelir;
(c) 30 saniye süreyle ya da deniz seviyesinden 2440 m'den az bir rakımda ya da 75,7 kPa'dan daha fazla ortam basıncında ve 266,2 K ortam sıcaklığında (— 7°C) ya da fazlasında rölantideyken sürekli araç çalışması (yani, gaz pedalısürücü tarafında bırakıldığında ve araç hızı 1,6 km/saat ya da daha az iken).
Genel payda aynı zamanda rakım ya da ortam basıncı ya da ortam sicakliığına ilişkin sınır şartların dışında arttırılabilir.

4.6. Raporlama ve sayaçlar 
4.6.1. OBD sistemi; eğer bu Ek uyarınca bulunmaları gerekli kılınmış ise aşağıdaki izleme cihazlarına ait payları ve paydaları ayri ayrı ve ateşleme çevrimi sayacıile genel paydayı ISO 15031-5:2011 şartlarına uygun şekilde raporlamalıdır:
(a) Katalizörler (her depo ayrı şekilde raporlanır);
(b)İkincil oksijen sensörleri dahil olmak üzere oksijen/egzoz gazı sensörleri (her sensör ayri şekilde raporlanır);
(c) Buharlaşma sistemi;
(d)Egzoz Gazi Geri Çevrimi (EGR) sistemi;

(e) Değişken Supap Treni (VVT) sistemi;
(f) İkincil hava sistemi;
(g) Parçacık filtresi;
(h)NOx işleme sonrası sistemi (örneğin NOx emici, NOx ayıraç/katalizör sistemi);
(i) Takviye basıncı kontrol sistemi.
4.6.2. bu Madde kapsamında raporlanması zorunlu olan birden fazla izleme cihazına sahip özel aksamlar veya sistemlerde (örneğin oksijen sensörü bütünü 1,sensör yanıtı veya diğer sensör özellikleri için birden fazla izleme cihazına sahip olabilir), OBD sistemi; her izleme cihazı için pay ve paydaları ayrı ayrıtakip eder ve sadece en düşük sayısal orana sahip olan izleme cihazı için karşılık gelen pay ve paydayı raporlar. İki veya daha fazla izleme cihazının aynı oranlara sahip olması halinde belirli bir aksam için en yüksek paydaya sahip olan ilgili izleme cihazı için karşılık gelen pay ve payda raporlanır.
4.6.2.1. Kısa devre ya da açık devre arızalarını sürekli olarak izleyen parçalara ya da sistemlere ilişkin özel monitörlerle alakalı pay ve paydalar raporlamadan muaftır. Bu maddenin amaçları doğrultusunda, “sürekli olarak" izlemenin daimî olarak etkin olduğunu ve izlemeye ilişkin olarak kullanılan sinyal örneklemesinin saniye başına iki örnekten az olan bir oranında meydana geldiğini ya da monitör ile alakalı olan arıza eksikliğinin 15 saniye içerisinde sonuçlandırılması gerektiğini ifade eder. Kontrol amaçları doğrultusunda bir bilgisayarın girdi bileşeni daha az sıklıkla örneklendirmeye tabi tutuluyorsa,parçanın sinyali örneklemenin meydana geldiği her sefer değerlendirilebilir.Sadece söz konusu çıktı parçasını/sistemi izleme amacı doğrultusunda çıktıparçasını sistemini etkinleştirmek gerekmez.

4.6.3. Tüm sayaçlar, artırılması durumunda, birer birer artırılır.
4.6.4. Sayaçlar 0'dan başlar; asgari değer ise 65535'ten az olamaz; bu aşamada OBD sisteminin standardize depolanması ve raporlanmasına ilişkin diğer şartlara bakılmaz.

4.6.5. Eğer bir izleme cihazının payı ya da paydası azami değere ulaşır ise izleme cihazına yönelik her iki sayaç da Madde 4.2 ve 4.3 uyarınca tekrar artırılmadan önce ikiye bölünür.

Eğer ateşleme çevrim sayacı veya genel payda azami değere ulaşır ise ilgili sayaç,sırasıyla Madde 4.4 veya 4.5 uyarınca bir sonraki artışta sıfıra dönmelidir.
4.6.6. Sayaçlar sadece uçucu olmayan bellek sifırlandığında (örneğin programlama işlemi vb.) veya ilgili sayılar arıza tanı belleğinde (KAM) saklandığında ve KAM, kontrol modülüne beslenen elektrik gücünün kesilmesi nedeniyle (ör akünün sökülmesi vb.) kaybedildiğinde sıfirlanır.

4.6.7. İmalatçi, bu Madde'da açık şekilde belirtilmemesi halinde pay ve payda değerlerinin sıfirlanmasını veya değiştirilmesini engellemek için gerekli olan tüm tedbirleri alır.

4.7. Pay ve Paydaların ve Genel Paydanın Devre Dışı Bırakılması

4.7.1. bu Ek'te yer verilen izleme koşullarına uygun olması zorunlu kılınan bir izleme cihazını devre dışı bırakan bir ariza tespit edildikten sonra 10 saniye içinde (bekleme veya onay kodu saklanmalıdır) OBD sistemi, devre dışı kalan her izleme cihazı için karşılık gelen pay ve paydanın daha fazla artmasınıengeller. Arizanın ortadan kalması durumunda ise (bekleme kodu, kendi kendini temizleme veya tarama aracı komutu ile silinir) karşılık gelen pay ve payda değerleri 10 saniye içerisinde artmaya devam eder.
4.7.2. bu Ek'te yer verilen izleme koşullarına uygun olması zorunlu kılınan bir izleme cihazını devre dışı bırakan bir kuyruk mili güç çıkışı (PTO) işleminin başladığı tespit edildikten sonra 10 saniye içinde OBD sistemi, devre dışıkalan her izleme cihazı için karşılık gelen pay ve paydanın daha fazla artmasını engeller. PtO işlemi sona erdiğinde karşılık gelen pay ve payda değerleri 10 saniye içerisinde artmaya devam eder.

4.7.3. Eğer belirli izleme cihazının paydasına ait tanımda (araç hızi, ortam sıcaklığı,rakım, rölantide çalışma, motor soğuk çalıştırma veya çalışma süresi)kriterlerin belirlenmesinde kullanılan bir aksamın arızalandığı tespit edilir ve karşılık gelen bekleme hata kodu saklanır ise OBD sistemi, 10 saniye içerisinde belirli izleme cihazının pay ve paydasının daha fazla artmasınıengeller. Arizanın ortadan kalması durumunda ise (bekleme kodu, kendi kendini temizleme veya tarama aracı komutu ile silinir) karşılık gelen pay ve payda değerleri 10 saniye içerisinde artmaya devam eder.
4.7.4. OBD sistemi, 4.5. madde dahilindeki kriterlerin sağlanıp sağlanmadığını (yani araç hızı, ortam sıcaklığı, rakım, rölantide çalışma ya da çalışma süresi) ve mütekabil bekleme hata kodunun saklanıp saklanmadığıni belirlemek amacıyla kullanılan herhangi bir parçaya ait arızanın tespit edilmesi halinde on saniye içerisinde genel paydanın daha fazla artması işlemini devre dışıbırakacaktır. Başka herhangi bir duruma ilişkin olarak, genel paydanın artmasıişlemi devre dışı bırakılmayabilir. Genel paydanın artması arıza artık mevcut olmadığında on saniye içerisinde yeniden başlayacaktır; örnek, kendi kendine ya da tarama aracı komutu vasıtasıyla silinen bekleme kodu).
5.OBD bilgilerine erişim 
5.1.Tip onayı veya tip onayı tadilatı için yapılan başvurularda araç OBD sistemine ait ilgili bilgiler de teslim edilir. Bu bilgiler sayesinde yedek aksam veya tamir aksamı imalatçıları ürettikleri parçaların OBD sistemine uygun olmasınısağlayabilmeli ve araç kullanıcısı aracı arızasız şekilde kullanabilmelidir. Bu bilgiler benzer şekilde teşhis aracı ve deney ekipmanı imalatçılarının araçemisyon kontrol sistemlerinde etkin ve doğru teşhisler yapabilecek teşhis araçları ve deney ekipmanları üretebilmesini sağlamalıdır.
5.2. Araç imalatçısı, talep edilmesi halinde, OBD sistemine ilişkin ilgili bilgileri,çıkar sahibi olan aksam, teşhis aracı veya deney ekipmanı imalatçılarına ayrım yapmaksızın aktarır:
5.2.1. Aracın asıl tip onayında kullanılan ön şartlandırma çevrimlerinin tipi ve sayısıhakkında bir açıklama;
5.2.2. OBD sistemi ile izlenen aksam için aracın asıl tip onayında kullanılan OBD gösterim çevriminin tipi hakkında bir açıklama;

5.2.3. Aksam izleme işlemlerinin MI'nın devreye girip girmediğinin belirlenmesinde kullanıilması halinde emisyonla ilgili olmayan bireysel aksamlar ve emisyonla ilgili olan bireysel güç aktarma organları aksamlarıyla ilgili olarak kullanılan tüm OBD çıktı kodları ve formatını (herbiri için açıklama yapılır) içeren bir liste ve OBD sistemiyle izlenen tüm aksamlara yönelik algılanan ilgili ikincil parametreleri içeren liste dahil olmak üzere hata tespiti ve MI aktivasyonuna ilişkin stratejiyle birlikte algılanan tüm aksamları tarif eden kapsamlı bir belge.

Özellikle de kullanımdaki veriler $ 06 ile kullanımdaki veriler $ 05 Deney ID $ 21 - FF için kapsamlı bir açıklama sunulmalıdır. ISO 15765-4 "Karayolu araçları, Kontrolör alanı ağındaki (CAN) teşhis cihazları - Bölüm 4 Emisyonla ilgili sistemlere yönelik şartlar" uyarınca bir iletişim bağlantısıkullanan araç tiplerinde desteklenen her OBD izleme cihazı kimliği için kullanımdaki veriler $ 06 Deney ID $ 00 - FF için kapsamlı bir açiklama sunulmalıdir.

5.2.4. Bu bilgiler, aşağıdaki şekilde bir tablo olarak sunulabilir:
Şekil Ap1-1
OBD bilgi listesi şablonu 
Ceod  de: 00000
Il s: oofa sensörü 1 ve 2 sinyalleri
a: Sa  dt sensör 2 sinyalleri arasındaki fark
Gösterim deneyi: Tip I
Varsayılan mod: Yok
5.2.5. Eğer onay kuruluşu, çıkar sahibi olan bir aksam, teşhis aracı veya deney ekipmanı imalatçısından aracın OBD sistemine ait bilgiler hakkında bir talep almasi durumunda:
(a) Kuruluş 30 gün içinde ilgili araç imalatçısından Madde 5.1 ve 5.2'de gerekli kılınan bilgileri sunmasını talep eder;
(b)İmalatçı bu talebin ardından iki ay içerisinde ilgili bilgileri onay kuruluşuna iletir;

(c) Kuruluş bu bilgileri diğer onay kuruluşlarına iletir ve asıl tip onayını veren onay kuruluşu, bu bilgileri araç tip onayı bilgileri arasına ekler.
5.2.6. Sadece tip onayına tabi olan yedek veya tamir aksamları veya sadece tip onayına tabi sistemin bir parçasını teşkil eden aksamlar için bilgi talebinde bulunulabilir.

5.2.7. Bilgi talebinde, hakkında bilgi istenen aracın modeli açık ve net şekilde belirtilmelidir. Bilginin yedek veya tamir parçaları veya aksamları veya teşhis araçları veya deney ekipmanlarının geliştirilmesi amacıyla talep edildiği teyit edilmelidir.

6.Teşhis araçlarının imalatı için gerekli kılınan bilgiler 
6.1.Araç imalatçısı; çok markalı tamir araçlarına yönelik genel teşhis araçlarının tedarik edilmesini kolaylaştırmak amacıyla aşağıdaki noktalarda yer verilen bilgileri tamirat bilgileri internet sitesi üzerinden kullanıma açar.
6.2. Bu bilgiler arasında tüm teşhis aracı fonksiyonları ile tamir bilgileri ve sorun çözme talimatlarına bağlantılar yer almalıdır. Bu bilgilere erişim için makul bir ücret talep edilebilir.

6.2.1. İletişim Protokolü Bilgileri 
Aşağıdaki bilgiler; gerekli kılınmıştır ve aracın markası, modeli ve varyantıveya VIN veya sistem tanıtım bilgileri gibi diğer çalışılabilir tanımlar kullanılarak endekslenir:
6.2.1.1. Ek donanım veya yazılım protokolü bilgileri, parametre tanıtimi, transfer işlevleri, "canlı tutma" şartları veya hata koşulları gibi Ek XII, İlave 1, Madde 3.8'de tarif edilen standartlara ek olarak eksiksiz teşhis cihazlarına olanak sağlamak için gerekli olan tüm ek protokol bilgi sistemleri;
6.2.1.2. Madde 3.11'de tarif edilen standartlara uygun olmayan tüm hata kodlarının nasıl elde edileceği ve yorumlanacağına ilişkin bilgiler;
6.2.1.3. Ölçekleme ve erişim bilgileri dahil olmak üzere tüm mevcut canlı veri parametrelerinin listesi;
6.2.1.4. Cihaz aktivasyonu ve kontrolü dahil olmak üzere tüm mevcut fonksiyonel deneyler ile bu deneylerin nasıl uygulanacağını kapsayan bir liste;
6.2.1.5. Tüm aksam ve durum bilgilerinin, zaman damgalarımın, bekleyen DTC ve donuk karelerin nasıl elde edileceğine ilişkin bilgiler;
6.2.1.6. Adaptif öğrenme parametrelerinin sifirlanması, varyant kodlaması ve yedek aksam ayarı ile müşteri tercihleri;
6.2.1.7. PCU/ECU tespit ve varyant kodlamasi;
6.2.1.8. Servis ışıklarının nasıl sıfırlandığına ilişkin ayrıntılar;
6.2.1.9. Standardize teşhis konektörünun konumu ve konektöre ait bilgiler;
6.2.1.10. Motor kodu tespiti.
6.2.2 OBD ile izlenen aksamların test edilmesi ve ilgili teşhisler Aşağıdaki bilgiler gerekli kılınmıştır:

6.2.2.1. Aksam veya tesisatta, fonksiyonelliği doğrulamak için yapılan deneylere ilişkin açıklama;
6.2.2.2. Deney parametreleri ve aksam bilgileri dahil olmak üzere deney işlemleri 
6.2.2.3. Asgari ve azami girdi ve çıktı ile sürüş ve yük değerleri dahil olmak üzere bağlantı bilgileri;
6.2.2.4. Rölanti dahil olmak üzere belirli sürüş koşullarında beklenen değerler;
6.2.2.5. Statik ve dinamik durumdaki aksamlar için elektrikle ilgili değerler;
6.2.2.6. Yukarıdaki senaryolardan herbiri için arıza modu değerler;
6.2.2.7. Teşhis yardımıyla kılavuzlu hata ayıklama ve hata ağaçları dahil olmak üzere ariza modu teşhis siralamalari;
6.2.3 Tamirat için gerekli olan veriler 
Aşağıdaki bilgiler gerekli kılınmıştır:
6.2.3.1. ECU ve aksamların başlatılması (yedek parçaların takılması durumunda);
6.2.3.2. İlgili durumlarda doğrudan geçiş (yeniden) programlama teknikleri kullanılarak yeni veya yedek ECU'ların başlatılması.

İlave 2
Bütünleşik teşhis (OBD) sistemi aşama I ve II için asgari izleme şartları
1.Konu 
Aşağıda verilen asgari izleme şartları, elektrik devresi teşhisleriyle ilgili olarak aşama I ve II şartlarına uygun olan OBD sistemleri için geçerlidir.
2.Kapsam ve izleme şartları
Aşağıda listelenmiş olan sensörler ve başlatıcılar (eğer takılmış ise) emisyon değerlerinin AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de belirtilen özel OBD emisyon eşik değerlerini aşmasına neden olabilecek veya tahrik torkunda ciddi düşüşle sonuçlanabilecek bir arıza modunun devreye girmesine neden olabilecek elektrik devresi arızaları açısından izlenir.
2.1.
Tablo Ap2-1
OBD aşama I ve/veya II'de izlenecek olan cihazlara (takılmışsa) genel bakış
Devre Devamlılığı: dr
Devrenin Rasyonelitesi: r
Temel İzleme Gerekliliği: L
Yorum No: Menzil dışı

No: I
Cihaz Devreleri: m cood r hata

No: Sensör (kontrol üniteleri için girdi)

No: 1
Cihaz Devreleri: Gaz (pedalı/kolu) konum sensörü
Devre Devamlılığı: I&II
Devrenin Rasyonelitesi: I&II
Temel İzleme Gerekliliği: I&II

No: 2
Cihaz Devreleri: Barometrik basınç sensörü
Devre Devamlılığı: I&II
Devrenin Rasyonelitesi: I&II
Temel İzleme Gerekliliği: I&II

No: 3
Cihaz Devreleri: Ekstrantrik mil konum sensörü

No: 4
Cihaz Devreleri: Krankmili konum sensörü

No: 5
Cihaz Devreleri: Motor soğutucu sıcaklık sensörü
Devre Devamlılığı: I&II
Devrenin Rasyonelitesi: I&II
Temel İzleme Gerekliliği: I&II
Yorum No: II

No: 6
Cihaz Devreleri: Egzoz kontrol valf açısı sensörü
Devre Devamlılığı: I&II
Devrenin Rasyonelitesi: I&II
Temel İzleme Gerekliliği: I&II
Yorum No: II

7: 8
Egzoz gazı devridaim sensörü: Yakıt manifoldu basınç sensörü
-: -
Il: I&II
II: I&II
II: I&II
Il: II
Il: Il
Il: Il
('): (‘)

7: 9
Egzoz gazı devridaim sensörü: Yakit manifoldu sıcaklık sensörü
-: -
Il: 112I
II: I18I
II: III
Il: II
Il: II
Il: II
('): (x)

Egzoz gazı devridaim sensörü: Vites kolu konum (potansiyometre
-: 1
Il: I&II
II: I≪
II: I≪
Il: II
Il: Il
Il: II
('): 00

Egzoz gazı devridaim sensörü: Vites kolu konum 11 sensörü (anahtar tipi)
-: 3
Il: II
('): (5)

7: 12
Egzoz gazı devridaim sensörü: Emme havası sıcaklık sensörü
-: 1
Il: I&Il
II: I&lI
II: I&II
Il: Il
Il: II
Il: Il
('): ()

7: 13
Egzoz gazı devridaim sensörü: Darbe sensörü (Rezonanssız tip)
-: 3

7: 14
Egzoz gazı devridaim sensörü: Darbe sensörü (Resonanslı tip)
-: -
Il: I&II

7: 15
Egzoz gazı devridaim sensörü: Manifold mutlak basınç sensörü
-: 1
Il: I&lI
II: I&II
II: I&II
Il: II
Il: Il
Il: Il
('): (*)

7: 16
Egzoz gazı devridaim sensörü: Kütle hava akış sensörü
-: 1
Il: I&II
II: I&Il
II: I&II
Il: II
Il: II
Il: II
('): (*)

7: 17
Egzoz gazı devridaim sensörü: Motor yağı sıcaklık sensörü
-: 1
Il: I&II
II: I&II
II: I&Il
Il: II
Il: II
Il: II
('): (d)

7: 61
Egzoz gazı devridaim sensörü: ee basınç sensörü
-: I
Il: 118I
II: I&II
II: I&II
Il: II
Il: II
Il: II
('): (")

7: 20
Egzoz gazı devridaim sensörü: Yakıt deposu sıcaklık sensörü
-: 1
Il: I&II
II: I&II
II: I&I
Il: II
Il: II
Il: II
('): (‘)

7: 21
Egzoz gazı devridaim sensörü: Gaz kelebeği konum sensörü
Il: I&II
II: I&II
II: I&II
Il: I≪
('): (2)

7: 22
Egzoz gazı devridaim sensörü: Araç hız sensörü
-: 3
Il: Il
('): ()

7: 23
Egzoz gazı devridaim sensörü: Tekerlek hiz sensörü
-: 3
Il: II
('): ()

7: 1
Egzoz gazı devridaim sensörü: Buharlaştırıcı emisyon sistem boşaltım kontrol valfi
-: 2
Il: II
II: I&lI
II: II
('): (6)

7: 2
Egzoz gazı devridaim sensörü: Egzoz kontrol valfi tahrik cihazı (motor tahrikli)
-: 3
Il: II

3: 4
Egzoz gaz devridaim kontrolü: Yakıt enjektörü
3: 2

3: 5
Egzoz gaz devridaim kontrolü: Rölanti hava kontrol sistemi
3: 1
Il: II

3: 6
Egzoz gaz devridaim kontrolü: Ateşleme bobini primer kontrol devreleri
3: 2

3: 7
Egzoz gaz devridaim kontrolü: O sensör isıtıcı
3: 1
Il: II

3: 8
Egzoz gaz devridaim kontrolü: Sekonder hava enjeksiyon sistemi
3: 2

3: 9
Egzoz gaz devridaim kontrolü: Kablolu tahrik cihazı vasıtasıyla gaz kelebeği
3: 3
Açıklamalar:
(') Sadece önemli derecede azaltılmış tahrik torkuna neden olan etkinleştirilmişvarsayılan mod söz konusu olduğunda ya da gaz kelebeği kablolu sistem vasıtasıyla takıldığında.

(²) Fazla APS ya da TPS'nin takılması halinde, sinyal çapraz kontrolü/kontrolleri her türlü devre rasyonelite gerekliliğini karşılayacaktır. Sadece bir adet APS ya da TPS takilması halinde, APS ya da TPS devre rasyonelitelerinin izlenmesi zorlu değildir.

(3) Silinmiştir.
(4) OBD aşama II: "II" olarak işaretlenmiş olan devre rasyonelite arızalarının üçünden iki tanesi devre süreklilik izlemesine ilâve olarak izlenecektir.
(') Sadece çevresel ya da fonksiyonel emniyet performansı ile alakalı olarak ECU/PCU için girdi olarak kullanıldığında.

(6)İmalatçının seviye 3 yerine belirti göstergesi olmaksızın tahrik cihazının sinyalinin mevcut olmasını talep ettiğindeki bozulma.
2.2.Eğer Tablo Ap2-1'de listelenen araca takılmış aynı cihaz tipinden daha fazlasıvar ise bu cihazlar, arızalar açısından ayrı ayrı izlenir ve raporlanır. Bir arızanın Tablo Ap2-1'deki "I" ile işaretlenmesi halinde bu izleme işlemi, OBD aşama I için zorunludur; "II" şeklinde işaretlenmesi halinde ise OBD aşama II açısından da arızaların izlenmesi zorunludur.

2.3.Sensörler ve başlatıcılar; hangi teşhis izleme tipinin kullanılması gerektiğini belirleyen ve aşağıda tarif edilen belirli bir teşhis seviyesiyle ilişkilendirilmelidir:
2.3.1. Seviye 1: en az iki adet devre sürekliliği semptomu tespit edilebilen ve raporlanan sensör/başlatıcı (toprağa kısa devre, güç kaynağına kısa devre veya açık devre).

2.3.2. Seviye 2: en az bir adet devre sürekliliği semptomu tespit edilebilen ve raporlanan sensör/başlatıcı (toprağa kısa devre, güç kaynağına kısa devre veya açık devre).


2.3.3. Seviye 3: En az bir adet semptom tespit edilebilen ancak ayri şekilde raporlanmayan sensör/başlatıcı.

2.4. Devre sürekliliği yanında devre rasyonalitesi izleme teşhisinde üçsemptomdan iki tanesi birleştirilebilir, örneğin 
- yüksek ya da açık ve düşük devre;
 yüksek ve düşük ya da açık devre;
menzil dışı sinyal ya da devre performansı ve sıkışık sinyal;
yüksek devre ve menzil dışı ya da düşük devre ya da düşük menzil dışı.
2.5. Tespit işlemine ilişkin istisnalar 
Eğer imalatçı onay kuruluşunu tatmin edecek şekilde teknik servise aşağıdaki hususları kanıtlayabilir ise belirli elektrik devresi izleme semptomları için çeşitli istisnalar getirilebilir:
2.5.1. Listelenmiş olan bir arızanın, AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek VI, Bölüm B'de yer verilen özel OBD emisyon eşik değerlerinden yüksek emisyonlara neden olmayacağı veya 

2.5.2. Listelenmiş olan bir arızanın, tork değerinde ciddi düşüşe neden olmayacağıveya 

2.5.3. Gerçekleştirilebilir tek izleme sisteminin, aracın fonksiyonel güvenliğini veya sürülebilirliğini olumsuz yönde etkileyeceği.

2.6.OBD emisyon doğrulama deneylerine ilişkin istisnalar (tip VIII 
İmalatçı talebi üzerine ve onay kuruluşunu tatmin edici düzeydeki bir teknik gerekçelendirme esas alınarak Tablo Ap2-1'de yer alan belirli OBD izleme cihazları, imalatçının aşağıdakileri onay kuruluşuna kanıtlayabiłmesi halinde AB/168/2013 Yönetmeliği, Ek V(A)'da bahsi geçen tip VIII emisyon doğrulama deneylerinden muaf tutulabilir:
2.6.1. Tablo Ap2-l'de listelenmiş olan arıza ortaya çıktığında araca takılan arıza göstergesinin devreye girmesi:
2.6.1.1. Aynı anahtar döngüsü esnasında ve 
2.6.1.2 Aynı anahtar döngüsünde sınırlı zaman gecikmesinin (3000 s veya daha az)sona ermesinden hemen sonra veya 
2.6.2. Tablo Ap2-1'de sıralanan kalemlerden bazılarının izlenmesi fiziksel olarak mümkün olmayıp, tam olmayan bu izleme için eksiklik tevdi edilmemiştir Belirtilen OBD monitörünün neden çalışmadığına dair kapsamlı ve teknik dayanak bilgi klasörüne eklenecektir.


İlave 3 Kullanimındaki performans oranı
1.Giriş
1.1.Bu İlave, bu Yönetmelik uyarınca tip onayı almış olan L3e, L5e-A ve L7e-A araçlara ilişkin OBD sistem (IUPR M) gerekliliklerine ait M özel monitörünün kullanımındaki performans oranını ortaya koymaktadır.
2.IUPR'nin denetlenmesi 
2.1.Onay kuruluşunun talebine istinaden, imalatçı tip onayında üzerinde mutabık kalınan formata göre servis işlemi süresince kaydedilen garanti hak talepleri,garanti tamir işleri ve OBD hataları hakkında tip onay kuruluşuna rapor verecektir. Temin edilen bilgiler emisyonla ilişkili parçalar ve sistemlere ilişkin hataların sıklığı ve içeriği hakkında ayrıntıları sağlayacaktır. Raporlar,hangisi daha önce vuku bulacak ise AB/168/2013 Yönetmeliği Ek VII(A)'da ortaya konan şekilde yaş ya da mesafe anlamında beş yıllık süre için her bir araç modeline ilişkin olarak araçların üretim döngüsünde en az bir kere dosyalanmış olacaktır.

2.2.IUPR ailesini tanimlayan parametreler 
IUPR ailesini tam olarak tanımlamak için İlave 5'de sıralanan aile parametreleri kullanılacaktır.

2.3.Bilgi gereklilikleri 
Bir IUPR M denetlemesi imalatçı tarafindan temin edilen bilgilere dayanarak onay kuruluşu tarafından yapılacaktır. Söz konusu bilgiler özellikle aşağıdakileri içerecektir:
2.3.1. İmalatçının adı ve adresi;
2.3.2. İmalatçı bilgilerinin kapsadığı alanlar dahilinde kendi yetkili temsilcisinin adı,adresi, telefonu, numarası ve e-posta adresi;
2.3.3. Îmalatçı bilgilerinde yer alan araçların modeli, ismi/isimleri;
2.3.4. Uygun olan hallerde, imalatçı bilgileri dahilinde yer alan araç tiplerinin listesi,yani OBD ve IUPR M için İlave 5 uyarınca OBD ailesi.
2.3.5. Aile (VIN örnek) dahilindeki belirtilen araç tipleri açısından geçerli olan araçtanitim numaralari (VIN)

2.3.6. Uygun olduğunda, her türlü uzatım ve saha tamirleri/geri çağırmalar (tekrar çalıştırmalar) dahil olmak üzere IUPR ailesi dahilinde yer alan belirtilen araçtipleri için geçerli olan tip onayının sayısi;
2.3.7. İmalatçı bilgileri kapsamında olan araçlara ilişkin uzatımlar, saha tamirleri/geri çağırmalarının ayrıntıları (onay kuruluşu tarafından talep edildiyse);
2.3.8. İçerisinde imalatçı bilgilerinin toplanmış olduğu zamanda dilimi;

2.3.9. İmalatçı bilgileri kapsamında yer alan araç imal süresi (örneğin, 2017 takvim yılı içerisinde imal edilen araçlar);
2.3.10. Aşağıdakiler dahil olmak üzere imalatçının IUPR M kontrol prosedürü:
(a) Araç konumu yöntemi;
(b) Araç seçimi ve ret kriterleri;
(c) Test tipleri ve programlama amaciyla kullanılan prosedürler;
(c) Aile grubuna ilişkin imalatçının kabul/ret kriterleri;
(d) İmalatçının bilgileri toplamış olduğu coğrafi alan/alanlar;
(e) Örneklem büyüklüğü ve kullanılan örnekleme planı.
2.3.11.Aşağıdakiler dahil olmak üzere imalatçının IUPR M prosedürünün sonuçlari:
(a) Programda yer alan araçların tanımlaması (test edilmiş olsun ya da olmasın).

Tanımlama aşağıdakileri içerecektir:
-Model isimi;
Araç tanıtim numarası (VIN);
Kullanım bölgesi (bilindiği yerlerde)
-Imalat tarihi.
(b)Örneklemden alınan bir aracın reddedilmesine ilişkin neden/nedenler:
(c)Aşağıdakiler dahil olmak üzere test verileri:
- Testin/yüklemenin tarihi;
Testin/yüklemenin yeri;
-İlave 1'in 4.1.6. maddesi uyarınca gerekli olan ve araçtan indirilen tüm veriler;
-Raporlanacak olan her bir monitör için kullanımdaki performans oranını.
2.3.12.IUPR M örneklemesi için, aşağıdakiler:
(a) İlave 1'in 4.1.1. maddesi uyarınca her bir monitör için seçilen tüm araçlara ilişkin kullanımdaki performans oranı olan IUPR M'in ortalaması.
(b)İlave 1'in 4.1.1. maddesi uyarınca monitör için geçerli olan asgari değere eşit ya da ondan büyük olan IUPR M'e sahip olan seçilmiş araçların yüzdesi.
3.IUPR M'ye ilişkin araçların belirlenmesi 
3.1.İmalatçı tarafindan gerçekleştirilen örnekleme (sadece tek bir üye devlette kullanıma sunulmadığı sürece) esasen farklı araç çalışma koşulları yardımıyla en az iki üye devletten seçilecektir. Yakıtlar, ortam koşullari, ortalama karayolu hızları ile kent/karayolu sürüş ayrımındaki farklılıklar gibi faktörler üye devletlerin belirlenmesinde göz önüne alınacaktır.

IUPR M test işlemiyle ilgili olarak, sadece İlave 4'teki 2.3. maddesinde yer alan kriterleri sağlayan araçlar test örneklemine dahil edilecektir.
3.2.Araçların örneklemesine ilişkin olarak üye devletleri belirlerken, imalatçı özel olarak örneklemeyi temsil ettiği düşünülen bir üye devletten gelen araçlarıseçebilir. Bu durumda, imalatçı tip onayını vermiş olan onay kuruluşuna karşıseçimin temsil eden bir seçim olduğunu kanıtlayacaktır (örneğin, AB sınırlarıdahilinde bir araç ailesinin en büyük yıllık satışına sahip olan piyasa vasitasıyla). Araç ailesinin 3.3 maddede tanımlanan şekilde birden fazla örneklem yığını gerektirmesi halinde, ikinci ve üçüncü örneklem yığınında yer alan araçlar birinci örneklem için belirlenmiş olanlara göre farklı araççalışma koşullarını yansitacaktır.

3.3. Örneklem büyüklüğü
3.3.1. Örneklem yığınlarının sayısı, aşağıda yer alan tabloda tanımlanan şekilde, AB sınırları içerisinde yer alan bir OBD ailesinin yıllık satış hacmine dayanacaktır:
AB tescilleri: Takvim yılı başına (egzoz borusu emisyon testleri Örneklem partilerinin için) Örnekleme süresinde IUPR'ye sahip OBD ailesine ait araçların

AB tescilleri: 1 0000'e kadar

AB tescilleri: 10001 ile 200000 arası

AB tescilleri: 200000'den fazla
3.3.2. IUPR için, alınacak örneklem yiğınlarının sayısı 3.3.1. maddede yer alan tabloda tarif edilmiş olup, IUPR yardımıyla onaylanan IUPR ailesine ait araçsayısına dayanmaktadır.

Bir IUPR ailesinin birinci örnekleme dönemi için, IUPR yardımıyla onaylanan ailede yer alan araç tiplerinin tümünün örneklemeye tabi olacağıkabul edilecektir. Devam eden örnekleme dönemleri için, sadece daha önceden test edilmiş olan ya da önceki örnekleme döneminden beri uzatılmışolan emisyon onaylarının kapsamında olan araç tiplerinin örneklemeye tabi olacağı kabul edilecektir.

Örnekleme dönemi içerisinde örneklemeye tabi olan 5000'den daha az AB tescilinden oluşan aileler için, bir örneklemdeki asgari araç sayısı altıdır. Diğer tüm aileler için, bir örneklem yığınındaki örneklemesi yapılacak asgari araçsayısı on beştir.

Her bir örneklem yığını satış modelini yeterli şekilde temsil edecektir, yani,en azından yüksek hacimli araç tipleri (aile toplamının ≥ %20'si) temsil edilecektir.

OBD ailesi başına 1000 araçtan az hacme sahip küçük üretim dizilerine ilişkin araçlar asgari IUPR gereklilikleri yanında bu araçların tip onay kuruluşuna karşı kanıtlanma zorunluluğundan da muaftır.


4.2 nci maddede atıfta bulunulan denetlemeye dayanarak, onay kuruluşu aşağıda yer alan kararlardan ve eylemlerden bir tanesini kabul edecektir:
(a) IUPR ailesinin tatmin edici olduğuna karar vermek ve ilâve bir eylem gerçekleştirmemek;
(b)İmalatçı tarafından temin edilen verilerin bir karara varmak açısından yetersiz olduğunu karar vermek ve imalatçıdan ilâve bilgiler ya da test verileri talep etmek;
(c) Onay kuruluşundan ya da Üye Devlet gözetim test programından elde edilen verilere dayanarak imalatçı tarafindan temin edilen bilgilerin bir karara varmak açısından yetersiz olduğuna karar vermek ve imalatçıdan ilâve bilgiler ya da test verileri talep etmek;
(c) IUPR ailesine ilişkin denetlemenin sonucunun tatminkâr olmadığına karar vermek ve belirtilen araç tipinin ya da IUPR ailesinin İlave 1 uyarınca test işlemine devam etmek. IUPR M denetlemesine göre İlave 4'teki 3.2.maddesinde yer alan test kriterlerinin örneklem yığınındaki araçlar için sağlanması halinde, tip onay kuruluşu bu maddenin (d) bendinde tarif edilen ilâve eylemi gerçekleştirecektir.

4.1.Onay kuruluşu, imalatçı ile iş birliği içerisinde, normal şartlar altındaki kullanımları makul şekilde güvence altına alınan yeterli kilometreye sahip olan bir araç örneklemini seçecektir. Örneklemde yer alan araçların seçimi hakkında imalatçı ile konu istişare edilecek ve imalatçının araçlara ilişkin doğrulayıcı kontrollere katılmasına izin verilecektir.

İlave 4

Kullanımdaki performans oranlarına ilişkin araçlara yönelik kriterlerin 
belirlenmesi 

1.Giriş
1.1. Bu İlave test işlemine ilişkin araç seçimi ile IUPR M'ye ilişkin prosedürler ile alakalı olarak bu Ekin İlave l'inin 4. maddesinde atıfta bulunulan kriterleri ortaya koyar.

2.Seçim kriterleri 
Seçilen bir aracın kabulüne ilişkin kriterler 2.1. ila 2.5. maddelerde IUPRM M için tanımlanmıştır.

2.1.Araç, bu Yönetmelik kapsamında tip onayı alan ve AB/901/2014 Yönetmeliği uyarınca bir uygunluk belgesi kapsamında olan araç tipine ait olacaktır. IUPR M'yi kontrol etmek için, araç OBD standart aşama II ya da daha sonraki versiyonuna uygun şekilde uygulanacaktır. Araç AB sınırları içinde tescil edilmiş ve kullanılmış olacaktır.

2.2.Araç hangisi daha geçse en az 300o km ya da 6 ay ve hangisi daha önceyse AB/168/2013 Yönetmeliği Ek VII(A)'da belirtilen ilgili araç kategorileri için verilen dayanıklılık kilometre hesabından daha uzun olmayan bir süre ya da 5yıl hizmette kalmış olacaktır.

2.3. IUPR M'nin kontrolü için, test örneklemi:
(a) Test edilecek monitör için yeterli araç işletim verileri toplamış olan araçları.
Kullanımdaki monitör performansını sağlamak ve İlave l'in 4.6.1. maddesi uyarınca oranla ilgili verileri takip edip, raporlama amacıyla gerekli olan monitörler için, yeterli araç işletim verileri paydanın aşağıda ortaya konan kriterleri sağladığını ifade edecektir. İlave 1'in 4.3. ve 4.5. maddelerinde tanımlanan şekilde, test edilecek monitöre ilişkin paydanın aşağıda yer alan değerlerden bir tanesine eşit ya da ondan büyük değere sahip olmasızorunludur:
(i) Buharlaştırıcı sistem monitörleri, ikincil hava sistem monitörleri ve İlave 1'in 4.3.2. maddesi uyarınca arttırılan paydayı kullanan monitörler için 15adet (örneğin, soğuk çalıştırma monitörleri, klima sistem monitörleri, vb.)ya da 

(ii)Parçacık filtreli monitörler ve Ílave 1'in 4.3.2. maddesi uyarınca arttırılan paydayı kullanan oksidasyon katalizör monitörleri için 5 adet ya da 
(iii) Katalizör, oksijen sensörü, EGR, VVT ve diğer tüm parça monitörleri için 30 adet.

(b)Kurcalanmamış ya da OBD sisteminin Ek XII gerekliliklerine uymamasına neden olan eklenti ya da değiştirilmiş parçalar ile donatılmış araçlarıiçerecektir.


2.3.Herhangi bir hizmetin gerçekleşmiş olması halinde, bu hizmet imalatçının tavsiye edilen hizmet zaman aralıklarına uygun olacaktır.
2.4.Araç emisyon performansını etkileyebilecek suistimal (örneğin, yarış yapmak,aşırı yüklemek, hatalı yakıt doldurmak ya da diğer yanlış kullanım) ya da diğer faktörlere (örneğin, kurcalama) ilişkin herhangi bir gösterge sergilemeyecektir. Bilgisayarda depolanan hata kodu ile kilometre hesap bilgileri hesaba katılacaktır. Bilgisayarda depolanan bilgilerin bir hata kodunun depolanması sonrasında çalıştırıldiğını ve nispeten hızlı bir tamirin yapılmadığını göstermesi halinde test için araç seçilmeyecektir.
2.5.Motor üzerinde yetkisiz büyük bir tamir ya da aracın büyük bir tamiri yapılmamış olacaktır.

3.Düzeltici faaliyetlere ilişkin plan 
3.1.Tip onay kuruluşu aşağıdaki hususlar meydana geldiğinde uygunsuzluğu gidermek için düzeltici faaliyetlere ilişkin bir planı imalatçının sunmasınıtalep edecektir:
3.2.Özel bir monitör olan IUPR M için, aşağıda yer alan istatistiksel şartlar,büyüklüğü İlave 3'ün 3.3.1. maddesi uyarınca belirlenen bir test örnekleminde sağlanacaktır.

İlave 1'in 4.1.1. maddesi uyarınca 0,1 oranına uygun şekilde onaylanan araçlar için, araçlardan toplanan veriler test örnekleminde yer alan en az bir adet M monitörü için ya kullanımdaki performans oranının 0,1'den az olduğunu ya da test örnekleminde yer alan araçların yüzde 66'sının ya da daha fazlasının 0,1'den daha az bir kullanımdaki performans oranına sahip olduğunu göstermektedir.

3.3.Düzeltici faaliyetlere ilişkin plan 3.1. maddede atifta bulunulan bildirim tarihinden sonraki en geç 60 iş günü içerisinde tip onay kuruluşuna sunulacaktır. Tip onay kuruluşu 30 iş günü içerisinde düzeltici faaliyetlere ilişkin onay ya da reddini beyan edecektir. Ancak, imalatçının yetkili tip onay kuruluşunun istediği şekilde düzeltici faaliyetlere ilişkin bir plan sunmak için uygunsuzluğun araştırılması amacıyla ilâve sürenin zorunlu olduğunu ortaya koyduğu durumda, süre uzatımı verilecektir.

3.4.Düzeltici faaliyetler aynı kusurun etkilemesi olası olan tüm araçlar için geçerli olacaktir. Tip  onay belgelerini değiştirmeye yönelik ihtiyaçdeğerlendirilecektir.

3.5.İmalatçı düzeltici faaliyetlere ilişkin planla alakalı tüm iletişimlerin kopyalarını temin edecek ve aynı zamanda geri çağırma kampanyasına ilişkin tüm kayıtları muhafaza edecek ve tip onay kuruluşuna düzenli durum raporlarısunacaktir.

3.6. Düzeltici faaliyetlere ilişkin plan 3.6.1 ila 3.6.11. maddelerde belirtilen gereklilikleri içerecektir. İmalatçı düzeltici faaliyetlere ilişkin plana yegâne bir tanimlana ismi ya da numarası atayacaktır.

3.6.1. Düzeltici faaliyetlere ilişkin planda yer alan her bir araç tipinin tarifi.
3.6.2. Uygunsuzluğun düzeltilmesi için alınacak özel tedbirlerle ilgili olmak üzere imalatçının kararını destekleyen veriler ile teknik çalışmaların kısa bir özeti 

dahil olmak üzere araçları uygun hale getirmek için yapılacak özel değişiklikler, düzeltmeler, tamirler, ayarlamalar ya da diğer değişikliklere ilişkin tarif.

3.6.3. İmalatçının araç sahiplerini bilgilendirdiği yönteme ilişkin tarif.
3.6.4. Düzeltici faaliyetlere ilişkin plan kapsamında imalatçının tamir açısından uygunluk şartı olarak öngördüğü, varsa, düzgün bakım ya da kullanıma ilişkin tarif ve belirtilen türde bir şartı dayatmaya ilişkin imalatçının nedenlerine ilişkin açıklama. Uygunsuzluk ve düzeltici faaliyetlerle ilişkili olduğu bariz şekilde ortaya konmadığı sürece herhangi bir bakım ya da kullanım şartıdayatilamaz.

3.6.5. Uygunsuzluğun düzeltilmesini sağlamak amacıyla araç sahiplerinin takip ettiği prosedürün tarifi. Bu tarif, sonrasında düzeltici faaliyetlerin alındığı bir tarihi ve yapılabildiklerinde atölyenin tamirleri yapmasına ilişkin tahmini süreyi içerecektir. Tamir aracın teslimi sonrasında makul bir süre zarfında hızlı biçimde gerçekleştirilecektir.

3.6.6. Araç sahibine iletilen bilgilerin kopyası.
3.6.7. Düzeltici faaliyetin yerine getirilmesi için parça ya da sistemlerin yeterli teminini garanti altına almak için imalatçının kullandığı sistemin kısa tarifi.Kampanyanın başlatılmasına yönelik olarak parça ya da sistemlerin yeterli temininin sağlandığı belirtilecektir.

3.6.8. Tamiri gerçekleştirecek ilgili şahıslara gönderilecek tüm talimatların kopyası.
3.6.9. Belirtilen sonuçları destekleyen veriler, teknik çalışmalar, vb. ile birlikte düzeltici faaliyetlere ilişkin planın kapsadığı emisyonlar, yakıt tüketimi,sürülebilirlik ve her bir aracın emniyeti hakkında önerilen düzeltici faaliyetlerin etkisine ilişkin tarif.

3.6.10. Tip onay kuruluşunun düzeltici faaliyetlere ilişkin planı değerlendirmek için gerekli olduğunu makul şekilde belirleyebileceği her türlü diğer bilgi, rapor ya da veriler.

3.6.11. Düzeltici faaliyetlere ilişkin planın bir geri çağırmayı içerdiği durumda,tamirin kayıt altına alınmasına ilişkin yöntemin tarifi tip onay kuruluşuna sunulacaktır. Bir etiket kullanılması halinde, bunun örneği de sunulacaktır.
3.7. İmalatçı, değişiklik, tamir ya da modifikasyonun etkinliği kanıtlamak için önerilen değişiklik, tamir ya da modifikasyonu parçaların ve araçların bünyesine dahil ederek bunlar üzerinde makul şekilde tasarlanmış ve gerekli testleri yapmak zorunda kalabilir.

3.8.İmalatçı geri çağırılan ve tamir edilen her araç ile tamiri gerçekleştiren atölyeye ilişkin kaydı muhafaza etmekle sorumlu olacaktır. Tip onay kuruluşu düzeltici faaliyetlere ilişkin planın uygulanmasından sonraki 5 yıllık süre boyunca talep edilmesi halinde kayıtlara erişebilecektir.
3.9. Tamir ve/veya modifikasyon ya da yeni bir ekipmanın eklenmesi imalatçıtarafindan araç sahibine temin edilen bir belge üzerine kaydedilecektir.

İlave 5 Araç üzeri teşhis ailesi 
1.Giriş
1.1. Bu İlave, İlave 3 ve İlave 4'te atifta bulunulan OBD ailesini tanımlama amacına yönelik kriterleri ortaya koyar.

2.Seçim kriterleri 
Kendilerine ilişkin olarak en az aşağıda tarif edilen parametrelerin özdeşolduğu araç tiplerinin aynı motor/emisyon kontrol/OBD sistem kombinasyonuna ait olduğu kabul edilir.

2.2Motor:
Yanma işlemi (pozitif ateşlemeli/sıkıştırma ateşlemeli, iki zamanlı/dört zamanl/dönel),
-Motor yakıt doldurma yöntemi (tek noktadan ya da çok noktadan yakıt enjeksiyonu),
 Yakit türü (benzin, dizel, esnek yakıt benzin/etanol, esnek yakıt dizel/biyodiel, NG/biyometan, LPG, çift yakitlı benzin/NG/biyometan, çift yakıtlı benzin/LPG),
2.3Emisyon kontrol sistemi:
Katalitik konvertör tipi (oksidasyon, üç yollu, ısıtılmış katalizör, SCR,diğer),
— Parçacık filtre tipi,
İkincil hava enjeksiyonu (bununla ya da bu olmaksızın),
Egzoz gaz devridaimi (bununla ya da bu olmaksızın),
2.4OBD parçaları ve işlev:
Araç sürücüsü açısından OBD işlevsel izleme, arız tespiti ve arıza göstergesine ilişkin yöntem."