Radyoaktif Atık ve Kullanılmış Yakıt Yönetimi Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2023-11-07

7 Kasım 2023 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 32362
YÖNETMELİK
Nükleer Düzenleme Kurumundan:
RADYOAKTİF ATIK VE KULLANILMIŞ
YAKIT YÖNETİMİ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların güvenli olarak yönetilmesine ilişkin ilkeler ile usul ve
esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, nükleer enerji ve iyonlaştırıcı
radyasyona ilişkin faaliyetlerin yürütülmesi sırasında ortaya çıkan
radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların güvenli olarak yönetimine ve
sahipsiz radyoaktif maddelere ilişkin hususları kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 5/3/2022
tarihli ve 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanununun 9 uncu maddesinin
altıncı fıkrası ile 95 sayılı Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve
Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 4 üncü maddesinin
birinci fıkrasının (e) bendine ve 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b)
bendine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bariyer: Radyoaktif atıkların hareketini önleyen
veya geciktiren, tasarımlanmış veya doğal fiziksel engeli,
b) Bertaraf: Radyoaktif atıkların geri alma niyeti
olmaksızın nihai olarak depolanmasını,
c) Bertaraf tesisi: Radyoaktif atıkların bertaraf
edildiği radyoaktif atık tesisini,
ç) Kullanılmış yakıt: Reaktörden çıkarılmış ve
mevcut hâliyle yeniden yakıt olarak kullanılmayacak olan reaktörde
ışınlanmış yakıtı,
d) Kullanılmış yakıt yönetimi: Kullanılmış
yakıtların elleçlenmesi, depolanması ve tesis içi
taşınmasıyla ilgili idari ve teknik faaliyetleri,
e) Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
f) Muamele: Radyoaktif atık içeriğinin
değiştirilmesi, radyoaktif atık hacminin azaltılması ve radyonüklitlerin
ayrıştırılması amacıyla yapılan iyon değiştirme, çöktürme, filtreleme ve
yoğunlaştırma gibi yöntemleri içeren faaliyetleri,
g) Ön muamele: Radyoaktif atıklara uygulanacak
toplama, radyoaktif olmayan atıklardan ayırma, kimyasal olarak ayrıştırmaya
uygun forma getirme veya radyoaktif kirliliğin giderilmesi gibi muameleye
hazırlık işlemlerini,
ğ) Radyoaktif atık: Bir daha kullanılmamasına karar
verilen ve Kurum tarafından belirlenen serbestleştirme ve salım
sınırlarının üzerinde radyoaktiviteye sahip radyoaktif maddeleri ve
radyoaktif madde bulaşmış ya da radyoaktif olmuş her türlü malzemeyi,
h) Radyoaktif atık paketi: Uygunlaştırma sonucu
oluşan radyoaktif atığın, kabının ve üzerindeki etiketin tümünü,
ı) Radyoaktif atık tesisi: Radyoaktif atıkların
işlendiği, depolandığı veya bertaraf edildiği tesisi,
i) Radyoaktif atık yönetimi: Radyoaktif atıkların
toplanması, elleçlenmesi, işlenmesi, tesis içi
taşınması, depolanması veya bertarafıyla ilgili
idari ve teknik faaliyetleri,
j) Radyoaktif kirlilik: Çevrede, vücutta veya
herhangi bir maddenin yüzeyinde veya içinde istenmeyen radyoaktif madde
birikimini,
k) Radyoaktif madde: Nükleer madde, radyoaktif
kaynak ve radyoaktif atıklar da dâhil olmak üzere, çekirdekleri
kendiliğinden bozunmaya uğrayarak radyasyon yayan izotop veya izotopları
içeren maddeleri,
l) Saha: Tesisin yer aldığı, etrafı fiziksel
bariyerlerle çevrili, giriş ve çıkışı kontrollü olan ve Kurum onayına tabi
alanı,
m) Sahipsiz radyoaktif madde: Herhangi bir nedenle
düzenleyici kontrol altına alınmadığı veya terk edilme, çalınma, kaybolma
veya yetkilendirmeye ilişkin yükümlülüklere uyulmaksızın devredilme gibi
sebeplerle düzenleyici kontrol dışı kaldığı Kurum tarafından tespit edilen
radyoaktif maddeleri,
n) Salım: Radyoaktivitesi veya aktivite konsantrasyonu salım sınırlarını aşmayan gaz, aerosol ve sıvı hâldeki radyoaktif maddelerin
atmosfere, yüzey veya yeraltı sularına ya da kanalizasyona planlı ve
kontrollü olarak verilmesini,
o) Salım sınırları: Tesislerin normal işletme
durumlarında ve radyasyon uygulamalarının veya diğer faaliyetlerin yürütülmesi
sırasında ortaya çıkan radyoaktif gaz, aerosol
veya sıvıların çevreye salımı için, Kurum tarafından belirlenen veya uygun
görülen radyoaktivite ya da aktivite konsantrasyonu
cinsinden değerleri,
ö) Serbestleştirme: Radyoaktif maddelerin
radyoaktivitelerinin serbestleştirme sınırlarının altında olması veya
altına düşmesi sonucu düzenleyici kontrolden çıkarılmasını,
p) Serbestleştirme sınırları: Radyoaktif maddelerin
serbestleştirilebilmesi için; doz, aktivite konsantrasyonu
ve yüzeydeki radyoaktif kirlilik düzeyleri cinsinden Kurum tarafından
belirlenen değerleri,
r) TENMAK: Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden
Araştırma Kurumunu,
s) Tesis: Nükleer tesis, radyasyon tesisi veya
radyoaktif atık tesisini,
ş) Uygunlaştırma: Radyoaktif atıkların elleçlenmeye, taşınmaya, depolanmaya veya bertarafa uygun bir forma dönüştürülmesini,
paketlenmesini ve gerekli ise ilave bir dış paketle muhafaza edilmesini
kapsayan işlemleri,
t) Yeniden işleme: Kullanılmış yakıtlardan
kullanılabilir radyoaktif izotopların geri kazanılması amacıyla
gerçekleştirilen işlemi,
u) Yetkilendirilen kişi: 7381 sayılı Kanun
kapsamındaki bir faaliyetin yürütülmesi için Kurum tarafından kendisine
lisans, izin veya yetki belgesi verilen gerçek veya tüzel kişiyi,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Radyoaktif Atık ve Kullanılmış Yakıt Yönetimine
İlişkin İlkeler,
Genel Hükümler ve Sorumluluklar
Çalışanların,
halkın, çevrenin ve gelecek nesillerin korunması
MADDE 5- (1) Radyoaktif atıklar çevreye salınamaz veya
bırakılamaz.
(2) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
çalışanlar, halk, çevre ve gelecek nesiller üzerindeki etkilerinin kabul
edilebilen düzeylerden fazla olmaması için yetkilendirilen kişi tarafından
gerekli önlemler alınır.
(3) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimine
ilişkin faaliyetlerde; çalışanların, halkın ve çevrenin radyasyondan
korunmasına yönelik hususlarda ilgili mevzuat hükümleri uygulanır.
(4) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetiminde radyolojik olmayan tehlikeler ile iş sağlığı ve güvenliği
hususları ayrıca dikkate alınır.
(5) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetiminde, radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların ülke sınırları
ötesindeki halk ve çevre üzerindeki olası etkileri dikkate alınır.
Radyoaktif
atık oluşumunun kontrolü ve radyoaktif atıkların azaltılması
MADDE 6- (1) Radyoaktif atıkların oluşumunun miktar, hacim
ve radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan en düşük seviyede tutulmasını
sağlamak amacıyla radyoaktif atık oluşumuna neden olan faaliyetlerin
yürütülmesi veya radyoaktif atık yönetimi için yetkilendirilen kişi
tarafından yeniden kullanım ve geri kazanım dâhil olmak üzere gerekli
önlemler alınır.
Radyoaktif
atık ve kullanılmış yakıt yönetimi süreçleri arasındaki etkileşim
MADDE 7- (1) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetiminde, süreçler arasında birbirini etkileyen unsurlar yetkilendirilen
kişi tarafından açık ve anlaşılır bir şekilde tanımlanır ve dikkate alınır.
Şeffaflık
MADDE 8- (1) Kurum, ticari sırların veya fikri mülkiyet
haklarının korunması saklı kalmak üzere, radyoaktif atık ve kullanılmış
yakıt yönetimine ilişkin belirlenen bilgi ve belgelerin kamuoyuyla
paylaşılmasını yetkilendirilen kişiden talep edebilir.
Dereceli
yaklaşım
MADDE 9- (1) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimine
ilişkin faaliyetler, faaliyetin türü ve niteliği ile çalışanlar, halk,
çevre ve gelecek nesiller üzerinde oluşturacağı riskin boyutuyla orantılı
olarak yürütülür, incelenir ve değerlendirilir.
Emniyet
ve nükleer güvence
MADDE 10-
(1) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların yönetiminde emniyete ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer
alan hükümler uygulanır.
(2) Nükleer güvence kapsamına giren radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların yönetiminde nükleer güvenceye ilişkin
hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
(3) Yetkilendirilen kişi, radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların yönetiminde emniyet, güvenlik ve nükleer güvence
unsurlarını birlikte analiz eder ve birbirlerinin etkinliklerini
zayıflatmayacak şekilde bir fiziksel koruma sistemini tasarlar ve işletir.
Radyoaktif
atık ve kullanılmış yakıt yönetimine ilişkin planlar
MADDE 11-
(1) Nükleer tesislere ilişkin
faaliyetleri yürütmek üzere yetkilendirilen kişi tarafından 7381 sayılı
Kanunun 9 uncu maddesinin yedinci fıkrasında belirtilen Ulusal Radyoaktif
Atık Yönetim Planına uygun hazırlanarak 17/3/2023
tarihli ve 32135 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Tesislere
İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği uyarınca yetkilendirme başvurularında
Kuruma sunulacak olan radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi planı
asgari olarak aşağıdaki bilgileri içerir:
a) Radyoaktif atık oluşum mekanizmaları.
b) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimini
yapacak tesis organizasyonu.
c) Radyoaktif atık yönetim ilkeleri, radyoaktif
atık oluşumunun kontrolü ile radyoaktif atıkların miktar, hacim ve
radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan en düşük seviyede tutulması için
alınacak önlemler.
ç) Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların;
radyolojik, fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini, sınıflarını,
yıllık ve toplam miktarlarını içeren envanteri.
d) Ortaya çıkması beklenen kullanılmış yakıtların;
türünü, reaktivitesini, radyoaktivitesini,
aktivite konsantrasyonunu, yanma oranlarını, ısı
üretimini, yıllık ve toplam miktarlarını içeren envanteri.
e) Elleçleme, işleme,
depolama, salım, yeniden kullanım ve geri kazanım veya serbestleştirme
yöntemleri.
f) Tesisten gönderilmesi planlanan radyoaktif
atıklar ve kullanılmış yakıtlar.
g) Radyoaktif atıkların, gönderilmesi planlanan
radyoaktif atık tesisinin atık kabul kriterlerine
uyacak şekilde uygunlaştırılacağını gösteren bilgiler.
ğ) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
taşınması ve depolanması sırasında kullanılacak paketler.
h) Kullanım dışı kalmış kapalı kaynakların
yönetimi.
ı) Serbestleştirilmesi ve salımı planlanan
radyoaktif atıklar.
i) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
saha içi taşınması.
j) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetimine ilişkin uygulanacak prosedürler.
k) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetiminde esas alınan düzenleyici belgelerin listesi.
(2) Radyasyon tesislerine ve radyasyon
uygulamalarına ilişkin faaliyetleri yürütmek üzere yetkilendirilen kişi
tarafından 28/10/2023 tarihli ve 32353 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Tesislerine ve Radyasyon
Uygulamalarına İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği uyarınca hazırlanarak
yetkilendirme başvurularında Kuruma sunulacak olan radyasyondan korunma
programında yer alan radyoaktif atık yönetimi planı asgari olarak aşağıdaki
bilgileri içerir:
a) Radyoaktif atık oluşum mekanizmaları.
b) Radyoaktif atık yönetim ilkeleri, radyoaktif
atık oluşumunun kontrolü ile radyoaktif atıkların miktar, hacim ve
radyoaktivite olarak mümkün ve makul olan en düşük seviyede tutulması için
alınacak önlemler.
c) Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların;
radyolojik, fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerini, sınıflarını,
yıllık ve toplam miktarlarını içeren envanteri.
ç) Ortaya çıkması beklenen radyoaktif atıkların
yönetimi, serbestleştirilmesi ve salımı ile kullanım dışı kalmış kapalı
kaynakların yönetimi.
d) Radyoaktif atıkların taşınması sırasında
kullanılacak paketler.
e) Radyoaktif atıkların yönetimine ilişkin
uygulanacak prosedürler.
(3) Radyoaktif atık tesislerinde, radyoaktif atık
yönetimine ilişkin bilgiler tesisin güvenlik analizi raporunda yer alır ve
bu raporun içeriği Kurum tarafından düzenlenir.
(4) Tesislere ve radyasyon uygulamalarına ilişkin
faaliyetler dışında kalan diğer faaliyetler için gerekli görülmesi
durumunda yetki başvurusunda sunulacak olan radyoaktif atık yönetim
planının içeriği Kurum tarafından belirlenir.
Radyoaktif
atık ve kullanılmış yakıt envanteri
MADDE 12-
(1) Ulusal radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt envanteri; radyoaktif atıkların
ve kullanılmış yakıtların miktarları, sınıfları ve radyoaktiviteleri ile
ortaya çıkmalarına neden olan faaliyetleri içerecek şekilde, Ulusal
Radyoaktif Atık Yönetim Planının hazırlanmasını temin etmek üzere TENMAK tarafından
tutulur.
(2) Yürüteceği veya yürüttüğü faaliyet sonucunda
radyoaktif atık veya kullanılmış yakıt ortaya çıkaran, yetkilendirilmek
üzere Kuruma başvuran kişiler ile yetkilendirilen kişiler tarafından,
ulusal radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt envanterine
ilişkin bilgiler, sonu (4) ve (9) ile biten yılların sonuna kadar
hazırlanır ve TENMAK’a sunulur.
(3) 7381 sayılı Kanun kapsamı dışında yürütülen bir
faaliyet sonucunda ortaya çıkan radyoaktif atıklar, Kurum tarafından gerek
görülmesi hâlinde, radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt envanterine
dâhil edilir.
Kullanım
dışı kalmış kapalı kaynaklar
MADDE 13-
(1) Kullanım dışı kalmış kapalı
kaynaklar hiçbir şekilde çevreye bırakılamaz veya yetkilendirilen kişi
tarafından nihai olarak depolanamaz. Bu kaynaklar mahrecine iade edilir,
bunun mümkün olmadığı durumda radyoaktif atık tesisine teslim edilir.
Sahipsiz
radyoaktif maddeler
MADDE 14-
(1) TENMAK, sahipsiz radyoaktif
maddelerin kontrol altına alınması için gerekli işlemleri belirler, gerektiğinde
ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği yaparak gerekli önlemleri alır veya
aldırır, bertaraf dâhil gerekli iş ve işlemleri yürütür. Sahipsiz
radyoaktif madde nedeniyle ortaya çıkabilecek zarar ve masraflar, varsa,
Kurum tarafından tespit edilen son sahibi tarafından karşılanır.
(2) Yurda ithal edilecek metal
hurdaların yurda girişinde radyoaktivite içerdiğinin tespit edildiği
hâllerde; çıkış ülkesinde hurdalar gemi veya kara nakil aracına yüklenmeden
önce Kurum tarafından yetkilendirilen tüzel kişiler tarafından yapılan
radyasyon kontrolü sonucunda tanzim edilen, metal hurdanın radyoaktivite
içermediğini gösteren belgenin sunulması durumunda, radyoaktif madde ihtiva
eden metal hurdalara, Kurumdan görüş alınarak sahipsiz radyoaktif madde
olarak işlem tesis edilebilir. Bu
durumlarda, radyoaktif madde ihtiva eden metal hurdaların radyoaktif atık
yönetimine ve taşınmasına ilişkin masraflar söz konusu hurdaların
ithalatçısı tarafından karşılanır.
Radyasyon
acil durumları sonucu ortaya çıkan radyoaktif atıkların yönetimi
MADDE 15-
(1) Radyasyon acil durumları
sonucu ortaya çıkan radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
yönetimine ilişkin maliyetlerin karşılanmasından radyasyon acil durumunun
gerçekleştiği faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur.
(2) Tesislerde ve radyasyon
uygulamalarında meydana gelebilecek radyasyon acil durumları sonucu ortaya
çıkan radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların saha içi yönetimi ile
gerekli görülmesi hâlinde saha dışında uygun bir tesise teslimi, radyasyon
acil durumunun gerçekleştiği tesis ve radyasyon uygulaması için
yetkilendirilen kişi tarafından, Kurumca uygun bulunan bir plan dâhilinde
yapılır. Radyasyon acil
durumunun tesis sahası dışında radyoaktif kirliliğe neden olduğu durumda
veya ülke sınırları dışında meydana gelen ve ülkemizi etkileyen bir
radyasyon acil durumu vuku bulduğunda, saha dışındaki veya ülke sınırları
içindeki radyoaktif atıkların yönetimi 16/6/2023
tarihli ve 32223 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Acil
Durumlarının Yönetimi Hakkında Yönetmelikte belirtilen Ulusal Radyasyon
Acil Durum Planındaki sorumluluklar çerçevesinde gerçekleştirilir.
(3) Tesislere ve radyasyon
uygulamalarına ilişkin faaliyetler dışında kalan diğer faaliyetlerin
yürütülmesi sırasında gerçekleşen bir olay, kaza ya da emniyet zafiyeti
sonucunda; radyasyondan korunmaya ilişkin mevzuat ile belirlenen sınırların
üzerinde radyasyon dozu alınmasına veya radyoaktif kirliliğe neden
olabilecek ve ivedilikle müdahale gerektirecek nükleer ve radyolojik tehlike
durumları sonucunda ortaya çıkabilecek radyoaktif atıklar, faaliyet için
yetkilendirilen kişi tarafından Kurumca uygun bulunan bir plan dâhilinde
radyoaktif atık tesisine teslim edilir.
Laboratuvar,
ölçüm ve analizlerin akreditasyonu
MADDE 16-
(1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların karakterizasyonu ile
radyoaktif atıkların sınıflandırılması konularında hizmet verecek
laboratuvarlar ile kullanılacak ölçüm ve analiz yöntemleri akredite edilmiş
olmalıdır. Söz konusu laboratuvarlar ile ölçüm ve analiz yöntemleri için
Kurum tarafından ilave şartlar belirlenebilir.
Sorumluluklar
MADDE 17-
(1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların sahadaki yönetiminden veya radyoaktif atıkların
radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yerlerdeki
yönetiminden, faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur. Radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların başka bir tesise taşınmasından bunları
ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi sorumludur.
(2) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların; tesis sahasının veya radyasyon uygulamalarının ya
da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yerin dışındaki işleme, taşıma,
depolama, bertaraf ve gerekli ise kapatma sonrası aktif ve pasif önlemleri
almak dâhil yönetimine ilişkin tüm maliyetleri karşılamak, radyoaktif atık
ve kullanılmış yakıtı ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişinin
sorumluluğundadır.
(3) Yetkilendirilen kişinin işi bırakması,
yetkisinin kısıtlanması, askıya alınması ya da iptal edilmesi ve benzeri
durumlar birinci ve ikinci fikrada belirtilen
sorumluluklarını ortadan kaldırmaz. Bu gibi durumlarda güvenlik, emniyet ve
nükleer güvence açısından zafiyet oluştuğunun Kurum tarafından
değerlendirilmesi hâlinde, hukuki ve mali sorumluluk yetkilendirilen kişiye
ait olmak kaydıyla güvenlik, emniyet ve nükleer güvencenin sağlanmasına
yönelik her türlü önlem Kurum tarafından aldırılabilir.
Sorumlulukların
sona ermesi
MADDE 18-
(1) Yetkilendirilen kişilerin
radyoaktif atıklara ilişkin bu Yönetmelik kapsamındaki sorumlulukları,
aşağıdaki durumlardan herhangi birinin gerçekleşmesiyle sona erer:
a) Radyoaktif atıkların ilgili mevzuata uygun
olarak ihraç edilmesi veya işlenmek, depolanmak veya bertaraf edilmek üzere
başka bir yetkilendirilen kişiye teslim edilmesi.
b) Radyoaktif atıkların radyoaktivitesinin
serbestleştirme veya salım sınırlarının altına düşmesi sonucu
serbestleştirme veya salımın gerçekleştirilmesi.
(2) Yetkilendirilen kişilerin kullanılmış yakıtlara
ilişkin bu Yönetmelik kapsamındaki sorumlulukları, aşağıdaki durumlardan
herhangi birinin gerçekleşmesiyle sona erer:
a) Kullanılmış yakıtların ilgili mevzuata uygun
olarak ihraç edilmesi.
b) Kullanılmış yakıtların ilgili mevzuata uygun
olarak bir radyoaktif atık tesisi veya nükleer tesis işletmek üzere
yetkilendirilen kişiye devredilmesi.
(3) Birinci ve ikinci fıkralarda sayılan hâllerde
yetkilendirilen kişiler, ilgili bilgi ve belgeleri Kuruma sunmakla
yükümlüdür.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Radyoaktif Atık ve Kullanılmış Yakıt Yönetimi
Süreçleri
Karakterizasyon
MADDE 19-
(1) Radyoaktif atık ve kullanılmış
yakıt yönetimi süreçleri arasındaki geçişlerin kolaylaştırılması için,
radyoaktif atıkları ve kullanılmış yakıtları ortaya çıkaran faaliyet için
yetkilendirilen kişi tarafından radyoaktif atıkların ve kullanılmış
yakıtların karakterizasyonu yapılır.
(2) Radyoaktif atıkların karakterizasyonu,
atıkların yönetiminin planlanmasına ve gönderilecekleri radyoaktif atık
tesisinin atık kabul kriterlerine ve/veya taşıma
gereklerine uygunluğunu kontrol etmek ve doğrulamak amacıyla, radyoaktif
atıkları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından
yapılır. Radyoaktif atıkların karakterizasyonu
kapsamında; radyoaktif atıkların fiziksel, biyolojik, kimyasal özellikleri
ile radyonüklit ve radyoaktivite içerikleri
belirlenir.
(3) Kullanılmış yakıtların karakterizasyonu;
elleçleme, taşıma ve/veya depolama ya da bertaraf
sırasında kullanılacak paketlerin tasarımına ve yaşlanma yönetiminin
planlanmasına bilgi sağlamak amacıyla yapılır. Kullanılmış yakıtların karakterizasyonu kapsamında; kullanılmış yakıtların
kaynak terimi, yanmadan önceki zenginliği, yanma oranı, korda kaldığı süre,
kordan çıkarıldığı tarih, sızdırma veya hasar durumu, artık ısısı,
kritikliği, yakıt zarfının sıcaklığı ile paketlere ilişkin yüzey sıcaklığı,
doz hızı, nötron yutucu malzemeler ve benzeri bilgiler farklı kaza
senaryoları da dikkate alınarak belirlenir.
Radyoaktif
atıkların sınıflandırılması
MADDE 20-
(1) Radyoaktif atıklar bertaraf
edilmek üzere, radyoaktivitelerine ve içerdikleri radyonüklitlerin
yarı ömürlerine göre; çok kısa ömürlü radyoaktif atıklar, çok düşük
seviyeli radyoaktif atıklar, düşük ve orta seviyeli radyoaktif atıklar ve
yüksek seviyeli radyoaktif atıklar olarak radyoaktif atıkları ortaya
çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından sınıflandırılır.
(2) Yarı ömrü yaklaşık yüz günden kısa radyonüklitleri içeren ve radyoaktivite içeriği
serbestleştirme veya salım sınırlarının altına düşerek serbestleştirme veya
salıma uygun hâle gelecek olan radyoaktif atıklar, çok kısa ömürlü radyoaktif
atık olarak sınıflandırılır.
(3) Çok kısa ömürlü radyoaktif atık sınıfına
girmeyen ve serbestleştirme sınırlarının yüz katının altında aktivite konsantrasyonu içeren radyoaktif atıklar, çok düşük
seviyeli radyoaktif atık olarak sınıflandırılır. Çok düşük seviyeli
radyoaktif atıkların bertarafı yakın yüzey, orta
derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilebilir.
(4) Radyoaktivite seviyeleri çok düşük seviyeli
radyoaktif atıkların radyoaktivite seviyelerinden fazla olan ancak yüksek
seviyeli radyoaktif atık sınıfına girmeyen atıklar, düşük ve orta seviyeli
radyoaktif atık olarak sınıflandırılır. Bu kapsamda;
a) Otuz bir yıldan kısa yarı ömürlü radyonüklit ihtiva eden düşük ve orta seviyeli
radyoaktif atıkların bertarafı yakın yüzey, orta
derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilebilir.
b) Uygunlaştırma sonrası;
1) İçerdiği alfa yayıcı radyonüklit
aktivite konsantrasyonu her bir radyoaktif atık
paketi için yaklaşık 4.000 Bq/g’ın ve tüm
radyoaktif atık paketleri için ortalama yaklaşık 400 Bq/g’ın
altında olan,
2) Yarı ömrü otuz bir yıldan uzun olan beta ve gama
yayıcı radyonüklit aktivite konsantrasyonu
yaklaşık 10 kBq/g’ın altında olan,
radyoaktif atıkların bertarafı
yakın yüzey, orta derinlikte veya derin bertaraf tesislerinde
gerçekleştirilebilir.
c) Uygunlaştırma sonrası, içerdiği alfa yayıcı radyonüklitlerin aktivite konsantrasyonu
(b) bendinin (1) numaralı alt bendinde belirtilen ve yarı ömrü otuz bir
yıldan uzun olan beta ve gama yayıcı radyonüklitlerin
aktivite konsantrasyonu (b) bendinin (2) numaralı alt bendinde belirtilen
aktivite konsantrasyonu değerlerinden yüksek olan düşük ve orta seviyeli
radyoaktif atıklar yalnızca orta derinlikte veya derin bertaraf
tesislerinde bertaraf edilir.
(5) Radyoaktif atık olarak kabul edilen kullanılmış
yakıtlar, yeniden işleme sonucunda ortaya çıkan ve toplam aktivite konsantrasyonu yaklaşık 108 Bq/g’dan fazla olan fisyon
ürünleri ve aktinitleri içeren radyoaktif atıklar ve aynı seviyelerde
radyoaktivite içeren diğer radyoaktif atıklar, yüksek seviyeli radyoaktif
atık olarak sınıflandırılır. Yüksek seviyeli radyoaktif atıklar sadece
derin bertaraf tesislerinde bertaraf edilir.
Radyoaktif
atıkların işlenmesi
MADDE 21-
(1) Radyoaktif atıkların
işlenmesi; ön muamele, muamele ve uygunlaştırma süreçlerinden oluşur.
(2) Ön muamele sürecinde; radyoaktif atıkların radyonüklit içeriği, artık ısısı, fiziksel hâli,
biyolojik özellikleri, kimyasal aktifliği ve radyoaktivitesi dikkate
alınır. Radyoaktif atıklar ortaya çıktıkları yerlerde tüm özelliklerine ve
yapılacak muameleye bağlı olarak çeşitlerine göre ayrılarak toplanırlar.
(3) Muamele süreci, sonraki radyoaktif atık
yönetimi süreçlerine mümkün olduğunca küçük hacimde radyoaktif atık
iletilecek şekilde gerçekleştirilir. Muamele sürecinde kullanılan sistemler
işlevselliğin korunması için düzenli aralıklarla kontrol edilir ve
gerektiğinde yenilenir veya değiştirilir.
(4) Uygunlaştırma sürecinde; radyoaktif atıkların radyonüklit içeriği, kritikliği, artık ısısı, aktivite konsantrasyonu, yüzeydeki radyoaktif kirlilik seviyesi,
içindeki metal, cam ve plastik gibi maddeler, yanıcılık özelliği,
aşındırıcı madde içeriği, su, gaz üretimi ve fiziksel özellikleri dikkate
alınır. Radyoaktif atık paketlerinin iç ve dış etkilere karşı bütünlüğünü
koruması sağlanır.
Paketleme
MADDE 22-
(1) Radyoaktif atıklar
gönderilecekleri radyoaktif atık tesisinin atık kabul kriterlerine
göre, radyoaktif atıkları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi
tarafından uygunlaştırılarak paket hâline getirilir. Radyoaktif atık
paketlerinin kontrolü, atık paketlerinin gönderilecekleri radyoaktif atık
tesisinin atık kabul kriterlerine ve/veya taşıma
gereklerine uygunluğunu kontrol etmek ve doğrulamak amacıyla, radyoaktif
atıkları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından
yapılır. Paketlenmemiş radyoaktif atıklar, atık kabul kriterlerine
uygun olmaları şartıyla radyoaktif atık tesisine kabul edilebilir.
Radyoaktif atıkların veya radyoaktif atık paketlerinin, gönderilecekleri
radyoaktif atık tesisinin atık kabul kriterlerine
uygun olmadığı durumda radyoaktif atık tesisi için yetkilendirilen kişi
tarafından gerekli önlemler alınır veya aldırılır, paketleme ve taşıma
hizmeti verilebilir.
(2) Kullanılmış yakıtlar sahada depolama
yapılarının gerektirdiği şekilde, başka bir nükleer tesise veya radyoaktif
atık tesisine gönderilmeleri durumunda taşımaya uygun olarak, kullanılmış
yakıtları ortaya çıkaran faaliyet için yetkilendirilen kişi tarafından
paketlenir.
(3) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt
paketlerinin elleçleme, taşıma ve depolama
süresince veya bertaraf edilene kadar işletme ve kaza koşullarında
bütünlüğünü koruması esastır. Bu amaçla paketlenmemiş radyoaktif atıkların
fiziksel ve kimyasal kararlılıklarını ve paketlerin bütünlüklerini
koruduklarını teyit etmek için modelleme ve/veya testler yetkilendirilen
kişi tarafından yapılır. Paketlerin kalite kontrolü; yetkilendirilen kişi
tarafından radyoaktif atık yönetim kayıtlarının kontrolü, uygunlaştırma
öncesi testler ve işleme sürecinin kontrolüyle sağlanır.
(4) Depolanan radyoaktif atık paketleri
yetkilendirilen kişi tarafından asgari olarak; radyoaktif atığın içerdiği radyonüklitleri, toplam radyoaktivitesini, aktivite konsantrasyonunu, paketin hacmi ve ağırlığını, paket
yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen doz hızını, yüzeydeki radyoaktif
kirlilik seviyesini, radyoaktif atığın sınıfını, kimlik numarasını ve
paketleme tarihini içerecek ve dayanıklı olacak şekilde etiketlenir.
(5) Kullanılmış yakıt paketleri asgari olarak;
paketin modelini, boş ağırlığını ve özel kimlik numarasını içerecek ve
dayanıklı olacak şekilde etiketlenir.
Taşıma
MADDE 23-
(1) Radyoaktif atıkların ve
kullanılmış yakıtların taşınması, radyoaktif maddelerin taşınmasıyla ilgili
mevzuat hükümleri çerçevesinde yapılır.
(2) Yetkilendirilen kişi, tesis sahası içindeki
veya radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü
yerlerdeki taşıma faaliyetleri için, ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde
kalite yönetimi, radyasyondan korunma ve acil durum prosedürlerini
oluşturur ve muhtemel radyasyona maruz kalma yollarını göz önüne alarak
gerekli tedbirleri alır.
Depolama
MADDE 24-
(1) Radyoaktif atıklar ve
kullanılmış yakıtlar depolama sürecinde geçici olarak tesisin içinde
muhafaza altında tutulur. Depolama, bertaraf öncesi radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt yönetimi süreci olarak veya süreçler arasında
uygulanabilir.
(2) Radyoaktif atıkların ve kullanılmış yakıtların
depolanmasında çoklu bariyer yaklaşımı uygulanarak çevreden yalıtımları
sağlanır.
(3) Depolama sürecinde; depolanacak radyoaktif
atıkların ve kullanılmış yakıtların radyonüklit
içerikleri, yarı ömürleri, aktivite konsantrasyonları
ile fiziksel, kimyasal ve biyolojik özellikleri dikkate alınır.
(4) Depolama; depolanan radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt paketlerine test, denetim, izleme ve inceleme yapılmasına
ve paketlerin geri alınmalarına olanak sağlayacak şekilde yapılır.
(5) Depolanması planlanan radyoaktif atık ve
kullanılmış yakıt paketlerinin, beklenen depolama süresi boyunca bütünlüğünü
korumasını sağlayacak şekilde, fiziksel ve kimyasal olarak kararlı olmasını
sağlamak ve malzeme özelliklerinin bozulmasını ve ömrünün azalmasını
önlemek için gerekli tüm önlemler yetkilendirilen kişi tarafından alınır.
Depolanacak radyoaktif atık veya kullanılmış yakıt paketine gerektiğinde
ilave zırhlama yapılır. Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt paketleri
çevresel aşınmaya dayanıklı, emniyetli ve korunaklı bir yapı içerisinde
depolanır.
(6) Nükleer santrallerde ortaya çıkan kullanılmış
yakıtlar, işletme ömrü boyunca nükleer santral sahasında yer alan depolama
sistemlerinde ve diğer nükleer reaktörlerde tesisin özel depolama
yapılarında nükleer tesis sahası dışına çıkarılmadan önce depolanır.
Depolama sonrasında, nükleer tesis için yetkilendirilen kişi kullanılmış
yakıtlarını bir saha dışı kullanılmış yakıt depolama tesisine veya bertaraf
tesisine devredebilir veya ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yeniden
işleme yoluna gidebilir.
(7) Kullanılmış yakıtların depolandığı tesislerde
yetkilendirilen kişiler tarafından, kritik altı durumun sürdürülmesi, artık
ısının giderilmesi, radyoaktif maddelerin hapsedilmesi ve ışınlanmanın en
aza indirilmesi için zırhlama, soğutma ve benzeri önlemler uygulanır.
(8) Kullanılmış yakıtların depolandığı tesislerde,
güvenlik fonksiyonlarına sahip farklı yapı, sistem ve bileşenler
birbirinden bağımsız ve birbirini tamamlayıcı şekilde tasarımlanır ve
bunların tasarımı; tek arıza, yedeklilik, çeşitlilik, fiziksel ayrılık ve
benzeri güvenlik kriterleri dikkate alınarak
yapılır.
Kullanılmış
yakıtların uzun süreli depolanması
MADDE 25- (1) Kullanılmış
yakıtların elli yıldan daha uzun süreli depolanmasının planlandığı
tesislerde, yetkilendirilen kişi tarafından kullanılmış yakıtların uzun
süreli reaktivitesi hesaplanır ve yapılan
değerlendirme sonucu kullanılmış yakıtların bütünlüğünü korumak üzere;
uygun yapı malzemelerinin seçimi, kalite temini ve kontrolü, uygun işletme
yöntemleri ve yaşlanma yönetimi, izleme ve bakım programları ile iç denetim
tekniklerinin uygulanması sağlanır.
(2) Planlanan depolama süresi; kullanılmış yakıtın,
depolanacağı tesisin ve sahanın özellikleri dikkate alınarak belirlenir.
Depolama süresinin kullanılmış yakıtlara, kullanılmış yakıt paketlerine ve
depolandıkları tesise olan potansiyel etkileri değerlendirilir.
(3) Pasif önlemler, mümkün olduğunca tesis veya
sistem tasarımına dâhil edilir ve depolama süresi boyunca pasif
bariyerlerin bozulmasına karşı önlemler alınır.
(4) Kullanılmış yakıtların veya yakıt zarfının ya
da paketin bütünlüğünün bozulmasının, kullanılmış yakıtların depolandıkları
tesisten geri alınmasına olası etkileri dikkate alınır.
Radyoaktif
atıkların bertarafı
MADDE 26-
(1) Radyoaktif atıkların bertarafı, kontrol dönemleri boyunca radyoaktif
atıkların çalışanlar, halk, çevre ve gelecek nesiller üzerindeki olası
etkilerinin kabul edilebilir seviyelerde tutulmasını ve mümkün olduğunca
pasif önlemlerle çevreden yalıtımını sağlayacak şekilde yapılır.
(2) Bertaraf tesislerinde yalnızca katı veya katı
forma dönüştürülmüş radyoaktif atıklar bertaraf edilir.
(3) Bertaraf tesisinin güvenliği; radyoaktif atık
formunu, paketini, dolgu malzemelerini, elverişli jeolojik yapıyı ve kapağı
içeren çoklu bariyerler ile işletme, kapatma ve kapatma sonrası döneme ait
aktif ve pasif önlemler vasıtasıyla sağlanır.
(4) Radyoaktif atığın bertarafı,
radyoaktif atığın sınıfı dikkate alınarak yakın yüzey, orta derinlikte veya
derin bertaraf tesislerinde gerçekleştirilir. Bertaraf tesisinde bertaraf
edilecek radyoaktif atığın ihtiva ettiği radyonüklitlerin
aktivite konsantrasyonu için sınır değerler sahaya
ve tesise özel olarak belirlenir. Bu değerler, tesisin atık kabul kriterleri kapsamına dâhil edilir.
(5) Radyoaktif atıklar uygun yöntemle açılmış
kuyularda bertaraf edilebilir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Radyoaktif Atıklara ve Kullanılmış Yakıtlara
İlişkin Kayıt ve Raporlama
Kayıt
MADDE 27-
(1) Yetkilendirilen kişi
tarafından faaliyetin türüne uygun olarak radyoaktif atıklara ve
kullanılmış yakıtlara ilişkin aşağıdaki bilgiler kayıt altına alınır:
a) Ortaya çıkan radyoaktif atığın sınıfı, miktarı,
radyoaktivitesi ve radyonüklit içeriği, fiziksel,
kimyasal ve termal özellikleri, oluştuğu yer ve ortaya çıktığı faaliyet.
b) Radyoaktif atık paketlerine ilişkin paket tipi,
hacmi, ağırlığı, sayısı, radyonüklit içeriği,
toplam radyoaktivitesi, aktivite konsantrasyonu,
yüzeydeki radyoaktif kirlilik, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen
doz hızı, paketin kimlik numarası ve benzeri bilgiler.
c) Tesisten veya radyasyon uygulamasının ya da
diğer faaliyetlerin yürütüldüğü yerlerden gönderilen, bertaraf edilmiş veya
edilecek radyoaktif atık paketlerine ilişkin paket tipi, hacmi, ağırlığı,
sayısı, radyonüklit içeriği, toplam
radyoaktivitesi ve aktivite konsantrasyonu, paket
yüzeyindeki radyoaktif kirlilik, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen
doz hızı, paketlerin kimlik numarası ve paketlerin gönderildiği tarih,
tesisin veya radyasyon uygulamasının ya da diğer faaliyetlerin yürütüldüğü
yer bilgileri.
ç) Yeniden kullanım veya geri kazanıma tabi
tutulmuş radyoaktif maddelere ilişkin bilgiler.
d) Kullanım dışı kalmış kapalı kaynaklara ilişkin
bilgiler.
e) Depolanan veya tesisten gönderilen kullanılmış
yakıtın miktarı ve yanma oranı, reaktivitesi,
yakıt kordan çıkarıldıktan sonra geçen süre ve kullanılmış yakıt
paketlerinin tipi, hacmi, ağırlığı, sayısı, yüzeylerindeki radyoaktif
kirlilik seviyeleri, paket yüzeyinden 1 metre mesafede ölçülen doz hızı,
paketlerin kimlik numarası ve paketlerin gönderildiği tarih ve tesis.
f) Radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt depolarının
doluluk oranı ve kalan kapasitesi.
g) Varsa, radyasyon acil durumlarında oluşmuş
radyoaktif atıkların özellikleri, miktarı ve radyoaktivitesi.
ğ) Karakterizasyonu
yapılan radyoaktif atıklara ve kullanılmış yakıtlara ve bunların
paketlerine ilişkin bilgiler.
(2) Radyoaktivite ve radyonüklit
içeriğine dair kayıtlar radyoaktif bozunma göz önüne alınarak güncellenir.
(3) Radyoaktif atıklara ve kullanılmış yakıtlara
ilişkin kayıtlar; tesis, saha veya yer düzenleyici kontrolden çıkarılana
kadar saklanır.
Raporlama
MADDE 28- (1)
Yetkilendirilen kişi tarafından nükleer tesisler ile radyoaktif atık işleme
ve depolama tesisleri için işletme lisansı verildiği tarihten başlamak
üzere tesis düzenleyici kontrolden çıkarılana kadar; bertaraf tesisleri
için ise işletme lisansı verildiği tarihten başlamak üzere kapatma izni
verilene kadar her yıl, Kuruma radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt
yönetimi raporu sunulur. Radyoaktif
atık ve kullanılmış yakıt yönetimi raporu 27 nci
maddede belirtilen ilgili kayıtları kapsar.
(2) Radyasyon tesisleri, radyasyon uygulamaları ve
diğer faaliyetler için dereceli yaklaşım ilkesi esas alınarak radyoaktif
atık yönetimine ilişkin Kurum tarafından gerekli görülen bilgiler
yetkilendirilen kişiler tarafından Kuruma raporlanır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Denetim
ve yaptırım
MADDE 29-
(1) Bu Yönetmelik kapsamındaki
radyoaktif atık ve kullanılmış yakıt yönetimi faaliyetleri Kurumun
denetimine tabidir. Denetime ilişkin hususlarda ilgili yönetmelikte yer
alan hükümler uygulanır.
(2) İlgili mevzuat veya yetki koşullarına, Kurum
kararlarına ve talimatlarına aykırı hareket edildiğinin tespit edilmesi
hâlinde idari yaptırım uygulanır. İdari yaptırımlara ilişkin hususlarda
ilgili yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelikler
MADDE 30-
(1) Aşağıdaki yönetmelikler
yürürlükten kaldırılmıştır:
a) 2/9/2004 tarihli ve
25571 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyoaktif Madde Kullanımından
Oluşan Atıklara İlişkin Yönetmelik.
b) 21/3/2009 tarihli ve
27176 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yüksek Aktiviteli Kapalı Radyoaktif
Kaynakların ve Sahipsiz Kaynakların Kontrolü Yönetmeliği.
c) 9/3/2013 tarihli ve
28582 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyoaktif Atık Yönetimi
Yönetmeliği.
(2) Mevzuatta, birinci fıkra ile yürürlükten kaldırılan
yönetmeliklere yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten önce radyasyon tesislerini işletmek veya
radyasyon uygulamalarını yürütmek üzere yetkilendirilen kişiler tarafından
lisansın yenilenmesine veya lisans kapsamı değişikliğine ilişkin ilk
başvuruda bu Yönetmelik hükümlerine uyum sağlayacak bir plan oluşturularak
Kuruma sunulur ve plan Kurum tarafından uygun görüldükten sonra uygulanır.
(2) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce
nükleer tesis kurmak veya nükleer tesis veya radyoaktif atık tesisi
işletmek üzere yetkilendirilen kişiler tarafından bu Yönetmelik hükümlerine
uyum sağlayacak bir plan oluşturularak bu Yönetmeliğin yayımından itibaren
bir yıl içerisinde Kuruma sunulur ve bu plan Kurum tarafından uygun
görüldükten sonra uygulanır.
Yürürlük
MADDE 31-
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 32-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.