Anayasa Mahkemesinin 11/6/2024 Tarihli ve 2019/7376 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-10-03

3 Ekim 2024 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32681
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
YILMAZ KORKMAZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/7376Karar Tarihi : 11/6/2024
Başkau : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Rccai AKYEL Selahaddin MENTEŞMuhterem INCE Yılmaz AKÇİL Raportör : Duygu KALUKÇU Başvurucu : Yılmaz KORKMAZ Vekili : Av. Filiz ACAR 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru, işe iade talebiyle açılan davada delillerin hatalı değerlendirilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, Tūrk Telekom Anonim Şirketi (Şirket) bünyesinde en son ticari faaliyetler sorumlusu olarak görev yapmakta iken başvurucunun 2/8/2017 tarihinde ikale sõzleşmesi/anlaşma yoluyla iş ilişkisi sona erdirilmiştir. Başvurucu; söz konusu sõzleşmenin iradesi fesada uğratılmak suretiyle imzalatıldığını, imzalamadığı takdirde biçbir alacağıõdenmeden iş akdinin feshedileccği yönünde baskıya maruz kaldığıni, bu kapsamda sõzleşmenin geçersiz olduğunu ileri sūrerek işe iade davası açmıştır.
3. Ankara 32. İs Mahkemesinde (Mahkeme) görülen yargılamada başvurucu,usulüne uygun olarak tanik dinletme talebinde bulunmuş; Mahkeme de talimat yoluyla tanık beyanlarına başvurmuştur. Bu kapsamda ifadesi alınan tanık A.B.P., Şirketin küçülmeye giderek yeni saha organizasyonları oluşturduğunu, başvurucunun da iş akdine bu kapsamda son verildiğini, yerine başka birinin görevlendirildiğini belirtmiştir. Başvurucu ile aynı yerde çalışmadıklarımı ifade eden tanık, şubelerin birbiriyle yarışması nedeniyle başvurucunun performansına dair bilgisi olduğunu, hedef gerçekleştirme oranının bir hayli yüksek olduğunu bcłirtmiş; iş ilişkisinin sonlandırılması sürecine ilişkin olarak ise sözleşmeyi imzalaması için başvurucu çağrıldığında yanında olduğunu, duyuma dayalı bilgisine göre sõzleşmeyi imzalamaz ise hiçbir hakkını almadan iş sözleşmesinin feshedileceği yönünde işveren tarafindan uyarıldığını, sonuç olarak iş akdinin işveren tarafından sona erdirildiğini beyan etmiştir. Talimat yoluyla dinlenen bir diğer tanık olan D.K. ise başvurucu ile aynı işverene bağlı olduklarını fakat farklı şubelerde çalıştıklarıni, başvurucu ile aynı gün sözleşme imzalamak için çağrıldığını, kendileri ile ayrı ayrı görüşülldüğünü belirtmiş; imzalamasıistenen sōzleşmede ikale yolu ile iş akdine son verileceği, ihbar-kıdem tazminatı ve topłuca maaş ödemesi yapıłacağı hususlarımn yer aldığını, imzalamazlarsa alacakları õdcnmeden iş

akitlerine son verileceğinin belirtildiğini beyan etmiştir. Tanık, ifadesinin devamında bu görüşme çıkışında başvurucu ile karşılaştıklarını, kendisinin de, başvurucunun da çalışmaya devam etmek istediklerini işverene beyan ettikleri hâlde taleplerinin kabul görmediğini belirtmiş;başvurucunun performansına ilişkin olarak da A.B.P. ile benzer açıklamalar yapmıştir.

4. Mahkeme 8/3/2018 tarihli karar ile davanın kabulüne, feshin geçersizliğine ve başvurucunun işe iadesine hükmetmiş; karar gerekçesinde, iş sözleşmesinin ikale sözleşmesi yolu ile sona erdirilmesi durumunda iş hukukunda egemen olan isçi lehine yorum ilkesi gözönünde bulundurularak şartların incelenmesigerektiğini belirtmiştir. İkale sözleşmesi yolu ile iş sõzleşmesi sona eren işçinin iş güvencesinden yoksun kalacağı gibi kural olarak feshe bağlı haklar olan ihbar ve kıdem tazminatlarına da hak kazanamayacağını ifade eden Mahkcme, özellikle uzun süre çalışan ve sendikal haklardan yararlanan bir işçinin makułyararı olmadan ikale yolu ile işten ayrılmasının olağan olmadiğıni, iş gūvencesi hükümlerinden yararlanması açısından sðzleşmeyi sona erdirmesi iradesinin titizlikle incelenmesi gerektiğini ifade etmiş; somut olayda başvurucunun iradesini sakatlayan durumların mevcut olduğu, sözleşmede işçi lehine makul bir faydanın bulunmadığı yönünde değerlendirme yapmıştır.

5. İşveren Şirket, karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuş; Mahkcmenin yeterli inceleme araştırma yapmadığıni, sadece başvurucunun iddiası ve tanık anlatımlarınıesas alarak başvurucu lehine kurduğu hükmün hatalı olup usul ve kanuna aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

6. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi)tarafindan yapilan inceleme neticesinde 25/12/2018 tarihli kararla mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın reddine hükmedilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...
Dosya kapsamına göre ikale teklifinin 02.08.2017 tarihli ve 'tarafima sağlanacak ek menfaatlerin õdenmesi suretiyle iş sőzleşmesinin anlaşma (ikale) yoluyla sonlandırılmasıhususunda gerekli işlemlerin yapılmasını arz ederim' içerikli dilekçe ile davacıdan geldiği,davacinın 01.09.2017 tarihinde emekli olduğu sabittir. Her ne kadar ilk derece mahkemesince, işçinin iradesini sakatlayan hususlar mevcut olup işçinin lehine makul bir yararı olmadığı gerekçesiyle işe iade kararı verilmiş ise de, dosyada tanık dinlenmediği,sadece davacının dava dilekçesinde ileri sürdüğü, davacıya davalı işveren tarafindan bu protokolü imzalarsa haklarının kendisine õdeneceği aksi takdirde kendisine herhangi bir õdeme yapılmayarak iş akdinin feshedileceği yönünde kurulan baskılar sonucu sözkonusu protokolü imzalamaya mecbur bırakıldığı, davacının iradesinin fesada uğratıldığı yolundaki soyut iddiadan õte geçmeyen beyanları dışında bir delil dosyada bulunmadığı görülmüştür.Davacı manevi baska iddiasını usulünce ispat edememiştir. Protokol ile davacıya kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti dışında, 2015 yılı sözleşmesine göre çıplak brüt 4.407,99 TL ücretinin, 4 aylık miktarı tutarinda 22.064,08 TL ek menfaat ödendiği, davacının kıdemine ve Yargitay ve Dairemiz uygulamasına gōre ikale ile sağlanmast gereken menfaatin asgari 4ay olması gerektiği, davacıya gerekli ek õdemenin yapıldığı, bu nedenle davacının işe iade davası açma hakkının olmadığı, iş güvencesinden yoksun kaldığı dikkate alındığında, geçerli bir ikalenin koşullarının somut olayda oluştuğu, davacının davasının reddi gerekirken,kabulüne karar verilmesi hatalıdır."

7. Başvurucu, nihai hükmü 31/1/2019 tarihinde δğrendikten sonra 4/3/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölūm tarafından yapılmasına karar verilmiştir. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

II. DEĞERLENDÍRME 
9. Başvurucu; Bölge Adliye Mahkemesinin eksik inceleme ve değerlendirme sonucu davayı reddettiğini, lehe tanık beyanları dosyada olduğu hâlde sözleşmenin geçerliliğine dair delil sunulmadığı yönünde ortaya konulan kanaatin hatalı olduğunu belirterek adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştūr.
10. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı maddi adaleti değil şeklî adaleti temin etmeye yönelik güvenceler içermektedir. Bu bakımdan adil yargılanma hakkı davanın taraflardan biri lehine sonuçlanmasını garanti etmemektedir. Adil yargılanma hakkı temel olarak yargılama sūrecinin ve usulünün hakkaniyete uygun olarak yürütūlmesini teminat altına almaktađır (M.B. [GK], B, No: 2018/37392, 23/7/2020, § 80).
11. Anayasa'nım 148.maddesinin dördüncü fikrasında, kanun yolunda gözetilmesi gcreken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemcyeceği belirtilmiştir, Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yoruımlanması ve uygulanmasıile uyuşmazlık konusunda varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve õzgürlüklere müdahale teşkil eden,bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (konuya ilişkin birçok karar arasından bkz. Ahmet Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013).
12. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve özgürlüklerden biri ile doğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin yasak kapsamına girmeden inceleyebilir. Açık bir keyfilik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsıldığı ve adil yargılama hakkı kapsamındaki usule ilişkin gūvencelerin anlamsız hâle geldiği çok istisnai durumlarda aslında yargılamanın sonucuna ilişkin olan bu hususun bizatihi kendisi usule ilişkin bir gūvenceye dönūşmūş olur.Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin yargılama mercilerinin değerlendirmelerinin usule ilişkin güvcnceleri anlamsız hâlc getirip getirmediğini ve açık bir keyfilik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsılıp sarsılmadığını incclemesi yargılamanın sonucunu değerlendirdiği anlamına gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi yargılama makamlarının delillerle ilgili değerlendirmelerine ancak açık bir keyfīlik ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getiren bir uygulama varsa mūdahale edebilecektir (Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/15231, 4/6/2020, § 149; M.B., § 83).
13. Aşağıdaki hâllerde aslında yargılamanın sonucuna ilişkin olan bir durumun bizatihi kendişinin usule dair bir güvenceye dönūştüğü kabul edilebilir:
i. Somut olayda uygulanan veya uygulanması gereken hukuk kurallarının kabul edilebilir herhangi bir yorumuna dayanılmaması

ii Delil ile bu delilin ispat aracı olarak kullanıldığı vakıa arasında kurulan bağın kabul edilebilir bir muhakemeye dayanmaması veya mantık dışı bir çıkarıma dayanmasi 


iii. Açıkça yanlış olan olguların bükme esas alınması
iv. Somut olayın açıkça belirli olan koşullarının gözetilmemesi 
v. Belirli bir hususu ispat ettiğinde kuşku bulunmayan bir delilin açıkça keyfīolarak dikkate alınmaması

vi. Maddi olayın tespitinde aksi ispat edilemeyecek ve savunma yapmayıanlamsız kılacak varsayımlara dayanılması

Yargılamanın sonucuyla ilgili hususları usule ilişkin bir güvenceye dðnüştūren durumlar yukarıda belirtilenlerle sınırlı değildir. Bunlara benzer hâllerde de Anayasa Mahkemesince bireysel başvuru kapsamında denetim yapılabilir. Bununla birlikte belirtilen eksikliklerin adil yargılanma hakkının ihlaline yol açabilmesi için buniarın ayrıca yargılamanın hakkaniyetini zedelediğinin tespit cdilmiş olması gerekir (Ayşe Fahriye Tosun [GK], B. No; 2021/17663, 23/2/2023, § 44; aynı yōnde ilave olarak bkz. İsmet Murtezaoğlu, B. No: 2018/17312, 18/10/2022, § 40; Cihangir Akyol [GK],B. No; 2021/33759, 23/2/2023, § 49).

14. Başvuruya konu olayda başvurucunun Mahkeme nezdinde, usulüne uygun bir şekildc tanık dinlctmc talcbindc bulunduğu, Mahkeme tarafindan talimat yoluyla tanıkların dinlendiği, söz konusu tanık beyanlarının da başvurucunun iddialarını destekler nitelikte olduğu anlaşılmıştır (bkz.§ 3). Öte yandan Mahkeme tarafindan yapılan değerlendirmede tanık beyanlarına yer verilmemekle birlikte işçinin iradesini sakatlayan hususların bulunduğu,dosya kapsamı bir bütün olarak ele alındığında sözleşmenin imzalanmasından yana işçi lehine makul bir yararın olmadığı belirtilmiştir (bkz. § 4). Buna mukabil Bölge Adliye Mahkemesi tarafindan yapılan incelemede ayrica tanık dinlenmediği, başvurucunun soyut beyanı dışında iradesinin fesada uğradığı yönünde delil olmadığı, işçilik alacaklarının da kendisine ōdendiği, dolayısıyla ikalenin şartlarının oluştuğu ve bu kapsamda başvurucunun işgüvencesi hükümlerindcn yararlanamayacağı, işe iade davası açma hakkının olmadığısonucuna varilmıştır,
15. Somut olayda başvurucunun lehine sonuç doğurma ihtimali olan tanık delili değerlendirmeye ahnmaksızın, başka bir ifadeyłe bōyłe bir delilin olmadığı varsayılarak Bölge Adliye Mahkemesi tarafından karar verilmiştir. Yargılamadaki açıkça bclli olan hususların değerlendirilmemesi, adil yargılanma hakkının usule ilişkin güvencelerini anlamsız hâle getirmiştir.

16. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkıtın ihlal cdildiği sonucuna ulaşiłmiştır.

III. GİDERİM 
17. Başvurucu, ihlalin tespiti ile yeniden yargılara talebinde bulunmuş; bunun mūmkün olmaması hâlinde 50.000 TL tazminata hükmedilmesini talep etmiştir.
18. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında bukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal 

kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50, maddcşinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya ōzgū yeniden yargılama kurumumun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/1 1/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkımın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adilyargılanma hakkıkapsamındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE 
C. Kararın bir örneğinin hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılması amacıyla Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Daircsine (E.2018/2597, K.2018/2872) iletilmek üzere Ankara 32. İş Mahkemesine (E.2017/466, K.2018/87) GÖNDERİLMESiNE,
D. 364,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 19.164,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 11/6/2024tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.