Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 Tarihli ve 2018/5075 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-05-25

25 Mayıs 2022 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31846
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
NECLA KARA VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Raşvuru Numarası: 2018/5075Karar Tarihi : 15/3/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Dyeler : Muammer TOPAL 
Recai AKYEL 
Yusuf'Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ

Raportör : Volkan ÇAKMAK 
Başvurucular : Necla KARA ve diğerleri (bkz ekli liste)
Vekilleri : (bkz, ekli liste)


I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; yapı kullanma izni bulunmayan, ticari amaçla kullanılan ve izinsiz patlayıcı madde üretimi yaptlan binada meydana gelen patlama sonucu yirmi bir kişinin Ölmesi, çok sayıda kişinin yaralanması, olay nedeniyle başlatılan ceza soruştumasında bir kamu görevlisi hakkında zamanaşımından düşme, diğer bazı kamu görevlileri hakkında da hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilmesi nedeniyłe yaşam hakkını ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/2/2018 tarihinde yapıłmıştır.
3. Başvuru, başvuru formıu ve eklerinin idari yönden yaptlan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. 2018/5138, 2018/5158,2018/5178,2018/5188, 2018/5367, 2018/5387,2018/5499, 2018/6014, 2018/7045, 2019/27295, 2019/27805numaralı bireysel başvuru dosyaları, aralarında konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2018/5075 numaralıbireysel başvuru dosyası ile birleştirilmiş olup inceleme 2018/5075 numaralı bireysel başvuru dosyası üzerinden yürütülmüştür.

5. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasıa karar verilmiştir.


6. Bölüm Başkanı tarafimdan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7.Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şōyledir:
9. Istanbul'un Zeytinburnu ilçesi Maltepe Mahallesi smırları içinde yer alan ve ticari amaçla kullanılan binanın Üçüncü katındaki S.B.ye ait işyerinde 31/I/2008 tarihinde saat 09.30 siralarında patlama meydana gelmiştir. Patlamadan tūm bina ve etrafinda bulunan yapılar ciddi zarar oluşacak biçimde etkilenmiştir. Patlama sonucu S.B.nin ve başvurucuların yakılarının da aralarında olduğu 21 kişi bayatınu kaybetmiş, 115 kişi yaralanmış ve būyūk çapta maddi hasar meydana gelmiştir. Patlama sonrası itfaiye ekipleri saat 09.38'de müdahalede bulunmuş ve olay yerinde çıkan yangın saat 10.30'da tamamen söndürülmüştür.Adli Tip Kurumu Morg Ihtisas Dairesi tarafindan 2008 yilının Şubat ve Mart aylarında düzenlenen otopsi raporlarına gõre vefat eden kişiler, binada meydana gelen patlamaya bağlıolarak gerçekleşen genel beden travması (beyin kanaması, doku harabiyeti, iç kanama, büyük damar yırtılması vb.) nedeniyle hayatını kaybetmiştir.

10. Patlamanın meydana geldiği binamın bodrum ve çekme katı dâhil altı katlıolduğu, inşaatına 1988 ytlında başlandığı, inşaatın 1992 yılında tamamlandıği, yapı izin belgesinin (ruhsat) 1990 yılında Zeytinburau Belediye Başkanlığı (Belediye) tarafindan düzenlendiği, binanın yapı kullanma izin (iskân) belgesinin, itfaiye onaybelgesinin bulunmadığı anlaşımıştır. Patlamanın meydana geldiği işyerinin sahibi S.B. bağımsız bölümün kiracısı olup asil mülk sahibi Res.K. ve Rem.K.dir.

11. Meydana gelen patlamaya ilişkin olarak BakırköyCumhuriyet Başsavcılığı(Başsavcılık) 2008/10357 sayılı dosya ūzerinden soruşturma başlatmıştır. Patlamanın akabinde olay yerinden toplanan numuneler (metal çubuk, plastik malzeme, toz karişım,karton) Emniyet Genel Müdüriüğu Kriminal Polis Laboratuvarları Dairesi Başkanlığına getirilmiş ve numuneler ūzerinde yapılan inceleme sonucu 12/2/2008 tarihli ekspertiz raporu düzenlenmiştir. Patlama merkezinden elde edilen maddelerin ne olduğuna ilişkin tespitlere yer verilen raporda; numunelerin baryum nitrat, potasyum klorat, stronsiyum karbonat,kükürt, sodyum nitrat, klor, magnezyum gibi kimyasal bileşenler içeren ve eğlence amaçlıkullanılan, patlayıcı õzellikte olan moon stars, silver meşale (meşale, oyuncak tabanca, yıldız saçan vb.) gibi piroteknik malzemeler olduğu ifade edilmiştir.

12. İstanbul Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı tarafından patlamaya ilişkin olarak düzenlenen 13/2/2008 tarihli raporda "mahalde kaçak tmal edilmekte olan ptroteknik ürünlerin ıstnmak amaçlı kullamlan elektrikli ısıtiıcılar ile kontrol dışı ısımp tutuştuğu ve imalat için hazırlandığı tahmin edilen bir miktar karışımı patlattığı, bu patlamanın oluşturduğu yüksek isı sebebiyle İkinci büyük patlamanın meydana geldiğı"tespitine yer verilmiştir.

13. Istanbul Emniyet Müdtrlüğ0 tarafindan düzenlenen 19/2/2008 tarihli imceleme raporunda ise öncelikle patlamada vefat eden yirmi bir kişinin kimlik bilgilerine ve patlamanın meydana geldiği yerden alıman kimyasal maddelere ilişkin -yukarıda yer verilenlere koşut- tespitlere yer verilmiştir. Iki bomba uzmanı tarafindan yapılan 

belirlemelere yer verilen raporun sonuç kismında patlamanın meydana geldiği yerden elde edilen maddelerin maytap, meşale, yıldizsaçan gibi eğlence/gösteri amaçh ürünierin yapımında kullanıian kimyasal bileşenler olduğu, patlamanun bu kimyasal madde bileşenlerinin infilak etmesi sonucu meydana geldiği, söz konusu maddelerin canhlar üzerinde ðldürūcü, yaralayıcı etkilerinin bulumduğu ifade edilmiştir.
14. Ayrica olay yerinden alman numuneler Istanbul Teknik Üniversitesi Kimya Metalurji Fakültesi tarafindan incelenmiş ve bu inceleme sonucu düzenlenen 17/3/2008tarihli raporda numunelerin kuvvetli oksitleyici, toksik ve patlayıcı ðzellikte olduğu, hazım ve solunum yoluyla alındıklarında dahi hayati tehlike oluşturabileceği, bu tür kimyasalların temininde, kullantlmasında, taşınmaşında ve imhasında Özel tedbirlerin alınmasımın zorunju olduğu ifade edilmiştir.

15. Soruşturma sürecinde (olayın hemen ardından) S.B.ye ait işyerinde çalışmışolan Ö.T. ve H.A.nın kolluk kuvvetleri tarafindan ifadeleri alınmıştır. Söz konusu ifadelerde δz olarak işyerinde izinsiz olarak eğlence amaçlı maytap, torpil, meşale ve plastik oyuncak üretimi yapıldığı, çalışanların sigortasız olduğu, işyerinin beş yıldır faaliyette olduğu,Belediyenin işyerine patlayıcı madde imalatı için ruhsat vermediği, tretimde kullanılan kimyasalların temini ve satışıyla S.B.nin ilgilendiği, kimyasal elementlerin birleşiminin binanın dðrdüncü katında yapıldığı, daha önce işyerinde bazı kūçtik çaplı kazalar (yangın)yaşandığı ifade edilmiştir. Bu hususlara ek olarak H.A. patlamanın olduğu gün etraftaki tozları süpürdūğunti, sonra yangın çıktığını görmesi tzerine kaçtığını, binadaki insanları da kaçmaları için uyardığını, patlamadan bir ay önce belediye ekiplerinin gelerek S,B.ye ruhsat alması için telkinde bulunduklarını, aksi hâlde kendilerinin de zor durumda kalacaklarınıbelirtiklerini, birkaç kez de İstanbul Su ve Kanalizasyon Idaresi (İSKt), Boğaziçi Elektrik Dağıtım A.Ş. (BEDA$) görevlilerinin geldiğini, başka bir resmî kurumdan memur geldiğine şahit olmadığını ifade etmiştir.

16. Soruşturma nedeniyle Belediye tarafindan Başsavcılığa gönderilen 4/3/2008tarihli yazıda; binanın iskân izni ve yangın güvenlik belgeleri olmadığı hususlarının yanında binadaki diğer işyerlerine ilişkin olarak daha Önceki yıllarda defalarca mühürleme işlemleri yapıldığı, bazı işyerlerinin ruhsatının olduğu, bazılarının ruhsat için başvurduğu, S.B.ye ait işyerinin de 15/1/2008 tarihinde denetlenerek ruhsatsız çalıştığtnı tespit edildiği, 25/1/2008tarihinde S.B.nin plastik atðlyesi için ruhsat başvurusunda bulunduğu, olay tarihi itibarıyla işletme ruhsatının olmadığı belirtilmiştir. Ayrica soruşturma sürecinde elde edilen verilerden işyerinin 2007 yılt içinde rubsatsız çalıştığưın tespit edildiği ancak ruhsat alınması için süre verilmesi dışında bir işlem yapılmadığı anlaşılmıştır.

17. Meydana gelen patlamaya ilişkin olarak olayın aydınlatılması için delilleri toplayan ve tanık ifadelerine başvuran Başaveılık ayrica bilirkişi incelemesi de yaptırmıştır.3I/3/z0o8 tarihli rapor, yüksek inşaat mühendisi, yüksek kimya mühendisi, yangın ve patlayıcı madde uzmanı, makine mühendisi ve hukukçu bilirkişilerden oluşan heyet tarafından hazırlanmıştır. Raporda Öncelikle binanın yapı izin belgesinin 23/3/1990 tarihinde düzenlendiğiancak binanın yapı kullanma izin belgesi olmadıği, iskân strasında istenen itfaiye onayının da bulunmadiğı, Zeytinburmu Belediyesi tarafindan sunulan dosyada binaya ait statik/mimari plan/projenin yer almadığı, yapt inşaat kalitesinin yetersiz olduğu, bu yetersizliğin patlamanın yarattığı etkiyi artırdığı ifade edilmiştir. Raporun devamında,yukarıda alıntısı yapılan raporlarda olay yerinden toplanan numunelere ilişkin tespitlerle Örtüşen tespitler yapılmıştır. Bölgenin çeşitli sanayi kollarından irili ufaklı yüzlerce 

imalathaneye ev sahipliği yaptığı ifade edilen raporda yapılaşmanın/planlamanın çok karişık ve tehlike anında müdahaleyi zorlaştıran bir görünüm arz ettiği vurgulanmıştır, Raporun sonuç kısminda õzetle;
- Patlamada vefat eden işyeri sahibi S.B.nin işyerinin kaçak ve ruhsatsız olması,iş ve sosyal güvenlik, belediye mevzuatı uyarınca sorumluluklarını yerine getirmemesi, işyerinde yapılan faaliyete uygun önlemler almaması, faaliyet konusunda uzmanlığı olmayan eğitimsiz personel çaliştırması nedeniyle 2/10oraninda,
- İstanbul Büyükşehir Belediyesinin ruhsatlandırma ve denetleme görevlerini yerine getirmemesi, iskânsız binaya su ve kanalizasyon hizmeti vermesi nedeniyle 3/10 oranında,
- Zeytinburnu Belediyesinin ruhsatsız çalışan işyerini denetlememesi, iskânsız ve itfaiye onaysız binanın kullanımuna izin vermesi nedeniyle 3/10 oranında,
- BEDAŞ' ın iskânstz binaya elektrik bağlaması nedeniyle l/I0 oranında,
- Çaltşma ve Sosyał Gtivenlik Bakanlığının kontrol, teftiş ve denetleme yetkişini kullanmaması nedeniyłe 1/10 oramnda kusurlu olduğu, anılan kurumların kusuru ile yangın ve patlama olayı arasında da illiyet bağı bulunduğu ifade edilmiştir.
18. Soruşturma evresinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanhığı 1stanbul Bölge Müdüriüğünden alınan 26/5/2008 tarihli cevap yazısında; işyeri sahibi S.B.nin patlamanın meydana geldiği işyerini selāloit ve plastik muhtelif eşya üreten işyeri olarak bildirdiği, fişek ve maytap işini sakladığı, bölge müdüriüklerinin tescili yapılan işyerlerinin tamamını teftişetmesi gerektiğine yönelik mevzuatın bulunmadığı, işyerlerindeki işçi sağlığı ve işgūvenliğini sağlama gõrevinin esas itibarıyla işverenlere ait olduğu ifade edilmiştir.
19.Başsavetlığın ayņıca tSKf ve BEDAş ile aboneliklerin nasıl yapıldığına ilişkin detayların anlaşıiması adtna yazışmalar yaptığı, Belediyeyle yaptığı yazışmalarla da işyerinin inşa edildiği tarihten patlamanı gerçekleştiği tarihe kadar olan dönemde kimlerin konuyla ilintili birimlerde görev aldığını tespit ettiği görülmüştür.

20. Başsavcılık, Belediyede görevli kişilerin şüpheli sıfatıyla ifadelerini almıştır.Imar ve Şehircilik Modürü H.K. suça konu işyerinin iskân ruhsatının olmadığını, talep edilmesi hâlinde şartları varsa verilebileceğini, binada ruhsatsız işyerleri olup olmadığııbilmediğini, böyle bir görevinin de bulunmadığını ifade etmiştir. Imar ve Şehircilik MüdürüŞ.Y.; patlamanın olduğu dönemde Belediyede görevli olmadığını, inşaat kalitesinden binayıyapan mühendisin sorumlu olduğunu, kendisinin inşaat projesini kontrol etmekle yükümla olduğunu, bu sorumluluğu da yerine getirdiğini beyan etmiştir, Ruhsat ve Denetim MüdürüRT.; ilgili işyerinin patlamadan dört beş gün õnce ruhsat müracaatının olduğunu ancak bunun gerçeğin saklanmak suretiyle patlayıcı üretimi yapıldığı belirtilmeyen bir müracaat olduğunu, Belediyede personel saytsının yetersiz olduğunu, bu nedenle denetim görevinin gereği gibi yerine getirilemediğini, daha õnce işyerine ekibinin bir defa gittiğini ve işyerinin ruhsatsız olduğunu tespit ettiğini belirtmiştir. Zabita Müdürü F.K. ilgili işyerini denetlemenin kendi görevleri olduğunu, aynı binadaki kot atölyesinin daha önce İSKl'den gelen talep Uzerine mühürlendiğini, patlamanın olduğu işyerinin ruhsatsız olup olmadığından haberdar olmadığınt ifade etmiştir. İmar ve Planlama Mtdürü S.K. ise kendisinden sonra bu görevi 

sırastyła Ş.Y. ve H.Knın üstlendiğini, binanın yapım süreci ile ilgili herhangi bir işleminin,imzasının bulunmadığını beyan etmiştir.

21. Başsavcılık yürüttüğü soruşturma sonunda Zeytinburnu Belediyesinde görevli olan Zabita Müdtrü F.K. (2000-.…), Ruhsat ve Denetim Mudtrü R.T. (2004-…), Imar ve Şehircilik Müdürū $.Y. (2004-….), Imar ve Şehircilik Müdürü H.K. (2007-…), Imar ve Planlama Müdürüi S.K. (2000-2004) hakkında görevi k8tüye kullanma ve taksirle δldürme suçu isnadıyla iddianame düzenlemiştir. 28/10/2009 taribli iddianamede ayrica patlamanın meydana geldiği binanın sahipleri Rem.K. ve Res.K. ile işyerinde işçi olarak çalışan H.A.nın da taksirle öldürme suçu isnadıyla cezalandırımaları istenmiştir. Iddianamenin ilgili kısmu $õyledir:
"Makaul [S.B.]'ın önce babası ile btrlilae, daha sonra tek başıa 31.12.2004 tarihinden ttibaren patlamanın meydana geldiği tarihe kadar işletme izin belgest ve çalışma ruhsan olmadan bu işyerinde parlayıcı ve patlayieı proteknik madde imalatı yaptığı anlaşımıştır.Burada isçi olarak çalışan [Ö.A.] ve şüpheli [H.A.]nm jfadelerine gōre bu isyerine Zeytinburnu Belediyesi yetkililerinin denetim amacıyla bir çok defa gütikleri halde kapatuıp mühürlenmesi yönünde hiç bir işlem yapmadikdari, ilgili emniyet birimlerine bildirmedikderi ve böylece olayın oluşumuna sebep oldukları anlaşılmştır.

5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi kanununun 7. Maddestne göre 1. Sinf gayri sıhhi müesseselert ruhsatlandırmak ve denetlemek görev ve yetkisi Büyükşehir Beledtyelerine verilmiştir, madde içeriğine gõre .. patlayıct ve yanucı madde úretim ve depolama yerlerini tespit etmek, fabrika ve sanayi kuruluşları ile kamu kuruluşlarvn yangına ve diğer afetlere karşı almnacak' önlemler yönünden denetlemek tzin ve ruhsatları vermekle görevlendtrilmiştir, ancak; Büyükşehtr Beledtyesinde görev yapan yetkili ve sorumlular haiz oldukları bu yetki ve görevlerint bu isyerinde imalat yapan maktul [S.B.I'ye karşıkullanmomışlardr ve bu olayın meydana gebmesinde kusurlu bulunmuşlardur.
3194 saylı Imor Yasasına göre yapı ruhsatiyest, yapı kullanma ruhsatiyesi olmadan binalarda herhangi bir sınai faaliyette bulumulamaz, elektrik- su ve kanalizasyon hizmeti verilemez hükmünün açıkça yer almasına rağmen patlamanın meydana geldiği binada yapıkullanma izni olmadığı halde binanın tümünün ktralandığı ve atölyeler halinde smai faaliyetlerde bulumulduğu anlaşımiştır.

Bu nedenlerle biltrkişi heyeti Zeytinburmu Belediyesınin yanısıra Istanbul Büyükşehir Belediyesi, BEDAŞ, ISKł ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına da kusur izafe etmişise de; Bayükşehtr Belediyesi sorumlu ve yetkilileri ile Çalişma ve Sosyal Givenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdurü haklarında 4483 sayılı yasa gereğince soruşturulmalarıvalilik izntne tabi bulunmaları nedent lle Istanbul Valiliğinden soruşturma yopılması için Izin talep edilmiş, ancak soruşturma izni verilmemiştir. Bunun üzerine yasal sūre içinde izin verilmemesine ilişkin karara karşı İstanbul Bölge Idare Mahkemesi Başkanlığına itirazda bulumulmuş ise de; yapılan itiraz mahkemenin kayıtlarına yasal sürede girmediği gerekçesi ile sire aşımı nedeni ile itiraz red edilmiş olmakla hakdarında Kovuşturma Yapımasıa Yer Olmadığına Datr, ISKt'nın yetkili ve sorumlu personeli lle BEDAşın yetkili ve sorumlu personeli hakdarvnda ise TCK.mun 184/6 madde ve fikrasina göre suçun unswrlarıoluşmadhğından Kovuşturma Yapılmosına Yer Olmadığına Dair; Zeytinburnu Belediyesi eski Ruhsar Müdür [H.A.] hakkanda suça konu yer maktül [S.B.]'ye kiraya verilmeden önce tayinle Küçükçekmece Beledtyesine atanarak gittiği ve yuklü suçu işlemedığı anlaşılmakla Kovuşturma Yapılmasına Yer Olmadiğına Datr Ek Karar verllmiştir.

Yukarıda kimlikderi yazıhı şüphelilerden [F.K.], [R.TI, [H.K.], [$.Y]ve [S.K.]nın Zeytinburnu Belediyesinin yetklli ve görevlileri oldukları yasa lle kendilertne verilen görev ve yetkilerin aynı zamanda btr sorumluluğu da içerdiği, ruhsatsız iştetilen kot yikama atölyesinin ruhsat işlemi kamuoyunda aşırı tepki doğurmamasına rağmen çok defa denetlenip mühürlendiği ve Cumhuriyet Savcliğina suç duyurusunda bulunulduğu halde aym binanın 3, Katonda ruhsatsız olarak patlayicı madde depolayıp imalatını yapan maktúl [S.B.]'ın 4 yıl boyunca hiç bir tşlem yapımaması göre ve yetkdnbı içerdiğt sorumlulukla bağdaşamaz.

Her ne kadar şüphelller savunmalarında suçlamayı kabul etmemiş iseler de; görev ve yetkilerini kullanma ya da kullanmamak surettyle doğacak sorumluluğu kabul etmemek, onu dışlamak yasanın içeriğine aykırı olduğu açıktır. Bu nedenle şüphelilerin görevlerini kötüye kullanmak surettyle olayın meydana gelmesine, 21 kişinin ölmesine ve 115 kişinin yaralanmasıa sebebiyet verdikleri ve böylece yüklü suçları işledikleri; süpheliler [Rem.K.]lle [Res.K.]'nın binanın sahipleri oldukdari, inşaatta deniz kumunu lullandıkdar, çimento dozajimin az olduğu bu nedenle heton dayanumının mintmum 160 KG/ santimerrekare altinda ortalama 65-80 Kg/santimetrekare olduğu ve bu nedenle de patlamann boyutiarıni arttırdığı anlaşımakla yūkü suçu İşledikeri; şüpheli [HA]'nın olay gunü işyerinde kimyasal maddelerin oluşturduğu toz karışımım supürmek surettyle önce yangın, sonra da patlamanın oluşumuna neden olduğu ve böylece tüm şüphelilerin kendilerine yüklenen suçu lşledikieri, olay yerinde yapulan inceleme ve keşifien, muhafaza altına altnan patlayıcımaddelerden, ekspertiz raporlarından, biltrkişi heyetinin tanzim ettiği ropordan ve tüm evrak kapsamından anlaşılmakla;
Şuphelilertn yargilanmalarının yapilarak eylemlerine uyan ve yukarıda yazilı yasa maddeleri uyarmca ayrı ayrı CEZALÁNDIRILMALARINA karar verilmesi kamu adına lddia olunur."
22. Iddianameyi 8/12/2009 tarihinde kabul eden Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesi (Mahkeme) dava dosyasınışüpheli A.T. (Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İstanbul Bölge Müdürü) ile M.A. (Zeytinburnu Belediye Başkani) hakkında açılan dosyalar ile birleştitmiştir. Mahkeme; kovuşturma evresinde Belediyeye yazılan müzekkereler ile gerek Belediye bünyesinde imar, ruhsatlandırma ve denetim birimlerinde görev alan kişileri gerekse patlamanıngerçekleştiği işyerinin hukuki durumunu tespit etmeye çalışmıştır. Mahkeme ayrıca şüphelilerin patlamanın meydana gelmesinde kusurlarının olup olmadığını, varsa hangi oranda olduğunu tespit etmek amacryla bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Bilirkişi heyeti makine, inşaat, kimya, elektrik elektronik mühendisliği ile idare hukuku alanında öğretim üyesi olan akademisyenler ile biri inşaat, biri makine alanında çalışan iki mühendisten teşekköl ettirilmiştir.

23.15/1/2014 tarihli raporda şüphelilerin kusurları/kusur oranları yönünden yapılan tespitlere yer verilmiştir:
". Is yeri sahibi müteveffa [S.B.], gereki izinleri almadan tehlikeli maddeleri taşımasi/depolumasi, üretmesi ve ticaretini yapmasi, gúvenli bir çalęşma ortamıoluşturmaması nedeniyle patlamanın meydana gelmesinde asli kusurlu,
- Binayı inşa eden ve sahibi olan [Rem. K.] ile [Res. K.], binayı yeterli mukavemete sahłp olacak şekilde inşa etmemeleri, iskan iznt olmadan kiracı kabuł etmelert, kiracların beyan ettikderi amaç dışında binayı kullanp kullanmadıkdarını denetlememelert ve aksi davranışı resmi makamlara bildtrmemeleri nedeniyle tali kusurlu,

-Zeytinburnu Belediyesi çalışanları zabua müdürü [F.K.], ruhsar ve denetim müdürū[R.T.], imar ve şehircilik müdürü [$.Y.], imar ve şehircilik mūdüru [H.K_], imar ve planlama müdürū [S.K.] ise, yapılan işin ntteliğinin ve arz ettiği tehlikenin zamanında tespit edilememesi, pailamanın gerçekieştiği tsyerintn yeterince denetlenmemesi, tehlikentn risk gerçekleşmeden ortaya çikarilamamasi, patlamanın önlenememesi, gereken izin ve ruhsatların alunmaspun sağlanmaması nedentyle tall kusurlu,
- 1SKI ve BEDAŞ yetkilileri, patlama lle elekarik ve su bağlanması arasında ilinti bulunumadığı için kusursız,
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı çalışanlari, sigortasız çalışmaya ilişkin bildtrim bulunmadığından kusursuz,
- Zeytinburnu Belediye Başkanı [M.A.], beledyenin ruhsat ve denettm için ayrı ayrıbirimleri bulunduğundan ve başkanın kendisinin bizzat denerim yapması söz konusu olmayacağından kusursuz,
- Isyerinde çalışan [H.A.] kimyasal maddeler ile ilgili eğttime tabi tutulmadan istihdam edildiği için kusursuzdur."
24. Streçte BEDAş ve ISKİ çalışanları hakkıda suçun unsurları oluşmadığmdan ve eski Belediye Ruhsat Mūdtirü H.A. hakkında da binada patlayıcı madde imalatına başlanmadan başka belediyeye naklediłdiği anlaşıdığından kovuşturmaya yer olmadığı karar verildiği anlaşılmıştır.

25. Mahkeme 14/7/2014 tarihli kararı ile sanıklar H.A., A.T. ve M.A.nn beraatine,binayı inşa eden ve sahibi olan Rem.K. ile Res.K.mn ayrı ayrı 5 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına, Zeytinburnu Belediyesi çalışanları olan Zabrta Mūdtirü F.K.nun 7 yıl 6ay;Ruhsat ve DenetimMüdtīrü R.T.nin 7 yıl 6 ay hapis cezası ile cezalandırlmalarına; Imar ve Şehircilik Müdürū $.Y.nin 5 yu hapis cezası ile cezalandmlmasına, cezasının 30.400 TL adli para cezasına çevrilmesine; Imar ve Şehircilik Modtürü H.K.nın 3 yıl hapis cezası ile cezalandirilmasına, cezanın18.200 TL adlipara cezasina çevrilmesine; Imar ve Planlama Mūdūrū S.K.nın da 5 yıl hapis cezası ile cezalandurılmasına, cezanın 30.400 TL adli para cezaşma çevrilmesine hūkmetmiştir. Mahkemenin mahkûmiyet hükümlerine esas aldığı suç,taksirle öldürme suçudur. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"…Miteveffa [S.B.]'nun 31/12/2014 tarihinden itibaren Zeytinburnu Içesi, Çtfte Havzlar Caddest, 1 nci Stte Sokak, No:44-3-4 adrestnde btnanın üçüncü katını ve çati katom Sanıklar [R.K.] ve [R.K.I'dan kiralayp, İşletme tzin belgesi ve çalışma ruhsanıalmadan ōnceleri babası ile birlikte bllahare yalnız başına plastik madde imalatı yaptığıgörüntüsü altında gizleyerek parlayıcı ve patlayıcı piroteknik madde imalatı yaptıği,yanında Kaulan Sanık [HA.] ile btrllke uç lşçi çalıştırdığı, patlamanın olduğu zamana kadar tanuk beyanlarından anlaşıldığı izere Zeytinburnu Belediye Başkaunlığınca mahaide defalarca denettm yapıldığ, ancak patlama anına kadar patlamanın olduğu işyerinin htç bir şekilde Zeytinburnu Belediye Başkanlığı yetkililerince mühürlenmediği, faaliyetinin engellenmediği, olay gūnü olan 31/01/2008 tarihinde saat 9.30 sıralarvnda mahalde kaçak olarak üretilmeke olan piroteknik ürünlerin mahalde isınma amacıyla kullanulan elekarik isiticuarinın yaydığı ist ile temas etmeleri tzerine ilk patlamanm meydana geldiği, bu patlamanın yaydığı ısının ise yakdaşık 1.5-2 dakika sonra mahaldeki díğer tüm ptroteknik maizeme le iemas ettiği ve ikinci büyük patlamanın meydana geldiği, her ikd patlama sonucunda da izücü, facta niteliğinde neticenin meydana geldiği, iş bu lşyerinde çalışmakta olan tkd kişi ile btrllkae toplam 21 kdşinin öldüğü, 115 kişinin çeşttli şekillerde yaralandığı,

patlama sonucunda işyerinin bulunduğu binan 3 ünca normal kat ve çat katonın tamamen çöktüğü, çevre binalardaki lşyerlerinde ve komutlarda, parketmlş araçlarda çökme yrkalma boyutuna varacak ağır hasarlar ve maddi zararların oluştuğu tüm dosya kapsamından anlaşılmakla, mahkememizce oluşun bu şekilde kabulünde vicdani ve hukuki zorunluluk görülmūş,
•.
.somut olay ile sankar arasında spesifik olarak öngorü ilişkistnin tesbli edilememişolmusı nedeniyle sanıkiarın neticeyi öngördüklerinden ve dolayısıyla bilinçlt taksir sahibi oldukdarından bohsolunamayacaği, mahkumiyettne karar verilen sankdarın tamamının iş bu nedenlerle tamamının adiyen taksir sahibi oldukları düşünülmüş ve değerlendirilmiş,
...
Müteveffa [S.B.] nın kusurluluk durumu;
Milteveffa [S.B.] nın patlamanın olduğu yerdeki işyerinde ruhsatsız olarak parlayrcı ve patlayıcı piroteknik maddeleri üreterek  isyerini .. tsyeri açma ve çalışma ruhsatıalmadan faalyete geçirmiş olmast, . doldurması gereken formu doldurup yeikili Idareye teslim etmemiş olması, dolayıstyla .. asli kuralları thlal etmiş olmasi,
Keza Müteveffa [S.B]'nın .…. patlayıcı maddelerin ūretildiği veya lşlendiği işyerlerinin kurulmasında dikkat edilmesi gereken güvenlik uzaklıkdarin hiç gtzetmediği, …. bu maddelerin imal edildiği isyerlerinin tek katli, duvarları yanmaz, tavanları hafif ve kaymaz,tabanları diz, yanmaz, sizdırmaz, çurpmayla buyük parçalar halinde etrafa dağılmayacak ve zarar vermeyecek miko, telli cam gibi nitelikleri taşıması gerektiğini gözetmediği,bēylece iş bu komuda vazedbmiş zikrolunan lş bu asli kauralları ihlal etriğintn tereddüsüz obmasi,
Bunun gibi müleveffanın patlamanın olduğu işyerinde ruhsatsız olarak parlayicı ve patlayıcı madde imalatı ve depolaması yaparken... iş sağlığı ve güvenliğı açisından elzem önlemlertntn hiç birisini almadığı, böylece iş bu kanuda da vazedilmiş zikrolunan iş bu asli kauralları ihlal ettiğinin saptanmış olmasi,
Yine mülteveffanun patlamanın olduğu tşyerinde ruhsatsız olarak parlayicı ve patlayıcımadde imalat ve depolaması yaparken 506 sayhı Sayilı Yasadan kaynaklanan yükümlülükderini ihlal ettiği gibi mahalde sigortasız işçi çalıştırdığı, böylece iş bu komuda da vazedilmiş zikrolunan iş bu asli kuralları thlal ettiğinin belirlenmiş olması,
•*•
karşısında, Miteveffa [S.B.Jnın meydana gelen netice açısından asli kusurlu olduğu hususunda mahkememizde hiç bir tereddüt oluşmamış,
...
Samkdar [$.Y.],[S.K.] ve [H.K.] nın kusurluluk durumlari;
Zeyttnburnu Belediye Başkanlığından soruşturma ve kovuşturma evresinde gelen cevabi müzekkerelerden Sanklardan [S.K.] nın mtmar olup, suç tarihinde filen Zeytinburnu 

Belediye Başkan Yardımcısı olarak görev yapmakta olduğu, 2000 ila 27/08/2004 tarihlerl arasında Zeytinburnu Belediye Başkanlığı Imar ve Şehtrctlik Mūdürlüğü görevini ifa ettiği,Samklardan [$.Y.] ntn inşaat mühendisi olup, 27/08/2004 tarihi ila 17/12/2007 tarihinden patlamanın olduğu tarihe kadar Zeytinburnu Belediye Başkanlığı Imar ve Sehircllik Mūdurlüğü gōrevini tfa ettiği, Sanıkdardan [H,K.] nın inşaa mühendisi olup, 17/12/2007tarihinden patlamanın olduğu tarihe kadar Zeytinburnu Belediye Başkanlığı Imar ve Şehircilik Müdürlüğü görevini ifa etmekte olduğu belirlenmiş,
Yine kovuşturma ve soruşturma evrestne gelen cevabi müzekkerelerden, davaya konu patlamanın olduğu binaya Zeytinburnu Beledlye Başkanlığınca 26/09/1989 tarihinde temel ruhsatimın verildiği, 23/03/1990 tarihinde tse temel üsti ruhsat izni tests edilerek yapıruhsatı dúzenlendiği, yapunın bnşasının 1992 ylında tamamlanarak, yapının iskan edilmeye başlandığı beltrlenmiş,
….bu nedenle Zeytinburnu Beledłye Başkanlığı Imar ve Şehircilik Müdürlüğünce.binanın derhal mühirlenmesi, bina sahtplerine imara ayktrilıkdan gidermesi hususunda kanundaki sürenin verilmesi, bu süre içerisinde tmara aykarılıkların glderlimemesi halinde binanın yıktvrıiması görevlertntn bulunduğu ve bu görevlerin yerine getirilmeyip 1990yılında 2008 ylına kadar patlamanın olduğu yapıya lişkin olarak imar açısından herhangi bir denetimin yaplmamış olduğu, binanın bu şekilde kullanulmasına sebebiyet verilmişolduğu, bu sekilde is bu sanıklarda denetim görevierinin yerine getirilmediği değerlendirilmts.

…imar müdürü sanukların Imar Kanumun 32 ncl maddestnden kaynaklanan yükümlülükderi nedeniyle zikrolunan durumu teshit ettirmeleri ve kamumun 32 nci maddedeki müeyyideleri tereddütsiz uygulamalar/uygulattırmalarının gerektiği, oysa bu yönde hiç bir adumin atulmamiş, işlemin tesis edilmemiş olduğu, öte yandan 1999 depreminden sonra patlama anına kadarki süre lçerisinde deprem mevzuatına göre yapımasi gereken denetim ve tesbit faaliyeulertne illşktn amir hükümlerin dahi bu sanıkdarca yertne getirilmediği,hinanın deprem karşısındaki durumumun ne olduğunun tesbit edilmediği, yapının birinci grup sanayii alanında kairyor olmasından kaynaklanan kamuya yönelik tehlikeltliğinin açık olmasına karşın denetlenme hususunda öncelikdi sıralara da çekilmediği, dalayıstyla patlama olan binada zikrolunan bu denetimlert müdürlüğunü yaptudarı dönemde denetleme yapmak suretiyle tesbit edemeyen sanıkların is bu eylemlerinin tali kusur olduğu ve neticentn meydana gelmesbnde katkasının bulunduğu düşünülmüş ve değerlendirilmlş.
Ișbu nedenlerle savunmanın patlamanın olduğu bina içtn 12/10/2004 tarihinden ônce yapılan binalar için yapı iskan belgesi alınmasına hukukd gerek olmadığı savunmasına itibar olunmamış, kaldi ki, bu savunmaya ltbar olunması haltnde dahi bu durum iş bu sanıkların tali kusurlarını ortadan kaldırır mahiyette görülmemiş, zira mahalde piroteknik malzeme üretildiği, Lş bu maddelerin lşyeri Açma ve çalışma Ruhsatlarına Dair Yonetmelik gereğince özel yapı şeklini gerektiren işyerinde üretilebtleceği, bu nitelikli işyerinin ise iskan belgest olmadan üretime geçemeyeceği değerlendtrilmiş.

Sanıkdar [F.K.] ve [R.T.Jnin kusurluluk durumlars;
.beledtye sınırların içerisinde faaliyet gösteren işyerlerine ruhsat verllmesi, faaliyete geçtrilmesi, denetlenmesi, izinsiz veya verilen izne aykarı faaltyette bulunan işyerlerinin faallyeten menedilmesi görevinin beide belediyelerine ait olduğu, buna göre beledtyentn belde sınırları içerlstndeki izinsiz faaliyet gösteren Lşyerlerini saptaması ve bunlardan Valiltk ve Büyükşehir Belediyesi ya da diğer mercilerin iznine tabi olanları bu yerlere yöntendirmesi ve kurallara aykarı veya izinsiz faaliyet gösteren lşyerlerinin tesbitt halinde 

derhal faaliyetten men edilmesi gerektiği, bu bağlamda belde belediyelerinin izinsiz faaliyet gösteren işyerlerine gerekdi izin alınıncaya kadar geçici olarak faaliyete devam içtn izin verme yetkilerinin ve görevlerinin kesinltkde bulunmadığı, bu yönde verilmis tzinlertn tamamının hukuka aykırı olduğu, davaya komu olayda Müteveffa [S.B.Jnın ónceleri babasıile birlikte bilahare tekbaşına 31/12/2004 tarihinden itibaren palamanın olduğu mahalde hinanın üçüncū katı ile çatı katında işletme İzin belgesi ve çalışma ruhsauı olmadan parlayıcı ve patlayıcı madde imalatı yaptığı, Zeytinburnu Belediye Başkanlığından gelen cevabi müzekkerelerden aynı binada yeralan diğer tşyerlerine Zeytinburnu Belediye Başkanüığınca muhtelif zamanlarda denetim yapudığının, …. mühürleme tedbtri uygulandığının anlaşumış olmasına rağmen, müteveffamn işyerinde patlama anının hemen öncestnde kadar hiç bir denetim yapumamış olmasınun sankdarın her kisininin de görevlerini gereği gibt yerine getirmediklerini gösterdiği, Sanık [H.A]nın belediye görevlilerinin defalarca mahalle geldiğine ve Müteveffa [S.B.] ile yazihanesinde milteveffa ile yalnız görtştüğune datr savunmaları Tamk [Ö.jnün tamamen bu samğın beyanın teyid eder beyanlari, dinlenen pek çok tanuğın mahalle çok sık aralkdarla belediye zabualarının geldiğine ve milteveffanın işyerine çıktıkdarına illşkin beyanlarmınm da mahkememizin lş bu kabulumu teyit ettiği, óte yandan [S B.]nın işyerinin işyeri açma ve çalışma ruhsatının bulunmadığınm belediye görevltlerince işyeri açma izin harcı ile ilglli yokdama fişi tanzim edilmesi esnaspnda 09/08/2007 tarthinde tesbit olunduğu, bu teshitten sonra miteveffanın isyeri açma ve çalışma ruhsau bulunmadığına ilişkin yoklama yazısının I3/08/2007tarihinde Zeytinburnu Belediye Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Şube Müdürlüğüne gömderildiği, esasen iş bu tarihte müeveffanın ruhsatsız işyerinin derhal mühürlenmesi ve faaliyetten menedilmestnin gerektiği, ancak Ruhsat Şube Müdürlüğümün müdürlüklerine gelen yazıyı tam beş ay kadar nezdinde bekdettp, 04/01/2008 tarihinde Zabīta Müdürlüğüne gönderdiği, zabuta Müdürlüğunün ise burayı derhal mühürlemesi gerekir iken mühürlemediği, iş bu donem içerisinde zikrolunan mahallin müthürlenmesinin gerekmesine rağmen mühürlenmemesinin idarenin ehemmiyetli tali kusuru olduğu ve mühürlenmesi halinde patlamanın meydana gelmemis olabileceği, Ruhsat Şube Müdürlüğünce hazırlanan tebliğaita mieveffaya yedi gün içeristnde ruhsat için müracaat etmesinin, akst halde mahallin mühürleneceğinin ihtar olunduğu, bu tehliğin yapılmasından sonra müteveffanın 25/01/2008 tarihinde plastik üretmi yapacağından bahisle Zeytinburmu Belediye Başkanlığına müracaat ettiği, bu müracaat üzerine belediye zabua görevlilerin 30/01/2008tarlhinde mahalle gittikdert ve mahalde hiç bir denetleme yapmadan mülteveffanmn ruhsar için başvurduğunu tesbtt lle yetindikleri, halbuki mühürlenmesi gereken işyerinin mühürlenmemest haltnde bile en azvndan beyan olunan faaltyete llişkin imalat yapilıp yapilmadiğinın tesbit edilmest ve yapimiyor ise derhal mühürlenmesinin ve Istanbul BüyükşehirBelediye Başkanlığına bildirilmesi hukuki gereğtnin hiç değerlendirilmediği,kaldı ki Zeyttnburnu Belediyesinin patlamanın meydana geldiği tşyerinde müteveffanın 4 yıl işyeri açma ve çalışma ruhsati almadan çalıştiığını teblt edememesi, tesbit ettikten sonraki 5ay boyunca belediyenin hiç bir işlem tesis etmemesi, İşlem tesis etmeye başlama kararıalındığında bu kararn hukuki zorunluluğa rağmen mühürleyerek işyertni kapatma olarak beltrlememes! hususlarmnm Miteveffa [S.] nin ruhsatsız imalatının belediyentn ilgili birimlerince bilindiği ancak korunarak faaliyetine göz yumulduğu hususunda mahkememtzde vicdant kanaat oluşturduğu, is bu nedenlerle bu sanıkların patlamanın meydana gelmesinde ihlal ettikleri ehemmiyetli oranda talt kusura işaret eder kural ihlallerinin bulunduğu değerlendtriimlş ve bu sankdarın eylemlerinin neticentn meydana gelmestndeki katkısının fazlalığı kasa kararda hüküm kurulur tken gözetilmiş,
Sanklar [Rs. K.] ve [Rm. K.] nın kusurluluk durumlari;

işbu sanıkların herşeyden önce patlamanın olduğu btnayı inşa eden müteahhitler olduklari, binayı suç tarihinde ve halen yasaların öngürdükderi şekilde tnşa etmedikderi,Zeytinburmu Belediye Başkanlığından gelen cevabi mitzekkere ve ekderinden binanın mimari profeye aykırı olarak yaprldığı, btnanın iskan ruhsatının alınmadığı, yapı iskan belgesi alınmadan kiraya verilmiş olduğu, çatı katının ruhsar ve eklerinde olmamasma rağmen binaya kaçak olarak ekdendiğinin anlaşumakia olduğu beltrlenmiş, …. patlama neticesinin meydana gelmesinde tali kusurlu olduklarını kabulde mahkememizde tereddis oluşmamış,ōzellikde sanıkdarın patlamanın meydana geldiği piroteknik ürünlerin kaçak olarak üretildiği çatını katinu; daha fozla haksız ekonomik menfaat elde etmek için tdarece verilen ruhsatlara ve mimari projeye tamamen aykrı olarak inşa etmtş olmaları ve patlamanm bu kaçak çati katinda yapumış olması karşısında iş bu eylemlert ile olüm ve yaralanma neticeleri arasında talt kusura varan bir irtibatın varlığını kabul etmek gerekmlş .
…is bu sanıkların inşa etmiş olduğu binanın beton dayanumındaki eksikdiğin,paulamaya eklenen tali bir sebep olduğu ve patlamanın neticelerini ehemmiyetli ölçüde attirdıği, dolayiszyla beton dayanımındakd eksikdiğin patlamaya eklenen ve neticeyi tali oranda meydana getiren bir sebep oiması nedeniyle sankların bu eylemleri nedeniyle de tali kusurlu sayımaları gerektiği değerlendirlimiş.

işbu sanıkların 1 nct sunf gayri sıhhı müesseseler için öngörülen btnalarda ve tedbirler le üretilebilecek piroteknik malzemenin bu vasflara hiç bir şekilde uymayan kiralamış oldukiarı işyerlerinde üretilmesine göz yumdukdarı, bu eylemlerininde patlamaya eklenen kusur olduğu, tall kusuriu kabul edilmeleri gerektiği düşünillmüş ve değerlendirilmiş,
Sanıklar [M. A.] ve [A.T.] ntn kusurluluk durumlarz;
Mahkememizden her ne kadar bu iki sanuğın sevk maddelert gereğince cezalandırilmaları istenilmiş ise de, mahkememizce iş bu sanuklara ceza hukuku açısından atfedilebilecek asli veya tali kusur bulunduğu hususunda vicdani kanaat oluşmamış,
Sunuk [M.A.]'nın suç tarihlerinde ve ōncesinde Zeytinburnu Belediye Başkanı olduğu,5393 Saylı Belediye kamunun ve 5216 Saynh Yasanın ilçe ve belde belediyeleri görevlerini düzenlediği, kanunların belediyelere verdiği görevlerin yine kanuna uygun olarak kurulan belediye birimleri arasmda yönetmelikderle paylaştırıdığı, .. belediye başkanıın denetim görevini gereği gibi yerine getirmemestnin meydana gelen neticeye katkısım gözetmek gerekeceği, mahkememizce imar ve şehtrcilik müdürlüğünün, zabua müdürlüğünün, ruhsat ve denetim müdürlüğünün patlamanın meydana gelmesinde talt kusurları gōrülmüş ise de,Sanuk [M.A.]nim eylemintn bu müdürlükderin eylemini özenle denetlememekten ibaret saylabileceği, ztra patlama sonucunu meydana gelmesini denetlemesi gereken kişilerin eylemlerini denetlememenin bu saniğın denetim gôrevinin denetleyenleri denerleme şeklinde üst denetim mekanizması olması nedeniyle patlama sonucunda meydana gelen ölüm ve yaralanma neticeleri ile bu samğın üst denetim görevini yerine getirmemesi arasında hukuki illtyet bağının olmadığı, dolayisıyla bu sanuğın eyleminin taksirle birden fazla kiştnin Ölümine ve yaralanmasına sebebiyet suçu olarak nttelendirmeye yasal imkan bulunmadığıdüşümülmūş,
toplanan delillerden sanığın başkanı olduğu belediyeyi genel olarak denetleme görevi hususunda hir eksikdiğintn saptanamadıği, patlama sonucunu oluşturan ve tali kusur olarak kabul edilen sebeplerin hiçbiristnde de kişisel tmzasının ya da dahltnin görülemediği, lş bu nedenlerle bu sanuğın izerin görevi kötüye kullanmak veya ihmal etmek suçlarını işlediğine dair mahkumiyetine yeterli, her türlü şüpheden uzak kestn ve inandırıcıdelillerin bulunmadiğı değerlendirilmtş.


Mahkememizce Sanık [A.T.] nin görevi könüye kullanmak ve taksirle btrden fæzla kişinin ölümine ve yaralanmasına sebebiyer vermek suçlarından dolayr cezalandırıması da istenilmiş Lse de, mahkememizce bu saniğın da her iki suçu da sabit gørülmemiş, zira bu sanığın Çalışma Ve Sosyal Güvenlik Istanbul Il Mūdūr olduğu, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının il teşkilatı görevinin kayıt dışı faaltyet gösteren işyerlerinin ve burada çalıştırilan sigortaya tabi işçilerin tescil edtimesi ve kayu altina altına alvması ile ilgili olduğu, ts bu görevin bu teşkilata izinsiz faaliyet gösteren işyerlerini mühürleme ve faaliyetten menetme yetkistni vermeyeceği, iş bu sanığında Istanbul il müdürü olarak patlamanın olduğu yeri bu açudan müfettişlerine denetlettirebileceği, denetleme görevinin dahi bu sanığa ait olmadığı, denetlemenin yapuıp yapılmadığın gözetmesinin ise işyerinin kayıt dışı faaltyet gösteren işyerlertnden olup olmadığı hususunda ve işyerinde çalıştırian sigortaya tabi işçilerin tescil edilmesi ve kayt altına altina alınması ile ilgili olduğu,dolayıstyla is bu denettm faaltyetinde yeterli özen gösterilmemiş olmasmın patlama sonucunu doğuran uygun sebep olarak kabul olunamayacaği, bu sanığinda üzerine atilı her iki suçun yasal unsurlarının oluştuğuna dair mahkumtyetine yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delillerin elde edllemediği düşünüłmüş,
Sank [H.A] nın kusurluluk durumu;
…sanığa atfedilen eyleminin iddianamede kimyasal maddelerin oluşturduğu toz karışımıu süpürmek suretiyle yangınn ve pallamamn oluşmasına sebebiyet vermek olarak nitelendirildiği, oysa …. samğın olay zamanı herhangi bir isi kaynağı ile piroteknik maddelerin temasını sağlayacak herhangt bir eylemi tesbit olunamadığın tş bu sanuğın üzerine atılı suçu işlediğine dair delillerin elde edilemediği, başka bir anlatım tlem ile bu sanığın meydana gelen ölüm ve yaralanma neticelerini tevlit edecek filllerinin tesbit edilemediği, iş bu nedenlerle sanığın üzerine atılı suçu işlediğine dair mahkaumiyetine yeterli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve bnandıricı deliller elde edllemediği hususunda mahkememizde vicdani kanaaı oluştuğu, beraatine karar vermek gerektiğı düşünüłmüş ve değerlendirilmis,
EYLEME MÜMAS KANUN MADDELERI VE HUKUKI GEREKÇELER:
Mahkememizce Sanıklar [F.K.] [R.T.], [S.K.] [$.Y.], [Rs. K.] [Rm.K.] [HK_]eylemleri TCK nın 85/2 nei maddesi kapswmında görülmüş, …. iş bu sanıkların ihlal ettikleri kurallara göre tali kusurtarı lle ölüm ve yaralanma neticelertnin meydana gelmesine sebebiyet verdikleri belirlendiğinden eylemierini bu madde kapsamında görmekte ħukuki ve vicdani zorunluluk görülmüş,
Mahkememizce katilan tarafin sandkların eylemlerintn TCK.nın 83 üncü maddesi kapsamında kabul edilmesine ilişkin taleplerine itibar olunamamış, zira TCK.nın 83 üncu maddesinin '[1] Kişinin yükümlu olduğu belli bir icrat davranışı gerçekdeşttrmemesi dolayısryla meydana gelen ölúm neticesinden sorumlu tutulabilmest için, bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlalak ihmalinin icrai davranışa eşdeğer olmasıgerekir.[2] İhmali ve icrai davranışın eşdeğer kabul edllebllmesi içtn, kişinin; a) Belli bir icrai davranışta bulunmak hususunda kamuni dizenlemelerden veya sözleşmeden kaynaklanan bir yükümlülagümün bulunmast, b) Önceden gerçekdeştirdiği davranışın başkalarının hayatı ile ilgili olarak tehlikeli bir durum oluşturması gerekir. [3] Belli bir yükümlülüğün ihmali lle ölüme neden olan kşi hakkında, remel ceza olarak, ağırlaştırımışmüebbet hapis cezasıyerine yirmi yldan yirmibeş yla kadar, mūebbet hapis cezası yerine onbeş yldan yirmi yla kadar, diğer hallerde ise on yıldan onbeş yia kadar hapis cezasına hükmolunabileceği gtbi, cezada indirim de yaplmayabilir.' şekltnde dizenleme ile kişinin yükümlü olduğu bir icrai davranışı gerçekleştirmemesi dolayıssyla olūm neticesinın 

meydana gelmesi halinde bu neticenin oluşumuna sebebiyet veren yükümlülük ihmaltnin icrai davranışa eşdeğer olması gerekaiğini emrettiği, kamunun bu maddesinin lkinci fikrasında da yükāmlülük ihmalinin icrai davranışa eşdeğer kabul edildiği ikd hali tahdidi ve tadadi olarak saydığı, katianlar ve vekilleri sanıkdarın eylemlerinin bu madde kapsamında kaldiğunu Iddia etmiş Iseler de bu düzenlemenin TCK.nın 83 üncü maddesinde düzenlendiği,TCK.nmn 81 ve 82 net maddelerinin yaxam hakkanın kasten thlalini cezal müeyyideye bağladığı, TCK.nın 83 ünçü maddestntn dahi düzenlendiğt yer itibarıyla yaşam hakkının kasten ihlalini cezalandırdıği, ancak bu bu eylemtn ihmali davranışla gerçekdeştirmesini aradığı, dolayıstyla inmali davranışla olsa ile kiştlerin bu madde gereğince cezalandırlabilmeleri Için öldürme kastına sahip olmaları gerektiği, oysa yukarda izah olunduğu üzere mahkum olan sankların hiç btrtnin ne doğrudan ve nede olası kasta sahip olmadikdarı hususunda mahkememizde tam bir viçdani kanaat olustuğu, is bu duruma göre de sanıkların eylemlerini bu madde kapsamında kabul edebilmeye yasal imkan bulunmadığıdeğerlendirilmis,
Mahkememizce mahkumiyetine karar verilen sanukdarın eylemleri her ne kadar iddianamede TCK.nın 85/1 ve hemde TCK.nın 257/1 inci maddesi kapsamında görülerek her iki kanun maddesi gereğince ayrı ayrı cezalandırımaları talep olunmuş ise de, TCK.nın 44/1 inci maddesinin '[1] İşlediği bir fil lle btrden fazla farkı suçun oluşmasına sebebtyet veren kişi, bunlordan en ağır cezayı gerekttren suçtan dolayı cezalandırılır.' şekdinde düzenlemesi ile bir fill ile kanunun farklı hilkümlerini ihlal eden samığa en ağır cezayıgerektiren suçtan ceza verllmesini emrettiği, dolaysryla mahkumiyetine karar verilen sanikların aymı eylemleri ile hem TCK.nın 85/2 ve hem de TCK.nun 257/1 inci maddesi gereğince ihlal etmiş oldukları saptandığından sanıkdarın eylemlerini en ağır cezayıgerektiren TCK.nım 85/2 inci maddest kapsamında görmek ve mahkum olan sanıkların cezalarını bu madde gereğince kurmak gerektiği hususunda vicdani kanaate ulaşılmış,
***
Mahkememizce mahkum olan samkların eylemlerinde TCK.nın 22/3 uncu maddesindeki maddesindeki 'Kişinin öngördüğü neticeyi istememesine karşın, neticenin meydana gelmesi hálinde bilinçli taksir vardir; bu hálde taksirli suça tlişkin ceza üçte birden yarisına kadar artvrılır.' hükmúmün uygulanmasına yasal tmkan görülmemiş, zira pallamo neticesinin meydana gelmestnde yukarida gerekçeleri izah olunduğu üzere sankların doğrudan veya olası kastlarvnun bulunmadığı, sanıkların neticeyi öngörebilmişolmaları nedeniyle bilinçli taksirli olduklarının kabulune de yasal tmkan bulunmadığıdeğerlendtrlimiş,
...
Bu kabullere göre .. hüküm kurmak gerekmiştir..."
26. Sōz konusu hükthm,Yargıtay 12. Ceza Dairesinin 26/10/2017 tarihli kararı ile kısmen onanmiş; kismen de bozulmuştur. Beraat hukfmleri ile santk Res.K. ve Rem.K.hakkında verilen mahkümiyet hükümleri yönünden karar Daire terafindan onamıştır. Kararın S.K. hakkındaki kısmı bozulmuş ve S.K. hakkındaki dava yönünden zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmiştir. Zeytinburnu Belediyesi çalışanı olan diğer görevliler hakkında verilen htküm de suç nitelemesinde hata yapıldığı gerekçesiyle bozulmuştur. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:
a 

[S.K_] hakkundaki hükme yonelik temyiz istemlerinin incelenmesinde;
[S.K.] nın 07.12.2000 Ule 27.08.2004 tarihleri arasında Zeytinburnu Belediyesi Imar Isleri Müdürü olarak görev yaptıği, her ne kadar sanığın eylemi taksirle öldürme suçu kapsamında değerlendtrilerek bu suçtan sanuğın mahkımiyetine karar verilmiş ise de; 3194saylı Imar Kanunu ile ilgili mevzuat hükümleri incelendiğinde, binaya 1989 ylında temel ruhsati, 1990 ylında ise temel ūstú yapı ruhsatı düzenlenmesi akabinde beyanlara göre binanın samamlandığı 1992 yılından sonra binada iskan edilmeye başlandığı halde, olay tarthine kadar aradan geçen zamanda tskan izni bulunmayan ve inşai açıdan tmara aykarlıkları bulunan binada, Imar Kanunumun 29, 30, 31, 32. maddeleri kapsamında herhangi bir imar denetimi yapımadıği, yapının tmar durumunun tespit edilmediği, buna dair gerekdi yaptırimların uygulanmadıği, Imar Mevzuatı'nda belirtilen süreler dikkate alındığında yapı ruhsatı verilen binanın tamamlanması akabinde iskan belgesi alınmadan kullanılmaya başlanması sebebiyle, filen ve hukuken tamamlanmamış olan binanın bu sureile yapı ruhsatmın da hüklmsiz hale geldiği, yapı ruhsatında bulunmamasına rağmen,yapıda ruhsata aykarı olarak çatı katı inşaa edlmesinin, yapının mimari proje lle ruhsat ve eklerine aykırı inşaa edildiğinin en büyük göstergesi olduğu, tüm bu tespitler kapsamında Zeytinbunu Beledlyesi Imar ve Şehircilik Müdūrlüğü'nün aradan geçen onca zamanda yapndakd tmara aykırılığı denetimler yolu tle tespit ederek mevzuat kapsamında görevlertni gereği glbi yerine gettrmediği, bu nedenlerle 07.12.2000 ile 27.08.2004 tarihlert arasında Zeytinburmu Beledtyesi Imar İşleri Müdürü olarak görevli olan sanuk [S.K.Jnın eyleminin taksirle öldtrme suçu kapsamında değll, 5237 sayilı TCK'nın 257/2. maddesinde dizenlenen ihmal surettyle görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendtrilerek bu suçun unsurlarının oluştuğunun kabulünde zorunluluk bulunduğu, sanuk [S.K ]'nın Imar ve Şehircilik Müdūrlüğü görevinin 2004 yitnda sona ermesi sebebiyle bu sanuk bakmından Ühmal suretiyle görevi körüye kullanma suçumun suç tarihinin görevinin bittiği tarih olan 27.08.2004 tarihi olduğunun kabul edtldiği, sanığın işlediği sabit olan bu suçun, suç tarihi itibariyle yürürlükte bulunan 765 sayılı TCK'nın 230. ve 204. maddelerinde karşılığının bulunduğu, zamanaşumı bakımından samk lehine olmusı sebebhyle 765 saynlı TCK hükatmlerintn uygulanması gerekaiğı kabul edilmtş; Samğa isnat edtlen bu suç 765 sayılıTCK'nmn 102/4. maddesi uyarınca 5 yillık zamanaşımına tabi olup kesen nedenlerin varlığıhalinde sure yeniden işlemekte ise de, bu sure 1o4/z. maddesi uyarinca en fazla yari oranında uzayacağırdan, suç tartht olan 27.08.2004 tarihinden isibaren 765 sayılı 7CK'nmn 102/4 ve 104/2. maddelerinde öngörtilen 7 yıl 6 aylık zamanaşımı suresine bu sanık hakkımda soruşturma izninin istendiği 07.11.2008 tarihi ile soruşturma izninin verilmesi kararıın kestnleştiği11.03.2009 tarihleri arasmda geçen süre ekdendiğinde daht, sanık hakkunda zomanaşumının hüküm tarihinden önce gerçekleştiğı gözetilmeden, yargılamaya devamla ve suç vasfinda yamigıya dūşülerek samk hakkanda yazılı şekilde mahkumiyet hükmü kurulması, kanuna aykırı olup, sanık müdqfinin temytz ttirazları bu itibarla yerinde görülduğünden, hükmün bu sebepten dolayı 5320 sayılı Kanunun 8. maddesi uyarınca halen uygulanmakta olan 1412 saylı CMUK'un 321. maddesi gereğince BOZULMASINA,yeniden yargilama yapumasım gerektirmeyen bu hususta CMUK'nn 322. maddesintn verdiğı yetktye dayanuiarak karar verilmesi mümkün bulunduğundan, samk hakkında açıan kamu davasinım sanık lehine olan 765 saylı TCK'nun 102/4, 104/2 ve 5271 saylı CMK'nın 223/8. maddeleri gereğince DÜ$MEStNE;
Sanıklar [$.Y.], [H.K.], [F.K.] ve [R.T.] hakkındaki hūkümlere yönelik temyiz istemlerinin incelenmesinde;
a-Sanuk [$.Y.]m'in 27.08.2004 tartht ile 17.12.2007 tarihleri arasında Zeytinburnu Beledtyesi Imar ve Şehtrcilik Müdürü olarak görev yaptığı, samk [H.K.]'nun tse 17.12.2007tarihinden itibaren olay tarihinde ve sonrasmda Zeytinburnu Belediyesi Imar İşleri Müdürùolarak görev yaptığı, sanık [$.Y.] tçin suç tariħinin görevinin sona erdiği 17.12,2007 tarihi 

olarak kabul edllmesi gerektiği, sanık [S.K.] hakkındakt bölümde trdelendiğı üzere, bu sanıkların da Imar ve Şehircilik Müdürü olarak görev yapıkdarı kendi dönemlerinde,yapidaki imara aykarlığı denetimler yolu tle tesplt etmeyerek mevzuat kapsamında görevlerini gereği gibi yerine getirmedikleri, bu nedenlerle belirtilen tarihlerde Zeytinburnu Belediyesi İmar İşleri Müdürü olarak görevli olan sanıkların eyleminin takstrle öldürme suçu kapsamında değil, 5237 sayılı TCK'nın 257/2. maddesinde düzenlenen ihmal suretiyle görevi kötüye kullanma suçu kapsamında değerlendirilerek bu suçun unsurlarının oluştuğunun kabulünde zorunluluk bulunduğu gözetilmeden suç vasfinda yunuigtya düşülerek yazılı şekilde hüküm kurulmast;
b-Sank [R T.]nin 21.04.2004 tarihinden itibaren olay tarlhinde halen görevde olan Zeytinburnu Belediyesi Ruhsat Işleri Müdurü olarak, sanuk [F.K] nın ise 19.06.2000tarihinden itibaren olay tarihinde halen görevde olan Zeytinburmu Beledlyesi Zabua Müdürü olarak görev yaptıği, 3572 sayılı İş Yert Açma ve Çalişma Ruhsatları Kanunu ile buna dair yönetmellkder ve 5216 saylhı Büyükşehir Belediyesi Kanunu lle 5393 saylıBelediye Kamunu hükümleri incelendiğinde, birinci sınf gayrisihhi müesseselerin ruhsatlandurma iştemlerintn Büyükşehtr Belediyesi tarafindan yürütültüğü, ancak ölen [S.B.J'ın, faaliyet komusunu lkinci sınf gayrisıhhi müessese kapsamında olan 'plastik imalatı' olarak beyan etmesine rağmen kaçak yollardan ve ruhsatsız olarak is yerinde parlayıcı ve patlayıcı piroteknik madde tmalatı yaptığı, patlamanın meydana geldiği aym binada kot yrkama aiölyesi olarak faaliyet gösteren I.. Tekstil isimli is yeri tarafindan üretimden kaynakanan endüstriyel nitelikli atik suların arıtlmadan direka olarak alıcıortama verlldiğtnin tespiti üzerine ISK1 tarafindan ilk olarak 2004 yılında durumun Zeytinburnu Belediyesi'ni bildirlimesi akabinde Beledtye'nin zabuta memurları tarafindan mahalltnde yapılan denetimler sprasında is yerinde mühürlemeler yapudığ, akabinde ISKt'ntn çeşitli dönemlerde aynı is yeri ile ilgili benzer ihbarlarda bulunması üzerine Belediye'nin zabua memurlarının birçok kez aym iş yerinde yaptıkdarı denetimlerde iş yeri sahtbtnin mühür fek-i yaptığı tesptt edllerek tş yerinin her seferinde yeniden mühürlendiğı,Belediye zabutaları tarafindan her seferinde İSKl'den gelen ihbar üzerine yeniden olay yerine gidilerek tuaanaklar tanztm edildiği, bu işlemlerin 2007 yılına kadar sürdüğü ve en son kontrolün 12.09.2007 tarihinde yapuldıği, yine aym iş hanında bulunan birçok firmanın ruhsatlarının bulumup bulunmadiğinon tesptti ve ruhsat işlemlerinin tamamlanmasıaşamalarında aynı iş hanına btrçok kez giden, beledłyentn kolluk görevltleri olarak görev yapan belediye zabua memurlarımın olaya konu ölen [S.B.]ye ait iş yerinde kaçak yollardan patlayıcı madde ūretildiğini tespit edemedikderi, dosya kapsamından olaya konu is yerinde olay öncesi Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü lle Zabuta Müdürluğu tarafindan gerekli denetimlerin yapudhğına dair herhangi bir belgeye rastlanılmadığı, özellike ölen [S.B.ynin is yerinde çalışan katıan samk [H.A.] ile tanık [Ö.A.]'nın beyanları ve aynı iş hanında farkdı iş yerlerinde çalışan mağuur ve tanıkların beyanları incelendiğinde, hiçhir güvenlik önlemi alınmadan ve tüm mevzuat hükümleri hiçe sayrlarak binanın çatı katında ve çatıkatının altındaki üçünci katın ölene ait bölümünde patlayneı madde imalatının yapıldığı,Belediye zabita ekdplerinin is yerine birçok kez geldikleri, her seferinde ölent ruhsat alıması konusunda uyardiklari, ölen tarafindan bu is yerinde patlayıcı madde imalat yapulchğının tş hanında çalışan diğer kiştler tarafondun da biltndiği, maytap üretiminde kullamlan kimyasalların farkdı şekilde koku yaydıği, beyanlar ile de sabit olduğu üzere işyerinde bulunan çuvallarca kimyasal maddenin kimseye görünmeden binanın en üst katma taştnmasının da mūmkün olamayacaği, böyle bir durumda ölenin büyük bir gizlilikle imalal yaptığındun söz edilemeyeceğt gibi, ölenin ruhsatstz bir şekilde tehlikeli patlayıcı madde imal ettiğinin Zeytinburmu Belediyest Ruhsat ve Denettm Müdürlüğü lle Zabua Müdhürlüğu tarafondan yerinde ve etkin btr denetim yapimast halinde kolaylikla tesptt edileblleceği,tekntk bilirkişt raporlarında da belirtildiğı üzere Mevzuat açısından ölen [S.B.]'in 25.01,2008 tarihinde plastik atölyesi işleteceğini beyan ederek ruhsat başvurusunda bulunması akabinde is yerine 30.01.2008 tarihinde giden memurların, is yerl içtn ruhsat 

başvurusunda bulumulduğunu tespit etmekten başka bir şey yapmadıklari, oysa ki iş yerine giden zabua memurlarının iş yerindeki kaçak patlayıcı madde üretimini fark etmemelerinin hayatın olağan akaşına aykarı olduğu, Zeytinburnu Belediyest Ruhsat Müdürlüğü lle Zabua Mūdürlüğü tarafindan patlamanın meydana geldiği iş yerintn dört yı boyunca tş yeri açma ve çalışma ruhsatı olmadan faallyette bulunduğu tespit edllemediği gibt, is yeri açma ve çalışma ruhsatına sahip olmadığı tespit edildikten sonra ise yaklaşık beş ay iş yerini kapatmak için hareketsiz kalınarak herhangi btr giriştmde bulunulmadıği, bu iş yertne yönelik işlemlere bazlandığı aşamada Ise ruhsatsız patlayıcı madde üretilen bu iş yerini Mevzuat'ın emrettiği şekilde kapatmak yerine, sahibine ruhsat başvurusunda bulunması için süre verilerek faaltyetine devam etmesine izin verildiği, Zeytinburnu Belediyesi Ruhsat Müdürlūğu ile Zabuta Mūdürlüğü tarafindan patlamanın meydana geldiği iş yerinin dørt yıl boyunca iş yeri açma ve çalişma ruhsati olmadan faaliyette bulunduğu tesptt edilemediğıgibi, iş yeri açma ve çalşma ruhsatına sahip olmadığı tespit edildikten sonra ise yaklaşık beş ay iş yerini kapatmak lçin hareketstz kalınarak herhangi btr girişimde bulunuimadığıbu iş yerine yömelik işlemlere başlandığı aşamada Ise ruhsatsiz patlayıcı madde üretilen bu is yerini Mevzuar'ın emrettiği şekilde kapatmak yerine, sahibine ruhsat başvurusunda bulunması için süre verllerek faaliyetine devam eimesine izin verildigt, ancak Mevzuat kapsamında iş yerinin iztnstz faaliyet gösterdiğinin tespit edilmesi halınde Belediye'nin gerekli tzin almmncaya kadar bu is yerini faaliyetten derhal men etmesi zorunlu olup, is yerinin ruhsat almincaya kadar faaliyetine geçici olarak devam etmesine izin veren herhangi bir dirzenlemenin bulunmadıği, ayrica 09.08.2007 tarihli yoklama fişinin Mali Hizmetler Müdürlüğü targfindan 13.08.2007 tarihinde Ruhsat ve Denetim Müdürlüğü'ne göndertimesi akabinde, bu is yert ile ilgili Ruhsat ve Denetim Müdürlüğu tarafindan yakdaşık 5 ay boyunca işlem yapılmama gerekçesinin de anlaşılamadığı;
Tüm bu belirlemeler karşısında olaya konu tş yerinde patlayicı madde imal edildiğini bildiklerine datr açık bir tespit bulunmayan olay tarihinde Ruhsat ve Denetim Müdürù olan sanık [R.T] lle Zabuta Müdüril olan sanık [F.K_]'nun, [s yertni yeterince denetlemeyerek,yapuan Lşin niteliğini ve çevre lçin oluşturduğu tehlikeyi zamanında ortaya çıkarıp önlemeyerek, gerekli ruhsat belgesinin almasıi sağlamayarak görevlerintn gereklerine aykarı hareket edip kişilerin mağduriyetlerine sebebiyet verdikderi, sanıkdarın eylemlerinin 5237 saylı rCK'nın 257/1. maddesindeki görevt kötüye kullanma suçunun kupsamında değerlendirilmesi gerektiğı gözetilmeden suç vasfinda yanılgya düşülerek yozilı şekilde hüküm kurulmast;
•••
Kanuna aykarı olup, sanuklar müdafileri ile katilanlar vekillerinin temyiz ttrazlar; bu nedenle yerinde görüldüğünden, .….BOZULMASINA; 26.10.2017 tarihinde oybirliğiyle karar verildi."
27. Mahkeme, bozma kararina uymak suretiyle 17/1/2019 tarihinde bozulan kısımlar için yeniden hüküm kurmuştur. Buna göre Mahkeme, görevi kötüye kullanma -görevin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle- suçunu işledikleri gerekçesine yer vererek Imar ve Şehircilik Müdürü $.Y.nin takdirî indirimle 10 ay, Ímar ve Şehircilik Mūdürū H.K.nın takdiri indirimle 10 ay, Zabita Mūdürū F.K.nm takdirî indirimle 1 yıl 8 ay,Ruhsat ve Denetim Müdürü R.T.nin takdiri indirimle I yil 8 ay hapis cezası ile cezalandırılmalarına hükmetmiş ve şartları oluştuğu için dört sanık için de hükmün açıklanmasınm geri btrakılmasma (HAGB) karar vermiştir. Mahkeme; takdirî indirim için sanıkların geçmişteki halleri, sosyal durumlari, suç sonrası ve yargılama sürecinde dosyaya yansryan tutum ve davranışlar ile verilen cezanı sanıkların geleceği tzerindeki olasıetkilerini gerekçe göstermiştir. Mahkeme, hükmün açıklanmasıın geri bırakılması yönünden ise sanıkların daha önceden kasıtı bir suçla mahkům edilmemiş olması, sanıkların kişilik 

δzellikleri itibaryla yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaat oluşması, basit bir araştırma ile tespit edilebilecek somut ve sIçülebilir hir zararın meydana gelmemesi bususlarına gerekçesinde yer vermiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
π
...
Istanbul lli, Zeytinburnu Nçesi, Maltepe Mahallesi, Site Sokak No:44 adresinde bulunan, Topkapı Sanayi Bölgesi içinde kalan binanın üçüncü katı ile bu katın izerindeki çatı katında, resmi kayutlara göre plastik oyuncak imalatı alanında faaliyet gösteren ölenlerden [S.B.]'n, kaçak yoldan maytap ve havai fişek imalatı yaptığı is yerinde olay gümüsaat 09.30 stralarinda, ilk olarak üçüncu kattaki bölumde meydana gelen patlamanın yaklaşık bir buçuk daklka sonra çatı katindaki bölüme sirayet etmesi sonucu art arda meydana gelen patlamada binanın 3, 4, 5, katlarinın tamamen çōktüğú, pazlama somucu işveren [S.B.] dahil 21 kdşinin öldüğü ve çok sayda kişinin çeşttli yerlerinden yaralandıklarıolayda,
Sanıklar [$.Y.] ve [H.K.] yömünden yaprian değerlendirmede;
3194 saylı Imar Kamunu ile llgili mevzuat hükümleri gereğince binaya 1989 ylımnda temel ruhsati, 1990 ylında ise temel üstü yapı ruhsatiı dtizentenmesi akabinde beyanlara göre binanın tamamlandığ, 1992 yılından sonra binada tskan edilmeye başlandığı holde,olay tarihine kadar aradan geçen zamanda iskan izni bulunmayan ve tnşai açıdan imara aykırıludarı bulunan binada, Imar Kanumu'nun 29, 30, 31, 32, maddeleri kapsamında herhangt btr imar denetimi yapımadıği, yapunın tmar durumunun tesplt edilmediği, buna dair gerekdi yaptirımların uygulanmadığz, Imar Mevzuatı'nda beltrtilen süreler dikkate alındığında yapı ruhsati verilen binanın tamamlanması akabinde iskan belgest almnmadan kullanılmaya başlanması sebebiyle, filen ve hukuken tamamlanmamış olan binanın bu suretle yapı ruhsatinın da hükimsiz hale geldiği, yapı ruhsatında bulunmamasına rağmen,yapıda ruhsata aykarı olarak çat kotı inşaa edilmesintn, yapmın mimari proje ile ruhsat ve eklertne aykarı inşaa edilmiş olduğu, bu tespitler kapsamında Zeytinburnu Belediyesi Imar ve Şehircilik Müdürlüğü'nün aradan geçen zamanda yapıdaki imara aykırılığı denetimler yolu ile tespit ederek mevzuat kupsamında görevlerini gereği gibi yerine getirmedikderi,sank [$.Y.J'ın 27/08/2004-17/12/2007 tarthleri arasıda Zeytinburmu Imar ve Şehireilik Il Müdürü, sanuk [H.K.]'n 17/12/2017 tarthinden olay tarihine kadar Zeytinburmu Imar ve Sehirctilk Il Müdürlüğünde Imar ve Şehircilik Müdürü olarak görev yaptikdarı, görev yaptikiarı strada yapıdaki imara aykarulığı denetimler yolu ile tespis etmeyerek mevzuan kapsamında görevlerini gereğt gibi yerine getirmediklerinden görevt thmal suçumu işledikleri sabit görülmüştür.

Sanklar [F.K.] ve [R.T.] yömünden yapuan değerlendirmede; [F.K.]nn Haziran 2000tarihinden patlamanın olduğu tarthe kadar Zeytinburnu Belediye Başkanlığı zabua Müdürluğü görevint, sanık [R.T.]nin 2004 yrlından patlamanın olduğu tarihe kadar Zeytinhurnu Belediye Başkanlığı Ruhsat ve Denetim Müdürlüğu görevini tfa ettiği, olay tarihinden önce ve 09.08.2007 tarthinde olayın gerçekleştiği is yerinde Zeytinburmu Belediyesi Mall Hizmetler Müdürlüği tarafindan yapdlan inceleme sonucu dizenlenen yoklama fişi ile ölenin plastik imalatı komulu is yerinde ruhsatsız faaliyet gösterdiğinin tespit edilmesi üzerine, bu durumun Mali Htzmetler Müdürlüğü tarafindan 13.08.2007 tarihinde Zeytinburnu Belediyesi Ruhsat ve Denetim Müdürlağü'ne yozılı olarak bildirildiği, ancak o tarihte Zeyttnburmu Beledlyesi Ruhsat ve Denetim Müdürü olan sank [R.T.] tarafindan yaklaşık 5 ay sonra Zabua Müdürlüğu'ne bildtrlldigi, bu is yerine yönelik işlemlere başlandığı aşamada ise ruhsatsız palayicı madde ūretilen bu iş yerini Mevzuat'ın emreuiği şekdlde kapatmak yerine, sahibine ruhsat başvurusunda bulunması için süre verilerek faaliyetine devam etmesine izin verildiği, oysa kt ilgilt mevzuat gereğince iş yerinin izinsiz 

faaliyet gösterdiğinin tespit edilmesi haltnde Beledłyenin gerekli tzin alvnuncaya kadar bu tşyerini faaliyetten derhal men etmesi zorunlu olup, is yerinin ruhsat alinıncaya kadar faaliyetine geçici olarak devam etmesine lztn veren herhangi bir dizenlemenin bulunmadığr,müteveffa [S.B.]'nun 25/0 1/2008 tarihinde plastik üretimi yapacağından bahisle Zeytinburnu Belediye Başkanliğına müracaat ettiği, bu mtracaat üzerine belediye zabua görevlilerin 30/01/2008 tarihinde mahale gittikleri ve mahalde hiç bir denetleme yapmadan müteveffanın ruhsat için başvurduğunu tesbit ile yettndikleri, ruhsat işlemlerinin tamamlanması tçin işyerine bir çok kez giden zabua görevlilerinin patlayıcı madde üretildiğini tespit edemedikleri, dosya kapsamından anlaşıldığı uzere yerinde ve dikkatli bir denetim yapulsaydı durumun tespit edilebileceğı hususları dikkate alındiğında, olaya konu is yerinde patlayıcı madde imal edildiğini bildikderine dair açık bir tespit bulunmayan olay tarihinde Ruhsat ve Denetim Müdürü olan sanuk [R.T.] ile Zabua Madürü olan samk [F.K.]'nın, is yerini yeterince denetiemeyerek, yapilan Lşin niteliğini ve çevre için oluşturduğu tehlikeyi zamanında ortaya çıkarıp önlemeyerek, gerekdi ruhsat belgesinin almmasın sağlamayarak görevlerintn gereklerine aykirı hareket edlp kişilerin mağduriyetlerine sebebiyet verdikierinden dolayı görevi kōttye kullanma suçunu işledikleri sablt görütmüştür."
28. Söz konusu hükme dair başvurucuların öz olarak yargılamaya konu fiilin taksirle Blüme neden olma suçuna vücut verdiği iddiasıyla yaptığı itirazı, Bakırkõy 7. Ağır Ceza Mahkemesi 25/3/2019 tarihinde reddetmiştir.

29. Bu süreçte başvurucular ayrica yargılama devam etmekte iken 2012 yılında Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AtHM) nezdinde yaşam ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiği iddiasıyła bireysel başvuruda bulunmuştur. AlHM, başvuruyu kabul edilemez bulmuştur (Neşe Saday ve diğerleri/Türkiye, B. No: 17992/12, 21/11/2017). Kararın gerekçesinde Öncelikle somut olayda olduğu gibi tehlikeli faaliyetlerle bağlantılı olarak meydana gelen can kayıpları ve ciddi yaralanmalar bağlammda ceza soruşturmasımın vazgeçilmez olduğu vurgulanmış, söz konusu başvuru için tazminat vermeyi amaçlayan yargıyollarının yaşam hakkı kapsamındaki yükümlülüklerin yerine getirilmesi adına yeterli olmayacağı belirtilmiştir. Bu tespitin ardından ceza yargilaması sürecinin devam ettiği yargılamanın sona ermesinin ardından yeniden başvuru yapılmasının mümkün olduğu ifade edilerek başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararıverilmiştir. Kararda, binada yürütülen faaliyetin arz ettiği riske ve suçun nitelendirilmesi ile ilgili bağlantılı olarak soruşturmanın etkililiğine ilişkin şu değerlendirme yapılmıştır:
"Mahkeme bu bağlamda, başvurunun asil, ruhsatsız olarak gtzlice havai fişek üretimi yapan bir atölyede meydana gelen patlama sebebiyle başvuranların yakanının ölmesiyle ilgili olduğunu ve bunun gtbi atöhyelerin şüphesiz ki, uygun şekilde dizenlenmemiş ve denetlenmemis ise, insanların güvenliğin! tehllkeye sokabllecek tehlikeli bir faaliyet olduğumu kaydetmektedir.

…Ek olarak, bireylerin cezai sorumluluğuna ilşkin benzeri iç hukuk sorunlarının incelenmest Mahkemenin görevleri arasında değildir, zira bu konu ulusal mahkemelerin takdirine bırakalmıştır. Yine bu bağlamda suçlu-suçsuz kararı vermek de Mahkemenin görevi değildtr. Mahkeme, tehlikeli faaliyetlerden kaynaklanan ölümler kapsamında blle, 2.madde kapsamındakd hakkan, etkiilik açısından belli asguri standartları karşılayan ve tehlikeli faaliyetlerden kaynaklanan ölümle ilgilt cezai müeyyidelerin soruşturmada bulunan bulgularla destekdendiği hállerde ve ölçüde uygulanmasını sağlayacak bağımsız ve tarafsız btr resmi soruşturma prosedürimün temin edilmesiyle sınırlı olduğumu kaydeder. Somut davada, olayla uglli ceza soruşturması başlatimış ve bozi kamu górevlilerine ve ōzel kişilere karşı ceza davası açılmıştır. Bu kişiler yalnızca Türk Ceza Kamunu'mun 257.maddesi gereği görevlerinin gerekderini yapmakta ihmal göstermekten mahkům 

edilmemişler, bunlardan bazrları aynı zamanda llk derece mahkemesi targfindan Türk Ceza Kanumu'nun 85 § 2 maddesi kapsamında taksirle ölüme neden olma suçundan mahkim edilmişlerdir. Ayrıca, kamu görevilieri de dähil olmak izere, mahkúm edilenlerden bozlarıciddl cezalara çarptırumıştur. flk derece mahkemesinin kararina karşı temyiz başvurusunda bulumulmuş ve Yarguay nezdinde temytz yargılamalarinın hålen derdest olduğu görülmekedtr."
30. Başvurucular, Yargıtay kararı (bkz. § 26) ile Bakırkõy 7. Ağır Ceza Mahkemesinin süreci sona erdiren itirazın reddine dair kararınt tebellüğ etmelerinin ardından bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulnsal Hukuk 
31. 3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı Imar Kanununun 'yapı kullanma izm" kenar başlıklı 30. maddesinin ilk fikrası şöyledir:
"Yapı ramamen bittiği takdirde tamamının, kasmen kullanulması mümkün kasımlarıtamamlandığı takdirde bu kısımlarının kullanılabilmesi lçin inşaat ruhsatını veren belediye,valilik birolarindan; 27 nci maddeye gôre ruhsata tabi olmayan yapiların tamamen veya kasmen kullanılabilmesi için ise ilgili helediye ve valilikten tzin almması mecburidir. Mal sahibinin müracaatı üzerine, yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğu ve kullanimasında fen bakumundan mahzur görülmediğinin tespiti gerekir."
32. 3194 sayılı Kanun'un 31. maddesi şōyledir:
"Inşaatın btme günül, kullanma tzninin verildiğt tarthttr. Kullanma izni verilmeyen ve alınmayan yapiarda izin alınıncaya kadar elektrtk, su ve kanalizasyon hizmetlerinden ve tesislerinden faydalandvrılmazlar. Ancak, kullanma iznt alan bağımsız bölümler bu hizmetlerden istifade ettirilir."
33. 3194 sayıl Kanun'un 32. maddesi şöyledir:
"Bu Kamun hükümlerine göre; ruhsat alonmadan yapnya başlandığı veya ruhsat ve ekderine veya ruhsat alınmadan yapulabilecek yapilarda projelerine ve ilgili mevzuatiına aykarı yapı yapidiğı ilglli idarece tespiti, fenni mesulce tespit ve ihbarı veya herhangi bir şekilde bu duruma muttali olunmasi üzerine, beledtye veya valilikderce o andaki inşaat durumu tespit ediltr. Yapi mühürlenerek inşaat derhal durdurulur. Yapunın imar mevzuatına aykarı olduğuna dair bilgl, tapu kayularınm beyanlar hanestne kaydedilmek üzere ilgili idaresince tapu dairesine en geç yedi gün içinde yazulı olarak btldtrilir. Aykarliığın giderildiğine dair tIgili idarestnce tapudairesine bildirim yapimadan beyanlar hanestndeki kayı kaldırılamaz.

Durdurma, yapı iatil zaptvnın yapı yerine asumasıyla yapı sahibine tebliğ edllmişsayılır. Bu tebligatin bir müshası muhiara bırakalr, btr nüshası da Çevre ve Şehtrcllik Il Müdürlüğüne gönderiltr.

Bu tarihten itibaren en çok hir ay içinde yapı sahibi, yapısını ruhsata uygun hale getirerek veya ruhsat alarak, belediyeden veya valillkaen mühürün kaldırılmasım ister.

Ruhsata aykırılık olan yapıda, bu aykarılığın giderilmiş olduğu veya ruhsat alındığı ve yapının bu ruhsata uygunluğu, inceleme sonunda anlaşılırsa, múhir, belediye veya valilikçe kaldırıiır ve inşaatın devamına izin veriltr.

Aksi takdirde, ruhsat iptal edilir, ruhsata aykarı veya ruhsatsız yaplan bina, belediye encúmeni veya il idare kurulu kararını müteakip, belediye veya valilikçe ykavrilr ve masrafi yapı sahtbinden tahsil edültr. Yapı tatil tutanağının dizenlendiğt tarihten ütibaren bir ay içinde yapı sahibi tarafindan yapının ruhsaa uygun hale getirtimediğinin veya ruhsal alımadığının ügili idaresince tespit edilmesine rağmen id ay içinde hakkında yıkım kararıalınmayan yapılar ile hakkında yıkım karar alınmış olmasına rağmen altı ay içinde ilgili idaresince yikalmayan yapuar, yrkım maliyetleri döner sermaye işletmesi geltrlerinden karşılanmak üzere Bakanlıkça yrkalabilir veya yktırılabilir. Yıkam maliyetteri %l00 fazlasıile ilgili idaresinden tahsil edilir. Bu şekllde tahsil edllememesi halinde ilgili idarenin 5779saylı Kanun gereğince aktarılan paylarvndan kesllerek tahsil olumur. Tahsil olunan tutarlar,Bakanlığın döner sermaye işletmesi hesabına geltr olarak kaydedilir.
ldare tarafindan ruhsata bağlanamayacağı veya aykrılikdarın giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı üçüncu fikrada düzenienen bir aylık süre bekdenmeden iptal edilir ve mevzuata aykırı imalatlar hakkinda beştnci fika hükümleri uygulanır."
34. 3/7/2005 tarihli ve 5393 sayılı Belediye Kanumu'nun "Belediyenin yetki ve imtiyazları" kenar başlıklı 15. maddesinin (b), (c) ve (1) bentleri sırasıyla şöyledir:
"b) Kamunların belediyeye verdlği yetki çerçevesinde yönetmelik çıkarmak, belediye yasakları koymak ve uygulamak, kanunlarda belirtilen cezaları vermek 
c) Gerçek ve tüzel kişilerin faaliyetleri ile llglli olarak kamunlarda belirtilen izin veya ruhsat vermek 

.**
l) Gayrisihht müesseseler ile umuna açik istirahat ve eğlence yerlerini ruhsatlandirmak ve denetlemek."
35,5393 sayıh Kanun'un 48. maddesinin ilgili kısmu şöyledir.
"Belediye teşkilátı, norm kadroya uygun olarak yazı işlei, mali hizmetler, fen işleri ve zabua btrimlerinden oluşur.

Beldenin nüfusu, fizild ve coğrafi yapısı, ekonomik, sosyal ve kaltürel özellikleri ile gelişme potansiyeli dikkate alınarak, norm kadro ilke ve standartlarına uygun olarak gerektiğinde sağlık, isfaiye, tmar, insan kaynaklari, hukuk işleri ve ihtiyaca göre diğer btrimler oluşturulabilir."
36. 10/7/2004 tarihli ve 5216 sayılı Btyükşehir Belediyesi Kanunu'nun 7.maddesinin büyükşehir belediyelerinin görev, yetki ve sorumluluklarını belirleyen birinci fikrasının (j) ve (u) bentieri sırasıyla şöyledir:
" j) Gida ile ilgili olanlar dâhil btrtnei sınyf gayrisihhî müesseseleri ruhsalandurmak ve ve lşletmek.denetlemek, yiyecek ve içecek maddelerinin tahlillerini yapmak üzere laboratuvarlar lurmak 

u) Il düzeyinde yapdan plânlara uygun olarak, doğal ofetlerle ilgili plânlamaları ve diğer hazurlıkları büyükşehir ölçeğinde yapmak; gerektiğinde diğer afet bölgelerine araç.gereç ve malzeme desteği vermek; itfatye ve acti yardım hizmetlerini yürittmek; patlayıcı ve yanıcı madde üretim ve depolama yerlertni tespit etmek, konut, işyerl, eğlence yeri, fabrika ve sanayi kuruluşları ile kamu kuruluşlarını yangına ve diğer afetlere karşı alınacak Önlemler yönünden denetlemek, bu konuda mevzuatın gerekttrdiği izin ve ruhsatları vermek."
37. 10/8/2005 taribli ve 25902 sayıit Resmî Gazete'de yayımlanan İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına İlişkin Yönetmelik'in (Yönetmelik) "Tanımlar" kenar başhıklı 4.maddesinin (a), (b), (c) ve (n) bentlerinin itgili kısmı sırasıyla şõyledir:
"a) Yetkdli idare: Belediye sıırları ve mücavir alanlar dışı tie kanunlarda münhasıran il özel idaresine yetki verilen hususlarda il özel idaresini, büyükşehir belediyesi sınırlarıiçinde büyükşehir belediyestntn yetkilt olduğu komuarda büyükşehir beledlyesini, bunlarıdışında kalan hususlarda büyükşehir liçe beledtyesini, beledtye sınırları ve mücavir alanlar fçinde beledtyeyi..,
b) Gayrisuhhi müessese: Faaliyeti surasında çevresinde bulunanlara biyolojik,kimyasal, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden az veya çok zarar veren veya vermesi muhtemel olan ya da doğal kaynakların kirlenmestne sebep olabilecek müesseseleri,
c) Birinci sınf gayrisıhhi mülessese: Komulardan ve insan ikametine mahsus diğer yerlerden mulaka uzak bulundurulmalan gereken müesseselert,
•.•
n) Işyeri açma ve çalışma ruhsatı: Yetkili idareler tarafindan bu Yönetmelik kapsamındaki işyerlerinin açılıp faaltyet göstermesi için verilen izni,"
38. Yönetmelik'in "İşyerlerinde aranacak genel şartlar" kenar başlıkh 5.maddesinin birinci fikrasının (a) ve (b) bentleri ile ikinci fikrası şðyledir:
olmasi,"a) Iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili olarak mevzuatta öngörülen tedbirlerin altınmış
•..
h) Umuma açık Istirahat ve eğlence yerleri; patlayici, parlayrcı ve yancı maddelerin üretildiği, sanldığı ve depolandığı işyerleri; otuz kştden fozlaçalışanın bulunduğu her türlüişyerlerl, ana girlş kapıları dışında cadde ve sokağa doğrudan bağlantısı olmayan ve birden fazla işyerinin bir arada bulunduğu iş hanu, çarşı ve benzeri işyerlerinde yangına karşıgerekli önlemlerinin alundiğuu gösteren itfaiye raporunun alınması, diğer işyerlerinde ise yangına karşı gerekdi tedbirlerin alıomış olması,
...
Yetkili idareler, lşyeri açma ve çalışma ruhsatının verllmesinden sonra yapacakdarıdenettmlerde bu hususların yerine getirilip getirilmediğini kontrol eder."

39. Yönetmelik'in "İsyeri açıması" kenar başlıklı 6. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şðyledir:
"Yetkili idarelerden usulüne uygun olarak işyeri açma ve çalışma ruhsatı alnmadan isyeri açulamaz ve çalıştırlamaz. …. lşyeri açma ve çalışma ruhsatı alovmadan açuan işyerlert yetkilt ldareler tarafindan kapatilır."
40. Yönetmelik'in "Gayrisıhh Müesseseler" başlıklı Üçüncü Kısmında yer alan "Inceleme Kurulları" kenar başlıklı 15. maddesinin üçüncti ve dördünçū fikraları şöyledir.
"Büyükşehir belediyelertnde birinci smf gayrisıhhi müesseseleri inceleme kurulu, beşkişiden az olmamak üzere büyükşehir belediye başkunı veya görevlendireceği yetkdltnin başkanlığında çevre, sağlık, hukuk, imar ve kùşat birimleri görevlilert, sanayi ve ticaret il mūdürlüğü temsilcist, ilgili meslek odalarının temsilcileri ile teststn özelliğine göre belediye başkan tarafindan belirlenecek diğer kuruluş temsilcilerinden oluşur.
Il belediyelerinde birinci sınf gayristhhi müesseseleri inceleme kurulu, üçüncu fikrada belirtilen esasa göre oluşturulu."
41.Yönetmelik'in 17. maddesinin ilk fikrası şöyledir.
"Gayristhhi müessese açmak Isteyen gerçek veya tüzel kştler … başvuru formunu doldurarak yetkili idareye başvurur."
42.Yönetmelik'in "Yer seçimi ve tesis kurma izni" kenar başlıklı 18. maddesinin ilk fikrası şöyledir.

"Birinci sunf gayrisıhhi müesseseleri inceleme kurulu, ilgilinin başvurusundan itibaren en geç yedi gün içtnde tesisin kurulacağı yeri mahallinde inceleyerek, … yer seçtmi raporu formunu dizenler ve görüşünü bildirir. Yer seçtmi inceleme kurulumun raporu, ilgtli birimin tekdifi üzerine yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği yetkdli tarafindan üç gün içinde değerlendirilerek yer seçtmi ve tesis kurma izni kararı veriltr."
43. Yönetmelik'in "Açuma ruhsanı" kenar başlıkhı 21, maddesinin birinci ve ikinci fikrası şöyledir:
"Yer seçtmi ve tesis kurma izni verilmiş veya deneme izni sonunda çalışmasında sakanca bulunmadığı anlaşıan birinci sınf gayrisihhi müesseselerin çalışabilmesi için müracaatı takip eden yedi gún içtnde yetkdli idarenin inceleme kurulu tarafindan yerinde inceleme yapur. Çevre izni veya çevre izin ve lisans belgesi mevzuat hükümlerine uygun olan yerler için diğer tüm bugi ve belgeler de dikkate alınmak suretiyle,  açuma izni raporu dizenlenir ve yetkili idareye sunulur. Yetkili Idarenin en ist amiri veya görevlendireceği vetkili tarafından üç gun içerisinde tşyeri açma ruhsatı dizenlenir.
Birinci sınf gayristhhi müessese başvuru ve beyan formunda yer alan bilgiler esas alunarak bir ay içinde yapian denettmlerde, beyan edilen hususlara aykvn bir durumun tespiti halinde ilgililer hakkında gerekdi kanuni işlem yapuır. Aykarılık ve noksanlıkdar toplum ve çevre sağlığı açısından bir zaror doğurmuyorsa, tedbtrlertn alınması ve noksanlıkların giderilmesi için bir yiliı geçmemek itzere süre verlir. Verilen süre içtnde aykırılık ve noksanlıklarımı gidermeyen işletmelerin faaliyeti söz komusu aykarıliık ve noksanlıkar giderilinceye kadar durdurulur."

44.Yönetmelik'in "Denetim" kenar başlıkIt 24. maddesi şöyledir.
"Gayrisıhhi müesseseler, çevre ve toplum sağlığı açısından yetkill idareler tarafindan denetlenir. Yetkili ldarenin en üst amiri veya görevlendireceğıt kişi gerekdi tedbirleri almak veya aldırmakla sorumluhur."
45. Yönetmelik'in ek-2 kismının birinci sınıf gayrisıhhi müesseseleri belirleyen (A)bendinin 4.6. numarali sirasında patlayıcı madde ūretim tesisleri ve depolarına yer verilmiştir.
46. 29/9/1987 tarihli ve 19589 sayıh Resmî Gazete'de yayımlanan Tekel Dışi Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, İthali, Taşınmast,Saklanması, Depolanmasi, Satişı, Kullanıimasi, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına llişkin Tüzük'ün (Tüztik) kapsamımı belirleyen 1. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Av ve taş barutlarvnn, …, şenlik fişekderinin, havai fişeklerin, maytapların ve benzerlerinin  üretilmesi için isyeri kurulması ve işletilmest, üretilen maddelerin ambalajlanması, taşinmasi, saklanmasi, depolanmasi, ihali, satışi, kullanuimas,yokedilmesi, denetimi, . ve alınacak güvenllk önlemlerine ilişkin usul ve esaslar bu Tüzüke gösterilmiştir."
47. Tüzük'ün 2. maddesinde, Tüzük maddelerinde geçen "işyeri" ifadesinin bu Tāzük kapsamına giren maddelerin üretildiği ve işlendiği yerleri ifade ettiği belirtilmiştir.
48.Tüzük'ūn 4., 5., 6, 7., 9. ve 10. maddeleri sırastyla şöyledir:
" 1şyeri kurmada ōn izin 
Madde 4 - Bu Tüzük kapsamına giren patlaytcı maddelertn ürettmt ve iştenmesi için isyeri kurmak isteyenler, üretecekderi patlayicı maddelertn cins ve özeltikleri ile işletmenin kapasitesi ve nerede kurulacağına ilişkin bilgileri içeren bir dilekçeyle Içişleri Bakanlığından ön izin belgesi almak üzere iş yerinin kurulacağı il vallliğine başvururlar.Girişimci gerçek kişi ise nüfus cüzdanının onayh örneğtnin, tüzelkişi ise temsile yetkili olantarın müfus cüzdanlarının onaylı örneğinin, başvuru dilekçesine ekdenmesi gerekir.Başvurunun yapıldığı valilik, dilekçe ve eki belgeleri inceleyerek görüşü ile birlikte İçlşleri Bakanlığına gönderir.

İçlşleri Bakanlığınca, ön tzin belgesi isteyenin genel güvenlik bakamından durumunun uygun olduğurun belirlenmestnden ve kuruluş yeri bakammdan Genelkurmay Başkanlığının görüşümün alınmaspndan sonra, tlgiliye ön izin belgest verilir."
Kuruluş izni tçin gerekli belgeler 
Madde 5 — Palayrcı madde üretmek ve işlemek üzere işyeri kurmak isteyenier aşağıda yazılı belgeleri sağlamak zorundadrrlar:
A - Isyerinin kurulacağı yerin 1/1000 veya 1/2000 ölçekdi halihazvr haritası üzerine çizilmiş ve Bayındırlık ve Iskan Bakanlığınca onanmış dōri müsha mevzi tmar planı,
B - İşyerinin kurulocağı yerin yüzölçümù ve sımırlarınu gösteren, Il baymdırlık ve iskan mūdürlüğünce onanmış 1/500 ölçekli dört mūsha vaztyet planı,
C - 1/50 Olçekdi ve il bayındırlık ve iskan müdürlüğünce onanmış tnşaat profesi,

D - Işyeri alanını sınvrlayan, çevre duvan veya en az iki metre yüksekiğindeki sağlam direkdere bağlı sık tel örgüyü,sütre ve taş duvarlar, denetime tabiana giriş kapısı ile gerekli diğer kapıarı göstertr vaziyet planı ve detay resimleri,
E - 3194 saylı Imar Kanununun 21 tnci maddesi hükümlerine göre alvnmış yapı ruhsati,
F'- Işyerinin Ek: I sayılı çizelgede beltrlenen güvenlik uzakdıkdarını gösteren krokisi,
G -Yapılacakyerüstü depolarmnda Ek-1 çtzelgenin dip notumun (D) bendinde gösterilen uzaklıkdarın İçtnde kalan alanın, giriştmcinin, mülkiyetinde olduğumu veya kiralandığını ya da sahip veya ziłyetlertnden muvafakat alndığu gösterir noter onayl belge.
H - Üretilecek patlayicı maddelerin cins ve özelliklerint açrklayan belge,
1 - lşyerinde üretilecek her madde içtn ayrı ayrı yıllık üretim kapasitesini belirten belge,
K - Işyerindeki deneme ve yok etme yerlertni gösteren kroki,
L - Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığından 1593 sayı Umumi Hfzıssıhha Kamununa göre alnacak gayri sihhi milessese belgesi,
M - Çalışma ve Sosyal Gūvenlik Bakanlığı bōlge çalışma müdürlūğünden 1475 saylı 1şKamununa ve İşçi Sağlīğı ve lş Güvenliği Tizüğüne göre alınacak kurma izni,
N - Sanayi ve Ticaret Bakanlığıdan alınacak imalat belgesi 
O - Çevre Bakanlığından alınacak iş yerinin çevreye olumsuz etkisi olmadığını belirten belge,
P -Iş yeri alanını sınırlayan rüm çevrenin harekete duyarlı sensőrler ile çalışacak aydınlatma ve alarm sistemt ile birlkte ayrıca, kameralarla bir merkezden izlenecek şekilde düzenlenmiş donanımların kurulduğumu gösterir belge,
Kuruluş izin belgesinin verilmesi 
Madde 6 - Patlayicı madde üretmek ve tşlemek üzere işyeri kurmak isteyenler, kuruluşiztn belgesi almak için, bir dilekçeyle İçtşleri Bakanlığına başvurmak zorundadırlar.Başvuru dtlekçesine, ön izin belgesiyłe S tnci maddede yazult belgelerin eklenmesi gerekir.
Yapulan inceleme somunda, tşyerinin kurulması uygun görülürse, başvuru tarthinden başlayarak bir ay içinde kuruluş iztn belgesi verilir.

Kuruluş tzin belgesi, tki yıl için geçerlidir. Kuruluş, zorlayreı ya da kabul edilebilir nedenlerle gerçekdeştirilmezse, bu süre İçtşteri Bakanlığınca uzatılır.
Işyerinin gentşletilmesi, yeni tesisler ekienmesi, kapasite arturıması tçin de yukarıda öngörülen usul ve esaslara göre yeniden izin belgesi alvnması zorunludur.
İşletme izni tçin gerekdi belgeler 

Madde 7 - Kuruluş izin belgesi alınan işyerlerine işletme tznt verilebllmesi için aşağıda yazdı belgelerle valtliğe başvurulur:
A - lşyerintn, bu Tưzük hükümlerine uygun olarak yapıldığuna titşkin il bayındırlık ve iskan müdürlüğü raporu,
B - Belediye veya valilikçe verilen yapı kullanma izni,
C - Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bölge müdūrlüğünce verilmiş tşletme belgesi 
D - Cevre Bakanlığından alınacak, iş yerinde artma tesis veya sistemleri kurulduğuna ve işletmeye elverişli olduğuna illşkin belge,
E - Yangın yömünden gerekli önlemlerin alındığına ilişkin ifaiye kuruluşu raporu,
F - Işyerinin teknik sorumluluğunu yüktenecek kimya yüksek mühendisi, kimya mühendisi veya kimyagerin bu komuda vereceği noterlikçe onaýlı kabul belgesi,
G - Işyeri sahtbince hazurlanan ve il sanayi ve ticarer müdürlüğünce onaylanmışișletme ve çalışma yönergesiyle Çalışma ve Sosyal Givenlik Bakanlığı bölge müdurlüğünce onaylanmış teknik güvenlik yönergesi.

Dilekçe ve ekdert valilikçe, lçişleri Bakanlığına gönderilir. İşyerinin, plan ve projelerine ve bu Tüzük hükümlerine uygunluğu saptandığında lçtşleri Bakanlığınca, işletme izin belgesi verllir.

İşletme izin belgesi almak tçin başvuranm kuruluş izin belgesi sahibinden başka bir kişi olması halinde, ayrica, durumunun genel güvenlik yönünden uygun görülmesi gerekir.
Güvenlik uzakdikdar 
Madde 9  Patlayıcı maddelerin üretildiği veya işlendiği her tşyerinin kurulmasında Ek I saylı çizelgede gösterilen en oz güvenlik uzakhıklarına uyulması zorunludur.
Bu işyerlerinin çevresine, güvenlik uzakdıdarından geçen tel örgul veya taş duvar çekdltr.

Binalar ve tesisat 
Madde 10 — Işyert binaları tek katlı yapılır. Ancak teknolojinin gerektirdiği hallerde çok kal da olabilir. Duvarlar yanmaz, tovanlar hafif ve yanmaz, tabanlar diz, yanmaz,sızdırmuz, çarpmayla kivilevn çukarmaz, yumuşak malzemeden, kolay temizlentr ve hafif eğimli, pencereler büyük parçalar halinde etrafa dağımayacak ve zarar vermeyecek mika telli cam gibi maddelerden yapılır.

Üretimin özelliğine göre btnaların tabanluari, statik elektriği tletici özel asfalt veya içerisine demir oksit kariştırumış betonla yapıtır. Ayrıca, kapuara statik elekariğe karşıtopraklanmış pirinç, bakır veya alüminyum levhalar konur.

Binalordaki giriş ve cıkaş kapulart, pencereler, pancurlar ve havalandurma menfezlerinin kapakları basınç karşısında dişarıya doğru açuacak, tehlike anında binu 

içinde bulunanların kolayca kaçabilmelerini sağlayacak biçimde yapıiır. Binanın pencerelerinde parmaklık veya kafes bulunmaz. Birden çok bölümleri bulunan işyeri binalarvnda böhmlerden herbirinin, biri doğrundan doğruya dişarıya,diğeri ana koridora açılan en az iki kapısı bulumur.

Güvenlikstz patlaycı maddelerin bulunduğu yerlerin çevresi, yapılan işin özelliğine göre, tamamen veya kasmen ya da ayrı ayrı sitrelenir veya taş duvar çekdltr. Duvar veya sütrenin taban kenarları binalardan en az btr buçuk metreuzakdıkaa başlar. Toprak sütrelerin üstieri en az bir metre genişliğinde olur ve kenarlarının eğimleri doğal eğiminden çok olamaz.

Sutreler bina çatismın en üst noktasından en az bir metre daha yüksek olur. Duvarların çimento harçlı olarak taştan yapılması halinde ust genişlik en az ellisantimetre, betonarme olması halinde, en az on santimetre olur. Sütre gtriş kapıları ve geçitler, çalışanları patlama basıncı ve alevden koruyacak biçimde yapılır."
49. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılt Tark Ceza Kanununun "Zaman bakamından uygulama" kenar başlıklı 7. maddesinin (2) numaralı fikrası şöyledir:
"(2) Suçun işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanun lle sonradon yürürlüğe giren kamunların hükümleri farkı ise, fallin lehine olan kanun uygulanır ve infaz olumur."
50. 5237 sayılı Kanun'un "Taksirle öldürme" kenar başlıklı 85. maddesi şöyledir:
"Takstrle bir insanın ölūmüne neden olan kişi, iki yıldan altı yla kadar hapis cezası ile cezalandırılıur.

Fiil, birden fazla insanın ölümüne ya da btr veya birden fazla kişinin ölūmü ile birlike bir veya birden fazla kişinin yaralanmasına neden olmuş ise, kişt ikd yldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandiriur."
51. 5237 sayılı Kanun'ưn "Görevi kötüye kullanma" kenar başlkIı 257. maddesi şöyledir:
"(1) Kamunda ayrıca suç olarak tanımlanan haller dşında, görevinin gereklerine aykrıhareket etmek suretiyle, kişilerin mağduriyetine veya kamunun zararına neden olan ya da cezalandırılır.kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlist, aln aydan ikt yıla kadar hapis cezası ile 
(2) Kamunda ayrica suç olarak tanumlanan haller dışında, górevinin gerekderini yapmakta ihmal veya gecikme göstererek, kişilerin mağdurtyetine veya kamunun zararına kadar hapis cezası ile cezalandırdr."neden olan ya da kişilere haksız bir menfaat sağlayan kamu görevlist, uç aydan bir yıla 
52. S.K.nın görev yaptığı dönemde yürürlükte olan 1/3/1926 tarihli ve 765 sayılımūlga Tūrk Ceza Kanununun 102. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Kanunda başka türlū yazılmış olan aħvalin maodasında hukuu amme davası:
...

4 - Beş seneden ztyade olmamak tzere ağur hapis veya hapis yahud sürgün veya hidemati ammeden muvakkaten mahrumiyet cezalarını ve ağr para cezasını müstelzim curümlerde beş sene,
.… geçmesiyle ortadan kalkar."
53.765 sayılt mtlga Kanun'un 104. maddesi şöyledir.
"Hukuku amme davasının müruru zamanı, mahkīmiyet hükmü yakalama, tevkif, celb veya ihzar müzekkereleri, adli makamlar huzurunda maznumun sorguya çekilmesi, maznun hakkanda son tahkikauın açılmasına datr olan karar veya C. müddeiumumisi tarafindan mahkemeye yozzlan iddianame ile kesilir.

Bu halde müruru zaman, kesilme gününden itibaren yeniden işlemeğe başlar. Eğer müruru zamanın kesen muameleler müteaddid ise müruru zaman bunların en sonuncusundan itibaren tekrar işlemeğe başlar. Ancak bu sebepler müruru zaman müddetini 102 nci maddede ayrı ayrı muayyen olan müddetierin yarisının llavesile baliğ olacağımüddeten fazla uzatamaz."
54.765 sayılı mülga Kanun'un 228. ve 230. maddelerinin ilgili kısmı şöyledir:
"Devlet memurlarvndan her kim bir şahıs veya memar hakkanda memuriyetine ait vazifeyi suiistimal ile kanun ve nizamın tayin ettiği ahvalden başka suretle keyfi bir muamele yapar veya yapumasım emreder veya ettirirse ali aydan üç seneye kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu muamelede husust maksat veya siyasi saik veya sebep mevcua ise cezasıūçte birden yarıya kadar artıriır."
"Hangt nedenle olursa olsun memuriyet görevini yapmakta savsama ve gecikme gösteren veya üstünün yasaya göre verdiği buyrukları geçerli bir neden olmadan yapmayan memur ūç aydan bir yla kadar hapis ve bin liradan beşbtn liraya kadar ağor para cezası tle cezalandtriır.

Bu savsama ve gecikmeden veya üstünün yasal buyruklarinı yapmamış olmaktan Devletçe btr zarar meydana gelmişse, derecesine göre altn aydan uç yila kadar hapis cezast ile ..

55. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayıh Ceza Muhakemesi Kanunu'nun "Hükmün açıklanması ve hūkmün açıklanmasının geri bưrakulması" kenar başlıklı 231. maddesinin (5),(6), (8), (10), (11) ve (12) numaral fikraları $ōyledir:
"(5) Sanığa yūklenen suçtan dolayı yapıan yargulama sonunda hükmolunan ceza, lkd yıl veya daha az süreli hapis veya adlf para cezası ise; mahkemece, hükmün açıklanmasının gert bırakaimasına karar vertlebiltr, Uzlaşmaya ilişkin hükümler saklıdır. Hükmün açıklanmasının geri bırakilmast, kurulan hükmün sanık hakkanda bir hukuki somuçdoğurmamasını ifade eder.

(6) Hükamün açıkdanmasının geri bırakalmasına karar verilebilmesi için;
a) Samğın daha once kasulı bir suçtan mahkûm olmamış bulunmasi,
b) Mahkemece, sanığın kişilik özellkeri lle duruşmadaki suun ve davranışları göz ómünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varıması,

c) Suçun iştenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın, aynen tade, suçtan ónceki hale getirme veya tazmin surettyle tamamen giderilmesi,
gerekdr. Sanğın kabul etmemesi hälinde, hükmün açıkdanmasının geri bırakılmasına karar verilmez.

(8) Hükmün açıklanmasının geri brrakalması kararının verilmesi halinde sanık, beş yul süreyle denetim süresine tâbi tutulur...

•*•
Denetim sūresi içinde dava zamanaşımı durur.
(10) Denetim süresi içinde kasten yeni bir suç tşlenmediği ve denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülükdere uygun davranuldığı takdirde, açıklanması geri bırakılan hüküm ortadan kaldılarak, davann düşmesi kararı verilir.

(11) Denetim siresi tçinde kasten yeni bir suç işlemesi veya denetimli serbestlik tedbirine ilişkin yükümlülükdere aykarı davranması haltnde, mahkeme hükmü açıklar.
(12) Hükmün açıklanmasının geri bırakalması kararına ittraz edilebilir."
B. Uluslararası Hukuk 
56. Avrupa İnsan Haklan Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Insan haklarına sayg yükzlmlülüğa" kenar başlıklı 1. maddesi şöyledir:
"Yüksek Sözleşmeci Taraflar kendi yetkd alanlan tçinde bulunan herkestn, bu Sözleşme'nin birinci bölümünde açıklanan hak ve özgürlülderden yararlanmalarınısağlarlar."
57. S8zleşme'nin "Yaşam hakkı" kerar başhıkhı 2. maddesinin (1) numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkestn yaşam hakda yasayla korunur.…"
58. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) Sözleşme'nin 2. maddesi 1.maddesiyle birlikte yorumlandığında devletin yaşam hakkı kapsamındaki bir olayı etkili soruşturma yükümltluğünüın bulunduğunu kabul etmiştir (MeCann ve diğerleri/Birleşik Krallık [BD], B. No: 18984/91, 27/9/1995, § 161). AtHM, yaşam hakkı kapsamında incelediği MeCann ve diğerleri/Birleşik Krallık başvurusunda verdiği kararla devletin etkili soruşturma yükümlālağü bulunduğunu ilk kez belirgin bir şekilde karar altına almıştır.
59. AlHM'e göre bu yükümlülük, sadece bir kamu görevlisinin eylemi veya ihmali sonucu meydana gelen ölūm olayları açısından geçerli değildir (Salman/Tūrkiye [BD], B. No:21986/93, 27/6/2000, § 105; Can ve dlğerleri/Türkłye (kk.), B, No: 27446/12, 25/11/2014, §37). Devletin doğal olmayan her šlüm olayında -öldürmeme ya da yaşarmı korumama yükümlalüklerini ihlal etmemiş olsa da- gerçekleşen šlümün sebebini ve varsa sorumlularınt ortaya çıkarmaya yðnelik etkili bir soruşturma yapma yūkümlūlağū vardır.

60. AfHM'e göre kasten gerçekleştirilen ölümlerde etkili bir cezai soruşturma yürütme zorunluluğu bulummakla birlikte ihmal nedeniyle meydana gelen öitm olaylarına ilişkin davalar açısından farklı bir yaklaşımın benimsenmesi gerekir. Buna göre yaşam hakkınn veya fiziksel bütüniüğün ihlaline kasten sebebiyet verilmemiş ise etkili bir yargısal sistem kurma yōnündeki pozitif yükümltlāk her olayda mutlaka ceza davası açılmasınıgerektirmez Mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olmasıyeterli olabilir (Vo/Fransa[BD], B. No:53924/00, 8/7/2004, §90; Mastromatteo/lalya [BD], B. No: 37703/97, 24/10/2002, §§ 90, 94, 95; Calvelli ve Ciglio/italya [BD], B. No:32967/96, 17/1/2002, § 51).

61. AlHM; yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmediği olaylarda kullanılabilecek birden fazla başvuru yolu bulunup da başvurucuların bu yolların tamamınıkullandıkları durumlarda etkili yargısal sistem kurma yükümitlüığünün yerine getirilebilmesi için sōz konusu yolların tamamının etkili yürütülmesi gerekmediğini, bu nedenle incelemenin sadece devletin bu yollardan herhangi biriyle etkili yargısal sistem kurma yükümlülüğünüyerine getirip getirmediğini denetlemekten ibaret olacağım belirtmiştir (Anna Todorova/Bulgaristan, B. No: 23302/03, 24/5/2011, § 74; Nurettin Demir ve Çiçek Demir/Tūrkiye (k.k.), B. No: 34885/06, 13/11/2012, § 71).

62. Bununla birlikte AlHM; ihmal suretiyle meydana gelen ölüm olaylarında kamu görevlilerinin bu konuda muhakeme hatasımı veya dikkatsizliği aşan bir ihmali olduğu, başka bir ifadeyle olası sonuçların farkmda olmalarına rağmen kendilerine verilen yetkileri gözardıederek tehlikeli bir faaltyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli Önlemleri almadıkları durumłarda -bireyler kendi inisiyatifleriyle ne gibi hukuk yollarına başvurmuş olursa olsun- insanların hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamada bulunulmamasının ya da bu kişilerin yargılanmamasının yaşam hakkının ihlaline neden olabileceğine karar vermiştir (Oneryıldiz/Türkiye [BD], B. No:48939/99,30/11/2004, § 93; Budayeva ve diğerleri/Rusya, B, No: 15339/02, 20/3/2008, § 140). Kararın somut olayla ilgili kısmisßyledir:
"I16. Soz komusu davada, 4 Nisan 1996 tarihli btr kararla Istanhul Asliye Ceza Mahkemesi, adi geçen iki Belediye Başkanı'ni, Ceza Kamunu'nun 230 § 1 maddesinin kapsamı uyarınca (bkz. yukarıdaki 23 paragraf) görevi ihmalden 610.000 TZ (o dönem için yaklaşık 9,70 EUR) para cezasına çarpturmış ve bu cezayı ertelemiştir. Hūlümet, AlHM'de,iki Belediye Başkanı'na neden yalnızca bu iki hükmün uygulandığını ve neden öngörülen en düşük cezaya çarptırıldıklarını açıklamaya çalışmıştır (bkz yukarıdaki 82. paragraf). Ancak,bireylerin cezai sorumluluğuna ilişkin benzeri iç hukuk sorunlarının incelenmesi AlHM'nin görevleri arasıda değlldtr, bu konu ulusal mahkemelerin takdirine brrakalmıştv. Yine bu bağlamda suçlu-suçsuz kararı vermek de AlĦM'nin görevi değilditr.
Görevlerine ilişkin olarak AtHM, sözkonusu davada tartışılan cezai işlemlerin tek amacinın, yetklli makamlarin, Ceza Kamunu'mun insan hayatim tehllkeye sokan eylemlerle ya da 2. madde uyarınca yaşama hakknın korunmastyla hiçbir illşkisi olmayon 230.maddesi uyarinca 'görevi thmal' suçundan sorumlu ruulup tuulamayacağının beltrlenmesi oiduğuna dikkat çekecektir.

Aslinda, 4 Nisan 1996 tarihli karardan, ilk derece mahkemesintn Idare Meclis tarafindan verilen lizumu muhakeme kararının gerekçelerine bağlı kalmış ve başvuranın dokuz akrabasının ölümünde yetkili makamların muhtemel sorumluluğuna ilişkin bir yorumda bulunmamıştu. Gōrülduğü gibi, 4 NIsan 1996 tarlhli karar, 28 Nisan 1993'te meydana gelen ölümlere davanın bir öğest olarakyaklaşan kısımlar içermemekaedir. Ancak 

bu durum yaşama hakkam koruyamamaktan kaynaklanan sorumluluğun kabul edildiğt anlamına gelmemektedir. Kararın işlevsel hükümleri bu hususta yorum yapmamakta ve üstelik, ilk derece mahkemesinin, kazanın son derece ciddf somuçlarina gereken önemi verdiğint düşündürmemektedir; sorunlu rutulan kiştler sonuçta gülünç saylabilecek cezalara çarptırimis, dahası bu cezalar ertelenmiştir.

117. Buna göre, Türk cezai adalet sistemtnin trajediye yaklaşım biçiminin, bu Devlet görevlilerinin veya makamlarının olaydaki mesuliyetlertni tamamen tespit ettiğini ve yaşama hakkuna saygı duyulmasım garanti eden iç hukuk hükütmlertnin, özellikle de Ceza Kamunu'mun caydırıcı işlevinin etkin bir şekilde uygulanmasını sağladığını söylemek mümkün değildir."
63. Diğer taraftan AlHM, Blüm olaylarına ilişkin olarak Türkiye'de yürürlükte bulunan ulusal hukukun mahkemelere HAGB kararı vermelerine olanak sağladiğınt ancak mahkemelerin takdir yetkilerini, ilgili eylemlere hiçbir şekilde' müsamaha edilmeyeceğini göstermek için kullanmaktan ziyade ciddi bir suç teşkil eden eylemin sonuçlarını hafifletmek ya da ortadan kaldırmak için kullandıklarını belirtmektedir (Kasap ve diğerleri, B. No:8656/10, 14/1/2014, § 60; hâkimlerin takdir haklarını kullanmalarına ilişkin benzer yōndeki eleştiriler için bkz. Okkal/Türkiye, B. No: 52067/99, 17/10/2006, § 75). Ayπıca AlHM,HAGB kararı verilmesiyle faillerin cezadan tamamen muaf kaldığını çünkü HAGB kararının uygulanması sonucunda -failin denetimli serbestlik tedbirlerine uyması koşuluyla-verilen kararın içerdiğiceza da dâhil olmak Gzere tüm hukuki sonuçlarıyla ortadan kalktığını ifade etmektedir (Kasap ve diğerleri/Türkiye, § 60).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
64. Anayasa Mahkemesinin 15/3/2022 tarihinde yapmuş olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği døşünüldt:
A.Başvurucuların İddiaları
65. Başvurucular, ilgili kamu görevlileri tarafindan tehlikeli faaliyetin/patlamanın ðngðrülebilir okduğunu ancak kamu görevlileri tarafindan gerekli tedbirlerin alınmadığını ve nihayetinde bu ihmale/kusura bağlı olarak çok sayıda insanın/yakınlarının hayatınıkaybettiğini, patlamanın meydana gelmesinde kusuru bulunan S.K. hakkında açılan davanın zamanaşımı nedeniyle düşmesi ve diğer kamu personeli hakkında HAGB'ye karar verilmesinin de bōyle ciddi/vahim bir olayda cezasızlık sonucunu doğurduğunu belirterek yaşam hakkının ihlal edildiğini ileri sürmtiştür.

R. Değerlendhrme 
I7. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir.66. Anayasa'nın “Kişinin dokumulmazlığı, maddi ve manevi varlığr" kenar başlıkh 
"Herkes, yaşama... hakkına sahtptir."
ilgili kısmı şöyledir:67. Anayasa'nın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıkh S. maddesinin 

"Devletin temel amaç ve görevleri, .Cummuriyeti ve demokrastyi korunak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mululuğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürrtyetlerini, sosyal hukuk devlesi ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak sureite sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmakır."
68. Başvurucular Ebru Çolak, Miyeser Kızzlçam ve Nebiye Kara'nın bireysel başvurunun gerçekleştirilmesinden sonra vefat etmiş oldukları anlaşıldığından Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'ntn 80. maddesi uyarınca anılan başvurucular için başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kslan bir nedenin kalmaması nedeniyle sadece Ebru Çolak, Miyeser Kızılçam ve Nebiye Kara için başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.
69. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan bukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifıni kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvuru, olayı çevreleyen koşuilar ve ileri strülen iddialar dikkate altmnarak maddi ve usuj boyutunu kapsayacak şekilde bir bütün olarak yaşam hakkı kapsamında değerlendirilecektir. Başvurucuların iddialars kamu görevlilerinin ihmali ve koruma yükümiülüğü üzerine kuruludur. Bununla beraber süreçte, başvurucuların şikâyetinin dışında kalan bazı kamu görevlileri hakkında (öreğin dönemin İstanbul Büyükşehir Belediyesi başkanı, Çalışma ve Sosyal Gūvenlik Bakanlığı görevlileri) beraat kararları veya soruşturma izni verilmemesi yönüinde tasaruflarda bulunulmuştur.Başvurucular, bu görevliler hakkında verilen beraat kararları/soruşturma izni veriłmemesi vb.tasarruflarla ilgili bir iddia ileri sthrmemiştir. Dolayistyla kamu görevlisi olmayan şahıslar ile olaydaki sorumlulukları nedeniyle sürece bir biçimde dâhil olan ancak başvurucuların şikâyetine konu olmayan diğer kamu görevlileri yönünden ayrıca inceleme yapıimayacaktır.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
70. Yaşam hakkının doğal niteliği gereği, yaşamını kaybeden kişi açısından bu hakka yönelik bir başvuru ancak yaşanan ölüm olayı nedeniyle ölen kişinin mağdur olan yakınları tarafindan yapılabilecektir (Serpil Kerimoğiu ve diğerleri, B. No: 2012/752,17/9/2013, § 41). Başvurucular, vefat eden kişilerin yakınlan ołduğundan somut olayda başvuru ehliyeti açısından bir ekşiklik bulunmamaktadır.

71. Başvurucular, yaşam hakkının kasten ihlal edildiğini ileri sürmemiş olup somut olayda başvurucuların yakınlarının ölümüne kasten sebebiyet verildiği izlenimi edinilmesini gerektirecek bir unsur saptanmamıştır. Aşağıda "Genel İkeler" kısmında (bkz. §§ 73-84)açıklandığı üzere kasrtlı olmayan eylemłer nedeniyle meydana gelen ölüm ve yaralanmalara ilişkin olarak her olayda etkili yargısal sistem kurma yüküimlülüğünūn yerine getirilmesi için mutlaka etkili bir ceza yargılaması yürütülmesigerekmemektedir. Kasıtlı olmayan, kamusal güç/cebir kullanılmayan filler nedeniyle meydana gelen öltm olaylarına ilişkin soruşturma yükümłülüğüaçısından farkı bir yaklaşım benimsenebilir. Bu kapsamda yaşam hakkının veya vücut bütünlüğünün ihlaline kasten sebebiyet veriimediği durumlarda mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli olabilir, Ancak eylem kasıthı olmasa dahi öltim olayı kamu makamlarmm muhakeme hatası, dikkatsizliği aşan bir kusuru neticesinde yani olası sonuçlarīn farkmda olmalarına rağmen söz konusu makamların kendilerine verilen yetkiler kapsammda tehlikeli bir faaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almaması sonucu meydana geimiş ise mutlaka etkili bir ceza soruşturması yürütülmesi gerekecektir.


7.Bu açıdan bakıldığında somut olayda kassthı olmayan eylemler sonucu meydana gelen Blümlere ilişkin yerleşik içtihattan ayrılmayı gerektiren durumun bulunup bulunmadığıilk bakışta anlaşılamadığından söz konusu šlüm olayına ilişkin devletin yaşam hakkına dair usul yükümlölüğünün mutlaka ceza soruşturmasını gerektirip gerektirmediğiesas incelemesi ile birlikte ele alınacaktır. Bu belirlemeler şığında kamu görevlilerinin ihmal göstermesi sonucu ölūmlerin meydana geldiğive bu bağlamda etkiliceza soruşturması yapılmadığıiddialarına ilişkin olarak yaşam hakkına dair şikâyet yönünden başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve -başvuru yollarının tüketilmesi kriteri dışında- kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden bulunmadığı anlaşıldığından -başvuru yollarının tüketilmesi kriteri esas aşamasında değerlendirilmek üzere- kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
73. Anayasa'nın I7. maddesinde düzenlenen yaşam hakkı, Anayasa'nın 5.maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devlete pozitif ve negatif &devler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerlert, § 50)Devlet, bireyin maddi ve manevi varlığını her türlü tehlikeden,tehditen ve şiddetten korumakla yükümlüdüīr (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51; AYM E.2005/151, K.2008/37, 3/1/2008; E.2010/58, K.2011/8, 6/1/2011). Devletin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında can kaybının gerçekleştiği durumlarda Anayasa'nın 17.maddesi devlete elindeki tüm imkânları kullanarak yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanımasını, bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırıimasını sağlayacak etkili idari ve yargısal tedbirleri alma görevi yüklemektedir. Bu yūkümlülak -kamusal olsun veya ołması- yaşam hakkmın tehlikeye girebileceği her türlüfaaliyet bakımından geçerlidir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 52).
74. Devlet, öncelikle yaşam hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı caydırcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmalı ve bununla da yetinmeyerck gerekli idari tedbirleri almalıdır. Bu ödev ayrıca bireyin yaşamını her türlü tehlike, tehdit ve şiddetten koruma yükümlðlağtınü de içerir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 51). Pozitif yükümlālakler kapsamında devletin sahip olduğu koruma yükümlülüğo, liem lukuki hem de filî tedbirler alınmasmı gerektirmektedir. Bu tedbirler kişilerin etkili bir şekilde konunmalarını sağlamalı,yetkililerin bilgi sahibi oldukları veya olmaları gerektiği durumlarda makul adımiar atmalarıu içeπmelidir (R K., B. No: 2013/6950, 20/4/2016, § 75).

75.Bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunum kamu makamlarinca bilindiği ya da bilinmesi gereken durumlarda makul ölçller çerçevesinde kamu makamlarının bu tehlikenin gerçekleşmesini önleyebilecek şekilde ðnlem almasıgerekir ancak özellikle insan davranışlarının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar değerlendirilerek yapılacak işlem veya yürütülecek faaliyet tercihi dikkate almdığında pozitif yūkūmlbjük kamu makamları tizerinde aşını yük oluşturacak şekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53).

76. Öte yandan yaşam hakkının gerektirdiği pozitif yükümluläklerin yerine getirilmesi kapsamında alinacak tedbirlerin belirlenmesi, idari ve yargısal makamların takdirinde olan bir huşustur. Hak ve özgürltüklerin güvence altına alınması adına pek çok yöntem benimsenebilir ve mevzuatta düzønlenmiş herhangi bir tedbirin yerine getirilmesinde başarışız olunsa bile pozitif yükümlāltikler diğer bir tedbir ile yerine getirilebilir (Bilal Turan ve diğerleri, B. No: 2013/2075, 4/12/2013, § 59).


77. Devletin yaşam hakkı kapsamındakipozitif yükümiülüklerinin uşule ilişkin yönü, doğal olmayan her öltm olaymnın sorumlularmın belirlenmesini ve gerekiyorsa cezalandırılmasins sağlayabilecek etkili bir soruşturma yürtitüilmesini gerektirmektedir.Yürütülecek bu soruşturmanın temel amacı yaşam hakkını koruyan hukukun etkili bir şekilde uygulanmasıni, kamu görevlilerinin müdahalesiyłe veya onların sorumlulukları altnda meydana gelen ya da diğer bireylerin filleriyle gerçekleşen öltimler nedeniyle ilgililerin hesap vermelerini sağlamaktır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 54).

78. Yaşam hakkına ilişkin usule yönelik bu yükümltlük olayın niteliğine bağlıolarak cezai, hukuki ve idari nitelikte soruşturmalarla yerine getirilebilir. Kasten veya kötti muamele sonucu meydana gelen ölüm olaylarında Anayasa'nın I7. maddesi gereğince devletin sorumluların tespiti ile cezalandırılmalarını sağlayabilecek nitelikte cezai soruşturma yürütme yūkümlülağü bulunmaktadır. Bu tür olaylarda idari soruşturmalar ve tazminat davaları sonucunda idari yaptırım veya tazminata hükmedilmesi; ihłali gidermek, dolayısıyla mağdur sıfatını ortadan kaldırmak için yeterli değildir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 55)Kasıtlı olmayan filler nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarına ilişkin soruşturma yükümlüiüğü açısından farklı bir yaklaşım benimsenebilir. Bu kapsamda yaşam hakkının veya vücut bttünlüğüntn ihlaline kasten sebebiyet verilmediği durumlarda pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli olabilir (Serpll Kerimoğlu ve diğerleri, § 59). Bunumla birlikte kasıth olmayan filler nedeniyle meydana gelen ölüm olaylarında kamu makamlarının muhakeme hatası, dikkatsizliği aşan bir kusuru olduğu veya olası sonuçların farkında olmalarına rağmen sōz konusu makamların kendilerine verilen yetkiler kapsamında tehlikeli bir faaliyet nedeniyle oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadığı durumlarda -ilgililer diğer hukuk yollarına başvurmuş olsalar dahi- kişilerin hayatının tehlikeye girmesine neden olanlar hakkında mutlaka bir ceza soruşturması yürütülmesi gerekir (Serpil Kerimoğłu ve diğerleri, § 60).
79.Ceza soruşturmasının etkili ołması için soruşturma makamlarının resen harekete geçerek öltim olayını aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilleri tespit etmeleri gerekir. Soruşturmada öltim olayının nedeninin veya sorumlu kişilerin belirlenmesi imkânını zayıflatan bir eksiklik, etkili soruşturma yükümlülnğüne aykıılık oluşturabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 57). Ceza soruşturmasının filen hesap verilebilirliği sağlamak için soroştırma sürecinin kamu denetimine açık olması, ayrıca her olayda, ölen kişinin yakınlarının meşru menfaatlerini korumak için bu sürece gerekli olduğu Ölçüde katılmalarının sağlanması gerekir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 58). Hukuk devletine bağlılığın sağlanması ve hukuka aykın eyłemlere hoşgörü ve teşvik gösterildiği görünttmü verilmesinin engellenmesi amacıyla ceza soruşturmasının makul bir özen ve süratle yūrüitülmesi şarttır (Salih Akkuş, B. No: 2012/1017, 18/9/2013, § 30).
80. Başvuru konusu olaydaki gibi doğal olmayan her ölüm olayında olası cezai sorumluluğun tespiti için soruşturma sonrasında kovuşturma aşamasına geçildiği durumlarda,ilk derece mahkemesi Önündeki yargılama aşaması dâhil bütün sürecin 17. maddenin gereklerine cevap verebilecek nitelikte oiması gerekmektedir. Böylece derece mahkemeleri mağdur olan kişilerin yaşam hakkına ve maddi ve manevi varlığma karşı yapılan saldırıların hiçbir durumda cezasız bırakılmamasını teminat altına alabilecektir (Sadik Koçak ve diğerlerl, B. No: 2013/841, 23/1/2014, § 77).

8I. Anayasa'nın l7. maddesi başvuruculara tçūncü kişileri bir suç nedeniyle yargılatma ya da cezalandırma hakkı vermediği gibi devlete tüm yargtlamaları mahkūmiyetle 

sonuçlandırma Bdevi de yüklemez. Bu, bir sonuç yükümlülağü değil uygun araçların kullanılması yükütmiolağudūr (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 56). Soruşturma yükümlalağünün sonuç yükümlolüğa değil uygun araçları kullanılması yükümlaloğa olması, her soruşturmada mağdurların olaylarla ilgili beyanlarıyla bağdaşan bir sonuca variłması gerektiği anlamına gelmemektedir ancak soruşturma kural olarak olayın gerçekleştiği koşulları belirlenmesini ve iddiaları doğru olduğunun kanıtlanması bâlinde sorumluların tespit ediferek cezalandırilmasını sağlayacak nitelikte oimalıdır (Doğan Demirhan, B. No: 2013/3908, 6/1/2016, § 66). Temel anlayış bu yõnde olmakla birlikte -her somut olayın şartiarında ayrica değerlendirilmesi yapılmak koşuluyla- derece mahkemelerinin yaşam hakkına yönelik eylemlerin cezasız kalmasına imkân vermemeleri de gerekmektedir (Filiz Aka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 32).

82. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi tarafindan ele alınması gereken Önemli bir diğer husus da derece mahkemelerinin bu tür olaylara ilişkin yürüttükleri yargılamalarda bir sonuca varirken Anayasa'nm 17. maddesinin gerektirdiği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yapıp yapmadıklarımı ya da ne ölçüde yaptıklarını değerlendirmektir zira derece mahkemeleri tarafindan bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yargı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer yaşam hakkı ihlallerinin δnlenmesinde sahip olduğu Önemli rolün zarar görmesine engel olacaktır (Filiz Aka, § 32). Bu husus hukuk devletine bağlılığın sağlanması, hukuka aykırı eylemlere hoşgörtü ve teşvik gösterildiği görünümüverilmesinin engellenmesi yönünden bir gerekliliktir (Fahriye Erkek ve diğerleri, B. No:2013/4668, 16/9/2015, § 91).

83. Diğer taraftan olayların oluşumuną ilişkin delillerin değerlendirilmesi idari ve yargısal makamlanın ödevidir (Rfat Bakar ve diğerleri, B. No: 2013/2782, 11/3/2015, § 68).Anayasa Mahkemesinin ilgili soruşturma ve yargılama makamlarının yerine doğrudan geçecek şekilde delillerin değerlendirmesiniyapmasının veya yürütülmesi gerekli olan soruşturma işlemlerini belirlemesinin söz konusu olamayacağı belirtilmelidir. Başka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesinin görevi, bu makamların maddi olaylara ilişkin yaptıklarıdeğerlendirmenin yerine kendi değerlendirmesini koymak değildir (Hıdır Öztürk ve Dilif Öztürk, B. No: 2013/7832, 21/4/2016, § 185). Anayasa Mahkemesinin bu husustaki görev ve yetkisi ilgili yargisal sürecin Anayasa'nın 17. maddesinde teminat altına alıman yaşam hakkının güvencelerinde aranan hususların sağlanup sağlanmadığının incelemesinden ibarettir.
84. Anayasa'nın 17. maddesinin amacı, kişinin maddi ve manevi varlığına ilişkin bir šlüm ya da yaralama olayında mevzuat hükümlerinin etkili bir şekilde uygulanmasım ve sorumluların tespit edilerek hesap vermelerini sağlamaktır. Bu bir sonuç yükümlülüiğu olmayıp uygun araçlarn kullanılması yükümloluğüdür. Dolayısıyla bu kapsamda açıłmışolan tüm davaların mahkümiyetle ya da belirli bir ceza kararīyla sonuçlanması zorunluluğu bulunmamaktadır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 127). Ancak usul yükümlülüğüntin bir unsuru olarak tespit edilen sorumlulara filleriyle orantılı cezalar verilmeli ve mağdur açısından uygun giderim sağlanmalıdır (Senol Gürkan, B. No:2013/2438, 9/9/2015, § 105).

b. İlkelerin Olaya Uygulanmast 
85. Somut süreçte Özetle başvurucuların yakınlarmı Zeytinburnu ilçesi sınırlarıiçinde yer alan bir binanın patlayıcı madde (maytap, meşale) tretimi ve ticareti için kullanılan ūçüncü katındaki işyerinde 31/1/2008 tarihinde saat 09.30 sıralarında meydana gelen patlama sonucu hayatinı kaybettiği ve yürütüłen ceza muhakemesi sonunda iki kamu 

görevlisinin görevinin gereklerini yapmakta ihmał veya gecikme göstererek, diğer iki kamu görevlisinin de görevinin gereklerine aykın hareket etmek suretiyle suçlu bulunarak hapis cezası ile cezalandırıdığı ancak bu görevliler bakkında HAGB kararı verildiği anlaşılmıştır.Bunun yanında tali kusurlu oldukları kabul edilen bina sahipleri için de ayrı ayrı 5 yıl 6 ay hapis cezası verildiği, cezaların crtelermediği veya HAGB kararı (ilgili kanuna göre bu müesseselerin uygulanmasuın olanaklı olup olmadığından bağımsız olarak) verilmediği görülınüştür.

L. Yaşam Hakkınm Maddi Boyutu (Koruma Yükümlülüğüi)
86. Ihlal iddiasına ilişkin değerlendirmede öncelikle yapılması gereken, yetkili kamu makamlarının kaçak olarak patlayıcı tretimi yapılan ve iskân izni olmayan işyerinde yangın, patlama gibi insanların hayatımı tehlikeye atacak bir riskin gerçekleşmesi ihtimalini (izinsiz/denetimsiz tehlikeli faaliyet yürütüldüğünden haberdar olunup olunmadığı) bilip bilmediklerinin veya bilmelerinin gerekip gerekınediğinin (öngörülebilirliğin)ortaya konulması, bðyle bir durum sõz konusu ise kamu görevlilerinin yetkileri çerçevesinde kendilerinden makul olarak bektenebilecek etkin ve pratik tedbirleri alıp almadıklarının açıklığa kavuşturulmasıdır. Bu doğrultuda ilk ofarak patlama ile sonuçlanan ve 2l insanın hayatını kaybettiği olaylar dizişinde insan yaşamına yönelen gerçek ve yakın riskin varlığının kamu ınakamları tarafından bilindiği veya bilinmesi gerektiğinin söylenebileceği durumun,bir başka ifadeyle öngörülebilirliğin somut olayda var olup olmadığı değerlendirilmelidir.
(1)Riskin Öngörülebjlfrliğine Datr İnceleme 
87.Bu değerlendirmeye geçilmeden önce patlayicı madde (maytap, meşale) tretimi yapılan işyerlerinin hukuki durumunun, arz ettiği önemin ve tehlikenin hatirlatılması yerinde olacaktır. "İlgili Hukzk" kısmında aktarıldığı (bkz.§§31-48) Üzere maytap, meşale gibi patlayıcı Ürünlerin tretildiği, depolandığı, ticaretinin yapıłdığı işyerleri birinci sınıf gayrisıhhi müessese niteliğindedir. Bu işyerlerinin belediye birimleri tarafindan ruhsatlandırlacağı ve denetleneceğiaçıktır. Yönetmelik'te, bu işyerlerini çevresindekilere zarar verme olasılığıbulunan müesseseler olarak tanımlanmıştır. Anılam Yönetmelik'te işyerlerinin kurulması için gereken koşullar (gerekli güvenlik önlemlerinin alınması vb.)sayılmış; gayrisıhhi müesseselerin kurulması ve faaliyet göstermesi için ayrica/ek olarak yer seçimi ve tesis kurma izni gibi sıkı denetim içeren süreçler öngörülmüştür. Bunun yanı sıra havai fişeklerin,maytapların Üretildiği işyerlerini kapsamına alan Tekel Dışı Bırakılan Patlayıcı Maddelerle Av Malzemesi ve Benzerlerinin Üretimi, Îthali, Taşınması, Saklanmasi, Depolanmast, Sattşi,KullanıIması, Yok Edilmesi, Denetlenmesi Usul ve Esaslarına İlişkin Tüztik hükümleri gereği anılan işyerleri için birçok kamu kurumunun sürece dâhil olduğu, farklı kurumlardan temin edilecek belgelerin arandiğı, stkı denetim içeren bir kurułma/izin safahatı belirlemiştir.Anılan Tüzük hükümleri incelendiğinde (bkz.§§4648) havai fişek, maytap gibi ürünlerin tretildiği işyerlerinin kuruiması ve faaliyet gösterebilmesi için aydınlatma ve alarm sistemlerinden çevredeki binalara uzaklığa, tretim yapılacak yer için aranan özel yapr sartlarından imar planu düzenlemelerine kadar birçok koşulun sağlanması gerektiği görtilmektedir. Bu bağlamda söz konusu işyerlerinin stradan işyerleri olmadığı, çevresi için tehlike arz eden ve bu nedenle özel güvenlik tedbirleri gerektiren, kamu idaresinin üizerinde hassasiyetle durduğu, detaylı mevzuat hūkümleri ile kuruluşunu ve faaliyet göstermesini sıkıkoşullara bağladığı müesseseler olduğu açıktır.

88. l'rÜ Kimya Metalurji Fakültesi tarafindan düzenlenen raporda da (bkz.§ 14)havai fişek, maytap gibi trünlerin tretiminde kullanılan malzemelerin patlayıcı özellikte olmasımın yannda solunum, hazim yoluyla dahi slümcüil olabileceği, bu maddelerin 

taşımmasında ve kullanımında Özel tedbirlorin alınması gerektiği ifade edilerek yapılan üretimin taşıdığı riske vurgu yapılmıştır.

89. Patlamanın yaşandığı işyerinin kaçak olarak maytap, meşale, havai fişek tretimi yapılan bir işyeri olduğu konusunda duraksama bulunmamaktadır. Zira bu durumu, gerek işyerinde çalışmış olan/patlama sırasında işyerinde olan kişilerin ifadeleri gerek patlama sonrası olay yerinden toplanan numunelere ilişkin -birden fazla- inceleme raporları ve itfaiye raporu gerekse Zeytinburnu Belediyesinin olaydan kısa sūre önce yaptığı denetim açıkça ortaya koymaktadır. Bununla beraber işyerinin bulunduğu binanın yapı ruhsatı olmasına karşın iskân izninin bulunmadıği, inşaat kalitesinin oldukça zayıf olduğu, bu nedenle patlamanın zarar verici etkilerinin arttığı hususları da yargısal streçte düzenlenen bilirkişi raporlarından ve Zeytinburnu Belediyesi tarafindan yargı mercilerine sumulan evraktan açıkça anlaşılmaktadır.

90. Somut olayda Özetle tehlike içeren üretim faaliyeti bir kenara mesken olaruk dahi kullanılması mümkiın olmayan bir binada izinsiz/kaçak olarak yürūtüłen oldukça riskli ticari faaliyete ilişkin olarak baştan sona denetimsizlik ve hukuksuzluğun bâkim olduğu bir durum söz konusudur.

91. Bu duruma dair, bir başka ifadeyle insan yaşamına yōnelen gerçek ve yakın bir riskin varlığı hususunda kamu makamlarının bilgi sahibi olup olmadığı ve/veya bilgi sahibi olmaları gerektiğinin söylenebiteceği bir durumun õngörülebilirliğin somut olayda var olup olmadığı yönünden elde bulunan verilere bakıldığında Öncelikle -soruşturma sürecinde alınan ifadeler ile olaydan kışa stre önce ruhsat başvurusu yapılmış olmasmdan anlaşıldığı üzerebelediye ekiplerinin olaydan kısa süre Önce ilgili işyerine geldikleri, ruhsat alınmasıkonusunda uyarıda bulundukları görülmüştür. Buna ek olarak aynı binada faaliyet gösteren farkh iş kollarındaki işletmelerin Belediye tarafindan defalarca denetlendiği, inühürlendiği bizzat Belediye tarafından Başsavcılığa iletilen yazılı belge ile ifade edilmiştir. Dolayısıyla söz konusu binaya belediye ekiplerinin patlamadan önce birden fazla kez olmak Özere geldikleri hatta patlamanın yaşandığı işyerine gelerek işyerinin ruhsatsız olduğunu tespit ettikleri açıktır.

92. Buna göre patlamanın yaşadığı binada daha Önce denetim ve mühtrleme işlemleri yapan hatta patlamanın gerçekleştiği işyerini olaydan kısa stre önce ruhsat almasıkonusunda uyaran, anılan işyerini hem yürütülen faaliyet hem de imar bakımından denetlemek gerektiğinde işlem yapmakla mükellef olan belediye görevlilerinin detaylımevzuat hükümleriyle düzenlenen, sıkı koşullara bağlanan, taşıdığı risk yüksek olan ancak mevcut durumda kaçak olarak yapılan patlayıcı üretim faaliyetine dair gerçek ve yakın bir riskin varlığından haberdar olduğu, bir başka deyişle yaşamsal açıdan ciddi sonuçlar doğuracak bu olayın öngörülebilir olduğu şüpheye yer bırakmayacak şekilde açıktır.
Irdelenmesi (2) Öugürülebflir Risk Karşısında Makul Adımların Atılp Atılmadığmm 
93. Bu aşamada tespiti gereken husus, riskin varlığından haberdar olan kamu makamlarının yaşamı koruma yükümluluğü bağlamında kendilerinden beklenen etkili/pratik tedbirleri almak adına makul adımlar atıp atmadığıdır. Bir başka ifadeyle kamu makamlarının önleyici nitelikte uygun Önjemler alarak patlamayı ve ölümcül sonuçlarını engellemek için gereken özeni gösterip göstermediğinin belirlenmesi gerekmektedir.

94."İlgili Hukuk" kısmında aktarılan mevzuat hūkümlerinden de açıkça anlaşıldığıüzere belediye görevlilerinin meskenleri imar mevzuatına uygunluk açısından denetlemek ve tespit ettikleri aykırılıklar nedeniyle cezai işlem uygulamakla mükellef oldukları izahtan varestedir.

95. Aynıca belediyelerin salt imar mevzuatı açısından değil işyerlerini ruhsatlandırmak, işyerinde gösterilen faaliyet için gereken izin ve ruhsatların alnıp alınmadığı denetlemek ve tespit ettikleri aykırlıklar nedeniyle de işlem yapmak (gerektiğinde faaliyeti durdumak) yönūnde kesin yükümlūlükleri bulummaktadı.
96. Yukarıda aktarıldığı üzere patlamanın gerçekleştiği binanın iskân izni yoktur.Ayrıca streçte alınan bilirkişi raporları ile ruhsata aykın olarak çatı katı inşa edildiği ve yapımalzemesinin patlamanın etkisini, vebametini artıracak şekilde zayıf olduğu tespit edilmiştir.Bununla birlikte patlamanın yaşandığı işyerinde yapılan ve oldukça yüksek risk barındırmasınedeniyle sıkı şartlara bağlanan Üretim faaliyetine ilişkin olarak alınmış bir ruhşat sðz konusu değildir. Binanın 1992 yılında kullamılmaya başlandığıve patlamanın yaşandığı 2008 yılına değin uzun bir sürę iskânsız olarak kullanıidığı, bu dönemde imar mevzuatı bağlamında herhangi bir işlem yapılmadığı görülmūştür. Bir başka ifadeyle 16 yıl gibi bir süre boyunca bina, imar mevzuatıma aykırı bir biçimde ve Üstelik riskli İretim faaliyetlerini de içerecek şekilde ticari bir alan olarak hiçbir engelle karşılaşılmadan kullanımıştır.
97.Bunun yanında patlamanın sebebi olan üretim faaliyetinin işyerinde çaltşanların beyanlarına göre yaklaşık beş yıldır devam ettiği, bu süre zarfında binaya başka işletmelerin denetimi, mühürlenmesi için belediye ekiplerince defalarca gelindiği hatta 2007 yılı içinde ve patlamadan kısa süre Önce işyerinin ruhsatsız çalıştığının anlaşılması Özerine belediye ekiplerinin işyerine geldiği anlaşılmıştır, Patlamaya sebep olan işletmenin patlamadan kısa süre ōnce ve 2007 yılt içinde ruhsatsız çalıştiğı tespit edilmişse de bu tespit sonucu herhangi bir işlem yapılmadığı, üretimin durdurulması, işyerinin mühürlenmesi gibi bir edimde hulunulmadığı anlaşılmıştır. İşyerinde yürütülen faaliyetin sıradan bir üretim faaliyeti olmayıp oldukça yüksek risk içeren, sıkı denetim sürecine ve izin prosedürüne bağlanan patlayıcı madde tretimi olduğu dikkate alındığıda işyerinin ruhsatstz olduğunun anlaşııp Dretime devam edilmesi, herhangi bir yaptırım uygulanmaması suretiyle buna zımnen izin verilmesi yaşamı koruma ytkūmlūlağune dair makul adımların atılmadığı noktasında ciddi ve belirleyici bir veridir.

98. Bu veriler ışığında mesken olarak dahi kullanılması mümkün olmayan, 16 yıl boyunca iskânsız olarak kullanılan binada oldukça riskli Üretim faaliyetinin ruhsatsız/izinsiz yürütüldüğunün anlaşılmasına karşın Üretim faaliyetinin durdurulması adına herhangi bir işlem yapılmaması nedeniyle idarenin yaşamı koruma yükümlülüğü bağlamında makul adımlar atmadığı, tehlikenin gerçekleşmesini Önleyebilecek hiçbir Önlem almadığıgörülmüştür. Sonuç olarak kamu makamlarının ellerindeki hukuki/kurumsal altyapı ile desteklenmiş kamusal güeü, yaşamı koruma yūkümlülāğü doğrultusunda etkili bir biçimde devreye soktuğu söylenemeyecek olup tehlikeliskaçak yapılan üretim faaliyetine dair risk yömünden sonuç doğurmaya elverişli tedbirlerin alunması ve uygulanması komusunda yetersiz kalındığı, yaşamı koruma yükümlülüğune aykarı davranıldığı açıktır.
99. Yaşamı koruma yükümlālüğüne ilişkin yapılan bu tespitlerin ardından başvuru yollarının tüketilmesi kuralı ile doğrudanbağlantılı olması nedeniyle yaşam hakkına ilişkin etkili yargısal korumanın sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilmelidir.

(3)Etkili Yargısal Yolun Tespiti 
100. Bu değerlendirme yapilırken öncelikle Anayasa Mahkemesinin içtihadının yaşam hakkınm ihlaline kasten sebebiyet verilmeyen durumlarda etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yüktmłtlüğün mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması ile yerine getiriłmiş sayılabileceği ancak kamu makamlarının olası sonuçiarın farkında olmalarına rağmen kendilerine verilen yetkiler kapsamında oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadığı durumlarda bireylerin hayatının tehlikeye girmesine neden olan kişiler aleyhine hiçbir suçlamada bulunulmamasının ya da bu kişilerin yargılanmamasının yaşam hakkmın ihlaline neden olabileceği yönünde olduğunu hatirlatmak gerekir (Kadri Ceyhan [GK], B. No: 2014/1924, 17/5/2018, § 89).Tehlikeli bir faaliyet (madencilik, patlayıcı üretimi vb.) kapsamıda Öngörülebilir bir riskin bulunduğu ve bu riskin bertaraf edilmesi için alınması gereken birtakım ðnlemler olduğu durumlarda, etkili yargısal sistem kurma yükümltlugü bakımından etkili bir ceza soruşturması yürütülmesi gerekliliği bulunmadığ söylenemez (Naziker Onbaşı ve diğerleri,B. No: 2014/18224, 9/5/2018, § 53). Bu perspektiften olay ele alındığında bu aşamada karar verilmesi gereken husus, devletin etkili yargısal sistem kurmaya ilişkin pozitif yüktımiülugu kapsamında hangi tür yargısal başvuru yolunun öngörülebilen tehlikelere rağmen ihınal gösterilerek makul tedbirler alınmaması sonucu ðłümtere yol açılan bu olaylara verilmesi gereken (yeterli) yargısal cevap olabileceğidir.

101. Yukarıda da aktarıidığı tzere somut olayda mesken olarak dahi kullanılmasımümkūn olmayan bir binada izinsiz/kaçak olarak yürūtülen oldukça riskli ticari faaliyete ilişkin olarak baştan sona denetimsizlik ve hukuksuzluğun hâkim olduğu bir görüntım sðz konusudur. Patlamanın gerçekleştiği işyerinde yürütülen faaliyet sıradan bir üretim faaliyeti olmayıp oldukça yūksek risk içeren, sıkı denetim sürecine ve izin prosedürüne bağlanan patlayıcı madde tretimidir. Bu kaçak Üretime karşın işyerinin ruhsatsız olduğun anlaşılıp üretime devam etmesine herhangi yaptırim uygulanmaması suretiyle zımnen izin verilmesi söz konusudur. Bu bağlamda somut olayı çevreleyen koşullar, kamu görevlilerinin basit hatası ya da dikkatsizliğini aşan bir hâlin söz konusu olduğunu açıkça görünür kılmaktadır.
102. Tehlikeli bir faaliyet kapsamında kişiśerin yaşamı ile vūcut bütünluğü üzerinde ortaya çıkan risklerin en aza indirilmesi gerekli önlemlerin alınması konusunda sorumluluğu bulunan kişilerin tespit edilebilmesi ve tespit edilen sorumluluklar karşısında devletin göstereceği yargısal tepki, benzer olaylanın yaşanmaması bakımından da önem taşımaktadır.Somut başvuruda yaşam hakkının güvenceleri bağlamında ceza soruşturmasını gerektirecek şekilde kamu makamlarının olası sonuçlaņın farkmda olmalarına rağmen kendilerine verilen yetkiler kapsamında oluşan riskleri bertaraf etmek için gerekli ve yeterli önlemleri almadığıbir süreç söz konusudur. Bu durumda somut olay için devletin yaşam hakkına dair usul yükümlülüğünün bir ceza soruşturmaşı yürütülmesinigerektirdiği kanaatine ulaşılmıştır,Diğer taraftan AlHM'in somut olay için etkili yargısal yol olarak ceza muhakemesini tespit etmesi de (bkz. § 29) ulaşılan sonucu destekler niteliktedir. Bu itibarla tazminat davasmın başvuru yollarının tüketilmesi ve etkili yargısal koruma sağlama gereklilikleri yönünden somut başvuruya etkisi olmadığı değerlendirilmiştir.

(4)Giderhmin Değerlendirilmesi 
103. Bu noktada, öngörülebilir olan tehlikeli/kaçak yapılan tretim faaliyetine dair risk yöntnden sonuç doğurmaya elverişli tedbirlerin alınması ve uygulanması konusunda yetersiz kalındığı tespit edilip devletin etkili ceza soruşturması yürütme yükümlülüğünün 

bulunduğu belirlendikten sonra kamu görevlileri hakkında suçlu oldukları yönünde hüküm kurulan ceza yargılaması ile yaşamı koruma yükümiülāğüne ilişkin müdahale bakımından etkili bir giderim sağlanıp sağlanmadığı değerlendirilmelidir. Bununla birlikte etkili bir telafi sağlanıp sağlanmadığınin değerlendirmesi yaptlırken eyleme ve suç türüne ilişkin belirlemenin mahkemenin takdirinde olduğunun altı çizilmelidir.

104. Bir yargısal yoiun sadece hukuken mevcut bulunmasının yeterli olmadıği, bu yolun uygulamada da etkili olması gerektiği açıktır. Etkililikten söz edilebilmesi için ise yargısal yolun hak ihlalini õnleyebilmesi, devam etmekteyse sonlandırabilmesi veya sona ermiş bir hak ihlalini tespit edip uygun btr giderim sunabilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda yaşam hakkı ihlalleri ile ortaya çıkan mağduriyetin giderildiğinden sõz edilebilmesi için yargımercilcrinin öncelikłe yaşam hakkı ihlalini açıkça ortaya koyması/hukuki sorumluluğu tespit etmesi ve bu durumu etkili bir giderim ile karara bağlaması gerekir (benzer değerlendirmeler için bkz. Senol Gūrkan, B. No: 2013/2438, 9/9/2015; Cezmi Demir ve diğerleri, B. No:2013/293, 17/7/2014). Yaşem hakkına ilişkin ihtalin/mağduriyetin ortadan kaldırıldığısonucuna ulaşılabilmesi için bu hususların yerine getirilmesi gerekmektedir.
105. Yargılama sürecine bakıldrğında Mahkemenin olayı çevreleyen koşullar aydınlattığı, olayda sorumluluğu bulunan kamu görevlilerini tespit ettiği, tespit ettiği kamu görevlilerinin suçunu, kusurunu patlama sonucuyla ilinti kurarak belirlediği, hapis cezalarına hükmettiği ancak HAGB kararı verdiği anlaşılmıştır. Bir başka ifadeyle šlümle sonuçlanan olayda kamu makamlarının görevlerinin gereklerini yerine getirmeyerek kişilerin mağduriyetine neden oldukları tespit edilmiş ve böylece yaşam hakkının esas boyutu bağlamında ihlal, δz olarak ortaya konmuştur (bkz. §§ 25-27). Usul boyutuna ilişkin olarak yapılacak incelemenin de konusu olmakla birlikte HAGB hükmünün başvurucular açısmdan yeterli ve etkili bir telafi imkânı sunup sunmadığının, diğer bir ifade ile yargılama sonucunun mağdur sifatını ortadan kaldınp kaldırmadığının incelenmesi gerekmektedir. Her ne kadar şahsi cezai mesuliyete ilişkin konulara değinmek ya da kişilerin suçlu olup olmadıklarına yönelik karar vermek Anayasa Mahkemesinin görevi kapsamında değil ise de kamu görevlilerinin ihmalleri, suçları için yapılan uygulamalara ilişkin olarak suçun, ihmalin ağırlık derecesi ile verilen ceza arasında açık orantısızlığın bulunduğu durumlarda Anayasa Mahkemesinin anayasal denetim yapma görevi bulunmaktadır (benzer değerlendirme için bkz. Cezmi Demir ve diğerleri, § 76).

106. Bu noktada Öncelikle ilgili mevzuatın derece mahkemelerine HAGB olanağıverdiğini belirtmek gerekir. Ancak bu bir zorunluluk olmayıp bu konuda hâkime tam bir takdir yetkisi tanınmıştır. Hâkimin takdiriyle, sanığın beş yıllık deneme süresi içinde yeni bir suç işlememesi durumunda kararın uygulanmaması ve sõz konusu davanin ilgili kanun gereğince otomatik olarak düşmesi söz konusudur.

107. Kamu görevlilerinin yergılanmasına neden olan fil güç kullenımına (şiddet,cebir) ilişkin olmasa da görevi ihmal/köttye kullanma suretiyle işlenen bir suç olsa da ağır/vahim sonuçlar doğurmuş bulunan eylemlerdir (eylemsizlik hālleridir). Kamu görevlileri yöntnden HAGB kararı ile sonuçlanan yargılama sürecine temel olam olayın 21 kişinin öldüğtntin, yüzden fazla kişinin yaralandığmın, geniş çaplı bir alana etki eden sonuçlarıitibarıyla ağır bir patlama olduğunun altını çizmek gerekir. Bir başka ifadeyle kamu görevlilerinin eylemi/eylemsizliği, sonuçları itibanıyla ağırchr. Üstelik patlamanın gerçekleştiği işyerinde yürütülen faaliyetin stradan bir ticari faaliyet olmaması, binanın iskânsız olması, faaliyetin taşıdığı risk nedeniyle sıkı denetim ve izin prosedürüne bağłanmışolmast, daha önce belediye ekiplerince ruhsatsız olduğu tespit edilmesine rağmen işyerinin 

faaliyetinin durdurulmaması, hemen akabinde patlamanın meydana geimiş olması hususlar eylemsizlik hâlinin vahametine ve ağırlığına işaret eden ōnemli verilerdir.
108. Ayrıca derece mahkemelerinin yaptıkları yargılama sonucunda verdikleri mahkümiyet kararı sonrası HAGB kararı verilebilmesi için objektif birtakım koşulların yanımda bir de subjektif koşul bulunmaktadır. Bu subjektif koşul, kanunda "sanuğın kişilik özeliklert ile duruşmadaki tutum ve davranışları" olarak belirtilmiş ve buna göre sanığın bir daha suç işlemeyeceği yönünde mahkemede bir kanaat oluşması gerekliliğine vurgu yapılmştır. Şüphesiz bu durumun takdiri hâkimlere ait olmakla birlikte samğın kişilik ōzellikleri değerlendirilirken sanığın bir devlet görevlişi olduğu ve sonuçları itibarıyla ağır bir ihmal gösterdiği gözönünde tutularak bu husus karar gerekçesinde tartışılmalı ve buna uygun bir takdir hakkı kullanıldığı kararda gösterilmelidir. Ağır bir ihmal sonucu gerçekleşen sonuçları itibariyla da vahim olan somut súrece dair ceza yargilaması neticesinde ulaşılan hükümde, gerek HAGB gerekse de takdirî indirim için olayın niteliğini ve kamu görevlilerinin gösterdiği ihmalin derecesini ele alan, bu niteliği haiz bir değerlendirmenin varlığından söz edilemeyeceği açıktır,
109. Yaşam hakkının ihlal edildiği derece mahkemelerince kabul edilmiş ise de HAGB kararı verilmesi nedeniyle ihlale ilişkin olarak yeterli ve uygun giderim sağlanamamıştır. Bu bağlamda oldukça riskli ve kaçak Üretim faaliyetine yðnelik denetimsizlik ile vücut bulan ve ağır sonuçlar doğuran suç için yasal zorunluluğun var olmadığt ve bu konuda tam bir takdir yetkisi bulunduğu hâlde, sanıklar hakkında hiçbir hukuki sonuç doğurmayacağı kanunda açıkça belirtilen HAGB müessesesinin uygulanmasıyla hākimlerin takdir yetkilerini, hukuka aykırı ve vahim sonuçlar doğuran bir eylemin hiçbir şekilde hoş görülemeyeceğini göstermek yerine bu eylemin sonuçlarımıolabildiğince aza indirgemek yönünde kullandıkları ve bu nedenle sanıklar açısından caydırıcılık ile mağduriyet açısından etkili giderim sağlanmadığı, başvurucuların mağdur sıfatının devam ettiği, kamu görevlileri hakkıda ihlale ilişkin olarak uygun ve yeterli bir giderim sağlamayan HAGB kararı verilmesinin Anayasa'nın 17. maddesi bağlamında koruma yükümlülüğünüin ihlal edildiğinin derece mahkemesince kabul edildiği anlamına gelmediği kanaatine ulaşılmıştır.

110. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının maddi boyutunun ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

Selahaddin MENTE$ ihlal sonucuna ek gerekçeyle katılmıştır.
liYaşam Hakkmın Usul Boyutu (Etkfli Soruşturma Yākümlülāğü)
11I. Devletin yaşam hakk; kapsamındaki pozitif yükümlulüklerinin usułe ilişkin yōnü, meydana gelen öldm olayının tüm yðnleriyle ortaya konulmasını, sorumluluğun belirlenmesine imkân tanryan etkili bir soruşturma yürütülmesini ve tespit edilen sorumlulara fiilleriyle orantılı cezalar verilmesini gerektirmektedir. Tehlikeli bir faaliyet kapsamında kişilerin yaşamı ile vücut bütünlüğü üzerinde ortaya çıkan risklerin en aza indirilmesi ve gerekli Bnlemlerin alınması konusunda sorumluluğu bulunan kişilerin tespit edilebilmesi ve tespit edilen sorumluluklar karşısında devletin göstereceği yargısal tepki, benzer olayların yaşanmaması bakımından da önem taşımaktadır.

112, Başvuruda, olaya ilişkin etkili soruşturma yürütüimediği ileri sürülmüiştür.Başvurucular, etkili soruşturma yürütülmediği sonucuna iki temel şikâyet noktasından 

harcket ederek ulaşmaktadır. Birinci şikâyet, belediye görevlilerinden S.K. hakkında zamanaşımı nedeniyle düşme kararı verilmesine, ikinci şikâyet ise diğer kamu görevlileri hakkında cezasızlık izlenimi oluşturacak şekilde HAGB müleşsesinin uygulanmasına ilişkindir,
113. Başvurucuların soruşturmanın resen ve derhâl başlatılmadığıa, soruşturmanın bağımsız ve stratle yürütülmediğine, soruşturmada olayı aydınlatabilecek ve sorumluların belirlenmesini sağlayabilecek bütün delilierin toplanmadığına ilişkin bir şikâyeti bulunmadığıgibi somut olayda etkili soruşturma yürūtme yūkümitılüiğüne ilişkin sðz konusu ilkelere aykırıhareket edildiğine ilişkin bir bilgi veya bulguya da ulaşılamamıştır.
114. Zeytinburnu Belediyesinin eski imar işleri eski müdtürü olan S.K. 27/8/2004tarihinde görevinden ayrildığıdan suç tarihi S.K. için en son 27/8/2004 olarak tespit edilmiştir. Yargısal süreçte S.K.nın görevinden ayrıldığı tarihte yürürlükte bulunan 765 sayılımülga Kanum būkümleri uyarınca ihmal suretiyle görevi kötüye kullanma suçu için 7 yıl 6aylık munzam zamanaşımı sttresiin sõz konusu olduğu, dolayısıyla 2o08 yılında meydana gelen patlama nedeniyle oluşan bu suça ilişkin dava zamanaşımı süresinin S.K. yöntınden ilk hüküm tarihi olan 2014 yılından Önce (yaklaşık 2012 yılınm başı) dolduğu tespit edilerek düşme kararı verilmiştir. Düşme kararının yargısal süreçteki gecikmeden ziyade yukarıda aktartlan fiilt durum -görevden ayrılma- nedeniyle suç tarihinin patlamadan uzun süre önce gerçekleşmiş olmasından ilerigeldiğianlaşılmıştır. Dolayısıyla S.K. yönünden davanın düşmesi, mahkemenin takdiri veya yargısal süreçte yaşanan gecikmeden ileri gelmediği için S.K. yönünden kurulan hükmün etkili soruşturma yükümlalüğüne yönelik bir ihlal doğurmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

115. Bununla beraber 2008 yılının hemen başında meydana gelen patlamaya ilişkin olarak 2008 ve 2009 yılları içinde Başsavcılık; bilirkişi raporu, ilgili kurumlardan elde edilen belgeler ve ifadeler dâhil olmak Üzere deliller toplanmış ve 2009 yılımın sonuna doğru kamu davast açılmıştır. Mahkeme ilk hükmünü 2014 yılını ortasında patlamanın meydana gelmesinden yaklaşık altı buçuk yı sonra vermiştir. Suçun nitelenmesinden dolayı verilen bozma kararı nedeniyle nihai hūküm 2019 yıhnın Mart ayında kesinleşmiştir, Bozma hūkmüÖncesi ve sonrası verilen hüktimler aynı delillere dayanmaktadır, farkhlık suçun nitelenmesine dair hukuki yoruma ilişkindir. Sonuç itibarıyla ceza soruşturması yaklaşık 11yıllık bir zaman dilimine yayılmıştır. Somut olayda, yargısal sürece katılan sayısı çok olmakla birlikte olayın oluş biçiminin ve koşullarını patlamanın ardından uzun bir süre geçmeden düzenlenen bilirkişiraporları ve tanık ifadeleriortaya çıkarılmış olmasi, suçnitelemesine dair bozma kararı ile strecin uzaması dikkate alndığında hukuki meselenin çōzümündeki güçlük, maddi olayların niteliği, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller gibi kıstaslar çerçevesinde başvuru konusu olayın I1 yıllık streyi makul kılacak ölçtide karmaşık görūntım arz etmediği, başvurucuların da yargılamanın uzamasına sebep olacak tutum ve usule ilişkin haklarımı kullanırken özensizliğini gösteren bir unsurun da saptanmadığı anlaşıldığından yargısal süreçte makul sürenin aşıldığı sonucuna ulaşılmıştır.
116. Diğer taraftan soruşturma yükümlūlüğü bir sonuç yükümltltğü olmayıp uygun araçların kullanılması yükümlülüığünü oluşturduğundan yargılamanm nihai olarak mutlaka belli bir ceza türüyle sonuçlanması gerektiği söylenemeyecektir. Ancak HAGß kurumunu uygulama olanağı mahkemelerin takdirinde oimakla birlikte mahkemelerin sanıkların filen cezasız kalmalarını sağlayacak şekilde hukuku uyguladıklarının tespiti hâlinde soruşturmanın etkinliğinin sağlanamadığısonucuna varlabilmektedir (Saleyman Deveci, B. No: 2013/3017,16/12/2015; Yumus Kalkan, B. No: 2013/4383, 18/2/2016; Mehmer Şah Ara$ ve diğerleri, B.No: 2014/798, 28/9/2016).


117. Cezasızhık, işlenen bir suçun somut olarak cezasız kalmasımı ifade etmektedir.Cezasızlık; sorumluların adalet Bnüne çıkarılmaması, işledikleri suçla orantılı bir biçimde cezalandırılmaması veya mahküm edildikleri cezanın infazının sağlanmamass şeklinde ortaya çıkabilmektedir. Cezasızlığınðnlenmesi durumunda bir yandan mağdurlar açısından gerekli giderim sağlanırken bir yandan yeni ihlallerin gerçekleşmesini engelleyecek caydırıcı bir etki ortaya çıkması mümkün olacaktır. İşlenen suç ile verilen cezalar arasında orantısızlık olmasıya da hiç ceza verilmemesi durumunda bu tür eylemlerin δnlenmesini sağlayabilecek caydırıcı bir etki ortaya koymaktan oldukça uzak kalınmakta, yaşam hakktnın idari ve yasal mevzuat aracılığıyla korunması huşusundakipozitif yükümlülügün yerine getirilememesi sonueu doğmaktadır (benzer değerlendirmeler için bkz. Suleyman Deveci, § 102).
118. HAGB kurumu, 5271 sayılı Kanun'un 231. maddesinde düzenlenmiştir. Sanık hakkında kurulan mahkūmiyet bükmünün hukuki bir sonuç doğurmamasını ifade eden ve doğurduğu sonuçiar itibariyla karma bir 8zelliğe sahip bulunan HAGB kurumu, denetim süresi içinde kasten yeni bir suçun işlenmemesi ve yükümlültiklere uygun davranılmasıhâlinde, geri bıraktlan hükmtın ortadan kaldırılarak kamu davasının 527i sayılı Kanun'un 223. maddesi uyarınca düşürüilmesi sonucunu doğurduğundan bu özelliğiyle sanık ile devlet arasındaki cezai nitelikteki ilişkiyi sona erdiren düşme nedenlerinden birini ołuşturmaktadır (Tahtr Canan, § 30). Bu bağlamda HAGB karari, asıl olarak kişiyi ceza tehdidi altında bırakmaktadır. Somut olayda olduğu gibi suçu işlediği sübuta eren kişinin cezalandırılmast ancak denetim süresi içinde kasten yeni bir suç işlemesi şartına bağlanmakta, böylelikle sorumluluğu mahkeme kararıyla sabit olan eylemi -yeni bir suç işlemediği takdirde- fiilf olarak cezasız kalmaktadır. Kanun koyucunun, işlediği suçtan dolayı kişinin tekrar topluma kazandırılmaşt amacıyla getirdiği bu cezasızlık kurumunun uygulanıp uygulanmayacağıdeğerlendirilirken her olayın somut koşulları çerçevesinde suçun niteliği ve sonuçlarının ağırlığı ile orantılı olarak yaptırımın caydıricılığ hususunun da gözardı edilmeden yorumlanması gerekmektedir.

119, Maddiyükümlüluğüne ilişkin değerlendirmede de belirtildiği Üzere yargılanmaya konu filler (ihmaller) sonuçları itibarıyla ağır bir etki yaratmış, çok sayıda insan hayatını kaybetmiştir. Kamu görevlilerinin görevi kðtüye kullanmak suçuna vūcut veren ihmalleri, yüksek risk içeren bir üretim faaliyeti yapan ve iskânsız bir binada bulunan işyerine ilişkindir, Bu işyerinin ruhsatsız faaliyet gösterdiği kamu görevlilerince olaydan kısa süre õnce tespit edilmiş ancak faaliyet durdurulmamış ve kisa süre sonra patlama meydana gelmiştir. Mahkemenin HAGB kararı sonucunda santkların deneme süresi içinde suçişlememesi hālinde bu ceza hiç verilmemiş sayılarak adli sicile yansımayacaktır. Verilen bu karar cezanın infazının ertelenmesinden daha gūçla bir etkiye sahiptir ve sanığın cezadan muaf tutulması ile sonuçlanmaktadır. Bu tespitler iştğında süreç bir bttin olarak değerlendiriłdiğinde Mahkeme, bu kararyla, HAGB'ye ilişkin yetkisini söz konusu eylemlere hiçbir şekilde müsamaha edilmeyeceğini göstermek için kullanmak yerine ağır bir mağduriyet meydana getiren eylemin sonuçlarını hafifletmek ya da ortadan kaldırmak için kullanmayı tercih ettiği izlenimini vermiştir.

120. Bu hâle göre soruşturmanın etkinliğinin sağlanmasının koşullarından biri olan sorumlularin filleriyle orantılıceza almaları koşulunun yerine getirilmediği ve cezasızlık sonucunun doğduğu anlaşılmiştir. Bu durum benzer ihlallerin önüne geçebilmek amacıyla caydırıcılığın sağlamması için devletin sorumluların uygun ve yeterli cezalarla cezalandırılmalarını sağlayabilecek nitelikte bir ceza soruşturması yürüitme konusundaki yükümlülüklerine açıkça aykırılık oluşturmaktadır. Ulaşılan bu sonucun bu tür durumlara 

hoşgörü ile yaklaşıdığı izlenimini uyandırdığıve bireylerin bu kapsamda devłete ve adalet mekanizmalarına olan gūvenlerini de zedeleyebileceği açıktır.

121. Açıklanan gerckçelerle Anayasa'nun 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının usul boyutunun da ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
Selahaddin MENTE$ ihłal sonucuna ek gerekçeyle katılmıştır.
3. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddest Yönünden 
122. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usuileri Hakkında Kanum'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucunun hakkınm ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıması için yapılması gerekenlere hükmedilir. …

(2) Tespi edilen thlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, thlali ve sonuçların ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya igili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapumasında hukuki yarar bulunmayan hällerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargilama yapmakla yülkcümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkdadığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya izerinden karar verir."
123, Başvurucular, ihlalin tespiti ve tazminat talebinde bulunmuştur.
124. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırilacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararını yerite getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumum ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 20[6/12506, 7/11/2019).
125. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtiğı sonuçların ortadan kaldırlması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zarariarın giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin ahnması gerekmektedir (Mehmet Doğan,§§ 55,5'T).

126. thialin mabkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediğidurumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216sayılı Kanun'un50.maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırlması için yeniden yargılama yapilmak üzere kararın bir ömeğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacryla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya ðzgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına 

bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kuumundan farklı olarak ilgilimahkemenin yeniden yargıama sebebinin variığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararīn kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlatüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek Üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

127. Incelenen başvuruda yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarımn ihlal edildiği sonucuna ulaşılmştır. Dolayısıyla ihlalin kamu görevlilerinin eylemi ile bu eylemle ilgili ceza yargılaması kapsamında mahkemenin işlemlerinden kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
128. Bu durumda yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlaline bağhısonuçların ortadan kaldırılması için 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (1)numaralıfikrasına göre yapiması gerekenlere hükmedilmelidir. Bu sebeple kararın bir Örneğinin başvuruya konu yargılama sürecinde tespit edilen eksikliklerin giderilmesi için yeniden yargılama yapılmak tizere Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

[29. Öte yandan somut olayda etkili soruşturma yüktmłūlüğünūn (usul boyutunun)ihlal gerekçelerinden biri makul sürede yargılamanın tamamlanmamasıdır, Bu nedenle ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığı zararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağıaçıktır. Dolayısıyla eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihłalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırlabilmesi için yaşam hakkının maddi ve usul boyutlarının ihlali nedeniyle yahızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvuruculara tazminat &denmesi de gerekmektedir. Bu nedenle etkili soruşturma yükümlülüğünün ihlal edilmesine bağlı olarak ihlalin tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvuruculara toplamda net 1.200.000 TL manevi tazminatın ekli listede belirtildiği şekilde ödenınesi gerekmektedir.

130. Anayasa Mahkemesinin madditazminata hükmedebilmesi için başvurucunun uğradığıı iddia ettiği maddi zarar ile tespit edilen ihlal arasında illiyet bağı bulunmahdır.Başvurucuların bu konuda herhangi bir belge sunmamış olması nedeniyle maddi tazminat talebinin ve tazminata ilişkin diğer taleplerin reddine karar verilmesi gerekir.
131, Dosyadaki belgelerden tespit edilen yargtlama giderlerinin ekli listede belirtildiği şekilde başvuruculara ödermesine karar verilmesi gerekir.
VL HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
başvurunun vefat nedeniyle DÜŞMESİNE,A. Başvurucu Ebru Çolak, Miyeser Kızılçam ve Nebiye Kara yönünden 
OLDUĞUNA,B. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDtLEBiLİR 
usul boyutunun IHLAL EDILDİGINE,C. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının maddi ve 

D. Kararın bir Ömeğinin Anayasa'nın I7. maddesinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Bakırköy 6. Ağır Ceza Mahkemesine (ihlal E.2017/523, K.2019/12 sayılı karara ilişkindir) GÖNDERILMESINE,
E.Başvuruculara net 1.200.000 TLmanevi tazminatın [Ekli Liste] de belirtildiği şekilde ÖDENMEStNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDINE,
F. Yargiama giderlerinin ekli listede belirtildiği şekilde başvuruculara ÖDENMESINE,
G. Ödemelerin, kararm tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, δdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten õdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir ömeğinin Adalet Bakanlığma GÖNDERILMESİNE 15/3/2022tarihinde OYBIRLİĞIYLE karar verildi.


Başvuru Numarası : 2018/5075Karar Tarihi : 15/3/2022
FARKLI GEREKÇE 
Başvuruya konu somut olayda bazı kamu görevlilerinin görevi kðtüye kullanma -görevin gereklerine aykırı hareket etmek suretiyle- suçunu işledikleri gerekçesiyle 10 ay ile I yıl 8 ay arasında değişen hapis cezaları ile cezalandırıldıkları ve bu cezaların açıklanmalarının geri bırakıldığı anlaşılmıştır.

Ilk olarak, olayların oluşumuna ilişkin delillerin değerlendirilmesinin idari ve yargısal makamları ödevi olduğu, Anayasa Mahkemesinin ilgilimakamlarının yerine geçecek şekilde delillerin değerlendirmesini yepmasmın veya yürütülmesi gerekli olan soruşturma işlemlerini belirlemesinin söz konusu olamayacağı belirtilmelidir (bkz.§ 83).Îkinci olarak, Anayasa Mahkemesinin başvuruya konu soruşturma ya da kovuşturmaların nasıl somuçlanacağı veya sorumlularının suçluluk/sorumluluk dereceleri ile doğrudan ilgilenmediği vurgulanmalıdır. Sonuç olarak, kişilerin cezai sorumluluğu ile ilgili meseleleri çözmek Anayasa Mahkemesinin doğrudan görevleri arasıda değildir.
Diğer taraftan, başvuruya konu kovuşturmaya bakıldığında, kamugörevlilerinin 5237 sayılı Kanunda insan hayatım tehlikeye atan suçlarla ve dolayısıyla Anayasa'nın [7.maddesi gereğince yaşam hakkının korunmasıyla hiçbir ilişkisi olmayan “görevi kðtüye kullanma" suçundan sorumlu tutuldukları görülmüştür. Hal böyle olunca; yetkili makamların,söz konusu kamu görevlilerinin, görevlerinin gerekleriniyerine getirmediklerini tespit etmekle birlikte başvurucuların akrabalarının šlümleri ile ilgili sorumlufukları bulunup bulunmadığına ilişkin bir değerlendirme yapmadıkları sonucu ortaya çıkmaktadır. Bu durum ise olayda yaşam hakkını koruyamamaktan kaynaklanan sorumlułuğun dolaylı olarak da olsa kabul edildiği anlamına gelmemektedir. Başvuruya konu kararda yaşamı koruma yükümlüluğünün ihlal edilmesinden kaynakl bir sorumluluk tespit edilmemiştir, Kamu görevlilerinin yerine getirmedikleri sorumlulukları ile ðltmler arasındaki illiyet bağı tartışılıp göz önünde tutulmamıştır. Bu durum ise yetkili mercilerin kazanın son derece trajik ve ciddi sonuçlarına gereken Önemi verdiklerini düşünebilmeyi mümkn kılmamaktadır. Bu eksiklik olaydan sorumlu kişilerin sonuçta yetersiz cezalarla cezalandırıimalarına yol açmıştır.
Buna gðre, başvuruya konu yargısal süreçte, sðz konusu kamu görevlilerinin olaydaki sorumluluklarının tespit edildiğini ve benzer olayların gerçekleşmesi Önlenerek yaşam hakkının korunması amacıyla Tūrk Ceza Kanunu'nun caydırıcı işlevinin etkili şekilde uygulandığım söylemek mümkün değildir.

Oye Selahaddin MENTEŞ