Anayasa Mahkemesinin 13/1/2021 Tarihli ve 2017/38317 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-05

5 Mart 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31414
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR 
ŞEHMUS ALTUĞRUL BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/38317Karar Tarihi :13/1/2021
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Raportörler : Ömer MENCIK Ayhan KILIÇBaşvurucu : Şehmus ALTUĞRUL 
I.BAŞVURUNUN KONUŞU 
1.Başvuru, yüksek lisans eğitiminin geçersiz sayıłlması nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/11/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ōn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapıImasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapımasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görūşünt bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şōyłedir:
9. 1990 doğumlu olan başvurucu, lisans eğitimini Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesinde başarı ile tamamlamıştır.


10. Başvurucu; Dicle Üniversitesi (Üniversite) Sosyal Bilimler EnstitüsüMūdürlüğtnün (Enstitü) Kūrt Dili ve Kültürü Ana Bilim Dalında açtığı ve 30unu Zazaki lehçesie, 120'sini Kurmanci lehçesine tahşis ettiği toplam l50 kişilik tezsiz yüksek lisans eğitim programına őğrenci alımı için yapılan sınava başvurmuştur.
11.S8z konusu sınavın 21/1/2013 tarihinde yapılacağı Enstitünūn intemet sitesinde duyurulmuş ancak sınav sorularının interette sınav öncesi yayımlanması nedeniylesinavın 21/1/2013tarihinden bir gtn sonra yapıimasına karar veriimiştir. Sınav 22/1/2013 tarihinde yapılmış ve başvurucu da sınava katılmıştır. Başarılı olan başvurucu, anılan yüksek lisans programının Kurmanci lehçesine kaydını yaptırmıştır.

12. 22/1/2013 tarihinde yapılan stnava yõnelik olarak 1/2/2013 tarihinde bir iptal davası açılmıştır. Aynı davada işlemin yürütmesinin durdurulmaşı da istenmiştir, Öncelikle Diyarbakır 1. Idare Mahkemesi sınava ilişkin olarak 9/7/2013 tarihinde yürütmeyi durdurma kararı almış ve anılan karar 29/7/2013 tarihinde ilgili idareye tebliğ edilmiştir. Yürütmeyi durdurma kararıma idarece yapılan itiraz ise Diyarbakır Bölge Idare Mahkemesince 19/8/2013tarihinde reddedilmiş ve bu karar idareye 29/8/2013 tarihinde teblig edilmiştir. Ancak Üniversite sðz konusu kararın gereğini yerine getirmemiştir.

13.Üniversite, başvurucunun da aralarında bulunduğu öğrencilere gerekli dersleri vererek başarılı olanların yüksek lisans programını 29/7/2013 tarihinde tamamlamalarınısağlamıştir.

14. Başvurucu, eğitimini tamamladıktan sonra Diyarbakır 1. Idare Mahkemesi 26/9/2013 tarihinde sınav işleminin iptaline karar vermiştir. Îlk derece mahkemesi; kararında ilgili idarenin sınavın ertelenmesi duyurusunda yaptığı çelişkili açtklamaların bir belirsizliğe neden olduğunu, erteleme kararından sonra usultne uygun bir ilan yapılıp sınavın tekrarlanması gerekirken bunun yapılmadığını belirtmiştir. tlk derece mahkemesi ayrıca kişilere eşit yarışma imkânımın tanınmadığını, belirsizlik ortamında sınavın tekrar edildiğini kabul etmiş ve sınavın iptaline karar vermiştir.

15.Anilan kararın temyiz edilmesi Üzerine Dantştay Sekizinci Dairesince [0/9/2015tarihinde onama kararı verilmiş, Danıştay kararına karşı yapılan karar dūzeltme talebi de aynıDairece reddedilmiștir.

16. Üniversitenin sağladığı imkân ile eğitimine devam eden ve yüksek lisans eğitimini tamamlayan başvurucu, adına diploma ya da mezuniyet belgesi verilmesi talebiyle 16/11/2015 tarihinde Üniversiteye başvurmuştur.

17. Başvurucunun diploma ya da mezuniyet belgesi verilmesi talebiyle yaptığıbaşvuru, yüksek lisans programına ilişkin işlemlerin mahkeme karan ile iptal edildiği belirtmeksuretiyleEnstitüsü tarafindan 11/1/2016 tarihindereddedilmiştir.Başvurucu ret işleminin iptali talebiyle Diyarbakır 2. Idare Mahkemesinde (Mahkeme) 9/3/2016 tarihinde dava açmıştır. Dava dilekçesinde, diploma almaya hak kazandığı hâłde hakstz ve dayanaksız olarak diplomasının verilmediğini ileri sürmüştür. Başvurucu, derse devam zorunluluğu bulunan eğitimini emek vererek ve masraf yaparak tamamladığını ancak diplomasının verilmemesi nedeniyle bu eğitimden elde edeceği tüm faydalardan mahrum kaldığınıbelirtmiştir. Söz konusu sınavın iptali kararının ortaya çıkmasında hiçbir kusurunun bulunmadığını vurgulayan başvurucu; tüm kusurun idareye ait olduğunu, buna rağmen 

mağdur edildiğini ifade etmiştir. Başvurucu ayrıca eğitimini tamamlamış olması sebebiyle mahkeme kararının uygulanmasının imkânstz hâle geldiğini savunmuştur. Başvurucu son olarak mahkeme kararının uygulanmasının ölçülo olması, hukuki güvenlik ve belirlilik ilkelerini ihlal etmemesi gerektiğine işaret etmiş; diplomasının iptal edilmesinin kazanılmışhaklarını ve hukuki güvenlik ilkesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

18. Mahkeme, başvurucunun açtğı davayı 27/10/2016 tarihinde reddetmiştir.Kararın gerekçesinde;
i, Diyarbakır 1. Idare Mahkemesinin 29/7/2013 tarihlisınavın yürütmesinin durdurulması kararına yapılan itirazın Bölge Idare Mahkemesince reddedilmesinden sonra idarenin bu kararı uygulaması yūkūmlalüğünün doğduğu belirtilmiştir.
ii.Bu kapsamda (1) sōz konusu sinava usule uygun bir şekilde başvuru yapan tüm adayların yeniden düzenlenecek bir sınava alınmast, (2) bu sinavda başarılıolanların bahsi geçen eğitim programına kaydının yapılmasi, (3) bu uygulama sürecinde söz konusu programa kaydolan öğrencilerin ise anılan program ile ilişiklerinin kesilmesi gerektiği ifade edilmiştir.

iii. Davalı idare tarafindan hareketsiz kalınarak başvurucunun programıtamamlamasının sağlanması eleştiri konusu yapılmıştır. Idarenin yargıkararının uygulanması hususunda hareketsiz kalması sonucunda"giriş koşulların taşımadhığıaçıkça gōrülen eğitim programına devam etmiş olan davacımn" söz konusu eğitim programına devam etmesinin sınava girememiş diğer kişilerin haklarınıetkileyeceğinden Öğrenci statüsünün kazanılmış hak olarak kabulüne olanak bulunmadığıvurgulanmıştır.Söz konusu dōnemde gerçekleştirilen eğitimibaşarılıbir şekilde tamamlamış olsa bile başvurucuya diploma verilmesinin hukuki dayanaktan yoksun olacağı kabul edilmiştir.

iv. Başvurucunun usulüne uygun bir şekilde gerçekleştirilecek yeni bir girişsınavında tekrar başarılı olması durumunda ise yasal dayanaktan yoksun olarak tanımlanan eğitim dönemindeki başarıh sayıima hususunun kazanılmış hak sayılabileceği ifade edilmiş, bu durumda başvurucuya giriş koşullarını daha sonra tamamladığı programı bitirdiği kabul edilerek diploma verilebileceği belirtilmiştir.
19. Başvurucunun anılan karara karşı benzer gerekçelerle yapmış olduğu istinaf başvurusu Gaziantep Bölge Idare Mahkemesi 4. Idari Dava Dairesince 26/9/2017 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

20.Başvurucu, karardan 18/10/2017 tarihinde haberdar olmuş; 17/1 1/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLI HUKUK 
21. 4/11/[981 tarihli ve 2547 sayılı Yūksekōğretim Kanunu'nun "Diploma alma.ders kredilerinin hesaplanmasi, öğrencilik haklarından yararlanma ve sınavlar" kenar başlıklı 44, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"a Yükseköğretim kurumlarının önllsans, lisans ve lisansūstü düzeyindeki diploma programlarına kayulı öğrenctler, bu madde hükümlerine göre belirlenen ders kredileri ve diğer yükümlülükleri başarı ile tamamlamaları halinde; önlisans, lisans, yüksek lisans veya doktora diploması alu.…."

22. 1/7/1996 tarihli ve 22683 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürüriüğe giren mūlga Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 2. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
" a) (Değişik: RG-02/06/2007-26540) Yüksek lisans programmna başvurabilmek için adayların bir lisans diplomasına sahip olmaları ve Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖŠYM) tarafından merkezi olarak yapılan Akademik Personel ve Lisansüstü Eğitim GirlşSınavından (ALES) başvurduğu programın puan türünde 55 standart puandan αz olmamak koşuluyla ilgili senatoca belirlenecek ALES standart puanına sahip olmaları gerekir. Yüksek lisans programlarına oğrenci kabulünde, ALES puanı yanı sıra gerekirse, lisans not ortalaması ve mülakat sonucu da değerlendirilebilir. Bu değerlendirmeye tlişkin hususlar ile başvuru için adayların sağlaması gereken diğer belgeler (referans mektubu, neden yüksek lisans yapmak istediğini belirten kompozisyon, uluslararası standart sıavlar vb.) ve hangi düzeyde yabancı dil bilgisi gerektiği, ilgili senato tarafindan düzenlenen yönetmelikle belirlentr. ALES puanının %50'den αz olmamak koşuluyla ne kadar ağırlıkla değerlendirmeye almacağı, ilgili senato tarafından belirlenir. lgili üniversite veya yüksek teknoloji enstitusü, yalnız ALES puanı ile de öğrenci kabul edebilir. Ancak Gūzel Sanailar Fakülteleri ile Konservatuvarlara öğrenci kabulünde ALES'e girmlş olma koşulu aranmaz (Ek cümle:RG-11/11/2012-28464) Tezsiz yüksek lisans programlarına öğrenci kabulünde,ALES notu getirme şartı ve ALES taban puan ūntversite senatolarinca belirlenir."
23. 6/l/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usult Kanunu'nun 28.maddesinin birinci fikrası şöyledir.

"1. Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergt mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarınm icaplarına gōre tdare, gecikmeksizin işlem tests etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günū geçemez."
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
24. Mahkemenin 13/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüłdü:
A.Başvurucunun Iddiaları
25. Başvurucu, Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Mädürlüğünün Kürt Dili ve Küłtürü Ana Bilim Dalında açtığı yÜksek lisans eğitim programını başarıyla tamamladığını ancak yüksek lisansa giriş sınavının İdare Mahkemesince iptal edildiği gerekçe gösterilerek tarafina diploma verilmediğini belirtmiştir. Başvurucu ayrica sınavın iptal edilmesine ilişkin süreçte herhangi bir şekilde haberdar olmadığını, sınava ilişkin yargısal anlamda bir karar verilmeden eğitimini tüm yükümlālaklerini yerine getirerek tamamladığını ve diploma almaya hak kazandığını ifade etmiştir.

26. Bundan başka başvurucu; eğitimini tamamlaması ile birlikte diploma almaya hak kazandığıni, bu durumun bir kazanılmış hak olduğunu, kendisine atfedilebilecek bir kusur olmamasına rağmen diplomasının verilmediğini ileri sürmūştür. Son olarak başvurucu 2015 yılında girmiş olduğu Kamu Personel Seçme Sınavında (KPSS) Kürt dili ve kültürūalanínda Türkiye birincisi olduğunu ancak diplomasının verilmemesi nedeniyle atanma talebinde bulunamadığını iddia etmiştir. Tam bu nedenlerle başvurucu, eğitim hakkının ihlal edildiğini savunmuştur.


27. Bakanlık görüşünde, ðncelikle olağan başvuru yollarının tüketilip tüketilmediği noktasında bir açıklama yapılmıştır. Bakanlığa göre yūksek lişans eğitimini tamamlamasısonrasmda başvurucuya diploma verilmemesi ile eğitim hakkına yönelik olarak gerçekleşen mūdahalede başvurucuya atfedilebilir bir kusurun bulunmadığının kabul edilmesi durumunda Anayasa'nın 125. maddesi gereğince oluşan zararın tazmini gündeme gelecektir. Bu zararın tazmini ise ancak idari yargıda açılacak tam yargı davası ile mümktın olacaktır.
28. Bakanlığa göre ayrıca tam yargı davasının olumlu sonuçlanması için iptal davasının ne şekilde sonuçlandığının bir Önemi yoktur. Bakanlık bu noktada son olarak zararın giderilmesi noktasında birçok Danıştay kararının bulunduğunu belirtmiş ve etkili bir olağan kanun yolu olan tam yargı davası açma yolunun tüketilmeden yapılan başvuruda,başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmesi gerektiğini ifade etmiştir.

2.Bakanlık daha sonra başvurunun esasına dair görüşlerini açıklamıştır. Bakaniığa gõre idare, yüksck Jisans programına giriş sınavının iptali sonrasında iptaj edilen idari işlem ve bu işleme bağlı olarak tesis edilen işlemleri tüm hukuki sonuçları ile birlikte geri almak zorundadır. Bakanlığa göre ayrıca bu zorunluluk gereğince idare, yürütmeyi durdurma ve sonrasında verilen iptal kararı sonrasında başvurucunun kaydını silmek zorundadır. Bakanlık somut olaydaki uyuşmazlığın bu hususa ilişkin olmadığını, idarenin hatası nedeniyle başvurucunun elde ettiği δğrenci statüsünün kazanulmış bir hak olarak görülūp görülemeyeceğine ilişkin olduğunu belirtmiştir.

30. Bu tespit sonrasında Bakanlık; bir üniversiteye kabulde sinavda başarılı olma koşulunun getirilmesinin eğitim hakkına yönelik izin verilen bir sınırlama olduğunu,başvurucunun da somut olayda bu koşulu yerine getirmediğini ifade etmiştir. Bakanlığa göre bu koşul yerine getirilmeksizin hatalı olarak elde edilen öğrencilik statüsünün geri altnmaması talep edilemez Son olarak Bakanlık, mahkeme kararinda başvurucunun yeniden yapilacak bir sinav sonrasında diplomasını alabileceğinin belirtildiği hususuna da vurgu yapmıştır. Bakanlık, başvurucunun şikâyetlerinin incelenmesi sırasında bu açıklamaların dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.

B. Değerlendirme 
1. Kabnl Edilebilirlik Yönünden 
31. Bakanlık, başvurucunun tam yargı davası açabileceğinden bahisle başvuru yollarının tüketilmediği yönūnde görüş bildirmiştir.

32. Anayasa'nın 148. maddesinin üçünc0 fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
33. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunulabilmesi için Önceliklc olağan kanun yollarinın tüketilmesi zorunludur.Başvurucunun bireysel başvuru konusu şikâyetini öncelikle yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğu bilgi ve delilleri zamanında bu makamlara sunması, bu streçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli δzeni göstermişolmașı gerekir (Ismail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177, 26/3/2013, § 17).

34. Başvuru yollarının tüketilmesi gereğinden söz edilebilmesi için öncelikle hukuk sisteminde hakkının ihlal edildiğini iddia eden kişinin başvurabileceği idari veya yargısal bir hukuki yolun öngörülmūş olması gerekmektedir. Ayrıca bu hukuki yolun iddia edilen ihlalin sonuçlarını giderici, etkilive başvurucu açısından makul bir çabayla ulaşılabilir nitelikte olması ve sadece kâğıt Üzerinde kalmayıp filen de işlerliği olması gerekmektedir. Olmayan bir hukuki yolun tüketilmesi başvurucudan beklenemeyeceği gibi hukuken veyafiilen etkili bulunmayan, ihlalin sonuçlarını düzeltici bir vasıf taşımayan veya aşirı ve olağan olmayan birtakım şeklî koşulların öngörüłmesi nedeniyle filen erişilebilir ve kullanılabilir olmaktan uzaklaşan başvuru yollarının tüketilmesi zoruniuluğu bulummamaktadır (Fatma Yıldırım, B.No: 2014/6577, 16/2/2017, § 39; Erol Aks0y (2) [GK], B. No: 2016/11026, 12/12/2019, §50).

35.Somut olayda başvurucu, almış olduğu eğitimin sonucunda kendisine diploma verilmesini idareden talep etmiştir. Ancak idare, giriş sınavının Diyarbakır 1. Idare Mahkemesince iptal edildiğini gerekçe göstererek eğitimini başarı ile tamamlayan başvurucuya diploma vermemiştir. Ihlal iddiasının konusunu da başvurucuya diploma verilmemesi şeklindeki bu işlem oluşturmaktadır. Bu durumda eğitimini başarı ile tamamlayan başvurucunun diploma alması sonucunu doğurabilecek bir yol, somut olay bakımından etkili bir yol olarak kabul edilebilecektir. Bir diğer deyişle eski hâle getirme (restitutio in integrum) ilkesine uygun olacak bir başvuru yolu somut olay bakımından etkili bir yol olarak değerlendirilebilecektir. Eski hâle getirme ilkesine uygun olan başvuru yolunun ise diploma verilmemesine ilişkin idari işlemin hukuk aleminden kaldırlması sonucunu doğuracak bir niteliği olan iptal davaşı olduğunda kuşku yoktur.

36,İdari işleme karşı açılan iptal davasının amacı, idari işlemin hukuka aykırılığının tespit edilmesini ve işlemin iptal edilmesi suretiyle işlemin tesisinden önceki duruma geri dönülmesini sağlamaktır. Bireysel bir işleme karşı açılan iptal davasında kurulan iptal hükmügeçmişe etkili olup idari işlemi geçmişe yönelik olarak hukuk âleminden kaldırır. Diğer ifadeyle idari mahkeme tarafindan iptal edilen bir idari işlem, hiç tesis edilmemiş sayılır (Erol Aksoy (2), §52). Ancak tam yargı davası, ilgilinin bir idari işlem ya da eylemden kaynaklanan maddi veya manevi zararın tazminini sağlayan bir yol niteliğini taşımakta; idari işlemin hukuk âleminden kaldırılması sonucunu doğuracak bir niteliği içinde barindırmamaktadır.

37. Sonuç olatak başvurucunun ihlal iddiasının konusunu oluşturan diploma verilmemesi şeklindeki idari işlemin sonuçlarını düzeltici nitelik taşıyan yolun bir iptal davasıile gerçekleşebileceği,tam yargı davası neticesinde ulaşılacaksonucun başvurucunun eğitiminin geçersiz kılnması sonucunu doğuran diploma vermeme şeklindeki işlem fizerinde bir etki yapmayacağı anlaşımıştır. Bu nedenle başvurucunun iptal davası yolunu tūkettikten sonra bireysel başvuruda bulunması hususu dikkate alındığında etkili başvuru yolunu tükettiği değerlendirilmiştir.

38. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Hakkı Kapsamı ve Müdahalenin Varlığı
39. Anayasa'nın 42, maddesinin birinci fikrası şöyledir:

"Kimse, eğitim ve Öğrenim hakkandan yoksun brakulamaz."
40.Eğitim, Anayasa tarafindan doğrudan güvence altına altmış bir haktır. Ayrıca eğitim, çok özel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir. Demokratik bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının vazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu da aşikârdıt (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, B. No: 2013/583, 10/12/2014, § 66). Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında eğitim hakkının yükseköğrenim seviyesini de kapsadtğına (Hikmet Balabanoğlu, B. No: 2012/1334, 17/9/2013, § 28; Ihsan Asutay, B. No: 2012/606,20/2/2014, § 36), belli bir zamanda mevcut olan eğitim kurumlarına etkili bir biçimde erişimin sağlanmasını gūvence altına aldığına (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 68), kamu otoritelerinebireyin eğitinı veδğrenim almasını engellememeşeklinde birnegatif õdev yüklediğine (Adem Oğüt ve diğerleri, B. No: 2014/20527, 22/11/2017, § 44; Yūksel Baran, B.No: 2012/782, 26/6/2014, § 36) karar vermiştir.

41. Bununla birlikte eğitim kurumlarına erişim hakkı, eğitim hakkının sadece bir yōnūnü olưşturmaktadır, Hakkın etkili olması için buna ilave olarak eğitim alan kişi aldığıeğitimden menfaat sağlama imkânına da sahip olmalıdır. Bu imkâna sahip olabilmek için ise bir Ölkede yürürlükte olan kurallara uygun olarak tamamlanan eğitimin ülkenin resm?makamlarınca tanınması gerekmektedir (Rauf Bekiroğlu, B. No: 2014/127, 19/7/2017, § 25).
42. Başvurucunun almış olduğu eğitimin sonunda diploma verilmesini istemesi,aldığı eğitimden menfaat sağlaması ve eğitiminin ülkenin resmî makamlarınca tanınması için bir gerekliliktir. Aksi takdirde başvurucu, aldığı eğitimden menfaat sağlayamadığı için eğitimi geçersiz kılınmış olacaktır. Bu nedenle başvurucuya tamamlamiş olduğu eğitim sonrasında diploma verilmemesi, dolayıssyla bu eğitimingeçersiz sayılması başvurucunun eğitim hakkına mūdahale edilmesi anlamına gelir.

b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
43. Anayasa'nın 13.maddesi şðyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, …. yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, … demokratik toplum düzeninin .. gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykarı olamaz."
44. Yukarıda anılan müdahale Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullan yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 42. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen kanun tarafindan öngörülme, Anayasa'nın 42. maddesinde ya da ilgili diğer maddelerinde belirtilen hakiı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülalak ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup oimadığının belirlenmesi gerekir.

1. Kanunilfk 
45. Başvurucunun eğitim hakkına yönelik diploma verilmemesi şeklindeki müdahalenin temeli, yüksek lisans programına giriş sınavinın idare mahkemesince iptal edilmesidir. Idare 2577 sayılı Kanun'un 28. maddesinin birinci fikrası gereğince iptal kararınıuyguladığı gerekçesiyle başvurucuya diploma vermemiştir. Bu nedenle 2577 sayılı Kanun'un 

28. maddesinin (1) numaralı fikrasının kamunla sınırlama ölçütünü karşıladığı sonucuma varılmiştir.

I.Meşru Amaç
4.Taşıdığı öneme karşın eğitim hakkı, niteliği gereği bazı düzenlemelere tabidir.Şüphesiz eğitim kurumlarını düzenleyen kuralłar, toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimin farklt düzeylerine has Özelliklere göre değişiklik gösterebilir. Bu nedenle devletin bu konuda yapacağı düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahip olduğunun kabulü gerekir (Ünal Yuldirım, B. No: 2013/6776, 5/11/2014, § 42; Sava$ Yuldirım, B. No: 2013/6258,10/6/2015, § 42). Devletin bu takdir alanı eğitim kurumunun seviyesi yükseldikçe artar, buna karşılık eğitimin birey ve toplum bakımından Önemine bağlı olarak azaltr (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri, § 67). Devletin sahip olduğu takdir yetkisi, toplumun ihtiyaçlarınıgözeterek var olan eğitim kurumlarını kaldırmayı veya statülerinde değişiklik yapmayı da kapsamaktadır. Şüphesiz devletin belirtilen bu takdir alanı içinde hareket ederken meşru bir amaca dayanan değişiklikler yapması da kendisinden beklenecektir (Melih Sivas, B. No:2016/15634, 28/6/2018, § 58).

47. Anayasa'nın42. maddesinde eğitim hakkımın sınırlandırılmasına ilişkin bir düzenleme yer almamaktadır. Bununla birlikte eğitim hakkının mutlak ve sıntrsız bir hak olduğu düşünülemez. Nitekim anılan maddemin ikinci fikrasında yer verilen "Öğrenim hakkanın kapsamı kamunla tespit edilir ve düzenlenir." ifadesi ile devlete bir takdir alam yaratılmıştır. Eğitim hakkıın Anayasa'nın Sosyal ve Ekonomik Haklar bölümünde düzenlendiği hususu da gözetildiğinde devlete tanınan bu takdir hakkının özünde bir sımrlama yetkisi de içerdiği anlaşılmaktadır. Öte yandan Anayasa'da diğer haklardan farklıolarak eğitim hakkının sınırlanması hususunda kanun koyucuyu bağlayan belli bir meşru amaçlar liştesi bulunmamaktadır. Dolayısıyla kanun koyucunun eğitim hakkının sınırlanmasıhususundaki takdir aralığının geniş olduğu ifade edilebilir. Ancak kanum koyucunun bu takdir yetkisinin Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olduğu açıktır (Adem Öğüt ve diğerleri,§53).

48. Anayasa'nın 138. maddesinin "Yasama ve yürútme organları ile idare,mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez." biçimindeki son fikrasında düzenleme altına alınan mahkeme kararlarının uygulanması ilkesi, Anayasa'nın temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Somut olayda idarenin diploma vermemek suretiyle gerçekleştirdiğimüdahalenin temeli mahkeme kararlarının uygulanması şeklindeki anayasal ilkeye dayanmaktadır. Bu sebeple somut olaydaki müdahalenin mahkeme kararlarının uygulanması şeklinde ifade edilebilecek bir meşru amaçla gerçekleştiği sonucuna varılmıştır (benzer bir değerlendirme için bkz. Ozcan Ozsoy, B. No: 2014/5881, 15/2/2017, § 43).
ÖlçülalOk 
(1) Genel Îlkeler 
49. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan δlçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilikve orantıflık olmak üzere ūç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacıgerçekleştirmeye elverişli olmasım, gereklilik amaç bakunından mttdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkūn olniamasını,orantıllık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul 

bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/l 11, K.2012/56,11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38).

50.Buna göre eğitimhakkına yapılan müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için amacı gerçekieştirmeye elverişli olmasının yanında gerekli olması da gerekir. Gereklilik yukarıda da belirtildiği üzere hakka müdahale teşkil eden birden fazla araç arasından hakkı en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Hak ve özgürlüğü sınırlayan tedbirlerden hangisi diğerlerine nazaran hakkın norm alanına daha az müdahale edilmesi sonucunu doğuruyorsa o tedbirin tercih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale oluşturacak aracın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir payının bulunduğu da kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamları, Öngörülen amaca ulaşılması bakmından hangi aracın etkili ve verimli sonuçlar doğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktasında daha iyi bir konumdadır. Özellikie alternatif aracın bulunmadığı veya mevcut alternatiflerin Öngörülen meşru amaca ulaşılması bakımından etkili olmadığı ya da daha az etkili olduğu durumlarda kamu makamlarının araç seçimi hususundaki tercih yetkisinin gereklilik kriterini sağlamadığıün söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunması gerekir.
51.Öte yandan eğitimhakkına yönelik müdahaleler orantılı olmalıdır. Orantılılık sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşirı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantılılık, amaç ile araçarasında adil bir denge kurulmasını gerektirmektedir. Buna göre eğitim hakkına getirilen sınırłamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun eğitim hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulmalıdır. Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında sınırlama ile kişiye yüklenen külfetin aşirı ve orantısız olmaması gerekir.

52. Seçilen aracın ulaşılmak istenen amaçla kıyaslandığında bireye orantısız bir külfet yüklemiş olduğunun saptanması, ihlal sonucuna ulaşılabilmesi için bazı hâllerde tek başına yeterli olmayabilir. Kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların var olup olmadığı da büytk önem taşımaktadır. Elverişli ve gerekli olduğu hükmüne varılan aracın seçilmiş olması nedeniyle kişiye yüklenen aşırı külfeti hafifletenhukuksal mekanizmalar mevcutsa bir ihlalin olmadığı sonucuna varılabilir.

5. Eğitim hakkına yapılan müdahalenin orantılı olup olmadığıdeğerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurlarının bulunup bulunmadığı da gözönünde bulundurulur. Bu bağlamda tarafların yasal yükümlüläklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediğive ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucun doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı da dikkate alınır.
54. Öte yandan idarenin jyi yönetişim ilkesine uygun hareket etme yükümlüloğübulunmaktadır. lyi yönetişim ilkesi, kamu yararı kapsamında bir konu söz konusu olduğunda kamu otoritelerinin uygun zamanda, uygun yöntemle ve her şeyden önce tutarlt olarak hareket etmelerini gerektirir (mülkiyet hakkı bağlamında benzer değerlendirme için bkz.Kenan Yıldvrım ve Tưran Yıldırım, B. No: 2013/711, 3/4/2014, § 68; Ayten Yeğenoğlu, B. No:2015/1685, 23/5/2018, § 44).

S5. fdarenin hatalı işleminden kaynaklanan eğitim hakkına yönelik müdahalenin orantılı olup olmadığının tespitinde idarenin hatalıişlemi karşısındaki tutumunun yanında işlemin fark edilmesinde geçen süre, hatanın düzeltilmesi için seçilen yöntem, başvurucuya 

yüklenen külfetin ağırlığı önem arz etmektedir (mülkiyet hakk: yönünden benzer değerlendirme için bkz. Tevfik Baltacı, B. No: 2013/8074, 9/3/2016, § 71). Bu bağlamda hatalı işlemin düzeltilmesinin muhatabı olan kişi üzerinde aşırı bir yüke sebep olunmamalıdır (müikiyet hakkı bağlamında benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Kırca Mühendislik Ins. Turz. Tic. ve San. A.$., B. No: 2014/6241, 29/9/2016, § 75; Kuddis Büyükakıllı, B. No:2014/3941, 5/10/2017, § 63). Bütün bu değerlendirmeler çerçevesinde hatalı idari işlemin oluşmasında idarenin de payının bulunduğu durumlarda farklı bir yaklaşımın benimsenmesi ve başvurucu tizerinde aşirı ve orantısız bir yüke sebep olunup olunmadığının tespit edilmesi gerekir.Özellikle hatanın önemliölçüde idarelerden kaynaklandığı durumlarda muhatap Üzerindeki yük konusunda daha hassas olunması gerekir (mülkiyet hakkı bağlamında benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ayten Yeğenoğlu, § 46).

56. Usule ilişkin güvencelerin varlığı orantılılık değerlendirmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu bağlamda müdahalenin hukuka aykınılığının ileri sürülebileceği veya mūdahale nedeniyle oluşan maddive manevi zararların tazmin edilmesinin istenebileceği hukuk yollarının olmaması da bazı durumlarda kişiye yüklenen külfeti ağırlaştıran bir unsur olarak görülebilir, Bu bakımdan kişinin hukuka aykırılık iddialarının bir mahkeme tarafindan etkili bir biçimde incelenmesi müdahalenin orantilslığı bakımından ehemmiyet arz etmektedir.

(2) İlkelerin Olaya Uygulanması
57. Somut olayda başvurucu, Oniversite tarafindan yapılan yüksek lisans programına giriş sınavına girmiş ve başarılı olmuştur. Anılan sınava karşı üçünciı bir kişi tarafindan dava açılmış ve arulan davada sınav işleminin yürütmesinin durdurulmasına karar verilmiştir. Yürütmenin durdurulması karan Üniversiteye kısa sürede tebliğedilmiştir.Başvurucu, yargilamanın devamı stresince eğitimini devam ettirmiş ve başar ile tamamlamıştır. Başvurucunun eğitimini başariyla tamamlamasından kısa bir sūre sonra sınav işlemi Diyarbakır 1. İdare Mahkemesince iptal edilmiştir. Idare, eğitimini başarı ile tamamlayan başvurucuya iptal kararını gerekçe göstererek diploma vermemiştir.
58. Hukuk güvenliği ve hukukun Üstünlüğünün sağlanabilmesi için devletin her türlü işlem ve eyleminin yargı denetimine açık olması gerekir. Nitekim Anayasa'nın 125.maddesinin birinci fikrasının ilk cümlesinde“ldarenin her türlü eylem ve işlemlerine karşıyargı yolu açıktır" denilmek suretiyle bu husus anayasal güvenceye kavuşturulmuştur. Ancak hukuk güvenliğinin ve hukukun Üstünlüğüntn sağlanmasıiçin devletin işlem ve eylemierine karşı yargı yolunun açık tutulması yeterli olmayıp yargı mercileri tarafindan verilen kararların gecikmeksizin uygulanması da gerekir.Yapılan yargısal denetim neticesinde bir işlemin hukuka aykırı olduğu tespit edilmesine rağmen işlemin iptaliyöntindeki kararın uygulanmaması, devletin işlem ve eylemlerine karşı yargı yolunun açık tutulmasını anlamsız hâle getirir. Zira hukuk güvenliğive hukukun Üstünlüğü sadece hukuka aykırıhkların tespit edilmesiyle değil bunların tūm sonuçlarıyla ortadan kaldırılmasıyla sağlanabilir (AYM,E.2012/73, K.2013/107, 3/10/2013).

59. Anayasa'nın 138. maddesinin dördüncü fikrasına göre yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır. Bu hükümde mahkeme kararlarına uyma ve bu kararları değiştirmeksizin yerine getirme hususunda yasama ve yürütme organları ile idare lehine herhangi bir istisnaya yer verilmemiştir. Yargı kararlarının ilgili kamu makamlarınca zamanında yerine getirilmediği bir devlette, bireylerin yargıkararıyla kendilerine sağlanan hak ve özgüritükleri tam anlamıyla kullanabilmeleri mümkün 

olmaz. Dolayısıyla devlet, yargı kararlarının zamantnda icra edilmesini sağlayarak bireyler aleyhine oluşabilecek hak kayıplarını engellemekle ve bu yolla bireylerin kamu otoritelerine ve hukuk sistemine olan güven ve saygılarıru korumakla yükümlüdür. Bu sebeple Anayasa'nın 2. maddesinde öngörülen hukuk devleti iikesinin bir gereği olarak bireylerin kamu otoritesi ve hukuk sistemine olan güven ve saygılarını koruma adına vazgeçilemez bir görev ifa eden yargı kararlarının zamanında icra edilmeyerek sonuçsuz, bırakıłması kabul edilemez (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Arman Mazman, B. No: 2013/1752, 26/6/2014, §61).

60. Iptal kararının uygulanmasının anayasal olarak zorunlu olduğu hususunda duraksama bulunmamaktadır. Ancak bazı hâllerde kararın ne şekilde uygulanacağı açık olmayabilir. Bu gibi hallerde idarenin mahkeme kararının nasıl uygulanacağını belirleme hususunda belli öiçüde takdir yetkisine sahip olduğunun kabulü gerekir. Bununla birlikte idarenin haiz olduğu bu takdir yetkisi hiçbir zaman işlcmin uygulanmasından kaçınacak bir yöntemin tercih edilmesini içermemektedir. Idare, mahkeme kararının gerekçesini de gözeterek en uygun çözüm yolunu geliştirme yükümlülağü altındadır. Mahkeme kararının uygulanmasının davanın tarafi olmayan Üçüncü kişilerin haklarını da etkileme potansiyeline sahip olduğu durumlarda idarenin bu kişilerin de haklarim zedelemeyecek veya mümkün olduğunca az zedcleyecek bir uygulama tarzı benimsemesi gerekir.
61.Olayda idare, mahkeme kararını uygulamak amacıyła başvurucunun iptal edilen sınava dayalı olarak tamamladığı eğitimimi geçersiz saymıştır. Idare mahkemesinin iptal kararının uygulanmasında usulüne uygun ilan yapılmaması sebebiyle söz konusu sınava katılamayanların menfaatinin bulunduğu açıktır. Bu kişilerin menfaatlerinin korunmasıamacıyla sınavın tekrarlanmasının elverişli bir araç olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte idarenin sınavı tekrarlayıp tekrarlamadığı dosyadan anlaşılamamakla birlikte başvurucunun eğitimini geçersiz saydığı görülmektedir. Iptal kararının uygulanması ve ilk sınava usulsüz ilan sebebiyle katılamamış kişilerin menfaatierinin korumması amacına ulaşilması bakımundan başvurucunun eğitiminin geçersiz sayılmasının elverişli bir araç olduğu noktasında soru işaretleri oluşmaktadır. Diğer bir ifadeyle başvurucunun eğitiminin geçersizsayılmasının sınavın tekrarlammasında yararıbulunan kişilerin menfaatlerinin korunması amacına ulaşılmasını temin edeceğikonusu tereddüt uyandırıcıdır. Zira sözü edilen kişilerin haklarına kavuşabilmesi bunlar yöntünden aynı koşullarda yeni bir sınav açılmasıyla sağlanabilmektedir. Bununla birlikte bu hususun gereklilik testinde tartışılmasının daha isabetli olacağı değerlendirilmiştir.
62. Idarece 22/1/2013 tarihinde yapılan sınava ilişkin ilanın usulsüz olmasından dolayı arulan sınava giremeyenlere yeni bir hak tanınması oldukça önemlidir. Idarenin bu kişilerin haklarının korunması amacıyla sınavı aym koşullarda tekrarlamasının gerekliliği tartışmasızdır. Ancak önceki sınavı kazanarak usulüne uygun bir şekilde eğitimlerini tamamlayan kişilerin eğitiminin geçersiz sayılması oldukça ağır bir müdahaledir. Bu sebeple idarenin bu nitelikteki ağır bir müdahaleye ancak daha hafif, alternatif bir aracın bulunmaması hâlinde ve son çare olarak müracaat etmesi gerekir.

63. Somut olayda idarenin daha hafif müidahale teşkil eden alternatif bir aracın bulunup bulunmadığınıirdelemediği görülmektedir. Idare önceki sınava katilamayanların haklarının korunması amacıyla aynı koşullarda yeni bir sınav yapılmasının neden yeterii olmadığıı, bunun yanında õnceki sınava katılanların eğitimlerinin de geçersiz sayıimasının zorunlu olduğunu ortaya koyamamıştır. Idarenin başvurucuya daha az külfet yükleyen başka bir aracın seçilmesinin mümkün olup olmadığıyla ilgili bir değerlendirme yapmadığı

anlaşılmıştır. Öte yandan Mahkeme de bu yönde bir tartışma yapmamıştır. Mahkeme iptal kararının uygulanmasının başvurucunun eğitim programdan kaydının silinmesini gerektirdiğini ifade etmiş ise de bu görüşün sınavı başarı ile geçen ve iptal davasının tarafi olmayan kişilerin haklarnı gözetmekten uzak olduğu vurgulanmalıdır. Mahkeme kararında bu nitelikteki kişilerin de mağdur edilmeyeceği daha hafif araçların mevcut olup olmadığından bağımsız olarak bu sonuca ulaşılmış, iptal kararının mahiyetinin başvurucunun konumundaki kişilerin kayıtlarının silinmesini gerektirdiği kabul edilmiştir. İdareyi tarafların menfaatleri arasında denge kurma yükümlaloğünden kurtaran bu şekildeki bir uygulama tarzıAnayasa'nın 13. maddesiyle uyumlu olmayacağı gibi Anayasa'nın 138. maddesinin bunu emrettiği de ifade edilemez. Bu nedenle başvurucunun eğitimin geçersiz sayilmasının gerekli bir araç olduğunun sõylenmesi bu koşullarda güçtūr,
64. Son olarak müdahalenin orantılı olup olmadığının da incelenmesi gerekir.Orantılilıkta dikkate alınacak hususlardan biri etkili bir yargısal denetim yapılıp yapılmadığıdır. Olayda başvurucu, dava konusu işleme yönelik olarak iddia ve şikāyetlerini Mahkeme önünde etkin bir biçimde ileri sürebilmiş; başvurucu yargılama sürecinde dezavantajlı bir pozisyona dūştrülmemiş, Mahkeme başvurucunun esaslı iddialarınıkarşılayarak hükmünü kurmuştur.

65. Orantılılıkta ikinci olarak dikkate ałtnacak husus, müdahalenin gerçekleşmişolmasında başvurucunun kendi filinin etkisinin veya katkısının bułunup bulunmadığıdır.Somut olayda sınavın iptal edilmiş olmasında başvurucunun hiçbir kusuru bulunmamaktadır.Her ne kadar mahkeme kararında aksi ifade edilmiş ise de başvurucunun sınava girişkoşullarını taşıdığt izahtan varestedir. Sınav ilamnın usulüne uygun yapılmamış olmasıbaşvuruçunun sınava giriş koşullaryla ilgili bir eksikliğe yol açmamaktadtr. Başvurucu mevzuafta ve ilanda aranan tüm koşulları sağlamıştır. Sınav ilanındaki eksiklikler sınavın geçerliliğini etkilese de başvurucunun sınava giriş koşullarını sağladığı gerçeğini değiştirmemektedir. Dolayıstyla başvurucunun eğitiminingeçersiz sayılması sonucuna katlanmasını haklı kılan bir fiili tespit edilememiştir.

6.Eğitim bakkına yapılan müdahalenin oranuılı olup olmadığı hususunda dikkate alınacak diğer bir unsur idarenin fiilidir. Olayda sınavın iptali edilmesinin asıl sebebi sınavın ertelenmesi kararından sonra usultine uygun bir ilan yapilmadan sinavın tekrarlanmışolmasıdır. Hlanın usulüne uygun yapılması sorumluluğunun idarede olduğu açıktır.Dolayısıyla ilanı usulüne uygun olarak yapmayarak sınavın iptaline yol açılmasında asıl sorumluluk idareye aittir. Öte yandan idarenin iptal kararının gereğini yerine getirmek için yeterince hızlı davrandığı da söylenemez. Idare, yürütmenin durdurulması kararını tebellüg ettikten sonra işlemini düzeltme noktasında herhangi bir adım atmamış; başvurucunun eğitimini tamamlamasına müsaade etmiş ancak başvurucunun eğitiminin tamamlamasından yaklaşık 2 yıl 5 ay sonra eğitiminin geçersiz sayıldığını başvurucuya bildirmiştir. Bu durumda idarenin iyi yönetişim ilkesine uygun hareket etmediği anlaşılmaktadır.
67. Sonuç olarak başvurucunun yüksek lisans eğitiminin geçersiz sayılmasısuretiyle eğitim hakkına yapılan ağır müdahalenin sınavın iptaline ilişkin mahkeme kararının uygulanmasında menfaati bulunan kişilerin haklarının korunması için başvurulabilecek son çare olduğu idarece ortaya konulamamıştir. Ayrica sınavın iptal edilmesinde başvurucunun kusurunun bulunmadığı, tüm kusurun idareye ait olduğu, idarenin başvurucunun eğitimini tamamlamasının üzerinden uzunca bir süre geçtikten sonra iyi yönetişim ilkesine aykın olarak durumu düzeltme yoluna gittiği ve başvurucunun bu sonuca katlanmasinı gerektiren haklı gösterebilecek bir nedenin bulunmadığı gözetildiğinde sınavın iptaline ilişkin kararın 

uygulanmasındaki kamusal yarar ile başvurucunun yüksek lisans eğitiminin tanınmastndaki bireysel yarar arasında adil bir dengenin kurulmasında başarısız olunduğu sonucuna ulaşilmıştir.

68. Açıklanan gerekçelerle somut olayda Anayasa'nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayıhı Kanun'un 50. Maddest Yönünden 
69. 6216 sayılı Kanun'un 50, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, buşvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hålinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararmndan kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıoriadan kaldưrmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgtli mahkemeye gönderilir Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açuması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yopmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
70. Başvurucu, ihlalin tespit edilınesini istemiş ve yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.

71. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
72. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden õnçeki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam cden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırıiması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygum görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§55,57).

7. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayıliKanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir öreğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yenidenyargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargtlama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın 

yenilenmesi kurumundan farkh olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karart nedeniyle yeniden yargılama karart vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmer Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

74. Incelenen başvuruda eğitim hakkının ihlal edildiğisonucuna ulaşılmıştır.Eğitimini tamamladığı anlaşılan başvurucuya diploma verilmemesi şeklindeki müdahalenin idarenin işleminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte Mahkeme de ihlali giderememiștir.

75. Bu durumda eğitim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıłmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılt Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yaptlmak Üzere Diyarbakır 2. Idare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
76. Öte yandan sonıut olayda ihlalin tespit edilmesinin başvurucunun uğradığızararların giderilmesi bakımından yetersiz kalacağı açıktır. Dolayısıyla eski hále gettrme kuralı çerçevesinde ihlalin bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılabilmesi için eğitim hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında başvurucuya tazminat ödenmesi gerekmekte ise de başvurucunun tazminat talebinde bulunmaması sebebiyle tazminata hükmedilmeiniştir.

77. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harçtan oluşan yargilama giderinin başvurucuya ōdenmesine karar verilmesi gerekir.

VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Egitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 42. maddesinde güvence altına alınan eğitim hakkının IHLAL EDfLDIĞINE,
C.Kararın bir örneğinin eğitiın hakkıım ihlalinin sonuçlarmın ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargilama yapilmak Üzere Diyarbakır 2. Idare Mahkemesine (E.2016/410,K.2016/1245) GÖNDERİLMESINE,
D.257,50 TL harçtan oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
E. Ödenıenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, &demede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihinekadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,

F. Kararın bir Örmeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 13/1/2021tarihinde OYBİRLIĞtYLE karar verildi.

Başkan Oye Üye Kadir ÖŽKAYA Engin YILDIRIM Celal Mümtaz AKINCI 
Üye Oye Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI