Anayasa Mahkemesinin 8/12/2022 Tarihli ve 2019/19826 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-02-22

22 Şubat 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32112
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR ALİ FEYYAZ BEYDAĞ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/19826Karar Tarihi : 8/12/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Recai AKYEL Selahaddin MENTE$ İrfan FiDAN Muhterem INCE Raportör : Mahmut ATEŞBaşvurucu : Ali Feyyaz BEYDAĞ
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, yakalama ve gözaltı sürecindeki uygulamalar nedeniyle kötü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, Genelkurmay Özel Kuvvetler Komutanlığında teğmen olarak görev yapmaktayken 15 Temmuz darbe girişimi sırasında Genelkurmay Başkanlığı Karargâhında yaşanan olaylara katıldığı gerekçesiyle 16/7/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır (15 Temmuz darbe girişimine ilişkin arka plan bilgisi için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No:2016/22169, 20/6/2017). Başvurucu 19/7/2016 tarihinde sevk edildiği sulh ceza hâkimliğince tutuklanmış, hakkında açılan kamu davasında anayasal düzeni ihlal etme ve on ayrı adam öldürme suçundan başvurucunun 11 kez ağırlaştınlmış müebbet hapis cezasıyla mahkûmiyetine karar verilmiştir. Süreçte kamu görevinden ihraç edilen başvurucu hakkındaki ceza davası inceleme tarihi itibarıyla temyiz aşamasında derdesttir.
3. Gözaltı sürecinde alınan doktor raporiarında başvurucunun sol gözünde 4x3cm'lik bir ekimoz bulunduğu belirtilmiştir.

4. Başvurucu 29/5/2018 tarihinde gözałtında kötü muamele gördüğü iddiasıyla Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) şikáyette bulunmuştur. Bu şikâyetinde özetle;
i. Kendiliğinden teslim olmasına rağmen elbiselerinin çikarıldığıni, ters kelepçe takılarak yakalandığını, yakalama sırasında hakaretlere maruz kaldığını,
ii. Yakalama işleminden sonra bindirildiği otobüsün sivil halk tarafindan taşlanması nedeniyłe camlarının kırıldığını ve cam parçalarının vücudunu kestiğini,otobüste kolluk görevlileri tarafindan darbedildiğini,
iii. Emniyet binasına getirildikten sonra yumruk ve tekme ile darbedilmeye devam edildiğini, bu nedenle yere düştüğünü ve vücudunun çeşitli yerlerinde morluklar oluştuğunu,

iv. Nezarethanede yalnızca ic çamaşırı ile tutulduğunu ve bu şekilde beton zeminde yatmak zorunda kaldığını, gözaltındayken yeterli yiyecek verilmediğini,
v. Tutuklama kararının ardından götürüldüğü ceza infaz kurumuna girişte bu kez infaz koruma memurları tarafindan darbedildiğini iddia etmiştir.
5. Başsavcılık, ceza infaz kurumuna girişte darbedilme iddiasıyla ilgili şikāyet bakimından suç yeri nedeniyle ayirma kararı vererek evrakı Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcılığına göndermiştir. Diğer iddialar hakkında ise ilgili emniyet birimlerinden görüntükayıtları ile beraber konuya ilişkin bilgi, belge. tutanak, rapor vb. evrakı talep etmiştir. İlgili belgelerle birlikte Adli Tip Kurumundan tibbi rapor temin edilmesinin ardından 8/2/2019tarihinde başvurucunun şikâyeti nedeniyle başlatlan soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmiştir. Adli Tıp Kurumu raporunda başvurucudaki yaralanmanı basit tibbi müdahale ile giderilir nitelikte olduğu belirtilmiştir. Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararda özetle şu hususlar yer almaktadır:
i. Başvurucu, gözaltında iken adli raporları düzenli olarak aldırılmıştır.Başvurucunun gözaltında kaldığı süreye ilişkin olarak ilk tıbbi rapordan farklı bir bulgu tespit edilmemiştir.

ii. Başvurucu gözaltında müdafii ile görüşmüştür. Yakalandığı. yakınlarına haber verilmiştir.

iii. Fetullahçı Terör Örgütüne (FEtÖ) mensup bir kisım asker ve sivil şahsın Emniyet Müdürlüğüne karşı gerçekleştirdiği eylemler sonucu oluşan elektrik kesintisinden dolayı kamera kayıtları temin edilememiştir.

iv. Darbeye teşebbüs olayında birçok kamu kurumunun bombalanarak sivil insanlarım ölümüne sebebiyet verilip bazı kamu kurumlarının da işgale çalışılmasınedeniyle gerek sivil halk tarafindan gerekse polis ve askerî kuvvetlercc darbenin bastırılması amaciyla darbeye katılan şahısların yakalandıkları sırada etkisiz hâle getirilerek gözaltiına alınması amacıyla güç kullanılmıştır. Yaşanan kargaşa ortamında ilgili kolluk tarafından güç kullanılmasının gerekli olduğu ve kullanılan gücün zor kullanma yetkisi kapsammda kaldığı değerlendirilmiştir.
6. Ankara Batı Cumhuriyet Başsavcıliğı ise başvurucunun ceza infaz kurumu görevlileri hakkındaki şikâyetiyle ilgili yürüttüğü soruşturmada 22/10/2018 tarihinde kovuşturmaya yer olmadiğına karar vermiştir. Karar gerekçesinde özetle ceza infaz kurumunda bulunan kamera sisteminin kayıt saklama kapasitenin ve süresinin altı ay olduğu.bu sürenin sonunda otomatik olarak eski görüntülerin üzerine kayıt yapılması sebebiyle görüntülere ulaşılamadıği, ayrica ceza infaz kurumunda başvurucuya ait herhangi bir darp ve cebir raporu bulunmadığı hususlarına yer verilmiştir. Başvurucunun kovuşturmaya yer olmadığı kararlanna yaptığı itirazlar reddedilmiştir.

7. Başvurucu, nihai kararları tebellüğ etmesinin ardından 30/5/2019 tarihinde süresinde bireysel bașvuruda bulunmuştur.

8. Komisyon tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir. Başvurucunun adli yardun talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.


II. DEĞERLENDİRME 
9. Başvurucu, somut başvuruda Başsavcılığa yaptığı şikâyette dile getirdiği hususları (bkz. § 4) tekrar ederek işkence ve kötü muamele yasağının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Adalet Bakanlığı görüşlerinde özetle başvurucunun gözaltına alınmasından uzun bir süre geçtikten sonra kötü muamele iddiasında bulunduğu, süreçte doktor raporları ve diğer ilgili belgelerin tamamının incelendiği, adli makamların tespitinden ve ulaştiğı sonuçlardan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı belirtilmiştir.

10. Başvurucunun şikàyetleri kötü muamele yasağı kapsamında incelenmiştir.
11. Anayasa'nin 17. maddesinde güvence altina alinan maddi ve manevi varliğıkoruma ve geliştirme hakkina saygi gösterme yükümlülüğü, öncelikle negatif yükümlülük olarak kamu otoritelerinin kişilerin fiziksel ve ruhsal olarak zarar görmelerine neden olmamalannı gerektirdiği gibi ayrıca pozitif yükümlülük olarak devlete kişilerin işkence ve eziyete ya da insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye maruz birakılmalarinı engelleyecek tedbirler alma ödevi yüklemektedir. Sınırları belli bazi durumlarda, mevzuata uygun olarak ve sadece kaçınılmaz hâllerde -aşırı olmaması koşuluylagüvenlik güçleri tarafindan fiziksel güce başvurulmasının kötü inuamele olmadiğı kabul edilmektedir. Kötü muamele iddialarmın savunabilir olduğundan ve dolayısıyla bu iddialara ilişkin derhâl resmi bir soruşturma başlatılması gerekliliğinden söz edilebilmesi için iddiaların güçlü bir dayanak ile birlikte yetkili merciler nezdinde dile getirilmesi gerekmektedir. Söz konusu gereklilik sağlanmadığında ıağdur olduğunu ileri süren kişilerin etkili soruşturma yürütülmesine ilişkin meşru bir beklentiye girebileceklerini söyleyebilmek mümkün değildir (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013; Cezmi Demir ve diğerleri. B.No: 2013/293, 17/7/2014; Ali Riza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924. 6/1/2015:Beyza Metin, B. No: 2014/19426, 12/12/2018).

12. 15 Temmuz darbe girişimi Genel Kurmay Karargâhında başlamış ve burada yaşanan silahlı çatışmalarda iki askerî personel şehit olmuştur. Darbe teşebbüsüne katılan Genel Kurmay Özel Kuvvetler Komutanlığında görevli askerler tarafindan Karargåh basılarak on bir general derdest edilmiş ve Akıncı Askerî Üssü'ne götürülmüştür. Genel Kurmay Başkanlığı Karargähında yaşanan olaylara engel olmak isteyen sivil halka darbe teşebbüsüne katilan askerî personel tarafiından ve helikopterlerden ateş açılmış, tanklar sivil halkın üzerine sürülmüş, bu olaylar sırasında on iki kişi şehit olmuştur.
13. Darbe teşebbüsü sırasında Özel Kuvvetler Komutanlığında subay olan başvurucu yukarıda anlatılan olaylar yaşanırken yakalanmıştır. Bu bakımdan soruşturmada başvurucunun yakalanması sırasında güę kullanılmasının gerekli olduğu yönündeki tespitten ayrılmayı gerektiren bir yön bulunmamaktadır. Kullanılan güç ncdeniyle başvurucuda basit tibbi müdahale ile giderilir şekilde bir yaralanma oluştuğu gözetildiğinde yaşanan olayların nitelik ve vahameti karşısında kullanılan gücün orantılı olduğu da kuşkusuzdur. Dolayı:ıyla yakalama sırasında kötü muameleye maruz kalındığı iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna varilmiştir.

14. Öte yandan başvurucu, gözaltı hálinin sona ermesinden 1 yil 10 ay 11 gün sonra gözaltında kötü muameleye maruz kaldığı şikāyetinde bulunmuştur. Dolayısıyla gözalunda ve ceza infaz kurumuna girişte maruz kaldiğını iddja ettiği kötü muamele yasağı ihlallerinden yaklaşık iki yıl sonra Cumhuriyet Başsavcılığına başvurarak olayların ortaya çıkarılması için üzerine, düşen özen yükümlülüğünü yerine getirmemiştir. Nitekim aradan geçen süre 

nedeniyle soruşturmada yeniden doktor raporu alinması ve ceza infaz kurumu güvenlik kamerası kayıtlarının temin edilmesi mümkün olmamıştır.

15. Başvurucu, şikäyetinde gözaltı sırasında birçok kez tekme ve yumruk darbelerine maruz kaldığını belirtmesine karşın soruşturma dosyasında bulunan adli tip raporuna göre başvurucunun yalnızca sol gözünde basit tibbi müdahale ile giderilir bir yaralanma oluşmuştur. Belirtilen tıbbi raporun başvurucunun beyanlarıyla çelişkili olduğu açıktır. Başvuru dosyasında başvurucunun sözlü/psikolojik şiddete maruz kaldığı ya da tutulma koşullarının kötü muamele oluşturduğu iddialarını destekleyen bir delit de yoktur.
16. Neticede başvurucunun gözaltında ve ceza infaz kurumuna girişte kötümuameleye maruz kaldığına ilişkin savunulabilir bir iddia ortaya koyamadığı sonucuna ulaşılmiştir.

17. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabuf edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan voksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Kötü muamele yasağmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 8/12/2022 tarihinde OYBÍRLÍĞJYLE karar verildi.