Anayasa Mahkemesinin 21/9/2023 Tarihli ve 2019/6929 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-09

9 Ocak 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32424
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
MARKARNAVAL GIDA PAZARLAMA TICARET LTD. ŞTİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/6929Karar Taribi : 21/9/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKÇAN 
Üyeler : Muammer TOPAL 
YusufŞevki HAKYEMEZ 
Irfan FIDAN 

Muhterem INCE 
Raportör Ayhan KILIÇ

Başvurucu : Markarnaval Gida Pazarlama Ticaret Limitet Şirketi 
Vekili : Av, Dicle YILDIZ 

1. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, gece vakti alkollo içecek satışı eyleminden ðtūrü idari para cezasıverilmesi nedeniyle mūülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU ŞÜRECİ
2. Başvuru 22/2/2019 tarihinde yapılmiştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulummamıştır.

III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve ekłerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Başvurucu, İstanbul'un Büyükçekmece ilçesinde faaliyet gösteren ve alkolla içecek perakende satış belgesine sahip olan bir limitet şirkettir.

6. Büytikçekmece llçe Emniyet Müdürlüğüne bağlı çarşı ve mahalle bekçilerince dtüizenfenen 6/10/2018 tarihli ve 01.40 saatli tutanakta, 6/10/2018 tarihinde saat 00.45stralarında başvurucuya ait işyerinden çıkan M.K.nın elindeki siyah poşetin içinde iki bira,bir de votkanın bulunduğu tespiti yer almaktadır. Tutànakta, M.K.nın içkileri bankamatik kartıyla satın aldığını belgeleyen 105 TL tutarlı slip fişini gösterdiği belirtilmiştir. Tutanakta satıci olarak D.F.nin imzast bulunmaktadır.


7. Būyükçekmece llçe Emniyet Mūdürlüğü sðz konusu tutanağı10/10/2018 tarihli yazı ekinde Tarım ve Orman Bakanlığına göndermiştir. M.K.nın kredi kartı ekstresi de anılan yazıya eklenmiştir. Tariım ve Orman Bakanlığı tarafından 23/10/2018 tarihli işlemle başvurucu hakkında 8/6/1942 tarihli ve 4250 sayılı Ispirto ve Ispirtolu İçkiler InhisarıKanunu'nun 6. maddesinin beşinci fikrasının son cümlesinde yer alan "Alkollü içkiler, 22:00ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satilamaz." hakmünün ihlal edildiği gerekçesiyle aynı Kanun'un 7, maddesinin birinci fikrasmın (e) bendi uyarınca42.076 TL idari para cezası uygulamiştır.

8. İdari para cezası 6/I 1/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 20/1 1/2018 tarihinde Btyükçekmece 1. Sulh Ceza Hâkimliğinde (Sulh Ceza Hâkimliği) idari para cezasına itiraz etmiştir. Dava dilekçesinde başvurucu, çarşı ve mahalle bekçilerinin tutanak düzenleme yetkisi olmadığını ve tutanağın kendisine tebliğ edilmediğini belirtmiştir.Dava dilekçesinde ayrıca şirket yetkilisinin imzasının baskıyla tutanağadercedildiğini,alkollü içecek satışı vakiasını inkâr etmek suretiyle buna dair bir belgenin gösterilemediğini ifade ctmiştir.

9. Idarenin savunma yazısında, idari para cezasının hukuka uygun olduğu ve ðlçölolük ilkesi gözetilerek alt smırdan uygulandığı belirtilmiştir.

10. Idarenin savunma yazisına karşı cevabmda başvurucu, esas itibariyla dava dilekçesini tekrarlamakla birlikte M.K.nın mahkeme huzurunda dinlenmesini talep etmiş;ayrıca cezanın ēlçüsūz olduğunu iddia etmiştir.

11. Sulh Ceza Hâkimliği 10/1/2019 tarihinde itirazı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, idari para cezasının kanuna uygun olduğu belirtilmiştir.
12. Başvurucu, bu karara karşı itiraz yoluna başvurmuştur. İtiraz dilekçesinde,Önceki aşamada ileri sürdüklerine ek olarak Sulh Ceza Hâkimliği kararının yeterli gerekçe içermediği iddiasını da ileri sürmtıştür.

13. Itirazı inceleyen Büyükçekmece 2. Sulh Ceza Hâkimliği (itiraz mercii)23/1/2019 tarihinde itirazı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, idari yaptırımın hukuku uygun olarak tatbik edildiği belirtiimiştir. Kararda, başvurucunun kanuni olarak izin verilen saatler haricide alkoliü içecek sattığının kolltuk tutanağıyla mahallinde tespit edildiği ve başvurueu tarafindan hukuken kabul edilebilir herhangi bir geçerli itiraz nedeninin ileri sürülemediği vurgulanarak idari para cezasının hukuka uygun olduğu açtklanmıştır. Nihai karar 23/1/2019tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
14.4250 sayılı Kanun'un 6. maddesinin beşinci fikrasının son cümlesi şöyledir:" Alkollü içkiler, 22:00 ila 06:00 saatleri arasında perakende olarak satlamaz."
15.4250 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir " Bu Kanunun 6 nei maddesinin:

e) Beşinci fikrasının birinci ve ikinci cümlelerindeki yaşaklara aykırı hareket edenlere,3/1/2002 tarihli ve 4733 saylı Tinün ve Alkol Piyasasi Düzenleme Kurumu Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kamumun 8 inci maddesinin beşinci fikrasmın (k) bendinde öngörülen.
*•.
idari para cezası verilir."
16. 11/6/2020 tarihli ve 7245 sayılı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu'nun 8.maddesi şöyledir:
"(1) Çarşı ve mahalle bekçileri, suç işlenirken veya işlendikten sonra, hemiz izleri meydanda iken:
a) Şúphelileri yakalamak,
b) Yakaladıkları şūphelilerin kendilerine veya başkalarına zarar vermelerini engelleyici tedbirleri almak,
c) Suç delillerinin kaybolmaması veya bozulmaması için gerekli muhafaza tedbtrlerini almak,
ς) Varsa olayın tanıkdarıun kimlik ve adres bilgilerini tespit ederek genel kolluk birimlerine blidirmek.

ile görevli ve yetkilidir.
(2) Çarşı ve mahalle bekçileri haklarında tuuklama veya yakalama korarı çıkarımıșkimseleri gördükderi takdirde yakalamak ve hağlı bulunduğu genel kolluk kuvvetlerine teslim etmek ile görevli ve yetkilldir."
17.7245 sayılı Kanun'ưn 10. maddesi şõyledir:
"(1) Çarşı ve mahalle bekçileri mevzuatla genel kolluk kuvvetlerine tevdi edilen görevlerde genel kolluk kuvvetlerine yardumcı olurlar."
18. 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu'nun 17, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Idari para cezasi, maktu veya nispi olabilir.
(2) Idari para cezasi, kamunda alt ve üst sınırı gösterilmek suretiyle de belirlenebilir.Bu durumda, idari para cezasının miktarı belirlenirken işlenen kabahatin haksızlık içeriği ile failin kusuru ve ekonomik durumu birlikte göz önünde bulundurulur.
(7) Idari para cezaları her takvim yılı başından geçerli olmak üzere o yı için 4.1.1961tarihli ve 213 saylı Vergi Usul Kanunumun mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilån edilen yeniden değerleme oranında artırılarak uygulonır. Bu suretle idari para cezasının hesabında bir Türk Lirasının küsuru dikkate alinmaz. Bu fikra hükmú, nispi nitelikaeki idari para cezaları açısından uygulanmaz."

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
19. Anayasa Mahkemesinin 21/9/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldü:
A.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşül 
20. Başvurucu, iddia ve itirazlarının değerlendirilmemesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri strmüştür. Çarşı ve mahafle bekçilerinin gerçeğe aykını olarak dūzenlediği tutanağı baskıyla taraflara imzalattığını iddia eden başvurucu, yetkisiz kişilerce baskı sonucu düzenlenen tutanağa dayalı olarak ceza uygulanmasının adil yargılanma hakkınıihlal ettiğini savunmuştur. Başvurucu, tutanağın kendilerine tebliğ edilmediğinden şikayet etmiş; idari işlemde sðzü edilen alteıya ait kredi kartı ekstresinin gönderilmediğini belirtmiş;bunun çelişmeli yargılanma ilkesini zedelediğini öne sūrmüştür. Başvurucu ayrıca itiraz merciinin kararına karşı başvurulacak bir mercinin olmaması sebebiyle hükmün denetlenmesini talep hakkınin ihlal edildiğini ifade etmiştir, Son olarak uygulanan cezanın ölçüsūz olması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
21. Bakanlık görüşünde; başvurucunun şikâyetlerinin hukuk kurallarının yorumlanmasına ve delillerin değerlendirilmesine ilişkin ve bu nedenlede başvurunun kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Ayrıca başvurucunun mülkiyet hakkına ilişkin şikäyeti değerlendirilirken Tarım ve Orman Bakanlığı tarafindan yapılan açıklamalar ile gönderilen belgelerin dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

22. Tarım ve Orman Bakanlığınca Bakanlık aractlığıyla gönderilen yazıda mevzuata ve Yargıtay kararına atfta bulunularak kamu görevlilerinin düzenlediği tutanakların içeriğinin aksi ispat edilinceye kadar gerçek olduğunun kabulü gerektiği belirtilmiştir. Başvurucunun tutanağın aksini ortaya koyan delil sunamadığıın savnulduğu yazıda, 7245 sayılı Kanun'un 8. ve 10. maddelerine atıf yapilarak çarşı ve mahalle bekçilerinin tutanak düzenleme yetkisinin bulunduğu ifade edilmiştir. Yazıda, Anayasa Mahkemesinin 2016/22172 numarah kararına atifta bulunularak mülkiyet hakkına ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olduğu savunulmuştur.

B. Değerlendirme 
23. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Mülkiyet hakkı"kenar başlıkh 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu hakdar, ancak kamu yararı amacıyla, kamunla sımırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanlması toplum yararına aykırı olamaz."
24. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ilc bağłı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetinin δz0, idari para cezası

uygulanması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğidir. Başvurucunum adilyargilanma hakkının güvenceleri çerçevesinde ileri strdüğü iddiaların mülkiyet hakkının usul güvenceleri kapsamında incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.
25.Öte yandan başvurucunun itiraz mercii kararının kesin olması sebebiyle hükmün denetlenmesini talep hakkının ihlal edildiğine yönelik iddiasının ise -itiraz mercisinin Sulh Ceza Häkimliğince kurulan hükmü denetlediği gözetildiğinde- incelenmesine gerek görülmemiştir,
1. Kabnl Edilebilirlik Yönünden 
26. Açıkça dayanaktan yoksun oimadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gercktirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yðnünden 
a.Mälkün Varlığı
27. Idari para cezası uygulanınasıyla başvurucunun mal varlığında eksilmeye yol açıldığında kuşku bulunmadığına göre bu paranın başvurucu açısından mülk teşkil ettiği açıktır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Orhan Gürel, B. No: 2015/I5358,24/5/2018, § 43; Mustafa Ta$, B. No: 20(7/23968, 31/10/2018, § 35)
b. Mūdahalenin Varlığı ve Tarül 
28. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hüktimleri birfikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın müilkiyet hakkına mūdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkana yer verilmiş;ikinci fikrasinda da mtülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkının hangi şartlarda sınırlanabileceği belirlenerek aynı zamanda mülkten yoksun brrakmanın şartlarının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykırı olamayacağı kurala bağlanınak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafından mülkiyetin kontrolüne imkân tanıyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mölkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi mülkiyet hakkma müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546,22/2017, §§ 55-58).

29.Somut olayda saat 22.00'den sonra içki sattığı gerekçesiyle başvurucu hakkında idari para cezası uygulanmasının mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği açıktır. Sðz konusu müdahaleyle alkolloiçeceklerin perakende satiışıyla ilgili düzenlemelerin ihlal edilmesinin Bnlenmesi amaçlanmaktadır, Bu durumda başvuru konusu olaydaki müdahalenin -amacıdikkate alımdığında-mülkiyetin kamu yararına kullanılmasmı kontrol edilmesine ilişkin kural çerçevesinde incelenmesi gerekir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Mars Sinema Turizm ve Sportif Tesisler İşletmeciliği 4.$., B. No: 2017/23849, 10/10/2018, § 48;Mustafa Ta$, § 38; Ö. Lid. $ti., B. No: 2018/18975, 15/9/2021, § 42).

c. Müdabalenłn İblal Oluşturup Oluşturmadığı
30. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtiten sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözine ve rumuna, demokrutik toplum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gerekertne ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
31. Anayasa'nın 35. maddesinde mölkiyet hakkı smırsız bir hak olarak dūzenlenmemiş,bu hakkın kamu yarar amacıyla ve kanunla sınırlandırlabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sıörlandırıimasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi de gözönünde bulundurulmahdır. Anılan madde uyarınca temel hak ve Özgürläkler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülüiük ilkesine aykır olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlt olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması,kamu yararı amacı taşıması ve ölçülölük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62).

i Kanunilik 
32. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafindan 4250 sayılı Kanun'un 6. maddesinin beşinci fikrasının son cthmlesi ile 7. maddesinin birinci fikraşının (e) bendi dayanak gösterilerek başvurucuya 42.076 TL idari para cezası uygulanmıştır. Dolayısıyla müdahalenin kanuni dayanağının bulunduğu anlaşılmıştır.

li. Meşru Amaç
33. 22.00 ile 06.00 saatleri arasında perakende içki satışının yasaklanmasıyla alkolizmin önlenmesi amaçlanmaktadır. Alkolizmin Önlenmesi gayesiyle getirilen düzenlemelere uyulmaması hâlinde idari para cezası uygulanmasının anayasal açıdan meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşılmıştir (benzer yöndeki bir karar için bkz. Elif Dursun Doğan, B. No: 2017/26141, 10/12/2019, § 39).

iI.Ölçālülük 
34. Idari para cezası uygulanması suretiyle mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin ö[çülālüğüyle ilgili ilkeler Ö. Līd. Şti. (aynı kararda bkz. §§ 5460) kararında belirlenmiştir.
35. Alkolūn perakende satiştnın gece 22.00 ila 06.00 saatlerinde yasaklanmasının ve bu yasağa uyulmama hâlinde idari para cezası uygulanmasının alkolizmin önlenmesi amacına ulaşılması bakımından elverişli ve gerekli olma kriterlerini taşıdığı anlaşıłmıştır.
36. Eldeki başvuruda asıl incelenmesi gereken, müdahalenin orantilı olup olmadığıdır. Müdahalenin orantıllığı bağlamında öncelikle incelenmesi gereken mesele başvurucuya iddia ve savummalarım etkin bir biçimde ortaya koyabilme imkânının tanınıp tanınmadığıdır. Başvurucunun idari para cezasının hukukiliğiyle ilgili olarak tühm iddialarınıyargılama sırasmda dile getirme imkânı bulduğu gözlemlenmiştir. Bu bağlamda başvurucu,

Sulh Ceza Hâkimliğine ve itiraz merciine sunduğu dilekçelerinde çarşı ve mahalle bekçilerinin tutanak düzenleme yetkileri olmadığım, tutanağın şirketin temsilcisine baskıyla imzalatıldığını ve idari para cezasının ölçüsttz olduğunu ileri sürmūştūr.
37. Somut olayda idari ve yargısal makamlar δzeflikle resmî bir belge niteliğinde olan, kolluk görevlilerince düzenlenen ve başvurucunun çalışanının da imzasını içeren tutanağı esas alarak başvurucunun sõz konusu kabahati işlediği kanaatine varmıştır.
38. Uyuşmazlığın esasının karara bağlanmasında etkili olabilecek iddiaların ilgili ve yeterli bir gerekçeyle cevaplanmamast, idarenin tezlerinin peşinen doğru kabul edilmesi yargıyoluna başvurulmasını anlamsız hâle getirebilir. Ancak bu durum derece mahkemelerinin tarafların her türlü iddialarını karşılama yükümltilükieri olduğu anlamına gelmez (Ö. Ltd. Şti,§68). Başvurucu, çarşı ve mahalle bekçilerinin tutanak düzenleme yetkilerinin olmadığınıileri sürmūş ise de bu iddiasıı hangi mevzuat hükümlerine dayandırdığını açıklamadığı gibi bunun hukuken savunulabilir olduğunu gösteren emsal mahkeme kararlarını da ibraz etmemiştir. Bu sebeple derece mahkemelerinin başvurucunun bu iddiasına ayrica ve açıkça cevap vermemesinin mülkiyet hakkının usul güvencelerini ihlal etmediği değerlendirilmiştir.
39.Başvurucu, tutanağın çalışanına baskıyla imzalatıldığına ilişkin olarak ise soyut iddiası dişında bir delilgöstermemiştir.Bu nedenle iddianın ciddiye altnmamasında bir keyfilik bulunmamaktadır. Son olarak idari para cezasının tutarının tespitinde idareye tanınan takdir yetkisinin belirlenen alt ve üst sımırlar arasında bir tutar tayin etmekle sınırlı olduğu ve somut olayda cezanın alt sınırdan uygulandığı gözetildiğinde cezanın ölçülo ohnadığı iddiasıyönünden derece mahkemelerinin ayrica bir değerlendirme yapmaması da temelsiz değildir.Buna göre başvurucunun ileri sürdüğü iddiaları niteliği gözetildiğinde derece mahkemelerince kolluk görevlileri tarafindan düzenlenen tutanağın içeriğinin doğru kabul edilmesinin keyfi olmadığı veya bariz bir takdir hatasına dayanmadığı değerlendirilmiştir.
40. Müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken dikkate alınacak unsurlardan biri de başvurucunun davranışlarıdır. Bu bağlamda idari para cezasının başvurucunum hukuka aykırı fili nedeniyle uygulandığının altı çizilmelidir. Başvurucunun işlediği kabul edilen kabahatin sonuçlarını öngörebilecek durumda olduğu ve şikâyet ettiği müidahaleye kendi ağır kuşuruyla yol açtığı dikkate alımmalıdır. Ayrıca derece ınahkemelerinin kararlarında eylem ile kabahat arasında uygun bir illiyet bağı olduğunu gösterir yeterligerekçe de bulunmaktadır. Bu yönüyle tutanağın başvurucunun çalışanıtarafından imzalandığına özellikle dikkati çekmek gerekir. Başvurucu ise kendisine yeterli imkân da tanındığı hâlde bu kanaatin aksini ispatlayan yeterli ve somut bir delil sunamamıştır.
41. Başvurucu ayrıca verilen idari para cezasının aşırı olduğundan yakınmıştır.Olayda idare tarafindan kanunda öngörülen alt sınırdan idari para cezası uygulandığıgörülmüştür. Başvurucu ise bireysel başvuru kapsamında verilen cezanın işletmesini ne ölçüde etkilediği yönūnde somut bir bilgi veya belge ibraz etmemiştit. Bu durumda şikâyete konu idari para cezası verilmesi yönündeki müdahalenin -korunan hukuki menfaat ile karşılaştırıldığında- açık bir orantışızhık içermediği anlaşılmıştır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Elif Dursun Doğan, § 52).

42. Bu durumda başvurucuya gece vakti alkollo içecek satışı nedeniyle idari para cezası verilmesi şeklinde mülkiyet hakkıa yapılan müdahalenin -içerdiği kamu yararı amacıile karşılaştırıldığında- başvurucuya şahsi olarak aşırı ve olağan dışı bir külfet 

yüklemediği değerlendirilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun mbikiyet hakkının korumması ile kamu yararı arasında olması gereken adil dengenin bozulmadığı ve müdahalenin ölçülu olduğu sonucuna varimiştır.

43. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güivence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN bu görüşe katılmamıştur.
VI. HÜKÛM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkınıtı ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLIĞIYLE,
B. Anayasa'nm 35.maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının IHLAL EDİLMEDİĞINE Hasan Tahsin GÖKCAN'in karşıoyu ve ÖYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERILMESiNE 21/9/2023tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2019/6929Karar Tarihi : 21/9/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Incelenen başvuruda çarşı ve mahaile bekçisi sıfatıyla görev yapan kamu görevlisi tarafindan düzenlenen kabahat fiiline ilişkin tutanağa bağlı olarak geceleyin içki satışı yaptlması nedeniyle idari para cezasına hūkmedilmiştir. Dolayısıyla gece bekçileri kabahat filinin soruşturulması ve tespitinde görev yapmış, düzenledikleri tutanak idari yaptırım kararına dayanak olmuş, hakkında işlem yapılanın bu yöndeki itirazı merci hakimlikçe tartışılmadığı gibi Mahkememiz çoğunluk görüşü açısından da kanunilik unsurunun araştırılmast açısından bir sorun görülmemiştir.

2.Anayasa'nın 6/3. maddesi uyarınca hiç kimse kaynağını Anayasa'dan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz Nitekim aynı doğrultuda Anayasa'nın 128. maddesinde kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevlerin memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle yürütüleceği belirtildikten sonra görev ve yetkflerinin kanunla düzenleneceği ifade edilmiştir. Başka deyişle memur veya diğer bir kamu görevlisinin kanunda belirtilmeyen bir yetkiyi kullanması sőz konusu olamaz.

3.Devletin toplumun huzur ve güvenliğinin sağlanması, suçların önlenmesi ve takibiyle ilgili temel görevleri kapsamında 2559 sayılı PVSK ve 2803 sayılt JTGYK'ya göre genel kolluk gõrev ve yetkisi polis ve Jandarma teşkilatlarına verilmiştir. Ayrıca yer ve konu itibarıyla ilgili kanunlarda õzel kolluk teşkilatlanması da söz konusudur. Polis teşkilatı genel kolluk kuvveti olarak suçların önlenmesi ve takibiyle iigili görevleri yanında ayrıca gerek anılan Kanunda gerek özel kanunlardaki kabahat niteliğindeki fiiller bakmından kendisine verilen görevieri yerine getirmektedir. Örek olarak 2559 sayılı Kanunun 6 ila 12.maddelerinde kimi kabahat fiillerine ilişkin olarak polisin yetkileri düzenlenmiştir. Öte yandan ilgili kanuniardaki özel yetkiler veya mülki amirin bu kanunlara dayanan emri doğrultusunda verilen görevler kapsamında polisin kabahat fillerinin tespiti ve soruşturulmasında görev yapması sðz konusu olabilmektedir 
4.11.6.2020 tarihli 7245 saytlı Çarşı ve Mahalle Bekçileri Kanunu ile genel kolluğa yardımcı olmak Özere, emniyet ve jandarma teşkilatları bünyesinde silahhı bir kolluk olarak çarşı ve mahalle bekçileri istihdam edileceği düzenlenmiştir. Aynı Kanunun 10.maddesinde “mevzuatla genel kolluğa yetki verilen görevlerde yardımcı olma" görev ve yetkisi verilmiş ise de görev ve yetkileri ayrınuılı olarak Kanunun 5 ila 9. maddelerinde dūzenlenmiştir. 7245 sayılı Kanun'un sistematiği nazara alındığında görev yapacak bekçilerin görev ve yetkisinin sayma yoluyla açıkça ve ayrıntıı olarak dūzenlendiği görülmektedir. İlgili hükümlerde bu görev yetkiler 'Halka yardım görevi, Önleyici ve koruyucu gōrev ve yetkiler, durdurma ve kimlik sorma, adli görev ve yetkiler, Zor ve silah kullanma yetkisi ile Genel kolluk kuvvetlerine yardım görevi' ana başlıklarında sayma yolu ile belirtilmektedir. Bu düzenlemeler nazara alındığıda 7245 sayılı Kanuna göre görev yapacak bekçiler ile polis ve jandarma arasında görev ve yetkiler bakımından net bir ayırımın bulunduğu ve Kanun koyucunun bekçi kadrosunu genel kolluk kuvvetlerine yardımcıbirstatü olarak düzenlediği açıktır. Bekçi kadrosunun yardımeı kolluk niteliğinin doğal sonucu olarak bekçilerin ancak 7245 sayılı Kanun ile özel kantınlarda açık bir düzenleme bulunan durumlara ilişkin olarak yetkiliolduklarımın kabulüzorunludur. Aksi halde bekçiler, Kanum Koyucunun bu yönde bir iradesi bulunmamasına rağmen genel kolluk vasfinı kazanacak olup böyle bir kabul 7245 sayılı Kanun'un amacını ortaya koyan I. maddesine de aykını olacaktir. Diğer taraftan genel kolluğa yardımeı olma şeklindeki genel yetkinin ise somut hal ve şartlarda yetkili amirin verdiği görev/talimat kapsamında icra 

edileceği değerlendirilmelidir. Yine 2803 sayıl Kanunun 7/lb maddesinde Jandarma'nın adli görevleri; “işlenmiş suçlarla ilgili olarak kanunlarda belirtilen işlemleri yapmak ve bunlara ilişkin adli hizmetleri yerine getirmek” biçiminde gösterilmiştir.

5.7245 sayılı Kanunun görev ve yetkiyle ilgili maddelerinde çarşı ve mahalle bekçilerinin kabahat fillerinin soruşturulmasına yönelik bir görevinin olmadığıgörülmektedir. Genel kolluğa yetki veren ilgili kanunlardaki gecikmesinde sakınca olan hallere ilişkin yakalama, tutma, delillerin tespitine ilişkin yetkiler ise yalnızca suçlarla ilgilidir, Kabahatler bakımından bu hususun ayrıca kanunda düzenlenmesi gerekir. Yukarıda değinildiği üzere ilgili kanunlarda bu konuda düzenlemeler de vardır. Fakat bunlarda çarşı ve mahalle bekçilerinin görevlerine ilişkin bir belirleme veya yetki yer almamaktadır.
6.Incelenen başvuruda tutanağı düzenleyen bekçilerin bu yetkilerinin olmadığıyöntınde itirazda bulunuimaktadır. Buna karşın sulh ceza bakimliği kararında bu husus tartışıłmadığı gibi bireysel başvuru kararında da kanunilik boyutu ele alınmamıştır. Gerçekten dosyada mevcut 06.10.2018 gün ve 00.45 saatinde ūç çarşı ve mahalle bekçisi tarafindan düzenlenerek imzalanan belgede; tekel bayinden çıkan müşterinin önüne geçilip kimliğinin sorulduktan sonra elindeki poşetin içindekinin sorulup, tutanağa göre şahsın "bakabilirsiniz"demesi ūzerine bir adet votka şişesi ve satış fişi tespit edilip başvuranın işyerine gidilerek kabahat filme ilişkin tutanağın düzenlendiği görülmektedir. Tutanağın içeriğine göre bekçiler tarafından alışveriş yapıp çıkan bir kişinin ne satın aldığına ilişkin olarak duyulan soyut şüpheye dayalı olarak durdurma ve kimlik sorma işlemi yapıidığı, akabinde iradi olduğu hususu çoğu benzer olayda tartışmalı olacak biçimde şahsın alışveriş paketi araştırıltp delil eide edilmeye çalışıldığı ve böylece bir kabahat filine ilişkin olarak iş yeri sahibiyle de görüşme yapılıp isnatta bulunulduktan sonra tutanağın düzenlendiği anlaşılmaktadır.Tutanağı Büyükçekmece Emniyet Müdürlüğü tarafindan yazı ekinde Bakanlığa gönderilmesinden sonra Tarım ve Orman Bakanlığı Tütün ve Alkol Dairesi Başkanlığı'nca 23.10.2018 tarihinde 42.076 TL idari para cezasinı içeren idari yaptırım karar tutanağıdüzenlenerek başvurana tebliğ edilmiştir.

7.Tutanağa konu işlemlerden yalnızca açıkça işlendiği görülen, anlaşılan bir kabahat filinden sonra durdurma ve kimlik sorma işleminin yasal dayanağının bulunduğu sõylenebilir (7245/7-1b). Bu işlemin makul sebebinin oluştuğu kabul edilse dahi 7245 sayılıKanunun 7. maddesinin 6.fikrası uyarınca durdurulan kişinin üzerinde silah vb. suç eşyasıveya başkalarına tehlike oluşturabilecek bir sey bulunduğu izleniminin bulunduğu haller dışında kişinin eşyasını dıştan yoklama şeklinde dahi incelemesi mümkün değildir. Bu olayda ise durdurulan başvurucu üzerinde silah ya'da tehlike oluşturan bir eşyanın bulunduğu hususunda değil yeterli bir şüphe, bu yönde bir iddia dahi bulunmamaktadır, Tutanağın içeriğinden alışveriş paketinin incelenip delil araştırması ve akabinde kabahat filinin soruşturmasına geçildiği görülmektedir. Hal böyle iken başvurucunun ileri sürmesine rağmen gerek anılan özel kanunda gerekse genel kolluğa ilişkin kanunlarda tutanağa konu işlemlerin bekçiler tarafından yapılabilmesini sağlayan yasal bir yetkinin verilip verilmediği hususu ilgili hakimlikçe incelenmiş değildir, Öte yandan 7245 sayıh Kanunun 10.maddesindeki genel kolluğa yardımcı olma kapsamındaki yetki kapsamında konunun değerlendirilmesi durumunda ise bu yetkinin kullanılabilmesini sağlayacak olan görevlendirme yazı ve/veya talimatınının varlığının araştırılıp ortaya konulduğu dosyadan anlaşılamamaktadır.


8. Belirtilen nedenlerle başvurucumun mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin kanunilik kriterini karşılayıp karşılamadığı konusunda bir inceleme içermeyen hakimlik kararında usule ilişkin güvencenin sağlanmadığı anlaşıldığından mülkiyet hakkının ihlal edildiği kanaatini taşımaktayım.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN