Anayasa Mahkemesinin 16/5/2024 Tarihli ve 2020/23070 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-10-24

24 Ekim 2024 PER$EMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32702
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR RECEP AKYÜREK BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/23070Karar Tarthi : 16/5/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Yılmaz AKÇİL Raportör : Mehmet Yavuz YAŞAR Başvurucu : Recep AKYÜREK Vekili : Av. Uğur ÇİZMECİOĞLU 
L BAŞVURUNUN ÖZETİ
1.Başvuru, idari işlemin iptali talebiyle açılan davada dava dilekçesinin reddine ilişkin olarak verilen kararın hatalı olması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2.Denizli ili Merkezefendi ilçesi Bereketler Mahallesi, .. ada/..parselde kayıtlı ve mülkiyeti Ç. Inşaat Malzemeleri San. ve Tic. Ltd. Ştiye ($irket) ait olan taşınmazın bulunduğu alanda yapılan I/l.000 ölçekli uygulama imar planı değişikliği Denizli Büyükşehir Belediye Meclisinin 17/2/2020 tarihli kararryla onaylanmıştır.
3. Başvurucu 1/6/2020 tarihinde anılan Belediye Meclisi kararının iptali talebiyle Denizli İdare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştır. Başvurucu, dava dilekçesinde taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini belirterek imar planı değişikliğinin 3/5/1985tarihli ve 3194 sayılı Îmar Kanunu'na aykırı olduğunu iddia etmiştir.
4. Mahkeme 5/6/2020 tarihinde 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 3, maddesi uyarınca dava dilekçesinin reddine karar vermiştir. Dilekçe ret kararının gerekçesinde; taşınmazın mülkiyetinin Şirkete ait olduğu, başvurucu Recep Akyürek'in dava konusu işlem nedeniyle hak veya menfaatinin etkilendiğinin ortaya konulamadığı, taşınmazın maliki olan Şirketin dava dilekçesinde davacı olarak dava açmasıgerektiği ifade edilmiştir. Kararın hüküm fikrasında ise dava dilekçesinin bu kararın tebliğtarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde bizzat veya bir avukat vasitasıyla amlan Kanun'un 3. maddesine uygun şekilde düzenlenerek yeniden dava açılmak üzere reddedilmesine, yenilenen dilekçede aynı yanlışlık yapıldtğı takdirde davanın reddedileceği hususunun davacrya bildirilmesine istinaf/temyiz yolu kapalı olmak üzere karar verildiği belirtilmiştir.


5. Bireysel başvuruya konu edilen karar başvurucuya 11/6/2020 tarihinde tebliğedilmiştir. Başvurucu 9/7/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
6. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölom tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
7. Başvurucu; davadaki meselenin subjektif dava ehliyeti olduğunu, taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ctmesi nedeniyle imar planı değişikliğinin iptalini istemekte menfaati olduğunu, Mahkemenin hukuken yanlgıya düşerek ve kanun yolu kapalı olmak üzere verdiği dilekçe ret kararıyla davada taraf sıfatı bulunmayan Şirkete dava açma hakkıtanıdığını belirterek adil yargılanma hakkmı ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
8. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmak için ihlale neden olduğu iddia edilen işlem veya eylem için idari ve yargısal başvuru yollarınm tamammın tüketilmiş olması gerekir.

9. Temel hak ve özgüritiklere saygı, devletin tüm organlarının uyması gereken bir ilke olup bu ilkeye uygun davramılmadığı takdirde, ortaya çıkan ihlale karşı öncelikle yetkilìidari mercilere ve derece mahkemelerine başvurulmalıdır.

10. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, ikincil nitelikte bir hak arama yoludur.Temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği iddialarının öncelikle genel yargı mercilerinde,olağan yasa yolları ile çözüme kavuşturulması esastır. Bireysel başvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin bu olağan denetim mekanizması içinde giderilememesi durumunda başvurulabilir.

11.Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilmesi için õncelikle iç bukukta düzenlenen başvuru yollarının tūketilmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi Önüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve adli mercilere usultine uygun olarak iletmesi,bu konuda sahip olduğu bilgi ve kanıtlarını zamanında bu makamlara sunmasi, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş olması gerekir (Bayram G8k, B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 19).

12. Somut olayda başvurucunun taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini belirterek dava dışı Şirket lehine yapılan imar planı değişikliğinin iptali talebiyle açtığıdavada Mahkeme, kararmn tebliğ tarihini izleyen günden itibaren otuz gün içinde yeniden dava açıimak üzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir. Mahkeme bu sonuca ulaşırken taşınmazın mülkiyetinin Şirkete ait olduğumu ve başvurucunun işlem nedeniyle hak ve menfaatinin etkilendiğini ortaya koyamadığıı esas almıştır.

13. fdari yargılama usultinde dilekçe ret kararlarıma karşı doğrudan ūst kanun yollarina başvurulamamakla birlikte başvurucunun Mahkemenin bu yorumunun hukuken hatalı olduğuna dair iddiaların otuz gün içinde yenileyebileceği dilekçe ile yeniden Mahkemeye sunma imkâmı bulunmaktadır. Mahkemenin yenilenen dilekçe Özerine aynı

yorum ile dilekçenin 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi uygun olmadığıa kanaat getirip bu kez aynı yanlışlığın ikinçi kez tekrarlandığı gerekçesiyle davanın reddine karar vermesi durumunda ise kanun yolu açık olarak vetilen bu kararın ve dayanağı dilekçe ret kararının üst kamun yolu merciince hukuki denetimi yapılabilecektir.

14. Bu itibarla başvurucunun dilekçe ret kararı sonrasında süresi içerisinde davasıt aynı mahkemede yenilemek suretiyle şikâyetlerini öncelikle yargısal makamlar önünde dile getirme imkânı bulunmasma rağmen iç hukukta sahip olduğu yargısal yolları usulünce tüketmediği sonucuna varılmıştir.

15. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKUM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun başvuru yollarının tüketilmemest nedeniyle KABUL EDtLEMEZ OLDUĞUNA Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA 16/5/2024tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2020/23070Karar Tarihi : 16/5/2024
KARŞIOY 
I. Başvuru, uygulama imar planı değişikliğinin iptali talebiyle belde sakini sıfatıyla açılan davada, belde sakini sıfatıyla dava açmanın bir yanlışlık olduğu değerlendirilerek verilen dilekçe ret kararı nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihla!edildiği iddiasına ilişkin olarak Sayın çoğunluk, başvurucunun öncelikle aynı yanlışlığı içeren dilekçeyle davayı yenilemesi yoluna başvurması gerektiği gerekçesiyle başvuru yollarının usulüne uygun olarak tüketilmediğine karar vermiştir. Başvurucunun başvuru yollarınıusultine uygun olarak tökettiği dūşüncesiyle Sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.
2.Başvuru süreci olay ve olgular mahkemenin gerekçeli kararında özetlenmiştir.
3. Başvurucu Denizli ilinde yapılan ve kesinleşen parselasyon işleminin iptal istemi ile dava açmıştır. Dava dilekçesinde taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini belirterek imar değişikliğinin 3/5/1985 tarihli 3194 sayılı Imar Kanunu'na aykırı ołduğunu iddia etmiştir.

4. Denizli Îdare Mahkemesi 5/6/2020 tarihli kesin kararla dilekçenin 2577 sayılıİdari Yargılama Usulo Kamunu'nun 3. maddesi uyarınca reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde taşınmazın mülkiyetinin Ç. Ltd. Şti.ye ait olduğu, Başvurucunun dava konusu işlem nedeniyle hak ve menfaatinin etkilendiğinin ortaya konulamadığı, taşınmazın maliki olan şirketin dava dilekçesinde davacı olarak dava açması gerektiği belirtilmiştir, Mahkeme bu tespitten hareketle şirket tarafından bizzat ya da söz konusu şirketin yetkili temsilcisi tarafindan vekalet verilen bir avukat vasıtasıyla dava açmak ve imza sirküleri eklenmek suretiyle yenilenecek dilekçe ile yeniden dava açabileceğini vurgulamıştır. Kararın kesinleşmesi üzerine bireysel başvuruda bulunulmuştur.

5.Özetle derece mahkemesi, başvurucunun belde sakini sıfatıyla dava açmasını bir yanlışlık olarak kabul etmiştir.

6. Başvurucu taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini belirterek imar planıdeğişikliğinin iptalini istemede menfaatini bulunduğunu iddia etmiştir. Başvurucu mahkemenin hukuki yanılgıya düşerek açılan davada taraf sıfatı bulunmayan şirkete dava açma hakkı tanıdığını ve kanun yolu kapalı olmak üzere dilekçelerin reddine karar verildiğini ileri sürmüştüir. Başvurucu son olarak açılan davadaki meselenin sübjektif dava ehliyeti yönünden incelenmesi gerektiğini belirterek mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğini ifade etmiştir.

7. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında herkesin yargı mercileri õnünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunra ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Mahkemeye erişim hakkı Anayasa'ya güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur (Özbakım Özel Sağlık Hizmetleri, B, No: 2014/13156, 20/4/2017).
8. Anayasa mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilıek anlamına geldiğini ifade etmiştir (Özkan $en B. No: 2012/791, 7/11/2013).


9. Somut olayda taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini belirterek dava dışışirket lehine yapılan imar değişikliğinin iptalini isteyen başvurucunun açtığı davada derece mahkemesi 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi uyarınca dilekçelerin reddine kesin olarak karar vermiştir. Mahkeme bu sonuca ulaşırken taşınmazın mülkiyetinin şirkete ait olduğunu ve başvurucunun işlem nedeniyle hak ve menfaatinin etkilendiğinin ortaya konulamadığını esas almişti.

10. Somut olaydaki temel tartışma, bir taşınmazla ilgili olarak malik lehine yapılan uygulama imar planı değişikliğine karşı, taşınmazın bulunduğu yerde ikamet ettiğini ileri süren başvurucunun dava açma ehliyetinin bulunup bulunmadığıdır. 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin (I) numaralı fikrasının (b) bendi, idari inahkemenin davacıyı ehliyetsiz görmesi hâlinde davayı reddeceği (ehliyet ret kararı vereceği) hükme bağlanmıştır. Ancak somut olayda derece mahkemesi davayı bu hüküm uyarınca reddetmek yerine, davanın ancak taşmmaz maliki olan şirket tarafından açılabileceğini belirtmiş ve amılan şirket tarafından dava açılmak üzere dava dilekçesinin reddine karar vermiştir.

11. Davacınm ikamet ettiğini ileri sürdüğü beldedeki bir imar planı değişikliğinden menfaatinin etkilendiğini düşünerek kendi adına dava açmasınm 2577 sayılı Kanun'un 3.maddesi kapsamında bir yanlışlık olarak yorumlanması makul bir yorum olarak kabul edilemez, Başvurucu taşınmaz maliki ya da şirketin temsilcisi sifatıyla dava açmamış, belde sakini sıfatıyla dava açmıştır. Bu durumda başvurucunun kendi menfaat bağınıtanımlamasının ne şekilde yanlışlık teşkil ettiği anlaşılamamaktadır. Öte yandan mahkemenin dava hakkının bulunduğunu belirttiği şirket, lehine imar planı değişikliği yapılan şirkettir. Bir kimseni lehine tesis edilen bir işlemin iptalini istemesinde nasıl bir menfaatinin olduğu da izaha muhtaçtır. Şirket tarafindan açılması hâlinde muhtemelen menfaat yokluğu gerekçesiyle reddedilecek bir davanm açılmastın istenmesi de dilekçe ret mfiessesesinin amacıyla bağdaşmamaktadır. Dolayısıyla derece mahkemesinin, başvurucunun dava dilekçesinde 2577 sayılı Kanun'un 3. maddesi kapsamında bir hata yaptığına ilişkin yorumu bariz takdir hataşı teşkil etmektedir.

12. Ayrıca bu yorum başvurucunun istinafa erişim hakkını da ortadan kaldırmıştır.Zira derece mahkemesinin bariz taktir hatası teşkil eden yorumu başvurucuyu, belde sakini sıfatıyla ehliyetli olup olmadığı meselesini istinaf mercü önünde tartiştırma imkânından mahrum bırakmıştır.

13. Çoğunluk kararında başvurucumun 2577 sayılı Kanun'un 15. maddesinin (3)numaralı fikrası uyarınca aynı iddiaları içeren bir yenileme dilekçesi vererek derece mahkemesinin bu sefer kanun yolu açık bir biçimde vereceği davanın reddine ilişkin karara karşı istinaf yoluna başvurınasının mümkün olduğu belirtilmiş, bu yolun tüketilmemesi sebebiyle başvuru yolunun usulüne uygun olarak tūketilmediği sonucuna ulaşiılmıştır.
14. Bu görüşe katılmak mümkün değildir. 2577 sayılı Kanun'un 15, maddesinin (5)numaralı fikrasnıda “yeniden verilen dilekçelerde aynı yanlışlıklar yapıldığı takdirde dava reddedilir." hükmüne yer verildiğini hatırlamak gerekir. Dolayısıyla çoğuniuk kararımda işaret edilen ve derece mahkemesinin muhtemelen vereceği karar "aynı yanlışliğın tekrarlanması nedeniyle ret" kararıdır. “Aynı yanlışlığın tekrarlanması nedeniyle rel" kararıile “ehliyet rer" kararının hukuki sebeplerinin oldukça farkh olduğu açıktır. Bu kararlara karşıyapılacak istinaf başvurusunda istinaf merciinin inceleyeceği hususların aynı olmadığı da aşikardır. İstinaf merci ehliyet ret kararında belde sakinin dava açma ehliyetinin bulunup bulunmadığını incelemekteyken aynı yanlışlığın tekrarlanması nedeniyle ret kararında ise 

-teorik olarak- aynı yanlışlığın tekrarlanıp tekrarlanmadığını inceleyecektir. Şayet başvurucunun belde sakini sıfatıyla dava açması bir yanlışlık ise çoğunluk kararmdaki tavsiyeye uymuş olsaydı başvurucunun aynı yanlışlığı tekrarlayacağı ortadadır. Bu duruında da istinaf merciinin istinaf istemini reddetmesi olasılık dışt olmayacaktır.
15. Kuşkusuz istinaf merciinin lafzi yorumun dışma taşarak ilk dilekçe ret kararında belirtilen yanlışlığın gerçek bir yanlışlık olup olmadığıı, diğer bir ifadeyle başvurucunun belde sakini sıfatıyla dava açmasmın bir yanlışlık olup olmadığını incelemesi de mümkündīır.Ancak 2577 sayılt Kanun'un 15. maddesinin lafzına bakıldığında istinaf merciinin bu yönde bir inceleme yapmastnı garanti eden herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Bu durumda istinaf merciinin yenileme dilekçesinde aynı yanlışlığın tekrarlanıp tekrarlanmadığıyla sınırlıbir inceleme yapmasını engelleyecek herhangi bir hüküm kamunda bulunmamaktadır.Şu hâlde çoğunluk kararı istinaf merciinin, istinaf incelemesinin kapsamım başvurucu lehine yorum yaparak genişleteceği beklentisi üzerine inşa edilmiştir. İstinaf mahkemesinin aktivist davranması hâlinde ancak etkili olabilecek bir yolun tüketilmediği gerekçesiyle kabul edilemezlik kararı verilmesi bireysel başvurunun mahiyetiyle bağdaşmamaktadır.
16. Sonuç olarak derece mahkemesinin bariz takdir hatası teşkil eden bir yorumla başvurucunun belde sakini sıfatryla dava açmasını bir yanlışlık olarak nitelemesinin, bu suretle 2577 sayılı Kanun'un I5. maddesinin (1) numaralı fikrasın (b) bendi uyarınca dilekçe ret kararı vermek suretiyle başvurucunun mahkemeye ve istinafa erişim hakkına yönelik müdahalede bulunmasmı kanuni temeli bulunmamaktadır.
17. Yukarıda belirtilen gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakktnın ihlal edildiği gerekçesiyle sayın çoğunluğun görüşūne katılmadım.

Oye Selahaddin MENTEŞ