Orta Vadeli Program (2020-2022)’ın Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 1618)
CUMHURBAŞKANI KARARI | 2019-10-04

CUMHURBAŞKANI KARARI 
C*


Karar Sayısı: 1618
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ekli “Orta Vadeli Program (2020-2022)”in onaylanmasına, 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun 16 ncı maddesi gereğince karar verilmiştir.

4 Ekim 2019
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

YENİ EKONOMİ PROGRAMI  2020-2022
ORTA VADELİ PROGRAM 

İçindekiler 
1.DENGELENME, DİSİPLİN VE DEĞİŞİM 
1.1. Genel Değerlendirme 
1.2.Makroekonomik Gerçekleşmeler.

1.3.Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum 
1.4.Temel Hedefler.

2.FİYAT İSTİKRARI 

3.KAMU MALİYESİ

4.BÜYÜME VE İSTİHDAM.

5.CARİ İŞLEMLER DENGESi 

6.FÍNANSAL İSTİKRAR.

7.EYLEMLER VE PROJELER 

8.EK TABLOLAR 


1. DENGELENME, DISİPLİN VE DEĞİŞİM 
Bu Programin temel amaci; Dengelenme, Disiplin ve Değişim teması ile hazırlanan 2019-2021 Yeni Ekonomi Programı (YEP) çerçevesinde fiyat istikrari, finansal istikrar ve cari işlemler dengesinde son bir yılda elde edilen kazanımların korunup geliştirilmesi, üretim ve verimlilik odaklı, sürdürülebilir büyüme ile adaletli paylaşıma yönelik ekonomik dönüşümün ve değişimin gerçekleştirilmesidir.
1.1. Genel Değerlendirme 
Ağustos 2o18'de başlayan spekülatif kur saldırıları alınan tedbirlerle etkisiz hale getirilmiștir.

•Finansal İstikrar ve Kalkınma Komitesi (FiKKo) çatısı altında ekonomi yönetiminin tüm kurumları arasındaki iletişim ve işbirliği kurumsallaştırılmış, finansal istikrar güçlendirilmiştir.
Enflasyon ile mücadelede uygulanan geleneksel politikalara Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programı ile toplumsal destek sağlanmış, enflasyonda belirgin bir düşüş gerçekleştirilmiştir.
Alınan mikro tedbirler ile ithalatın kompozisyonunda ihracatıdestekleyen mal ve hizmetlerin ağırlığı artırılmış, rekabetçi kur ve artan turizm gelirlerinin de desteğiyle, cari işlemler dengesinde Cumhuriyet tarihinin en iyi seviyelerine ulaşilmiştır.
•Ekonomik aktivite sektör odaklı vergi indirimleri, istihdam teşvikleri ve kamu bankalarının kaynaklarına dayalı ölçülü kredi programlari ile desteklenmiş, ekonomide yumuşak inişsağlanmıştır.

İthalattaki ve iç talepteki yavaşlamadan kaynaklanan vergi kayıpları kamu borç yükünün artırılması veya vergi artışlarıyerine alternatif gelir kaynakları tespit edilerek karşılanmıştır.
• Kamu Maliyesi Dönüşüm ve Değișim Ofisi kurumsallaştırılarak Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesinde Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü kurulmuş,kamu yatırım ve harcamaları ile teşvik uygulamalarının etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar başlatılmış ve sürdürülmektedir. Yeni Ekonomi Programı ve Orta Vadeli Mali Planın hazırlanması ve uygulanmasına yönelik olarak çalışmalar Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığıtarafından yakın işbirliği içerisinde yürütülmektedir.

1.2. Makroekonomik Gerçekleşmeler 
Enflasyon: 2018 yılının ikinci çeyreğinden itibaren Türk lirasında görülen değer kaybının oluşturduğu maliyet baskısıve fiyatlama davranişlarında ortaya çıkan bozulma neticesinde on iki aylik tüketici enflasyonu Ekim 2018'de yüzde 25,2 ile son 15 yılın en yüksek seviyesine ulaşmiştır.Para ve maliye politikaları arasındaki güçlü koordinasyon,petrol ve diğer emtia fiyatlarındaki düşüş, kamu fiyatlama mekanizmaları ile kur kaynaklı fiyat dalgalanmalarının tüketici enflasyonu üzerindeki etkisinin yumuşatılması ve Enflasyonla Topyekûn Mücadele Programi çerçevesinde özel sektörün gönüllülük esasına göre yaptıği fiyat indirimleri neticesinde enflasyon düşüş eğilimine girmiş, 2018 yılısonunda YEP tahminleriyle uyumlu olarak yüzde 20,3seviyesine ve Ağustos 2019 itibarıyla da yüzde 15 seviyesine gerilemiştir. Tüketici fiyatları üzerindeki üretici fiyatlarıkaynaklı baskıların zayıflaması ve güçlü baz etkisinin devreye girmesi ile 2o19 yılı Eylül ayında enflasyonda tek haneli seviyelerin görülmesi beklenmektedir.

•Cari işlemler dengesi: Türk lirasının diş ticaretaçısından daha rekabetçi bir seviyeye gelmesi, ihracatta artan ürün ve pazar çeşitliliği, azalan ithalat talebi ve artan turizm gelirlerinin de etkisiyle cari işlemler dengesinde güçlü bir toparlanma gerçekleşmiş, 2018 yılı Haziran ayında 57,1 milyar dolar açık veren yıllıklandırılmış cari işlemler dengesi, 2019yılı Temmuz ayında 4,4 milyar dolar fazla vermiştir.
Büyüme: 2018 yılının ikinci çeyreğinden itibaren enflasyonda ve faiz oranlarında gözlenen hızlı artışneticesinde hanehalkı tüketimi ve özel sektör sabit yatırım harcamaları azalmış, buna rağmen yılın ilk yarisında gerçekleşen yüksek büyüme oranlarının etkisiyle 2o18 yılında yüzde 2,8 oranında büyüme kaydedilmiştir. Ekonomik aktivitede 2o19 yilının ilk yarisinda ilimlı bir toparlanma gerçekleşmiştir. Toparlanmanın kaynağı tüketim harcamalarıve net ihracat olurken, yatırimlar zayıf seyretmiştir. Bu toparlanma süreci, finansal koșullardaki iyileşme ve enflasyondaki düşüşle birlikte risk primi ve belirsizliklerdeki azalmanın yurt içi talebe verdiği destekle yılın ikinci yarısında da hizlanarak devam etmektedir.

•İstihdam: 2018 yılında yaklaşık 550 bin kişilik ilave istihdam sağlanmış ve işsizlik oranı yüzde 11 seviyesinde 

gerçekleşmiştir (YEP 2019-21 tahmini yüzde 11,3). 2018 yılinın ikinci yarısında başlayan ekonomik yavaşlama neticesinde işsizlik oranıHaziran 2019'da yüzde 13'e yükselmiştir. Bu gerçekleşmede inşaat sektöründe yaşanan şiddetli daralmanın istihdam üzerindeki etkisi belirleyici olmuştur. 2019 yılının ikinci yarısında ekonomik aktivitede beklenen iyileşme ile birlikte işgücü piyasasında kademeli bir toparlanma öngörülmektedir.

Kamu maliyesi: Son bir yıllik dönemde, uygulanan maliye politikaları ekonomik aktiviteyi desteklemiş, cari açık ve enflas-yon ile mücadeleye katkı sağlamıştır. 2018 yılında merkezi yönetim bütçe açığının GSYH'ye oranı YEP tahmini ile uyumlu olarak yüzde 2,0 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2019 yılının ilk sekiz ayında bütçe harcamaları YEP'te ortaya konulmuş olan mali disiplin ve tasarruf anlayışı çerçevesinde hedeflerle uyumlu olarak gerçekleşmiştir.Bütçe gelirleri ise ekonomik aktivitedeki zayıf seyir, uygu-lanan vergisel teşvikler ile cari açık kaynaklı dış finansman ihtiyacının sinirlandırılmasina dayanan politikalar neticesinde öngörülenin altında gerçekleşmiştir. Vergi gelirlerindeki düşüş vergi_ dışıgelirlerle telafi edilmiştir. 2019 yılının ilk sekiz ayında merkezi yönetim bütçesi 68,1 milyar TL açık vermiştir (YEP 2019-21 tahmini 80,6 milyar TL).

Ekonomik aktivitede beklenen iyileşme ve uygulamaya konulan projeler çerçevesinde ilerleyen dönemde bütçe gelirlerinin ivme kazanarak artacaği, bütçe giderlerinin ise hedeflerle uyumlu olarak gerçekleşmeye devam edeceği öngörülmektedir.
1.3. Mevcut Siyasi ve Ekonomik Durum 
Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin sağladığı hızlı ve etkin karar alma mekanizması ile ekonomik dönüşüm ve değişim süreci daha koordineli bir şekilde yönetilmektedir.

Uluslararası ilişkilerde karşılaşılan sorunlar diplomasi yoluyla etkin bir şekilde yönetilmekte olup bu sorunların ekonomi üzerindeki etkisi sınırlandırılmaktadır.

Önümüzdeki dört yıllık seçimsiz dönem, yapısal reformlar yoluyla ekonomide planlanan köklü dönüşüm ve değişimi sağlamak için bir fırsat penceresi sunmaktadır.
•ABD ve Çin arasında yaşanmakta olan ticaret savaşları tedarik zincirlerini bozarak, güveni zayıflatarak ve belirsizliği artırarak küresel çapta sermaye yatırımlari, ücretler ve talep üzerinde 

belirgin sekilde etkili olmaktadir. Bu gelişmeler ülkemizin ihracat büyümesi üzerinde aşağı yönlü risk oluşturmaktadır. Diğer yandan, Türkiye'nin ihracattaki ürün ve pazar çeşitliliği ve ertelenmiş iç talep bu risklerin büyüme üzerine etkilerini sinirlandıracaktir.Ayrica,dünya ticaretindeki ülke yoğunlaşmalarının azalmasıyla Türkiye gibi fiziki altyapısı ve insan kaynağı güçlü, yurt dışı pazarlarla iş yapma deneyimine sahip ülkelerin dünya ticaretinden alacağıpayi artirmasi beklenmektedir. Bununla birlikte, gelişmiş ülkelerin ithalat pazarlarındaki değişimlerin ülkemizin daha çok doğrudan yabancıyatırım çekmesine katkı sağlaması beklenmektedir.
•Brexit sürecine ilişkin belirsizlikler, küresel finansal piyasalarda ve portföy hareketlerinde oynaklığa neden olmakta ve başta Avrupa Birliği olmak üzere küresel ekonomi açısından aşağı yönlübir risk unsuru olmaya devam etmektedir. Diğer yandan, bu süreçorta ve uzun vadede ikili ticaret anlaşmaları yoluyla ülkemiz ihracatı üzerinde olumlu bir etki olușturma potansiyeline sahiptir.
•Küresel ekonomide gözlenen durgunluk nedeniyle başta ABD olmak üzere gelişmiş ülkelerde para politikalarinın ekonomik aktiviteyi desteklemeye yönelmesinin, küresel finansal koşulları ve risk iştahını iyileştirmek suretiyle ülkemiz ekonomisine olumlu katkı yapması öngörülmektedir. Ayrıca, gelişmiş ülkelerin ekonomik aktiviteyi desteklemek amacıyla kamu yatırımlarınıartırması neticesinde yurt dışında çalişan müteahhitlik firmalarimizin bu yatirimlardan pay alması beklenmektedir 
1.4. Temel Hedefler 
1- Tüketici enflasyonu, 202o yıl sonu itibarıyla yüzde 8,5seviyesine, 2022 yıl sonu itibarıyla da yüzde 4,9 seviyesine düşürülecektir.

2- Atılacak olan ekonomik dönüşüm ve değişim adımları ile Program dönemi sonunda cari işlemlerde denge kalici olarak tesis edilecektir.

3- Program dönemi boyunca büyümenin yüzde 5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2020 yılında büyümenin ertelenmiş iç talep kaynaklı olacağı ve enflasyonist olmayacağıöngörülmektedir.

4- Program dönemi boyunca, merkezi yönetim bütçe açığının GsYH'ye oranı yüzde 3'ün altında tutulacaktır. Buna yönelik olarak Merkezi Yönetim Bütçesinin uygulama süreci Hazine ve Maliye 

Bakanliği ile Stratejī ve Butçe Başkanlığı tarafından yakın işbirliği içerisinde koordineli olarak yürütülecektir.

5- Kamu yatırım, harcama ve teşviklerinin etkinliğini artıracak değişim programları sürdürülecektir.

6- Kamu yatırımlarında, 11. Kalkınma Planı'nda yer alan öncelikli imalat sanayi sektörlerine ve bu sektörlere yönelik beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek Ar-Ge, dijitalleşme, insan kaynakları, lojistik ve enerji gibi yatay alanlar ile tarım, turizm ve savunma sanayi alanlarına öncelik verilecektir.

7- Türkiye Varlık Fonu, cari işlemler denge-sini güçlendirecek,ülkenin stratejik hedeflerini ve finansal piyasaların gelişmesini destekleyecek ve özel sektör iş birliklerine dayanan sabit sermaye yatırımları yapacaktır.

8- Yapilacak olan vergi reformu ile mükellef hakları daha etkin bir şekilde korunacak, beyanname sistemi yaygınlaştırılacak, vergi tahsilatının etkinliği artırılacak, kurumlar vergisi kademeli olarak azaltılacak, halka yeni açılan şirketlere kurumlar vergisi indirimi sağlanacak, vergi oranlarında ve vergi politikalarında yapılacak diğer bazı düzenlemeler ile vergi gelirleri artırılacak ve vergi adaleti sağlanacaktır.

9- İşgücü piyasasındaki beceri uyumu artırılacak ve esnekleştirme adımları sosyal tarafların mutabakatıyla hayata geçirilecektir.
10- Bankacılık sektörünün aktif kalitesini iyileştirecek, mali yapısınıgüçlendirecek ve kaynaklarını kaliteli ve sürdürülebilir büyümeyi destekleyecek şekilde kullanmasını sağlayacak adımların atılmasına devam edilecektir.

11- Ekonomimizin uluslararası sermaye hareketlerindeki oynaklığa dayalı kırılganlığını azaltacak, reel sektöre Türk lirası cinsinden ucuz ve uzun vadeli kaynak sağlayacak bir Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TES) sosyal tarafların mutabakatı ile kurulacak ve sermaye piyasalarıni derinleştirecek kapsamlı bir reform paketi devreye sokulacaktır.

12- Ekonomi yönetimi ile ilgili kurumların yeniden yapılandırılma süreci devam edecek, liyakat ve performans odaklı insan kaynağıyönetimiyle bu kurumlar güçlendirilecek, finansal istikrarı ve güvenliği esas alan yeni bir finansal mimari oluşturma çalışmalarısürdürülecektir.


13- YEP'teki makroekonomik hedefleri destekleyecek ve sürdürülebilir kılacak nitelikli insan gücü ve güçlü toplum hedefi ile ilgili proje ve programlar hayata geçirilmeye devam edecektir.
Bu Programda belirlenen her eylemin etki ve maliyetfayda analizlerini, uygulama takvimini ve performans kriterlerini içeren YEP Eylem Planı, bütçe yılıyla birlikte uygulamaya konulacaktır. Bu plan çerçevesinde gerçekleștirilen ilerlemeler üçer aylık dönemlerde takip edilecektir.

2. FİYAT İSTİKRARI 
Para ve maliye politikalarının eșgüdümü ile mal ve hizmet piyasalarında rekabet ve verimliliği artıracak yapısal dönüşüm adımlarını hayata geçirerek, enflasyonun kalıcı olarak düşük tek haneli seviyelere indirilmesi Programin temel hedeflerindendir.Enflasyonun düşürülmesiyle; öngörülebilirlik artırılacak, belirsizlik kaynaklı risk primleri düşürülecek, finansal aracılık sisteminin ve reel sektör sabit sermaye yatırımlarının verimliliği yükseltilecek,uzun vadeli Türk lirası finansman kaynakları geliştirilecek, böylece ekonomik ve finansal istikrar güçlendirilecektir.
Enflasyonun 2020 yılında yüzde 8,5'e, 2022 yılında ise yüzde 4,9'a düşmesi beklenmektedir.

Enflasyon (%)
20,3
12,0
8,5
6,04,920182019 GT 202020212022
YEP YEP YEP 
Politika ve Tedbirler:
• Kamunun yönlendirdiği bazı fiyat ve ücretlerde geçmişenflasyon yerine YEP enflasyon hedeflerine göre ayarlamalar yapılacak, böylece enflasyonda atalet etkisi sınırlandırılacaktır.
Mal ve hizmet fiyatlarındaki kur geçişkenliğini azaltmak için bazı ithal ürünlerin yerlileştirilmesi, alım garantili enerji kontratlarının yerlilik oranı da dikkate alınarak Türk lirası bazlıolmasi sağlanacaktır.


Eșel mobil sistemi ile petrol fiyatlarindaki oynakliġin enflasyon üzerindeki etkisi bütçe dengesi de gözetilerek sınırlandırılacaktır.
Sektörel rekabet ve verimlilik eylem planları hazırlanarak rekabet ortamı iyileştirilecek ve üretim maliyetleri düşürülecektir.
•Gıda enflasyonunu düşürmek için şu tedbirler alınacaktır:
Gida üretimini artırmak için sulama yatırımları yapılacak ve sebze-meyve fiyatlarında dönemsel dalgalanmalarin önlenmesi amacıyla sera yatırımları teșvik edilecektir.

Hal yasası ile üretici ve tüketici fiyatları arasındaki fark optimize edilecek, sebze-meyve ticareti kayıt altina alınacak,aracilar denetlenecek, hallerin altyapisı yenilenecek ve modernizasyonu sağlanacaktır.

Perakende yasası ile gıda tedarikçilerini korumaya ve gida enflasyonunu önlemeye yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Gida fiyatları başta olmak üzere marketlerdeki fiyatlarıkarşılaştırmayı kolaylaştıracak, böylece fiyat rekabetini artıracak internet tabanlı bir bilgi işlem altyapısi kurularak yerel marketlerdeki fiyatlar mobil uygulamalar yoluyla vatandaşın bilgisine sunulacaktır.

Gida fiyatlarında mevsimsel dalgalanmalari engellemek amacıyla Toprak Mahsulleri Ofisi ile Et ve Süt Kurumu etkin ithalat ve ihracat uygulamalari, alim, satim ve depolama işlemleriyle piyasada yer alarak gıda fiyatlarında dengelerin korunmasına daha güçlü şekilde destek verecektir.
Kooperatifçiliğin gelişimine engel teşkil eden mevzuat düzenlemeleri kaldırılacaktır.

Tarım, hayvancılık ve balıkçılık işletmeleri ile üretici birlikleri ve kooperatiflerin kurumsallaşması, ölçeğinin büyütülmesi ve yayginlaştırılmasi desteklenecektir.

Tarımda sözleşmeli üretim modeli yaygınlaştırılacaktır.
Küçükbaş hayvan üretiminde verimlilik ve hayvan sayısının artırılmasına yönelik faaliyetler desteklenecektir.
Tarım ürünlerinde arz ve rekolte tahminlerinin sağlıklıyapılabilmesine imkân veren bir erken uyarı sistemi kurulacaktir.


Âtıl tarım arazilerinin tarimsal üretime kazandırılması için gerekli kurumsal ve hukuki altyapı oluşturulacaktır.
3. KAMU MALiYESi 
Program döneminde mali disipline kararlilıkla devam edilecektir. Bu kapsamda kaynakların verimli kullanılmasını ve belirlenen alanlarda tasarrufu sağlayacak yapısal değişiklikler hayata geçirilecektir. Bütçenin gelir performansının yükseltilmesi amacıyla sürekli ve kalıcı gelir kaynakları ile vergi tahsilatında etkinliğin artırılması ve ekonomide kayıt dışılığın azaltılmasıhedeflenmektedir. Böylece kamu borçluluğu düşük düzeylerde tutulacaktir.

Program döneminde bütçe açığının GSYH'ye oranının yüzde 3'ün altında kalmasi, faiz dışi dengenin GSYH'ye oranının ise dönem sonunda yüzde 0,3olarak gerçekleșmesi hedeflenmektedir.

Merkezi Yönetim Bütçe Açığı(% GSYH)
2,92,92,92,62,0
20182019 GT 202020212022
YEP YEP YEP 
Merkezi Yönetim Faiz Dışı Dengesi (% GSYH)

0,30,00,00,0-0,5
20182019 GT 202020212022
YEP YEP YEP 

Genel devlet dengesi ile kamu kesimi genel dengesinin de benzer bir eğilim göstermesi hedeflenmektedir.

Genel Devlet Açıği (% GSYH)20182,42019 GT 3,020202,920212,820222,6YEP YEP YEP 
Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (% GSYH)
3,23,02,82,52,620182019 GT 202020212022YEP YEP YEP 
2019 yılında yüzde 32,8 olması beklenen AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ye oranının 2022 yılı itibarıyla yüzde 32,3 olacağı tahmin edilmektedir.

AB Tanımlı Genel Yönetim Borç Stoku 
(% GSYH)
30,432,833,232,532,32018 2019 GT 202020212022
YEP YEP YEP 

Politika ve Tedbirler:
Teşvik ve destek sistemi sadeleştirilerek mükerrerliği önleyici bir yapıda kurgulanacak, yapılacak etki analizleri çerçevesinde etkin olmayanlar kaldırılacak, teşviklerin makroekonomik hedefler ve bütçe hedefleri ile uyumu sağlanacaktır.

Vergide adaleti pekiştirmek amacıyla etkin olmayan istisna,muafiyet ve indirimler kademeli olarak kaldırılarak vergi ta-banıgenişletilecek ve vergi mevzuatı sadeleştirilecektir.
Program süresince, vergi alacaklarına ilişkin yapılandırmaya gidilmeyecektir.

Vergi incelemelerinde sektörel uzmanlaşma ve elektronik denetim artırılacaktır.

Taşınmaz değerleme sistemi kurularak gayrimenkul envanteri tamamlanacak, gayrimenkul vergilendirme sistemi tapu harçları ve emlak vergilerinin gerçek değerleri üzerinden alınmasınısağlayacak şekilde yeniden düzenlenecektir.

Imar değişikliklerinden kaynaklanan değer artışlarının vergilendirilmesine ilișkin mevzuat ve uygulama güçlendirilecektir.
İkinci ve sonraki konut alımlarında vergileme ve kredi kullanımına ilişkin düzenleme ve uygulamalar üretken olmayan yatırımların cazibesini azaltma saikiyle gözden geçirilecektir.
Süreklilik arz etmeyen ve konjonktüre duyarlı gelirlerin oluşturduğu geçici kaynaklara karşılık kalıcı mahiyette harcama oluşturulmayacaktır.

Kamu taşıtlarının tedarikinde, kullanımında ve tasfiyesinde etkinlik ve verimliliği artıracak politikaların sağlıklı şekilde yürütülmesine imkân tanıyacak kamu taşıt filo yönetim sistemi kurulacaktır.

•KiT'ler, verimlilikleri artacak ve kamu maliyesine yükleri azalacak şekilde yeniden yapılandırılacaktır.

•Kamu-özel iş birliği (KÖi) uygulamalarında etkinliği, verimliliği,ekonomikliği ve bütünlüğü sağlayacak çerçeve bir düzenleme yapılacaktır. Bu kapsamda Köi projeleri, kamu yükümlülükleri ve bütçe dengeleri dikkate alınarak planlanacak ve yürütülecek,yatırımların gerçekleștirilmesinde maliyet etkinliğinin sağlandığıdurumlarda kullanılacaktır.


Kamu kaynaklarının kullanımının etkinliğini takip etmeyi kolaylaştıracak, şeffaflığı ve hesap verebilirliği artıracak program bazli performans esaslı bütçeleme hayata geçirilecektir.
•Lüks ve/veya ithal yoğunluğu yüksek ürünler listesi güncellenerek vergi düzenlemesi yapılacaktır.

Mali açıdan sürdürülebilirliği sağlamak ve kamu maliyesine olan yükü azaltmak amacıyla sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini güçlendirici politikalar sosyal adalet gözetilerek hayata geçirilecektir.

Sosyal yardımların etkinliğini ve verimliliğini artırmak amacıyla başta yerel yönetimler olmak üzere tüm kamu kurum ve kuruluşlarıyla veri paylaşım altyapısı tamamlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı ve üniversite hastanelerinin ilaç, tıbbi malzeme ve tıbbi cihazlarının alımı tek elden gerçekleştirilecektir.
Kamu İç Denetim Koordinasyon Kurulunun etkinliği artırılarak tüm kamu kuruluşlarında iç denetim uygulamaları ve kültürüyaygınlaştırılacaktır.

Kamuda kadro ve pozisyonların iş tanımları yapılacak, çalışanların yetkinlikleri belirlenecek, norm kadro çalışmaları gerçekleştirilecek,iş tanımı ve yetkinlikler dikkate alınarak norm fazlası personelin yeniden yerleştirilmesi yapılacak, hedef ve yetkinlik bazlı performans değerlendirme sistemi oluşturularak başarılı personelin ödüllendirilmesini sağlayacak Kamu İnsan Kaynakları Yönetim Sistemi kurulacaktir.

•Kamu borçlanmalarında kaynak ve pazar çeşitliliği artırılacaktır.
Kayıt dışı istihdamın azaltılması amacıyla, veri analizine dayali, risk odaklı denetim faaliyetleri yaygınlaştırılacak, yüksek kayıt dışılığın olduğu sektörler öncelikli olmak üzere yönlendirici ve rehberlik edici denetim faaliyetleri artırılacak, ilgili kurumlarla iş birliği yapılarak teknolojik altyapının entegrasyonu sağlanacaktır.
•Toplu kamu alımları yoluyla kamu kaynaklarının etkin kullanımının sağlanması ve merkezi tedarik hizmetlerinin geliştirilmesi için Devlet Malzeme Ofisi'nin merkezi tedarik yapısı güçlendirilecektir.

4. BÜYÜME VE İSTİHDAM 
•Bu Program, makroekonomik dengeleri gözeten, yenilikçi, üretim ve verimlilik odaklı kapsayıcı bir büyüme anlayışı ile hazırlanmıştır.Program döneminde ekonomiyi daha dirençli kılmayı ve büyümenin sürdürülebilirliğini teminen büyümenin kalitesi ile iş ve yatırım ortamını iyileştirici, işgücü ve kaynakların verimliliğini artırıcıadımlar atılacaktır.

•Program dönemi boyunca büyümenin, potansiyeline yakın yüzde 5 seviyesinde gerçekleşmesi hedeflenmektedir. Büyümedeki güçlütoparlanmada, ertelenmiş tüketim ile yatırimlar, finansal koşullardaki iyileşme, finansal oynaklik ve belirsizliklerin azalması,enflasyondaki kazanımların devami, tüketici ve yatırımcıgüvenindeki toparlanmanın etkili olacağı beklenmektedir. 2018 ve 2019 yıllarında ekonomik aktivitedeki zayıf görünüm nedeniyle GSYH'nin potansiyelin altında gerçekleşmesi, Program döneminde dengeli görünüm bozulmadan ekonominin potansiyeline hızlı bir şekilde yakınsamasına katkı sağlayacaktır.

•2020 yılında büyümenin temel belirleyicisi yurt içi talep olacaktır.Özel tüketimin, ertelenmiş talep, kredi ve güven kanalının desteği ile büyümeye en yüksek katkı veren kalem olması beklenmektedir.Yatırımların ise finansal koşullardaki iyileşme, yatırımcı güvenindeki toparlanma ve öngörülebilirliğin artmasıyla kuvvetli bir yükselişkaydetmesi öngörülmektedir. Net ihracatın katkısının, ihracatın güçlü görünümüne rağmen yurt içi talepteki artışa bağlı olarak ithalat talebinde gözlenecek artişla zayıflaması beklenmektedir.
Üretim yönünden değerlendirildiğinde, yurt içi talepte genele yayılan toparlanma, turizm gelirlerindeki artış eğiliminin sürmesi,ihracatın gücünü koruması ve son dönemde uygulanan verimlilik odaklı politikalarla sanayi sektörünün 2020 yılında GSYH büyüme oranının üzerinde yüzde 6 seviyesinde bir artış kaydederek büyümeye 1,2 puan katkı sağlaması ve Program döneminde bu katkının artarak devam etmesi beklenmektedir. İhracat ve turizmdeki olumlu görünüm, bağlantılı hizmet sektörlerindeki üretim artış oranlarını da yukarı yönlü etkileyecektir. 2020 yılında hizmetler sektörünün yüzde 5,2 oranında artarak büyümenin sürükleyicisi olması öngörülmektedir. Bu dönemde tarım sektörünün büyümeye uzun dönem ortalamasının üzerinde, inşaat sektörünün ise sınırlı düzeyde pozitif katkı vermesi beklenmektedir.

Büyüme(%)
5,05,05,02,80,5III 20182019202020212022GT YEP YEP YEP 
Ekonomik aktivitedeki toparlanmayla işgücüne katılım ve istihdam oranlarında iyileşme kaydedilmesi öngörülmektedir.
•Program dönemi boyunca istihdamın yıllik ortalama 1 milyon 80bin artması, işsizlik oranının ise kademeli olarak gerileyerek 2022yılında yüzde 9,8 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.
İşsizlik Oranı (%)
12,9
11,011,810,69,820182019202020212022GT YEP YEP YEP 
Büyüme ile İlgili Politika ve Tedbirler:
iVME finansman paketi ve benzeri araçlar ile cari açığın düşürülmesine katkı veren, katma değerli ve teknolojik üretim yapan firmalar teşvik edilecektir.

Kredi Garanti Fonu, bankaların talep ettiği tür veya nitelikte teminatı olmadığı için finansmana erişimde zorlanan firmalara,sektör odaklı olarak ve bankalarla adil risk paylaşımı esasınıgözeterek kefalet sağlayacaktır.

Türkiye Varlık Fonu, petrokimya, madencilik ve yerli kaynağa dönük enerji üretimi alanlarında özel sektör iş birliklerine dayanan sabit sermaye yatırımlarinda yer alacaktır.


Türkiye Kalkınma ve Yatırim Bankası’ndan oluşturulan Kalkınma Fonu ile yüksek katma değerli ve teknolojik ürünlerin üretimi desteklenecektir.
Proje bazlı yatırım teşvik sistemi başta olmak üzere; Ar-Ge, yenilikçilik ve teknolojik dönüşüm ile yüksek katma değerli ürünlerin üretimini desteklemeye yönelik uygulamalara, 11. Kalkınma Planı'nda yer alan kimya,ilaç-tıbbi cihaz, makineelektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylısistem araçları olarak belirlenen imalat sanayi sektörleri önceliklendirilerek devam edilecektir.

Kalkınma Ajansları vasıtasıyla bölgesel ölçekte sektörel analizler yapılarak üretim, istihdam, teknolojik yetkinlikler ve ihtiyaçlar belirlenecek,bu veriler işığında bölgesel kalkınma destek programları geliştirilecek,kümelenmeler desteklenecektir.

Yerli üretimin ve teknolojik kabiliyetlerin geliştirilmesinde üst düzey karar almak üzere Cumhurbaşkanı başkanlığında ilgili kurumların en üst düzey yöneticilerinin katılımıyla "Sanayileşme İcra Kurulu" oluşturulacaktır.
Önümüzdeki dönemde hayata geçirilecek yargı reformu kapsamında,hukuk yargılamalarında makul sürede yargılanma hakkı daha etkin korunacak ve yargılama sürelerinde öngörülebilirlik artırılacaktır.
Verimlilik ile İlgili Politika ve Tedbirler:
Ülkemizin sanayide katma değerli üretim kapasitesini artırmak üzere,yüksek ve ortayüksek teknoloji seviyesindeki ürünlere yönelik yatırımlarıteşvik etmek amacıyla Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programıuygulanacaktır.

Ölçek ekonomisinden yararlanmak için firmaların büyümesini engelleyen unsurları giderici adımlar atılacaktır. Ortalama şirket büyüklüğü ve başaltışirketlerin rekabet edebilirliği artırılacaktır.

Küresel rekabetin yoğunlaştığı sektörlerde, KoBi'lerin rekabet gücünüve verimliliğini artırıcı stratejik birleşmeleri destekleyen mekanizmalar geliştirilecektir.

KOBi'lerin markalaşması, kurumsallaşması, verimlilik artışiı ve uluslararasıpiyasalara erişim sağlamaları amacıyla eğitim ve danışmanlık hizmetleri düzenlenecek, dijital dönüşümlerini tamamlamalarına ve yenilikçi işmodelleri geliştirmelerine katkı sağlayacak projeler hayata geçirilecektir.
Ar-Ge ve yeniliğin finansmanına yönelik etkin mekanizmalar devreye kacaku kasaaykçiojşktrin koşullarda uzun vadeli finansman imkanları sağlanacak, ayrıca alternatif finansman yöntemleri ve finansal araçlar geliştirilecektir.

•Odak sektörlerde hedeflenen teknoloji tabanlı ürünlerin ticarileştirilmesine zemin hazırlayacak sanayi yenilik ağlarıdesteklenecektir.

Büyük veri kaynaklarından ekonomik fayda sağlanmasına yönelik uygulamaların hayata geçirilmesi amacıyla Büyük Veri ve Yapay Zekâ Enstitüsü kurulacaktır.

Tarımda verimliliği artırmak amacıyla teknoloji kullanımıyaygınlaştırılacaktır.

•Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Planı çerçevesinde enerji girdi maliyetleri azaltılacaktır.

istihdam ile llgili Politika ve Tedbirler:
İşgücü piyasasında yasal düzenlemesi bulunan ancak yeterli uygulama alani olmayan n esnek çalışma biçimlerinin uygulanabilirliği artırılacaktır.

istihdam teşviklerinin etki analizi yapılacak, teşviklerin ihtiyaçlara göre yeniden tasarlanması sağlanacaktır.
Mesleki ve teknik eğitimin içeriği ile hayat boyu öğrenme ve aktif işgücü programları, belirlenen odak sektörler başta olmak üzere reel sektörün gelecekteki ihtiyaçları da dikkate alınarak işgücü piyasasında talep edilecek becerileri kazandıracak ve nitelikli insan kaynağı ihtiyacını karşılayacak şekilde planlanacaktır.

Dijital ekonomide nitelikli işgücü ihtiyacının karşılanabilmesi amacıyla gelişen sanayinin gerekliliklerine bağlı olarak ortaya çıkan yeni meslek alanlarında işgücünün yetiştirilmesine yönelik kurs ve programlar düzenlenecektir.

Sanayinin ihtiyaçları ve dijital dönüşüm hedefleri çerçevesinde yenilikçi okul-sektör iş birliği modelleri geliştirilecektir.
Tamamlanmaya yakın inşaat projelerine finansman desteği sağlanacak, böylece inşaat sektöründeki durgunluk kaynaklıistihdam kayıpları azaltılacaktır.

Tarımda sulama ve sera yatırımlarinın desteklenmesi ile arzıartırmaya yönelik zamanlı fiyat ve alım politikalarıyla tarımdaki istihdam artırılacaktır.


Bireysel tüketimin artmasi, uygun kredi șartlari, stok ve revizyon yatırımları, sanayi ve hizmet sektöründe ve turizm alanında istihdamıartıracaktır.

Kadınların çalışma hayatına girişini kolaylaştıracak ve kadın istihdamını artıracak düzenlemeler yapılacaktır. Bu kapsamda esnek çalışma olanakları artırılacak, kadın kooperatifleri güçlendirilecek,çocuk bakım hizmetleri ve ihtiyaca göre belirlenmiş mesleki eğitim programlari hayata geçirilecektir.

Gençlerin istihdam piyasasında talep edilen mesleklere yönelik hedef odakli, beceri temelli mesleki eğitim ve sertifika programlarına dâhil edilmesi suretiyle genç işsizliğinin azaltılmasi, gençlerin iş-gücüne katılımının sağlanması ve istihdam olanaklarının artırılmasıhedeflenmektedir.

Engellilerin meslek edinmesi amacıyla uzaktan eğitim programlarıgeliştirilecektir.

Sosyal yardım alan çalışabilir durumdaki bireylerin işgücüne kazandırılması ve üretken duruma getirilmesi amacıyla aktif işgücüprogramları etkin şekilde uygulanacaktır.

Yetkinlik bazlı seçme, yerleştirme, meslek seçimi ile ilgili yeni mesleklere yönelik program ve yönlendirmeler, orta yaşlı gruplara meslek kazandırma programlari, kadınlara ve gençlere ait girişimcilik ve meslek kazandırma programlarıyla orta vadede yapısal işsizlikle mücadele edilecektir.

5. CARİ İŞLEMLER DENGESi 
•Bu Programda yüksek katma değerli ürün ihracatının artırılması,yerlileştirme yoluyla ithalata olan bağımlılığın azaltılması ve turizm gelirlerinin önemli derecede artırılması hedeflenmektedir. Böylece,cari işlemler dengesinde kalıcı iyileşme sağlanacak, diş finansman ihtiyacı azalacak, dengeli ve sürdürülebilir büyüme eğilimi korunacaktir.

Ekonomideki toparlanmanın sonucu olarak talep kompozisyonundaki değişimle birlikte cari işlemler dengesinin 2020yılında diş finansman ihtiyacını makul düzeylerde tutacak bir açık vermesi beklenmektedir. Bu dönemde enflasyondaki düşüşle birlikte ülke risk primlerindeki gerileme, kaliteli sermaye girişleri için elverişli bir ortam oluşturarak diș finansmanın temel belirleyicisi olacaktır.

•Cari işlemler dengesinin GSYH'ye oranının Program döneminde sirasıyla yüzde -1,2, yüzde -0,8 ve yüzde 0 olarak gerçekleşmesi tahmin edilmektedir.

Cari İşlemler Dengesi/GSYH (%)
0,10,0-1,2-0,8-3,4
20182019202020212022GT YEP YEP YEP 
Dış Ticaret ile llgili Politika ve Tedbirler:
İhracat teşvik sistemi daha verimli ve etkin olarak yeniden yapılandırılacaktır.


Ihracat Ana Planı kapsamında, üretimden pazarlamaya, tasarımdan markalaşmaya 360 derece yaklaşımıyla, hedef ülkeler ve hedef sektörler başta olmak üzere tüm ihracatçı firmalara destek verilecek,Eximbank aracılığıyla finansman imkanı geliştirilecektir.
İhracata hazırlik, kurumsal kapasite oluşturma, pazarlama ve tutundurma destekleri ile yüksek katma değer üretimine yönelik destekler başta olmak üzere bu desteklerden yararlanan firma sayısi,destek tutarı ve destekler içindeki KoBi payı artırılacaktır.
•Cari açığın düşürülmesi amacıyla öncelikli alanlarda yerli üretim göz önünde bulundurularak teknoloji ve Ar-Ge yatırımları desteklenecektir.
Afrika'ya olan ihracatımızın artırılması, ülkemizin rekabet gücünün yüksek olduğu ürün ve ürün grupları belirlenerek hedef ülke ve sektörlere yönelik iş dünyasi, diplomasi ve finansman ayağını temel alan bütüncül bir yaklaşım ile ele alınacaktır.

İhracatta hedef ülke ve hedef sektör yaklaşımı ile güçlendirilmişdestek mekanizmaları kurulacaktır. Böylece, pazar ve ürün çeşitlendirmesi sağlanacak ve katma değerli ihracat artışı elde edilecektir.

•Dış ticaretin lojistiğine bütüncül bir bakış açısıyla yaklaşılarak, üretici 

ihracatçılar için Ithalatta Yerinde Gümrükleme İzinli Alıcı Uygulamalarıhayata geçirilecektir.

Yürürlükteki serbest ticaret anlaşmaları gözden geçirilecek, cari işlemler açığını azaltmaya yönelik hedefler konularak bunların takibi yapilacak, makroekonomik hedefleri destekleyici yeni serbest ticaret anlaşmaları oluşturulacaktır.

Yüksek teknoloji ürünlerinin üretileceği, büyük ölçekli yerli ve yabancıyatırımların yer alacaği, etkin yönetişim modeline sahip endüstri ve teknoloji bölgeleri kurulacaktır.

Ceyhan Petrokimya Endüstri Bölgesindeki yatırımlara ilişkin ilk adımlar atılacaktır.

Uluslararasi ticaretin kolaylaştırılması, gümrük işlemlerinin hızlandırılması, kaçakçılığın ve kaçakçılıktan kaynaklanan gelir kaybının engellenmesi için gümrük bilgi sistemleri, uçtan uca bakış açısıyla, büyük veri analizi ve ileri analitik yetkinlikleri de içerecek şekilde güçlendirilecektir.

•Kuşak ve Yol Girişimi çerçevesinde Çin ile ikili ticari ve ekonomik ilişkiler geliştirilecektir.

Avrupa Birliği ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Petrol ve doğal gaz kaynağı aramaları, başta denizlerde olmak üzere,hızlandırılarak sürdürülecektir.

•Maden arama ve sondaj çalışmaları hızla devam ettirilerek, bulunan rezervler kamu-özel iş birliğinde yeni iş modelleri ve finansman mekanizmalarıyla ekonomiye kazandırılacaktır.

•Bor başta olmak üzere madenler işlenip yüksek katma değerli ürünlere dönüştürülecek ve uluslararası piyasalara sunulacaktır.
Güneş, rüzgâr, biyokütle, yenilenebilir enerji ve yerli kömür kaynaklarının elektrik üretimindeki payı artırılacak, YEKA modeli ile bu enerji teknolojilerinin yerlileștirilmesi desteklenecektir.
Turizm ile İlgili Politika ve Tedbirler:
•Turizmde sezon süresini uzatacak ve kişi başı harcama tutarınıartıracak 2023 Türkiye Turizm Stratejisi hayata geçirilecektir.
•Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı sektörün öncelikleri doğrultusunda tanıtım, pazarlama ve sektörün hizmet kalitesini artırıcı

faaliyetleri ve turizm yatırımlarını destekleyecektir.
Sürdürülebilir turizm anlayışı çerçevesinde farklı turizm çeşitlerine olanak sağlayan, bütüncül planlama ve tahsise imkân veren yeni kültür ve turizm koruma ve gelişim bölgeleri tespit ve ilan edilecektir.

Sağlık turizminin geliştirilmesi için projeler hayata geçirilecektir.

•Yapılacak Türkiye Algı ve Pazar Araştırması'nın sonuçlarıdikkate alınarak ülkelerdeki nitelikli ziyaretçi kitlesine yönelik odaklı ve özelleștirilmiş pazarlama ve tanıtım stratejileri uygulanacaktır.

•Kültür ve sanat endüstrileri güçlendirilerek ülkemiz önemli bir film çekim merkezi ve dizi/film ihracatçısı haline getirilecektir.

•Ana kaynak pazarimiz olan ülkelerin seçilmiş şehirlerinden konaklama kapasitesinin yüksek olduğu turistik bölgelerimize başlatılan doğrudan tarifeli uçuş seferleri ve düzenlenen bölge sayısı artırılacaktır.

6. FINANSAL İSTİKRAR 
Program dönemi boyunca, finansal istikrarın güçlendirilmesi,dolarizasyonun azaltılmasi, tasarrufların artırılması ve böylece dış finansmana bağımlılıktan kaynaklanan kırılganlıkların azaltılmasi, finansal piyasalarda bilgi boşluklarını dolduracak yapısal reformlar yoluyla kaynak dağılımı ve fiyatlama etkinliğinin artırılmasi, finansal sistemin sermaye piyasasıbacağının güçlendirilmesi hedeflenmektedir.
Bankacılık sektörünün Temmuz 2019 itibarıyla sermaye yeterlilik rasyosu yüzde 18,2'dir. Sektörün tahsili gecikmişalacak oranı yüzde 4,6 seviyesindedir.

Bankacılik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından gerçekleştirilen ve sonuçları kamuoyu ile paylaşılan mali bünye değerlendirme çalişmasında bankacılik sektöründe takip hesaplarına aktarılması gereken, ağırlıklı olarak inşaat ve enerji sektörlerine kullandırılmış 46 milyar TL büyüklüğünde ilave kredi tespit edilmiștir. Bu tutarın 2019 yıl sonuna kadar ilgili hesaplara aktarılması ile sektörün tahsili gecikmiş alacak 

oraninin yüzde 6,3 seviyesine kadar yükselebileceği ve sermaye yeterlilik rasyosunun ise yüzde 17,7 seviyesine gerileyebileceği tahmin edilmektedir.

•Sermaye yeterlilik rasyosu Basel IIl kriterlerinde yüzde 8 olduğu halde, ülkemizde ihtiyatlı bir yaklaşımla yüzde 12 olarak uygulanmaktadır. Mali bünye çalişmaları neticesinde hesaplanan oran her iki seviyenin de oldukça üzerindedir. Bu da bankaların çok güçlü sermaye tamponlarının bulunduğunu ortaya koymaktadır.
Bankaların dış finansal şoklara karşı kullanabilecekleri güçlüyabancı para likidite tamponları, bir yıl içinde vadesi dolacak yurt dışıkaynaklı borcu rahatlıkla karşılayabilecek düzeydedir.
•Özetle, bankacılık sektörünün güçlü sermaye ve likidite yapısı2020 yılı ekonomik büyüme öngörüleri ile uyumlu kredi büyümesini destekleyebilecek seviyededir. Böylece, azalan fonlama ve kredi maliyetlerinin kredi talebini canlandırmasi, kredi büyümesini ve ekonomik aktiviteyi desteklemesi öngörülmektedir.
2019 yılı ikinci çeyreği itibarıyla reel sektörün toplam finansal borcunun GSYH'ye oranı yüzde 63 seviyesinde olup toplam borcun yüzde 60'_ döviz cinsindendir. Bu kapsamda öne çıkan göstergelerden reel sektör döviz açık pozisyonu, kamu otoritelerince alınan koordineli politika önlemleri ve kur riski yönetimine ilişkin artan farkındalığın etkisiyle 2019 yılında azalma eğilimini korumuş ve reel sektörün toplam döviz net genel pozisyon açığı Haziran 2019itibarıyla 184,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Reel sektör firmaları 1 yıllık vadede açık pozisyon riski taşımamakta olup kısa vadeli döviz varlıkları döviz yükümlülüklerin üzerindedir. Son dönemde, diş ticaret dengesinde gözlenen iyileşme ve turizm sektöründeki olumlu seyir neticesinde artan döviz gelirleri, reel sektörün açık pozisyonundaki düşüşü desteklemektedir.
Hanehalkı borçluluğunun GsYH'ye orani, bireysel kredi kartlarına ve tüketici kredilerine yönelik uygulanan makro ihtiyati politikaların da katkısıyla emsal ve gelişmiş ülkelerin çok altında bir seviyede seyretmektedir. Ayrıca, bireysel kredi kullanıcılarının döviz cinsinden veya dövize endeksli kredi kullanamaması döviz kuru riskini sinırlandırmaktadir.

Politika ve Tedbirler:
Dolarizasyonun azaltılması amacıyla, fiyat istikrarını ve finansal istikrarı sağlamanın yanında dövize alternatf olabilecek Türk lirasıbazlı finansal ürünler geliştirilip yaygınlaştırılacaktır.

•Bankacilik sektörünün daha verimli çalışması amacıyla:
Finansal darboğaz yaşayan, ancak mali sektöre olan borçlarının yeniden yapilandırılması neticesinde istihdama katkı sunması ve katma değer üretmesi mümkün görünen firmaların borçları 2019yılının Temmuz ayında yayımlanan Finansal Yeniden Yapılandırma kanunu çerçevesinde yapılandırılacaktır. Yapilandırma neticesinde borçlarinı geri ödeme kabiliyeti kazanamayacağı öngörülen firmalar finansal yeniden yapılandırma kapsamı dışında birakılacak,böylece kaynakların daha verimli alanlara aktarılmasısağlanacaktır.

İcra ve iflas işlemlerinin daha hızlı yapılması sağlanacak,takiplerde gerçek ve tüzel kişilere yansıyan maliyetin azaltılmasıamacıyla icra satiş sistemi yenilenecektir.

İhtiyaç duyulması halinde bankaların mali yapısını güçlendirecek tedbirler alınacaktır.

Finansal sistemin sermaye piyasası ayağını güçlendirecek adımlar atilacaktır:
Tasarrufları artırarak sermaye piyasaları için kaynak oluşturulacaktır:
Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi (TEs) sosyal tarafların mutabakati ile hayata geçirilecektir.

Vatandaşın Kumbara Hesabı uygulaması ile her yeni doğan çocuğa bir banka veya katılım finans şirketi hesabı açılacak,böylece finansal sisteme katılım ve tasarruf erken yașta teşvik edilecektir.

Kurulan Türk Reasürans A.Ş. ile reel sektörün sigorta teminatıbulmakta zorlandığı alanlarda Türkiye Reasürans Havuzu devreye girecek, uygun fiyatla sigortaya erişim sağlanacaktır.
•Sermaye piyasasının gelişmesi için gerekli mevzuat ve kurumsal altyapi güçlendirilecektir 

Sermaye Piyasası Kanununda sermaye piyasalarının etkinliğini güç-lendirici değişiklikler yapılacaktır.

Sigortacılik Düzenleme ve Denetleme Kurulu kurulacaktır.
Kitle fonlaması uygulaması ile yatırımcılar için alternatif bir yatırım kanali, girişimciler için de yeni bir finansman kanalıoluşturulacaktır.


Hisse senedi piyasasında hisselerin gruplandırılarak yatırımcının kolay seçiminin sağlanmasına yönelik düzenleme yapılacaktır.
Ulusal kredi derecelendirme şirketi kurularak kredi piyasalarında riskler bağımsız ve objektif bir şekilde ölçülecek, sermaye piyasasıyatırımcılarına karşılaştırılabilir bir risk-getiri ilişkisi kurma ve böylece kaynaklarını daha verimli bir şekilde kullanma imkânısağlanacak, bankaların kredi tahsis ve izleme faaliyetlerinin etkinliği artırılacak, risk ve fiyatlama arasındaki bağlantıgüçlendirilecektir.

Sermaye piyasalarında pazar ve ürün çeşitliliğini artıracak adımlar atilacaktir:
Türk Lirası Gecelik Referans Faiz Oranına (TLREF) dayalı krediler ve tahvil ihraçları yaygınlaştırılacak, böylece her iki tarafı da Türk lirası olan faiz takası anlaşmalarının altyapısını oluşturarak bankalarımızın orta ve uzun vadeli TL faiz risklerini döviz likiditelerini kullanmadan yönetmelerine olanak sağlanacaktır.
Uluslararası yatirımcılara Borsa İstanbul'da omnibus hesaplar üzerinden işlem yapma imkanı tanınacaktır.

Borsa İstanbul bünyesinde döviz piyasası kurulacak ve dolarizasyonun azaltılmasına yönelik ilave tedbirler alınacaktır.
Bankalar eliyle reel sektörde finansal ve kurumsal yönetim kalitesinin yükseltilmesine yönelik tedbirler alınacaktır.
Katılım finans şirketlerinin yaygınlaştırılması amacıyla yeni işmodeli/pencere sistemi uygulamasina yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

•Ödeme sistemlerinin gözetim ve denetimi Merkez Bankası'na bağlanacak ve bu sistemlerin etkinliğinin artırılması için gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

İstanbul Finans Merkezi (İFM) 2021 yılında açılacaktır.
Ülkemizde finansal teknolojilerin (Fintek) yaygınlaştırılmasına yönelik kapsamlı bir strateji dokümanı ve eylem planı hazırlanacak, bu alanda yapılan çalişmalar tek elden koordineli bir şekilde yürütülecektir.


7. EYLEMLER VE PROJELER 
Programda bahsedilen politika ve tedbirlerle uyumlu olarak YEP'in temel amaçlarına hizmet eden, uzun vadede bireysel ve toplumsal gelişimi güçlendirmeyi hedefleyen takvimlendirilmişeylem ve projeler hayata geçirilecektir. Bu eylem ve projeler aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.

RR EE: İnşaat sektöründe yerel üretim, ithal ikameci politikalarla desteklenecektir.
C Pe: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
r mm Tarihi: Haziran 2020
Sn doonn: 1
Sumang: √

RR EE: Sıfır Atık Projesi uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.
C Pe: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
r mm Tarihi: Aralık 2021
Sumang: √
Daha Adaletli Paylaşım: Y
Nitelikli İnsan Gücü ve Güçlü Toplum: √

RR EE: Kentsel dönüşüm uygulamaları kapsamında tarihi ve geleneksel kent merkezlerinin kimliği korunarak yenileme ve dönüşüm çalışmaları yapılacaktır.
C Pe: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
r mm Tarihi: Aralık 2021

RR EE: Kamu binalarında, sanayi ve genel aydınlatmada enerji verimliliği yatırımlarıyla çevreyle dost enerji uygulamaları yaygınlaştırılacak ve enerji tasarrufu sağlanacaktır.
C Pe: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
r mm Tarihi: Aralık 2022
Sn doonn: J
Sumang: √

B: Öğrencilerin ilgi ve yetenekleri doğrultusunda tercih ettikleri alanda eğitim almaları ve beceri kazanmalarını sağlamak amacıyla mesleki ve teknik eğitimde etkili bir mesleki rehberlik sistemi oluşturulacaktır.
C Bakanlık: Milli Eğitim Baknliği
r Tm Tarihi: Aralık 2020

B: Eğitimde adaletin sağlanması amacıyla; öğrenciler, okullar ve bölgeler arasında mali kaynak, öğretmen ve yönetici niteliği, eğitim donanımi ve kazanımlar açısından oluşan farklılıkların azaltılması için okulu merkeze alan bir sistem yaklaşımı benimsenecek, okul yöneticiliği güçlendirilecek, eğitim kalite endeksi oluşturulacak, deneyimsiz öğretmenler desteklenecek ve dezavantajlı okullara pozitif ayrımcılık yapılacaktır.
C Bakanlık: Milli Eğitim Baanliği
r Tm Tarihi: Aralık 2021
Sağhkl ve Sürdürülebilir aann: I
Daha Adaletli Paylaşım: √

B: Ülkemizdeki özel yetenekli öğrencilerimiz özgün tanılama araçlarıyla tespit edilecek ve gelişim süreçleri desteklenerek izlenecek, bu öğrencilerimizin kısa, orta ve uzun vadede hem bireysel yaşamlarına hem de ülkemizin büyümesine katma değer oluşturmaları sağlanacaktır.
C Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
r Tm Tarihi: Aralık 2022
Sağhkl ve Sürdürülebilir aann: √

B: Yönetim ve öğrenme etkinliklerinin izlenmesi, değerlendirilmesi ve geliştirilmesi amacıyla veriye dayalı yönetim yapısına geçilecektir.
C Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
r Tm Tarihi: Aralık 2021

B: Öğrenme kazanımları itibarıyla uluslararası standartların yakalanması amacıyla ölçme ve değerlendirme kapasitesi güçlendirilecek, yabancı dil eğitiminde ihtiyaç temelli bir yapı oluşturulacak, erken çocukluk eğitimi 5 yaş öncelikli olarak yaygınlaştırılacak ve öğrencinin ilgi, yetenek ve mizaçları doğrultusunda yaşam becerilerini dikkate alan eğitim süreci uygulanacaktır.
C Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
r Tm Tarihi: Aralk 2022

B: Ekonomik hedeflerle uyumlu olacak şekilde mesleki eğitim kurumlarının kurumsal kapasiteleri geliştirilecek, sektörlerin ihtiyaçları doğrultusunda mesleki eğitim merkezleri yaygınlaştırılacak, ölçüm ve belgelendirme ile işgücünün niteliği artırılacaktır.
C Bakanlık: Milli Eğitim Bakanlığı
r Tm Tarihi: Aralık 2022
Daha Adaletli Paylaşım: 1
Nitelikli İnsan Gücü ve Sdenrd: √

BASA TA: Türkiye Emlak Katılım Bankası bünyesinde uzun vadel tasarrufu teşvik edecek ve düşük maliyetle konut edinimi sağlayacak Yapı Tasarruf Sandığı Sistemi kurulacaktır.
Cm Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
re Tmm Tarihi: Haziran 2021
Sağhklı ve Sürdürülebilir San: √
Daha Adaletli Paylaşım: J

BASA TA: Gıda enflasyonunu düşürmeyi teminen, üreticilere bankalar aracılığı ile finansman sağlanacaktır. Yetiştirilen ürünlerin satışı sözleşmeli tarım kapsamında yapılacaktır.
Cm Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
re Tmm Tarihi: Eylül 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir San: √
Daha Adaletli Paylaşım: 1

BASA TA: Finansal sistemdeki sistemik risk birikimini azaltmak, finansal derinliği ve ürün çeşitliliğini artırmak amacıyla yurt dışı yerleşik Türk vatandaşlarına Dövizli BES uygulamasına geçilecektir. Emeklilik yatırım fonlarının Türkiye Elektronik Fon Alım Satım Platformu'nda işlem görmesi sağlanacaktır.
Cm Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
re Tmm Tarihi: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: ✓
Sağhklı ve Sürdürülebilir San: ✓

BASA TA: Elektronik Çek ve Bono Sistemi kurulacak, çek ve bononun elektronik ortamda işlemlere konu edilmeleri sağlanacaktır.
Cm Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
re Tmm Tarihi: Aralık 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir San: J

BASA TA: İhracatı desteklemek amacıyla Eximbank'ın öz kaynakları daha da güçlendirilecek ve şube sayısı artırılacaktır. Eximbank ihracatçılara, döviz kazandırıcı faaliyetlerde bulunan firmalara ve yurt dışında faaliyet gösteren müteahhitlere nakdi kredi, ihracat kredi sigortası ve garanti imkânlarınu geliştirerek ve çeşitlendirerek destek sağlamayı artırarak sürdürecektir.
Cm Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
re Tmm Tarihi: Haziran 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhklı ve Sürdürülebilir San: J

BR A RN: Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi ile Aile Bilgi Sisteminin entegrasyonu sağlanacak ve Sosyal Yardım Artı (+) dönemine geçilerek sosyal yardım faydalanıcısı vatandaşların diğer kamu hizmetlerine (sosyal hizmet, istihdam, eğitim, sağlık vb.) erişimleri artırılacaktır.
S Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
e Cm Tarihi: Aralık 2020
Sağlıklı ve Sürdürülebilir dnan: √
Daha Adaletli Paylaşım: √
Nitelikli insan Gücü ve: √

BR A RN: Uzun süreli bakıma ihtiyaç duyan engelli ve yaşlı bireylerin yaşadıkları ortamda desteklenerek evde bakım, gündüzlü bakım ve kısa süreli bakım hizmetleri geliştirilecek ve ayrıca yerel yönetimlerce bu alanda sağlanan hizmetlerin artırılması teşvik edilecektir.
S Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
e Cm Tarihi: Aralık 2020
Daha Adaletli Paylaşım: 1

BR A RN: Milli Teknoloji Hamlesinin itici gücünü oluşturacak teknoloji üretme yetkinliği yüksek bir gençlik yetiştirilmesi amacıyla Dene-Yap Teknoloji Atölyeleri kurulacak; gençlik merkezlerinde yılda 20 binden fazla gence algoritma, programlama, web ve mobil uygulama geliştirme, robotik ve elektronik eğitimleri verilecektir.
S Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
e Cm Tarihi: Aralık 2020
Sağlıklı ve Sürdürülebilir dnan: √

BR A RN: Gençlerin suçtan ve istismardan korunması amacıyla eğitim hizmetleri ebeveynlerle koordineli bir şekilde yürütülecektir.
S Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
e Cm Tarihi: Aralık 2020
Sağlıklı ve Sürdürülebilir dnan: 1

BR A RN: Gençlerin şiddet, madde bağımlılığı, internet ve sosyal medya bağımlılıkları başta olmak üzere tüm olumsuz alışkanlıklardan uzak tutularak ruhsal ve fiziksel sağlıklarının korunmasına yönelik gerçekleştirilecek alternatif projeler ve bilinçlendirme çalışmaları yapılacaktır.
S Bakanlık: Gençlik ve Spor Bakanlığı
e Cm Tarihi: Aralık 2020
Sağlıklı ve Sürdürülebilir dnan: √
Daha Adaletli Paylaşım: √

II RA IA: o tee e  e  e se d   e uzmanlaşma yaygınlaştırılacaktır.
So Pr: Ae Bakanlığı
t Re: RE 2022
Sağhklı ve Sürdürülebilir Büyüme: 1
Daha Adaletli Paylașım: √

II RA IA: Noterlik reformu gerçekleştirilecek ve noterliklerin görev alanı çekişmesiz yargı işlerini de kapsayacak şekilde genişletilecektir.
So Pr: Adalet Bakanlığı
t Re: Aralık 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir Büyüme: J
Daha Adaletli Paylașım: √
Nitelikli İnsan Gücü ve Güclü Toplum: √

II RA IA: Elektronik tebligat uygulamasının yaygınlaştırılması ile yargı süreçleri hızlandırılacak, tasarruf sağlanacak ve çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunulacaktır.
So Pr: Adalet Bakanlığı
t Re: Aralık 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylașım: J
Nitelikli İnsan Gücü ve Güclü Toplum: √

II RA IA: İnşaat izinleri, elektrik bağlama, işe başlama vb. konularda ilgili kamu kuruluşları ile tüm belediyeler arasındaki imza sürecinin elektronik ortamda yapılmasına imkân sağlayacak altyapı tüm hizmet modüllerini içerecek şekilde kurulacaktır.
So Pr: İçişleri Bakanlığı
t Re: Mart 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir Büyüme: √

II RA IA: Kalkınma ajanslarına bağlı illerdeki yatırım destek ofislerinin kapasiteleri artırılacak ve tek durak ofis olarak yetkilendirilecektir.
So Pr: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
t Re: Aralık 2020
Daha Adaletli Paylașım: 1

R RA IAL: Yatırımlara yönelik Türkive Yatırım Ofisi (TYO) tek durak ofis olarak yetkilendirilecek, yatırım süreçlerine ilişkin izin, onay ve lisans süreçlerine yönelik sektörel yatırım yol haritaları hazırlanacak, TYO bünyesinde ilgili kurumların izin, onay süreçlerine ilişkin bilgi girişi yapacağı yatırım süreçlerini hızlandıran Merkezi Yatırım Bilgi Sistemi kurulacaktır.
C Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
re Tarihi: Aralık 2021

R RA IAL: Sanayinin finansa erişimi güçlendirilecektir. KOBİlerden istenen teminat yükü hafifletilecek, sanayi sektörü odaklı Kredi Garanti Fonu uygulaması geliştirilecek, katılım bankacılığı enstrümanları ve bireysel emeklilik fonlarmın sanayi projelerine yatırım yapmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
C Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
re Tarihi: Aralık 2022
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: ✓

R RA IAL: Ülkemize yönelik doğrudan yabancı yatırım girişini artırmak amacıyla Doğrudan Yabancı Yatırım Eylem Planı geliştirilecek; dış yatırımlarda sektör ve ülke çeşitliliğini artıracak politikalar belirlenecektir.
C Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
re Tarihi: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: I

R RA IAL: Esnaf ve Sanatkârların toplu alım ve tedarik yöntemiyle girdi maliyetleri düşürülerek rekabet güçleri artırılacaktır.
C Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
re Tarihi: Aralık 2020
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: √
Daha Adaletli Paylaşım: J

R RA IAL: İşletme açılış, faaliyet ve kapanış işlemleri Tek Temas Noktasından daha kolay, daha az maliyetle ve daha kısa sürede yapılacaktır.
C Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
re Tarihi: Temmuz 2020
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: →

R RA IAL: İhracatçıların küresel ticari verileri yakından takip edebilmelerini, devlet destekleri, potansiyel ürün ve pazarlar ile alıcı ülke uygulamaları hakkında bilgi edinmelerini sağlayacak, kapsamlı ve güncel verileri içeren "Akıllı İhracat Platformu" kurulacaktır.
C Bakanlık: Ticaret Bakanlığı
re Tarihi: Ekim 2020
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: √

R RA IAL: Lojistik merkezlerin kurulumu ve işletilmesine ilişkin usul ve esaslar ile lojistik merkezlere dair politika ve strateji için mevzuat düzenlenecektir.
C Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
re Tarihi: Mart 2020
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: J
Daha Adaletli Paylaşım: I

R RA IAL: Türkiye Lojistik Master Planı hayata geçirilecektir.
C Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı
re Tarihi: Mart 2020
Sağlıkh ve Sürdürülebilir Sa: I
Daha Adaletli Paylaşım: √

ST AA: Malullük dolayısıyla iş yaşamının dışında kalmı kişilerin çalışma hayatına geri dönmelerini sağlayacak ve çalışma hayatından dışlanmış olan dezavantajlı kesimleri toplumla bütünleştiren, sosyal dışlanma riskini en aza indiren Mesleki Rehabilitasyon Uygulaması hayata geçirilecektir.
S Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
r Tarihi: Aralık 2022
Sağhklı ve Sürdürülebilir bam: ✓

ST AA: İŞKUR tarafindan Beceri Envanteri Projesi kapsamında ülke genelinde mesleki beceri envanteri çıkarılacak ve bu çerçevede eşleştirme hizmetlerinin beceri temelinde geliştirilmesi sağlanacaktır.
S Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
r Tarihi: Aralık 2022
Sağhklı ve Sürdürülebilir bam: \

ST AA: İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin alınması ile ilgili süreçler planlama ve tasarım aşamasından başlayacak şekilde yeniden düzenlenecek , farklı kurumlar tarafindan toplanan verilerin tek bir veri tabarına aktarılmasını ve işyerlerinden alınacak verilerin iş kazası ve meslek hastalıklarını önleme odaklı kullanılmasını temin edecek bir sistem geliştirilecektir
S Bakanlık: Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
r Tarihi: Aralk 2020
Daha Adaletli Paylaşım: I
Nitelikli İnsan Gücü ve udomno: 1

RNA R: Kamu düzenini ve güvenliğini tehdit eden olayların öngörülmesi ve önlenmesi için bilişim teknolojilerinin etkin şekilde kullanılacağı projeler hayata geçirilecektir.
C re: İçişleri Bakanlığı
se Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Nitelikli İnsan Gücü ve cdon mrhs: √

RNA R: Göç yönetiminin etkinliğinin artırılması amacıyla Ulusal Destekli Gönüllü Geri Dönüş Mekanizması ve Düzensiz Göç Strateji Belgesi oluşturulacaktır.
C re: İçişleri Bakanlığı
se Tamamlanma Tarihi: Aralık 2021

RNA R: Önleyici ve koruyucu güvenlik hizmetlerine öncelik verilerek risk yönetimine geçilecek, organize suçlarla ilgili olarak suçla mücadelede risk yönetim ve analiz mekanizması oluşturulacaktır.
C re: İçişleri Bakanlığı
se Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022

RNA R: Afet ve acil durumlarda ekonomik aktivitenin olabildiğince az düzeyde etkilenmesi için kritik varlık envanterleri belirlenecektir.
C re: İçişleri Bakanlığı
se Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağhkh ve Sürdürülebilir San: 1

RNA R: Ulusal Siber Güvenlik Stratejisi ve Eylem Planı oluşturulup hayata geçirilecektir.
C re: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
se Tamamlanma Tarihi: Aralık 2020
Daha Adaletli Paylaşım: J

MS: Atıl kamu sosyal tesisleri ve lojmanları özelleştirme kapsamına alınacak, sosyal tesislerin tek elden etkin yönetimine yönelik bir şirket kurulacak ve uygun olan sosyal tesisler dezavantajlı grupların kullanımına tahsis edilecektir.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2022

MS: Teşvik ve desteklerde etkinliği sağlamak amacıyla, kapsamlı analize imkan veren, bütüncül ve kaliteli veri sağlayan Teşvik ve Destek Bilgi Sistemi hayata geçirilecektir.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2020
Sağlklı ve Sürdürülebilir anann: √

MS: Kamu kaynaklarının verimli kullanılması amacıyla iş ve işlemler dijitalleştirilerek mali yük azaltılacak, bilgi sistemleri birbiriyle entegre edilerek karar destek mekanizması güçlendirilecektir.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2022
Sağlklı ve Sürdürülebilir anann: J

MS: Kamu gelirlerine yönelik Ortak Tahsilat Platformu kurulacaktır.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Daha Adaletli Paylaşım: J

MS: Kayıt dışı ekonomiyle mücadeleyi artırmayı teminen; kurumlarla elektronik belge entegrasyonu sağlanacak, sahte belge düzenleme suçu ile ilgili olarak mükellefiyet kayıtlarının re'sen durdurulmasını sağlayacak idari ve teknik düzenlemeler hayata geçirilecektir.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Daha Adaletli Paylaşım: √

MS: Kayıtlı ekonomiye geçişi hızlandırmak için ticari krediler sınıflandırılacak, muhasebe kayıtları bu sınuflandırmaya uygun olarak tutulacak, kayıtlar Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi ve Kredi Kayıt Bürosu aracılığı ile Gelir İdaresi Başkanlığıyla paylaşılacaktır.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2021
Daha Adaletli Paylaşım: √

MS: Mükellef Hizmetleri Merkezi'nin etkinleştirilmesi ve uygulamaya geçirilen İnteraktif Vergi Dairesi projesi ile tüm hizmetlerin elektronik ortamda sunulması ve küçük ölçekli mükelleflerin vergi kayıtlarıı elektronik ortamda tutması ile vergiye gönüllü uyum artırılacaktır.
So Bakanlık: Hazine ve Maliye Bakanlığı
t m Tarihi: Aralık 2020
Daha Adaletli Paylaşım: √

SEE: Kanser, kronik ve nadir hastalıkların erken tanı ve tedavisi ile önlenmesinde etkin, özgün ve katma değeri olan ürünlerin geliştirilmesi için kişisel ve dönüşümsel tip alanında uygulamalı projeler hayata geçirilecektir.
S Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
deee Tarihi: Aralık 2022
Nitelikli insan Gücü ve tnjdon bpno: J

SEE: Ülkemizde ulusal gıda güvenirliğini sağlamak amacıyla her türlü gıda maddesinin ve gıda ile temasta bulunan ma dde ve malzemelerin hijyenik ve uygun kalitede üretiminden tüketimine kadar olan tüm süreçte halk sağlığını ve tüketici haklarını koruyucu ve önleyici projeler hayata geçirilecektir.
S Bakanlık: Sağlık Bakanliği
deee Tarihi: Aralık 2020
Sağhklı ve Sürdürülebilir an: √

SEE: Birinci basamak sağlık hizmetlerigüçlendirilerek sağlık sistemi içerisindeki etkinliği artırılacaktır.
S Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
deee Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: 1

SEE: Kamu hastanelerinde, klinik kalite, vatandaş memnuniyeti, operasyonel etkinlik ve verimlilik alanlarında gösterilen performans sistematik bicimde takip edilecek ve sağlık personeli teşvik mekanizmasının parçası hâline getirilecektir. Vatandaş memnuniyeti sonuçları kurumların ve sağlık çalışanlarımın performans değerlendirmelerine dâhil edilecektir.
S Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
deee Tarihi: Aralık 2021

SEE: Obezitenin önlenmesi için sağlıklı beslenme alışkanlıklarının geliştirilmesine yönelik ilgili paydaşlarla koordineli bir şekilde mevcut programlar yaygınlaştırılacak ve ilave düzenlemeler yapılacaktır.
S Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
deee Tarihi: Aralık 2021

SEE: Farkındalık ve izleme -değerlendirme faaliyetleri yürütülerek ilaç kullanımının optimize edilmesi ve ilaç maliyetlerinin azaltılması konusunda projeler uygulamaya konulacaktır.
S Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
deee Tarihi: Aralık 2021
Ekonomik Dengelenme: J

TA: oe de   t r  - ede kıymetli ağaç tür ve miktarının artırıması amacıyla Endüstriyel Plantasyon Ana Planı hazırlanacaktır.
S rr: e t Orman Bakanlığı
r ra: RE 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: J
Daha Adaletli Paylașım: 1

TA: Su ürünlerine ilişkin yeni üretim alanları çevresel faktörler gözünde bulundurularak belirlenecek ve izinleri önceden alınarak yatırıma hazır hale getirilecektir.
S rr: Tarım ve Orman Bakanlığı
r ra: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylașım: √

TA: Su ürünlerinin ihracatında sektörle birlikte hedef pazarlara yönelik çalışmalar yapılarak ihracatımız ve ürün çeşitliliği artırılacaktır.
S rr: Tarım ve Orman Bakanlığı
r ra: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: J

TA: Yeni tarimsal destekleme modeli ile üretim ve verimde artış sağlanacaktır.
S rr: Tarım ve Orman Bakanlığı
r ra: Ocak 2020
Ekonomik Dengelenme: J
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: √
Daha Adaletli Paylașım: 1

TA: Yerli ve milli tohum üretim kapasitesi ve sertifikalı tohum kullanım oranı artırılarak tohum ithalatı azaltılacak, verimlilik artırılacaktır.Bu sayede üretim ve tüketim zincirinde gıda güvenliği ve güvenirliği sağlanacaktır.
S rr: Tarım ve Orman Bakanlığı
r ra: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağhkhı ve Sürdürülebilir Büyüme: 1

TA: Et arzını ve fiyat istikrarını güven altına almak ve ithal bağımlılığını azaltmak için, büyükbaş, küçükbaş ve kanatlı sektörlerinde üretim ve verimlilik artırılacaktır.
S rr: Tarım ve Orman Bakanlığı
r ra: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: √
Daha Adaletli Paylașım: 1

TZ: Turizme e rişilebilirliği artırmak amacıyla ulaşım altyapısı güçlendirilecek, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı arasında protokol imzalanacak, Gazipaşa ve Antalya Havalimanlarının kapasitesi artırılacak, Sabiha Gökçen Havalimanında ek pist hizmete girecektir.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2021
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: ✓

TZ: Turizme nitelikli insan kaynağı kazandırılması amacıyla nadir dil bilen personel sayısı artırılacaktır. Turizm meslek liselerinde Ingilizce ve Rusça'nın zorunlu eğitim dili olacağı okullar da Almanca, Çince, Arapça ve Fransızca seçmeli ders olarak verilecek ve her yıl belirli dönemlerde otellerde uygulamalı staj eğitimleri düzenli olarak verilecektir.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2020
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: 1

TZ: Turizme nitelikli insan kaynağı kazandırılması amacıyla üniversitelerle, başta gastronomi alanında olmak üzere iş birliği protokolleri yapılacaktır.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2020
Ekonomik Dengelenme: L
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: ✓

TZ: Turizmin tüm yıla ve tüm ülkeye yaygınlaştırılması amacıyla yeni destinasyonlar belirlenecek ve gastronomi, sağlık, festival, kültür, ekoturizm, inanç, eğitim, spor ve bisiklet turizmi gibi alternatif turizm ürünleri zenginleştirilecektir.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Nisan 2020
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: √

TZ: Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore'nin içinde bulunduğu Uzak Doğu pazarı ile ilgili ek turizm planları oluşturularak hayata geçirilecektir.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2020
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: √

TZ: İllerdeki otel kapasitelerinin maksimum oranda kullanılmasını ve geceleme sürelerinin artırılmasını sağlamak üzere; kültür, sanat, eğlence, festival, kongre ve seminerler, spor, macera, doğa, alışveriş, vb. turizm faaliyetlerini aynı anda içeren, ürün çeşitliliği sunan bütüncül olarak planlanmış turizm destinasyonları oluşturulacaktır.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Ekim 2021
Ekonomik Dengelenme: I
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: √

TZ: Arkeolojik kazılar tüm yıla yayılarak ortaya çıkarılan yeni ziyaret noktaları, ören yerleri, tarihi ve kültürel eserler turizme kazandırılacaktır.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2020
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: I

TZ: Turizm yatırımlarının sayısının ve verimliliğinin artırılması için başta yeni turizm destinasyonlarıolmak üzere destinasyonların ve yeni turizm ürünlerinin yurt içinde tanıtımına ağırlık verilecektir. Bu şekilde bu tesisler yabancı ziyaretçiler için de hazır hale getirilecektir.
S Bakanlık: Kültür ve Turizm Bakanlığı
C m Tarihi: Nisan 2020
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: I

TZ: İstanbul Yenikapı Kruvaziyer Limanı, etüt projesi yapılarak Yap-İşlet-Devret modeli ile hayata geçirilecektir.
S Bakanlık: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
C m Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: ↓
Sağhkh ve Sürdürülebilir Dnan: I

RL TA: Ulusal Akıll Şehirler Stratejisi ve Eylem Planı doğrultusunda, ülkemizdeki akıllı şehir ekosisteminin sağlıklı, kapsamlı ve sürdürülebilir biçimde oluşturulması ile bu alanda verli ve milli teknolojilerin geliştirilmesi için gerekli rekabet ortamı, teknoloji altyapısı ve etkin veri güvenliği sağlanacaktır.
Bakanlık: Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
rp Tarihi: Haziran 2021

RL TA: Küresel rekabet gücümüzün artırılması ve dışa bağımlılığın azaltılması için stratejik öneme haiz aşı ile ilaç, tibbi cihaz ve tanı kitleri geliştirilerek üretimi yapılacak ve biyoteknolojik/biyobenzer ilaçların üretiminde kamu hastanelerinin klinik araştırma potansiyelleri artırılacaktır.
Bakanlık: Sağlık Bakanlığı
rp Tarihi: Haziran 2021
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Snan: √

RL TA: İmalat sanayisinin dijital dönüşümüne katkı sağlamak üzere organize sanayi bölgeleri, endüstri bölgeleri ve teknoloji geliştirme bölgelerinde Dijital Dönüşüm Merkezleri kurulacaktır.
Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
rp Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: 1
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Snan: J

RL TA: Sanayi ve teknoloji bölgelerinin kuruluşunda öncelikli sektör ve gelişme alanları dikkate alınarak, mevcut ve gelecekte olabilecek ihtiyaçlara yönelik sayıları, kapasiteleri, kreş ve ulaşım imkânları, birbirleriyle iş birliği ve entegrasyonu artırılacaktır.
Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
rp Tarihi: Aralık 2022
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Snan: √

RL TA: Sanayi ve teknoloji bölgelerinin kuru luşunda sektörel ve tematik alanlara öncelik verilecek ve bu bölgelerde desteklerin farklılaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
rp Tarihi: Aralık 2022
Ekonomik Dengelenme: √

RL TA: Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı nın hayata geçirilmesi kapsamında odak sektör olarak belirlenmiş kimya ve ilaç, motorlu kara taşıtları, deniz taşıtları,raylı sistemler, makine, yarı iletkenler, elektrik -elektronik, savunma, havacılık ve uzay sektörlerinde belirlenecek öncelikli ürünlere yönelik yatırımlara Ar-Ge, Ür-Ge ve yatırım destekleri sağlanacaktır.
Bakanlık: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
rp Tarihi: Haziran 2020
Ekonomik Dengelenme: √
Sağhıkh ve Sürdürülebilir Snan: ↓

R  A A: Teknoloji seraları oluşturarak Ar-Ge yoğun, orta- yüksek ve yüksek teknolojili, katma değeri yüksek ürün ihracatını artırmak için ihtisas serbest bölgeleri kurulacaktır.
t Tamamlanma Tarihi: Ticaret Bakanlığı
Ekonomik Dengelenme: Kasım 2020
Sağhkh ve Sürdürülebilir San: Y
Daha Adaletli Paylașım: ✓

R  A A: Yerli ve Milli 5G ve Ötesi çalışmaları yürütülecektir
C Rk: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Daha Adaletli Paylașım: Aralık 2021
Nitelikli İnsan Gücü ve tmn(do1 91593: \

R  A A: Ülkemizin demiryolu yolcu ve yük taşımacılığının gelişimiyle uyumlu olarak elektrikli ana hat lokomotifi, demiryolu araçları ve dizel motor yerli ve milli olarak tasarımı yapılarak üretilecektir.
C Rk: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
t Tamamlanma Tarihi: Aralık 2022
Sağhkh ve Sürdürülebilir San: √
Daha Adaletli Paylașım: ✓

R  A A: Türkiye'nin raylı sistemler alanında ihtiyacı olan araç, ürün ve kritik bileşenlerinin milli marka çatısı altında yerli imkânlarla üretilmesini koordine edecek özel amaçlı ve özel hukuk hükümlerine tabi görevli bir şirket kurulacaktır.
C Rk: √
Ekonomik Dengelenme: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Sağhkh ve Sürdürülebilir San: Aralık 2022
Nitelikli İnsan Gücü ve tmn(do1 91593: J

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: BÜYÜME

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH (Milyar TL, Cari Fiyatlarla)
2018: 3.724
2019 (GT): 4.269
2020 (P): 4.872
2021 (P): 5.484
2022 (P): 6.070

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH (Milyar Dolar, Cari Fiyatlarla)
2018: 789
2019 (GT): 749
2020 (P): 812
2021 (P): 856
2022 (P): 900

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kişi Başına Gelir (GSYH, Dolar)
2018: 9.693
2019 (GT): 9.093
2020 (P): 9.738
2021 (P): 10.144
2022 (P): 10.534

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GSYH Büyümesi(1)
2018: 2,8
2019 (GT): 0,5
2020 (P): 5,0
2021 (P): 5,0
2022 (P): 5,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Tüketim(1)
2018: 1,2
2019 (GT): 0,9
2020 (P): 4,6
2021 (P): 3,1
2022 (P): 3,3

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu³)
2018: 5,4
2019 (GT): 4,3
2020 (P): 3,0
2021 (P): 2,4
2022 (P): 2,5

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Özel(3)
2018: 0,6
2019 (GT): 0,3
2020 (P): 4,9
2021 (P): 3,2
2022 (P): 3,5

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Sabit Sermaye Yatırımı()
2018: -0,6
2019 (GT): -10,0
2020 (P): 9,3
2021 (P): 9,0
2022 (P): 8,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu(3) Özel()
2018: 0,9
2019 (GT): -28,7
2020 (P): -14,0
2021 (P): 2,9
2022 (P): 4,9

2018: -0,8
2019 (GT): -7,0
2020 (P): 12,1
2021 (P): 9,5
2022 (P): 8,3

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Yurtiçi Tasarruf / GSYH
2018: 26,2
2019 (GT): 27,0
2020 (P): 27,0
2021 (P): 28,5 -0,8
2022 (P): 30,6 -0,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu Özel
2018: 1,7
2019 (GT): -0,4
2020 (P): -1,0
2022 (P): 31,2

2018: 24,4
2019 (GT): 27,4
2020 (P): 28,0 -1,1
2021 (P): 29,4 -0,7
2022 (P): 0,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Tasarruf- Yatırım Farkı / GSYH@)
2018: -3,4
2019 (GT): 0,2
2020 (P): -3,7
2021 (P): -3,5
2022 (P): -3,4

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Kamu Özel
2018: -2,7 -0,7
2019 (GT): -3,7 4,0
2020 (P): 2,7
2021 (P): 2,8
2022 (P): 3,4

2020 (P): 5,8
2021 (P): 4,6
2022 (P): 4,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Toplam Nihai Yurtiçi Talep(t)
2018: 0,7
2019 (GT): -2,2
2022 (P): 0,5

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Net İhracatın Büyümeye Katkısı
2018: 3,6
2019 (GT): 2,8
2020 (P): -0,6
2021 (P): 0,4

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İSTİHDAM

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Nüfus (Yıl Ortası, Bin Kişi)
2018: 81.407
2019 (GT): 82.377
2020 (P): 83.393 53,4
2021 (P): 84.405 54,0
2022 (P): 85.410 54,5

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İşgücüne Katılma Oranı (%)
2018: 53,2
2019 (GT): 52,8
2020 (P): 29.327
2021 (P): 30.493
2022 (P): 31.514

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İstihdam Düzeyi (Bin Kişi)
2018: 28.738
2019 (GT): 28.275
2020 (P): 47,1
2021 (P): 48,3
2022 (P): 49,1

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İstihdam Oranı (%) İşsizlik Oranı (%)
2018: 47,4
2019 (GT): 46,0
2022 (P): 9,8

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: DIŞ TİCARET
2018: 11,0
2019 (GT): 12,9
2020 (P): 11,8
2021 (P): 10,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İhracat (GTS tanımli, fob) (Milyar Dolar) (4)

2018: 176,9
2019 (GT): 181,4
2020 (P): 190,0
2021 (P): 202,0
2022 (P): 213,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: İthalat (GTS tanimli, cif) (Milyar Dolar) (4)
2018: 231,2
2019 (GT): 207,8
2020 (P): 231,5 60,0
2021 (P): 247,0 61,8
2022 (P): 260,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Ham Petrol Fiyati - Brent (Dolar/Varil) Enerji İthalatı (Milyar Dolar)
2018: 71,5 43,0
2019 (GT): 63,5 41,0
2020 (P): 42,5
2021 (P): 43,3
2022 (P): 62,3 45,7

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Dış Ticaret Dengesi (GTS tanımli, Milyar Dolar)

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: (4)
2018: -54,3
2019 (GT): -26,4
2020 (P): -41,5
2021 (P): -45,0
2022 (P): -47,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Dış Ticaret Hacmi / GSYH (%)4) CARİ İŞLEMLER DENGESİ
2018: 51,7
2019 (GT): 52,0
2020 (P): 51,9
2021 (P): 52,4
2022 (P): 52,6

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Seyahat Gelirleri (Milyar Dolar)
2018: 25,2
2019 (GT): 29,0
2020 (P): 34,3
2021 (P): 40,1
2022 (P): 46,5

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Cari İşlemler Dengesi (Milyar Dolar)
2018: -27,0
2019 (GT): 1,0
2020 (P): -9,6
2021 (P): -7,0
2022 (P): 0,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
2018: -3,4
2019 (GT): 0,1
2020 (P): -1,2
2021 (P): -0,8
2022 (P): 0,0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Altın Hariç Cari İşlemler Dengesi / GSYH (%)
2018: -2,3
2019 (GT): 1,0
2020 (P): -0,5
2021 (P): T'0-
2022 (P): Z'0

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: GANN

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: Ce
2018: t'9]
2019 (GT): I'tl
2020 (P): L'8
2021 (P): ZZ
2022 (P): 5,4

EK TABLO 1: TEMEL EKONOMİK BÜYÜKLÜKLER: TÜFE Yıl Sonu % Değişme
2018: 20,3
2019 (GT): 12,0
2020 (P): 8,5
2021 (P): 6,0
2022 (P): 4,9
ck k k GTS'ye Antrepo verileri de dahil edilmiștir.


2020 (P): (Milyar TL)

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Harcamalar
2018: 830,8
2019 (GT): 992,4
2020 (P): 1.095,5
2021 (P): 1.196,9
2022 (P): 1.295,4

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Hariç Harcamalar
2018: 756,8
2019 (GT): 889,3
2020 (P): 956,5
2021 (P): 1.037,4
2022 (P): 1.119,0

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Giderleri
2018: 74,0
2019 (GT): 103,1
2020 (P): 138,9
2021 (P): 159,5
2022 (P): 176,4

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Gelirler
2018: 758,0
2019 (GT): 867,4
2020 (P): 956,6
2021 (P): 1.039,3
2022 (P): 1.135,3

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Genel Bütçe Vergi Gelirleri
2018: 621,5
2019 (GT): 667,6
2020 (P): 784,6
2021 (P): 874,5
2022 (P): 963,1

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Diğer Gelirler
2018: 136,5
2019 (GT): 199,8
2020 (P): 172,0
2021 (P): 164,8
2022 (P): 172,1

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Bütçe Dengesi
2018: -72,8
2019 (GT): -125,0
2020 (P): -138,9
2021 (P): -157,6
2022 (P): -160,1

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Dışı Denge
2018: 1,1
2019 (GT): -21,9
2020 (P): 0,1
2021 (P): 1,9
2022 (P): 16,3

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Program Tanımli Harcamalar
2018: 756,8
2019 (GT): 889,3
2020 (P): 956,5
2021 (P): 1.037,4
2022 (P): 1.119,0

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Program Tanımlı Gelirler
2018: 700,3
2019 (GT): 763,2
2020 (P): 891,0
2021 (P): 994,0
2022 (P): 1.094,0

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Program Tanımlı Denge
2018: -56,5
2019 (GT): -126,1
2020 (P): -65,5
2021 (P): -43,4
2022 (P): -25,0

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Harcamalar
2018: 22,3
2019 (GT): 23,2
2020 (P): 22,5
2021 (P): 21,8
2022 (P): 21,3

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Hariç Harcamalar
2018: 20,3
2019 (GT): 20,8
2020 (P): 19,6
2021 (P): 18,9
2022 (P): 18,4

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Giderleri
2018: 2,0
2019 (GT): 2,4
2020 (P): 2,9
2021 (P): 2,9
2022 (P): 2,9

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Gelirler
2018: 20,4
2019 (GT): 20,3
2020 (P): 19,6
2021 (P): 19,0
2022 (P): 18,7

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Genel Bütçe Vergi Gelirleri
2018: 16,7
2019 (GT): 15,6
2020 (P): 16,1
2021 (P): 15,9
2022 (P): 15,9

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Diğer Gelirler Bütçe Dengesi
2018: 3,7
2019 (GT): 4,7
2020 (P): 3,5
2021 (P): 3,0
2022 (P): 2,8

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: -2,0
2018: -2,9
2019 (GT): -2,9
2020 (P): -2,9
2021 (P): -2,6

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Faiz Dışı Denge
2018: 0,0
2019 (GT): -0,5
2020 (P): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,3

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Program Tanımlı Harcamalar
2018: 20,3
2019 (GT): 20,8
2020 (P): 19,6
2021 (P): 18,9
2022 (P): 18,4

EK TABLO 2: MERKEZİ YÖNETİM BÜTÇESİ: Program Tanımlı Gelirler
2018: 18,8 -1,5
2019 (GT): 17,9 -3,0
2020 (P): 18,3 -1,3
2021 (P): 18,1 -0,8
2022 (P): 18,0 -0,4
GT: Gerçekleşme Tahmini P: Program 


2020 (P): (Milyar TL)

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Kamu Kesimi Genel Dengesi (KKGD)
2018: -91,8
2019 (GT): -138,7
2020 (P): -147,7
2021 (P): -151,9
2022 (P): -159,4

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2018: -88,7
2019 (GT): -129,3
2020 (P): -140,8
2021 (P): -153,5
2022 (P): -160,0

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Merkezi Yönetim Bütçesi
2018: -72,8
2019 (GT): -125,0
2020 (P): -138,9
2021 (P): -157,6
2022 (P): -160,1

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Mahalli İdareler
2018: -21,8
2019 (GT): -2,7
2020 (P): -6,1
2021 (P): -10,4
2022 (P): -12,9

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2018: -4,8
2019 (GT): -2,5
2020 (P): -2,9
2021 (P): -3,1
2022 (P): -2,4

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu
2018: 10,9
2019 (GT): 2,0
2020 (P): 8,5
2021 (P): 19,0
2022 (P): 16,8

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşları
2018: -21,3
2019 (GT): -25,7
2020 (P): -30,0
2021 (P): -35,4
2022 (P): -38,9

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2018: 22,7
2019 (GT): 25,7
2020 (P): 30,0
2021 (P): 35,4
2022 (P): 38,9

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2018: -1,6
2019 (GT): -1,1
2020 (P): -1,4
2021 (P): -1,4
2022 (P): -1,3

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): KİTler
2018: -3,2
2019 (GT): -9,4
2020 (P): -6,9
2021 (P): 1,7
2022 (P): 0,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Faiz Giderleri Hariç KKGD
2018: -10,6
2019 (GT): -24,2
2020 (P): 3,8
2021 (P): 20,4
2022 (P): 30,1

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Faiz Gideri ve Özel. Gel. Hariç KKGD
2018: -16,8
2019 (GT): -30,2
2020 (P): -6,2
2021 (P): 10,4
2022 (P): 20,1

2020 (P): -3,0
2021 (P): -2,8
2022 (P): -2,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2018: -2,4
2019 (GT): -3,0
2020 (P): -2,9
2021 (P): -2,8
2022 (P): -2,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Merkezi Yönetim Bütçesi
2018: -2,0
2019 (GT): -2,9
2020 (P): -2,9
2021 (P): -2,9
2022 (P): -2,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Mahalli İdareler
2018: -0,6
2019 (GT): -0,1
2020 (P): -0,1
2021 (P): -0,2
2022 (P): -0,2

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2018: -0,1
2019 (GT): -0,1
2020 (P): -0,1
2021 (P): -0,1
2022 (P): 0,0

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu
2018: 0,3
2019 (GT): 0,0
2020 (P): 0,2
2021 (P): 0,3
2022 (P): 0,3

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşlan
2018: -0,6
2019 (GT): -0,6
2020 (P): -0,6
2021 (P): -0,6
2022 (P): -0,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2018: 0,6
2019 (GT): 0,6
2020 (P): 0,6
2021 (P): 0,6
2022 (P): 0,6

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2018: 0,0
2019 (GT): 0,0
2020 (P): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): KİT'ler
2018: -0,1
2019 (GT): -0,2
2020 (P): -0,1
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0

EK TABLO 3: KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Faiz Giderleri Hariç KKGD Faiz Gideri ve Özel. Gel. Hariç KKGD
2018: -0,3 -0,5
2019 (GT): -0,6 -0,7
2020 (P): 0,1
2021 (P): 0,4 0,2
2022 (P): 0,5 £'0
    ee 
e    e sn e se a e 
aee trnnn 

dorord 



2020 (P): (Milyar TL)

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Kamu Kesimi
2018: -89,2
2019 (GT): -151,4
2020 (P): -81,4
2021 (P): -42,5
2022 (P): -28,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2018: -86,1
2019 (GT): -143,6
2020 (P): -76,7
2021 (P): -45,6
2022 (P): -29,7

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Merkezi Yönetim Bütçesi
2018: -56,5
2019 (GT): -126,1
2020 (P): -65,5
2021 (P): -43,4
2022 (P): -25,0

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Mahalli Idareler
2018: -18,8
2019 (GT): 1,7
2020 (P): -1,1
2021 (P): -5,1
2022 (P): -7,5

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2018: -5,4
2019 (GT): -2,5
2020 (P): -2,9
2021 (P): -3,1
2022 (P): -2,4

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu²
2018: -4,2
2019 (GT): -14,7
2020 (P): -4,8
2021 (P): 8,5
2022 (P): 7,8

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşları
2018: -21,3
2019 (GT): -25,7
2020 (P): -30,0
2021 (P): -35,4
2022 (P): -38,9

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2018: 22,7
2019 (GT): 25,7
2020 (P): 30,0
2021 (P): 35,4
2022 (P): 38,9

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2018: -2,5
2019 (GT): -2,1
2020 (P): -2,4
2021 (P): -2,4
2022 (P): -2,5

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): KİT'ler
2018: -3,2
2019 (GT): -7,8
2020 (P): -4,7

2019 (GT): (GSY
2020 (P): H'ye Oran, Y
2021 (P): -0,5

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Kamu Kesimi
2018: -2,4
2019 (GT): -3,5
2020 (P): -1,7
2021 (P): -0,8

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Devlet
2018: -2,3
2019 (GT): -3,4
2020 (P): -1,6
2021 (P): 8'0-
2022 (P): $'0-

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): t
2018: ςI-
2019 (GT): 0'-
2020 (P): εI-
2021 (P): 8'0-
2022 (P): $0-

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Mahalli Idareler
2018: -0,5
2019 (GT): 0,0
2020 (P): 0,0
2021 (P): -0,1
2022 (P): -0,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Bütçe Dışı Fonlar
2018: -0,1
2019 (GT): -0,1
2020 (P): -0,1
2021 (P): -0,1
2022 (P): 0,0

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): İşsizlik Sigortası Fonu²
2018: -0,1
2019 (GT): -0,3
2020 (P): -0,1
2021 (P): 0,2
2022 (P): 0,1

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Sosyal Güvenlik Kuruluşlanı
2018: -0,6
2019 (GT): -0,6
2020 (P): -0,6
2021 (P): -0,6
2022 (P): -0,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Genel Sağlık Sigortası
2018: 0,6
2019 (GT): 0,6
2020 (P): 0,6
2021 (P): 0,6
2022 (P): 0,6

EK TABLO 4: PROGRAM TANIMLI KAMU KESİMİ GENEL DENGESİ (1): Döner Sermayeli Kuruluşlar
2018: -0,1 -0,1
2019 (GT): 0,0
2020 (P): 0,0
2021 (P): 0,0 0,1
2022 (P): 0,0
tutularak hesaplanmaktadir.

(2) Esnaf Ahilik Sandığı dåhildir.

GT: Gerçekleşme Tahmini 

P: Program 



2019 (GT): (GSYH'ye Oran, Yüzde)
2020 (P): Kamu Harcanabilir Geliri
2021 (P): 12,4
2022 (P): 10,6

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: 9,5

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Kamu Tüketimi
2018: -10,7
2019 (GT): -11,0
2020 (P): -10,7
2021 (P): -10,3
2022 (P): -10,1

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Kamu Tasarrufu
2018: 1,7
2019 (GT): -0,4
2020 (P): -1,0
2021 (P): -0,8
2022 (P): -0,6

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Kamu Yatırımı
2018: -4,4
2019 (GT): -3,4
2020 (P): -2,8
2021 (P): -2,7
2022 (P): -2,8

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Kamu Tasarruf Yatırım Farkı
2018: -2,7
2019 (GT): -3,7
2020 (P): -3,7
2021 (P): -3,5
2022 (P): -3,4

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Kamu Kesimi Özelleştirme Geliri
2018: 0,2
2019 (GT): 0,1
2020 (P): 0,2
2021 (P): 0,2
2022 (P): 0,2

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Vergi Yükü (Sos. Güv. Primleri Dâhil) ()
2018: 24,2
2019 (GT): 23,1
2020 (P): 23,6
2021 (P): 23,3
2022 (P): 23,0

EK TABLO 5: KAMU KESİMİNE İLİŞKİN DİĞER GÖSTERGELER: Vergi Yükü (Sos. Güv. Primleri Hariç) (1)
2018: 17,1
2019 (GT): 16,0
2020 (P): 16,5 33,2
2021 (P): 16,4
2022 (P): 16,3
GT: Gerçekleşme Tahmini : Program 
Red ve iadeler hariçtir.

2020 (P): (Milyar TL)

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Gelirler
2018: 1.238,5
2019 (GT): 1.423,1
2020 (P): 1.576,6
2021 (P): 1.716,7
2022 (P): 1.865,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Vergiler
2018: 632,7
2019 (GT): 681,1
2020 (P): 800,6
2021 (P): 891,9
2022 (P): 982,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Vergi Dışı Normal Gelirler
2018: 83,9
2019 (GT): 75,8
2020 (P): 76,8
2021 (P): 88,2
2022 (P): 95,9

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faktör Gelirleri
2018: 177,0
2019 (GT): 264,9
2020 (P): 245,3
2021 (P): 237,2
2022 (P): 247,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Sosyal Fonlar
2018: 338,7
2019 (GT): 395,3
2020 (P): 444,0
2021 (P): 489,4
2022 (P): 530,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Özelleştirme Gelirleri
2018: 6,2
2019 (GT): 6,0
2020 (P): 10,0
2021 (P): 10,0
2022 (P): 10,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Harcamalar
2018: 1.327,2
2019 (GT): 1.552,4
2020 (P): 1.717,4
2021 (P): 1.870,2
2022 (P): 2.025,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faiz Dışı Harcamalar
2018: 1.247,9
2019 (GT): 1.441,5
2020 (P): 1.569,6
2021 (P): 1.700,9
2022 (P): 1.838,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Cari Harcamalar
2018: 594,5
2019 (GT): 710,8
2020 (P): 779,5
2021 (P): 834,8
2022 (P): 899,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Yatırım Harcamaları
2018: 141,6
2019 (GT): 113,3
2020 (P): 104,9
2021 (P): 116,3
2022 (P): 129,5

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Transfer Harcamaları
2018: 511,8
2019 (GT): 617,4
2020 (P): 685,2
2021 (P): 749,8
2022 (P): 809,4

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Stok Değişim Fonu
2018: 0,0
2019 (GT): 0,0
2020 (P): 0,0
2021 (P): 0,0
2022 (P): 0,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faiz Harcamaları
2018: 79,3
2019 (GT): 110,9
2020 (P): 147,8
2021 (P): 169,3
2022 (P): 187,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Genel Devlet Dengesi
2018: -88,7
2019 (GT): -129,3
2020 (P): -140,8
2021 (P): -153,5
2022 (P): -160,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faiz Giderleri Hariç Denge
2018: -9,4
2019 (GT): -18,4
2020 (P): 7,0
2021 (P): 15,8
2022 (P): 27,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Özelleştirme Gelirleri Hariç Denge
2018: -94,9
2019 (GT): -135,3
2020 (P): -150,8
2021 (P): -163,5
2022 (P): -170,0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faiz Gid. ve Özel. Gel. HariçDenge
2018: -15,6
2019 (GT): -24,4
2020 (P): -3,0
2021 (P): 5,8
2022 (P): 17,1

2019 (GT): (GSYH'ye Oran, Yüzde)

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Gelirler
2018: ε£
2019 (GT): εE
2020 (P): ∀ε
2021 (P): ε'
2022 (P): 20

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: A
2018: 0
2019 (GT): 0'91
2020 (P): 16,4
2021 (P): 16,3
2022 (P): 16,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Vergi Dışı Normal Gelirler
2018: 2,3
2019 (GT): 1,8
2020 (P): 1,6
2021 (P): 1,6
2022 (P): 1,6

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faktör Gelirleri
2018: 4,8
2019 (GT): 6,2
2020 (P): 5,0
2021 (P): 4,3
2022 (P): 4,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Sosyal Fonlar
2018: 9,1
2019 (GT): 9,3
2020 (P): 9,1
2021 (P): 8,9
2022 (P): 8,7

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Özelleştirme Gelirleri
2018: 0,2
2019 (GT): 0,1
2020 (P): 0,2
2021 (P): 0,2
2022 (P): 0,2

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Harcamalar
2018: 35,6
2019 (GT): 36,4
2020 (P): 35,2
2021 (P): 34,1
2022 (P): $£

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Rete
2018: ££
2019 (GT): 8'£
2020 (P): Z'ε
2021 (P): 0'0
2022 (P): £0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Re
2018: 16,0
2019 (GT): 16,6
2020 (P): 16,0
2021 (P): 15,2
2022 (P): 14,8

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Yatırım Harcamaları
2018: 3,8
2019 (GT): 2,7
2020 (P): 2,2
2021 (P): 2,1
2022 (P): 2,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Transfer Harcamaları
2018: 13,7
2019 (GT): 14,5
2020 (P): 14,1
2021 (P): 13,7
2022 (P): εε

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: S sdo
2018: 0'0
2019 (GT): 0'0
2020 (P): 0'0
2021 (P): 0'0
2022 (P): 0'0

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Faiz Harcamaları
2018: I'z
2019 (GT): 2,6
2020 (P): 3,0
2021 (P): 3,1
2022 (P): 3,1

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Genel Devlet Dengesi
2018: -2,4
2019 (GT): -3,0
2020 (P): 6'z-
2021 (P): 8'z-
2022 (P): 9'2-

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Srrrria b
2018: ε'0-
2019 (GT): $'0-
2020 (P): I'0
2021 (P): ε0
2022 (P): 0,4

EK TABLO 6: GENEL DEVLET DENGESİ: Özelleştirme Gelirleri Hariç Denge Faiz Gid. ve Özel. Gel. Hariç Denge
2018: -2,5
2019 (GT): -3,2
2020 (P): -3,1
2021 (P): -3,0
2022 (P): -2,8
GT: Gerçekleşme Tahmini 
P: Program