Anayasa Mahkemesinin 14/12/2023 Tarihli ve 2019/1693 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-05-20

20 Mayis 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32551
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
BÜNYAMİN ATAY BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası; 2019/1693Karar Tarihi : 14/12/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Öyeler : M. Emin KUZ Yıldız SEFERİNOĞLU Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Fatma Gülbin ÖZTÜRK Başvurucu : Bünyamin ATAY Vekili : Av. Kadir GÜNDOĞAN 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; sağlk sebebiyle askeri öğrencilikten ilişiğin kesilmesinden dolayıuğramılan zararların tazmini talebiyle açılan davada hakkaniyete aykırı karar verilmesi ve mahkemeye erişimi engelleyecek şekilde aleyhe vekâlet ücretine hükmedilmesi nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu 18/8/2008 tarihinde Maltepe Askerî Lisesine kaydolmuştur. Askerîlise eğitiminin ardından Kara Harp Okuluna geçiş için yapılan sağlık muayeneleri kapsamında 9/4/2012 tarihinde Ízmir Asker Hastanesindeki muayenesinde başvurucunun harp okulu öğrenciliğine engel bir rahatsızlığının tespit edilmemesi üzerine Kara Harp Okuluna kabulü gerçekleştirilmiştir. Sınıflandırma muayeneleri kapsamında Ankara Mevki Asker Hastanesine sevk edilen başvurucuya burada yapılan muayenesi sonucunda 29/7/2013tarihli raporla"Tremor, tanımlanmamış (ileri derece)." tanısı konulmuş ve sõz konusu tanısebebiylehakkında "Askerî öğrenciliğe devam edemez." kararı verilmesi Üzerine 4/11/2013tarihi itibarıyla başvurucunun askeri öğrencilikle ilişiği kesilmiştir.
3. Başvurucu, askerî öğrencilikle ilişiğinin kesilmesi sebebiyle zarara uğradığınıbelirterek 14/11/2013 tarihinde davalı idareden tazminat talebinde bulunmuştur, Söz konusu talebinin zumnen reddi Özerine başvurucu 17/1/2014 tarihinde Askeri Yüksek İdare Mahkemesinde (AYİM) fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 1.000 TL tutarında maddi,50.00o TL tutarında manevi zararı olduğunu belirterek tam yargı davası açmıştır.
4. Başvurucu; dava dilekçesinde askerî okuldan ilişiğinin kesilmesine sebebiyet veren hastalığının askerî öğrencilik dōneminde başladığının kabulü hâlinde hastalığa askeri eğitim ve şartların yol açtığının kabulüntın gerektiğini, hastalık askerî okula alınmadan önce oluşmuşsa bu durumda da okula kaydının yapılarak sonrasında ilişiğinin kesilmesi sebebiyle yaşadığı zaman kaybından dolayı zararının doğduğunu ileri sürmüştür.

5. Yargılama sürecinde AYiM, uyuşmazlığın çōzümü için tıbbi bilirkişi incelemesi yaptırmıştır. Gazi Üniversitesi Nöroloji Ana Bilim Dalı Başkanlığında gōrevli bir profesőr doktor tarafindan düzenlenen 30/12/2015 tarihli bilirkişi raporunda; teşhis edilen hastalığın bünyesel olduğu, hastalığın son bir yıl içinde ortaya çıktığınun değerlendirildiği, askerîöğrenciliğin doğrudan söz konusu hastalığa sebep olamayacağı ancak askerlik eğitiminin zorlu, disiplinli õzelliği nedeniyle veya ani koşul değişiklikleri ile sıra dışı stres ve anksiyete ortaya çıkmışsa hastalığın ilerlemesine yol açabileceği belirtilmiştir.
6. Mahkemenin 3/2/2016 tarihli kararıyla başvurucunun hem maddi hem de manevi tazminat talebi reddedilmiş, reddedilen her iki talep yönünden aynı ayrı 2.80o TL olmak üzere başvurucu aleyhine toplam 5.600 TL vekâlet ücretine hükmedilmiştir. Gerekçeli kararda; bilirkişi raporunda belirtilen hususlar ıştğında rahatsızhğın askerî öğrencilik döneminde ortaya çıkması nedeniyle hastalığın mutlaka askerî öğrencilik şartlarından kaynaklandığının söylenemeyeceğinin anlaşıldığı ifade edilmiş, raporda askeri eğitimin hastalıiğın ilerlemesine yol açabileceğinden bahsedilmiş ise de tremorun bu türüne neden olan faktörlerin askerî eğitimin hangi gereklilik ve koşullarıyla tetiklendiğine ilişkin somut açıklama yapılmadığı ya da bu hususta askerlik dışı şartların da tamamen dışlanmadığıgörüldüğünden davalı idarenin tazmin sorumluluğundan söz edilemeyeceği belirtilmiştir.Karşıoy gerekçesinde ise 30/12/2015 tarihli bilirkişi raporunda askerî eğitimin niteliği itibarıyla aní koşul değişikliği yaratması, sıra dışı strese sebebiyet verebilmesi sonucunda kişide anksiyete oluşturabileceği dikkate alınarak hastalığı artırabileceğinin belirtildiği, bu tibbi tespit ışığında askerî eğitimin zorluğu ve başvurucunun ağır bünyesel rahatsızlığına muhtemel etkisi dikkate alınarak bir miktar tazminat verilmesinin uygun olacağının değerlendirildiği ifade edilmiştir.

7. Başvurucunun karar düzeltme talebi 10/5/2018 tarihli ve 6771 sayılı Kanun'la Anayasa'ya eklenen geçici 21. maddenin (E) fikrası hükmüyle askerî yargının kaldırılmışolması sebebiyle Danıştay Sekizinci Dairesi tarafından incelenmiş ve anılan Dairenin 31/10/2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

8. Başvurucu, nihai kararı 17/12/2018 tarihinde öğrendikten sonra 16/1/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
A. Hakkaniyete Uygun Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
10. Başvurucu 30/12/2015 tarihli bilirkişi raporunun evrak üzerinden tanzim edildiğini, kendisinin fiziksel olarak muayene edilmediğini, rahatsızlığının görev sebebiyle oluşup oluşmadığına ya da geçici olup olmadığına dair net bir rapor alınmadığım belirtmiş;yetersiz tespitlere istinaden karar verildiğinden şikâyet etmiştir, Başvurucu ayrıca söz konusu raporda bir yıldır askerî öğrenci olduğuna dair tespitin gerçeği yansıtmadığına, askerîðğrencilikte geçen sūrenin beş yıl üç ay olduğuna dikkat çekmiş; sırf bu tespitin dahi raporun hatalı olduğuna işaret ettiğini ifade etmiştir. Rapora yönelik itirazlarının dikkate alınmadığını,ek rapor veya yeni bir bilirkişi raporu alınmadan karar tesis edildiğini, gerekçeli kararda 

raporda yer verilmeyen tibbi tespitlerde bulunulduğunu belirten başvurucu; adil yargılanma hakkının, kanun ðnünde eşitlik ve hukuk devleti ilkelerinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
11. Başvurucunun şikâyetlerinin yargılama sonucunun adil olmadığına yönelik olduğu anlaşılmiştır. Bu nedenle başvurucunun diğer anayasal ilkeler temelinde ileri sürdüğūihlal iddiaları Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargilanma hakkının güvencelerinden olan hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında değerlendirilmiştir.
12. Anayasa'nın148. maddesinin dördüncü fikrasmda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler õnünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanutlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarımın yorumlanması ve uygulanmasıile uyuşmazlıkla ilgili varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz.Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve õzgürlüklere müdahale teşkil eden, bariz takdir hatası veya açık keyfilik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (Ahmet Sağlam, B.No: 2013/3351, 18/9/2013, § 42).

13.Başvuru konusu yarglama süreci incelendiğinde somut olaya ilişkin maddi olay ve olguların anlatıldığı, olaya özgü değerlendirme yapılarak gerekçeli kararda toplanan delillerin değerlendirildiği görülmüş olup kararda bariz takdir hatası veya açık keyfilik içeren bir durumun bulunmadığı da dikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu görtülmüştür. Bu itibarla başvurucunun şikâyetinin açıkça dayanaktan yoksun olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

14. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B. Mahkemeye Erişim Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
15. Başvurucu, davanın reddine bağlı olarak aleyhine vekâlet Ücretine hükmedilmesinin hak arama ðzgürlüğüne aykırılık teşkil ettiğini ileri sürmüştür.
16. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıkhı 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
“Herkes, meşrü vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri ōnünde davacı veya davali olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkna sahiptir."
17. Başvurucunun ihlal iddiasının mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

18. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme Önüne taşryabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir.Kişinin mahkemeye başvurmasım engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren,bir başka ifadeyle mahkeme kararım Önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
19. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun "Hukuk Usulü Muhakemeleri Kamumu ile Vergi Usul Kamumunun uygulanacağı haller" kenar başlıklı31. maddesinin ilgili kısmı sõyledir:

"Bu Kanunda hüküm bulunmayan hususlarda; hakimin davaya bakmaktan memnuiyeti ve reddi, ehliyet, üçüncü şahısların davaya katumasi, davanın ihbari, tarafların vekilleri,dosyanın taraflar ve ilgililerce incelenmesi, feragat ve kabul, teminat, mukabil dava,bilirkişi, kesif, delillerin tespiti, yargılama giderleri, adli yardum hallerinde ve duruşma sırasında tarafların mahkemenin sukünunu ve inzibatını bozacak hareketlerine karşıyapılacak işlemler, elektronik işlemler ile ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla duruşma icrasında Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu hükümleri uygunlanır."
20. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Vekâlet ücretinin taraf lehine hükmedilmesi" kenar başlıkh 330. maddesi şöyledir:
"Vekil ile takip edilen davalarda mahkemece, kanuna göre takdir olunacak vekálet ücreti, taraf lehine hükmedilir.

21. 2/1/2019 tarihli ve 30643 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan ve hüküm tarihinde yürürlükte olan 2019 yılı Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi'nin (AAÜT) 10. ve 12.maddeleri şöyledir:
"Manevi tazminat davalarında ücret"
"1) Manevi tazminat davalarında avukatlık ücreti, hüküm altına alınan miktar üzerinden Tarifenin üçüncü kısmına göre belirlenir.

(2) Davanın kasmen reddi durumunda, karşı taraf vekili yararına Tarifenin üçüncükısmına göre hükmedilecek ücret, davacı vekili lehine belirlenen ücreti geçemez.
(3) Bu davaların tamamının reddi durumunda avukatlık ücreti, Tarifenin ikinci kısmmın ikinci bölümüne göre hükmolunur.

(4) Manevi tazminat davasunın, maddi tazminat veya parayla değerlendirilmesi mümkün diğer taleplerle birlikte açılması durumunda; manevi tazminat açısından avukatlık ücreti ayrı bir kalem olarak hükmedilir."
"Tarifelerin üçüncü kısmına göre ücret"
" Tarifenin ikinci kasmının ikinci bōlümünde gösterilen hukuki yardưmların konusu para veya para ile değerlendirilebiliyor ise avukatlık ücreti, (yedinci maddenin ikinci fikrasi,dokuzuncu maddenin birinci fikrasının son cümlesi ile onuncu maddenin son fikrasıhükümleri saklı kalmak kaydryla,) Tarifenin üçüncü kısmına göre belirlenir. Belirlenen bu ücret Tarifenin ikinci kasmunın ikinci bölümüne göre tespit edilen ücretten az olamaz."
22. Somut olayda başvurucunun maddi ve manevi tazminat talepleri başvurucunun hastalığı ile aldığı askerî eğitim arasında illiyet bağı bulunmaması sebebiyle reddedilmiştir.AYİM, redde konu maddi ve maddi tazminat talepleri yönünden AAÜT'nin 10. maddesinin (4) numaralı fikrası uyarınca aleyhe ayrı ayrı vekâlet ücretine hükmetmiştir. Manevi tazminat talebinin reddi hâlinde AAÜT'nin 10. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca maktu vekâlet ücretine hükmedilmesi gerektiğine ilişkin açık düzenleme bulunmaktadır.Maddi tazminat talebinin reddi hakkında ise AAÜT uyarınca kural olarak nispi vekâlet ücretine hükmedilmesi gerekirse de AAÜT'nin 12. maddesinde yer alan düzenleme gereği belirlenen nispi vekâlet ücretinin maktunun altında olması hâlinde maktu 

vekâlet ücretine hükmedilecektir. Bu bağlamda; her iki tazminat istemi yönünden de hūkme konu edilen aleyhe vekâlet ücretlerinin 2019 yıh AAÜTde belirlenen maktu vekâlet ücreti seviyesinde, diğer bir ifadeyle asgari sınırda tutulduğu görülmektedir.
23. Vekâlet ücreti bir yargılama gideri olup kural olarak bu tür giderler mahkemeye erişim hakkına müdahale teşkil eder. Ancak gereksiz başvuruların Önlenerek dava sayısının azaltıiması ve böylece mahkemelerin gereksiz yere meşgul edilmeksizin uyuşmazlıklarımakul sürede bitirebilmesi amacıyla başvuruculara belli yükümlülükler öngörülebilir. Bu yükümlülüklerin kapsamını belirlemek kamu otoritelerinin takdir yetkisi içindedir. Öngörülen yükümlūlūkler dava açmayı imkânsız hâle getirmedikçe ya da aşırı derecede zorlaştırmadıkça mahkemeye erişim hakkının ihlal edildigi sõylenemez (Serkan Acar, B. No: 2013/1613,2/10/2013, § 39).

24. Bu kapsamda yukarıda yer verilen tespitler şığında başvuruya konu olay değerlendirildiğinde başvurucu aleyhine -başvurucunun her iki tazminat talebinin reddedilmesi üzerine- ayrı ayrı maktu vekâlet ücreti hükmedilmesi şeklindeki uygulamanın kanuni bir dayanağının ve meşru amacının bulunduğu, yapılan müdahalenin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkeleri bağlamında öngörülebilirlik sınırları içinde ve gözetilen meşru amaç ile korunmak istenen hak açısından -miktarı dikkate alınarak- orantılı olduğu, dolayısıyla başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir ihlalin olmadığının açık olduğu sonucuna ulaşilmıştır.

25. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

III. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. l. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDÍLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA 14/12/2023tarihinde OYBiRLİĞİYLE karar verildi.