Anayasa Mahkemesinin 16/11/2023 Tarihli ve 2018/24902 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-02-20

20 Şubat 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32466
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SİNAN OK BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/24902Karar Tarihi : 16/11/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Cyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN 
Muhterem INCE Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvuruca : Sinan OK Vekili : Av. Duygu DEMİREL BAŞAR 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, kamu görevlişi başvurucunun katıldığı gösteri yürüyüşünde kolluk görevlilerince yapılan dağılma çağrısına uymayarak mukavemet göstermesinden dolayıdisiplin cezası ile cezalandırılması nedeniyle toplantı ve gösteri yūrüyūşü düzenleme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünde (İşKUR) istihdam uzmanı olarak görev yapmaktadır. Başvurucu, Büro Emekçileri Sendikası (BES) ūyesi ve işyeri temsilcisidir.

3. BES'in bağlı olduğu Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK)3/8/2015 tarihinde yapilacak memur maaşı toplu sözleşmesine ilişkin basın açıklamasıyapmak ve görüşmelere katılacak konfederasyon heyeti ile birlikte Çalışma ve Sosyal Gūvenlik Bakanlığına (ÇSGB) kadar yürüyüş gerçekleştirmek için bir çağrıda bulunmuştur.
4. Kolluk görevlilerince düzenlenen 3/8/2015 tarihli tutanakta; KESK ve hu konfederasyona bağlı sendikaların yöneticilerinin ve üyelerinin saat 09.00'da Mevlana Bulvarı (Konya yolu) Ankara Şehirlerarası Terminal İşletmesinin (AşTī) karşısında bulunan pazar yerinde toplanıp saat 10.o0'da Kırim Caddesi, Bosna Hersek Caddesi, 17. Sokak ve Înönü Bulvanı güzergâhını kullanarak ÇSGB'ye yürüyüş planladıkları belirtilmiştir. Grubun ÇSGB õnünde "memur maaşı toplu sözleşmesi" konulu basın açıklaması yapacağı, Devrimci İşçi Sendikalanı Konfederasyonuna (DiSK) bağlı Emekliler Sendikasının da "2016-2017toplu sözleşmelerinde emekliler adına masada olacağız" konulu basın açıklamasıdüzenleyeceği bilgisinin alınması üzerine emniyet görevlileri toplanma yerinde önlem almıştır. Sendikaların yöneticilerinin ve üyelerinin katılimı íle anulan yerde yaklaşık 250 kişi toplanmıştır.


5. Kolluk görevlileri, toplanma alanının ve planlanan yürüyüş yolunun Ankara Valiliğince (Valilik) belirlenen toplantı ve gösteri yürüyüşü güzergâhı kapsamında olmadığını yetkililere bildirmiştir. Başvuru dosyasında idarenin katılımcılara alternatif toplantı ve gösteri yūrūyūşů alanı sunduğuna dair bir bilgi bulunmamaktadır.
6. Grubun gösteri yūrūyüşü hazırlığına devam etmesi üzerine kolluk güçleri, ses yükseltici cibazla dağılmaları yönünde topluluğa ihtarlarda bulutmuştur. Kolluk gōrevlilerince 09,22, 09.27 ve 09.32 saatlerinde yapılan ihtarlarda toplantı alanı ve gösteri yürüyüşü güzergâhunın Valilikçe tespit edilmediği, bu nedenle katılımcların bir araya geldiği pazar yerinden toplantının yapılacağı alana (ÇSGB binası ōnü) ancak bireysel olarak gidilmesine izin verileceği, toplu şekilde yürüyüşe müsaade edilmeyeceği bildirilmiştir.Topluluğa olası mūdahale sırasında dağılma istikameti bildirilmiştir. Grup, ıslıklayarak toplanma alanında beklemeye devam etmiştir.

7. Saat 09.33'te KESK Genel Başkanı L.G. ile kolluk görevlileri bir görüşme yapmıştır. Kolluk görevlileri toplantı ve gösteri yürüyüşünūn kanuna aykırı olduğunu, yolun kapatılınası suretiyle toplu hâlde yapılacak yūrüyüşe izin verilmeyeceğini ancak pankart ve flama taşınmadan, trafiği aksatmadan bireysel olarak yürümelerine izin verileceğini ifade etmiştir. Başvurucunun da aralarında olduğu grubun Kırım Caddesi'nden 4. Sokak istikametine doğru yūrüyüşe başlaması Üzerine kolluk gūçleri, kalkanlar ile barikat kurarak grubu durdurmuştur.

8. Polis memurlarınca düzenlenen 7/10/2015 tarihli DVD İzleme ve Tespit/Teşhis Tutanağı'na göre 4. Sokak üzerinde yürüyüş yapmak için toplanan grubun yolun tamamınıaraç trafiğine kapatması, bu yolun idarece belirlenen toplantı ve gösteri yūrüyüşüalanlarından olmaması nedeniyle ses yükseltici cihazlarla uyarı anonsu yapılmıştır.Topluluğun sokağın tamamını araç trafiğine kapatarak yürüyüşe başlaması tizerine kolluk görevlileri kalkanlarla barikat oluşturarak grubu engellemiştir. Kolluk görevlileri saat 09.35'te gruba hitaben trafiği kısmi olarak kapattıklarım, yapılan eylemin kanunsuz olduğunu, bunun son uyarıları olduğunu belirterek gruba dağılmaları için iki dakikalık süre vermiştir. Topluluğun dağıłmamakta israr ederek ÇSGB'ye doğru yūrülmek için polis barikatlarna yükłenmesi tizerine kolluk güçleri gruba müdahale etmiştir.
9. Başvurucu, kanuna aykırı toplantıda ihtara rağmen dağılmamakta ısrar etmesi ve polis kalkanına yüklenerek kanuna aykırı eylemine devam etmesi nedeniyle saat 09.40'ta 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürülyüşleri Kanunu'na muhalefet suçumdan gözaltına alımmıştır. Başvurucu, ifadesinin alinması akabinde saat 1 1.50'de serbest bırakılmıştir.

10. Kolluk görevlilerinin müdahalesi sonrası katılımcılar, pankart ve flama açmadan ÇSGB'ye yürümeyi kabul etmiştir. KESK Başkanı L.Ö., ÇSGB binasının yan tarafında bulunan 17. Sokak Üzerinde basın açıklaması yapmıştır. KESK Başkanı ile 9 kişilik heyet toplu iş sözleşmesi görüşmesi yapmak üzere ÇSGB binasma girmiş, dışarıda bekleyen yaklaştk 300 kişilik grup ekonomik haklarıa ilişkin pankart açarak görüşmenin sonlanmasınıbeklemiştir. Görüşmenin bitmesi sonrası KESK Başkanı saat 14.30'da tekrar basın açıklamast yapmıştir. Yapılan basın açıklaması sırasında pankartlar açılmış, sloganlar atılmıştır.Toplanan grup saat 15.15'te kendiliğinden ve olaysız bir şekilde dağılmıştır.
1I. Söz konusu gözaltı işleminin İşKUR'a bildirilmesi üzerine başvurucu hakkında idari yönden disiplin soruşturması başlatılmıştır. Başvurucu; ifade ve savunmasında Özetle 

anılan gösteriye katlarak anayasal hakkı olan toplantı ve gösteri yūrüyüşü hakkınıkullandığını, kalkan barikatınm olduğu yerde sokağa oturan BES Genel Sekreteri D.B.ye müdahale edilmesi üzerine D.B.yi kenara çekmck için barikatın yanına geldiğini ve bu esnada kalkanla temas etmesi nedeniyle gözaltına alındığmı belirtmiştir. Başvurucu, serbest bırakıłdıktan sonra ÇSGB'nin önüne gelerek basın açıklamasına katıldığını ifade etmiştir.
12. Soruşturma neticesinde kolluğa direnme gibi eylemlerin ifade özgürlūğo kapsamında değerlendirilemeyeceği, başvurucumun kolluk görevlilerince oluşturulan barikata yüklenerek fili mukavemette bulunduğu ve dağılmamakta ısrar ederek kolluğa karşı cebir veya tehdit gōstermeden pasif direniş sergilediğisonucuna varlmiştir. Nihayetinde anılan eylemin 14/7/1965 tarihli ve 657 sayıh Devlet Memurları Kanunu'mun 125. maddesinin birinci fikrasının (A) bendinin (e) alt bendi uyarınca devlet memuru vakarīna yakışmayan tutum ve davranışlarda bulunmak kapsamında kaldığı gerekçesiyle başvurucunun uyarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

13. Başvurucu, hakkında tesis edilen disiplin cezasının iptali talebiyle idare mahkemesine başvurmuştur. İlk derece mahkemesi davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde, somut olaya konu gösteri yürüyüşünün yapıldığı güzergâhın Valilikçe izin verilen yerlerden olmadiğı emniyet güçlerince ifade edilmesine rağmen başvurucunun kalkanla oluşturulan barikata yüklenip mukavemet gösterdiğinin fotoğraflarla ortaya konulduğunu belirtmiştir. Mahkemeye göre başvurucunun devlet memuru olması nedeniyle haklarını yasal sınırlar içinde ve kurallara uygun kullanma konusunda daha dikkatli olmasıgerekmektedir ancak başvurucu, kolluk güçlerinin çağrısına direniş gösterdiği açık olan eylemiyle devlet memuruna yakişmayacak davranışta bulunmuştur.
14. Başvurucu, ret kararına karşı istinaf kanum yoluna başvurmuştur. Bölge idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararının usul ve hukuka uygun olduğunu, kaldırılmasınıgerektiren bir neden bulunmadığım belirterek davanın reddine kesin olarak karar vermiştir.
15. Başvurucu, nihai kararı 10/7/2018 tarihinde δğrendikten sonra 9/8/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

16. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
I7. Başvurucu; eyleminin memuriyetiyle ilgisi olmadığınt, yargı mercilerinin salt emniyetin tutanağıdan hareketle karar verdiğini belirterek üyesi olduğu sendikanın kararınıicra etmesi nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırimasının toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade özgürlüğü, eşitlik ilkesi ve masumiyet karinesini ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; somut olayda başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına bir müdahalede bulunulup bulunulmadığı, bir mūdahalenin varlığı sonucuna ulaşıldığı takdirde uygulanan işlemin meşru amaç taşıyıp taşımadığı, toplantı ve gösteri yūrūyüşüı dūzenleme hakkı ile devlet memuru olarak sadakat, güven ve itibar duygusunu sarsmama yükümlalağü arasında adil bir denge kurulup kurulmadığı, bu anlamda mahkeme kararlarının ilgili ve yeterli gerekçe içerip içermediği değerlendirilirken ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri ile yargı

içtihatlarının dikkate almması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşıbeyanında bireysel başvuru formlarında ileri sürdüğu iddiaları yinelemiştir.
18. Başvuru, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmiştir.

19. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

20.Toplantı ve gōsteri yürūyūşü dūzenleme hakkına yōnelik mūdahalenin dayanağıolan 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin birinci fikrasının (A) bendinin (e) alt bendinin kanunla sınırlama õlçütünüi karşıladığı sonucuna varlmıştır. Mūdahalenin devlet memurunun itibar ve güveninin sağlanmasıa yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve Anayasa'nın 34.maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunması meşru amacımı taşıdığıdeğerlendirilmiştir. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir (Yılmaz Gūneş ve Yusuf Karadaş, B. No:2015/I10676, 26/12/2018, §§ 3640; Gülistan Átasoy ve diğerleri [GK], B. No: 2017/15845,21/1/2021, §§ 5963; Abdulkadir Öztürk, B, No: 2019/13420, 31/3/2022, § 36). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğu yönünden inceleme yapılacaktır.

A. Toplantı Hakkına İlişkin Genel Değerlendirmeler 
21. Toplantı ve gösteri yürütyüşü düzenleme hakkı, demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer almakta olup bu hakkın bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak için bir araya gelebilme imkânıı korumayı amaçlamaktadır. Kolektif bir şekilde kullanılan ve düşüncelerini ifade etmek isteyen kişilere şiddeti dışlayan yōntemlerle düşüncelerini açıklama imkâmı veren bu hak çoğulcu demokrasilerin gelişmesinde zormlu olan farklı düşüncelerin ortaya çıkmasını, korunmasını ve yayılmasınıgūvence altına almaktadīr (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/I/2015, §I15; Osman Erbil, B, No: 2013/2394, 25/3/2015, § 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikast ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 79; Yilmaz Gūneş ve Yusuf Karadaș, § 31;Dilan Ögüz Canan, B. No: 2014/20411, 30/11/2017, § 36).

22.Bu hak, ifade Özgürlüğünün ōzel bir biçimidir. Anayasal haklar içinde kendine has özerk rolünün ve ðzel uygulama alanının varlığına rağmen toplantı ve gösteri yūrüyüşüdüzenleme hakkı aynı zamanda ifade özgürlüğü şığında değerlendirilmelidir. İfade ðzgürlüğünün demokratik ve çoğulcu bir toplumdaki önemi, toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenlemc hakkı için de geçerlidir (Dllan Ögüz Canan, § 34; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §115; Osman Erbil, §§ 31, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 72; Gülşah Öztürk ve diğerleri, B. No: 2013/3936, 17/2/2016, § 66; Omer Faruk Akyüz, B. No:2015/9247, 4/4/2018, § 52). Sonuç olarak toplumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin barışçı bir şekilde ve serbestçe ifadesine bağlıdır (Dilan Ögüz Canan, § 35;Ömer Faruk Akyiz, § 55; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 32; Figen Yūksekdağ Şenoğlu (5), B. No: 2017/24556, 14/9/2022, § 47).


B. Anayasa Mahkemesinin Somut Olaya İlişkin Değerlendirmesi 
23. Somut olaya konu gösteri yürüyüşünde başvurucunun yanı sıra KESK Yönetim Kurulu Üyesi İlhan Yiğit de gözaltına alinmıştır. Anayasa Mahkemesi, başvuruya konu toplantı ve gösteri yürüyüşüne idare tarafindan yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığım 1lhan Yīğit (B. No: 2016/7532, 29/12/2021)kararında değerlendirmiştir.

24. Anılan kararda müdahalenin gerekçesi olarak ileri sürülen hususlar ile izin verilen basın açıklamasının yapılacağı yere kadar yaklaştk 250 kişinin belirli bir düzen içinde toplu hâlde yūrüyüştne devletin daha fazla müsamaha göstermesinin mümkün olup olmadığıtartışılmıştır. Anayasa Mahkemesi hakkın ihlal edildiğine yönelik değerlendirmesinde kamuya açık bir alanda yapılan barışçıl bir gösteri yürüyüşünün engellenmesi, katılımcıların dağıtılması şeklindeki müdahale ile başvurucunun toplu şekilde gösteri yürüyüşügerçekleştirme, pankart taşıma ve slogan atma yoluyla fikirlerini ifade etme hakkından mahrum bırakılmasının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamadığı ve bu bağlamda müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygum olmadığı sonucuna varmıştır (İlhan Yiğit, §§ 72-84). Dolayısıyla somut olayda da bahse konu değerlendirmeler ve kabulden ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılmıştır.

25. Öte yandan başvurucunun aldığı uyarma disiplin cezası, gösteri yūrūyüştīne katılmaktan ziyade kolluk görevlilerinin uyarılarına rağmen polis kalkanına yüklenıne ve direnme nedeniyle verilmiştir. Yargilara sürecinde ise başvurucunun devlet memuru olmasınedeniyle haklarını yasal sınırlar içinde kullanması gerekirken söz konusu eyleminin devlet memurunun vakarına yakışmayan davranışlardan olduğu sonucuna varılmıştır (bkz. §§[2-14).

26. Açıktır ki idare ve mahkemeler, başvurucunun eylemiyle tabi olduğu statühukukuna aykır hareket ettiği sonucuna varmıştır. Anayasa'nin 128. maddesinin birinci fikrasına göre devletin yürütmekle yükümlü olduğu kamu hizmetlerinin gerektirdiği aslive sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görüimektedir. Anayasa'nın 128.maddesinin ikinci fikrasında ayrıca önemi nedeniyle memurların ve diğer kamu görevlilerinin görev ve yetkilerinin, haklarını ve yükümlültklerinin kanun ile düzenleneceği ifade edilmiştir. Anayasa'mın 129. maddesinin birinci fikrasında ise memurlar ve diğer kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunmakla yükümlü olduğunun altı çizilmiştir (Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gūrsoy, B. No: 2018/24874, 31/3/2022, § 49).657 sayılı Kanun'un 8. maddesine göre ise devlet memurlari, resmî sifatlarının gerektirdiği itibar ve güvene layık olduklarını hizmet içindeki ve dışındaki davranışlarıyla göstermek zorumdadır. Nitekim aynı Kamun'un 125. maddesinde hizmet dişında itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunan deviet memurlarına disiplin cezalarıverileceği ifade edilmiştir.

27. Anayasal ve ilgili yasal çerçeve göstermektedir ki gerek Anayasa koyucu gerekse kanun koyucu, kamu görevlisinden hizmet içinde olduğu gibi hizmet dışında da resmî sıfatın gerektirdiği güven ve itibara uygun davranışlar sergilenmesini bekleyerek idareye duyulan güveni korumayı amaçlamaktadır. Bu anlamda kamu hizmetlerinin statühukukunun sağladığı itibar ve güvene aykīı davranan ya da aykırı davranabileceği yolunda hakhı ve objektif bir kanaat uyandưran kamu görevlileriyle yürütülmesini arzu etmemektedir (Lale Çalıkoğlu, B. No: 2018/36354, 18/10/2022, § 31; sadakat ve tarafsızlık yükümlāluığüne ilişkin benzer değerlendirmeler için bkz Şah Ismail Harmanci, B. No: 2018/I5359,17/11/2021, § 40).


28. Hiç şüpbesiz Anayasa ve kanun koyucunn sõz konusu beklentisi başta ifade özgürlüğü olmak üzere temel hak ve özgürlükler alanmda kamu görevlilerinin sıradan bireylere göre daha fazla sınırlanmaları anlamına gelecektir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesinin çok sayıda kararında altını çizdiği gibi kamu görevlisi olmak, sağladığıbirtakım ayricalıklar ve avantajların yanında bazı külfet ve sorumluluklara katlanmayı ve diğer kişilerin tabi olmadığı sınırlamalara tabi olmayı da gerektirir. Kişi kamu gōrevine kendi isteği ile girmekle bu statünün gerektirdiği ayricalıklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayılır, kamu bizmetinin kendine has özellikleri bu avantaj ve sıırlamaları zorunlu kilmaktadır (İhsan Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014, § 38; Elif Güneysu, B. No: 2017/31733, 7/10/2021, § 42; Cem Özaydın, B. No: 2017/26800, 13/1/2022,§ 36). Bu sebeplerle kamu görevlilerinin ifade Özgürlüğüne yapıan müdahalelerde Anayasa Mahkemesi kamu görevlisinin bu yönünü görmezden gelemez.

29. Kamu görevlileri tabi oldukları devlet memurluğu statülerinin kanun ve diğer alt mevzuata dayanan gereklerini yerine getirmemeleri hâlinde bir disiplin cezası ile karşılaşacaktır. Disiplin uygulamaları devlet organizasyonu içinde düzenin sağlanması ve korunması, memurun görevine bağlanması, hizmetlerin en etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi için kullanılır; hukuki gerekçeleri ve sonuçları vardır. Disiplin uygulamalarının nihai bedefi sağlanan düzen sayesinde verimli bir çahşma ortamının ve nihai olarak da kamu yararının sağlanmasıdır. Bu bakımdan disiplin cezaları memurların görevlerini layıkıyla ve uyum içinde yerine getirmesi için ōnemli bir araçtır (Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, §53). Öte yandan münhasıran memurların görevleriyle ilgili olması disiplin cezaları hakkında yapılan değerlendirmelerin ciddiyetini azaltmamaktadır. Çünkü düşünce açıklamalarıkarşılığında uygulanan disiplin cezalarıın kamu görevlilerinin temel hak ve özgürlükleri Üzerinde bir caydıncı etki oluşturacağı açıktır (Mehmet Alanç ve diğerleri [GK], B. No:2017/15462, 29/9/2021, § 49; $ah Ismail Harmanci, § 41).

30. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi daha ōnceki kararlarında, düşünce açıklamalarınedeniyle kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezalarma ilişkin olarak idarenin ve bu tür cezaların hukuka uygunluğunu denetleyen yargı mercilerinin -subjektif yorumlardan kaçınmaları için- yapmaları gerekenleri açıklamştır. Somut olayda kamu görevlisi başvurucunun eyleminin (bkz.§ 9) devlet memurunun vakarına yakişmayan nitelikte bir tutum ve davranış olarak kabul edildiği de gözönüne alındığında idare ve yargı mercilerinin en azından şu değerlendirmeleri yapmaları beklenir (Lale Çalıkoğlu, § 34):
i. Söz konusu olan ifade özgürlüğü olduğu için devlet memurlarının da birer birey olduğu, siyasi görüş sahibi olma, ūlke sorunlarryla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlere sahip olma haklarmı bulunduğu gōzardı edilmemelidir (Hasan Güngōr, B. No: 2013/6152, 24/2/2016, § 49; Zeki Çınar, B. No: 2016/3585,12/6/2019, §§ 34, 35; Ömer Yalçıη, B. No: 2017/30798, 29/9/2020, § 27).
ü. Hizmet dışında kullanılan ifadelerin dile getirildiği şartlar gözetilmeli ve yapılan ifade açıklamasıın kamu görevlisinin bulunduğu komum ve üstlendiği devlet görevinin -içeriğiyle birlikte değerlendirildiğinde- itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte oldnğu ortaya konulmalıdır. Bununla birlikte somut olayın şartlarında kamu görevlisinin dūşünce açıklamasını kamu görevi statüsünūn ve görev yaptığı alanın kendisine sağladığı ünvanı dâhil herhangi bir imkanı kullanarak yapmış ise bunun gösterilmesi gerekir (kamu görevinin niteliğine ilişkin olarak bkz.Adem Talas [GK], B, No: 2014/12143, 16/11/2017, § 47).


i Buna ilaveten yapılan düşünce açıklamasının kamu hizmetlerinin sürekliliğini, etkinliğini, verimliliğini ya da gereği gibi yerine getirilmesini ne sekilde etkilediğinin ve cezayı gerekli kılan -devlet organizasyonu içinde dilzenin bozulması, hizmetlerin yürütülememesi gibi- somuçların neler olduğunun veya bu tür sonuçlara neden olmasmın kuvvetle muhtemel olduğunun ortaya konulması gerekir (disiplin cezası ile cezalandırılabilmeleri için kamu görevlisinin fillerinin memuriyetlerini etkilediğinin gösterilmesi gerekliliğine ilişkin olarak bkz. Yasin Agin ve diğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, §§ 61, 63; Levent Tunçel, B.No: 2017/34185, 16/3/2022, §§ 42, 44; disiplin hukukunun amaçları için bkz. Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, § 53).

iv. Her durumda kamu görevlisinin ödev ve sorumluluk derecesinin bulunduğu konum ve görev yaptığı alanla bağlantılı olarak belirlenmesi gerekir (Hikmet Aslan,B. No: 2014/11036, 16/6/2016, § 55; Hasan Güngōr, § 48; öğretmenler yönūīnden benzer değerlendirmeler için bkz Elif Güneysu, § 54; Cem Özaydın, §§ 42, 43;sağlık çalışanları (hekimler) yönünden benzer değerlendirmeler için bkz. Levent Tunçel, § 43).

v. Hükmedilen disiplin cezasıyla kamuşal õnemi bułunan objektif amaca (bkz,§ 29) ulaştlabileceği, başka bir deyişle kamu görevlisinin cezalandırılmasının zorunlu bir sosyal ihtiyaca karşılık geldiği gösterilmeli; dtişünce açıklamasının kamu görevini etkileme derecesiyle orantılı bir disiplin cezasına hükmedilmelidir (Mehmet Alanç ve diğerleri, § 45; $ah Ismail Harmancı, § 37; Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, § 45).

vi. Değerlendirmeler oldukça açık, spesifik ve tekil yapılmalıdır (bireyselleştirilmiş değerlendirme zorunluluğuna ilişkin olarak bkz. Şah İsmail Harmanci, § 41).

31. Somut olayda başvurucu, üyesi olduğu sendikanın çağrısı ūzerine bir kamu görevlisi olarak kendisini doğrudan ilgilendiren bir konuda (memur maaşı toplu sõzleşmesi)gerçekleştirilen gösteri yürüyüşüne katılmış ve yürüyüşün kanuna aykırı olduğu gerekçesiyle ilgili güzergâha kurulan kalkan barikatına temas etmiştir. Idare, anılan eylemi memur vakarma aykırı bularak başvurucuyu cezalandırmıştır.

32. Kamu görevlileri atandıkları kadro statüsünün bir gereği olarak devletin görünen yüzü konumundadır. Bu anlamda sergiledikleri tutum ve davranışları, bir yandan her insan gibi kamu görevlilerinin kişiliğini yansıtırken öte yandan onun takip ettiği geleneği ve ait olduğu toplumsal kategoriyi yani devleti de gösterir (kılık ve kıyafet yönünden benzer değerlendirmeler için bkz. Mehmet Emin Teyfur ve diğerleri, B. No: 2015/18147, 3/1 1/2022,§ 69). Açıktır ki kanun koyucu memur kavramıı vakar yani ağırbaşlılık kavramı ile ilişkilendirerek kamu görevlisinin tutum ve davranışlarında ciddi, δlçülü ve olgun olmasınıhedeflemiştir. Ancak bu durum kamu görevlişinin herhangi bir olumsuzlukla karşılaşmamak veya bir disiplin yaptırımına uğramamak adına hareketsiz veya tepkisiz kalması, bir başka ifadeyle kendi kendini sansürlemesi anlamına da gelmemektedir (sanstüre ilişkin benzer değerlendirmeler için bkz. Zeynep Özbay Başari, B. No: 2018/17029, 16/6/2022, § 31).
33. Gōsteri yūrüyüşü, bireyler için ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmanın temel araçlarından biridir. Antan faaliyet esnasında kitlesel hareketin de etkisiyle bireylerin bilinçli kişilikleri kaybolmakta ve duygulatın yükselmesiyle gösterinin 

Önermesi en şiddetli bir şekilde ortaya konulabilmektedir. Dahası gösteri yürüyüşünün kişinin hayatını sürdürmesinin temel belirleyicilerine (maaş, ücret, ek menfaat gibi) ilişkin olduğu hallerde katılımcılar tahammülsüz ve otoriter bir tavır takınabilmektedir. Bu nedenle aynızamanda birey olan kamu görevlisi için de katıldığı bir gösteri yürüyüşünde benzer davranışlar sergilemesi beklenebilecek bir durumdur. Bu anlamda idarenin memur vakarına uygun bareket etme öiçütünū, tüm değişkenlerin sabit (ceteris paribus) veya tahmin edilebilir olduğu durumlara kiyasia gösteri yūrüyüşleri kapsamında daha esnek ve somut olayın şartlarını gözeterek uygulaması gerekir. Aksi durumum ise kamu görevlilerinin toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkı tłzerinde caydırıcı bir etki oluşturacağı açıktır.
34. Başvurucu, konu hakkında verdiği ifadesinde kalkan barikatına yüklenmek istemediğini ancak yerde oturan Sendika Genel Sekreteri'ni uzaklaştırmak isterken kalkana temas ettiğini belirtmiş, idare ise eylemi kalkana yüklenme olarak tanımlamış, eylemin gerçekleşme şekline ilişkin bir açıklama yapmamıştır. Bunun yanında idare, başvurucunun cylemini kolluğa karşı cebir veya tehdit göstermeksizin yapılan pasif direniş olarak nitelendirmiştir. (bkz.§§ 1I, 12). Dolayısıyla şu hâlde başvurucunun kolluk görevlilerine karşı ölçüsüz ve hasmane bir tutum takındığını, kolluk görevlilerine engel olmayıamaçladığını sðylemek mümkün değildir.

35. Anayasa Mahketesinin kanaatine göre başvuru konusu eylem, gösteri yürüyüşünün olağan akışı içinde polis kalkanına kısa süreli temastan ibarettir. Anılan eylem planlı bir tepkinin sonucu olmadığı gibi beraberinde berhangi bir risk de getirmemiştir.Bunun yanında flhan Yiğit kararı ışığında başvurucunun yürüyüş güzergâhında herhangi bir engellemeyle karşılaşmakşızın anayasal olarak gősteri yūrüyūşü yapma hakkına sahip olduğu da tartışmasızdır (bkz. §§ 23, 24). Son olarak başvurucunun gösteri yūrüyüşü sırasında kamu görevlisi sıfatıyla hareket ettiğive eyleminin yürüttüğü kamu görevini etkilediği de dosya kapsamında ortaya konulamamıştır. Bu itibarla başvurucunun eyleminin memur vakarına aykırı olarak kabul edilebilecek davranışlardan olduğunu kabul etmek mūmkün olmamıştır.
36. Anayasa Mahkemesi, çok sayıdaki kararında toplantı ve gösteri yūrüyüşüdūzenleme hakkına gerekçesiz olarak veya Ánayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahalelerin Anayasa'nın 34. maddesini ihlal edeceğini ifade etmiştir. Toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir mūdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için kamu makamlarıtarafindan ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olması gerekir (diğerleri arasından bkz. Dilan Ogüz Canan, § 53; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 48; Kenan Güven, B. No:2018/21657, 6/10/2022, § 13).

37. Yukarıda yet verilen açıklamalar ışığında başvurucuyu disiplin cezası ile cezalandıran idarenin ve müdahalenin hukuka uygunluğunu denetleyen mahkemelerin gerekçeleri dikkatli bir şekilde incelemmiştir. Buna göre anılan mercilerin eylemi soyut olarak memur vakarına aykırı olarak nitelemenin ve eylemin sübuta erdiğini belirtmenin dişında Anayasa Mahkemesinin kamu görevlisinin toplantı ve gösteri yürüyūşü düzenlemne hakkına yapılan böyle bir mūdahalede yapimasıı beklediği ve yukarıda sıralanan değerlendirmelerden hiçbiriniyapmadığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla anılan mercilerin başvurucumun disiplin cczası ile cezalandırılmasının zorunlu toplumsal bir ihtiyaca karşılık geldiğini ilgili ve yeterli bir gerekçe ile ortaya koyamadığı sonucuna varılmıştır. Bunun yanında müdahalenin başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı üzerinde caydırıcı bir etki oluşturması nedeniyle orantılı olduğu da söylenemez (orantılılık yönünden benzer değerlendirmeler için bkz. Hasan Güngör, § 54).


38. Açıklanan gerekçelerle başvuruya komu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahaleler nedeniyle Anayasa'nm 34. maddesinde güvence altına alıman toplantı ve gösteri yürüyüşü dützenleme hakkımın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GIDERİM 
39. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve 50.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

40. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı unercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargtlama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddeşinin (2) numaralı fikrasında dützenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun ÖzellikIerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/1I/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B, No: 2020/32949, 21/I/2021, §§ 93-100). Eski hale getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarmın bütüntiyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında net 18.00o TLmanevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gósteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yūrüyüşūdüzenleme hakkının IHLAL EDILDIGINE,
C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak ūzere Ankara 16. İdare Mahkemesine (E.2016/2730, K.2017/1290) GÖNDERILMESİNE,
D.Başvurucuya net 18.000 TL manevi tazminat ÖDENMEŞİNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDINE,
E. 294,70 TL harç ve 18.800 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 19.094,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,

F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucumun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ðdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESiNE 16/l1/2023tarihinde OYBfRLIGtYLE karar verildi.