Anayasa Mahkemesinin 15/6/2021 Tarihli ve 2018/33554 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2021-08-13

13 Ağustos 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31567
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR NERİMAN YONAT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/33554Karar Tarihi : 15/6/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL YusufŞevki HAKYEMEZ İrfan FIDAN Raportör : Murat İlter DEVECl Başvurucu : Neriman YONAT Vekili ; Av. Eda FIDAN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I.Başvuru, ailesi tarafindan buluntu olduğu iddiasıyla emniyet gūçlerine bildirilen ve sonrasında bir çocuk yuvasına yerleştirilen çocuğun yaşamı koruyucu tedbirlerin alınmaması sonucu ölümü ve bu Blümden doğan zararların tazmini için açılan tam yargıdavasının manevi zarar doğmadığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 1/11/2018 tarihinde yapıłmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III, OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığıyla erişilen belgelere göre ilgili olaylar Özetle şöyledir:

8. Başvurucu 28/12/1993 tarihinde O.Y. ile evlenmiş ve bu evlilikten 2003 ytlına kadar Öç çocuk dūnyaya getirmiştir.

9. O.Y. evlerinin önūnde yeni doğmuş bebek bulduğu iddiasıyla I[/6/2003tarihinde Mardin Çarşı Polis Merkezi Amirliğine (Polis Merkezi) müracaat etmiş ve bu müracaat sonrasında bebek Mardin Sosyal Hizmetler Madürlügüne (Müdürlük) teslim edilmiştir.

10. 18/8/2004 tarihinde O.Y., evlerinin õnünde bir bebek bulduğu ve bebeği kimin bıraktığını bilmediği iddiasıyla Polis Merkezine bir başvuru daha yapmıştır. O.Y. konu hakkında verdiği ifadesinde; gece saat O1.00 siralarında ağlayan bir bebeğin sesini duyduğunu, evinden dışarıya çıkınca beze sarılt, yeni doğmuş bir bebek gördüğünü ve vaktin geç olması nedeniyle olayı hemen Polis Merkezine bildirmediğini beyan etmiştir.
I1. Bebek aynı gün Musa Cihaner Çocuk Yuvası ve Kiz Yetiştirme Yurduna (Çocuk Yuvasi) teslim edilmiştir.

12. Müdürlük yetkililerince bebeğe R.G. ismi verilmiş ancak anne ve babasının tespit edilmesi için yapılan yazışmalar nedeniyle bebek, nüfus kūtūğūne kaydedilememiştir.
13. Polis Merkezi görevlileri aynı gūn başvurucunun ifadesine başvurmuştur.Başvurucu ifadesinde; eşinin karakola teslim ettiği çocuğun kendilerine ait olduğunu, yatalak kayınvalidesini bakımıyla ilgilenmesive görümcesinin sekiz yıldır kendilerinde kalmasınedeniyle girdiği bunalım sonucu eşinin dördüncü çocuğu jstemeyebileceğini düşünerek hamileliğini eşinden gizlediğini, 17/7/2004 tarihinde (Bu tarihin olayın gelişimi dikkate alındığında 17/8/2004 olması gerektiği değerlendirilmiştir.)saat 19.00szralarında doğum yapmak için yatak odasına gittiğini, o sırada eşinin evde olmadığıni, doğumdan sonra şekerli su içirip üzerini giydirdiği çocuğu kapı önüne bıraktığıı, damda yatarlarken eşinin çocuk sesi duyduğunu, “Çocuğa biz bakalım." diyeceğini dūşündūğü eşinin çocuğu karakola teslim ettiğini, DNA testi yupılırsa çocuğun kime ait olduğunun ortaya çıkacağıın sõylenmesi Üzerine işin aslını anlatmaya karar verdiğini, yaptığından pişman olduğunu ve çocuğunu istediğini ancak bir yıl önce evlerinin önüne bırakılan çocuğun kendi çocukları olmadığınısavunmuştur.

14. O.Y. 19/8/2004 tarihinde kolluk görevlilerince alınan ek ifadesinde cşinin hamileliğinden ve doğumdan haberinin olmadığını ve çocuklarīna bakacaklarını söylemiştir.
15. Başvurucu ve eşi hakkında çocuğu terk etme suçundan Mardin Cumhuriyet Başsaveılığınca (Cumhuriyet Başsaveılığı) soruşturma başlatılmıştır. Bu soruşturma hakkındaki bilgiler aşağıda yer almaktadır.

16. R.G.nin başvurucu ile eşinin çocuğu olduğunun ortaya çıkmasından sonra O.Y.nin 1 1/6/2003 tarihli müracaatından da şüphe edilmiş ve 2003 ytlında doğan çocuk yōnünden de başvurucu ile eşi hakkında çocuğu terk etme suçundan soruşturma başlatılmıştır. Bu soruşturma hakkındaki bilgiler de aşağıda yer almaktadır.
17. R.G. 7/1/2005 tarihini 8/1/2005 tarihine bağlayan gece saat 22.0000.15 saatleri arasında Çocuk Yuvası binasının dışındaki bir su birikintisi içinde ðlū olarak bulunmuştur.

18.Olaydan haberdar edilen Cumhuriyet Başsavcılığt ölüm olayı hakkında derhâl bir ceza soruşturması başlatmıştır.

A.Ölüm Olayı Hakkında Yārütflen Ceza Soruşturmasma İlişkin Sāreç
19.Bebeğin ölümü 8/1/2005 tarihinde O.Y.ye bildirilmiştir.
20. Yapılan otopsi işlemi R.G.nin kūnt kafa travması sonucu subdural beyin kanamasından öldüğünü ortaya koymuştur.

21. Yürütülen soruşturmada, Çocuk Yuvasında barinan çocuklardan kayden 1992doğumlu olup kendisinde orta derecede mentalreterdasyon bulunan H.A.nın R.G.yi ikinci katta bulunan bebek bölümüne ait balkondan aşağı atmış olmasından şüphe edilmiştir. Bu şüphenin oluşmasına sebep olan husus, Çocuk Yuvası görevlilerinin şifahi beyanlarıdır.
22. Iki polis memuru tarafindan düzenlenen Nöbetçi Cumhuriyet Savcısıyla Görüşme Tutanağı'nda, başka hususlar yanında H.A.nın R.G.yi balkondan attığını samimi olarak itiraf ettiği belirtilmiştir.

23.Cumhuriyet savcısının talimatına istinaden kolluk görevlileri, Çocuk Yuvasında görevli birçok kişi ile Çocuk Yuvasında barınmakta olan bazı çocukların ifadelerini almıştur.Alınan ifadelere göre kimse R.G.nin nasıl öldüğü konusunda bilgi sahibi değildir. Bununia birlikte;
i. Çocuk S.T., R.G.nin kaybolduğunun duyulmasından yarım saat kadar önce M.P. isimli çocuğun olaydan sonra kendisiyle birlikte birkaç kişiye R.G.ye mama yedirdiğini anlattığınt,
ii. Çocuk Z.A.; S.T., G.T., Z.P., A.Ö. ve Me,P.nin de bulunduğu bir ortamda R.G.yi kendisinin öldürdüğüno beyan eden M.P.nin bu hususu kimseye sðylememelerini istediğini ve aksi durumda geberteceğini sõyleyerek kendilerini tehdit ettiğini,
iii. Çocuk K.A.; olay gecesi televizyon seyrederlerken H.A.nın bir iki dakikahğına yanlarından ayrıldığını, kaybolduğunun öğrenilmesinden sonra R.G.nin nerede olduğunun H.A.ya sorulduğunu, H.A.nın “Bebek balkonda olabilir." dediğini ancak R.G.yi balkonda göremediklerini,
iv. Bakıcı anne olarak görevli E.Ö.; olay günü saat 19.00 sıralarında H.A.yr bebek böltimünde gördüğünü, o esnada F.O.nun bebeklerin altını temizlediğini, saat 21.30 ile R.G.nin cesedinin bulunması arasında geçen zaman araliğında H,A.nın hep yanında olduğunu ve yanından ayrıldığını görmediğini, R.G.ye zarar verip vermediğini sorsa da H.A.nin cevap vermediğini,
v. Bakıcı anne olarak görevli H.F., olay günū saat 20.30 sıralarında H.A.yıbebek bölümünde gördtüğūnü söylemiştir.

24. Cumhuriyet savcısınca Çocuk Yuvasımn bazı çalışanları ile koruma altındaki birkaç çocuğun konuyla ilgili ifadeleri alınmıştır. Başvuruyu ilgilendirebilecek olan ifadelerin ilgili kısmı şðyledir;

i. Çocuk Yuvasında bakıcı anne olarak görev yapan S.A. verdiği ifadesinde; Uçyıl öncesine kadar bebek bölümünde çalıştığını, başka çocukların bu böltime girmesinin yasak olduğunu, H.A.nın sıklıkla bebek bölümüne geldiğini, bir defasında H.A.nın bir bebeğe tokat attığım gördüğünü, yapılan tadilata istinaden bebek odasının kilidinin değiştirildiğini ve anahtarının olmaması nedeniyle kapının kilitlenemedigini beyan etmiştir.

ii. H.F. kolluk ifadesinde belirttiği hususa ek olarak duyduğu kadarıyla H.A.nın daha õnce birkaç bebeğe saldırıp bebekleri boğmaya çalıştığını ve anılan çocuğun son günlerde çok hurçın olduğunu ifade etmiştir.

iii. S.T., Me.P.nin R.G.yi δldürdüğüne ilişkin bir söz söylemediğini beyan etmiştir.

iv. Çocuk S.K., R.G.yi atip atmadığıyla ilgili soruya H.A.nın evet manasında kafasını sallayarak cevap verdiğini söylemiştir.

v. Z.A. ve Z.P., M.P.nin R.G.yi öldūrdüğüne ilişkin bir sõz söyłemediğini ifade etmiştir.

vi. Çocuk $.P., H.A.yı daha Önce R.G.nin beşiğini sallarken gördüığānü ve söylediğine göre R.G.yi H.A.nın attığını beyan edip H.A.yı kaştederek “Onun bir dediği bir dediğini tutmamaktadır." demiştir.

vii. E.Ö. ve K.A, kolluk ifadeleriyle uyunlu beyanlarda bulunmuştur.
25. Olay tarihinde R.G.nin bakım sorumlusu olan H.O., kendisine yüklenen taksirle öldürme suçlamasını kabul etmemiştir.

26. Kolluk görevlilerince düzenlenen 6/5/2005 tarihlitutanakta, başka hususlar yanında 18/8/2004 tarihinde R.G.nin Çocuk Yuvasina teslim edildiği, daha sonra O.Y.nin Çocuk Yuvasına giderek bebeği teslim almak istediği ancak ailesinin tespit edilmediği gerekçesiyle bebeğin O.Y.ye teslim edilmediği belirtilnuiştir. O.Y.ninÇocuk Yuvasına müracaat ettiği tarih tutanakta yer almamaktadır.

27. Gazjantep Av. Cengiz Gökçek Devlet Hastanesinde görevli bir psikiyatr uzmanıtarafindan düzenlenen 10/10/2005tarihliraporda, H.A.nınişlediği iddia cdilen kasten öldürme suçunun hukuki anlam ve sonuçlarını anlayabilecek durumda olmadığı ve davranışlarınt yönlendirmeyeteneği yeterince gelişmeyenH.Amn ceza sorumluluğunun bulunmadığı belirtilmiştir.

28. Başvurucu ve eşi, vekilleri aracılığıyla soruşturma dosyasının bir Örneğini 8/11/2005 tarihinde almıştır.

29. Yürüttüğo soruşturma sonunda olay nedeniyle yapılan idari tahkikat dosyasındaki bilgi ve belgeleri -bu tahkikata ilişkin bilgiler aşağıda yer almaktadır- de dikkate aliıp R.G.nin Çocuk Yuvasında barınan ve 12-15 yaș grubunda olup orta derecede mertal retardasyonu bulunan H.A. tarafindan balkondan atildıği, hakkında düzenlenen adli raporlara göre işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamayan ve davranışlarınıyönlendirme yeteneği yeterince gelişmemiş olan H.A.nın cezai sorumluluğunun olmadiğı ve 

R.G.nin bakım sorumlusu olan F.O.nun anahtarı olmayan bebek ünitesinin kapısını açık bırakmaşı ile ölüm arasında illiyet bağı bulunmadiğı sonucuna varan Cumhuriyet Başsavcılığı6/[/2006 tarihinde H.A. ile F.O. hakkında kovuşturmaya yer olmadığına karar vermiştir.

30.O.Y. 23/11/2010 tarihinde soruşturma dosyasmnın bir Örneğini almıştır.
.B. R.G.yi Terk Ettikleri İddiasıyla Başvurucu ve Eşi Hakkında Yārütülen Soruşturma Île Îgti Süreç

31. Cumhuriyet Başsavcılığı başvurucu ve eşinin çocuğu terk etme suçunu işledikleri iddiasıyla Mardin 2. Asliye Ceza Mahkemesinde (Ceza Mahkemesi) kamu davasıaçmiştir.

32. Başvurucu; Ceza Mahkemesince yapilan 28/9/2004 tarihli sorgusunda -öz itibarıyla- çocuklarına isim koymadıklarımı, çocuklarının hâlen Çocuk Yuvasında kaldığını,onu henūz ziyaret etmediklerini, yatalak kayınvalidesi ve görümcesi ile birlikte aynı evde kalmasından dolayı girdiği bunalım ve bu duruma olan kızgınlığı nedeniyle hamileliğini ve doğumu eşine söylemediğini, çocuk sayısının fazlalığı gibi bir düşünceyle hareket etmediğini ve çocuğu en kısa sürede nüfus kütüğüne kaydettireceklerini sðylemiştir. Aynı celsede Ceza Mahkemesi, çocuğun nüfus kütüğune kayit işlemlerinin yapılıp yapılmadığı hususunda Müdürlüğe müzekkere yazılmasına karar vermiştir.

33. Aynı gūn O.Y. Mardin Nūfus Müdørloğüne mūracaat etmiş ve başvurucu ile olan evliliğinden 29/8/2004 tarihinde A.C.Y. isimli çocuklarının doğduğunu beyan etmiştir.
34, Ceza Mahkemesi, kasıtlarının bulunmadığı gerekçesiyle 27/10/2005 tarihinde başvurucu ile eşinin beraatine karar vermiştir. Bu karar Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüga (Genel Müdürlük) tarafindan temyiz edilmiş ancak Ceza Mahkemesi, süresinden sonra yapıldığı gerekçesiyle temyiz talebini reddetmiştir. Genel Müdürlük anılan karan temyiz etse deYargıtay 5. Ceza Dairesi temyiz talebinin reddine ilişkin kararı 3/5/2010 tarihinde onamıştır.

C. 2003 Doğumla Buluutu Çocukla Îlgili Soruşturma Süreci 
35. Cumhuriyet Başsavctliğınca düzenlenen 25/5/2005 tarihli iddianamede,yaşadıkları maddizorluklar nedeniyle başvurucu ile eşinin 11/6/2003 tarihinden bir iki gün Bnce doğan çocuklarını sokakta bulmuş gibi emniyet güçlerine ihbar ettikleri ve böylece çocuğu terk etme suçunu işledikleri iddia edilmiştir.

36. Cumhuriyet Başsavcılığıyargılama sırasında, terk edilen çocuğun A.C.Y.olduğunu ileri sürmüştür.

37. O.Y., A.C.Y.nin Çocuk Yuvasında ölen çocuk olduğunu ve hakkında dava açılmasına neden olan çocuğu M.C.Y.yi nüfus kūtüğüne kaydettirmediğini savunmuştur.
38. Ceza Mahkemesi, başvurucu ile eşinin çocuğu terk etme suçundan neticeten 2.70o TL adli para cezasıyla cezalandırilmalarına ve verilen cezaların ertelenmesine karar vermiştir. Karara gôre 11/6/2003tarihinde sokakta bulunduğu yönünde emniyet güçlerine bildirilen çocuk A.C.Y.dir.


3. Karardan anlaşıdığı kadarıyla başvurucu yazılı savunmasında; kayınvalidesi ile aynı evde ikamet ettiklerini, kayınvalidesinin hasta ve yatalak olduğunu, kendisinin de psikolojik rahatsızlığı olduğunu vemaddi imkânsızltklar yüzünden çocuğa bakamayacağınıdtşünerek bðyle bir yola başvurduğunu iddia etmiştir.

40.Anılan mahkûmiyet kararını başvurucu temyiz etmiştir.
41. Yargitay 5. Ceza Dairesi, hükūm tarihinden sonra yürürluğe giren hukuki düzenlemeler uyarınca hükmün açıklanmasının geri bırakılıp bırakılmayacağı konusunda değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle hükmün bozulmasına karar vermiştir.
42. Başvurucu ve eşi bozma sonrası yaptlan duruşmalara katılmamıştır.
4. Bozma ilamına uyan Ceza Mahkemesi, başvuruçu ile eşinin çocuğu terk etme suçundan neticeten 2.700 TL adli para cezasıyla cezalandırılmalarına karar vermiş; pişmanlık göstermedikleri ve duruşmalara katılmadıklart gerekçesiyle başvurucu ve eşihakkında hūkmedilen cezalarda indirim yaptlmasını gerektirecekbir sebep (takdiri indirim nedenleri)bulunmadığı sonucuna varmış ve başvurucu ile eşinin yeniden suç işlemeyecekleri yönünde kanaat oluşmadığı gerekçesiyle hükmūn açıklanmasının geri bırakılmasına karar vermemişancak hükmedilen adli para cezalarını ertelemiştir.

44.Sðzü edilen karar başvurucu ile eşinin mūdafii tarafindan temyiz edilmiştir.
45. Yargıtay 14. Ceza Dairesi dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle 24/2/2012 tarihinde düşme kararı vermiştir.

D. Tam Yargı Davasına İlişkin Süreç
46.Başvurucu ve eşi 10/5/2005 tarihli dilekçe ile Müdtrlük aleyhine Mardin Asliye Hukuk Mahkemesinde (Hukuk Mahkemesi) tazminat davası açmıştr. Kendilerini bir vekille temsil ettiren başvurucu ve eşi dava dilekçelerinde; geçim sıkintışı çektikleri için 28/9/2004tarihinde dünyaya gelen çocukları A.C.Y.yi Müdarltiğe teslim ettiklerini, Müdarlūk yetkililerinin R.G. ismini verdikleriçocuğun 8/1/2005 tarihinde ikinci kattan atılarak δldürülduğünü, A.C.Y.nin akli dengesi yerinde olmayan bir çocuk tarafindan balkondan atildığı ileri sürülse de bebeğin nasıl öldüğu konusunda şüphelerinin bulunduğunu, bebek nasıl δlmüş olursa olsun görev ve sorumluluklarını yerine getirmeyen Müdürlüğūn ölūmden sorumlu olduğunu zira bebeğin Mūdürlüğün bakım ve gözetimi altında olduğunu iddia ederek ayrı ayrı 10.000 TL manevi tazminat talep etmiştir.

47. Genel Müdūrlük dava dilekçesine verdiği cevapta δzetle R.G.nin A.C.Y,nin doğum tarihinden önce emniyet güçlerince Çocuk Yuvasina teslim edildiğini, R.G. ve A.C.Y.nin aym bebek olup olmadığının belli olmadığıni, başvurucu ve eşinin R.G.nin ebeveyni olduklarını ispat etmeleri gerektiğini, çocuğu terk etme suçundan başvurucu ile eşi hakkında yapılan yargılamada çocuğun nüfus kaydının soruimasına karar verildiğini, bu sebeple O.Y.nin A.C.Y.yi nüfus kūtüğüne kaydettirdiğini, başvurucu ile eşinin R.G.yi Çocuk Yuvasında ziyaret etmedikleri gibi Çocuk Yuvasına olaydan pişmanlık duyduklarına ilişkin herhangi bir beyanda da bulunmadıklarıni, ayrıca R.G. δldüğünde bile Çocuk Yuvasına uğramadıklarını savunmuştur.


48. Başvurucu ve eşi davalı kurumun cevap dilekçesine karşı verdikleri 2/2/2016tarihli dilekçelerinde; yoksulluklarına istinaden çocuğun kendilerine ait olmadığınısõylediklerini ancak emniyet güçleri aracılığıyla çocuklarının Çocuk Yuvasına teslimini sağladıklarını, çevrelerinden alacakları tepki ve hor görülme korkusu nedeniyle çocuklarının Çocuk Yuvasına teslim edilmesi için bðyle bir yola başvurduklarıni, Ceza Mahkemesinin çocuğun nüfus kütüğüne kaydedilmesini istemesi üzerine ve O.Y.nin beyanına istinaden A.C.Y.nin nüfus kütüğüne kaydedildiğini, A.C.Y.yi ziyaret için Çocuk Yuvasına gittiklerini ama bina içine bile alınmadıklarımi, A.C,Y.nin mezarının gōsterilmediğini, bir mezarın olup olmadtğının bile belli olmadığını ve çocuklarını ziyaret edip etmemelerinin davalı kurumu sorumluluktan kurtarmayacağını öne sürmüşlerdir. Ulusal ölçekte yayın yapan bir gazetenin 14/1 1/2005 tarihli sayısında yer alan “Bir Yuvada da Bebek Cinayeti" başlıklı haberin altında O.Y.yi R.G.nin mezarı başında gösteren bir fotoğrafın bulunduğu görülmüştür.
49. Hukuk Mahkemesi, davanın idarenin hizmet kusuruna dayandığı ve uyuşmazlığıçōzme görevinin idari yargıya ait olduğu gerekçesiyle 9/3/2006 tarihinde görevsizlik kararıvermiştir. Bu karar, taraflarca temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir.

50. Amaçları çocuklarını Çocuk Yuvasına teslim etmek olsa da ayıplanma korkusu ve bazı toplumsal Ön yargılar nedeniyle bunu doğrudan yapamadıklarını, çocuklarının bir iddiaya göre kurum görevlileri tarafından, bir başka iddiaya göre bir çocuk tarafindan ikinci kattan atıldığını ve ne şekilde gerçekleşmiş olursa olsun ölümln idarenin hizmet kusurundan ileri geldiğini iddia ederck Müdürlük aleyhine Mardin Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi) tam yargı davast açan başvurucu ve eşi, ayrı ayrı [0.000 TL manevi tazminat talep etmişlerdir.

51. 13/10/2006 tarihimde Idare Mahkemesi, hasım düzeltme kararıyla davalı tarafi Genel Müdürläk olarak düzeltmiştir.

52. Yūrüttūğü yargılama sonunda çocuklarını sokağa terk edip Çocuk Yuvasında ziyaret etmemeleri ve çocuklarının Blömünden sonra bile Çocuk Yuvasıa uğramamalarınedeniyle başvurucu ile eşinin tazminat gerektirecek nitelik ve ağıriikta manevi zarara uğramadıkları sonucuna varan Idare Mahkemesi 29/8/2007 tarihli kararıyla davayıreddetmiştir.

53. Başvurucu ve eşi, geçim kaygısı çektiklerini ancak yaşadıkları şehrin sosyolojik yaptsından ileri gelen ayıplannıa korkusu sebebiyle çocuklarını Çocuk Yuvasına teslim edemediklerini, evlerinin öntine koyup polise haber vermek suretiyle çocuklarımın Çocuk Yuvasına teslim edilmesini sağladıklarīnı, çocuklarının idarenin kusuru nedeniyle öldüğünü,Idare Mahkemesinin gerekçesinin hukuki olmadığını ve çocuklarını arayıp sormamalarının idareyi sorumlułuktan kurtaramayacağını belirterek Idare Mahkemesince verilen karara karşıtemyiz kanun yoluna başvurmuşlardır.

54. Danıştay Onuncu Dairesi (Daire) 25/1/2012 tarihinde, olayda ağır hizmet kusuru bulunduğu ve ebeveyn olarak başvurucu ile eşinin koruma altındaki çocuklarının Ölūmünedeniyle manevi acı ve üzüntü duymuş olduklarının kabulüı gerektiğigerekçesiyle Idare Mahkemesince verilen kararın bozulmasına karar vermiştir. Bu kararın ilgili kısnı şöyledir:

…[O]lay tarihinde yürürlükte bulunan 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kamunu'mun 9/b maddesinde, korunmaya, bakama ve yardıma muhtaç çocuk, özürlūve yaşlıların tespiti. bunların korunmast, bakımı, yetiştirilmesi ve rehabilitasyonlarınısağlamak tzere gerekli hizmetleri yürütmek görevi Sosyal Hizmetler ve Ç'ocuk Estrgeme Kurumu Genel Müdürlüğü'ne verilmis, aynı Kamumun 3. maddesinde, sosyal hizmetler: kişi ve ailelerin kendi bünye ve çevre şartlarıdan doğan veya kontrolleri dışında oluşan maddi,manevi ve sosyal yoksunlukların giderilmesine ve ihttyaçların karşılanmasına, sosyal sorunlarının önlenmesi ve çōzümlenmesine yardımcı olunmasını ve hayat standartlarının tyileştirtlmesini ve yūkseltilmesini amaçlayan sistemli ve programlı hizmetler bütünü olarak tanımlandiktan sonra, korunmaya muhtaç çocukların; beden, ruh ve ahlak gelişimleri veya şahsi güvenlikderi tehlikede olan çocuklar oldukları belirtilmiştir.
…[GJenel idare hukuku ilkeleri ve olay tarihinde yürürlükte bulunan 2828 sayıltı Yasa hükümleri değerlendirildiğinde, yürütrüğu kamu hizmetinin gereği olaruk, bakım ve koruması alrnda bulunan, beden, ruh, ahlak gelişimlerini ve şahsi güvenliklerini sağlamakla yükümlü bulunduğu, sosyal, psikolojik ve manevi açidan bakım ve desteğe muhtaç çocukların kalmakta olduğu yurtia, gerekli güvenlik önlemlerini almayarak,çocukların maddi, manevi ve sosyal yoksunluklarının giderilmesine yardımcı olma yükümlülüğünü gerekli dikkat ve özenle yerine getirmeyerek hizmeti kusurlu işlettiğıanlaşılan idarenin tazmin sorumluluğu bulunmaktadır.

-.•
Olayda, davacıların çocuğunun, çocuk yuvasının bahçesínde ölü bulunduğu, idare tarafindan çocukların kalmakaa olduğu ywrtta, gerekli güvenlik önlemleri alınmadığı gibi.gerekli dikkat ve Özenin de gösterilmemesi karşisında, idarenin meydana gelen olayda ağur hizmet kusuru bulunduğu açiktır.

…[ÇIocuklarımı sokoğa terk etmiş olmaları nedeniyle, davacıların yaşamış olsaydıçocukdarıyla hayat boyu bir daha ilişki kurmayacakları; ebeveyn olarak đayanışma içinde olamayacaklart sonucuna varmak, hayatın doğal akışıyla bağdaşmamaktadır. Bu nedenle davaciların, ebeveyn olarak koruma altındakt çocuklarınm oltmü nedeniyle manevi acı ve üzüntü duymuş oldukdarıın kabulü gerekmektedir.

"**•

55. Davalı idarenin karar düzeltme istemi Dairenin 29/1/2014 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

56. Bozma kararı sonrasında başvurucu ve eşi, Idare Mahkemesine verdikleri 31/3/2014 tarihli islah dilekçeleri ile manevi tazminat istemlerini ayπı ayrı 25.000 TL'ye yūkseltmişler, ayrıca ayrı ayrıi 15.000 TL maddi tazminat talep etmişlerdir.
57. Idare Mahkemesi, davalı idarenin ağır hizmet kusurunun bulunduğu açık olmakla birlikte başvurucu ile eşinin çocuklarıyla herhangi bir duygusal bağ kurmadıkları ve ortada tazminatı gerektirecek nitelik ve ağırlıkta manevi zarar bulunmadığı gerekçesiyle Önceki kararında israr etmiş, ayrica islah dilekçesi ile maddi tazminat talep edilmesinin davanın genişletilmesi yasaği kapsamında oluğunu belirterek maddi tazminat talebi yönüınden hūküm kurulmasına hukuken imkân bulunmadığı sonucuna varmıştır. Idare Mahkemesinin manevi tazminat istemi hakkında yaptığı değerlendirmeler şöyledir.

Yaşam hakkını sona erdiren ölüm olayında manevi zarara, ölenin yakınlarıuğramakta olup; ölenin ana ve babası ile kurdeşlerinin onun 'yakınları' olduğu ve bu yüzden munevi tazminat isteyebilecekleri tzahtan varestedir.

•*•
Dava dosyasının incelenmesinden, davacuların [R.G.] isimli bebeği 18/08/2004tarihinde sokağa terk ettikleri, sōz konusu bebeğin Emniyet görevlilerince bulunarak Mardin Sosyal Hizmetler Il Müdtürlüğüne bağlı Musa Cihaner Çocuk Yuvasına teslim edildiği, Mardin Valiliğtnin 26/08/2004 tarih ve 1347 sayılı Olur'u ile davalı kurumda koruma altına alındığı, 07/01/2005 tarthinde de kuruluş bahçesinde ölū bulunduğu, bumun üzerine davacilar tarafindan manevi zararlarmın tazmini talebiyle is bu davanın açıldiğı.bunun yanında bahsi geçen bebeğin bulunmasıyla ilgili olarak tahkikat başlatıldığı, tahkikat sonucunda davacı [O.Y.nin] 11/06/2003 tarihinde de aynı şekllde evinin önúnde yeni dağmuş btr bebek bulduğunun anlaşıması üzerine davacılar hakkında 'Çocuğu Terk'suçundan kamu davası açıldığı, yapılan yargılama somucunda Mardin 2. Asltye Ceza Mahkemesinin 22/10/2009 gün ve E:2009/215, K:2009/439 saylı kararı ile, eylemlerinden dolayı hiçbir pişmanlık göstermeyen ve duruşmalara katima gereği dahi duymayan sanıklar hakkanda TCK'nun 59. maddesinin [takdiri indirim nedenleri ile ilgili madde] uygulanmadığıgibi, daha önce de aynı şekilde çocuklarını terk ettikleri dikkate alınarak hükmün açıklanmasıın geri brakılmasına karar verilmeyerek sankların (davacuların) 1 yıl hapis cezası ile cezalandırılmasıa ve hapts cezasının paraya çevrtlmestne karar verildiği, temyiz aşamasında Yargưtay 14. Dairesinin 24/02/2012 gūn ve E:2011/13220, K:2012/2152 sayrli kararı ile anılan kararın zamanaşımı nedeniyle bozularak cezanm düşmesine karar verildiği anlaşılmaktadır.

Dava komusu olayda, ölūm olayında davalı idarenin ağır hlzmet kusurumun olduğu açık olmakla birlikie, yaşanan bu olaydan dolayı davacıların manevi bir zararının bulunup bulunmadığının tespiti gerekmektedir 

Dava dosyasında bulunan tüm bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden,evlerinin önünde yeni doğmuş bebek bulmayı alışkanlık hallne getiren davacıların, bebekleri [R.G.yi] sokağı terk ettikleri, bebeğin bakıldiğı çocuk yuvasım hiç ziyaret etmedikleri,bebeğin ölümū üzerine dahi söz konusu kuruluşa uğramadıkları ve çocuğu terk suçundan açılan kovuşturma strasında eylemlerinden dalayı hiçbir pişmanlık göstermedikleri ve duruşmalara katilma gereği dahi duymadıkları açık olup, rūm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde, davacıarın [R.G.] adlı bebeğin genetik olarak anne ve babası olmasıdışında bahsi geçen bebek ile herhangi bir duygusal bağ kurmadıkları anlaşıldığından,ortada tazmini gerekttrecek nitelik ve ağırlıkta manevi zararın bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.

Bu durumda, ortada tazmini gerektirecek ntelik ve ağırlikta manevi zararın bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşıldığından, davacıların manevi tazminat talebinin kabulüne olanak bulunmamaktadır.

58. Başvurucu ve eşi özetle çocuklarının idarenin ağır hizmet kusuru nedeniyle öldüğtinü, bu nedenle hem maddi hem manevi zararlarının karşılanması gerektiğini ve yaşasaydı çocukları ile ömnür boyu iletişim kurmayacakları sonucuna varmanın hayatın olağan akıştna uygun olmadığını belirterek İdare Mahkemesince verilen kararı Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu (Kurul) nezdinde temyiz etmişlerdir,

59. Kurul 10/3/2016 tarihli kararıyla Idare Mahkemesince verilen israr kararım onamıştır.

60. Başvurucu ile eşinin karar düzeltme istemi Kurulun 30/5/2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

E. Başvarucunnn Çocuğunun Ölümü Nedeniyle Yürütälen Idari Soruşturmaya İlişkin Süreç

61. Başvurucunun çocuğunun ölümü sonrasında Genel Müdüriüğe bağlı TeftişKurulu Başkanlığında görevli bir müfettiş tarafindan Çocuk Yuvası yetkilileri hakkında inceleme yapılmıştır.

62.Inceleme dosyasındaki bifgi ve belgelere göre;
i. Dicle Úniversitesi Tip Fakültesi Hastanesince däzenlenen 16/6/2003tarihli raporda Çocuk Yuvasında koruma altında olan H.A.da orta düzeyde mental reterdasyon bulunduğu ve H.A.nın özel eğitim görebileceği bir merkezde bakım görüp barınmasının uygun olduğu açıklanmıştır.

ii. Hemşire Ö.T. tarafindan Çocuk Yuvası yönetimine sunulan 16/9/2003 tarihli yazıda H.A.nın bebeklerin bulunduğu bölüme alınmasının sakıncalı olduğu ifade edilmiştir.

iii. H.A. hakkında düzenlenen 15/4/2004tarihlisosyal inceleme raporunda H.A.nın ðzel eğitim görebileceği bir kuruluşa naklinin uygun olacağı belirtilmiştir.
iv. 2004 yıı Mayıs ayında Genel Müdürlüik; Müdürlökten, rehabilitasyon merkezlerinin kapasitelerinin üzerinde hizmet vermesi nedeniyle H.A.nın Mardin'de faaliyet gösteren özel rehabilitasyon merkezlerinden yararlandınlmasının sağlanmasını istemiştir.

v. Çocuk Yuvasınca düzenlenen 20/9/2004 tarihli bir yazıda 0-6, 7-12 ve13-18yaş gruplarındakiçocukların farklı psiko-sosyal gelişim gösterdikleri ve birbirlerini olumsuz etkiledikleri, yetersiz meslek elemanı nedeniyle müdahalede gecikildiği ve [3-18 yaş grubundaki çocukların sergiledikleri kural tanımaz tavırların 0-12 yaşgrubunda bulunan çocuklar için olumsuz model oluşturduğu hususları ifade edilmiștir.

63. Inceleme kapsamında ifadesine başvurulan F.O.; başka hususlara ilave olarak H.A.nın bakımı ile beş yıldır ilgilendiğini, başka çocukların sık sık H.A.nın boğazlarınısıkmaya çalıştığından sōz ettiklerini, H.A. ile başka çocukların bebek bßlūmüne sıklıkla geldiğini, kendisinin onları kovduğunu ve kapıyı içeriden kilitlese idi bebeğin yaşıyor olabileceğini beyan etmiştir.

64. Bazı çalışanlar ile koruma altındaki bazı çocukların vermiş olduğu ifadelerden H.A.nın aşırı kıskanç ve kavgact bir yapısı olduğu, çoğunlukla boğmaya çalışmak suretiyle başkalarına zarar verdiği, evlathık verilen bir çocuğu boğmaya çalışırken yakalandığı, olay akşamı televizyon seyrederken kısa bir süreliğine arkadaşlarının yanından ayrıldığt ve R.G.yi balkondan aşağı attığını söylediği anlaşılmıştır.


65. Yenilenmeleri nedeniyle bebek bölümünün kapılarının kilitlenmemişolabileceğini beyan edenler bulunmasına karşın Ö.T., neden kapılari kilitlemediğini sorduğu F.O.nun "Bebeklerin ağlaması durumunda hemen müdahale etmek için kilitlemedim."dediğini söylemiştir. Ayrıca bakıcı anne olarak görevli M.S., bebek bölümünün anahtarlarını6/1/2005 tarihinde saat 17.00 sıralarında F.O.ya verdiğini ifade etmiştir.
66. Verdiği ifadesinde H.A.; olay gecesi F.O.nun kendisine yemek vermediğini yalnızca süt içtiğini, bu duruma kızıp R.G.yi balkondan aşağıya attığını ve o esnada F.O.nun temizlik yaptığını beyan etmiştir.

67. Anslan incelene sonunda düzenlenen11/2/2005 tarihli raporda δzetle Çocuk Yuvasının hem çocuk yuvası hem de yetiştirme yurdu olarak hizmet verdiği, Çocuk Yuvasında yeterlipersonel bulunmadiği, hizmet binasının donanım ve tefrişat açısından yetersiz olduğu ve H.A.nın bir bakım ve rehabilitasyon tnerkezine yerleştirilmesi için gerekli yazışmaların yapıldığı ancak boş yer bulunamadığı hususlarına yer verilerek šlüm olayının nıeydana gelmesinde hizmet kusuru bulunduğu belirtilmiştir. Sōzü edilen raporda ayrica 0-6,7-12 ve 13-18 yaş grubundaki çocuklar arasında kardeş ilişkisinin gelişmediği, fiziki yapısınedeniyle Çocuk Yuvasının koğuş tipi barınma modelinden ev tipi kuruluşa dönüştürülemediği, barındırılan yaş gruplarının farklıpsiko-sosyal gelişim dōnemlerinin olması ve personel yetersizliği nedeniyle Çocuk Yuvasının kız yetiştirme yurdu olarak kullanılmamasının yarar sağlayacağı açıklanmıştır. Raporda son olarak Ö.T.nin yönetime sunduğu yazidan sonra gerekli tedbirlerin alındığı (Bu tedbirlerin neler olduğu açıklanmamıştır.), ilgili personelin kusurlu olduğuna dair herhangi bir bulgu veya emareye rastlanmadığı, kişisel kusur ve kastın söz konusu olmadığı, hizmet kusurunun mevcudiyetinden hareketle idari yönden herhangi bir muamele tayininin gerekmediğive H.A.nın durumuna uygun bir rehabilitasyon merkezine nakledilerek gerekli emniyet tedbirlerinin almması gerektiği ifade edilmiştir.

68. Cumhuriyet Başsaveıltğınca yürütülen soruşturmaya ilişkin belgelerden olaydan bir müddet sonra H.A.non Gaziantep'te bulunan bakım ve rehabilitasyon merkezine nakledildiği anlaşılmıştır.

IV. İLGILT HUKUK 
A Ulusal Hukuk 
69. 24/5/1983 tarihli ve 2828 sayılı Sosyal Hizmetłer Kanunu'nun “Amaç" kenar başlıklı 1. maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan håli şöyledir:
"Bu Kamumun amaci; korunmaya, bakıma veya yardima muhtaç aile, çocuk, ōzürlü.yaşlı ve diğer kişilere götürülen sosyal hizmetlere ve bu hizmetleri yürütmek üzere kurulan teşkilatın kuruluş, görev, yetki ve sorunlulukları ile faallyet ve geltrlerine ait esas ve usulleri düzenlemektir."
70. 2828 sayılı Kanun'un "Tanımlar" kenar başlıkı 2, maddesinin olay tarihinde yürürłükte olan hâlinin ilgili kısmı şöyledir:
“Kamunda geçen;

b) «Korunmaya Muhtaç Çocuk»; beden, ruh ve ahlák gelişimleri veya şahsi güvenlikleri tehlikede olup:
...
2. Ana veya babası veya her ikisi de belli olmayan 
3. Ana veya babası veya her ikisi tarafindan terkedilen,
**.
Çocuğu,
**
e) Sosyal hizmet kuruluşlari; bu Kamumun amacına ve belirtilen esaslara uygun faaliyette bulunan kuruluşlar olup, bunlardan;
1. «Çocuk Yuvaları»; 0-12 yaş arası korunmaya muhtaç çocuklarla gerektiğinde 12yaşıı dolduran kız çocuklarının, bedensel, eğitsel, psiko sosyal gelişimlerini, sağlıkłı bir ktşilik ve iyi alışkanlıklar kazanmalarını sağlamakla gōrevli ve yükūmlū yatılı sosyal hizmet kuruluşlarıni,
2. «Yetiştirme Yurtlari»; 13 -18 yaş arası korunmaya muhtaç çocukdarı korumak,bakmak ve bir is veya meslek sahibi edilmeleri ve topluma yararlı kişiler olarak yetişmelerlni sağlamakda görevli ve yükümlü olan yatılı sosyal hizmet kuruluşlarını,
3. «Kreş ve Gündüz Bakimevleri»; 0-6 yas grubundaki çocukların bakamlarım gerçekleştirmek, bedensel ve ruhsal sağlıklarım korumak ve gellştirmek ve bu çocuklara temel değer ve alışkanlıkları kazandırmak amacıyla kurulan ve yatılı olmayan sosyal hizmet kuruluşlarını,
.•.
5. «Bakam ve Rehabilitasyon Merkezleri»; bedensel, zihinsel ve ruhsal özürleri nedeniyle normal yaşamın gerekderine uyamama durumunda olan kişilerin, fonksiyon kayıplarını gidermek ve toplum içinde kendi kendilerine yeterli olmasını sağlayan beceriler kazandırmak veya bu becerileri kazanamayanlara devamlı bakmak üzere kurulan sosyal hizmet kuruluşların,
**
Ifade eder."
71. 2828 sayılı Kanun'un “Genel esaslar” kenar başlıklı 4. maddesinin ilgili kısmışöyledir:
"Sosyal hizmetlere ilişkin genel esaslar sunlardir:
...
e) Korunmaya muhtaç çocuklara ilişkin sosyal hizmetler, ancak bu Kamunla kurulan Kurum tarafindan yürütülür.


h) Çocuk yuvaları ile yetiştirme yurtlarının korunmaya muhtaç çocukların yaş, cinsiyet sosyal ve psikolojik ðzellikleri ile ōzür dereceleri dikkate alınarak, kaynaştırma anlayışına göre gruplandırıması ve özellikle çocuk yuvalarının, huzurevleri ile aynı mahallerde tesis edllerek dede-torun, nine-torun ilişkilerinin sağlanmasıesas almur.
i) Korunmaya, bakıma ve yardıma muhtaç kişilere hizmet sunumu insan haysiyet ve vakarına yaraşır şekilde yerine getirilir.

j) Sosyal htzmet kurum ve kuruluşlarında çalıştırılacak personelin seçim ve niteliklerinin tespitinde ve bunların hizmetiçi eğitim programlarının düzenlenmesinde bu kurum ve kuruluşların hizmet özelliklert dikkate alımır.

1,
72. 2828 sayılı Kanun'un “Kurumun görevlerf" kenar başlıkiı 9. maddesinin olay tarihinde yürürlākte olan hâlinin ilgili kısmı şöyledir:
“Kurumun görevleri şunlardır:
b) Oncelikle çocuğun aile içinde yetiştirilmesi ve desteklenmesi için aileyi eğitim,danışmanlık ve sosyal yardumlarla güçlendirmek, korunmaya, bakıma ve yardoma muhtaççocuk[ların] .. tesbiti, bunları korummasi, bakımı, yettştirilmesi ve rehabilitasyonlarınısağlamak üzere gerekli hizmetleri yürütmek...

d) Yoksuliuk içinde olup da temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve yaşamlarını en düşük düzeyde dahi sürdürmekte güçlük çeken kişi ve allelere kaynakların yeterliliği ölçüsünde ayni ve nakdí yardımlarda bulunmak amacıyla gerekdi hizmet ve programları gellştirmek ve uygulamak.

+.

73. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun “Tebligat ve cevap verme” kenar başlıklt 16. maddesinin (4) numaralı fikrası şöyledir:
“Taraflar, sürenin geçmesinden sonra verecekleri savunmalura veya ikinci dilekçelere dayanarak hak iddia edemezler. Ancak, tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktar, süre veya diğer usul kuralları gözetitmeksizin nihai karar verilinceye kadar, harcıödenmek suretiyle bir defaya mahsus olmak üzere artırılabilir ve miktarın artırumasına illşkin dilekçe otuz gūn içtnde cevap verilmek izere karşı tarafa tebliğ edilir."
B. Uluslararası Hukuk 
1. Mağdur Srfatmın Avrupa Insan Hakları Mahkemesince YorumlanmasıYönüuden 

74. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nde (Sözleşme) güvence altına alınan hakların ihlal edildiği iddiasıyla başvuru yapacak kişilerin şikâyet ettiği hususlardan doğrudan 

etkilenmiş olduklarını kanıtlayabilmeleri gerekmektedir (llhan/Türkiye [BD], B. No:22277/93, 27/6/2000, § 52; Burden/Birleşik Krallık [BD], B. No: 13378/05, 29/4/2008, § 33).Avrupa Insan Hakları Mahkemesine (AlHM) göre bu kriter, yargilamalar boyunca esneklikten uzak, katı ve mekanik bir şekilde tatbik edilmemekle birlikte Sözleşme'nin koruma mekanizmasının işletilebilmesi için zaruridir (Karner/Avusturya, B. No:40016/98,24/7/2013. § 25).

75. Aynca ölümünde devletin sorumluluğunun bulunduğu iddia cdilen kişinin ebeveynleri gibi yakın aile Dyelerinin -ölen kişinin yasal mirasçtlar olup olmadıklarına bakilmaksızın- Sözleşme'nin2. maddesinin ihlalinden dolayh olarak mağdur olduklarınıiddia ederek başvuru yapabilmeleri AlHM tarufindan kabul edilmiştir (birçok karar arasından bkz. Van Colle/Birleşik Krallık, B. No: 7678/09, 13/11/2012, § 86; Tsalikidis ve diğerleri/Yunanistan, B. No: 73974/14, 16/11/2017). Bu bağlamda AlHM; ölen kişiłerin eşteri, ebeveynleri ve yeğenleri gibi yakınları tarafindan yapılan başvuruları incelemiştir (birçok karar arasından bkz Salman/Türkiye [BD], B. No: 21986/93, 27/6/2000; Ramsahał ve diğerler/Hollanda [BD], B. No: 52391/99. 15/5/2007; Yaşa/Türkiye, B. No:63/1997/847/1054, 2/9/1998, § 66).

76. Öte yandan AtHM mağdur kavramını dava açmadaki menfaate veya dava açma ehliyetine ilişkin iç hukuk kurallarından bağnnsız bir şekilde ve özerk olarak yorumlamakta (Gorraiz Lizzaraga ve diğerleri/Ispanya, B. No:62543/00, 27/4/2004, § 35) ve yakınlarının ölümünden devletin sorumlu olduğunu iddia eden başvurucuların ölen ile yakınlıklarının ölçüsünü değerlendirerek başvurucuların dolaylı mağdur sıfatlarının olup olmadığınıdeğerlendirmektedir, Bu değerlendirmede başvurucunun Ölenin ınirasçısı olup olmadığı ya da ölen ile başvurucunun resmî olarak evli olup olmadıkları gibi hususlar da tek başına rol oynamamaktadır. Nitekim AfHM Vellkova/Bulgaristan ((k.k.) B. No: 41488/98, 18/5/1999)başvurusunda evli olmayan ancak uzun yıllardır beraber yaşayan bir çiftin Sözleşme'nin 8.maddesinin amaçları doğrultusunda bir aile teşkil ettiğine ve ilişkilerinin evlilik dışı olmasına rağmen Sözleşme'nin 8. maddesinin sağladığı korumadan yararlanma hakkına sahip olduğuna değinip Bulgaristan Yüksek Mahkemesinin evli olmayan partnerlere de partnerlerinin haksız öitümü nedeniyle tazminat alma hakkı tanıdiğına ve yerel adli nuakąmların başvurucunun başvuru ehliyetini sorgulamadığını dikkati çekerek başvurucunun,Üç çocuğunun babası olan ve on iki yıldan daha uzun bir süre birlikte yaşadığı partnerinin yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasını incelemiştir. Trivkanović/Hırvatistan (B. No:12986/13, 6/7/2017, §§ 48-51) başvurusunda ise ölenin, δlümünden altiı yıl Önce başvurucu ile boşandıkları ve δlüm anında başvurucu ile ölen arasındaki bağın başvurucunun Sözleşme'nin 2. maddesinin mağduru olması için yeterli olmadığı değerlendirilerek ölen yönünden başvurucunun mağdur sıfatının bulunmadığı sonucuna varilmış ve başvuru,başvurucunun kayıp iki çocuğuyla ilgili iddialar yönünden incelenmiştir.
2. Mağdur Sıfatının Ortadan Kalkmasına İlişkin AfHM Yorumu Yönünden 
77. AlHMe göre yerel makamlar Sözleşme ihlalini açıkça veya içerik bakımından tanımadıkça ve ardından ihlalin telafisini sağlamadıkça başvurucunun lehine verilecek bir karar veya tedbir, başvurucunun mağdur sifauını ortadan kaldırmayacaktır (Scordino/łtalya (No.I) [BD], B. No: 36813/97, 29/3/2006, § 180; Gāfgen/Almanya [BD], B. No: 22978/05,1/6/2010, § 116; Centro Europa 7 S.r.I. ve Di Stefano/ltalya [BD], B. No: 38433/09,7/6/2012, § 88).


78.Bir bireyin mağdur sıfatına sahip olup olmadığı, ulusal mahkemeler tarafindan hükmedilen tazminatın miktarına ve tazminat hükmedilmesine götüren hukuk yolunun (süresi dâhil olmak Üzere) etkililiğine bağhı olabilir (Scordino/ltalya (No.1), § 202).
79. AiHM şimdiye kadar verdiği birçok kararda yaşam hakkıa veya fiziksel bütünltğe kasten zarar verilmemesi hâlinde etkili bir yargı sistemi oluşturma yönündeki pozitif yükümlülüğün her durumda muhakkak cezai yargı yoluna başvurmayıgerektirmediğini ve bu türden bir yükümlolağon her türlü sorumluluğun ortaya konulmasınıve hukuki nitelikte tazminat tedbirlerinin alınmasıns sağlayan -tek başına ya da ceza mahkemelerine başvurma imkâm ile birlikte- hukuk mahkemelerine başvurma olanağısunması hâlinde yerine getirilebileceğini ifade etmiştir. AlHM ayrica disiplin tedbirlerinin de Öngörülebileceğini kabul etniştir (Calvelli ve Ciglio/Italya[BD],B. No: 32967/96,17/1/2002, § 51; Mastromatteo/Italya [BD], B. No: 37703/97, 24/10/2002, § 90; Vo/Fransa [BD], B. No: 53924/00, 8/7/2004, § 90; Lopes de Sousa Fernandes/Portekiz [BD], B. No:56080/13, 19/12/2017, §§ 137, 215).

80. Etkili yargısal sistem kurma yūkümlülağünūn tazminat almaya imkân veren idari veya yargısal başvuru yollarinın başvuruculara açık olması yoluyła da yerine getirilebildiği durumlarda mağdur sifatının ortadan kalkması için ihlali tespit eden ulusal makamların Ödenmesine karar verdiği tazminatım AfHM'in benzer yaşam hakkı ihlalleriyle ilgili başvurularda Ödenmesine hükmettiği miktarlarla uyumlu ołması gerekir (Doğan/Tūrkiye (k.k.), B. No: 6866/17, 30/4/2019, § 60; Bakar/Tarkiye (k.k.), B. No: 7453/16, 8/10/2019, §65. Ulusal mahkemenin ihlalitespit ederek bir miktar tazminata hükmetmesine rağmen tazminatın uygun ve yeterli ofmaması nedeniyle yaşam hakkının koruma yükümlüloğüne ilişkin maddi boyutunun ihlal edildiğine ilişkin iddianın esas bakımından incelendiği başvuru için bkz. Şahinkuşu/Türkiye, B. No: 38287/06, 21/6/2016, §§ 45, 4963. Anılan başvuruda yaşam hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir).

81. Bununla birlikte yaşam hakkının ihlal edilmesine karşın ihlalden kaynaklandığıileri sürülen maddi tazminat taleplerinin ulusal mahkemelerce keyfi olmayan gerckçelerle reddedilmesi mağdur sıfatının ortadan kalkmasına engel oluşturmayabilir.Mesela-başka ihlal iddiası yanında- ulusal mahkemece hükmedilen manevi tazminatın yetersizliği ve maddi tazminat talebinin reddi nedeniyle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan Düz/Türkiye -B. No: 53388/II, 29/5/2018, § 41- başvurusu hakkında verdiği kabul edilebilirlik kararnda AlHM, dosyadaki hiçbir belgenin ulusal mahkeme kararının keyfi olduğunu ya da başvurucunun aksini kanıtlamak için yeterli belge veya iddia sunduğunu göstermediğini belirterek başvurucunun maddi tazminata ilişkin şikâyetinin aşırı ve dayanaksız olduğu kanaatine varmıştır.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
82. Mahkemenin 15/6/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldo:
A. Başvarucunun İddialar 
83.Başvurucu, yaşam ve adil yargılanma haklarının ihlal edildiğinden yakmmıştır.
84. Anılan iddiası bağlamında başvurucu; -öz itibarıyla- geçim sıkıntısı ve çaresizlik sebebiyle çocuklarının Çocuk Yuvasına teslim cdilmesini sağladıklarımi,

çocuklarının Çocuk Yuvası görevlilerinin ağır ihmali nedeniyle öldürüldüğünü ve yaşamıkorumaya ilişkin pozitif yükümlalakleri uyarınca bakım ve koruması altındaki kişilerin beden, ruh ve ahlak gelişimleri ile kişisel güvenliklerini sağlamakla yükümtü olan devletin çocuklarının ölümünden doğan maddi ve manevi zararlarını karşılaması gerektiğini ileri sürmüştür.

85. Başvurucu bundan başka Kurulun keyfi bir yaklaşımla ve yoruma dayalı olarak hukuki dayanaktan yoksun bir karar verdiğini, çocuğunu terk etmesi ve Çocuk Yuvasında çocuğu ziyaret etmemesi gibi gerekçelerin yaşasaydı çocuğuyla ömür boyu ailevi ilişkiler kurmayacağı yönūndeki ön yargıya dayandığını oysa bu yaklaşının hukuki olmadığı gibi hayatın olağan akışına da uygun dūşmediğini, hakkında çocuğu terk etme suçu ile ilgili kesinleşmiş bir mahkümiyet hükmü bulunmadığıni, derece mahkemelerince verilen kararların keyfi olduğunu ve bariz takdir hatası içerdiğini, idarenin ölūm olayındaki ağır kusuru kabul edilmesine rağmen tazminata karar verilmemesinin adil bir yargılama yapılmadiğının gōstergesi olduğunu öne sürmüştür.

B. Değerleudirme 
86. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucular tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B, No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun şikâyetlerinin 6zü, devletin bakım ve koruması altında bulunan çocuğunun yaşamının korunması için gerekli tedbirlerin alınmadığına ve çocuğunun ölümünden doğan zararların tazmin edilmediğine ilişkindir. Bu nedenle başvurunun yaşam hakk: kapsamında incelenmesininyeterli olduğu sonucuna varılmıştır.

87. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak Kişinin dokunulmozlığı, maddi ve manevi varlığı" kenar başlıklı l7. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
Herkes, yaşama.. hakkına sahiptir."
88. Anayasa'nın “Devletin temel amaç ve görevlerī" kenar başltiklı 5. maddesinin ilgili ktsmı şöyledir:
"Devletin temel amaç ve görevleri …. kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkelertyle bağdaşmayacak surette sınırlayan styasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, tnsunın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır."
1. Kabnl Edllebflirlik Yönünden 
89. Başvuruya konu edilen yargılama sürecinde başvurucunun manevi tazminat talebi, başvurucunun çocuğu ile herhangi bir duygusal bağ kurmadığı ve ortada tazminatıgerektirecek nitelik ve ağırhkta manevi zarar bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu nedenle evvela başvurucunun mağdur sıfatının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.
90. Bireysel başvuru yolunu işlctebilecekler esas itibarıyla iblale yol açtığı ileri sürülen kamu gücü eyleın veya işleminden ya da ihmalinden dolayı güncel bir kişisel hakks doğrudan etkilenen kişiler olmakla birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın 

niteliğine gõre doğrudan mağdur ile arasında kişisel ve ōzel bir bağ bulunan ve dolayısıyla da Anayasa ve Sðzleşme'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sıfatıyla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gök ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 47). Nitekim mağdurum bizzat başvuru yapmasının mümkūn olmadığı ve yakın akrabalık ilişkisinin bulunduğu kimi durumlarda-Özellikle yaşam hakkının söz konusu olduğu-başvurucuların ihlaldendoğrudan etkilenmemiş olmalarina rağmen ihlalden dolaylı olarak etkilenmeleri nedeniyle bu etkiye dayanarak kendi adlarına başvuru yapabilecekleri kabul edilmektedir (Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014; Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841,23/1/2014). Gerçekten Anayasa Mahkemesi bugüne değin δlenlerin ebeveynleri, çocuklarıveya kardeşleri gibi yakınları tarafından yaşam hakkıın ihla! edildiği iddiasıyla yapılan birçok başvuruyu incelemiştir (ebeveyn için bkz Mehmer Çetinkaya ve Maide Çetinkaya, B.No: 2013/1280, 28/5/2014, § 37; kardeş için bkz S.K., B. No: 2014/10839, 25/2/2015, § 23;eş için bkz Ayser Demiralp, B. No: 2013/2849, 7/1/2016).

91. Somut olayda başvurucunun kendi beyanına göre şekerli su içirip Östünügiydirdiği çocuğunu evinin önūne koyduğu, başvurucunun eşinin de çocuğun başkasına ait olduğu yönünde güvenlik gūçlerine biłdirimde bulunduğu, buna istinaden çocuğun Çocuk Yuvasına teslim edildiği anlaşılmaktadır (bkz§§ 10, 11, 13). Ne var ki açtığı tam yargıdavasında başvurucu, geçim sıkıntısı çekseler de ayıplanma korkusu ve bazt toplumsal ðn yargılar nedeniyle çocuğunu doğrudan Çocuk Yuvasına teslim edemediklerini öne sürmüştür.Başvurucunun anılan iddiası, ölen çocuğun başvurucu tarafindan dūnyaya getirildiği gerçeği ve ölenin doğduğu tarih ile öldüğü tarih arasında geçen süreyle birlikte değerlendirildiğinde başvurucunun ölūm olayının dolaylı mağduru olduğu açıktır.

92. Öte yandan başvurunun incelenebilmesi için başvurucunun dolaylı mağdurluk sifatının başvurunun incelenmesinden önce ortadan kalkmamış olması da gereklidir. Bu nedenle başvuruda ikinci olarak başvurucunun mağdur sıfatının devam edip etmediği incelenmelidir. Zira Daire, Çocuk Yuvasında gerekli güvenlik önlemlerinin alınmaması,başvurucunun çocuğunun bakım ve gözetiminde gerekli özenin gösterilmemesi nedeniyle olayın meydana gelmesinde idarenin ağır hizmet kusuru bulunduğunu kabul etmiş (bkz.§54); Idare Mahkemesi de anılan karara karşı õnceki kararında israr etse de idarenin olayın meydana gelmesinde ağır kusurlu olduğunu Kurul tarafindan onanan kararında açıkça belirtmiştir (bkz.§ 57).

93. Başvuru konusu olayda olduğu gibi yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmediği hâllerde -bazı istisnaları bulunmakla birlikte- idari makamlar veya derece mahkemeleri tarafindan ödenmesine karar verilen tazminatın başvurucuların mağdur stfatınıortadan kaldırabilmesi için yaşam hakkının ihlalinin idari ınakamlar veya derece mahkemelerince açıkça veya en azmdan δz itibarıyla tespit edilmesi ve tazminat olarak Ödenmesine karar verilen meblağı Anayasa Mahkemesinin benzer yaşam hakkı ihlallerinde hūkmettiği meblağlarla uyumlu olması gerekir (Hasan Kılıç, B. No: 2018/22085, 27/1/2021,§ 42).

.Derece mahkemeleri, olayın idarenin kusuruyla meydana geldiğini tespit etse de başvurucunun tazminat istemini reddetmiştir.Bu nedenlebaşvurucunun mağdur sifatının ortadan kalkmadığı ve başvuruda kişi bakımından yetkiye ilişkin kabul edilebilirlik kriteri yönünden eksiklik bulunmadığı değerlendirilmiştir.


95. Açıklanan gerekçelerle açıkça dayanaktan yoksun ołmayan ve kabul edilemez bulunmasını gerektirecek herhangi bir sebep de tespit edilmeyen yaşam hakkımın ihlal edildiğine ilişkin başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
Muammer TOPAL bu görüşe katılmamıştır.
2. Esas Yönünden 
a. Genel Îlkeler 
96. Anayasa'nın yaşam hakkını güvence altına alan 17. maddesinin kendisine yüklediği pozitif yükümlölakler uyarınca devlet, yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin, diğer bireylerin ve hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma Ödevi altındadır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B.No: 2012/752, 17/9/2013, §§ 50, 51).

97.Sözü edilen koruma ōdevinin yerine getirilebilmesi için devletin;
i. Yaşam hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı caydırıcı ve koruyucu yasal ve idari çerçeve oluşturması (Îpek Deniz ve diğerleri, B. No: 2013/1595, 21/4/2016, §149),
ii. Bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunun kamu makamlarınca bilindiği ya da bilinmesi gerektiği durumlarda görevlileri aracılığıyla makul ölçüler çerçevesinde ve bu tchlikenin gerçekleşmesini Önleyebilecek şekilde Önlemler alması (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53),
iii. Önceden belirlenebilir bir veya daha fazla bireyin yaşamına yönelik bir tehdit söz konusu olmasa bile kişilerin yaşamını korumak için genel güvenlik tedbirleri alması gerekir (Mehmet Çetinkaya ve Maide Çetinkaya, § 59).
98. Bununla birlikte özellikle insan davranışlarının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar değerlendirilerek yapılacak işlem veya yürütülecek faaliyet tercihi dikkate alındığında sözü edilen pozitif yükümlalak kamu makamlarıÜzerinde aşır yük oluşturacak şekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53) ve yaşam hakkının gercktirdiği pozitif yükümlüloklerin yerine getirilmesi kapsaminda alımacak tedbirlerin belirlenmesi, idari ve yargisal makamların takdirinde olan bir husustur. Hak ve özgürlüklerin güvence altına alınması adına pek çok yöntem benimsenebilir ve mevzuatta düzenlenmiş herhangi bir tedbirin yerine getirilmesinde başarısız olunsa bile pozitif yükümldlokler diğer bir tedbirle yerine getirilebilir (Bilal Turan ve diğerleri (2), B. No: 2013/2075, 4/12′2013, § 59).
99. Pozitif yükümlülüğo kapsamında devletin yaşam hakkını korumak için oluşturulan yasal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasını ve bu hakka yönelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkili bir yargısal sistem kurma yükümlüłüğü de bulunmaktadır. Bu yükümlüiük, kamusal olsun veya olmasın, yaşam hakkının tehlikeye girebileceği her türiü faaliyet bakımından geçerlidir (Serpil Kerimoğłu ve diğerleri, § 52).
100. Yaşam hakkının ihlaline kasten sebebiyet verilmemiş ise etkili bir yargısal sistem kurma yönündekipozitif yükümlülak -istisnaları bulunmakla birlikte- her olayda mutlaka ceza davast açıimasını gerektirmez. Mağdurlara hukuki, idari hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması yeterli olabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 59).

101. Bununla birlikte mağdurların başvurabilecekleri tazminat yollarının uygulamada da etkili olması gerekir. Bir başvuru yolunun ancak hak ihlalini δnleyebilmesi,devam etmekteyse sonlandırabilmesi veya sona ermiş bir hak ihlalini karara bağlayabilmesi bunun için uygun bir giderim sunabilmesi hâlinde etkililiğinden söz etmek mümkün olabilir (Tahir Canan, § 26; Filiz Aka, B. No: 201(3/8365, 10/6/2015, § 39).
b. İlkelerin Olaya Uygnlanması
102. Daha Önce de ifade edildiği gibi olayın meydana gelmesinde idarenin kusuru,derece mahkemeleri tarafindan tespit edilse de başvurucu lehine tazminata karar verilmediği için başvurucunun mağdur sifatı ortadan kalkmamıştır. Bu durumda derece mahkemelerinin tespitiyle yetinmeden Anayasa'nın yaşam hakkını güvence altına alan 17. maddesinin devlete yüklediği pozitif yükūmlüjükler kapsamında başvurunun incelenmesi gerekmektedir. Nitekim AlHM'in Şahinkuşu/Türkiye kararında da ulusal mahkemenin tespitiyle yetinilmemiş ve Sözleşme'nin 2.maddesinin deviete yüklediğipozitif yükümlülükler kapsamında incelcme yapılıp Sözleşme'nin 2. maddesinin ihlal edilmediğine karar verilmiştir.
103. Yapilacak incelemede değerlendirilmesi gereken ilk mesele Çocuk Yuvast yetkililerinin bakım ve gõzetimlcri altında bulunan ve yaşları itibarıyla savunmasızdurumda olan çocukların yaşamlarmın korunup esenliklerinin sağlanması yönündeki sorumluluklarımıyerine getirip getirmediği, bir başka ifadeyle devletin koruması altındaki çocuklara yönelik genel koruma yükümlalağünün ihlal edilip edilmediğidir (okul gözetimi altındaki çocuklar yōnünden genel koruma yükümloloğa konusunda bkz. KayakTürkiye, B. No: 60444/08,10/7/2012, §§ 59, 60).

104. Gerek Cumhuriyet Başsaveılığınca yürütülen ceza soruşturması gerek idari soruşturma kapsamında elde edilen bilgi ve belgeler Çocuk Yuvası yetkililerinin H.A.da orta düzeyde mental reterdasyon olduğundan ve H.A.nın bebek bölümünde bulunmasında sakınca bulunduğundan haberdar olduklarmı ortaya koymaktadır. Nitekim Ö.T. tarafindan Çocuk Yuvası yönetimine sunulan 16/9/2003 tarihli yazıda H.A.nın bebeklerin bulunduğu bšlūme alınmasının sakıncah olduğu ifade edilmiş ve H.A.nun bir rehabilitasyon merkezine nakli için Çocuk Yuvasınca yazişmalar yapılmıştır. Hatta Genel Müdūrlok, rebabilitasyon merkezlerinin kapasitelerinin üzerinde hizmet vermesi nedeniyle H.A.nın Mardin’de faaliyet gösteren özel rehabilitasyon merkezlerinden yararlandırılmasının sağlanmasım Müdürlükten istemiştir (bkz. § 62). Buna rağmen H.A. Mardin'de faaliyet gösteren Özel rehabilitasyon merkezlerinden yararlandırlmamış, H.A.nın bebek bölümüne girişinin engellenmesi için bir õnlem alınmamıştır. Oysa ceza soruşturması ve idari soruşturma kapsamında alınan bazıifadeler H.A.nın daha Önce bir bebeğe tokat attığını ve birkaç bebeği boğmaya çalıştığınıgöstermektedir (bkz.§§ 24, 64). Ayrica olay hakkında yürütülen soruşturmalar kapsamında ifadesi alınanlardan bazıları bebek bölümündeki kapıların kilidinin değiştirildiğini ve anahtarının bulunmadiğını ifade etseler de idari soruşturma kapsamında dinlenenÖ.T. ve M.S.nin beyanlarından bebek bölümünün anahtarlarının ölenin bakrmından sorumlu F.O.da olduğu anlaşılmıştır (bkz. § 65). Bundan dolayı Çocuk Yuvası yetkililerinin bakım ve gözetimieri altında bulunan başvurucunun yakımımn esenliğinin sağlanması yönündeki sorumluluklarınt yerine getirmedikleri kanaatine ulaşıimıştır. Esasen sözü edilen sorumluluğun yerine getirilmediği derece mahkemelerince de tespit edilmiştir.
105. Incelemede değerlendirilmesigereken ikinci mesele idarenin ölüm olayından sorumluluğunun tespit edilmesi için açılan tam yargı davasının uygulamada etkin olup olmadığıdir.


106. Derece mahkemeleri idarenin Blüm olayındaki sorumluluğunu saptamış ancak başvurucunun ðlüm olayının dolaylı mağduru olduğu gözetilmeden başvurucunun manevi tazminat istemi reddedilmiştir. Diğer bir ifadeyle derece mahkemelerince yürütülen yargısal süreç yaşam hakkının devlete yüklediği pozitif yükümlülāklere rağmen uygulamada etkili bir şekilde işlememiştir (giderimin sağlanamaması meselesinin benzer şekilde değerlendirildiği karar için bkz. Ilbeyi Kemaloğlu ve Mertye Kemaloğlu, B. No: 19986/06, 10/4/2012, §§42-47; Sözleşme'nin 2. maddesi bakımından adli açıdan verilmesi gereken cevapla ilgili AtHM değerlendirmeleri için bkz. Cavit Tınarlıoğlu/Türkiye, B. No: 3648/04, §§ 110-126).
107. Başvurucu, çocuğunun ölümünden doğan maddi zararların da tazmin edilmesi gerektiğini ileri sürmüştür. Ne var ki başvurucu tam yargı davası açarken maddi tazminat talep etmemiş, bireysel başvuruda dava açarken maddi tazminat talep etmesine engel olan bir husustan da söz etmemiştir. Aytıca başvurucunum iddiasının aksine Îdare Mahkemesinin ıslah dilekçesi ile maddi tazminat talep edilmesinin davanın genişletilmesi yasağı kapsamında olduğu gerekçesiyle maddi tazminat talebini reddetmesi keyfi değildir. Bu bakımdan başvurucunun maddi tazminat talebinin derece mahkemelerince reddedilmesiihlale neden olmamıştır (benzer değerlendirme içeren AfHM kararı için bkz.§ 81).
108. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.

Muammer TOPAL bu görüşe katlmamıştır.
C. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
109. 30/I 1/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanunun 50. maddesinin ilgili kışmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme somunda, başvurucunun hakkanın ihlal edildiğine yu da edilmediğine karar verilir. thlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmediltr...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararındun kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarvnıortadan kaldırmak için yeniden yargıluma yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gōnderilir.Yeniden yarguluma yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açilması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladiğı ihlali ve somuçlarvu ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar . verir."
110. Başvurucu ihlalin tespit edilmesini istemiş ve toplamda 200.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

I11. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldiğında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağıhususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlartna da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
I12, Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihla! edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldtrıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma döntüimesinin 

sağlanmasıdır. Bunun için ise Öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan,§§55,57).

113. Ihlalin mahkeme karanndan kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216sayıli Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarınun ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak Üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul bukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgüilenen bir giderim yolunu ōngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağh olarak yeniden yargılama karar verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi hir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama karan vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek Üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

114. Incelenen başvuruda Çocuk Yuvası yetkililerinin bakım ve gözetimleri altında bulunan başvurucunun yakımının esenliğinin sağlanması yönündeki sorumluluklarını yerine getirmemeleri ve başvurucunun açtiığı tam yargı davasının başvurucuya manevi zarar yönünden uygun bir giderim sağlayamaması nedeniyle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam bakkınin ihlal edildiğine karar verilmiştir. Dolayısıyla iblalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.

115, Bu durumda yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak Uzere Mardin 1. Idare Mahkemesine (E.2014/1530, K.2015/108) gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

116. Ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşıłmıştır (benzer değerlendirme için bkz. Fatma Turan, B. No: 2014/7804,10/6/2020, § 96).

117. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet Ucretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya &denmesine karar verilmesi gerekir.

VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Yaşam hakkımn ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL. EDiLEBİLİR OLDUĞUNA Muammer TOPAL'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının IHLAL.EDİLDIĞİNE Muammer TOPAL'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılmast için yeniden yargılama yapılmak Üzere kararın bir Öreğinin Mardin 1. Idare Mahkemesine (E.2014/1530,K.2015/108) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDINE,
E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ūeretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapimasına, ðdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenim sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasai FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 15/6/2021tarihinde karar verildi.

Başkan Üye Oye Hasan Tahsin GÖKCAN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL 
Oye Üye YusufŞevki HAKYEMEZ Irfan FIDAN 

Başvuru Numarası : 2018/33554Karar Tarihi : 15/6/2021
KARŞIOY 
Başvuruya konu edilen yargılama sürecinde manevi tazminat talebi, başvurucunun çocuğu ile herhangi bir duygusal bağ kurmadığı ve ortada tazminatı gerektirecek nitelik ve ağırlıkta manevi zarar bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir. Bu nedenle başvurucunun mağdur sıfatının bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Bireysel başvuru yolunu işletebilecekler esas itibarıyla ihlale yoi açtığı ileri sürülen kamu gūcū eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı güncel bir kişisel hakkı doğrudan etkilenen kişiler olmakla birlikte somut olayın koşullarına ve ihlal edilen hakkın niteliğine göre doğrudan mağdur ile arasında kişisel ve Özel bir bağ bulunan, dolayısıyla da Anayasa ve Sðzleşme'nin ihlalinden olumsuz olarak etkilenmiş veya ihlalin sona ermesinden meşru ve kişisel bir menfaati bulunan kimseler de dolaylı mağdur sıfatıyla bireysel başvuruda bulunabileceklerdir (Engin Gδk ve diğerleri, B. No: 2013/3955, 14/4/2016, § 47). Nitekim mağdurun bizzat başvuru yapmasının mümkün olmadığı ve yakın akrabalık ilişkisinin bulunduğu kimi durumlarda -Özellikle yaşam hakkının sőz konusu olduğu- başvurucuların ihlalden doğrudan etkilenmemiş olmalarına rağmen ihlalden dolaylı olarak etkilenmeleri nedeniyle bu etkiye dayanarak kendi adlarına başvuru yapabilecekleri kabul edilmektedir (Cemil Danışman, B. No: 2013/6319, 16/7/2014; Sadık Koçak ve diğerleri, B. No: 2013/841,23/1/2014).

Öte yandan mağdur kavramı Anayasa Mahkemesi tarafindan hukuk ve ceza davalarıile idari davalardaki menfaat ve ehliyet kavramlarından bağımsız bir şekilde yorumlanmaktadır. Bu nedenle yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bir başvuruda başvurucunun dolaylı mağdur sıfatınun olup olmadığı, başvurucu ile ðlen arasındaki kişisel ve özel bağın ne Ölçüde sıkı olduğuna bağlıdır. Bu bağın belirlenmesinde başvurucu ile ðlen arasında kan bağının bulunup bulunmaması ya da başvurucunun Šlenin mirasçısı olup olmaması gibi hususlar tek başına rol oynamaz. Nitekim;
i. Duygu Altıntaş ve diğerleri (B. No: 2015/18411, 13/9/2018, § 59) başvurusu hakkında verilen kararda; müşteki sifatıyla soruşturmada yer alması, ölenle birlikte yaşadığınt iddia etmesi ve kovuşturmaya yer oimadığına dair karara Ölenle mūşterek çocuklárı olan diğer başvurucularla birlikte yaptığı itirazın mağdur sıfatı yokluğu nedeniyłe reddedilmemesi dikkate alınarak ölenin eski eşinin dolaylı mağdur sıfatını taşıdığı sonucuna varılmıştır (resmîevlilik bağı tespit edilemese de başvurucunun dolaylı mağdur olarak kabul edildiği başvuru için bkz. Aisha Fares, B. No: 2015/18701, 31/10/2018, § 75).

ii. Abdülkadir $imşek ve diğerleri (B. No: 2014/11868, 12/6/2018, § 76)başvurusu hakkında verilen kararda ise müteveffaların daha yakın akrabalarının da dosyada başvurucu sıfatıyla yer almaları ve ðlenler ile yakın kişiseł ilişki durumlarına ilişkin özel bir durum ortaya koyamamaları dikkate almarak yeğenlerin, eski eşin ve eniştenin mağdur sıfatının bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin bugüne değin Ölenlerin ebeveynieri, çocukiari, eşleri veya kardeşleri gibi yakıniarı tarafindan yaşam hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan birçok başvuruyu incelediği bir hakikattir. (ebeveyn için bkz. Mehmet Çetinkaya ve Maide Çetinkaya, B. No: 2013/1280, 28/5/2014, § 37; kardeș için bkz. S.K., B. No: 2014/10839,25/2/2015, § 23; e$ için bkz. Ayser Demiralp, B, No: 2013/2849, 7/1/2016). Ancak bu durum,ðlenler ile ðlenlerin ebeveynleri, çocukları, kardeşleri ya da eşleri arasında kişisel ve ōzel bir 

bağ bulunduğu yönündeki hakı ōn kabulün sonucudur. Çünkü olağan koşullarda en yakınımız olan kişiler annemiz, babamız, eşimiz ve çocuğumuzdur. Bununla birlikte bahsedilen kişiler arasında her koşulda özel bağlar bulunduğu söylenemez. Zira aralarında hiçbir diyalog bulunmayan hatta birbirine düşman olan kardeşlerin, ebeveynler ile çocukların bulunduğu da bir gerçektir. Bu nedenle yaşam hakkmın ihlal edildiği iddiasıyla yapılan her başvuruda, özellikle başvurucu ile ölen arasındaki kişisel ve özel bağın varlığının şüpheli olduğu durumlarda, başvurucuların dolaylı mağdur sıfatlarının bulunup bulunmadığıdikkatlice incelenmelidir,
Somut olayda başvurucunun kendi beyanına göre şekerli su içirip ūstünü giydirdiği çocuğunu evinin öntine koyduğu, başvurucunun eşinin de cocuğun başkasıa ait olduğu yönünde gūvenlik güçlerine bildirimde bulunduğu, buna istinaden çocuğun Çocuk Yuvasıa teslim edildiği ve başvurucunun Genel Müdürlükten ayni ve/veya naktî yardım alarak kendi çocuğunun bakımıyla ilgilenmek gibi bir seçeneği değerlendirmediği anlaşılmaktadır. Ölenin nüfus kütügüne kaydı da ancak Ceza Mahkemesinin talebi Üzerine yapılmıştir. Ayrıca başvurucu çocuğu terk suçu nedeniyle yapılan yargilama kapsamında alınan ifadelerinde çocuğunu istediğini beyan etmiş ancak çocuğunu Çocuk Yuvasından almak için çaba göstermemiştir.Kolluk görevlilerince düzenlenen 6/5/2005 tarihlitutanakta O.Y.nin Çocuk Yuvasına giderek bebeği teslim almak istediği ancak ailesinin tespit edilmemiş olduğu gerekçesiyle bebeğin O.Y.ye teslim edilmediği belirtilse de çocuğun başvurucunun eșine teslim edilmeme gerekçesi dikkate ahndığında sözll edilen müracaatın ölenin nüfus kütüğüne kaydedildiği 28/9/2004 tarihinden Önce olduğu değerlendirilmiştir. Çünkü sözü edilen tarihten itibaren başvurucu ile eşinin ölenin ebeveyni olduğunu ispat edebilmelerinin Önünde herhangi bir engel kaimamıştır. Bu nedenle başvurucu ile ölen arasındaki yakınlığın başvurucunun Bleni doğurmast ve şekerli su içirip üstünü giydirmesinden ibaret olduğu,Ölenin Çocuk Yuvasına tesliminden sonra başvurucu ile õlen arasında hiçbir temas yaşanmadığı ve ölūm anında başvurucu ile ölen arasında dolaylı mağdur sifatının kabulüne imkân verecek ölçüde özel bir bağ bulunmadığı sonucuna varlmıştır.
Başvurucu, çocuğunu terk etmesi ve Çocuk Yuvasında çocuğu ziyaret etmemesi gibi gerekçelerin, yaşasaydı çocuğuyla ömür boyu ailevi ilişkiler kurmayacağı yönündeki δn yargıya dayandığını, oysa bu yaklaşımın hukuki olmadığı gibi hayatın olağan akışına da uygun düşmediğini ileri sürmūştūr. Ancak yaşam hakkıın ihlal edildiği iddiasıyla Ölenin yakınlarınca yapılan başvurularda başvurucuların dolaylı mağdur sifatlarının bulunup bulunmadığı ölūm anına gõre belirlenir. Bu sebeple başvurucunun, çocuğu yaşasaydı ilişki kurabilcceğine yönelik spekülasyon hakkında değerlendirıme yapılmasıa gerek görüimemişve başvurucunun dolaylı mağdur sıfatının bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
Açıklanan gerekçelerle başvurunun kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna, esasta ise Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altina alinan yaşam hakkının ihlal edilmediği görüşüyle usul ve esasta çoğunluk görüşüne katılnıadım.
Üye Muammer TOPAL