Anayasa Mahkemesinin 5/9/2024 Tarihli ve 2016/11319 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2025-01-09

9 Ocak 2025 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32777
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
OSMAN BAYAT VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2016/11319Karar Taribi : 5/9/2024
Başkan : Kadir ÖZKAYA Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇYusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞÎrfan FÍDAN Kenan YAŞAR Muhterem İNCE Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR Raportör : Ali Erdem ŞAHİN Başvurucular : 1. Osman BAYAT 2. Nesrin BAYHAN 3. Cihan BADEMCI 4. Mustafa ELKANSU 5. Ruşen KAVUŞ BIÇAKÇI 6. Aynur POLAT 7. Dilek KAYA Başvurucular Vekfli : Av. Erkan ŞENSES 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, üyesi oldukları sendikanın aldığı karar üzerine nöbet görevlerini yerine getirmeyen kamu görevlilerinin disiplin cezası ile cezalandırılması nedeniyle sendika haklarının ihlal edildiği iddiąşıņa ilişkindir.


Ⅱ. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular, çeşitli tarihlerde yapılmıştır. 2016/1 1321, 2016/11323, 2016/11360,2016/58061, 2016/78478 ve 2016/78479 numaralı başvuruların 2016/! 1319 numaralı başvuru ile birleştirilmesine Komisyonca karar verilmiştir. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltüm tarafindan yapılmasıma karar vermiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir Örmeği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönđerilmiştir.

4. Birinci Böltm 30/4/2024 tarihinde başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir 

III. OLAY VE OLGULAR 
A. Arka Plan Bilgisf 
5. Öğretmenlerin görev ve sorumlulukları ile nöbet görevine ilişkin düzenlemeler 26/7/2014 tarihli ve 29072 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve llköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin "Müdüir yardımcısı ve öğretmenlerin nōbet görevi" başlıklı44. maddesi ile 7/9/2013 tarihli ve 28758 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Ortaðğretim Kurumları Yönetmeliği'nin (Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği) "Öğretmenlerin görevleri ve sorumlulukları" başlıkhı 86. ve "Öğretmenlere nöbet görevi verilmesinin esasları" kenar başlıklı 91. maddesinde yer almaktadır.

6. Anulan mevzuata göre nöbetlerde uyulması gereken esaslar öğretmenler kurulunda görüşülerek "Nöbetçi Öğretmen Görev Talimatnamesi" hazırlanır. Söz konusu görev, eğitim faaliyetinin başlamasından belli bir süre öncesinde başlar ve bitiminden sonra belli bir süre daha devam eder. Bu süre zarfinda nöbetçi öğretmenden öğrencilerin izlenmesinden, öğretmenlerin derslere zamanında girip girmediğinin kontrolüne, izinli ðğretmenler nedeniyle boş kalan sınıfların idareye bildirilmesinden, binanın isitma, elektrik ve sıhhi tesislerin çaltşıp çalışmadığının takibine kadar idarecilerle koordinasyon içinde olmak kaydryla bir dizi yoğun emek ve dikkat gerektiren çeşitli görevieri yerine getirmesi beklenir. Buna göre nöbet görevi eğitim ve öğretim hizmetlerinin gereği gibi (düzenli ve sürekli) yerine getirilmesinin asli bir unsurudur ve bu bağlamda izieme ve denetleme görevlerini kapsar.

7. Nðbet görevi, öğretmenlerin aslî görevi içinde kabul edildiğinden 1/1/2016tarihine kadar nöbet görevi karşılığmda öğretmenlere herhangi bir ek ücret ödenmemektedir.Bazı kamu görevlileri sendikalan, Öğretmenlere nöbet görevi karşılığında ücret ödenmesi talebiyle 2012 yılı başlarından 2015 yılı ortalarma kadar yetkililere seslerini duyurmak için çeşitli eylem ve etkinlikler düzenlemiştir. Bu kapsamda ilk olarak Eğitim ve Bilim İşgörenleri Sendikası (EĞiTiM-i$) 2012 yılında bir imza kampanyası başlatmış, 2013 yılında ise üyelerinin "Nöbetimi Tutuyorum Ücretimi İstiyorum" kokartıyla nöbet tutmasına ve "Ücret Yoksa Nöbet de Yok" kokartıyla belirli bir süre nöbet tutmamasına yönelik eylem kararlarıalmıştır. EĞtTtM-İş, 2014 yılında da yine bu doğrultuda úyelerinin bir veya iki hafta süreyle nðbet tutmamasına ilişkin çağrıłar yapmış; nihayetinde ūyelerinin2015yılı Ocak-Haziran dōnemi boyunca kesintisiz olarak nõbet tutmaması yönünde bir karar almıştır.

8. Türkiye Eğitim, Öğretim ve Bilim Hizmetleri Kolu Kamu Çalışanları Sendikası(TÜRK EĞtTİM-SEN) ise aym konuyu 2013 ve 2014 yıllarında yapılan ūç ayrı Kamu Personel Danışma Kurulu Toplantısı'nda ve 2014 yılı Aralık ayında yapiian 19. Miliı Eğitim Şûrasında (Millî Eğitim Bakanlığının en yüksek damşma kurulu) gündeme getirmiştir. TÜRK EĞfTiM-SEN, 2014 yılında yine bu çerçevede dilekçe kampanyast başlatarak basın açıklamasında bulunmuştur. Nihayetinde anılan Sendika, üyelerinin 2015 yılı Şubat-Haziran dönemi boyunca kesintisiz olarak nõbet tutmaması yönünde bir karar almıştır. Somut olaya konu eylem kararını alan Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞiTİM SEN) ise yukarıda ifade edilen farklı sendika kararları ile aymı kapsamda üyelerinin 2015 yılt Şubat ayından itibaren kesintisiz olarak nöbet tutmaması yönünde karar almıştır.
9. Bununla birlikte kamu görevlisi sendikalarını söz konusu talepleri Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) gündemine de taşınmiş ve bu kapsamda Manisa Milletvekili E.A. 2014 yilında bir soru önergesi vermiştir. Dönemin Millî Eğitiın Bakanı N.A ise 2015yılının Mart ayında "Büçe imkânları, ne zaman, nerede, nasıl başlayablleceğimiz komusunda arkadaşlarımız çalışıyorlar. Teknik konuların hallettikten sonra siyasi karar komusunda hükümetin önüne gelecek." şeklinde bir açıklama yaparak öğretmenlerin nöbet ücretine ilişkin taleplerinin farkında olduklarını ve bu konuda çalışma yaptıklarını belirtmiştir.
10.Sonuç olarak 2015 yılı toplu sõzleşme dōneminde nõbet tazminatı konusu toplu sôzleşme ve toplu görüşme gündemine girmiştir. Sendikaların tuttukları nöbet karşılığında öğretmenlere haftada aitı saat ek ders ücreti ödenmesi talepleri görūşülmüş; kamu görevlileri sendikaları ile Hükûmet arasında imzalanan ve 23/8/2015 tarihli ve 29454 sayılı ResmîGazete'de yayımlanan Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal Haklara Îlişkin 2016 ve 2017 Yıllarını Kapsayan 3. Dönem Toplu Sðzleşme'yle, nōbet görevi yapan ōğretmenlere 2016 yılında haftada iki saati, 2017 yılında ise haftada ūç saati geçmemek Üzere ek ders karşılığı aylık ūcret Ödenmesi toplu sőzleşmeye bağlanmıştır.Dosyaya yansıyan bilgilere göre nöbet görevi karşılığında 2018 ve 2019 yılları için de haftada ūç saat ek ders karşılığı aylık ücret ödenmeye devam edilmiştir.
B. Somut Olaya İlişkip Bilgiler 
11.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ðzetle şöyledir:
12. Başvurucular, Batman'da bir lisede Öğretmen olup EĞtTiM SEN üyesidir.EĞiTiM SEN Merkez Yürütme Kurulu, öğretmenlere nöbet ücreti ödenmesi taleplerine ilişkin olarak seslerini yetkililere ve kamuya duyurmak amacıyla düzenlenecek eylem ve etkinliklere dair 5/2/2015 tarihinde bir karar almıştır. Kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Nōbet hizmetinin fazla mesai olarak kabul edilmesi ve ücretlendirilmesi ve her türlū ek ōdemenin temel ūcrete yansıtilması talebi ile; 9 Şubat 2015 tarihinde tüm işyerlerinde nöbetlerin fazla mesai olarak kabul edilmesi ve ücretlendirilmesini talep eden dilekçelerimiz okul/kurum müdürlükderine verilmesi, Öğretmenler kurulu toplantılarında konuya bakaşımızıanlatan bildirilerin okunması ve taleplertmtz yerine gelinceye dek nöbet görevinin yerine gettrilmemesine karar verilmiştir."
13. Başvurucular, sōz konusu karara istinaden 2015 yılı Nisan-Haziran dõneminde toplamda 7 ilâ 11 gün süreşince nöbet gōrevlerini yerine getirmemiştir. Idare, söz konusu eylemleri nedeniyle başvurucular hakkında disiplin soruşturmaları başlatmıştır. Nihayetinde başvurucuların eylemlerinin 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanumu'nun 125. maddesinin birinci fikrasının (A) bendinin (a) alt bendinde yer alan "verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapilmasında, gōrev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve 

esasların yerine getirilmesinde, görevle tlgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunmasi,kullanılması ve bakımında kayısızlık göstermek veya dūzensiz davranmak" filine uyduğu gerekçesiyle başvurucuların uyarma cezası ile cezalandırılmalarına karar verilmiştir.
14. Başvurucular, haklarında tesis edilen disiplin cezalarının iptali tafebiyle idare mahkemelerine başvurmuştur. İlk derece mahkemeleri; õncelikle somut olaya konu sendika kararının uygulanma süresinin belirsiz olduğuna, başvurucuların birden fazla kez nöbet tutmama eylemine katılarak israrcı tavır takındığına dikkat çekmiştir. Bununla birlikte başvurucuların bu eylemleriyle okuldaki işleyişin bozulmasına sebebiyet verdikleri gibi sorumlulukları altındaki öğrencilerin yaşamsal, bedensel ve ruhsal bütünlüklerine de zarar verebilecek olayların meydana gelmesine neden olabileceklerinin altını çizmiştir. Sonuçolarak başvurucularm gōrev ve sorumluluklarından olan nõbet görevlerini 7 ilâ 11 gün olmak üzere toplam iki ayı aşkın bir süredir yerine getirmemelerinin sendikal bir hakkın kullanımınıaştığı ve sendika kararı ile mevzuatia getirilmiş bir gōrevin sürekli olarak kaldırılmasının mümkün olamayacağı gerekçesiyle davaların reddine karar vermiştir. Sőz konusu kararlar istinaf kanun yolunda kesinleşmiştir.

15. Başvurucular, disiplin cezalarının iptali taleplerinin reddine ilişkin nihai kararların kendilerine tebliğinden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
16. 657 sayılı Kamun'ưn "Toplu eylem ve hareketlerde bulunma yasağı" başlıklı 26.maddesi şõyledir:
"Devler memurlarının kamu hizmetlerint aksatacak şekilde memurluktan kasıtlı olarak birlikie çekilmeleri veya görevlerine getmemelert veya görevlerine gelipte Devlet hizmetlerinin ve işlertnin yavaşlatilması veya aksatilması sonucunu doğuracak eylem ve hareketlerde bulunmaları yasaktır".

17. 657 sayılı Kanun'un "Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fil ve haller" başlıklı 125. maddesinin ilgili kısmı şöyledir;
"Devlet memurlarına verilecek distplin cezaları lle her bir disiplin cezasımı gerektiren fil ve haller şunlardır:
A - Uyarma : Memura, gôrevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Uyarma cezasını gerekttren fil ve haller şunlardır:
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esaslarin yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge,araç ve gereçlerin korunmasi, kullanulması ve bakımında kayıtsızlik göstermek veya dizensiz davranmak."
18. Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği'nin olay tarihinde yürürlakte olan "Öğretmenlere nöbet gõrevi verilmesinin esasları" başlıkh 91. maddesi şöyledir:
"(1) Öğretmenler, nöbet görevini nöbet çizelgesine göre yerine getirirler.

(2) Nöbetlerde aşağıdaki esaslara uyulur:
a) Öğretmenlere, dersinin en az bulunduğu gün veya günlerde nöbet görevi veriliīr.
b) Btrden fazla okulda ders görevi bulıman öğretmenlere kadrosunun bulunduğu okulda, kadrosunun bulunduğu okulda dersi yoksa en çok ders okuttuğu okulda nōbet gōrevi verilir.

c) Nöbet görevi, ilk dersten 15 dakdka önce başlar, son ders bitiminden 15 dakika sonra biter. Ikili öğretimin yapıdığı okullarda öğretmenler, tek devrede nöbet tutarlar.
c) Bayan ōğretmenlere, doğumuna üç ay kala ve doğumdan sonra bir yıl nõbet görevi verilmez.

d)Istekleri hâltnde hizmet yrlı 20 yudan fazla olan bayan ōğretmenlerle 25 yıldan fazla olan erkek öğretmenler, nöbet görevinden muaf tutulabilirler. Ancak bu kapsamdaki öğretmen sayısının fazla olmasi nedentyle nöbet görevinin aksaması durumunda bu ōğretmenlere de nöbet görevi verilir.

e) Nöbetlerde uyulması gereken esaslar öğretmenler kurulunda görüşülür ve okul yönetimince ōğretmenlere yazılı olarak duyurulur.

f) Nöbet görevine özürstiz olarak gelmeyen öğretmen hakkında derse özürsüz olarak gelmeyen öğretmen glbi işlem yapılır."
19. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AtHM) içtihatları ve uluslararası hukuk dūzenlemeleri için bkz. Ahmet Parmaksız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, §§ 3040.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 5/9/2024tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görūşū
21. Başvurucular, AtHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarından Örnekler vererek Sendikanın kararı doğrultusunda katıldıkları nöbet tutmama eylemi nedeniyle disiplin cezasıverilmesinin sendika haklarını ihlal ettiğini iddia etmiş; üyesi oldukları Sendikanın 2015 yıßtoplu sōzleşmesinde taleplerinin kısmen karşılanması üzerine eylemi sonlandırmalarının yargılama mercileri tarafindan dikkate alımmadığını ifade etmiştir.
22. Başvurucular ilk derece mahkemesinin kararında yer alan ve eylemin ucu açık ve sınırsız olduğu yōnündeki değerlendirmenin hatalı olduğunu, 5/2/2015-18/9/2015 tarihleri arasında hizmet üretmeme durumunun sőz konusu olduğunu ifade etmiştir. Ayrıca disiplin cezalarının dosyalarina işlenmesi, terfi ve atamalarda bu durumun dikkate alınacak olmasınedeniyle güncel ve kişisel haklarının zedelendiğini ileri sürmüştür.
23. Bakanlık görüşünde, AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarına değinildikten sonra sendikal hakların sınırsız olmadığı, başkalarını hak ve özgüriüklerinin kullanımıamacıyla sınırlandırılabileceği belirtilmiş;özellikle korunmaya muhtaç olan, reşit olmayan çocukların gözetim ve korunmasına yönelik kamusal menfaat de dikkate alındığında 

Sendikanın kararına dayanarak sürekli bir şckilde nöbet görevini yerine getirmeyen başvurucuların bu davramşlarının sendikal hak kullanımını aştığı ifade edilmiştir.Başvurucuların en hafif disiplin cezası ile cezalandınlması nedeniyle sendika hakkı ile kişilerin örgütlenme Özgürlüğü arasındaki dengenin korunduğuna dikkat çekilmiştir.
24. Başvurucular, Bakaniık görüşüne karşı beyanlarında başvuru formlarındaki görüşlerini ve taleplerini yinelemiştir. Başvurucular ayrıca yargılama mercileri ve Bakanlığın; Sendikanın Hükümetle anlaşarak nöbet görevini yerine getiren kamu görevlilerine fazladan ek ders ücreti verilmesini sağladığına ve bu sebeple eylemin sonlandırıldığına değinmediğini belirtmiştir.Sendikanın hizmet üretmeme kararıÖnceden ilan edildiğinden idarenin gerekli tedbirleri alma görevi olduğunu, hizmet üretmemenin maksadının zaten toplumun desteğini alarak ve idare üzerinde baskı oluşturarak hak aramak olduğunu ifade etmiştir.

B. Değerlendirme 
1. Uygulanabilirlik Yönünden 
25. Anayasa'nın "Sendika kurma hakk" kenar başlıklı 51. maddesinin ilgili kısımlan şöyledir.

"Çalışanlar ve işverenler, ūyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve gelişttrmek için önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe ūye olma ve üyellkten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hiç kimse bir sendikaya ūye olmaya ya da ūyelikten ayrılmaya zorlanamaz.
Sendika kurma hakka ancak,, kamu düzeni,.nin korunması sebepleriyle ve kanunla sınırlanabilir.

Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gősterillr.."
26. Anayasa Mahkemesi, önceki kararlarında kamu görevlileri sendikalarının faaliyet alanlarına ilişkin oldukça geniş açıklamalarda buluntmuştur (Ahmet Parmaksız, §§ 50,62; Ayfer Altuntaş ve fkbal Ünzile Gürsoy, B. No: 2018/24874, 31/3/2022, §§26, 36).Başvurucular başvuru konusu nöbet tutmama eylemleriyle idareyi baskı altına alarak nöbet görevi karşılığında ticret almayı hedeflemiş ve bu eylemleri sendika kararı üzerine gerçekleştirmiştir. Dolayısıyla anılan eylem çağrışının kamu görevlisinin çalışma hayatı ve bu bağlamda sendikaların çekirdek faaliyet alanı ile ilgili olduğu anlaşıldığından somut olaya konu müdahalelerin sendika hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir (sendikal hakların değerlendirme usulü ve mahiyeti için bkz. Ahmet Parmaksız, §§48-63;Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, §§ 2434; Nigar Hūrel ve diğerleri, B. No:2017/16800, 22/1 1/2022, § 13).

. Kabul Edllebflirlik Yönünden 
27. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan sendika hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


3. Esas Yönünden 
a Mödahalenin Varlığı ve Hakkm Kapsamı
28. Toplu eylemde bulunma Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının çekirdek alanında kalan bir faaliyet tūrü olmasa da toplu eylemde bulunmanm çalışanların hak ve menfaatlerinin korunması amacryla başvurulabilecek yardımeı bir sendikal araç olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Bu nedenle toplu eylemde bulunmak da sendika hakkının kapsamında kalmaktadır. Dolayısıyla somut olaydaki eylemin amacı gözetildiğinde, ūyesi oldukları sendikanı aldığı karar uyartnca nöbet tutmama eylemine katılan başvurucuların uyarma disiplin cezası ile cezalandirılmalarının sendika hakkına yönelik bir müdahale oluşturduğunun kabul edilmesi gerekir.
29. Eldeki başvuruda sendika hakkına müdahale edildiğinin kabul edilmesi, somut olaya konu eylemin amaç yöntiyle sıntrlı olarak inceleneceği anlamına gelmektedir. Bununla birlikte karmu görevinin yerine getirilmemesi biçimindeki toplu eylem yöntemine başvurulmasının kamu görevlileri sendikalarının sendikal amaçlarını gerçekleştirmek için veya kamu görevlilerinin mesleki ve ekonomik çıkarlarīı korumak için başvurabileceği meşru eylemlerden olup olmadığının somut olay yönünden değerlendirilmesi "Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı" başlığı altında yapılacaktır (benzer değerlendirmeler için bkz.Nigar Hürel ve diğerleri, § 15).

b.Müdahalenin Íhlal Oluşturup Oluşturmadığı
30. Yukanda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı mtiddetçe Anayasa'nı 51. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kışmı şöyledir:
"Temel hak ve hürrtyetler, …. yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar,  demokratik toplum düzeninin …. gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
31. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nm 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan Öngörülme, Anayasa'nm ilgili maddesinde belirtilen ncdenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

L. Kanunilik 
32.657 sayıl Kamun'un 26. ve 125. maddelerinin müdahalenin kanuni dayanağınıoluşturduğu ve kanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.

li. Meşru Amaç
33. Başvurucuların nöbet görevini yerine getirmemeleri nedeniyle yapılan müdahalelerin kamu hizmetinin gereği gibi yerine getirilmesine yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve Anayasa'nın 51. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunmast meşru amacını taşıdığı sonucuna varılmiştır.


iiDemokratik Toplum Düzenfnin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
34. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini daha ōnce pek çok kez açıklamıştır (sendikalarla ilgili olarak bkz.Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014 §§ 31, 32; Kristal-lş Sendikasi, B. No:2014/12166, 217/2015, §§ 53, 70, 74; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK],B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 73; Birleşik Metal lșçileri Sendikası, B. No: 2015/14862,9/5/2018 §§ 42, 43; demneklerle ilgili olarak bkz. Hint Aseel Hayvanlar Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, B. No: 2014/4711, 22/2/2017, § 45). Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için mūdahale, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamalı ve orantılı olmalıdır (Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydın [GK], B.No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 70-72; AYM, E.2017/130, K.2017/165, 29/11/2017, § 18;AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, § 15).

35. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığıın kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olmasi, başvurulabilecek en son çare ve almabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekir. Amaca ulaşmaya yardımcıolmayan veya ulaşımak istenen amaça nezaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (bazı farklılıklarla birlikte toplantı hakkı bağlamında bkz. Dilan Ögūz Canan [GK], B. No: 2014/20411, 30/1 1/2017, §32; sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 73;Tayfun Cengiz, § 56; Adalet Mehtap Buluryer, B. No: 2013/5447, 16/10/2014, §§ 103-105;ifade özgürlüğü bağlamında bkz Bekir Coşkun, § 51; Mehmet Ali Aydın, § 68; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 777/2015, § 51).

36. Orantılıiık ise sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret eder. Kamu gücünü kullanan organlar, örgüitlenme özgürlüğü kapsamındaki faaliyetlere müdahale ederken bu ðzgürlüğün kullamimasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, korunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığını somut olgulara dayanarak göstermelidir (sendika bakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; bazı farklılıklarla birlikte toplantı hakkı bağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan,§§ 33, 56; ifade ōzgürlūğū bağlamında bkz. Bekir Coşkun, §§ 44, 47; Tansel Çōlaşan, §§ 46,49, 50).

37. O hâlde eldeki başvuruda yapılması gereken; başvurucuları sendika hakkına yapılan mūdahalenin demokratik toplum dūzeninin sürekliliği için zorunlu olup olmadığını,bu bağlamda toplumsal bir ihtiyaç baskısını karşılayıp karşılamadığını ve sınırlamanın izlenen amaçlarla orantılılığını değerlendirmektir (İsmail Aslan ve diğerleri, B. No:2013/7197, 8/9/2015, §§ 51-62).

(2)Somut Olayın Değerlendirilmesi 
38. Somut olay, ōğretmenlere nöbet görevi için ayrica ücret ödenmesi talebiyle alman süresiz nitelikteki sendika kararı uyarınca dizenlenen nöbet tutmama eylemine 7 ilâ 11gün kattlan başvurucuların disiplin cezasıyla cezalandırılmalarına ilişkindir. Yargtlama neticesinde ilk derece mahkemeleri sendika kararlarintn uygulanma sürelerinin belirsiz 

olduğuna, başvurucuların nöbet tutmama konusundaki israrlarına ve nöbet görevinin kamu hizmeti için önemine dikkat çekerek uzun bir süre yerine getirilmeyen nöbet görevinin sendikal bir hakkın kullanımını aştığını ve mevzuatla getirilmiş bir görevin sendika kararı ile sürekli olarak kaldırımasının mümkün olamayacağını belirterek davaların reddine karar vermiştir. Anılan kararlar istinaf kanun yolunda kesinleşmiştir (bkz. § 14).
3. Somut olaya konu disiplin cezalarının kamu görevlileri sendikalarının çekirdek faaliyet alanı ile ilgili olan bir talebin komu edildiği sendika kararının uygulanmasından kaynaklandığı görülmüştür. Anayasa Mahkemesi konu bağlamında benzer bir meseleyi ele aldığı Tayfun Cengiz başvurusunda, üyesi olduğu sendikanım tüm Türkiye'de yaptığı göreve gelmeme çağrısına katılarak iki gůn süreyle görevine gelmeyen kamu görevlisi başvurucuya verilen disiplin cezası şeklindeki müdahaleyi Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkt kapsamında incelemiştir. Anayasa Mahkemesi; eylemin Türkiye Btyük Millet Meclisinde devam eden İlköğretim ve Eğitim Kanunu taşarısı görüşmelerinin sonlandmılması ve tasarının geri çekilmesi amacıyla yapıldığına dikkat çektiği kararda mevzuatta yer almamasına rağmen sendikal faaliyet çerçevesinde işe gelinmemesi hâlinde gerek idarenin olağan uygulamasında gerekse idari yargının yerleşmiş içtihatlarında kişinin mazeret iznini kullandığmım kabul edilerek disiplim soruşturması açılmadığını vurgulamıştır (Tayfun Cengiz, §§ 58, 59).

40. Bunun yanında Anayasa Mahkemesi, ilgili kararda bir sendikal eylemin tümüyle yasaklanmasının veya gerçekleştirilmesinin ağır koşullara bağlanmasını hakkın Özüne zarar vermesi muhtemel olmakla birlikte sendika üyelerinin iş bırakma türü eylemlere katılmasına ilişkin yasal düzenlemeler ve yasal düzenlemelere bağlı olarak genel düzenleyici işlemler yapılmasının yasama ve yürütme organlarının takdirinde olduğunun da altımı çizmiştir.Nihayetinde başvurucunun olağan uygulamanın aksine disiplin soruşturması tehdidi altında kaldığını, devlet memurlarınm sendika hakkından bütünüyle mahrum bırakılamayacağıns,ordu, emniyet veya başka bazı sektörlerde sendikal faaliyetlere sınırlamalar getirilmesi mümkün olmakla birlikte bir devlet okulunda öğretmen olan başvurucumun bu türden sınırlamalara tabi tutulmasınt gerektirecek bir görevde bulunduğunun da başvuru kapsamında ileri sürülmediğini belirterek sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. (Tayfun Cengiz, §§ 59-61).

41. Açıktır ki Anayasa Mahkemesi bahse konu kararında sendika kararının gerekçesini konu hakkındaki yerleşik idarî uygulamalar ile yargısal içtihatlar ve eylemin süresi gibi hususları dikkate alarak sendika hakkı yönünden bir değerlendirme yapmıştır.Dolayısıyla somut olaya uyduğu õlçüde anılan karardakine benzer bir inceleme yöntemi benimsenmelidir. Bu itibarla eldeki başvuruda öncelikle sendika kararının gerekçesi irdelenmelidir.

42. Tayfun Cengiz başvurusuna konu sendika kararında öğretmenleri doğrudan ilgilendiren bir kanun tasarısının geri çekilmesi amacıyla göreve gelmeme şeklinde bir eylem yöntemine başvurulduğu görülmektedir. Başka bir anlatımla sendikanın nihaî aşamaya gelmişbir politika yapma strecini ülke çapında aldığı göreve gelmeme yönftndeki eylem karanyla engelleyebileceğini öngördügü söylenebilir. Somut olaya konu nöbet ücreti talebi ise aşağıdan yukarı doğru bir politika yaklaşımının (bottom-up approach) ürūnü olup anılan talep, uygulamanın doğrudan etkileyeceği kesim olan kamu görevlilerinden karar alıcıpozisyonundaki bükúret yetkililerine sendikalar aracılığıyla iletilmiştir, Dolayısıyla somut olaya konu sendikal eylemin Tayfun Cengiz başvurusunda olduğu gibi hükûmeti hayata geçirmek Özere olduğu bir dülzenlemeden vazgeçirmeyi hedeflemeyip yeni bir özlük hakkıkazanma amacıyla gerçekleştirildiği anlaşılmıştır.


43. Bu gibi reform taleplerinin hayata geçirilmesi ise politika yapıcılar ile talep eden kesim arasında yürütülecek müzakere ve ikna süreciyle mümkün hâle gelir. Şüphesiz bu durum teknik ve siyasi streçlerin işłetilmeşini gerektirdiğinden kaçınılmaz olarak belirli bir zaman alır. Dolaysıyla somut olaya konu talebin basit bir yönetsel dtlzenlemeden ziyade nöbet görevine ilişkin yapısal bir reform olduğu gözetildiğinde sendikaların bahse konu sürece katlanmaları beklenir.

44. Somut olayda sendikalar, çeşitli sendikal araçlarla (bkz.§§7-9) nöbet ücreti talebine ilişkin gerekli kamuoyunun oluşturuimasıni, başka bir anlatımla politika penceresinin açılmasımı sağlayabilmiştir. Bunun yanında Hükümet kanadından yapılan,konuya ilişkin çalışmaları teknik boyutta devam ettiği açıklamasıyla politikanın oluşum sürecinde olduğu görülmüştür. Ancak sendikalar söz konusu duruma rağmen Hükûmet kanadının yaptığı açıklama Öncesinde aldıkları nöbet tutmama yönündeki eylem karariarınıuygulamaya koymuş ve bu doğrultuda başvurucu öğretmenler anlan kararlar uyarınca nõbet tutma görevlerini yerine getirmemiştir. Buna gõre hâlihazırda olgunlaşma aşamasına gelmişve kamuya duyurulmuş bir politika yapma süreci devam ederken süresiz olarak alınan nöbet tutmama yönündeki eylem kararlarının uygulamaya konulmasının -özellikle eğitim hakkmın kuilanımı ile çocukların güvenliği konularında ortaya çıkan zafiyet de dikkate alıdığındasendikal özgürlüklerle bağdaştığını, sendikaların sürece katlanma yükümlülüğüne ve iyi yönetişim ilkelerine uygun olduğunu kabuł etmek mümkün olmamıştır.
45. Eldeki başvuruda incelenmesi gereken ikinci husus ise nöbet görevi ile eğitim hakkı arasındaki ilişkidir. Zira nöbet görevinin yürütülmesinde yaşanabilecek aksakhıklar,sonuçlarını doğrudan hizmet alan kesim olan öğrencilerin eğitim hakkı üzerinde doğurmaktadır. Insan baklarının ilerletilmesi için elzem olan eğitim hakkı demokratik bir toplumda temel bir rol oynar. Bu hak, eğitim çağındaki her çocuğun kişisel gelişimi ve gelecekteki başarīısı için son derece önemlidir. Bu anlamda özgürltik, demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlūğü gihi konuların eğitim sisteminin hir parçası hâline getirilmesine Öncelik verilmesi gerekir. Bunun yanında eğitim hakkının demokratik kurumların ve toplumların mevcudiyetini sürdttrebilmek amacryla ihtiyaç duyduğu demokratik kültürügeliştirmek için kritik olduğu ve devletin bu bağlamda ilgili kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesinden sorumlu olduğu da hatırlanmalıdır (Humpert ve diğerleri/Almanya, B. No:59433/18, 14/12/2023, § 137).

46. Nöbet görevi ihtiva ettiği izleme ve denetleme özellikleri ile ders çizelgesinin gerektiği gibi uygulanması, ders dışı zamanlarda okul ve öğrenci güvenliğinin sağlanması,okulun fiziksel şartlarmin (ısitma, elektrik ve sıhhi tesisat) kontrol edilmesi gibi bir dizi görevler bütünüdür (bkz.§ 6). Bu itibarla anıløn görevin eğitim ve öğretim faaliyetlerinin kesintisiz olarak sürdürülmesinin ve eğitim hakkının korunmasının en önemli araçlarmdan biri olduğu açıktır. Bununla birlikte nöbet görevi, izleme ve denetleme noktasında farklıhaklara da temas edebilmektedir. Örneğin AlHM okulda vefat eden bir öğrençinin yaşam hakkının ihlal edildiğine karar verdiği Kayak/Türkiye (B. No: 60444/08, 10/7/2012, §59)başvurusunda, Öğrencilerin gözetimi yükümltilağünün ilke olarak öğrencilerin okula emanet edildiği sürede okul idaresine ve öğretmenlere ait olduğumu vurgulamıştır. Bunun yamında AlHM, bütün öğrencileri sürekli gözetim altında hulundurarak öğrencilerin beklenmedik bir davraniş sergilemesi durumunda buna derhâl müdahale etmeleri öğretmenlerden beklenmese de öğretmenlerin öğrencilerin okula giriş ve çıkışları ile okul içindeki ve dışındaki hareketlerini yakından izlemesi gerektiğini ifade etmiştir, Dolayısıyla nöbet görevinin yerine getirilmemesinin başta eğitim hakkı olmak üzere diğer temel hak ve özgürlükler üzerinde de olumsuz etkiler ortaya çıkarabileceği kabul edilmelidir.


47. Eldeki başvuruda incelenmesi gereken bir diğer husus ise başvuru konusu nöbet tutmama eyleminin stresidir. Somut olaya konu eylem kararlarının toplu sözleşme görüşmelerinden yaklaşık altı ay öncesinde belirli süreli veya süresiz olarak uygulanmak üzere kesintisiz olarak almdığıve başvurucuların Nisan-Haziran döneminde toplamda 7 ila 11 gün süresince nöbet görevlerini yerine getirmedikleri görülmüştür. Bütün hak, götev ve sorumlulukları mevzuatla önceden belirlenen kamu görevlilerinin aksi yönde sendika kararıveya başka bir gerekçe olsa dahi -ðzellikle diğer temel hakları veya hürriyetleri de olumsuz etkileyen durumlarda- kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesini öncelemeleri gerekir.Ancak somut olayda kamu görevlisi başvurucular, ōğrencilerin eğitim hakkıı ve güvenliğini olumsuz yönde etkileme ihtimalison derece kuvvetli olan nöbet tutmama eylemine birçok defa başvurarak, kamu makamlarının sendika hakkı kapsamında yapılan eylemlere göstermesi gereken müsamaha seviyesinin δtesine geçmiştir. Dolayısıyla bu koşullarda devletin ve toplumun başvuru konusu eylemlere katlanması gerektiğinden söz edilemez.48. Öte yandan idare, bu duruma rağmen başvurucular hakkında hemen disiplin soruşturmaşı açmak yerine kamu hizmetinin gereği gibi yürütülmesini etkileyebilecek nitelikteki eylemlere herhangibir müdahalede bulunmamıştır. Bu itibarla idarenin, yasal olarak bu şekilde bir toplu eylemde hulunmaları mümkün olmamasına rağmen nöbet üicretine ilişkin taleplerini dile getirebilmeleri için gerekli ortamı başvuruculara sağladığı, bu bağlamda başvurucuların seslerini yeterince duyurmalarına firsat verdiği kuşkusuzdur. Buna göre nöbet görevinin niteliği ve aksaması bâlinde ortaya çıkabilecek olumsuzluklar (bkz.§46) ile aynı eyleme her bir başvurueu tarafından birçok defa başvurulması dikkate alındığında başvurucuların eylemden bekledikleri fayda ile kamu hizmetlerinin devamltlığı -ðğrencilerin eğitim hakkı ve güvenliği bağlamında- arasındaki dengeyi bozacak surette orantısız şekilde hareket ettiklerini kabul etmek gerekir.
49. Nihayetinde, kamu görevlileri sendikaları çeşitli sendikal araçlarla taleplerine ilişkin politika yapma sürecini başlatmalarına rağmen görevi yerine getirmeme şeklindeki eylemler, devletin öğretmenler için asli bir görev olarak öngördüğü ve eğitim öğretim faaliyetlerinin kesintisiz olarak sürdürülmesinde yadsınamaz hir önemi olan nöbet düzenlemesinin tamamen ve füili olarak işlevsiz kalmasına neden olmuştur. Bu sebeple başvurucuların iki ay gibi eğitim hizmeti bakımından oldukça uzun kabul edilebilecek bir süre boyunca devam eden nöbet görevini terk etme eylemine karşıık olarak uyarma cezasıyla tecziyesinin demokratik toplumda zorunlu sosyal bir ihtiyacı karşılamadığı söylenemez (serbest kilık ve kiyafet eylemleri yönünden benzer değerlendirmeler için bkz. Mehmet Emin Teyfur ve diğerleri, B. No: 2015/18147, 3/11/2022, § 75).
50. Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasınıgerektiren fil ve hâller 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinde düzenlenmiş olup fiilin niteliğine göre beş kategoride düzenlenmiştir. Başvuruculara bir görevi yerine getirmemeleri nedeniyle sıralamanın en alt kategorisimde yer alan uyarma cezaları verilmiştir. Sðz konusu ceza, kamu görevlisine görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazıile bildirilmesinden ibarettir. Bu itibarla somut olayda uzunca bir süre müsamaha gösterilerek başvurucuların hemen cezalandırılmaması ve mevzuattaki en hafif disiplin cezasının verilmesi karşısında müdahaleferin orantılı olduğu sonucuna varılmıştır.
51. Açıklanan gerekçelerle demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olan müdahalelerin Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkım ihlal etmediğine karar verilmesi gerekir.


Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTE$ ve Kenan YAŞAR bu görūşe katılmamıştır.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Sendika hakkını ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA QYBİRLİĞİYLE,
B. Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ÎHLAL EDİLMEDİĞINEEngin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ ve Kenan YAŞAR'ın karşıoylar ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERtLMESİNE 5/9/2024tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2016/11319Karar Tarihi : 5/9/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
I.Bazı kamu görevlileri sendikaları, öğretmenlere nöbet görevi karşılığında tcret Ödenmesi talebiyle 2012 yılı başlarından 2015 yılı ortalarına kadar yetkililere seslerini duyurmak için çeşitli eylem ve etkinlikier düzenlemiştir. Bu çerçevede somut başvuruya konu eylem kararını alan Eğitim ve Bilim EmekçileriŞendikası (EĞtTiM-SEN) üyelerine 2015 yılı Şubat ayından itibaren kesintisiz olarak nöbet tutmaması yönünde çağnıda bulunmuştur.

2. Başvurucular söz konusu karara uyarınca 2015 yılı Nisan-Haziran dõneminde toplamda 7 ila 11 gūn süresince nöbet görevlerini yerine getirmemiştir. Idare, amılan eylemleri nedeniyle başvurucular hakkıda disiplin soruşturmaları başlatarak, uyarma cezasıile cezalandırılmalarına karar vermiştir. Üyesi oldukları Sendikanın aldığı karar gereğince nōbet tutmama eylemini gerçekleştiren ve bu nedenle uyarma disiplin cezası ile cezalandırılan başvurucuların sendika haklarna yōnelik bir müdahalede buiunulmuştur.
3. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadıa gōre kamu görevlileri sendikalarının tüm Türkiye'de yaptığı göreve gelmeme çağrıları üzerine yapılan eylemler sendikal bir faaliyet olarak kabul edilmektedir. Burada eylemlerin amaçsal olarak sendikaların çekirdek faaliyet alanı içinde olması gerekmektedir (Tayfun Cengiz, B. No:2013/8463, 18/9/2014). Kamu görevlileri sendikalarının, üyelerinin çalışma ve sağlık koşullarının, yūkümlūlākleri ile iş güvenliklerinin geliştirilmesi konularımda görüş bildirmesi,yetkili makamlara sunulmak üzere çalışmalar yapması, işverenlerle ortak çalışmalar yürütmesi gibi asli faaliyetleri sendikaların çekirdek faaliyet alanı olarak adlandırılmaktadır (Ahmet Parmaksız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, §§ 5062).
4.Çoğunluk,başvuru konusu eylemin“.…kamu hizmetinin durmasıma,yavaşlamasına veya Önemli δlçūde aksamasına neden olma olasılığı gözönūne alındığında kanun dışı grev veya grev benzeri eylem olduğunu..." kabul etmektedir (§ 44). Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin asli unsurlarmdan biri olarak görülen nöbet görevinin nispeten kısa sayılabilecek bir süre (7 ve 11 gün) yerine getirilmemesinin somut başvuruya konu olay içerisinde kamu hizmetinim durmasına, yavaşlamastna veya önemliōlçūde aksamastna neden olduğu idarece somut olarak ortaya konmamıştır. Dolayısıyla çoğunluğun bir olasılıktan hareketle başvurucuların eylemini "kanun dışı grev veya grev benzeri eylem" olarak nitelendirmesine katıimak mümkün değildir.

5. Çoğunluğa göre "Türkiye'deki kamu görevlilerinin sendikalaşma oranının sendikal δzgürlüklerin etkili bir şekilde kullanımı için yeterli olduğu açıktır" ve başvurucuların içinde bulunduğu eğitim, öğretim ve bilim hizmetleri kolunu kamu görevlileri sendikacıliığı içinde sendikal temsil anlamında son derece gūçlüdtir (§ 51). Benzer şekilde çoğunluk, 4688 sayılı Kanun ile kanun koyucunun sendikal faaliyetleri yürüten ve bu faaliyetlere katilanlar için öngördüğü güvencelerle onları idarenin olası mtidahalelerinden (disiplin cezast, naklen atama vb.) korumayı amaçladığı, bu yolla sendikal özgürlükleri gözettiği ve “...kamu görevlilerinin en alttan en Öste kadar kademeli bir şekilde yönetime dâhil edilerek sendikal özgürlüklerin teminat ałtına alınmaya çalışıldığı"nı belirtmektedir (§§52-53).


6.Avrupa Insan Hakları Mahkemesi yakın tarihli bir kararında Almanya'da devlet memurlarına yönelik grev yasağımı değerlendirmiş ve çeşitli sendikal gūvencelerin bulunmasınedeniyle bu yasağın memurların sendikal özgürlüğünü temelde olumsuz etkilemediği sonucuna ulaşmıştır (Humpert ve diğerleri / Almanya, B. No. 59433/18, 59477/18, 59481/18,59494/18, 14 Aralık 2023). AtHM bu sonuca ulaşüken ilgili Devlette kamu hizmeti alanında faaliyet gösteren sendikaların õzellikle kamu bizmetine ilişkin politika yapımına katılma hakkına sahip olduğuna dikkat çekerek, Sözleşmeye taraf diğer Devletlerin hiçbirinin, benzer grev yasağını telafi etmek amacıyla çalışma koşullarımın belirlenmesi sürecine sendikal katılım için benzer haklar sunmadığını vurgulamıştır (Humpert ve diğerleri / Almanya, §§130-132).

7. Anılan AłM kararımdaki somut olayda başvurucular çalışma koşullarında iyileşme talep ederek bir saat ile üç gün arasında değişen sürelerde iş bırakmışlardır.Öntmüzdeki başvuruda ise tamamen iş bırakma söz konusu olmayıp, belli stürelerle hizmetin bir parçasını yerine getirmekten kaçınma vardır.

8. Çoğunluğa göre kamu görevlileri sendikalarmın çok çeşitli sendikal araçlar kullanarak nöbet ücreti ōdenmesi konusunda politika oluşturma streci devam ederken ve bu süreçte aktif rol oynamalarına rağmen, nöbet tutmama yönündeki eylem kararlarınıuygulamaya sokmaları sendikal özgtürlüklerle bağdaşmadığı gibi, “..sendikaları sürece katlanma yükümlūlüğüne ve iyi yönetişim ilkelerine uygun olduğunu kabul etmek mūmkūn değildir" (§§ 5456).

9.Çoğunluk için sendikaların nöbet ücreti ðdenmesiyle ilgili politika yapım süreci devam ederken toplu sözleşme görüşmelerinden yaklaşık altı ay öncesinde belirli süreli veya süresiz olarak uygulanmak üzere kesintisiz nöbet tutmama yönündeki eylem kararlarınt uygulaması doğru değildir. Bu görūşe katılmak mümkün değildir, zira sendikalarım yaptığıtoplu sözleşme sürecinin öncesinde nöbet ücreti ödenmesi konusundaki taleplerinin kabul edilmesini sağlamak için süregelen politika yapım sürecinde idareyi bir toplu eylemle ikna etmeye çalışmaktan ibarettir. Bu da bir demokraside sendikaların baskı grubu olma işlevine uygun düşmektedir.

10. Başvurucular grev niteliği taşımayan, ðzlük veya ekonomik haklarımın iyileştirilmesi ve geliştirilmesi amacı gūden bir toplu eylem içinde bulunmuşlardır, Toplu eylem, grev hakkını kapsamakla beraber teknik anlamda grevden farklı yönlere sahiptir.Grev, toplu pazarlık kapsamında kullanılan bir hakken toplu eylem bakkı ifade ðzgüriūğü ve Örgütlenme özgürlüğüne dayanmaktadır. Demokratik toplumsal bir düzende çalışanların ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve çıkarlarının iyileştirilmesi amacımı taşıyan veya işyerinde benimsemedikleri yõnetim politika ve uygulamalarına tepki olarak bir araya gelerek gerçekleştirdikleri barışçıl ve ölçtılü toplu eylemler demokratik bir hak olarak kabul edilmektedir.

11. Toplu eylem meşru bir amaç içermeli, barışçıl nitelik taşımalı ve bu amaca ulaşmak için uygun, gerekli ve ölçülü olmalıdır. Bu çerçevede uzun süren ve gerçekleştirilmesi arzulanan hedefi aşan eylemler ölçülü görülmeyebilir. Burada eylemden kaynaklanan somut zarar, stresi, eylemden etkilenen insan sayısı, yapılan işin ve işyerinin &zellikleri toplu eylemin õlçülülüğünün tespitinde kullanılabilir.


12. Başvurucu kamu görevlisi öğretmenler anılan kararlar uyarınca toplamda 7 ila 11 gūn süresince nöbet tutma görevlerini yerine getirmemiştir. Bu durumun kamu hizmetinin yavaşlamasına veya aksamasına neden olduğuna ilişkin herhangi bir somut olgu idarece sunulmamıştır. Nöbet görevi her ne kadar asli görevin bir unsuru olarak kabul edilse de eğitim öğretim faaliyetlerinin kesintisiz olarak sürdürülmesinde yadsınamaz bir Öneme sahip olduğu sðylenemez. Kaldı ki başvurucuların eylemlerinin görev yaptıkları okullarda eğitim öğretim faaliyetlerinin kesintisiz sürdürülmesine engel olduğu, aksattığı yönünde somutlaştırılmış bir iddia da bulunmamaktadır.

13,Öğretmenlik mesleğinin “.….toplum nezdinde farklı bir şekilde konumlan"ması,ve Öğretmenin “..toplummu iyiye ve doğruya ulaştırma yolunda eylem ve sõylemleri ile emsal teşkil eden ideal bireyi sembolize" etmesi (§ 62), öğretmenlerin ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve çıkarlarını korumak ve geliştirmek için toplu eylemlere başvurmamasının gerekliliğinin bir izahı olarak kabul edilemez.

14. Açıklanan gerekçelerle başvurucuları Anayasa'nın51.maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiği düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmak mümkün olmamıştır.

Üye Engin YILDIRIM 

Başvuru Numarası : 2016/11319Karar Tarihi : 5/9/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
I. Anayasa Mahkemesi 1.Bõlūm 2016/11319 Esas sayılı dosyada sayın çoğunluk tarafindan başvurucunun sendika hakkanın ihlal edilmediğine karar vermiştir. Aşağıda belirteceğimiz gerekçelerle sayın çoğunluğun görüşüne katılmadım.
2. Somut olay ve olgular ilgili mevzuat ve uluslararası hukuk ile alakalı bilgiler ve bakanlık götüşü mahkemenin gerekçeli kararında özetlenmiştir.

3. Başvurucular başvuru konusu nðbet tutmama eylemleri ile idareyi baskı altına alarak nðbet görevi karşılığında ücret almayı bedeflemiş ve bu eylemleri sendika kararīüzęrine gerçekleştirmiştir. Bu nedenlerłe eylem çağrısının kamu görevlisinin çalışma hayatıve bu bağlamda sendikaların çekirdek faaliyet alanı tle ilgili olduğu anlaşıldığından somut olaya konu müdaħalenin sendika hakkı kapsamıda incelenmesi gerekmektedir.
4. Anayasa'nın 51. maddesinde ifadesini bulan sendika hakkına müdahale edildiği kabul edildiğinden başvurunun bu kapsamda incelenmesi gerekmektedir. Müdahalenin bu nedenle Anayasanın 13. Maddesindeki şartlara uygunluğu belirlenmelidir.
Anayasa'nm I3. maddesi “Temel bak ve hürriyetler,... yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kantnla sinırlanabilir. Bu sınırlamalar,... demokratik toplum düzeninin... gereklerine ve õlçülalak ilkelerine aykırıolamaz." Bu sebeplerle mūdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen somut başvuruya uygun düşen; kanunlar tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayamma ve demokratik toplum düzenin gereklerine uygunluk şartlarını sağlayıp sağlantnadığını belirlenmesi gerekmektedir.

5.Müdahalenin kanunilik ve meşru amaç şartlarını taşıdığı tespit edilmelidir.
6. Anayasa Mahkemesi sendika hakkına ilişkin ilkeleri Tayfun Cengiz kararında ortaya koymuştur, AYM'nin 2013/8463 E. 18/9/2014 R.G. Tarih-Sayr: 4/12/2014-29195sayılı kararında aşağıdaki şekilde ortaya koymuştur.

7. "Örgütlenme Özgürlüğü, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kendilerini temsil eden kolektif bir oluşum meydana getirerek bir araya gelme özgürlüğünü ifade etmektedir. "Örgütlenme" kavramının Anayasa çerçevesinde özerk bir anlamı vardır ve bireylerin devamlı olarak ve eşgüdüm içerisinde yürüttākleri faaliyetlerin hukukumuzda ðrgütlenme olarak tanınmaması Anayasa hükümleri kapsamında örgütlenme özgürlüğünūn zorunlu olarak gündeme gelmeyeceği anlamına gelmez.

8. Demokrasilerde vatandaşların bir araya gelerek ortak amaçları izleyebileceği örgütlerin varlığı sağlıklı bir toplumun önemli bir bileşenidir. Demokrasilerde böyle bir "örgür", devlet tarafindan saygı gösterilmesi ve korunması gereken temel haklara sahiptir.İstihdam alanında kendi üyelerinin menfaatlerinin korunmasını amaçlayan örgütler olan sendikalar, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kolektif oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğü olan örgütlenme ōzgürlāğünün önemli bir parçasıdır.

9. Örgütlenme özgürlüğo, bireylere topluluk hâlinde siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını gerçekleştirme imkânı sağiar. Sendika hakkı da çalışanların bireysel ve ortak çıkarlariını korumak amacryla bir araya gelerek örgültlenebilme serbestisini gerektirmekte ve bu niteliğiyle bağımsız bir hak değil, örgütlenme özgürlüğünün bir şekli veya Özel bir yönü olarak görālmektedir. (Belçika Ulusal Polis Sendikası/Belçika, B. No:4464/70, 27/10/1975 § 38).

10. Sendika bakkı ve sendikal faaliyetler Anayasa'nın Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler bölümünde, 51. ila 54. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Sendika kurma veya sendikalara ūye olma özgürlüğü hakkı ise Anayasa'nın 51. maddesinde yer almaktadır.
11. Anayasa'nın “Sendika kurma hakkı" başlıklı 51. maddesi şõyledir:
“Çalışanlar ve işverenler, üyelerinin çalışma ilişkilerinde, ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini korumak ve geliştirmek içtn önceden izin almaksızın sendikalar ve üst kuruluşlar kurma, bunlara serbestçe üye olma ve üyelikten serbestçe çekilme haklarına sahiptir. Hlç kimse bir sendikaya ūye olmaya ya da ūyelikten ayrılmaya zorlanamaz.

Sendika kurma hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahläk ile başkalarının hak ve özgürlüklerinin korumması sebeplertyle ve kanunla sınırlanabilir.

Sendika kurma hakkının kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gôsterilir...

İşçt niteltğt taşımayan kamu görevlilerinin bu alandaki haklarının kapsam,istisna ve sınırlan gördükleri hizmetin niteliğine uygun olarak kanunla düzenlenir.
Sendika ve üst kuruluşlarının tüzükleri, yönetim ve işleyişlert, Cumhuriyetin temel niteliklerine ve demokrasi esaslarına aykarı olamaz."
12. Anayasa'nın 51-54. maddelerinde düzenlenen sendikal hak ve özgürltüikler,benzer güvenceler getiren başta Örgütlenme Özgürlügü Sözleşmesi ile Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi olmak üzere ilgili Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)Sōzleşmeleri ve Avrupa Sosyal Şartı ile tamamlanmaktadır. Anayasa'nın 51-54.maddelerinde düzenlenen sendikal hak ve özgürlüiklerin kapsamı yorumlanırken bu belgelerde yer alan ve ilgili organlar tarafindan yorumlanan güvencelerin de göz önüne alınması gerekir.

13. Anayasa'nın 51. maddesi, devlet için hem negatif hem de pozitif yükümlültüikler getirmektedir. Devletin, 51.madde çerçevesinde, bireylerin ve sendikanınörgütlenme Özgürlüğüne müdahale etmemeye yönelik negatif yükümlülağü, 51. maddenin ikinci ila altıncı fikralarında yer alan gerekçelerle müdahaleye izin veren koşullara tabi tutulmuştur.Öte yandan her ne kadar sendika hakkının asıl amaci, "bireyi, korunan hakkın kullanılmasında kamu makamlarının keyfi müdahalelerine karşı korumak ise de, bundan başka, korunan haklardan etkili bir şekilde yararlanmayı güvence altına almaya yönelik pozitlf yükümlülakler de olabilir" (bkz. Wilson, Ülusal Gazeteciler Sendikası ve Diğerleri/Birleşik Krallik, B. No: 30668/96, 30671/96 ve 30678/96, 2/10/2002, § 41).

14. Aslında, devletin pozitif ve negatif yükümlülakleri arasında kesin ayrımlar yapmak her zaman olanaklı değildir. Buna karşın devletin bu her iki yükümlülüğüne ilişkin olarak da uygulanacak ölçüitlerde de bir değişiklik olmamaktadır. Devletin ister pozitif ve isterse de negatif yūkūmlūłüğü söz konusu olsun bireyin ve bir bütün olarak toplumun çatışan menfaatleri arastnda adil bir denge kurulması gerekmektedir (bkz. Sorensen ve Rasmussen/Danimarka, B. No: 52562/99 ve 52620/99, 11/1/2006 § 58). Anayasa Mahkemesi bu adil dengenin kurulup kurulmadığına karar verirken, kamu gücünü kuilanan organların bu alanda belirli bir takdir marjına sahip olduğunu göz ōnünde bulunduracaktır.
15. Sınırlanabilir bir hak olan sendika hakkı Anayasa'da yer alan temel hak ve Özgürlüklerin smırlama rejimine tabidir. Anayasa'nın 51. maddesinin ikinci ve izleyen fikralarında sendika hakkma yönelik sınırlama sebeplerine yer verilmiştir. Ancak bu özgtürlüklere yönelik sınırlamaların da bir sınırının olması gerektiği açıktır. Temel hak ve δzgürlüklerin sınırlandırılmasında Anayasa'nın 13. maddesindeki ölçütler gōz önüne alınmak zorundadır. Bu sebeple sendika hakkına getirilen smırlandırmaların denetiminin Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçütler çerçevesinde ve Anayasa'nın 51. maddesi kapsamında yapılması gerekmektedir.

16. Somut olay Anayasa Mahkemesi'nin kararında belirttiği ilkeler çerçevesinde,başvuru konuşu olayda, sendika hakkının ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesinde ōncelikle müdahalenin mevcut olup olmadığı ve daha sonra da mūdahalenin baklı sebeplere dayanıp dayanmadığı demokratik bir toplumda zorunlu bir ihtiyaca karştılık gelip gelmediği değerlendirilmelidir.

17. Başvurucuların üyesi oldukları sendikanın kararı uyarınca nöbet tutmama eylemi nedeniyle disiplin cezası ile cezalandırıldıklar: açıktir. Bu nedenle sendika hakkına müdahalenin varlığı tartışmasızdır. Yapılan müdahalenin Anayasa'nın 13.maddesinde belirtilen şartları taşımadığımūddetçe Anayasa'nın 13. ve 51. maddelerine aykırılık teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinde Öngörülen Öze dokunmama, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilmiş olma, kanunlar tarafindan Öngörülme, Anayasa'nın Özüne ve ruhuna demokratik toplum düzeninin ve laik cumhuriyetin gereklerine ve ölçültlok ilkesine aykın olmama şartlarına uygun olup olmadığını belirlenmesi gerekmektedir.
18. Başvuruya konu olay ve olgular mahkemenin gerekçeli kararında ayrıntılıözetlenmiştir. Özellikle arka plan bilgisindeki anlatıma göre nöbet görevine ilişkin Ödemelerin ciddi bir sendikal mücadele sonucu kazanıldığı bu kazamımın toplu sözleşme maddelerinde yer alarak işlerlik kazandığı anlaşılmaktadır. Somut başvuruda ise sendika üyesi olan başvurucuların nöbet ücretlerinin õdenmemesi nedeniyle geliştirdikleri eylemin sendika hakkı kapsamında kalmadığı gerekçesiyle cezalandırılmaları neticesinde gelişmiştir.
19. Başvurucuların bu eylemlerini sendika hakkı kapsamında Anayasa Mahkemesince daha önce ortaya konulmuş ilkeler bağlamında değerlendirilmelidir.
20. Anayasa Mahkemesinin Tayfun Cengiz kararmda da belirtildiği üzere;
21. “Başvurucu, AlHM'in, Danıştay'in ve derece mahkemelerinin benzer davalardaki içtihatları ile sendika faaliyetleri çerçevesinde yapılan eylemlere disiplin cezasıverilmemesine ilişkin 1999 tarihli Başbakanlık genelgesini ve sendika kararı ile yapılan iş

bırakma eyleminin sendikal faaliyet olarak kabul edilmesi gerektiği yönündeki Milli Eğitim Bakanlığı Hukuk Müşavirliğinin görüşünü hatırlatmıştır. Başvurucu, sőz konusu kurallar ile mahkeme içtihatları karşısında sendikal faaliyet çerçevesinde iş bırakma eylemine disiplin cezası uygulanmasmın örgütlenme özgürlüğüne aykırı olduğunu belirtmiştir.
22. Bakanlık görüşünde, sendika hakkına yönelik müdahalelerin varlığı balinde alınan Bnlemleri hakhı kitacak gerekçelerin olup olmadığının ve “sınırlama amacı lle aracıarasında makul bir dengenin bulunup bulunmadığının" demokratik toplum gerekleri açısından değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir.

23. Sendika hakkı mutlak olmadığından bazı sınırlandırmalara tabi tutulabilir.Sendika hakkına ilişkin olarak Anayasa'nı 5l. maddesinin ikinci fikrasında sayılan sinırlandırmaların (bkz.§ 41) Anayasa'nın I3. maddesinin güvencesinde olan demokratik toplum düzeninin gerekleri ve öİçüloltk ilkeleriyle bağdaşıp bağdaşmadığı konusunda bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.

24. Anayasa'nm 13. maddesinin ilk halinin gerekçesinde hak ve özgüriüklere getirilecek sınırlamaların demokratik rejim anlayışına aykırı olmaması gerektiği hatırlatılmış;Anayasa'nın 3/10/200l tarih ve 4709 sayıli Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının Bazz Maddelerinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un 2. maddesi ile yapılan değişiklik gerekçesinde ise Anayasa'nın 13. maddesinin Sözleşme'deki ilkeler doğrultusunda dīizenlendiği belirtilmiştir (B. No: 2013/409, 25/6/2014, § 92).

25. 1982 Anayasasında belirtilen "demokratik toplum" kavramı, çağdaş ve ðzgūrlükçü bir anlayışla yorumlanmalıdır. “Demokratik toplum" ölçütü, Anayasa'nın 13.maddesi ile AfHS'in bu ölçütün kullamıłdığı 9., 10. ve I1. maddeleri arasındaki paralelliği açıkça yansıtmaktadır. Bu itibarla demokratik toplum ölçütü, çoğulculuk, hoşgörü ve açık fikirlilik temelinde yorumlanmalıdır (benzer yöndeki AfHM kararlar için bkz.Handyside/Birleşik Krallık, B. No: 5493/72, 7/12/1976, § 49; Başkaya ve Okçuoğlu/Türkiye,B. No: 23536/94, 24408/94, 8/7/1999, § 61).

26. Nitekim Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihatları uyarınca, “Demokrasiler,temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altina alındığı rejimlerdir.Temel hak ve ðzgürlüklerin özüne dokunup tümüyle kullanılamaz hale getiren sınırlamalar,demokratik toplum düzeni gerekleriyle uyum içinde sayrlamaz. Bu nedenle, temel hak ve Özgürlükler, istisnaî olarak ve ancak özüne dokunmamak koşuluyla demokratik toplum düzeninin sūrekliliği için zorunlu olduğu Blçülde ve ancak yasayla sınırlandırılabilirler."(AYM, E.2006/142, K.2008/I48, K.T. 24/9/2008). Başka bir ifadeyle yapılan sınırlama hak ve özgürlüğün özüne dokunarak, kullanılmastnı durduruyor veya aşiı derecede gūçleştiriyorsa, etkisiz hale getiriyorsa veya õİçüloltik ilkesine aykını olarak sınırlama aracıile amacı arasındaki denge bozuluyorsa demokratik toplum düizenine aykırı olacaktır (B. No:2013/409, 25/6/2014, § 94).

27. Genel olarak örgütlenme Özgürlüğü ve ðzel olarak da sendika hakkı Anayasa'da benimsenen temel değerlerden biri olan siyasal demokrasiyi somutlaştıran özgürlükler arasında yer alır ve demokratik toplumun temel değerlerinden birini oluşturur. Demokrasinin esasını mesclelerin halka açık olarak tartışılması ve çözümlenmesi yeteneği oluşturur.Anayasa Mahkemesi daha õnceki kararlarında demokrasinin temellerinin çoğulculuk,hoşgōrü ve açık fikirlilik olduğumu vurgulamıştır (B. No: 2013/409, 25/6/2014, § 95). Buna 

göre sendika hakkını kullanan bireyler, çoğulcułuk, hoşgörü ve açık fikirlilik gibi,demokratik toplumun temel ilkelerinin korumasmdan yararlanırlar. Başka bir deyişle şiddete teşvik etme veya demokratik ilkelerin reddi sőz konusu olmadığı sürece, sendika hakkıçerçevesinde dile getirilen bazı görüşler veya bunların dile getirilme biçimi yetkili makamların gözünde kabul edilemez oisa dahi, ifade, örgütlenme ve sendikal özgürlükleri ortadan kaldırmaya yönelik tedbirler demokrasiye hizmet edemez ve hatta teblikeye düşürür.Hukukun üstünlüğüne dayanan demokratik bir toplumda, farklı düşüncelerin sendikal Özgürlükler veya başka yollarla dile getirilmesine imkan tanınmalıdır (benzer değerlendirmeler için bkz. Oya Ataman/Türkiye, B. No: 74552/01, 5/3/2007, § 36).
28. Hak ve özgürlüklere yapılacak her türlü smırlamada devreye girecek bir başka güvence de Anayasa'nın 13. maddesinde ifade edilen “õlçülülük ilkesf"dir, Bu ilke, temel hak ve özgürlüklerin smırlandırılmasına ilişkin başvurularda öncelikli olarak dikkate alınmasıgereken bir güvencedir. Anayasa'nın 13. maddesinde demokratik toplum düzeninin gerekleri ve ðlçülülūk kriterleri iki ayrı ðlçůt olarak dūzenlenmiş olmakla birlikte bu iki ōlçüt arasında ayrılmaz bir ilişki vardır. Nitekim Anayasa Mahkemesi amaç ile araç arasında makul bir ilişki ve dengenin bulunup bulunmadığmi inceler (B. No: 2013/409, 25/6/2014, §96).
29. Anayasa Mahkemesinin kararlarına göre ölçülolük, temel hak ve Özgtürlüklerin sınırlanma amaçları ile araç arasındaki ilişkiyi yansıtır. Ölçtlalūk denetimi, ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesidir (B. No:2012/1051, 20/2/2014, § 84; B. No: 2013/409, 25/6/2014, § 97).Bu sebeple sendika hakkına yapılan müdahalelerde, hedeflenen amaca ulaşabilmek için seçilen mūdahalenin elverişli,gerekli ve orantılı olup olmadığı değerlendirilmelidir.

30. Bu bağlamda, başvuru konusu olay bakımından yapılacak değerlendirmelerin temel ekseni, müdahaleye neden olan derece mahkemelerinin kararlarında dayandiklar gerekçelerin sendika hakkını kısıtlama bakımından “demokratik bir toplumda gerekli" ve Ölçülülük ilkesī'ne uygun olduğunun inandırıcı bir şekilde ortaya konulup konulamadığıolacaktir (B. No; 2013/409, 25/6/2014, § 98).

31. AlHM, konuyla ilgili ilk kararlarından itibaren, Sözleşme'nin 10. ve 11.maddelerinin ikinci fikralarında geçen “gereklī" kavramımın ne anlama geldiğini açıklamıştır.AlHM'e göre “gereklī" kavramı, “zorlaycı bir toplumsal neden"i (pressing social need) ima etmektedir (Handyside/Birleşik Krallık, B. No: 5493/72, 7/12/1976, § 48). O halde örgütlenme Özgürlüğüne ve sendika hakkına yargısal veya idari bir mūdahalenin, toplumsal bir ihtiyaç baskısıni karşılayıp karşılamadığıa bakılması gerekecektir. Bu çerçevede bir müdahale, meşru amaçla orantılı bir müdahale olmalıdır; ikinci olarak mūdahalenin haklılığıiçin kamu makamlarının gösterdikleri gerekçeler konuyla ilgili ve yeterli olmalıdır (Stankov ve Ilinden Birleşik Makedonyalılar Örgütü /Bulgaristan, B. No: 29221/95 29225/95,2/10/2001, § 87).

32. Dolayısıyla, başvurucunun sendika faaliyetleri çerçevesinde işe gelmemek şeklindeki eylemine verilen disiplin cezası nedeniyle müdahale edilen sendika hakkı ile disiplin cezası ile ulaşılmak istenen kamu yararı arasmdaki dengenin ölçülü olduğunun kabulü halinde, disiplin cezası verilmesine ve açilan davanın derece mahkemelerince reddedilmesine ilişkin gerekçelerin inandırıcı, başka bir deyişle ilgilive yeterli olduklarısonucuna varlabilir (başka bir bağlamda betzer bir yaklaşım için bkz. B. No: 2012/1051,20/2/2014, § 87).


33. Öğretmenlerin nöbet tazminatına ilişkin ödemelerinin sendikal bir müicadelenin sonucu elde edildiği anlaşılmaktadır. Başvuruya konu somut olay nöbet tazminatını alamayan sendikalı öğretmenleri sendika kararı ile gerçekleştirdikleri nöbet hizmetine süresiz gitmeme eylemi nedeniyle disiplin cezası ile cezalandırılmaları sebebiyledir, Derece mahkemeleri ve idare, başvuruculara uyguladıkları yaptırımın, yukarıda ilkeleri konulan sendika hakkının korunması bağlamında zorunlu bir toplumsal bir ihtiyaca karşılık gelip gelmediğini ortaya koyamamışlardır. Nöbet hizmetleri sırasında idarenin sendikalı olmayan öğretmenler ya da başka bir usulle nöbet hizmetlerini yerine getirme imkanının var olup olmadığı eylem sırasının aksayan nõbet hizmeti nedeniyle ne gibi zararların doğurduğu somut olarak ortaya konulmamiştir.

Bu nedenlerle uygulanan yaptırımın demokratik toplumda zorunlu bir ihtiyaca karşılık gelmediği, başvurucuların Anayasa'nın 51. Maddesinde güvence altına alınan sendika hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekmektedir,
Üye Selahaddin MENTEŞ

Başvuru Numarası : 2016/11319Karar Tarihi : 5/9/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
I. Başvurucuların üyesi olduklan sendika, öğretmenlerin nöbet hizmetinin fazla mesai olarak kabul edilmesi ve ücretlendirilmesi ve her türlü ek õdemenin temel ücrete yansitılmasına yönelik taleplerinin yerine gelinceye dek nöbet görevinin yerine getirifınemesine ilişkin karar almıştır. Başvurucular söz konusu karar üzerine 20i5yılıNisan-Haziran döneminde toplamda 7 ila 11 gün süresince nöbet görevlerini yerine getirmemiş; idare, söz konusu eylemler nedeniyle başvurucuların uyarma cezası ile cezalandırılmalarına karar vermiştir.

2. Başvurucular, haklarında tesis edilen disipfin cezalarının iptali talebiyle idare mahkemelerinde dava açmş, açtıkları davalar reddedilerek istinaf kanun yolunda kesinleşmesi üzerine sendika haklarını iblal ettiği iddiası ile süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

3. Mahkememiz başvurunun kabul edilebilirliğine oybirliği ile, sendika hakkmın ihlal edilmediğine oy çokluğu ile karar vermiştir. Aşağıda belirtilen sebeplerle Mahkeme çoğunluğunun kararına iştirak edilmemiştir.

4. Mahkememizin çoğunluk kararında belirtildiği üzere bu maddenin Anayasa'nın 13. maddesi ışığında Anayasa'nı 51. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkıyla ve dolayısıyla sendika bakkına içkin olan toplu eylem hakkıyla birlikte ve uyumlu şekilde yorumlanması gerekir, Aksi hâlde sendika hakkı kapsamındaki toplu eylem hakkının anlamsız hâle geleceği açıktır (§ 28)

5. Mahkememizin çoğunluğunun müdahalenin varlığı ile kanunilik ve meşru amaçşartlarının varlığı konusundaki değerlendirmesine katılıyorum. Başvurunun demokratik toplum düzeninin gereklerine uyguniuk şartlarını taşıyıp taşımadığı açısından AlHM ve bugüne kadar oluşturulan Anayasa Mahkemesi içtihatları da dikkate alınarak bir değerlendirme yapılması gerekir.

6. Bir sendikal eylemin tümüyle yasaklanması veya gerçekleştirilmesinin ağır koşullara bağlanması hakkın özüne zarar vermesi muhtemel olmakla birlikte mevcut başvurudaki gibi sendika tyelerinin iş bırakma tūrū eylemlere katılmasına ilişkin yasal düzenlemeler ve yasal düzenlemelere bağlı olarak genel düzenleyici işlemler yapmak,yasama ve yürütme organlarımın takdirindedir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014,§ 60 ).

7. Başvurucunun bir devlet okulunda öğretmen olduğu göz önüne alındığında devlet memurlarının bu haktan bütüntyle mahrum birakılamayacaklarmı da not etmek gerekir.Bununla birlikte, demokratik bir toplumda gerekliliği tartışılmaz olan durumlarda ordu,emniyet veya başka bazı sektörlerde sendikal faaliyetlere sınırlamalar getirilmesi mümkündtir. Başvurucunun bu türden sınırlamalara tabi tutuimasım gerektirecek bir görevde bulunduğu da ileri sürülmemiştir (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, § 61 ).
8. Anayasa Mahkemesi Tayfun Cengiz kararı sonrasında çok sayıda başvuruda Anayasa'nın 5i. maddesinde güvence altına alınan sendika hakkınm kapsamına yönelik benzer değerlendirmelerde bulunmuştur.


9. Mahkememiz iş bu başvuruda sendikal hakların, korunmaya muhtaç ve reşit olmayan çocukların eğitim hakkı nedeniyle sınırlanabileceği dolayısıyla başvurucuların sendikal haklarının ihlal edilmediği sonucuna ulaşmış ve AfHM'in Humpert ve diğerleri/Almanya kararıın 137. Paragrafına atifta bulunmuştur. Sðz konusu atfa göre insan haklarının ilerletilmesi için elzem olan eğitim hakkı demokratik bir toplumda temel bir rol oynar. Bu hak, eğitim çağındaki her çocuğun kişisel gelişimi ve gelecekteki başarısı için son derece Önemlidir, Bu anlamda ðzgürlük, demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlüğü gibi konuların eğitim sisteminin bir parçası hâline getirilmesine Öncelik verilmesi gerekir. Bunun yanında eğitim hakkının demokratik kurumların ve toplumların mevcudiyetini sürdürebilmesi içín ihtiyaç duyduğu demokratik kültürüı geliştirmek için kritik olduğu ve devletin bu bağlamda ilgili kamu hizmetinin gereği gibi yūrütülmesinden sorumlu olduğu da hatörlanmalıdır (§ 45).

I0. Bireysel başvuru hakkının Anayasa'mızda yer almasının iki gerekçesi vardır:Bireylerin temel hak ve özgürlüklerine yönelik hak ihlallerinin ulusal düzeyde tespit edilip giderim sağlamak ve AfHM'e yapılacak başvuruların sayısını azaltmak. Bu iki hedefe ulaşmanı yolu ise AfHM tarafından yıllar içerisinde geliştirilen ilkelerin ve yorumların içhukuka aktarılarak temel hak ve ðzgürlüklere yönelik değerlendirme ve kararlarda paralellik sağlamaktir.

11. Bu sebeple iş bu başvuruda da AtHM'in Humpert ve diğerleri/Almanya kararının bir bütün halinde değerlendirilip öyle sonuca varılmaşı gerekirken AÎhM kararının sadece bir paragrafina atıfla sonuca ulaşmak yerinde olmamıştır. Her ne kadar parça būtünūn habercisi ise de mahkeme kararlarında hüküm kadar yapılan değerlendirmeler sonucunda oluşturulan gerekçeler de Önemlidir.

12. Humpert ve diğerleri/Almanya kararının dışında AfHM'in konuya ilişkin en kapsamlı değerlendirme içeren kararlarından biri olan Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye (B. No:68959/01, 21/4/2009) kararıdır. Humpert ve diğerleri/Almanya kararında sőz konusu karara sık sık atıf yapılması sebebiyle bu kararı öncelikle değerlendirilmesi gerekir.
13. Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye karanında, KESK memurlara toplu sözleşme hakkıtanımması için 1&/4/1996 tarihinde iş btrakma ve iş yavaşlatma eylemi planlamıştır. Kamu makamları bu eylemden haberdar olunca, Başbakanlık Personel Genel Müdürlüğü 13/4/1996tarihinde bir Genelge yayımlamıştır. Genelgede, memurlar için yasak olmasına rağmen işbırakma hazırlığı olduğuna dair bilgi verilmiş ve gerekli tedbirlerin alınması gerektiği ifade edilmiştir. Eylem planlandığı gibi gerçekleştirilmiş, katılan bazı memurlara disiplin cezalarıverilmiştir. Bunun üzerine başvurucu iç hukuk yollarını tüketip AlHM'e başvurarak Genelge'nin sendika hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.

I4. AfHM, Enerji Yapı-Yol Sen/Türklye kararında; grev hakkının mutlak bir hak olmadığıı ve belirli koşullara bağlı kısıtlamalara tabi olabileceğini kabul etmektedir.Devletin memurlara grev yasağı getirmesi sendikal özgürlük ilkesine uygun olabilir, ancak bu yasak genel olarak tüm memmurları kapsayamaz. Grev hakkına getirilen kisıtlamaların açık ve sımırlayıcı bir şekilde tanımlanması gerekmektedir. AfíM, mevcut davada, genelgenin AlHS'nin I1. maddesinde belirtilen amaçlarla dengelenmeden tüm memurlara grev yasağıgetirdiğini belirtiyor. Aytıca, 18 Nisan 1996'daki ulusal eylem gününün yasaklandığına dair hiçbir kanit bulunmadiğını vurgulamaktadır. Genelge, sadece bu eyleme katilımıyasaklamakta, ancak sendikanın ūyeleri barışçıl toplanma özgürlüklerini kullanmıştır.

Disiplin cezalarının, sendika üyeleri açısından caydırıcı etkisi olduğu düşünülmektedir.AlHM, Hükümet'in bu ksıtlamanın gerekliliğini kanıtlayamadığını belirterek, genelgenin kabulāve uygulanmasının “zorlayıcı bir sosyal gereksimimi" karşıłamadığı ve müdahalenin orantisız olduğu sonucuna ulaşmuştır.

15. AIHM, Kaya ve Seyhan/Türkiye kararında (B. No: 30946/04, 15/9/2009), 2003yılıda kamu yönetimi kanum tasarısını protesto etmek üzere KESK tarafindan düzenlenen eyleme katilarak işe gitmeyen, ardından da uyarma cezası ile tecziye edilen başvurucuların sendika hakkınm ihlal edildiği yönündeki şikâyetieri hakkında da ihlal kararı vermiştir.AlHM, söz konusu bir günlük eylemin önceden ulusal makamlara bildirildiğini ve bu eylemin ilgili makamlarca yasaklanmadığını vurgulamış, başvurucuların barışçıl toplantıhaklarını kullandtklarını belirtmiştir. AlHM ardından başvurucuların bir günlāk eyleme katıimaları nedeniyle uyarma cezası aldıklarını belirtmiş, daha sonra bu ceza çok hafif de olsa sendika üyelerini grev ya da eylemlere katılmaktan vazgeçirecek bir nitelik taşıdığını,dolayısıyla başvuruculara verilen disiplin cezasınım acil bir sosyal ihtiyaca karşılık gelmediğini belirtmiştir (Kaya ve Seyhan, §§ 15-32).

16. AtHM, sendika çağrısı ūzerine bir ya da birkaç günlūk iş bırakma eylemlerine katılan memurların yaptığı birçok başvuruda yukarıdaki gerekçelere benzer gerekçelerle ihlal karariarı vermiştir (bkz. Dilek ve diğerleri/Türktye, B. No: 74611/01 …. 17/7/2007; Urcan ve diğerleri/Tūrkiye, B. No: 23018/04 , 17/7/2008).

17. Öte yandan Anayasa Mahkemesi, Eğitim Sen'in eğitimle ilgili bir kanun teklifinin geri çekilmesini sağlamak tzere 28-29/3/2012 tarihlerinde tüm ūlke çapında “uyarıgrevi" adı altında başlattığı eyleme katılarak işe gitmeyen, ardından da uyarma cezası ile tecziye edilen bir öğretmenin sendika hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yaptığı bireysel başvuruda (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014), AlHM'in yukarıdaki kararlarından hareketle sendika hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

18. Anayasa Mahkemesi sõz konusu kararında, başvurucunun EĞiTİM SEN'in düzenlediği işe gelmeme eylemine katıldığı için uyarma cezası aldığını belirtmiştir. Idarenin olağan uygulamalarında ve idari yargı içtihatlarında sendikal faaliyet kapsamında işe gelmeme durumlarının mazeret izni olarak kabul edildiği ve disiplin soruşturması açılmadığıgörülmektedir. Ancak, bu konuda yeknesak hareketi sağlayacak mevzuat eksikliği nedeniyle,sendika hakkını kullanan kişilerin disiplin soruşturması tehdidi altında kaldıklarıvurgulanmaktadır. Verilen ceza hafif olmasına rağmen, sendikaya ūye bireyleri meşru grev veya eylemlere katılmaktan caydırabilecek bir nitelik taşımaktadır. Uyarma cezasının "toplumsal bir ihtiyaç baskīsına" yanıt vermemesi nedeniyle "demokratik toplumda gerekli olmadığı" sonucuna varilmiştır. Bu nedenle, başvurucunun Anayasa'nm 5I. maddesinde güvence altına alınan sendika hakknın ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştir. (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, § 59-63)
19. Anayasa Mahkemesi Tayfun Cengiz kararından şonra iş bırakma eylemleriyle ilgili olarak benzer yönde kararlar vermiştir (Bu kararlar arasından bkz. Abidin Aydın Tüfekçi, B. No: 2013/1315, 15/4/2015).

20. Sendika hakkına ilişkin Anayasa Mahkemesi ile AİHM içtihadı yukarıda Özetlendiği gibi iken AlHM 2023 yılında Humpert ve diğerleri/Almanya kararını vermiştir.

21. Karara konu olayda, Almanya'da devlet memuru statüstıne sahip dõrt öğretmen,çalışma şartlarının kötüleşmesini protesto etmek amacryla tyesi oldukları sendikanm organize ettiği greve katılnmşlardır. Başvurucular greve katıldıkları için iki ila on iki arasında değişen sayıda derse (bir gün ila üç güne yayılacak şekilde) girmemnişlerdir. Bunun üzerine başvurucular çalışma saatleri içinde greve kattlarak görevlerini yerine getirmedikleri gerekçesiyle disiplin cezalarıyla tecziye edilmişlerdir. Başvurucular sõz konusu cezaların iptali istemiyle iç hukukta davalar açmış ancak bunlardan olumłu bir netice alamamışlardır.Başvurucuların Alman Federal Anayasa Mahkemesine yaptığı bireysel başvurular da reddedjlmiştir (Humpert ve diğerleri/Almanya,§§ 8-36).

22. AlHM, başvuruyu kabul ederek esas incelemeye geçmiştir. Öncelikle sendika özgüriüğüne dair genel açıklamalarda bulunmuş, ardından grev hakkı üzerine değerlendirmeler yapmıştır. AtíM, sendika özgüriüğüne ilişkin iki temel ilke belirlemiştir.birincisi, devletin sendika özgürlüğünü güvence altına almak için aldığı tedbirlerin būtünūnüdikkate almak; ikincisi ise, bu tedbirlerin sendika özgürlüğünün özünü yok edecek şekilde olmaması gerektiğidir. AfHM, grev yasağının sendika ðzgürlüğünün esaslı bir unsuru olup olmadığını belirlemenin zor olduğunu ifade etmiştir. Bu sorunun bağlama özgū olduğunu ve ilgili devletin sendika Özgüriüğünü güvence altına almak için aldığı tedbirlerin dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Ayrica, toplu pazarlık ve grev hakkını birbirine bağlıolduğunu ve çalışma koşullarının bu çerçevede belirlenip belirlenmediğinin değerlendirilmesi gerektiğini belirtmiştir (Humpert ve diğerleri/Almanya, §§ 98-112).
23. AiHM, yukarıdaki açıklamalardan sonra, greve katıldıkları için derse girmeyen ve disiplin cezası alan başvurucuların sendika özgürlüğüne mūdahale edildiğini belirtmiştir.AİHM, sendika ōzgürlüğüne yönelik müdahalenin gerekliliğini değerlendirirken tüm olgusal ve yasal bağlamı dikkate alacağını belirtmiştir (Humpert ve diğerleri/Almanya, §§ 113-122).
24. AfHM bu kapsamda ilk olarak Almanya'da grev hakkına getirilen kısıtlamanıniteliğini ve kapsamını ele almıştır. Almanya'da devlet memurlarının, öğretmenler de dahil olmak üzere, grev yasağının mutlak olduğunu ve ciddi şekilde değerlendirilebileceğini belirtmiştir. Başvurucular, AtHM'in Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye kararındaki grev yasağının genel olarak memurları kapsamayacağına dair ifadelerine atifta bulunmuşlardır. AiHM, bu tür bir genel grev yasağının Sözleşme kapsamında õzel sorunlar doğurduğunu kabul etse de grev yasağının sendika özgürlüğünün ðzünü yok edip etmediğine ilişkin değerlendirmenin birçok unsura bağlı olduğunu vurgulamıştır. (Humpert ve diğerleri /Almanya, §§ 123-127).
25. AtHM, Almanya'daki memur sendikalarının ve memurların niesleki menfaatlerini koruma olanaklarını incelemiştir. Almanya'da memur sendikalarının, devlet memurlarmın çıkarlarını korumak için yasa yapma sūrecine katiima hakkına sahip olduğu belirtilmiştir. Sendikaların kanun taslaklarına yorum yapma süresi ve hükümetin bu yorumlan dikkate alma yükümlälokleri de vurgulanmıştır. Ayrica, memurların bireysei olarak düşük maaşlar konusunda dava açma hakkına sahip oldukları ve bu hakkın etkili bir alternatif olduğu ifade edilmiştir.

26. AfHM, devlet memurlarinın personel konseyleri aractliğıyla temsil edilme hakkının da grev yasağının değerlendirilmeşinde dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.Grev yasağınin, eğitim sisteminin etkili bir şekilde işlemesi gibi iyi yönetim amaçlarına hizmet etiği ifade edilmiştir. AfHM, memurların ömür boyu istihdam ve yeterli geçim bakkıgibi diğer haklarına da değinmiş, AImanya'daki devlet memurlarının sözleşmeli çalışanlara gōre daha iyi haklara sahip olduğunu belirtmiştir.


27. AfHM, Türkiye ile Almanya arasmda memur hakları konusunda Önemli farklılıklar olduğuna da işaret ederek, Türkiye'deki memurların sözleşmeli çalışanlara göre pek avantajı olmadığını tespit etmiştir, Son olarak, Almanya'da kamu hizmetinde çalışanların büyūk kısmuın sözleşmeli olduğu ve bu çalışanların grev hakkıa sahip olduğu belirtilmiştir.AfHM, Aimanya'daki mevcut grev yasağının çeşitli haklar arasında makul bir denge sağladığı sonucuna vararak, Sözleşme'nin I 1. maddesinin ihlal edilmediğine karar vermiştir (Humpert ve diğerleri/Almanya, §§ 130-147).

28. Grev hakkına ilişkin yukarıdaki tüm kararlar dikkate alındığında AfHM'in Humpert ve diğerleri/Almanya kararı, memurlara getirilen grev yasağını Sözleşme'nin 11.maddesiyle uyumlu ołup olmadığını kapsamlı bir şekilde ele almıştir. AfHM, bu yasağın soyut bir şekilde incelenemeyeceğini, ilgili ülkedeki koşulların dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır. Bu karar ile Önceki Enerji Yapt-Yol Sen/Türkiye kararından ilkesel olarak ayrışılmamış, ancak Almanya'nın kendine özgü özellikleri göz Önünde bulundurularak farkıt sonuçlara ulaşılmıştır.

29. AlHM, Humpert ve diğerleri/Almanya kararında, memurlara getirilen grev yasağının soyut olarak değerlendirilemeyeceğini vurgularken, Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye kararında, bazı memur kategorilerine grev yasağı getirilebileceğini, ancak genel olarak mernurları kapsayan bir yasağın Sözleşme ile uyumlu olamayacağını belirtmiştir. Bu açıklamalar, özellikle silahlı kuvvetler ve kolluk kuvvetleri dışıda kalan memurlar için genel bir grev yasağının kabul edilemeyeceğini göstermektedir. AiHM, yasal kısıtlamaların açık ve sıırlayıcı şekilde tanımlanması gerektiğini de ifade etmiştir.

30. Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye karari, Anayasa Mahkemesi'nin kararlarımıetkilemiştir. Anayasa Mahkemesi, Tayfun Cengiz kararında, sendika kararı doğrultusunda işbırakma eylemi yapan başvurucuya verilen uyarma cezasını, sendika õzgürlüğünün ihlali olarak değerlendirmiştir. Mahkeme, devlet okulunda öğretmen olan başvurucunun durumunu göz önünde bulundurarak, devlet memurlarmın bu haktan tamamen mahrum bırakılamayacağına dikkat çekmiş ve belirli görevler dışındaki kamu görevlileri için getirilen genel grev yasaklarının Anayasa ile uyumlu olmadığını belirtmiştir.
31. Anayasa Mahkemesi Tayfun Cengiz kararında başvurucunun davranışını açıkça grev olarak tantmlamamış olsa bile bu tarz cylemlerin AfHM tarafindan grev olarak nitelendirildiği açıktır. Zira AlHM, Humpert ve diğerleri/Almanya kararında, sendika özgürlüğtnü iki derse girmeyen başvurucu yönünden bile grev hakkıyla bağlantılı olarak incelemiştir.

32. AfHM, Humpert ve diğerleri/Almanya kararında Almanya ile Türkiye arasındaki farklılıklara dikkat çekmiştir. Almanya'da memurların maaş ve ðziük hakları, kamu personeli ile kıyaslandığında daha iyi durumdayken, Türkiye'de memurların bu hakları sözleşmeli çalışanlarla önemli δlçüde benzerlikgöstermektedir. Ayrıca, Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye kararındaki grev yasağının dengeleme eksikliğine vurgu yaparak, toplu sözleşme iłe grev hakkı arasında yakın bir bağ bulunduğunu belirtmiştir.

33. Humpert ve diğerleri/Almanya kararı sonrast verilen iş bu karar ile memurlara getirilen grev yasağına ilişkin Anayasa Mahkemesi içtihadı değişmektedir. Karardaki değerlendirmelerden Türk hukuk sisteminde memurlara grev yasağı getirilmesinin Anayasa ile uyumlu olduğu sonucu çıkmaktadır. Karardaki değerlendirmelere göre artık bir günlük işbırakma eyleminin cezalandırıiması dahi Anayasa ile uyumlu hale gelmektedir.

Mahkememizce, AtHM'in Humpert ve diğerleri/Almanya kararı esas alınarak aynı sonuca varlacak ise Ttrkiye'deki grev yasağının başka bazı araçlarla telafi edildiğinin ortaya konulması gerekirdi.

34. Her ne kadar Ttrk hukuk sisteminde kamuda Öğretmenlik mesleğinin istihdam türlerine göre öğretmen ve sözleşmeli öğretmen ayrımı var ise de Almanya'nın aksine grev yasağı yönünden kadrolu öğretmenler ile sözleşmeli öğretmenler arasında bir fark bulunmamaktadır. Türk hukuk sisteminde ikisi için de grev yasaktır. AİHM, Almanya'da devlet okullarında sözleşmeli olarak istihdam edilen öğretmenlerin grev hakkına sahip olduğuna vurgu yaparak kamuda genel bir grev yasağının bulunmadığını belirtmiştir. Bu tespit AfHM'in Almanya ðzelinde grev yasağı yönünden ihlal bulmamasının Önemli bir gerekçesidir.

35. AfHM, Almanya'da memurlartn maaşlarının kanunla belirlenmesine özel Önem atfetmiştir. Humpert ve diğerleri/Almanya kararında toplu pazarlık ile grev hakkı arasında yakın bir ilişki olduğu belirtilmesi nedeniyle iş bu çoğunluk kararımda Ttrk hukukunda memurlara getirilen toplu sözleşme hakkı ile grev hakkı arasındaki ilişki değerlendirilip toplu sõzleşmede istenilen koşulların elde edilebilmesi için kamu makamlarint grev yoluyla zorlayacak bir aracın var olduğu ortaya konulmamıştı.

36. Humpert ve diğerleri/ Almanya kararında AfHM aynca Türkiye'de memurların maaş ve diğer özlük hakları konusunda kamudaki diğer sözleşmeli çalışanlardan önemli ölçüde iyi olmadığına vurgu yapmş ve Almanya ile Tūrkiye arasında bōyle bir farklılığın bulunduğundan söz etmiştir. Çoğunluk kararında bu konudaki tespitleri boşa çtkaracak bir değerlendirmede bulunulmamıştir.

37. AlHM Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye kararında grev yasağına ilişkin o dōnemde yürürlükte olan Genelge'nin yarişan menfaatler arasıda dengeleme yapma konusundaki eksikliğine işaret etmiş ve bunu Humpert ve diğerleri/Almanya kararında da Türkiye ile Almanya arasındaki farklılıkları belirtirken kullanmıştır. Bu durum dikkate alındiğında Türkiye'deki sisteme bir bütün olarak bakılması ve yarşan menfaatler arasında makul bir dengeleme yapıldığının ortaya konulması gerekirdi.

38. Ayrıca AlHM Humpert ve diğerleri/Almanya kararında Almanya'da Sendikaların memurlarla ilgili yasama streçlerine katılım imkanına ve maaş dūşüklügū iddialarımı dava konusu edebilme haklarına da vurgu yapmıştır. Türkiye'de bu imkân ve bakkı dengeleyecek imkân ve hakların olduğu ortaya konulmamıştır.

39. Milli Eğitim Bakanı, Öğretmenlerin nöbet ücretine ilişkin taleplerinin farkında olduklarına ve bu konuda çalışma yaptıklarına ilişkin açıklamasını, başvurucuların üyesi olduğu sendikanın 2015 yıli şubat ayında aldığı karardan sonra 2015 yılının mart ayinda yapmıştir. Dolayısıyla sürecin nöbet tutmama eyleminden Önce olgunlaştığı iddiasıtartışmaya açıktır. Streci Önceki eylemlerle mi yoksa nöbet tutmama kararıyla mi olgunlaştığı belli değildir.

40. Başvurucu Öğretmenler sendikanın sõz konusu kararı Üzerine 7 ila 11 gün arasında nöbet tutmamışlardır. İdare, kamu hizmetinin yavaşlama ve aksamasına yönelik somut bir olgu ortaya koyamamıştır. Eğitim ve Öğretimin kesintisiz sürdürülmesine başvurucuların eyleminin engel olduğu idarece ortaya konulamamıştır. Bu durum da Mahkememizce böyle dikkate alınmamıştır.


41. Tūm bu bususlar dikkate alındığında mevcut başvuruda sendika hakkına yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninde gerekłi ve ölçüla olduğu söylenemez.
42. Açıklanan nedenlerle başvuruculara verilen disiplin cezalarının demokratik toplumda zorunlu bir ihtiyaca karşılık gelmediği, başvurucuların Anayasa'nın 51. maddesinde güvence altına alınan sendika haklarının ihlal edildiği kanaatine vardığımdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına katımıyorum.

Úye Kenan YAŞAR