Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 Tarihli ve 2020/10269 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-08-01

1 Ağustos 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32266
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
MEHMET YAŞAR SARCAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/10269Karar Tarihi : 7/6/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öycler : Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Mustafa Eyyub DEMiRBAŞBaşvurucu : Mehmet Yaşar SARCAN Temsilcisf : Müslim SARCAN Vekfli : Av. Ayşe Elvin KÜÇÜK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, adliyardım talebinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 9/3/2020 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yaplan ôn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Birinci Böltm Üçtıncü Komisyonunca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltim tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

.5. Böltm Başkam tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

IIL OLAY VE OLGULAR 
6.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ōzetle şöyledir:
7. Başvurucu, Kırıkban 1. Asliye Hukuk Mahkemesinin (Mahkeme) 2020/34 Esas sayılı dosyasında adli yardum talepli tapu iptali ve tescil davası açmıştır, Başvurucu, dava 

dilekçesi ile çalışacak durumda olmadığını beyan ederek ikamet ettiği yerin muhtarlığıtarafindan düzenlenen fakirlik belgesini ibraz edip adli yardım talebinde bulunmuştur.Mahkeme, başvurucunun adli yardım talebini 24/1/2020 tarihli Tensip Tutanağı ile "Davacının adli yardım talebinin davacı üzerinde kayılı taşınmazlar bulunması ve adli yardım şartlarım taşımaması" gerekçesiyle reddetmiştir.

8. Başvurucu 3/2/2020 tarihli itiraz dilekçesi ile üzerine kayıtl taşınmazların değerli olmadığını veya tarıma elverişli bulunmadığıni belirtmiştir. Ayrıntılı bir mali, sosyal durum araştırması yapılmasının durumunu ispat edeceğini sōyleyerek adli yardıma ilişkin ret kararının kaldırılmasını talep etmiştir. İtirazı inceleyen Kırıkhan 2. Asliye Hukuk Mabkemesi 18/2/2020 tarihli kararı ile itirazı reddetmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmt şõyledir:
".…. talep edenlerce müvekkillnin geltr kaynaklarına ve zorunlu giderlerine ilişkin bir belge sumulmamış olup adli yardım talebtnde bulunulmuştur. Adli yardım müessesest HMK m334 vd. düzenlenmiş olup belirli şartların varlığı haltnde yararlanılabileceği beltrtilmişttr.Dosya tncelendiğinde davacı vekiltn adli yardim talebtnin koşulları itibariyle oluşmadığı,dosya tçerisinde bulunan mevcut belgelerin incelenmesinde davacı vekilince dosyaya surulan yukarıdaki belgelerin yanında aynı zamanda ittraz eden Mehmet Yaşar Sarcan üzerine 6 adet kayulı taşınmazın, bulunduğu buna karşılık fakirlik belgesi bulunması, akal hastası olmasi, belediye, ilçe tarvm cevaplarının adli yardim talebtnin kabulü içtn yeterli kanaat oluşturmadıği, fakirlik belgesinin davacının mali durumurun tespti için yeterli olmaması da göz önüne alınarak talebtn reddtne yönelik kararda usul ve yasaya yöninden bir eksikik ve hata olmadığı kabul edilerek ttirazın reddine datr aşağıdaki hüküm kaurulmuştur."
9. Başvuruçu 20/2/2020 tarihinde I.713 TL tutarındaki gider avansıı yatırmıştır.Başvuruya konu dava 19/2/2023 tarihinde yapılan son duruşmaya gōre 8/11/2023 tarihine ertelenmiş olup derdesttir.

10. Adli yardım talebinin reddi sonrası yaptığı itiraz Üzerine verilen karar 18/2/2020tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 9/3/2020 tarihinde ve süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
11. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 334.maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Kendist ve atlesintn geçtmini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin, gereken yargilama veya takip giderlerini kasmen veya tamamen ödeme gücunden yoksun olan kimseler, iddia ve savunmalarında, geçtci hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde,taleplerinin açrkça dayanaktan yoksun olmaması kaydıyla adli yardımdan yararlanabilirler."
12. 6100 sayılı Kanunun 336. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:
"Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden; icra ve iflas takiplerinde ise takibtn yaplacağı yerdekd lcra mahkemesinden istenir.
Talepte bulunan kişi, iddiasıın özeti tle birltkae, iddlasını dayandıracağı delilleri ve yargılama giderlerini karşılayabllecek durumda olmadığım gösteren mali durumuna tlişkin belgeleri mahkemeye sunmak zorundadr."

13.6100 sayılı Kanun'un 337. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şõyledir:
"Mahkeme, adli yardım talebi hakknda duruşma yapmaksızın karar verebiltr. Ancak,talep háltnde tnceleme duruşmalı olarak yapılır, Adli yardım taleplertntn reddine ilişkin mahkeme kararlarvnda sunulan bilgi ve belgelertn kabul edlimeme sebebi açıkça belirtilir.
Adli yardım talebinin reddine ilişkin kararlara karşt, tebliğinden itibaren bir hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe vermek suretiyle ttiraz edilebllir. Kararına itiraz edilen mahkeme, itirazı incelemesi için dosyayı o yerde adli yardım talebi yapılan hukuk mahkemestnin blrden fazla datrestnin buhunması hälinde, numara olarak kendisini izleyen datreye, son numaralı datre içtn btrinci datreye, o yerde adli yardım talebi yaplan hukuk mahkemesintn tek dairesi bulunması hâlinde tse aynı tşlere bakmakda görevli en yakn mahkemeye gönderir. Itiraz incelemesi neticesinde verilen karar kesindir. Adli yardum talebi reddedillrse, ödeme gücünde sonradan gerçekleşen ciddi bir azalmaya dayanularak tekrar talepte bulumulabiltr."
14.6100 sayılı Kamun'un 339, maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"Adli yardım kararından dolay ertelenen tüm yargılama giderleri ile Devletçe ödenen avanslar dava veya takip sonunda haksız çıkan kişiden tahstl olumur. Adlt yardımdan yararlanan kişinin haksız çvkoması hälinde, uygun gørülürse yargılama giderlerinin en çok btr yıl içtnde aylık eştı taksitler hälinde ödenmesine karar verilebllir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
15. Anayasa Mahkemesinin 7/6/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşüntiIdü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
16. Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) kapsamında gerçekleştirilen güncel sorguya göre 2022 yılında yapılan intikaller sonucu üzerine kayıtlı yirmi sekiz taşınmazıolduğu tespit edilen başvurucunun adli yardım talebinin aynı zamanda başvurunun esasını da oluşturduğu gōzetilerek 6100 sayılı Kanun'un 339. maddesinin (1) numaralı fikrası uyarınca geçici olarak kabulüne karar verilmesi gerckir.

B. Mahkemeye Erişim Hakkmm İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucanun İddiaları
17. Başvurucu; açtığı satı almaya dayalı tapu iptali ve tescil davasında, dava harcıve yargılama giderlerini karşılama imkânı olmadığından adli yardım talebinde bulunduğunu ve talcbine dayanak belgeleri Mahkemeye sunduğunu, Mahkemece kabul edilebilir bir değerlendirme yapimadan talebinin reddedildiğini belirterek adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlał edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme 
18. Anayasa'nım 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:

"Herkes, meşru vasta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak tddla ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."
19. Başvurucunun adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle ekonomik gücüolmamasına rağmen dava harcı ve yargilama giderierini õdemeye zorlanması çerçevesinde dile getirdiği ihlal iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkıbaşlığı altmda değerlendirilmiştir.

a. Kabul Edflebilirlik Yönünden 
20. Başvurucu, adli yardım talebinin Mahkeme tarafindan reddedilmesi üzerine 6100 sayılı Kanun'da öngörüldūğü şekilde itiraz yoluma başvurmuş; itirazımn reddedilmesi Üzerine Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmıştır. Başvurucu talep edilen yargılama giderlerini bireysel başvurudan sonra ödemiş olup inceleme tarihi itibarryla yargılamanın Mahkemede devam ettiği anlaşılmıştır.

21. Anayasa Mahkemesi, Tacettin Ceylan ([GK] B. No: 2017/39062, 10/11/2021)katarıda adli yardım talebinin reddi nedeniyle başvurucumun başta mahkemeye erişim hakkıolmak üzere temel haklarına yapılan müdahaleye karşı bireysel başvuruda bulunamamasının yargılamanın bütüntınü adil olmaktan çıkarıp çıkarmadığı veya müdahalenin sontuçlarının ağırlaşmasına yol açıp açmadığı hususunu incelemiş ve devam eden yargılamada yargılama safahatında verilen adliyardım talebinin reddine ilişkin ara kararımn kesinleşmesinin ardından salt bu karara yönelik başvuru yapılabileceği sonucuna varmıştır (Tacettin Ceylan,8841-43).

22. Başvuru formu ile eklerinin incelenmesi neticesinde açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
i. Mädahalenh Varlığı ve Hakkın Kapsamı
23. Anayasa'nn 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri Önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulumma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısryla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alman adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa Insan Haklan Sðzleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Insan Hakları Mahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tic. Ltd.St., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

24. Mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşryabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasımı isteyebilmek anlamına gelmektedir.Kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren,bir başka ifadeyle mahkeme kararını önemli öiçüde etkisizleştiren sınırlamalar mahkemeye erişim hakkıı ihlal edebilir (Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

25. Başvurucunun adli yardım talebinin reddedilmesi sonucu yargilama masraflarım Ödemek zorunda bırakılması nedeniyle mahkemeye erişimine müdahalede bulunulduğu açıktır.

K. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
26. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlertne dokumulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınvrlanabilir. Bu sunurlamalar, Anayasanın sōzüne ve ruhuna, demokratik toplum dúzentntn ve laik Cumhuriyetin gerekderine ve ölçulalak ilkestne aykarı olamaz."
27. Yukarida anilan müdahale Anayasa'nun 13, maddesinde belirtilen şartlanı yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 36, maddesinin ihlalini teşkil edecektir.
28. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, meşru bir amaç taşıma, ölçülūlük ilkesine aykın olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
(1)Kanunillk 
29. Başvuru konusu olayda adli yardım talebinin 6100 sayılı Kanun'un 334. ve devamı maddelerinde öngörülen şartlarin gerçekleşmediği gerekçesiyle Mahkemece reddedildiği anlaşılmaktadır.

30. Mahkemenin 6100 sayılı Kanun'un 334, madde hükmünü esas alarak verdiği ret kararına göre yapılan müdahalenin kanun tarafindan öngörülme ölçütünü karşıladığısonucuna varılmiştır.

(2)Meşru Amaç
31. Anayasa'nın 13, maddesi, temel hak ve Özgüritüklerin sımrlandırılmasını ilgili hak ve özgürlüğe ilişkin Anayasa maddesinde gösterilen özel sınırlandırma sebeplerinin bulummasına bağlı kılmıştır. Anayasa'nın 36. maddesinde özel sımrlama nedeni düzenlenmemiştir. Anayasa'nın 36. maddesinde, adil yargılanma hakkı için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sımrlandırılmasımümkün olmayan mutlak bir hak olduğu düşünülemez. Anayasa Mahkemesi kararlarında,Anayasanın başka maddelerinde yer alan hak ve özgürlükler ile devlete yüklenen ödevlerin özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgtürltüklere smır teşkil edebileceği kabul edilmektedir (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014; AYM, E.2014/177, K.2015/49,14/5/2015).

3. Yargı harçları, yargı hizmetinden yararlanılması karşılığıda devlete ödenen katkı payını ifade etmektedir. Yargı harcı Ödeme yükümlülüğü getirilmesiyle, bölünebilen bir kamu hizmeti olan yargı hizmetinden yararlananların bu hizmetin maliyetinin bir kısmına katlanması hedeflenmektedir. Bunun yanında yargı harcının abartıli, zorlama veya ciddiyetten yoksun taleplerin disipline edilmesi ve gereksiz başvuruların önüne geçilerek mahkemelerin meşgul edilmesinin önlenmesi amacına hizmet ettiği de açıktır. Öte yandan başvurucuların harç dışındaki yargılama giderleri karşılığında avans yatırmakla yükūmlū

kılımmasımın amacı ise yargılama sırasında yapılması zorumiu giderleri finanse ctmektir. Bu giderlerin yargı hizmeti talep eden kişi tarafndan karşılanması işin doğası gereğidir.Dolayısıyla başvurucuların harç ve diğer yargılama giderlerini ödemekle yükümlükılmmasımın mahkemeye erişim hakkının doğasından kaynaklanan ve anayasal açıdan meşru amaçlara dayandığı sonucuna ulaşılmıştır (Famiye Beğim ve Mehmet Tahir Beğim, B. No:2017/21882, 10/2/2021, § 45).

(3) Ölçälalük 
33. Adli yardım talebinin reddedilmesi nedeniyle başvurucunun mahkemeye erişimine getirilen sınırlamanm ölçülü olup olmadığı ve başvurucuya ağır bir yük getirip getirmediği hususlarının değerlendirilmesi gerekir.

(a) Genel Îlkeler 
34. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınacak slçütlerden biri olan ölçülülāk, hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır.Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki ancak durumun gerektirdiği Blçüde kullanılması şartıyla haklı bir temele oturabilir.Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sıırlandırılması kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamına geleceğinden hukuk devletiyle bağdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014).
35. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülüik ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacıgerçekleştirmeye elverişli olmasıni, gereklilik amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdabale ile ulaşılmasının mümktn olmamasını,oranılılık ise bireyin hakkına yapılan mūdahale ile ulaşımak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38; Emrah Yayla [GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020, § 68).
36. Gereksiz başvuruların önlenerek dava sayısımın azaltılması ve mahkemelerin gereksiz yere meşgul edilmeksizin uyuşmazlıkların makul sürede bitirebilmesi amacıyla belli yükümläitakler öngörülebilir. Bu yükümitüiläklerin kapsamını belirlemek kamu otoritelerinin takdir yetkisi içindedir. Öngörülen yükümlülüıkler dava açmayı imkânsız kılmadıkça ya da aşırı derecede zorlaştırmadıkça mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği söylenemez (Serkan Acar, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 39).

37. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptiğı değerlendirmelerde,mahkemeye erişim hakkıı kural olarak mutlak bir hak olmayıp sinırlandırılabileceğini, bu hususta devletlerin takdir hakları gereği bazı düzenlemeler yapabileceğini, bununla birlikte getirilecek sımırlandırmaların hakkın özünü zedeleyecek nitelikte olmaması, meşru bir amaçizlemesi, açık ve ðlçülū olması ve başvurucu tzerinde ağır bir yük oluşturmaması gerektiğini belirtmiştir (Mesut Gūzel, B. No: 2014/5876, 22/9/2016, § 31).

38. Tarafların dava açarken veya yargılama sırasında harç, gider avansı gibi yargılama giderlerini ödemek zorunda bırakılmasına yönelik düzenlemeler mahkemeye erişim hakkına müdahale oluşturmakta ise de abartılı, zorlama veya ciddiyetten yoksun talepleri disipline etmeye yönelik orantıl müdahaleler meşru görülebilir. Ancak bu 

sınırlamaların hakkın Özüne zarar vermeyecek nitelikte, meşru bir amaca dayalı ve kullanılan aracın sınırlama amacı ile oranti oimasi, karu yararının gerekleri ile bireyin haklarıarasında kurulmaya çalışılan adil dengeyi bozacak şekilde birey aleyhine katlamiması zor külfetler yüklememiş olması gerekir (Özkan Şen, §§ 61, 62).

39. Öte yandan temel hak ve özgttrlükleri korumak Öncelikle yargılama makamlarınun görevi olduğundan ve maddi olguları değerlendirmek noktasında bu makamlar Anayasa Mahkemesine göre daha elverişli konumda bulunduklarından, yargılama makamlarının kararlarında gösterdikleri gerekçeler ölçültiük inçelemesinde büyük önem taşır.
(b) İlkelerin Olaya Uygulanmaşı
40. Başvuru konusu davada Mahkemece adli yardım talebinin reddedilmesi üzerine başvurucu tarafindan gerekli harç ve masrafların yatırıldığı ve yargılamanın devam ettiği anlaşılmaktadır.

41. Mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçülüiüğü bağlammda ilk değerlendirilmesi gereken husus elverişlilik kriteridir. Başvurucuların harç ve yargılama gideri ödemekle yükümltı kılımmasımın gereksiz yere dava açılmasımı Önleme amacına ulaşılması yönünden elverişli bir araç olduğu açıktır (Famiye Beğtm ve Mehmet Tahir Beğim,§ 50).

4. İkinci olarak müdahalenin gereklilik kriterini sağlayıp sağlamadığıincelenmelidir. Gereklilik, mahkemeye erişim hakkını en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Yargısal başvurularda ilgililerin harç ve diğer yargılama giderlerini Ödemekle yükümlü kılınmasının mahkemeye erişim hakkını kışıtladığı tartışmasızdır.Bununla birlikte harç ve yargılama giderlerini ödeme yükümlölüğüntn doğduğu ana göre müdahalenin derecesi değişebilmektedir. ligilinin daha yargılamanın başında yargılama giderlerini ödemekle yükfhmiü tutulması ile yargılamamın sonunda yargılama giderlerini Ödemeye mahkûm edilmesi arasında müdahalenin ağırlığı bakrmından önemli farklılık bulunmaktadır. Yargılama giderlerinin dava şartı olarak Öngörülmesinin davanın esası karara bağlandıktan sonra kişinin yargılama giderini ödemekle yükümlü kılımmasma nazaran mahkemeye erişim hakkına daha ağır bir müdahale teşkil edeceği kuşkusuzdur. Bu sebeple yargılama giderlerini ödeme yükümlülüğünün yargılamanın sonuna Ötelenmesinin hakka daha hafif bir müidahale teşkil etmesi sebebiyle tercihe şayan bir yöntem olduğu söylenebilir (Famtye Beğim ve Mehmet Tahir Beğim, § 51).

43. Dava açılırken kişilerin harç ve gider avansını peşin ödemekle yükümlütutulmasına karşın söz konusu yargılama masraflarımın kısmen veya tamamen dava sonunda Ödenmesi durumu gereksiz yere dava açılmasmın önlenmesi amacina hizmet etmeyebilir.Kanun koyucu tarafların davanın hangi aşamasında yargılama giderlerini õdemekle yükümlüolduklarını belirlemede takdir yetkisine sahiptir. Nitekim kanunda; davacı tarafça başvuru harcunın ve maktu harcı peşin, nispi karar harcının da dörtte birinin peşin olarak ödenmesi,yine belirli miktarda gider avansının davanın başında alınması öngörülmek suretiyle mahkemeye erişim hakkı bağlammda araç ve amaç arasında adil bir denge kurulmaya çalışılmıştır.

4. Ekonomik ve sosyal durumları itibarıyla yargılama giderlerini ödeme gücüınden yoksun olan kişilerin sözü edilen masrafları davanın başında ödemekle yükümltı tutulmalarıya da yargılama sürecinde mastaf gerektirecek nitelikteki delillerin dosyaya celbedilmesi için δdeme yapmak zorunda bırakılmaları mahkemeye erişimlerini imkânsız hâle getirebilir veya 

Önemli ölçüde zorlaştırabilir. Yukarıda açıklandığı gibi adli yardım kurumunun tarafların talep ve delillerini ileri sürme, iddialarımı ispat etme imkânlarmı kolaylaştırarak bu suretle yargısal sürece etkili bir şekilde katılımlarmi sağladığı, böylece mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahaleyi daha dengeli hâle getirdiği anlaşılmaktadır.

45. Dava açılırken veya yargılama sırasında taraflardan birine yükletilen harç ve diğer yargılama masraflarının miktarı, ilgilinin ödeme kabiliyeti ve kısitlamanın getirildiği dava aşaması, mahkemeye erişim hakkı yönünden dikkate alınması gereken hususlardır. Bu açıdan somut olay koşullarında õlçülaiük incelemesi yapılırken Mahkeme tarafindan ödenmesi istenen harç ve yargılama giderlerinin başvurucuya aşırı bir külfet oluşturup oluşturmadıği, bu yükümiülöğün kaldırılmasımın yolu olan adli yardımla ilgili verilen ret kararının gerekçesinin yeterliliğinin de değerlendirilmesi gerektiği açıktır.
46. Somut olayda başvurucunun adli yardım talebi Tensip Tutanağı ile reddedilmiştir. Başvurucu 1.713 TL tutarındaki yargilama harç ve masraflarını itiraza ilişkin talebin reddinden iki gün sonra Ödemiştir. Itirazi inceleyen Mahkeme, başvurucunun Üzerine kayıtlı altı taşınmaz olduğumu gözeterek "fakirlik belgestnin davacının mali durumumun tespiti için yeterli olmaması" nedeniyle adli yardım talebinin reddinin usul ve yasaya uygun olduğunu belirtmiştir. Yargılamanın taraflarca hazırlama ilkesine uygun olarak yürütüleceği gerçeğine ve adli yardım talebinde bulunan kişinin mali durumuna ilişkin belgeleri mahkemeye sunma zorunluluğuna rağmen başvurucu adli yardım talep ettiği dava dilekçesinde taşınmazlardan söz etmemiştir. Başvurucu, dava dilekçesinde adli yardım talebine dayanak olarak fakirlik belgesi sunmuş ve hastalığı nedeniyle çalışacak durumda olmadiğıni, bu nedenle kendisinin ve ailesinin geçimini idame ettiremediğini belirtmiştir.Başvurucunun mental retardasyon hastalığı nedeniyle kısıtlandığı vesayet kararından anlaşılmaktadır. Başvurucu, adli yardım talebinin reddine ilişkin olarak verilen karara yaptığıitirazda taşınmazların kira geliri getirmediğini veya ekime elverişli olmadığını belirtmiş ve ayrıntılı sosyal durum araştırması yapılmasım talep etmiştir. Mahkemenin ve itirazı inceleyen mercinin başvurucu üzerine kayıtlı taşınmazların varlığını adli yardımdan faydalandırma için engel gördüğü, dayanak olarak sumulan çiftçi kayıt sistemine kayıth olmadığını belirten belge ile fakirlik belgesinin adli yardımdan faydalandırma için yeterli oimadığı tespiti ödenmesi gereken tutarın düştiklüğü karşısında yapılan yorumun başvurucunun önemli ölçüde maddi sıkıntıya düşmeyeceği görüşünü desteklemektedir.

47. Yargılama makamları başvurucunun söz komusu tutarı Ödemesi hâlinde kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştireceği iddiasını desteklemek için muhtarlıktan aldığı belgeye itibar etnemiştir. Kaldı ki başvurucumun dava dilekçesinde Üzerine kayıtlı ikisi bağımsız böltm (mesken) olmak üzere toplam altı taşınmazın varlığıkarşısında bu taşınmazların varlığı hakkında adli yardıma kabule şayan özellikleri ve taşınmazların değeri konusunda itiraz dilekçesinde itirazı kabul etmeye yetecek bir açıklama yapmadığı da gözetilerek söz konusu taşınmazların değersizliği veya tarıma elverişsizliği dışında dinlenebilir bir iddia ōne sürmediği görüimektedir. Bu durumda davanın niteliği de gözetilerek mahkemeye erişimine yapılan müdahalenin gözetilen meşru amaç ile korunmak istenen hak yönünden gerekli ve orantılı olmadığı söylenemez. Bu durumun başvurucu Üzerinde aşırı bir yük oluşturmadığı ve yapılan müdahalenin ölçüsüz olmadığı somucuna ulaşılmıştir.

48. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


VIL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin GEÇICI OLARAK KABULÜNE,
B. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının IHLAL.EDILMEDIĞINE,
D. Adli yardım talebinin kabult ile geçici olarak muaf tutulan 446,90 TL harçtan ibaret yargılama giderinin 6100 sayılı Hukuk Muhakemcleri Kanunu'nun 339. maddesinin (1)numaralı fikrast uyarınca başvurucudan TAHstLINE,
E. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 7/6/2023tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi,