Anayasa Mahkemesinin 25/5/2022 Tarihli ve 2019/20996 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-09-01

1 Eylül 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31940
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR 
HASAN MOR BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/20996Karar Tarihi : 25/5/2022
Başkan ; Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU Kenan YAŞAR Raportör : Ali Erdem ŞAHiN Başvurucu : Hasan MOR 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, bir üniversitede öğretim elemanı olan başvurucunun yürüttüğü derste siyasi konulara girerek ders yürütme görevini gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle kınama cezası ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/6/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3._ Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyłedir:
5. Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesinde öğretim elemanı olarak görev yapmakta olup milletlerarası hukuk dersinin yürütülmesinden sorumludur.

6. Başvurucu ile aynı Üniversitede görev yapan öğretim elemanları M.A., A.T. ve M.D.nin verdiği şikäyet dilekçeleri üzerine başvurucunun yürüttüğü derslerde siyasi konulara girip ders anlatmadığı, öğrencilerin vaktini boşa geçirdiği, devlet büyükleri, amirleri ve öğretim üyeleri aleyhinde konuşmalar yaptığı ve sosyal medya kanalıyla iftirada bulunduğu iddialarıyla başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatılmıştır.

A. Disiplin Soruşturması Süreci 
7. Disiplin soruşturması sürecinde başvurucunun 2016-2017 bahar döneminde yürüttüğü milletlerarası hukuk dersine kayıthı 519 öğrenciden sondaj çalışması yoluyla 16öğrenci belirlenmiş ve anılan öğrencilerden 9'u beyanda bulunmuştur. Buna göre ifade veren öğrenciler M.O. ve A.P. başvurucunun Cumhurbaşkam hakkında küçük düşürücü ifadeler kullandığınu, $.Ç. ve Ş.B.F. başvurucunun derste kullandığı ifadelerin ders kapsamında olduğunu, dersin bütünlüğünü bozmadığıni, diğer öğrenciler ise başvurucunun Cumhurbaşkanı'na ve eşine yönelik herhangi bir ifade kullandığını duymadıklarını ancak katıldıkları ders veya derslerde başvurucunun sıklıkla dersle alakası olmayan siyasi konulara girdiğini beyan etmiştir.

8. İfadesinde başvurucu; sosyał medyayı Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ile mücadele aracı olarak kullandığını ve amnacının bu yapıyla ilgili kişileri deşifre etmek olduğunu, Facebook'ta yaptığı paylaşımda adı geçen şahısların daha önce yayının engellenmesi talebiyle savcılığa şikäyette bulunduğunu ve şikâyet hakkında takipsizlik kararıverildiğini, yaptığı paylaşımın görevi ile ilgisi olmadığıni, hakkında açılan soruşturmanın yalan ve düzmece iddialara dayandiğıni belirtmiştir.

9. Soruşturma sonucunda başvurucunun bașta Cumhurbaşkani ve eşi olmak üzere siyasi kişilere yönelik eleştirilerde bulunduğu iddiasının yeterince temellendirilemediği ancak derslerde kapsam dışı siyasi konulara sıklıkla girdiği ve bazen bir ders boyunca tamamen siyaset konuştuğunun õğrenci beyanlarıyla sabit olduğu gerekçesiyle başvurucunun ders yürütme görevini gereği gibi yerine getirmediği ve siyasi eleştirilerde bulunduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu bağlamda başvurucu hakkında 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fikrasının (B) bendinin (a) alt bendi uyannca kıama cezasının uygulanmasına karar verilmiştir. Başvurucu, anılan disiplin cezasına itiraz etmiş ancak itirazın reddine karar verilmiştir.

B. Başvurucunun Disiplin Cezasına İlişkin İşleme Karşı Açtığı İptal DavasıSüreci 

10. Başvurucu, hakkında tesis edilen disiplin cezasinın iptali istemiyle Konya 2.Ídare Mahkemesinde (Mahkeme) dava açmıştir. Mahkeme, dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Kararı ilgili kısmı şöyledir:
"Somut olayda davacının, 2016-2017 Baħar döneminde Milletlerarası hukuk dersine girdiği, dava konusu edilen disiplin cezasının da bu derste siyasi konulara girip ders antatmamak, ders verme görevini gereği gibi yürütmemek füillerinden verildiği görüldüğünden, öncelikle, Milletlerarası hukuk dersinin güncel siyasi olaylar ve dışpolitikayla ilişkisi irdelenmelidir.

Milletlerarası Hukuk dersinin içeriğinin; milletlerarası antlaşmalar, milletlerarasıteamül hukuk kurallari, toplumsal düzen kuralları ve milletlerarası hukuk ilişkileri,uluslararası örgütler, uluslararası insan hakları hukuku. devletterin utuslararasıanlaşmazlıklarının çözümü, deniz hukuku, hava sahasi, kara sahasi, kita sahanlığı,münhasır ekonomik bölge vs. konularından oluştuğu, dersin, ulustararası hukuk düzeninin kurucu unsurłarıni, uluslararası hukuk kişileri arasındaki karşılıklı etki ilişkilerini dikkate alarak güncel gelişmelerle birlikte açıkłamayı amaçladığı, dolayısıyla bu dersin, özünde.uluslararası politikanının hukuki zeminini oluşturđuğu somucuna varilmıştır.

Bu durumda, milletlerarası hukuk dersinin. dış politika ve devletlerin işleyişini ilgilendiren güncel siyasi gelişmelerle iç içe geçmiş vaziyette ołmasından ve bu ders anlatılırken ülkenin güncel siyasi olaylarının irdelenmesinin dersin doğası gereği zorunlu olmasindan dolayı davacınin fillerinin bu kapsamda bulunduğu açık olup soruşturma raporu ve dosya kapsamında disiplin suçu oluşturabilecek bir fiili olmadığından, davact hakkında tesis edilen disiplin cezasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır."
11. Davalı idare, iptal kararına karşı istinaf talebinde bulunmuştur. Konya Bölge İdare Mahkemesi 3. Ídari Dava Dairesi (Daire)10/4/2019 tarihinde, başvuru konusu eylemin sübuta erdiğini belirterek ilk derece mahkemesinin kararının kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Anılan kararın gerekçesi şöyledir:
"Bakılan davada, soruşturma kapsamında ifadesine başvurułan öğrenci beyanlarmdan.davacının dersle ilgisi olmadīğı halde ders dişı siyasi eleştirilerde ve hükümeti eleştiren sðylemlerde bulunduğu, okul yönetimini eleştirdiği, öncelikli ve asıl görevi ders amlatmak ve dersle ilgiti gerekli ve doğru bilgileri aktarmak olan davacmın alman ifadelerden ders dışında siyasi konulara_ girmek ve eleştirilerde bulunmak suretiyle dersten uzaklaştığıanlaşıldığıdan, sübut bulan fiilinin karşılığı olan yasa hükmü uyarınca kınama cezası ile cezalandırılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykırılık, istinaf başvurusuna konu mahkeme kararında ise hukuki isabet bulunmađığı sonuç ve kanaatine varıłmıştır".
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
12. Başvuru konusu olay tarihinde yürürlükte olan 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayıhıYükseköğretim Kanunu'nun "Disiplin ve Ceza İşleri"ni düzenleyen "Dokuzuncu Bölüm"ünün "Genel Esaslar" başlıkhı 53, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
#


b. (Değişik: 2/12/2016 - 6764/26 md.) Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlari, memur ve diğer personeline uygulanabilecek disiplin cezaları uyarma,kınama, ayliktan veya ücretten kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarıdır.

(2) 657 sayılı Kanundaki fillere ilave olarak bu Kanun kapsamındaki kamu görevlileri için kınama cezasını gerektiren filler şuntardır:..,
13. 657 sayılı Kanun’un “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” kenar başlıkh 125. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasım gerektiren fiil ve haller şunlardır:

B- Kınama: Memura, görevinde ve davranşlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

Kınama cezasını gerektiren fil ve haller şunlardır:
a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yaplmasinda, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevte ilgili resmi helge,araç ve gereçlerin korunması, kullanłması ve bakımında kusurlu davranmak."
14. Anayasa Mahkemesi somut olayda uygulanan kurala (bkz. § 13) yollama yapan "657 savılı Kanundaki fiillere ilave olarak" ibaresini (bkz. § 12) 10/4/2019 tarihti ve E.2017/33, K.2019/20 sayılı kararyla iptal etmiş ve kararın Resmi Gazete'de yayımlanmasından başlayarak dokuz ay sonra yürürlüğe girmesine hükmetmiştir. Anılan kararın gerekçesi özetle şöyledir:
"Bu durumda öğretim eleman, memur ve diğer personelden oluşan yükseköğretim kurumları kamu personeline ilişkin disiplin kuralları öngörütürken kanun koyucu tarafindan bunlar arasında görevin niteliğinden kaynaklanan ve Anayasa tarafindan öngörülen ayrım ve farklilıkların dikkate alınmayarak öğretim elemanları ile memur ve diğer personelin tümüyle aym kurallara tabi kılınması ve dava konusu ibareler yoluyła öğretim elemanlarının disiplin sorumluluğu kapsamına 657 sayılt Kanun'da sayılan fillerin tamamının dähil edilmesi, Anayasa'da bu kişiler için öngõrülen güvencelerle örtüşmediği gibi gerek uygulayıcılar gerekse disiplin kurallarının muhatapları yönünden birtakım belirsizliklere de yol açtığından đava konusu kuralların Anayasa'nın 2. 27. ve 130.maddeleriyle bağdaşmadığı sonucuna ulaşılmıştır."
B. Uluslararası Hukuk 
15. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AfHM), Mustafa Erdoğan/Türkiye (B. No:346/04, 39779/04, 27/5/2014 § 40) kararında ifade özgürlüğünün yanında akademik özgürlüklere ilişkin şu değerlendirmelerde bulunmuştur:
"…. Mahkeme ayrıca, akademik özgürlüğün (örneğin bkz. Sorguç / Türkiye, B. No:17089/03, 23/6/2009. § 35 ve yukarida anılan Sapan / Türkiye, B. No: 44102/04, 8/ 6/2010,§ 34) ve akademik çalışmaların önemini vurgulamuştır (bkz. Aksu / Türkiye [BD], B. No:4149/04 ve 41029/04, 15/3/ 2012. § 71 ve Hertel / Ísviçre, B. No: 25181/94, 25/8/1998. § 50Hüküm ve Karar Derlemeleri 1998-V1). Bu bağlamda. araştırma ve eğitimde akademik özgürłüğün, ifade ve eylem őzgürlüğü, bilgi yayma őzgürlūğü, araştırma yapma ve bilgiyi ve gerçeği kısıtlama olmaksızı kitlelere iletme özgürlüğünü güvence aluna almasıgerekmektedir (bkz. Avrupa Konseyi Parlamenterler Meclisi'nin 1762 (2006) sayılıt Tavsive Karari). Dolayısıyła, akademisyenlerin araştirma yapma ve bulgułarımı yayımlama özgürlüğüne getirilen kisitlamaların dikkatli bir incelemeye tabi tutulması Mahkemenin içtihadıyła tutarhıdır (bkz. yukarıda anılan Aksu/Türkiye [BD], § 71). Ancak bu özgürlük.akademik veya bilimsel araşurmayla smırli olmayıp, aynı zamanda akademisyenterin araştırma, mesleki uzmanlık ve yeterlilik alanlarındaki görüş ve fikirlerini -söz konusu görülşve fikirler tartişmalı olsa veya rağbet görmese dahi- ifade etme özgürlüğünü de kapsamaktadır..,"
V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
16. Anayasa Mahkemesinin 25/5/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları
17. Başvurucu; akademik faaliyetleri kapsamındaki milletlerarası hukuk dersinde teorik bilgilerin yanı sıra pratik işleyiş ile ilgili somut örnekler de verdiğini, dersin muhtevasıgereği uluslararası ilişkiler ve politikayla iç içe geçtiğini belirterek ders işleyişi üzerinden uygulanan disiplin cezasıın kişinin maddi ve manevi varhğının korunması ve geliştirilmesi hakkını, akademik Özgürlüğünü ve ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme 
18. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Taħir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun Anayasa'nın 17., 26. ve 27.maddelerinin ihlal edildiği iddiasının Anayasa'nın "Bilim ve sanat hürriyeti" kenar başlıklı27. maddesi ışığında, Anayasa'nın 26. maddesinde koruma altina alınan ifade özgürlüğükapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

19. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak “Düşünceyi açıkłama ve yayma hürriyeti’ kenar başlīkhı 26. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Herkes, dúşünce ve kanaatlerini söz, yazi, resim veya haşka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hürriyet resmi makamların müdaħalesi olmaksızın haber veya fikir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanılması, …kamu düzeni, başkalarınin haklarıın... korunması... amaçlarıyla sıırlanabilir...

Düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetinin kullanımasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunta düzentenir."
20. Anayasa'mın “Bilim ve sanar hürriyetī” kenar başhıkh 27. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, bilim ve sanatı serbestçe öğrenme ve öğretme, açıklama, yayma ve bu alanlarda her türlü araştırma hakkına sahiptir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
21. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunımadığı anlaşılan düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlğı
22. Anayasa'nın 26. maddesinin birinci fikrasi, ifade özgürlüğüne içerik bakımından bir sınırlama getirmemiştir. İfade özgürlüğü siyasi, sanatsal, akademik veya ticari 

dūşünce ve kanaat açıklamaları gibi her türlü ifadeyi kapsamaktadır (Ergün Poyraz (2) [GK],B. No: 2013/8503, 27/10/2015, § 37; Önder Balikçi, B. No: 2014/6009, 15/2/2017, § 40;Mehmet Aksoy [GK], B. No: 2014/5433, 11/7/2019, § 61).

23. ifade özgürlüğünün alt dalı olan bilimsel ifade özgürlüğü, bilim insanın çalışmalarmı özgürce yürütebilmesini veya bilimsel eserlerinin yaygınlaştırıimasını ve buna devlet veya başka bir kişi tarafindan müdahale edilmemesini güvence altıņa alır. Dolayısıyla devletin bilimsel ifade özgürłüğü karşısında negatif ve pozitif yükümlülükleri bulunmaktadır.Buna göre başvurucunun yükseköğretim kurumuna bağlı olarak işlediği bir derste siyasi konulara girerek ders yürütme görevini gereği gibi yerine getirmemesi nedeniyle kınama cezası ile cezalandırılmasının başvurucunun bilim özgürlüğü kapsamında ifade özgürlüğüne yönelik bir müdahale olduğu değerlendirilmiştir.

b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
24. Yukarida anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 26. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa’nin 13. maddesinin ilgili kismi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler,.…. yalnizca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sinrlanabilir. Bu sinırlamalar,.…. demokratik toplum düzeninin... gereklerine... ilkesine aykiri olamaz.

25. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nin 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

26. Eldeki başvuruda öğretim elemanı olan başvurucunun 2547 sayılı Kanun'un 53.maddesiyle yollama yapılan 657 sayılı Kanun'un 125. mnaddesinin birinci fikrasının (B)bendinin (a) alt bendine göre disiplin cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir. Bununla birlikte 2547 sayılı Kanun'un 53. maddesinin yollamaya cevaz veren ilgili kismı Anayasa Mahkemesi karanyla iptal edilmiştir (AYM, E.2017/33, K.2019/20, 10/04/2019). Anilan kural her ne kadar idari işlem ve yargılama sürecinde yürürlükte ise de Anayasa Mahkemesinin daha sonra alınan söz konusu iptal kararını somut olayda gözardı etmesi mümkün değildir. Ancak soınut olaya ilişkin aşağıdaki değerlendirmeler gözönüne alındığında mevcut başvurunun koşullarında müdahalenin yapıldığı tarihte yürürlükte olan ilgili normun kanunla smurlama ölçütünü karşılayıp karşılamadığına ilişkin nihai bir değerlendirme yapmaya değil müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığının belirlenmesine ihtiyaç olduğu kanaatine ulaşılmıştır. Bu sebeple mevcut başvuruda müdahalenin kanuniliği hususunda kesin bir sonuca varmaya gerek olmadığıdeğerlendirilmiştir (benzer bir değerlendirme için bkz. Cahit Baybariz ve Edep Tekin, B. No:2015/15091, 22/7/2020, § 30).

27. Bununla birlikte anılan müdahalenin öğretim elemanlarının dersi yürütme görevini gereği gibi yerine getirmesini sağlayarak kamu hizmetinin nesnelliğinin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı anlaşılmıştır.
28. Bilim özgürlüğü en eski ve köklü özgürlük alanlarından biri olarak insan onurunun ve değerinin temelinde yer alan düşünme, merak etme, arama ve ona uygun 

faaliyette bulunma eğiliminin bir sonucudur. İnsanlık ancak bu özgürlük alanının varlığıhâlinde doğru bilgiyi sorgulayabilecektir. Dolayısıyla ifade özgürlüğünün sahip olduğu güvencelerin yalnizca doğru olduğu kabuł edilen ifade ve bilgilerle sınırlı olmadiğinin farkında olunmasi gerekir (Mutia Canan Karatay, B. No: 2018/6707, 31/3/2022, § 33).Nitekim bilim özgürlüğü, Anayasa'nın 27. maddesinde özel olarak düzenlenmiştir. Anılan maddeye göre herkes öğrenme, öğretme, açıklama, yayma ve araştırma hakkına serbestlik temelinde sahiptir. Bu anlamda öğretim elemanlarının yürüttükleri derslerde, ilkesel olarak Anayasa'da ifadesini bulan Öğretme hakkı kapsamında ifade serbestliğine sahip olduğu söylenebilir.

29. Bununla birlikte bahse konu ilkesel serbestliğin Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin sağlanması gibi istisnalara tabi olduğu hatırda tutulmalıdir. Bu nedenle mesele öğretimin nesnelliği olduğunda subjektif olarak nitelendirilebilecek yorumlara mahal vermeme ve öğretimde standardı sağlama adına öğretim elemanlarından dersle ilgisi olmayan tartışmah konulari, dersin kapsamı dişında bırakmalarıhususunda asgari özeni göstermeleri beklenebilir. Ancak burada kastedilen tartişmah konuların bilimsel sahanın dışına çıkarılması ya da sansürlenmesi değildir. Aksine tartışma,bilimsel sorgulamanın temelini teşkil etmekte ve tüm sistemi beslemektedir. Dolayisıyla öğretim elemanlarının söz konusu yükümlülüğü, dersle hiçbir ilgisi olmayan konulara, ders içeriğinde yer vermemeleri gerektiğine ilişkindir.

30. Belirtildiği üzere bilim özgürlüğü, Anayasa'nın 27. maddesinde özel olarak korunmuştur. Bu bağlamda Anayasa'nın 26. maddesi ve daha özel olarak da 27. maddesi,bilgi ve fikir edinme ve düşünceleri yayma kapsamında bilimsel ifade özgürlüğünü de içerir ve bu anayasal güvenceler somut olay özelinde öğretim faaliyetlerinin gereği gibi yapılmasına olanak sağlar. Meveut başvurunun konusu olan öğretim elemaninın dersi yürütme şekli, eleştirel aklın ve bilimsel sorgulamanın devamlılığını sağlama fonksiyonu nedeniyle demokratik bir toplum için büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle devlet, öğretim faaliyetinde bulunan kişilerin ifade özgürlüklerine gereksiz müdahalelerde bulunmama yükümlülüğü konusunda daha hassas davranmalıdır.

31. Devlet bu amaçła ifade özgürlüğünü kısıtladığında ise uygulanan tedbirin zorunlu bir ihtiyaç baskısına karşılık geldiğini ve orantılı olduğunu göstermelidir. Kamu gücünü kullanan organlar ve mahkemeler zorunlu bir toplumsal ihtiyacın varlığınıdeğerlendirirken belirli bir takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu takdir payı, Anayasa Mahkemesinin denetimindedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi, bir müdahalenin ifade özgürlüğü ile bağdaşıp bağdaşmadığı hususuna karar vermede son mercidir (Kemal Kılıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, § 57; Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri [GK],B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 75; Mutia Canan Karatay, § 36).
32. Yukarıdaki açıklamalar birlikte ele alındığında bir öğretim elemanın söylemleriyle dersin gereği gibi yürütülmesine engel olduğu kabul edilerek müdahale edildiği hâllerde kamu gücünü kullanan organların ve derece mahkemelerin en azından şu değerlendirmelerde bulunmalari beklenir:
- Dersin genel konusunun, kapsamının ve yürütülmesine ilişkin usul ve esaslarin neler olduğunun,
- İfadelerin hangi saik ile kullanıldığının ve kullanıldığı derslerle veya ders saatlerinde işlenen konularla bağlantisının,

- İfadelerin dersin yürütülmesi üzerindeki etkilerinin oldukça açık, spesifik ve tekil olarak ortaya konması gerekmektedir.

33. Somut olayda başvurucunun yürütmekte olduğu uluslararası hukuk dersinde sarf ettiği siyasi söylemlerinin dersin belirlenen usul ve esaslara uygun işlenmesine aykırı olduğu gerekçesiyle başvurucu hakkında disiplin cezasına hükmedilmiştir (bkz. §§ 7-10). ilk derece mahkemesi olayı değerlendirirken öncelikle dersin konusunu ve içeriğini detaylı olarak incelemiş; ardından dersin doğası gereği siyasi gelişmelerle iç içe olduğunu, bundan dolayıders anlatımında ülkenin güncel siyasi durumunun irdelenmesinin zaruri olduğunu belirterek dava konusu işlemin iptaline karar vermiştir. Anılan karar; istinaf yolunda, öğrencilerden alınan ifadelere göre başvurucunun ders dişında siyasi konulara girmek ve eleştirilerde bulunmak suretiyle dersten uzaklaştığının anlaşıldığı gerekçesiyle Daire tarafından kaldırılarak davanın reddine karar verilmiştir (bkz. §§ 10, 11). Buna göre başvurucunun söylemlerinin dersin kapsamı dışında kahp kalmadığı meselesinin uyuşmazlığın temelini oluşturduğu görülmektedir.

34. Eldeki başvuruda öncelikle dersin konusu ve içeriğinin siyasi yönden değerlendirmeler yapmaya elverişli olup olmadığı irdelenmelidir. İlk derece mahkemesi.yukarıda belirtildiği üzere dersin doğası gereği siyasi meselelerie iç içe olduğuna ve dersin işlenişinde siyasi söylemlerde bulunmanın normal karşılanması gerektiğine kanaat getirmiştir. Anayasa Mahkemesi kanaatine göre de ułuslararası hukuk dersi temas ettiği konular itibarıyla siyasi meselelerin odağındadır ve bu anlamda dersin siyasi söylemlerden soyutlanması son derece güçtür. Bununla birlikte uluslararası hukuk ve siyaset arasındaki güçlü bağlantının yapılan ber siyasi yorumu otomatik olarak ilgili dersin bir parçası hâline getirmeyeceği de kabul edilmelidir.

35. Dolayısıyla bilhassa sosyal bilimler alanında kalan derslerin işlenişi hakkında yapılacak bir değerlendirmede siyasi söylemlerin neler olduğunun yan sıra kullanıldığı ders saatinde işlenen konunun bağlam ve kapsamının da münhasıran gözetilmesi hayati önemdedir. Ancak Daire kararında söz konusu değişkenler işığında herhangi bir değerlendirme yapılmamış, soyut olarak başvurucunun siyasi konulara değindiğinin kabul edilmesi dişında tam ve kesin olarak neler dediği ortaya konmamış, başvurucunun anlatımlarınin ders ile ilgisinin bulunmadıği sonucuna salt bir kısım öğrencinin son derece genel ifadeleri üzerinden ulaşılmiştir.

36. Soruşturma kapsamında alnan öğrenci ifadelerine bakıldığında ise beş yüzün üzerinde kayıthı öğrencinin bulunduğu bir derste yalnızca dokuz öğrencinin ifadesine başvurulduğu, söz konusu ifadeler arasında da başvurucunun siyasi söylemlerinin ders ile ilgili olmadığına ilişkin ortak bir görüşün oluşmadığı görülmektedir. Yükseköğretim öğrencileri de birey olarak siyasi görüş sahibi olma, ülke sorunlarıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlere sahiptir. Dolayısıyla bir derste yürütülen siyasi tartışmaların her şartta tüm öğrencilerin düşünce dünyasıa hitap etmesi beklenemez. Bu nedenle öğrencilerin dersin işlenişine ilişkin farklı görüşlerde olmaları anlaşılabilir bir durumdur.
37. Öte yandan öğrencilerin sahip olduklanı değer yargılarına aykırı olsa dahi dersin konusu ile ilgili olması kaydıyla dersin bütünlüğüne katkı sunan eleştirel söylem ve tartışmalara katlanmaları beklenir. Aksi takdirde bilim özgürlüğünün bir parçası olan öğretme hakkını mevcudiyeti tehlikeye girer ve bilimsel sorgulamanın veya şüpheciliğin yerini dogmatik bir bakış açısı alır. Nihayetinde gerek ifadesine başvurulan öğrenci sayısının görece 

azhğı gerekse öğrenciler arasında konuya ilişkin bir fikir birliği olmaması nedeniyle başvurucunun siyasi söylemlerinin dersle ilgisi hakkında kuşkuya yer vermeyecek şekilde objektif bir yargıya ulaşmak şu hālde mümkün değildir.

38. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi önceki kararlarında, açıklanan ve yayılan bir düşüncenin -içeriğinden hareketle- kişiler ve toplum açısından değerli-değersiz veya yararli-yararsız biçiminde ayrıştırılmasının subjektif unsurlar ihtiva edeceği için bu özgürlüğün keyfi biçimde sınırlandırılması tehlikesini doğurabileceğine dikkat çekmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ali Gürbüz ve Hasan Bayar, B. No: 2013/568,24/6/2015, § 42; Önder Bahkçi, § 40; Mehmet Aksoy, § 65). Bu itibarla bir öğretim elemanının ders esnasında aktardığı görüşlerinin öğrenciler veya üniversite yetkilileri açısından ilgisiz, vararsız, kışkırtıcı veya rahatsız edici görülse bile kişilerin subjektif değerlendirmelerinden bağımsız olarak ifade özgürlüğünün korumasında olduğu akıldan çikarılmamalidır.

39. Netice itibarıyla Daire kararında başvurucunun siyasi söylemlerinin dersin belirlenen usul ve esaslara uygun bir şekilde yürütülmesine ne şekilde bir aykırılık oluşturduğu somut olarak ortaya konulmamıştir. Başvuru konusu iddianın yukarda anlatılan bağlamlarda Daire tarafindan ayrıntlı şekilde incelemeye özen gösterildiğinin düşünülmesini sağlayacak herhangi bir unsur da tespit edilememiştir. Başvurunun bütün koşullarıgözetildiğinde başvurucu hakkında kınama cezası verilmesi ile Anayasa'nın 26. maddesinde koruma altında olan ifade özgürlüğüne yapılan müdahalenin daha ağır basan bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediği gibi orantılı da olmadığı sonucuna varılmıştır.
40. Açiklanan gerekçelerle başvuruya konu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahale nedeniyle Anayasanin 26. maddesinde güvence altina ahnan ifade özgürlüğünūn ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
41. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarınin ortadan kaldıtılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken is, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkcmesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihla!kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un S0. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya õzgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamhı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
42. Öte yandan ihlalin niteliği dikkate alınarak başvurucuya 13.500 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDiLEBİLİR OLDUĞUNA,

B._ Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün İHLAL EDÍLDiĞÍNE,
C. Karann bir örneğinin ifade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Konya 2. İdare Mahkemesine (E.2018/950, K.2018/1462) GÖNDERİLMESÍNE,
D. Başvurucuya 13.500 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE, tazminata ilişkin diğer taleplerinin REDDiNE,
E. 364,60 TL harç ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 25/5/2022tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.