Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 Tarihli ve 2018/35788 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-16

16 Aralik 2021 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31691
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
HAYAT ABDULBARİ VE MUHANNED FERDUSİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/35788Karar Taribi : 6/10/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞİrfan FIDAN Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucular : 1. Hayat ABDULBARi 2. Muhanned FERDUSI Başvurucular Vekili : Av. Kemal EKMEN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, kamu makamları tarafindan gerekli önlemlerin alınmaması sonucu meydana gelen ölüm olayına ilişkin olarak açılan tam yargı davasının süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 22/1 1/2018 tarihinde yapıłmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucu Hayat Abdulbari'nin oğlu, Muhanned Ferdusi'nin ise kardeşiolan Suriye Arap Cumhuriyeti vatandaşı, 1/1/1993 doğumlu, olay tarihinde 22 yaşında olan M.F.,Adana/Karataş Halk Plaji'nda bulunan kale direğinin başına düşmesi sonucu 25/9/2015tarihinde hayatını kaybetmiştir.

A. Olayla İlgili Olarak Yūrūtülen Ceza Soruşturması Süreci 
9. Olayla ilgili olarak Karataş Cumhuriyet Başsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılığı)tarafindan yürütülen soruşturma kapsamındaki otopsi sonucunda õlümün künt kafa travmasına bağlı yüz, kafa kaide kemik kırıkları ile birlikte beyin kanaması sonucu meydana geldiği tespit edilmiştir.

10.Olay Yeri Ínceleme ekibi tarafından olay yeri incelemesi yapılmış, olay yerinin basit krokisi çizilmiş, olay yeri fotoğrafları çekilmiştir.

11. Başvurucu Hayat Abdulbari'nin 25/9/2015 tarihinde Karataş İlçe Emniyet Amirliğinde (İlçe Emniyet Amirliği) tercüman vasıtasıyla vekili bulunmadan, müşteki olarak beyanı alınmıştır. Beyanın ilgili kısmı şöyledir:
"..Denize girmek amaçlı oğlum [M.j. kız kardeşim ve kız kardeşimin eşi ile birlikte geldim. Bulunduğumuz plajda futbol sahası vardi, kum üzerinde bulunan kale direğine oğlum [M.nin] sallanmak amaçlı tutunduğunu da gördüm, oğlum birkaç kez kale direğinde bu şekilde sallandı. Öğleden sonra ben denizde bulunuyordum, oğlum [M.] denizde değildi,oğlum kale direğinin oralarda gördüm kısa bir müddet sonra oğlumun bulunduğu yerde toplanan kalabalık gördüm ve hemen denizden çıkarak oğlumun yanına doğru gittiğimde oğlum yerde hareketsiz bir şekilde yatıyordu .. kale direği oğlumun başına çarpmış, kale direği oğlumun başının üzerine düşmüş, kale direği oğlumun başının üzerinde duruyordu...Bu konu ile ilgili kimseden şikayetçi değilim..."
12. İlçe Emniyet Amirliği tarafindan 29/9/2015 tarihinde plaja Karataş Belediyesi (Belediye) görevlilerince futbol oynanması amacıyla kale direklerinin karşılıklı olarak yerleştirildiğinin tespit edildiğibelirtilerek söz konusu direkleri yerleştirenBelediye görevlisinin kimlik bilgilerinin iletilmesinin talep edilmesi üzerine Belediye tarafından 9/10/2015 tarihli yazı ile bir festival kapsamındaki turnuva için kurulan kale direklerini kum üzerine karşılıklı olarak yerleştirmekle görevli kişinin Garaj Amiri M.A. olduğu bildirilmiştir.
13. M.A.nın Ilçe Emniyet Amirliğinde, şüpheli olarak alıman 13/10/2015 tarihli ifadesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...plajda bulunan kale direklerini garaj amiri olarak benim sorumluluğumda dikildi.bu kale direkleri burada düzenlenen plaj fubolu turnuvası için dikildi daha sonra bu kale direkleri turnuva bittikten sonra tekrar garaja kaldırmak istedik ancak son bir maçolduğundan bu kale direklerini kepçe ile sökerek sahile tekrar maç olacağı için kenara kimseye zarar verm[eyejcek, üstū örtülü bir şekilde bıraktık, daha sonra bu kale direklerini kimin kaldırarak kumsala diktiğini bilmiyorum, daha sonra bu kaza olduktan sonra biz kale direklerini diktik ve bahse konu maç oldu maç olduktan sonrada sahilden kaldırdık ve stada götürdük, bu kale direklerini kaza öncesinde kim veya kimler tarafindan dikildi bilmiyorum bu direkler bir veya iki kişi ile dikilecek bir ağırlıkta değildir en az 7-8 kişinin kaldırıp dikebileceği bir direktir, bu olay ile ilgili olarak benim bir kusurum yoktur.."

14. Soruşturma sırasında is güvenliğiuzmanından temin edilen 9/11/2015 tarihli bilirkişi raporunun ilgili kısmı şöyledirı

"
.••
a) Mahkeme dosyasındaki kroki bilgileri ve ekindeki cd'de bulunan olay yeri resimlerine göre kazaya neden olan futbol kale direği ekipmanın;
Turnuva maçı için stattan kumsala getirilerek kullanılmasında yasal bir sakınca olmadığı.

Seyyar (taşınabilir) şekilde farklı ebatlarda demir borulardan 575 Santimetre genişliğinde, 233 santimetre yüksekliğinde ve 133 santimetre derinliğinde dikdörtgen prizma köşegen ayırtları görünümü şeklinde yapılmış kale direği ağ bağlama ekipmanı olduğu.
Ekipmanın kullanım amında herhangi bir vere sabitlenmesi gerekmediği. üzerine kale ağı bağlanarak istenilen yere konulup, konulduğu şekilde ağ takılarak futbol kalesi olarak kullanıldığı.

Ayrıca ağırlığının bir veya iki kişi tarafindan taşınamayacak kadar büyük, fiziksel olarak da normal kullanım şartlarında kendiliğinden devrilmeyecek şekilde dengeli yapılmışolduğu.

b) Kale direği ekipmanın Karataş Belediye Garaj Amiri [M.A.nın] kontrolünde plaja getirildiği, turnuva bittikten sonra daha sonra yapılacak bir maç için, plajdan stada götürülmeyip, plajda uygun bir yere kaldırılıp üzerinin örtüldüğū, sonrasında bilinmeyen bir şekilde, kimler olduğu belli olmayan kişiler tarafindan tekrar plaj kumsalına getirildiği plaj kumsalında belediye yetkililerinden habersiz gelişi güzel kullanılmaya başlandığı ve bundan sonra kazanın meydana geldiği.

c) Kazanın oluşu ile Suriye uyruklu iki kardeşten başka tanığın bulunmadığı, tanık ifadelerinde olay gördüklerini söylemelerine rağmen kale direğinin devrilmesine etki eden husus hakkında ifadelerinde hiçbir bilginin bulunmadığı. a) bendinde açıklandığı şekilde kale direğinin fiziksel yapısı değerlendirildiğinde, kale direğinin normal şartlarda devrilmesinin mümkün olmadığı, mutlaka birilerinin yani ya plajda bulunan diğer kişilerin,(kazalı [M.F.nin] kazadan önce kale direği üzerinde salınma yaptiğı gibi) kale direğine tutunarak salınması sonucu mu devrildiği yada başka bir fiziksel güç etkisi altmda mıdevrildiği, Ancak bu fiziksel gücün, kale direğinin ağırlığına paralel dengeli yapısından dolayı, herkesin denize girebildiği bir ortamda esen rüzgar kuvvetinin olamayacağırüzgardan başka bir gücün etki etmiş olabileceği kanaatini oluşturduğu.
Kale direği ekipmanın;
Turnuva maçı için stattan kumsala getirilerek kullanılmasında yasal bir sakınca olmadığından, Normal kullanım şartlarında, amaca uygun kullanıldığında fiziksel olarak yapısının kendiliğinden devrilmeyecekşekilde dengeli yapılmış.

Turnuva maçından sonra kumsaldan uygun yere kaldırılmış ve üzerinin kapatılmışolmasına rağmen, sonrasında [M.A.nın] bilgisi dışmda kim olduğu bilinmeyen kişiler tarafindan yerinden alınarak kumsala tekrar getirilmiş, olmasından dolayı.

Görevi gereği kale direğini plaj kumsalına getiren ve turnuva sonrası kaldiran KarataşBelediyesi Garaj Amiri [M.A.nın]

Ve Kazalı [M.F.nin] ise kale direği altında oturmasının, ortamın halk plajı olmasından dolayı bir sakıncasının veya yasal bir yasağın bulunmamasından dolayi, kazanın oluşunda her ikisinin de bir kasıt kusur ve ihmallerinin bulunmadığı.

Ayrıca, Cumhuriyet Başsaveılığı dosyasındaki ifade, belge ve bilgilere göre: kazaya neden olan kale direği ekipmanın, kimler tarafindon tekrar plaja konulmasının. plajda gelişi güzel kullamlmasının ve devrilmesine neden olan fiziksel gücün tespit edilememişolmasından dolayı başka bir kişi, kurum ve kuruluşun kasu kusur ve ihmalinin de bulunmadığı.

Görüş ve kanaatimle..."
15. Cumhuriyet Başsavcılığı 2/12/2015 tarihinde taksirle ölüme neden olma suçundan M.A. hakkında kovuşturmaya yer olmadığı kararı vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmışöyledir:
Suriye uyruklu ölen [M.F.nin] 25/09/2015 Tarihinde saat:17.45 sıralarında Karataşilçesi merkezinde... plajda futbol kale direğine, direkte bağlı bulunan ip yardımıyla asılarak sallandığı, sallanırken kale direğinin ölenin uyguladığı kuvvet ile ölenin üzerine devrildiği ve ölenin başından yaralandığı, olay yerine çağrılan ambulans ile Karataş Devlet Hastanesi'ne kaldırıldığı, buraca yapılan tüm tıbbi müdahalelere rağmen kurtarılamadığı ve ex olduğu, Karataş Devlet Hastasenide yapılan ölù muayene işlemi neticesinde: kesin ölüm nedeninin tespiti amacıyla klasik otopsi yapilmasına karar verildiği, ölenin cesedi üzerinde yaplan klasik otopsi iştemleri neticesinde Adana Adli Tıp Grup Başkunlığınca tunzim olunan 04/11/2015 Tarihli otopsi raporuna göre: Kişinin ölūmünün künt kafa travmasıma bağlı kafa kaide kemik kırıkları ile birlikte beyin kanaması sonucu meydana geldiğinin belirtildiği, olay yerinde ölenin ölümüne neden olan kale direklerinin Karataş Belediyesi'nde garaj amiri olarak görev yapan şüpheli [M.A.nın] sorumluluğunda olduğu,
Şüphelinin alinan ifadesinde:.. beyan ettiği.
Şüphelinin meydana gelen ölüm nedeniyle kusurumun bulunup bulunmadığı yönünde soruşturma dosyasunın bilirkişive tevdii edildiği. İs Güvenliği Uzmanı... tarafindan tanzim oluman 09/11/2015 Tarihli bilirkişi raporuna gôre: Garaj amiri[M.A.nan] ve kazuli [M.F.nin] kazonın oluşumunda herhangi bir kast veya kusurtarın bulunmadığmm belirtildiğí,
Ölenin velisi Hayot Abdulbari'nin oğlumun ölümü ile herhangi bir şikayetinin olmadığın, olaydan önce oğlu [M.nin] kale direğine sallanmak amaçhı tutunduğunu gordüğümü beyan ettiği, tamklarm da ölenin başmna kale direğinin dūştüğünü gördüklerini beyan ettiklerí,
Somut olayda ölenin kendi kusurlu horeketi neticesinde yaşamım yitirdiği, şüphelinin meydana gelen oloyda herhangi bir kusur veya ihmalinin bulunmadiğı, şüpheli açısındun taksirle ölüme neden olma suçunun yasal unsurlorının oluşmadiğı tum dosyo kapsummdan anlaşımakla:

Şüpheli hakkmnda atılı suçtan suçun unsurlarıın oluşmaması nedeni ile kamu adına KOVUŞTURMA YAPILMASINA YER OLMADIĞINA,
Kararın şikayetinin bulunmaması nedeniyle mağdura TEBLiĞiNE YER OLMADIĞINA..."
16. Soruşturma dosyasının incelenmesinden başvurucuların yürütülen soruşturmaya katıldıklarına, soruşturmanın seyrinden bilgisahibiolduklarına,bildirdikleri7/6/2017tarihinden önce soruşturma dosyasından bilgi/belge temin ettiklerine dair herhangi bir belgeye rastlanmamıştır. Kovuşturmasızlık kararında da belirtildiği üzere, başvurucu Hayat Abdulbari beyanında olayla ilgili kimseden şikâyetçi olmadığını belirttiğinden kovuşturmasızlık kararının başvurucuya tebliğ edilmediği anlaşılmaktadır.
B.Olayla İlgili Olarak Görülen Tam Yargı Davası Süreci 
17. Başvurucuların başvuru formunda bildirdiklerine göre başvurucu Hayat Abdulbari'nin işyerinden Türkçe ve Arapça bilen bir arkadaşıyla birlikte 7/6/2017 tarihinde Cumhuriyet Başsavçılığına başvurarak soruşturma dosyasının bir örneğini temin etmesi üzerine başvurucu, olay hakkında kovuşturmasızlık kararı verildiğini öğrenmiş ve bu kararıtemin etmiştir.

18.Başvurucular vekilleri aracılığıyla sundukları 8/8/2017 havale tarihli dilekçeyle,kovuşturmasızlık kararımın kendilerine tebliğ edilmediğini, soruşturma dosyasının örneğini aldıkları tarihte kovuşturmasızlık kararından ve yakınlarının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediyeye ait olduğundan ve direklerin Belediyede görev yapan Garaj Amiri M.A.nın sorumluluğunda olduğundan haberdar olduklarını belirterek Belediyeden maddi ve manevi zararlarının tazminini talep etmiştir.

19. Başvurucular, talebin zımnen reddedilmesi üzerine 11/1/2017 tarihli dilekçeyle Adana 3. Idare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) tam yargı davası açmıştır. Başvurucular dava dilekçesinde, kale direğinin yakınlarının üzerine düşmesi sonucunda vefat ettiğini,soruşturmada kovuşturmasızlık kararının kendilerine tebliğ edilmediğini, soruşturma dosyasımın örneğini aldıkları tarihte kovuşturmasızlık kararından, yakınlarının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediyeye ait olduğundan ve direklerin Belediyede görev yapan Garaj Amiri M.A.nın sorumluluğunda olduğundan haberdar olduklarını yinelemiştir. Başvurucular dilekçede ayrıca soruşturma kapsamında alınan bilirkişi raporunda kimsenin olayda kusuru bulunmadığı tespitine yer verilmiş olsa da tam yargı davasında bu raporla bağlı olunmadığım,yeniden kusura dair rapor temin edilebileceğini, Belediye görevlileri tarafından plaja getirilen kale direğinin üzerine düşmesi sonucunda yakınlarının õlümünde Belediyenin hizmet kusuru bulunduğunu ifade etmiş; başvurucu anne Hayat Abdulbari için 1.000 TL maddi, 50.000 TL manevi, kardeş Muhanned Ferdusi için 50.00o TL manevi tazminatın õdenmesini talep etmiştir.

20. Idare Mahkemesi 10/5/2018 tarihinde davanın süre aşımından reddine karar vermiştir. Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:

Uyuşmazlıkta, davacılar murisinin 25.09.2015 günü gerçekleşen ölüm olayı ile ilgili olarak Karataş Cumhuriyet Başsavcılığı'nın.., adli tahkikat başlatıldığı, Mahkememizin 13.03.2018 günlü ara kararı ile celp edilen soruşturma dosyasıın incelenmesinden:soruşturma kapsamında velisi sıfatıyla ifadesine başvurulan davacı Hayat ABDULBARİ'nin oğlunun ölümü ile ilgili olarak kimseden şikayetçi olmadığını bevan etmesi nedeniyle soruşturma sonucu verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair 02.12.2015 günlü kararın kendisine tebliğ edilmediği, söz konusu kararın üzerinden 1,5 yıldan fazla bir süre geçtikten sonra davacılardan Hayat ABDULBARI'nin oğlunun ölüm olayı ile ilgili tahkikat dosyasından suret almak üzere 07.06.2017 günlü dilekçesi ile Karataş Cumhuriyet Başsavcılığına başvurduğu, aynı gün dosya evraklarının birer örneğinin verildiği, akabinde murislerinin ölüm olayında hizmet kusuru bulunduğundan bahisle tazminat istemi ile 08.08.2017 günū davalı idareye başvuruda bułunulduğu, bu başvuruya 60 gün içinde yanıt verilmemesi üzerine 11.10.2017 günü bakılmakta olan davanın açıldığı görülmekle hirlikte davacıların tazminat istemlerine dayanak olan ölüm olayım ve olaya sebebiyet veren olguları olay tarihi olan 25.09.2015 günü itibari ile Öğrendikleri açıktır.
Bu durumda, davacıların hak ihlaline yol actığını öne sürdükleri ölüm olayınıöğrendikleri 25.09.2015 günün itibaren 1 yil içinde idareve haşvurarak zararlarının tazminini istemeleri bu başvurunun tamamen ve kismen reddi üzerine 60 gün içinde davalarımı açmaları gerekirken olayın üzerinden 2 yıla yakın bir süre geçtikten sonra şikayetçi dahi olmadıkları savcılık dosvasından fotokopi talep edilmesi ve akabinde davalıidareye yapılan başvuruya idarece yanıt verilmemesi üzerine açılan davanın süreaşımınedeniyle esasımı inceleme olanağı bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle; davanın 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Yasasımın 15/1-b maddesi gereğince süre aşımı yönünden reddine,.."
21. Başvurucular istinaf dilekçesinde; Cumhuriyet Başsaveılığının 2/12/2015 tarihli kovuşturmasızlık kararının kendilerine tebliğ edilmediğini, Suriye uyruklu olduklarını ve Türkçe bilmediklerini, yakınlarının ölüm tarihinden haberdar olmuşlar ise de ölüm nedeninden haberdar olamadıkların ancak 7/6/2017 tarihinde temin ettikleri kovuşturmasızlık kararının tercüme edilmesiyle yakınlarının ölümüne neden olan kale direklerinin Belediyeye ait olup Belediye garajamirinin sorumluluğunda olduğunu öğrendiklerini belirterek karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. Başvurucular ayrıca yakınlarının ölümüne neden olan kazaya sebebiyet veren eylemin idarenin kusurlu eylemi sonucu meydana geldiğinden 7/6/2017 tarihine kadar haberdar olmamaları nedeniyle dava açma süresinin ölüm taribinden başlatılması yerine zararın o eylemden kaynaklandığınıöğrendikleri 7/6/2017 tarihinin esas alınarak başlatılması gerektiğini, bu nedenle süre aşımından davanın reddedilmesinin hatalı olduğunu ileri sürmüştür.
22. İstinaf talebini inceleyen Konya Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi 26/9/2018 tarihli kararıyla oyçokluğuyla talebi reddetmiştir. Karşıoyun ilgili kısmı şöyledir:
Dava dosyasının incelenmesinden, tazminata konu ölüm olayımn 25/09/2015 tarihinde meydana geldiği, Savcılıkça 02/12/2015 tarihinde takipsizlik kararı verildiği. davacının şikayetçi olmadığı, ancak takipsizlik kararının da davacıya tebliğ edilmediği. bilahare davacının savcılık dosyasım inceleterek 08/08/2017 tarihinde idareye başvurduğu anlaşılmaktadır.


2577 Yasanın 13.maddesi uvarınca, idari eylemler sebebiyle öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl, herhalde olay tarihinden itibaren 5 yil içinde idareye başvurarak tam yargıdavası açılabilir.

Yasa maddesi süre başlangıcı için hak ihlalinde 'öğrenme' tarihini esas almıştır.
Bu bağlamda ihtilaf ele alınacak olursa, davacı Türkçe hilmeyen Suriyeli bir mülteci olup, ölüm olayından sonra hukuki süreç ve yasal haklarını asgari düzeyde bilebilecek seviyede değildir. Nitekim takipsizlik kararı da kendisine tebliğ edilmemiştir. Olaydan yaklaşık 1.5 yıl sonra savcılıktan dosya fotokopisi alınıp, muhtemelen işin hukuki mahiyetini bilen birisine danışarak mağduriyetini ve muhtemel haklarını öğrenmiştir. Bu sebeple savcılıktan dosya fotokopisini aldığı 07/06/2017 tarihini 'öğrenme' tarihi kabul ederek süre denetimi yapmak hakkaniyete ve yasanın amacına uygun olacaktır.
Nitekim Danıştayın yerleşik içtihatlarında da, bu tür olaylarda ölümün meydana geldiği tarih değil, mağduriyetin ve sorumluluğun netleştiği tarih (eylemin idariliği) esas alıinmaktadır..."
23. Ret kararı başvuruculara 23/10/2018 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucular 22/11/2018 taribinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. İlgili Kanunlar 
24. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Mubakemesi Kanunu'nun "Kovuşturmaya yer olmadığına dair karar" kenar başlıkı 172, maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Cumhuriyet savcısi, soruşturma evresi sonunda, kamu davasmın açilması için yeterli şüphe oluşturacak delil elde edilememesi veya kóvuşturma olanağının bulunmamasıhâllerinde kovuşturmaya yer olmadığına kurar verir. Bu karar, suçtan zarar gören ile önceden ifadesi almmış veyo sorguya çekilmiş şüpheliye bildirilir. Kurarda itiraz hakko.süresi ve mercii gösterilir."
25. 6/I/1982 tarīhli ve 2577 sayıh İdari Yargılama Usulü Kanununun "Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması" kenar başlıkh 13. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce, bu eylemteri yazılı bildirim üzerine veya başka süretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarmın yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kismen veyo tamamen reddi halinde,bu komudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hukkmda atimış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."
B Danıştay İçtihadı
26. Damıştay Onuncu Dairesinin 4/11/2011 tarihli ve E.2008/7182, K.2011/4711sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Bir eyłemin idariliği ve doğurduğu zarar bazı durumlarda eylemin gerçekleşmesiyle.kimi zaman da değişik araştırma ve incelemelerden, hatta ceza davalarından sonra ortaya çıkabilmektedir.


Özelikle, kamu görevlilerinin idari tasarrufta bulunurken uyulması zorunlu görülen kurallara uymamaları nedeniyle kendilerine izafe edilebilecek nitelikte olmakla birlikte.resmi yetkilerin kullanımı sırasında gerçekleştiği için idaresinden de ayrılamayan görev kusurlarından doğan zararın tazmini istemiyle açılacak tam yargı davalarında eylemin idariliği, zararın, kamu görevlisinin kişisel kusurundan mi. görev kusurundan mıkaynaklandığının ceza muhakemesi sonucunda belirlenmesiyle ortaya çıkabilmektedir.
Bu nedenlerle, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen 1 ve 5 yıllık sürelerin eylemin idariliğinin ve doğurduğu zararın ortaya çıktığı tarihten itibaren hesaplanmasızorunludur. Aksi yorumun, dava açma yolunun kullanıminı güçleştirerek hak arama hürriyetini olumsuz etkileyeceğini belirtmek gerekir. Anılan Yasa hükmünde öngörülen tam yargı davalarının, idari eylem nedeniyle uğranılan zararın tazminine yönelik olmasısebebiyle davanın açılabilmesi için eylemin idariliğinin ve yol açtıği zararın ortaya çıkmasızorunludur."
27. Danıştay Onbeşinci Dairesinin 28/4/2016 tarihli ve E.2016/3471, K.2016/3026sayılı kararımın ilgili kısmı şöyledir:
"Dava, davacının tedavi için gittiği Eskişehir Devlet Hastanesinde 18/04/2011tarihinde yapılan enjeksiyon sonucu sakat kaldığından bahisle [uğradığı] zararın yasal faiziyle birlikte tazminine karar verilmesi istemiyle açılmıştır 
Idare Mahkemesince, davacmın, rahatsızlığı nedeniyle 18/04/2011 tarihinde Eskişehir Devlet Hastanesine gittiği burada yapılan iğne sonucu sakat kaldığından bahisle ilgililer hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunduğu, Eskişehir Cumhuriyet Başsavcılığının soruşturma ... sayılı dosyasında yürütülen soruşturmada, konuyla ilgili alınan İstanbul Adli Tıp Kurumu Başkanlığı Üçüncü Adli Tıp İhtisas Kurulunun 02/08/2013 tarihli raporu dikkate alıarak 'kovuşturmaya yer olmadığına' kararı verildiği, bu karara yapılan itirazın Bilecik Ağır Ceza Mahkemesinin 18/12/2013 tarihli . kararı ile reddedildiği ve kararın 03/03/2014 tarihinde ilgiliye tebliğ edildiği, uyuşmazlık konusu eylemin idariliğinin davacıaçısından en geç Bilecik Ağır Ceza Mahkemesi kararının tebliğ tarihi olan 03/03/2014tarihinde kesinleştiği ve bu tarihten itibaren davacının 60 gün içerisinde idareye başvuruda bulunması gerekirken bu süre geçtikten çok sonra 15/12/2014 tarihinde başvuruda bulunduğu anlaşıldığından, yasal süresi geçtikten sonra yapılan başvuru üzerine açılan davanın esastan incelenmesine olanak bulunmadiğı gerekçesiyle süre aşımı yönünden davanın reddine karar verilmiştir.

.. tam yargı davasının açılabilmesi için eylemin idariliğinin ve yol açtığı zararın ortaya çıkması zorunludur. Sōz konusu eylemlerin idariliği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yapılmasıyla birlikte ortaya çıkarken, bazen de çok sonra, değişik araştırma.inceleme ve hatta ceza yargılamaları sonucu ortaya çıkabilmektedir.
Özellikle kamu görevlilerinin idari bir tasarruf yaparken, mevzuatın, üstlendiği ödevin ve yürüttüğü hizmetin kural, usul ve gereklerine aykırı olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve biçimde, ve fakat resmi yetki, görev ve olanaklardun yararlanarak, onlarıkullanarak hareket ettiği, bu nedenle de idaresinden tamamen ayrımasını önleyen ve engelleyen görev kusurları nedeniyle doğan zararların tazmini istemiyle açılacak tam yargıdavalarında eylemin idariliği, bazen ceza davalarıyla personelin şahsi kusuru sonucu mu,yoksa görev kusuru sonucu mu zararın ortaya çıktığının belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir.

Olayda ise, uyuşmazlık konusu eylemin idariliğinin davacı açısından en geç Bilecik Ağır Ceza Mahkemesi kararmın tebliğ tarihi olan 03/03/2014 tarihinde kesinleştiği ve bu 

tarihten itibaren davacını 1 yllık süre içinde 15/12/2014 tarihinde idareye başvuruda bulunduğu anlaşıldığından, vasal süresi içinde yapılan başvuru üzerine açılan davanın esastan incelenmesi gerekirken süre aşımı yolunda verilen kararda hukuki isabet bulunmamaktadır."
28. Danıştay Onuncu Dairesinin 28/3/2018 tarihlive E.2016/15634, K.2018/1334sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Kanunu'nun 'Doğrudan doğruya tam yargı davasıaçılması' başlıklı 13. maddesinde idari eylemlerden hakları ihlal edilmiş olanların idari dava açmadan önce eylemin öğrenildiği tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye başvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerektiği öngörülmüş olup; bu sürelerin, kişilerin haklarıı ihlal eden eylemlerin.idare ile illiyet bağının kurulduğu, başka bir ifadeyle eylemin idariliğinin öğrenildiği tarihten itibaren başlatılacağı kuşkusuzdur.

Tam vargı davalari. idari eylem nedeniyle uğranılan zararın tazminini ifade etmektedir. Bu nedenle, tam yargı davasının açılabilmesi için eylemin idariliğinin ve yol açtığı zararın ortaya çıkması zorunludur.

Idari eylem, idarenin işlevi sırasında bir hareketi, bir davranışi, bir tutumu veya hareketsizliği; idari karar ve işlemte ilgisi olmayan, başka bir deyişle öncesinde, temelinde bir idari karar veya işlem olmayan salt maddi tasarrufları ifade etmektedir.
Söz komusu eylemlerin idariliği ve doğurduğu zarar bazen eylemin yapılmasıyla birlikte ortaya çıkarken, bazen de çok sonra, değişik araştırma, inceleme ve hatta ceza yargılamaları sonucu ortaya çıkabilmektedir.

Özellikle kamu görevlilerinin idari bir tasarruf yaparken; mevzuatın, üstlendiği ödevin ve yürüttüğū hizmetin kural, usul ve gereklerine aykırı olarak, kendisine izafe edilebilecek boyutta ve biçimde, ancak yine de resmi yetki, görev ve olanaklardan yararlanarak, onlarıkullanarak hareket ettiği, bu nedenle de idaresinden tamamen ayrılmasını önleyen ve engelleyen görev kusurları nedeniyle doğan zararların tazmini istemiyle açılacak tam yargıdavalarında eylemin idariliği, bazen ceza davalarıyla personelin şahsi kusuru sonucu mu yoksa görev kusuru sonucu mu zararın ortaya çıktığının belirlenmesinden sonra saptanabilmektedir.

Bu itibarla, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinde öngörülen bir ve beş yıllık sürelerin.eylemin idariliğinin ortaya çıktığı tarihten itibaren hesaplanması zorunludur. Aksi yorumun,zarara yol açan eylemin idariliğinin ortaya çıkmasıyla kullanıłması mümkün olan dava açma hakkını ortadan kaldıracağı, hak arama özgürlüğüyle bağdaşmayacağı açıktır."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
29. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
30. Adli yardım talebinde bulunan başvurucuların başvuru giderlerini karşılayabilecek ölçūde mal varlıklarının bulunmadığı ve adli yardım taleplerinin dayanaktan yoksun olmadığı anlaşılmış olup 12/1/2011 tarihlive 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri 

Kanunu'nun 334. maddesinin (1) ve (3) numaralı fikraları uyarınca adli yardım taleplerinin kabulü ile yargılama giderleriniödemekten muaf tutulmalarına karar verilmesigerekir (Nadali Aghelı Kohne Shahrı, B. No: 2014/12633, 9/9/2015, §§16-20).
B. Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucuların İddiaları
31. Başvurucular kamu makamlarının gerekli önlemleri almaması nedeniyle yakınlarının hayatını kaybettiğini, yakınlarının ölümüne ilişkin soruşturma neticesinde verilen kovuşturmaya ver olmadığına dair kararın başvurucu Hayat Abdulbari'ye tebliğedilmediğini, bu sebeple yakınlarının ölümüne sebep olan kale direklerinin Belediye görevlileri tarafindan bir turnuva kapsamında plaja getirildiğinden ve direklerin sorumluluğunun Belediyede çalışan garaj amirine ait olduğundan ancak kovuşturmasızlık kararını temin ettikleri 7/6/2017 tarihi itibarıyla bilgi sahibi olabildiklerini ifade etmiştir.Başvurucular ayrıca yabancı ülke vatandaşı olup mülteci ołmaları, Türkçe bilmemeleri ve Hayat Abdulbari'nin soruşturma sırasında avukat yardımından faydalandırılmaması nedeniyle hukuki süreç ve yasal haklarını bilmediklerini, başvurucu Hayat Abdulbari'nin Başsavcılıktan dosyanın örneğini temin etmesi sonrasında işin hukukí mahiyetini bilen bir arkadaşına danışarak hem kovuşturmasızlık kararının içeriğini hem de mağduriyetini ve haklarınıöğrendiğini, dolayısıyla 7/6/2017 tarihinin öğrenme tarihi olarak kabul edilmesi gerekirken dava açma süresinin ölümün meydana geldiği tarih esas alınarak hesaplanması suretiyle davanın süre aşımından reddedilmesinin hatalı bir değerlendirme olduğunu belirterek yaşam ve adil yargılanma hakları başta olmak üzere çeşitli anayasal haklarının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

2. Değerlendirme 
32. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir."
33. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların şikâyetlerinin Özü, Ídare Mahkemesinin dava açma süresinin başlangıcını tespit etme noktasındaki katıdeğerlendirmesi ve bu uygulaması neticesinde uyuşmazlığın esasının incelenememesidir. Bu nedenle belirtilen ihlal iddialarının tümü mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.
a.Kabul Edilebilirlik Yõnünden 
34. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yõnünden 
i. Hakkın Kapsamı ve Müdabalenin Varlığı
35. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkınin madde metnine dâhil edildiğivurgulanmıştır. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Ínsan Hakları Mahkemesi, Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz, İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd.$ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

36. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak olmanın yanında diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayıve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânınım tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığıgüvencelerden yararlanmak mümkün olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896,23/2/2016, § 33).

37. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına geldiğini ifade etmiştir (Özkan Şen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

38. Somut olayda maddi ve manevi tazminat istemiyle açılan davanın süre aşımından reddedilerek uyuşmazlığın esasının incelenmemesi nedeniyle başvurucuların mahkemeye erişim haklarına yönelik bir müdahalenin hulunduğu görülmektedir.
ii.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
39. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, … yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sıırlanabilir. Bu sınırlamalar, . ölçülülük ilkesine aykirı olamaz."
40. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni öngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sınırlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu söylenemez, Özel sınırlama nedeni öngörülmemiş hakların da hakkın doğasından kaynaklanan bazı sınırlarının hulunduğu kabul edilmektedir, Ayrıca hakkıdüzenleyen maddede herhangi bir sınırlama nedenine yer verilmemiş olsa da Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan kurallara dayanılarak bu hakların sınırlandırılması da mümkün olabilir. Dava açma hakkının kapsamına ve kullanım koşullarına ilişkin bir kısım düzenlemenin hak arama özgürlüğünün doğasından kaynaklanansımırları ortaya koyan ve hakkın norm alanını belirleyen kurallar olduğu açıktır. Ancak bu sınırlamalar, Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan güvencelere aykırı olamaz (Özkan Şen, § 58; Tahir Gökatalay, B.No: 2013/1780, 20/3/2014, § 39; 1brahim Can Kişi, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, § 33).
41. Sonuç itibarıyla mutlak olmayan ve sınırlandırılabilen mahkemeye erişim hakkına ilişkin müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, haklı bir sebebe dayanma (meşru amaç) ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

(1) Kanunilik 
42.Başvurucuların yakınının õlümü nedeniyle uğradıkları zararın tazmini istemiyle açtıkları davanın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesine ilişkin mahkeme kararının 2577sayılı Kanun'un 13. maddesine dayandığı görülmektedir, Dolayısiyla somut olayda başvurucuların mahkemeye erişim haklarına yönelik müdahalenin kanuni dayanağının mevcut olduğu anlaşılmıştır.

(2) Meşru Amaç
4. Dava açmanın bir süreye hağlanmasının meşru amacının ne olduğu hususu henzer nitelikteki başvurularda Anayasa Mahkemesi tarafindan müteaddit defa incelenmiştir.Anayasa Mahkemesi bu incelemelerinde, idari işlem ya da eylemlere karşı açılacak davalarda süre koşulu öngörülmesinin en genel ifadesiyle Anayasa'nın2. maddesinde düzenlenen hukuk devleti ilkesinin bir gereği olan idari istikrarın sağlanması şeklinde bir meşru amacıbulunduğuna işaret etmiştir (daha ayrıntılı değerlendirme için bkz. Ayşe Yıldırım. B. No:2014/5, 25/10/2017, §§ 54, 55; Fatma Altuner, B. No: 2014/17714, 26/10/2017, §§ 48, 49;Çölbeyi Lojistik Nakliyat Gümrükleme Denizcilik Inşaat Turizm Sanayit ve Ticaret Limitet Şirketi, B. No: 2014/12354, 9/11/2017, § 52).

(3)Ölçülülük 
(a) Genel Îlkeler 
44. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde kişinin mahkemeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren,bir başka anlatımla mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamaların mahkemeye erişim hakkını ihlal edebileceğini ifade etmiştir (Özkan Şen, § 52).
45. Bu nedenle mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katı şekilcilikten kaçınmaları gerektiği gibi kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak ölçüde aşırı esneklikten de kaçınmaları gerekir (Kamil Koç, B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65). Bu kapsamda mevzuatta öngörülen dava açma süresine ilişkin kuralların hukuka açıkça aykırı olarak yanlışuygulanması veya bu sürelerin hatah hesaplanması nedenleriyle kişilerin dava açma ya da kanun yollarına başvuru haklarını kullanmasına engel olunması mahkemeye erişim hakkımıihlal edebilir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Ltd. Şti., § 38)
46. Bu bağlamda dava açma süresinin işlemeye başladığı an mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin ölçülülüğü bağlamında büyük önem taşımaktadır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 66). Dava açma süresinin hangi tarihte başlayacağınıbelirlemek ve mevzuatı bu yönüyle yorumlamak görevi esasen derece mahkemelerine aittir.Bireysel başvurunun ikincillik ilkesi gereği, dava açma süresinin başlatılacağı tarihin belirlenmesi noktasında Anayasa Mahkemesinin bir görevi bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesinin bu hususta üstleneceği rol, dava açma süresinin hangi tarihten itibaren başlatılması gerektiğiyle ilgiliderece mahkemelerinin yorumlarınınmahkemeye erişim hakkına etkisini somut olayın koşulları ışığında incelemektir (Ahmet Yıldırım, B. No:2014/18135, 20/9/2017, § 46). Bu kapsamda dava açma süresinin hak sahibinin henüz dava hakkının doğduğundan haberdar olmadığı ve somut koşullar çerçevesinde haberdar 

olduğunun kabulünü hakh kılan nedenlerin bulunmadığı bir dönemde işlemeye başlamasıdava hakkının varlığını anlamsız kılabileceğinden ölçülülük ilkesini zedeleyebilir (Yaşar Çoban, § 66).

47. Öte yandan kişilerin bireysel başvuruda bulunmak için dava ve başvurularınıtakip etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülüklerinin var olduğunun altı çizilmelidir (A.C. ve diğerleri [GK], B. No: 2013/1827, 25/2/2016, § 29). Bu yükümlülük kapsamında,kişiler adli makamlar nezdindeki kendilerini ilgilendiren soruşturmaların akibetini takip etme konusunda gerekli özeni göstermelidir. Söz konusu özen yükümlülüğü kapsamında kişilerin kendilerinden beklenebilecek her seyi yerine getirip getirmediklerinin başvurunun özelliklerinin dikkate alınarak incelenmesi gerekir (S,S.4., B. No: 2013/2355, 7/11/2013, §28).

(b) İlkelerin Olaya Uygulanması
48. Yukarıda yer verilen (bkz. §§26, 28) Danıştay içtihadında ortaya konulduğu üzere idari eylem nedeniyle uğranılan zararın tazmini istemiyle açılan tam yargı davasında idarenin tazminle yükümlü tutulabilmesi için ortada idari eylem ve zarar olmalı, ayrıca zararla idari eylem arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Söz konusu eylemlerin idariliğive doğurduğu zarar bazen eylemin yapılmasıyla birlikte ortaya çıkarken bazen de çok sonra değişik araştırma, inceleme hatta ceza yargılamaları sonucu ortaya çıkabilmektedir. Bu çerçevede eylemin idariliğinin yol açtığı zararın ya da arasındaki illiyet bağının eylemden çok sonra anlaşıldığı veya ortaya konulabildiği durumlarda dava açma süresinin bu tarihlerden sonra başlayacağı kabul edilmektedir (Hasan Oğuz ve diğerleri. B. No:2015/2700, 7/2/2018, § 48).

49. İdare Mahkemesi ise başvurucuların "tazminat istemlerine dayanak olan ölüm olayını ve olaya sebebiyet veren olguları olay tarihi olan 25.09.2015 günüitibari ile ōğrendikleri, ... davacıların hak ihlaline yol açtığını öne sürdükleri ölüm olayını öğrendikleri 25,09.2015 günün itibaren 1 yıl içinde idareye başvurarak zararlarının tazminini istemeleri bu başvurunun tamamen ve kısmen reddi üzerine 60 gün içinde davalarımı açmalarıgerekirken ołayın üzerinden 2 yıla yakan bir süre geçtikten sonra şikayetçi dahi olmadıklarısavcılık dosyasından fotokopi talep edilmesi [üzerine]" dava açtıkları gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir (bkz. § 20).

50. Başvurucular bireysel başvuruya konu yargılama sürecinin her aşamasında,Hayat Abdulbari'nin 7/6/2017 tarihinde Türkçe ve Arapça bilen bir arkadaşıyla Cumhuriyet Başsavcılığına dilekçeyle başvurarak soruşturma dosyasının örneğinitemin etmesi ve arkadaşı tarafindan kovuşturmasızlık kararının kendisine tercüme edilmesi sonrasında oğlunun başına düşen kale direklerinin Belediyeye ait olduğunu ve garaj amiri tarafından plaja getirildiğini, dolayısıyla bu aşamadan sonra olayda Belediyenin hizmet kusuru olabileceğini, hakları ile mağduriyetini öğrendiğini ifade etmiştir (bkz.§§ 18, 21).
51. Somut başvuruda, başvurucuların yakınlarının başına düşen kale direklerinin Belediyeye ait olduğunu ve garaj amiri tarafindan plaja getirildiğini önceden bilmediklerine yani eylemin idariliğini kovuşturmasızlık kararının içeriğinden haberdar olmalarıyla öğrendiklerine dair iddiaları karşısıda İdare Mahkemesi tarafindan dava açma süresinin başlangıcının ölüm olayının gerçekleştiğitarihten itibarenbaşlatılmasının somut olayın şartları bakımından mahkemeye erişim hakkını zedeleyecek şekilde katı bir yoruma sebebiyet verip vermediği incelenmelidir.


52. Bu noktada öncelikle Suriye uyruklu olan başvurucuların bulundukları yabaneıbir ülkede başlarına gelen olayda kale direklerinin Belediyeye ait olduğunu bilemeyebilecekleri yapılacak değerlendirmede gözönūne alınmalıdır.
53. Başvurucuların yakınının hayatını kaybetmesine ilişkin olarak yürütülen soruşturmada başvurucu Hayat Abdulbari'nin avukati bulunmadan verdiği beyanında kale direklerinin oğlunun üzerine düşmesi sonucu vefațı olayıyla ilgili olarak kimseden şikâyetçi olmadığını belirttiği anlaşılmıştır (bkz. § 11).

54. Dosyanın incelenmesi neticesinde başvurucuların soruşturma sürecine katıldıklarına, soruşturmanın akibetinden 7/6/2017 tarihinden õnce haberdar olduklarına ya da kovuşturmasızlık kararının beyanı alınan Hayat Abdulbari'ye tebliğ edildiğine dair herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanmamıştır (bkz.§ 16).

55. Oysa 5271 sayılı Kanunu'nun 172. maddesinin birinci fikrasi uyarınca kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın suçtan zarar görene tebliği gerekmektedir (bkz. §24). Başvurucu Hayat Abdulbari'nin ölenin annesi olduğu, dolayısıyla suçtan zarar gören sıfatını haiz olduğu konusunda şüphe bulunmamaktadır.

56. Her ne kadar olay hakkında Cumhuriyet Başsaveılığı tarafından soruşturma açıldığından beyanı alınmak suretiyle haberi olan başvurucu Hayat Abdulbari'nin soruşturmanın akibetini öğrenmek için 1 yıl 8 ay boyunca beklemiş olması kişilerin dava ve başvurularını takip etmek için gerekli özeni gösterme yükümlülükleri (bkz. § 47) bakımından bir özensizlik olarak değerlendirilebilecek olsa da dava açma süresi tespit edilirken başvurucuların Suriye uyruklu olmalarının, Türkçe bilmediklerinin, yürütülen soruşturma sürecinde avukat yardımından faydalanmamış olmalarının dikkate alınması gerektiği değerlendirilmiştir.

57. Ayrıca -özellikle de kanuni bir zorunluluk olduğu hâlde- kamu gücüne sahip bir makam olan Cumhuriyet Başsaveılığı tarafindan kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın tebliğ edilmemesinin eylemin idariliğinin başvurucular tarafından öğrenilmesinin gecikmesine neden olması da yukarıda ifade edilen hususlarla bir bütün olarak değerlendirildiğinde İdare Mahkemesi tarafından ölüm tarihi esas alınarak dava açma süresinin belirlenmesine ilişkin yorumun başvurucuların dava açmalarını aşırı derecede zorlaştırdığı değerlendirilmiştir. Dolayısıyla bahse konu yorumla davanın süre aşımından reddedilmesi suretiyle başvurucuların mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahalenin ölçüsüz olduğu sonucuna varılmıştır.

58. Açıklanan gerekçelerle başvurucuların Anayasa'nın36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim haklarının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

59. Mahkemeye erişim hakkının ihlaline karar verilmesiyle birlikte kamu makamlarının gerekli önlemleri almaması nedeniyle yaşam hakkını koruma yükümlülüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın İdare Mahkemesi tarafindan araştırılıp değerlendirilebilmesi imkânı ortaya çıkmıştır. Bu nedenle ikincillik ilkesi gereği, yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddia bakımından bu aşamada ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.


3. 6216 Sayıhı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
60. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hälinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
61. Başvurucular; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve başvurucu Hayat Abdulbari için 300.000 TL maddi, 200.000 TL manevi tazminat, başvurucu Muhanned Ferdusi için 100.000 TL manevi tazminat olmak üzere toplam 300.000 TL maddi, 300.000TL manevi tazminat ödenmesi talebinde bulunmuştur.

62. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/1 1/2019).
63. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarman ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hále getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldıruması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayriıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

64. Ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numarahı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 79. madðesinin (1) numarahı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarını ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeníden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya õzgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına hağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargitama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden 

ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2). §§ 57-59, 66, 67).

65. İncelenen başvuruda başvurucuların davasının süre aşımi gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim haklarının ihlaledildiği sonucuna ulaşılmıştır.Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
66. Bu durumda mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya õzgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mabkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Adana 3. Idare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

67.İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.
68. 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının iblal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma bakk kapsamındaki mahkemeye erişim bakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Adana 3. İdare Mahkemesine (E.2017/991) GÖNDERİLMESİNE,
E.Başvurucuların tazminat taleplerinin REDDiNE,
F. 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
G. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAtZ UYGULANMASINA,

H. Kararım bir örneğinin bilgi için Konya Bölge Idare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesine GÖNDERiLMESINE,
I. Kararım bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 6/10/2021tarihinde OYBiRLİĞİYLE karar verildi.