Anayasa Mahkemesinin 16/10/2019 Tarihli ve E: 2016/82 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2019/40 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-01-14

14 Ocak 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31008
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayısı : 2016/82 (Siyasi Parti Mali Denetim)
Karar Sayısı : 2019/40

Karar Tarihi: 16/10/2019

I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELI, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncüfikrasının ikinci cümlesinde "İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir." denilmiş ve aynı Kanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayi sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcilığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim Kurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmiştır.

3. İlk Parti, Genel Merkeze ait Kesin Hesap Cetveli'ni 19/9/2016 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunmuş; dolayısıyla 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasındaki “.….Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığina vermek zorundadırlar." amir hükmüne uymamiştır.
4. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinde 74'üncümadde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceği öngörülmektedir.


5. 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykirı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

6. Diğer taraftan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen İlk Partinin teşkilatlanmış olduğu bir il ve bağlı ilçe örgütüne ait 2015 yılı kesin hesabını göndermediği tespit edilmiştir.

7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb.birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinin birinci fikrasında bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
10. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70.maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

11. Mahkemeye bilgilerin istenen şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

12. Bu itibarla İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,

- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağıni oluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden Parti sorumluları hakkında 2820 sayılıi Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
13. İlk Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafindan hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıKanun'un ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
14. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2015 yılında gelir elde etmediği, yıl sonundaki borçlar toplamının 32.536,18 TL ve giderler toplamının 32.536,18 TL olduğu anlaşılmaktadır.

15. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açiklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmiştir.

A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
16. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 0 TL olup yıl sonundaki borçlar toplami 32.536,18 TL'dir.

17. Partinin 4/2/2016 tarihli Merkez Yönetim Kurulu toplantısında 2015 yılı içinde yapılan giderlerin Genel Başkan tarafından karşılandığı belirtilmiştir.
18. Siyasi partilerin gelir kaynakları 2820 sayılı Kanun'un 61. maddesinde düzenlenmiştir. Bu hükme göre siyasi partilerin gelir kaynakları arasında; üyelerden 

alınacak giriş ve üyelik aidatları, partili milletvekillerinden alınacak milletvekilliği aidati,milletvekilliği, belediye başkanlığı, belediye meclis üyeliği ve il genel meclisi üyeliği aday adaylarından alınacak özel aidatlar, bayrak, flama ve rozet satışlarından sağlanacak gelirler,parti yayınlarının satış bedelleri, üye kimlik kartlarının ve parti defter, makbuz ve kâğıtlarının sağlanması karşılığında alınacak paralar, parti tarafindan düzenlenecek balo,eğlence ve konser faaliyetlerinden sağlanacak gelirler, parti mal varlığından elde edilecek gelirler, bağışlar ve devletçe yapılan yardımlar sayılmıştır.

19. Görüldüğü üzere Kanun hükmü herhangi bir çekinceye mahal bırakmayacak şekilde gelirleri tek tek saymıştır. Bu bağlamda siyasi parti giderlerinin Genel Başkan tarafindan karşılanması mümkün değildir. Parti yetkililerinin Genel Başkan tarafından karşılanan gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

20. 2820 sayılı Kanun'un Hazinece "Hazinece Elkoyma" başliklı 76. maddesinin birinci fikrasında anılan Kanun hükümlerine aykırı olarak gelir elde ettiği Anayasa Mahkemesince tespit edilen siyasi partilerin bu yolla elde ettikleri gelirlerinin tamamınin Hazineye irat kaydedileceği düzenlenmiştir. Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen 32.536,18 TL gelir karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2. İl Örgütleri Gelirleri 
21. Parti il örgütlerine ilişkin herhangi bir gelir beyan edilmemiştir 
B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
22. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 32.536,18 TL olup bunun 1.270,22TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 2.500 TL'si kırtasiye ve büro giderlerinden, 340,93TL'si haberleşme giderlerinden, 5.831,83 TL'si seyahat giderlerinden, 20.062,50 TL'si kira giderlerinden ve 2.530,70 TL'si isınma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden oluşmaktadır.
23. Parti Genel Merkezinin defter kayitları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır;
Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen toplam 23.084,69 TL tutarındaki harcamaya ait fatura veya fatura yerine geçen belgelerin gönderilmesi istenmiştir.


Yevmiye Tarihi: 21.1.2015
Yevmiye No: 1
Açıklama: Gida Giderleri
Tutar (TL): 99,77

Yevmiye Tarihi: 25.1.2015
Yevmiye No: 2
Açıklama: Fenerbahçe Tur.
Tutar (TL): 314,00

Yevmiye Tarihi: 31.1.2015
Yevmiye No: 3
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 2.2.2015
Yevmiye No: 6
Açıklama: Caner Oto
Tutar (TL): 910,00

Yevmiye Tarihi: 28.2.2015
Yevmiye No: 7
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 11.3.2015
Yevmiye No: 10
Açıklama: Doğan Oto
Tutar (TL): 725,00

Yevmiye Tarihi: 31.3.2015
Yevmiye No: 11
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 17.4.2015
Yevmiye No: 14
Açıklama: Büyük Klüp
Tutar (TL): 500,00

Yevmiye Tarihi: 21.4.2015
Yevmiye No: 16
Açıklama: Ateş Mine
Tutar (TL): 100,49

Yevmiye Tarihi: 24.4.2015
Yevmiye No: 19
Açıklama: Günsu
Tutar (TL): 500,00

Yevmiye Tarihi: 25.4.2015
Yevmiye No: 20
Açıklama: Grup AVM
Tutar (TL): 281,55

Yevmiye Tarihi: 26.4.2015
Yevmiye No: 21
Açıklama: Büyük Klüp
Tutar (TL): 240,00

Yevmiye Tarihi: 30.4.2015
Yevmiye No: 22
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 24.5.2015
Yevmiye No: 29
Açıklama: Pelit A.Ş
Tutar (TL): 249,00

Yevmiye Tarihi: 29.5.2015
Yevmiye No: 30
Açıklama: Sosyal Tesisler
Tutar (TL): 115,00

Yevmiye Tarihi: 31.5.2015
Yevmiye No: 34
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 30.6.2015
Yevmiye No: 39
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.350,00

Yevmiye Tarihi: 9.7.2015
Yevmiye No: 45
Açıklama: Güllüoğlu
Tutar (TL): 115,98

Yevmiye Tarihi: 31.7.2015
Yevmiye No: 48
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: 31.8.2015
Yevmiye No: 57
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: 17.9.2015
Yevmiye No: 64
Açıklama: Erzincan Mandıra
Tutar (TL): 348,18

Yevmiye Tarihi: 23.9.2015
Yevmiye No: 66
Açıklama: Yalı Çiftliği
Tutar (TL): 112,00

Yevmiye Tarihi: 30.9.2015
Yevmiye No: 68
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: 5.10.2015
Yevmiye No: 72
Açıklama: İntibah Gida
Tutar (TL): 109,50

Yevmiye Tarihi: 8.10.2015
Yevmiye No: 73
Açıklama: Filizler
Tutar (TL): 160,00

Yevmiye Tarihi: 31.10.2015
Yevmiye No: 74
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: 16.11.2015
Yevmiye No: 77
Açıklama: Umut Şarküteri
Tutar (TL): 165,00

Yevmiye Tarihi: 28.11.2015
Yevmiye No: 78
Açıklama: A.C. Gida
Tutar (TL): 123,00

Yevmiye Tarihi: 30.11.2015
Yevmiye No: 79
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: 10.12.2015
Yevmiye No: 83
Açıklama: Olta Balık
Tutar (TL): 104,00

Yevmiye Tarihi: 17.12.2015
Yevmiye No: 84
Açıklama: Apartman Yöneticiliği
Tutar (TL): 600,00

Yevmiye Tarihi: 17.12.2015
Yevmiye No: 85
Açıklama: Olta Balık
Tutar (TL): 103,00

Yevmiye Tarihi: 17.12.2015
Yevmiye No: 86
Açıklama: Ateş
Tutar (TL): 309,22

Yevmiye Tarihi: 31.12.2015
Yevmiye No: 87
Açıklama: Kira Gideri
Tutar (TL): 1.450,00

Yevmiye Tarihi: TOPLAM
Yevmiye No: 23.084,69 TL
Parti tarafından anılan yazıya cevap verilen cevapta; kira ödemeleri dışındaki harcamalara ilişkin belgelerin temin edildiğinde gönderileceği, kira ödemelerine ait belgelerin gizlilik gereği banka tarafindan kendilerine verilmediği belirtilmiş ve sadece Şubat ayı kira ödemesine ilişkin belge sunulmuştur.


2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin altıncı fikrasında “Siyasi partiler harcamalarini fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtilma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslinin temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.", 75. maddesinin dördüncü fikrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir" ve 76.maddesinin son fikrasında "Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlıği, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir." denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partiler harcamalarını fatura,fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiği ilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise sadece Şubat ayı kira ödemesine ilişkin belge sunulduğu, geri kalan 21.734,69 TL tutarındaki harcamalara ilişkin fatura, fatura yerine geçen belge veya harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip herhangi bir tevsik edici belgenin bulunmadığı tespit edilmiştir.

Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ve tevsik edilmeyen 21.734,69TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
2. İl Örgütleri Giderleri 
24. Parti il örgütlerine ilişkin herhangi bir gider beyan edilmemiştir 
C. Parti Mallarinin Íncelenmesi 
25. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
İlk Partinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Kanun'a uygun olmayan 32.536,18 TL'si gelir ve 21.734,69 TL'si gider olmak üzere toplam 54.270,87 TL karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin 2015 yılı kesin hesabında gösterilen 32.536,18 TL yıl sonu borç toplamıve 32.536,18 TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,

16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi 
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Engin YILDIRIM Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Recep KÖMÜRCÜBurhan ÜSTÜN 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ