Anayasa Mahkemesinin 31/1/2024 Tarihli ve 2019/15717 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-06-12

12 Haziran 2024 ÇAR$AMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32574
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
GENEL KURUL  KARAR 
BUCA SOSYAL YARDIMLAŞMA VE DAYANIŞMA VAKFI BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/15717Karar Tarihi : 31/1/2024
Başkan : Zühtū ARSLAN 
Başkanvekili :Hasan Tabsin GÖKCAN 
Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA 
Üyeler :Engin YILDIRIM 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ

Basri BAĞCI 
İrfan FİDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem İNCE 
Raportõr : Eren Can BENAKAY 
Başvurucu :Buca Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfi 
Vekili : Av. Ahmet DOKUCU 

I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; ilave tediye alacağı talebiyle açılan davada içtihada aykırı şekilde aleyhe karar verilmesi nedeniyle hakkaniyete uygun yargılanma hakkının, gerekçeli karar hakkının ve uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkınin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 3/4/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

4.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.

5.İkinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
6.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu, 29/5/1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşmayı ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu'nun 7, maddesine gõre bu Kanun'un amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdi ve ayni yardımda bulunmak üzere İzmir ili Buca ilçesinde kurulan bir vakıftır.

8. 6/3/2006 tarihi ile iş akdinin feshedildiği 4/10/2011 tarihi arasında vakıf müdürüolarak çalışan bir kişi tarafından başvurucu Vakıf aleyhine işçi alacaklarıyla birlikte kamu personeli olduğu iddia edilerek 4/7/1956 tarihli ve 6772 sayılı Devlet ve Ona BağlıMüesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkında Kanun uyarınca her bir yıllık çalışma süresi içinde ödenmesi gereken iki aylık tutarındaki ilave tediye alacağının ödenmesi talebiyle dava açılmıştır.

9. İzmir 11. İş Mahkemesi (Mahkeme) 31/3/2014 tarihinde davayı kısmen kabul etmiş ve başvurucu Vakfin fazla çalışma ücreti, hafta tatili ücreti ile bilirkişi incelemesi sonucunda hesaplanan ilave tediye alacağını õdemesine karar vermiştir.
10. Karara karşı başvurucu 3/4/2014 tarihinde temyiz yoluna başvurmuştur.
11. Yargitay 22. Hukuk Dairesi (Daire) 7/7/2017 tarihinde mahkeme kararım bozmuştur. Bozma kararında; kanun koyucunun sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına bilinçli olarak kamu tüzel kişiliği vermediğinin, onların Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre kurulmasını, özel hukuk tüzel kişisi olarak özel hukuk hükümlerine göre faaliyet göstermesini istediğinin açık olduğu, bu vakıfların kısmen kamu kaynağıkullanmalarının kamu kurumu olarak nitelendirilmelerine yeterli bir sebep olmadığıbelirtilmiştir. Anılan vakıfların mütevelli heyetinin oyçokluğu ile karar alıp uyguladığı, bu heyetin üyelerinin neredeyse yarısının seçilerek gelen sivil üyelerden oluştuğu dikkate alındığında kamu kurumu olarak nitelendirilmelerinin düşünülemeyeceği ifade edilen kararda vakıf çalışanlarının da fon personeli olarak değerlendirilemeyeceği belirtilerek ilave tediye alacağı isteminin reddedilmesi gerekirken kabulüne karar verilmesinin hatalı olduğu hüküm altına alınmıştır.

12. Anılan bozma kararı Üzerine Mahkeme 1/l1/2018 tarihinde davayı kismen kabul etmiş ve başvurucunun fazla sūreli çalışma ūcreti ile birlikte ilave tediye alacağınıödemesine karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Tüm dosya kapsamı, Yargıitay bozma ilamı ve 31/07/2018 tarihli bilirkişi raporu birlikte değerlendirildiğinde; her ne kadar Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakflarının kamu kurumu olarak değerlendirilemeyeceği ve ilave tediye talep edilemeyeceği gerekçesi ile mahkememiz kararı bozulmuş ise de bozma kararından sonra 25/05/2018 tarihinde yürürlüğe giren 7144 Sayılı Kanunun 7. maddesi ile 3294 Sayılı Kanunun 7. maddesine eklenen fikra ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakaflarının kamu işyeri olduğu 

yönünde düzenleme yapılması ve Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 30/05/2018 tarih 2016/1226-2018/1141 sayılı kararı ile 'yasa maddesinin gerekçesinde Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları bakamından kanun koyuċunun geçmişe yönelik tespitte bulunarak Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının başından itibaren kamu işyeri olduklarına vurgu yapıldığı ve İçtihadı Birleştirme Kararının bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırılmak istendiği' tespit edilerek kamu düzeni ve genel ahlaka ilişkin düzenlemeler halinde kanunların geriye yürümesinin de söz konusu olabileceğinin ve İçtihadı Birleştirme Kararinın etkisinin bulunmayacağının belirtilmesi karşısında davacının ilave tediye alacağına hak kazandığı, davalı tanık beyanları esas alındığında haftanın 5 günü08.00-17.00 saatleri arasinda 1 saat ara dinlenmesinin mahsubu sonucu haftalık 40 saat çalışma yapması nedeni ile fazla süreli ve fazla çalışmasının olmadığı, dini bayram haftalari õncesi 3 cumartesi gūnū 10.00-15.00 saatleri arasında çalışma yapması nedeni ile 1.071,87 TL net fazla süreli çalışma alacağı olduğu, haftada 5 gūn çalışma yapması nedeni ile hafta tatili alacağı olmadığı kanaatine varilmış, mazeretli ve raporlu olunan günler nedeni ile çalışılamayan günlerinde olabileceği dikkate alınarak takdiren %30 oranında indirim yapılmak suretiyle 714,58 TL fazla süreli çalışma alacağı olduğu kabul edilerek aşağıdaki şekilde hüküm kurulmuştur."
13. Başvurucu sõz konusu karara karşı 19/11/2018 tarihinde temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde, Yargıtayın 9/6/2017 tarihli İçtihadı Birleştirme Kurulu (İBK) kararına aykırı karar verilemeyeceği, bu karara aykırı olarak verilen Hukuk Genel Kurulu (HGK) kararının yok hükmünde olduğu belirtilmiştir. Bozma kararına uyulduğu takdirde uyma kararına aykırı olarak hüküm kurulamayacağına dikkat çekilen dilekçede,bozma kararından sonraki bir tarihte yürürlüğe giren kanunun geriye yürümeyeceği,vakıfların toplu is sōzleşmesi kapsamına girmesinin ilave tediye alacağı õdemesini gerektirmeyeceği, HGK kararındaki değerlendirmenin kanun metni ile çeliştiği hususlarına yer verilmiş ve vakıfların õzel hukuk tüzel kişisi olduğu ifade edilmiştir.
14. Daire 6/2/2019 tarihinde temyiz istemini reddederek Mahkeme kararınıonamiştir.

15. Nihai karar başvurucu vekili tarafindan 2/4/2019 tarihinde Öğrenilmiş olup 3/4/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunulmuştur 
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Kanun Hākümleri 
16.3294 sayılı Kanun'un;
i. 7, maddesi şõyledir:
"Bu Kanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakifları kurulur.

Mülkî idare amirleri vakfin tabii başkanı olup, illerde belediye başkanı, defterdar, il milli eğitim müdürü, il sağlık müdürü, il tarım müdürü, il sosyal hizmetler ve çocuk esirgeme kurumu müdürü ve il müftüsü; ilçelerde belediye başkanı, mal müdürü, ilçe milli eğitim müdürü, Sağlık Bakanlığının ilçe üst görevlisi, varsa ilçe tarım müdürü ve ilçe 

müftüsü vakfin mütevelli heyetini oluşturur. Ayrıca her faaliyet dönemi için, il dahilindeki köy ve mahalle muhtarlarının valinin çağrısı üzerine yapacağı toplantıya katılanların salt çoğunluğuyla kendi aralarından seçecekleri birer muhtar üye ile ilde kurulan ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi aralarından seçecekleri iki temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki kişi; ilçe dahilindeki kõy ve mahalle muhtarlarının kaymakamın çağrısı üzerine yapacağı toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile kendi aralarından seçecekleri birer üye ile ilçede kurulu ve bu Kanunda belirtilen amaçlara yönelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşlarının yöneticilerinin kendi aralarından seçecekleri bir temsilci ve hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği iki kişi mütevelli heyetinde görev alırlar. İl veya ilçede bu Kanunda belirtilen amaçlara yõnelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşu olmaması halinde, hayırsever vatandaşlar arasından il genel meclisinin seçeceği üçüncü bir kişi daha mütevelli heyetinde gõrev yapar.
Büyükşehir belediyesi bulunan illerdeki il ve ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakiflarında, ikinci fikrada hayırsėver vatandaşlar arasından seçileceği belirtilen iki üye; il sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları için doğrudan vali tarafindan, ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfları için ise kaymakamın teklifi üzerine vali tarafindan belirlenir. Ayrıca, il veya ilçede bu Kanunda belirlenen amaçlara yõnelik faaliyette bulunan sivil toplum kuruluşu bulunmaması hâlinde il sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarıiçin doğrudan vali tarafindan, ilçe sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakifları için ise kaymakamın teklifi üzerine vali tarafindan üçüncü bir kişi daha belirlenir. İl veya ilçe sınırları içerisinde köy bulunmaması hâlinde, kõy muhtarı yerine bir mahalle muhtarı daha mütevelli heyetinde görev yapar. Ilde vali, bir vali yardımcısını başkan vekili olarak;büyükşehir belediye başkanı, genel sekreteri veya genel sekreter yardımcısını; il belediye başkanı da bir belediye başkan yardımcısını toplantılarda kendisini temsil etmek üzere görevlendirebilir.

Vakıf senetleri mahallin en büyük mülki idare amiri tarafindan Medeni Kanundaki hükümlere gõre tescil ettirilir.

Vakıflar, 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu Iş Sōzleşmesi Kanununun 34 üncü maddesinin ikinci fikrası hükmüne göre, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce imzalanacak işletme düzeyinde toplu işsőzleşmesi kapsamında işyerleridir."
ii. 8. maddesi şõyledir:
"Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakaflarının gelirleri;
a) Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan aktarılacak miktardan,
b) (Mülga: 7/12/2004-5272/87 md.)
c) (Mülga: 2/3/2014-6529/16 md.)
d) İşletme ve iştiraklerden elde edilecek gelirlerden,
e) Diğer gelirlerden,
Teşekkül eder."

iii. 9, maddesi şöyledir:
"Bu Kanunla kurulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakflari;
a) Kurumlar Vergisinden, (iktisadi işletmeler hariç),
b) Yapılacak bağış ve yardımlar sebebiyle Veraset ve Intikal Vergisinden,
c) Sahip oldukları taşınır ve taşınmaz mallar ve yapacakları tüm muameleler dolayisıyla her türlü vergi, resim, ħarç ve fonlardan,
d) Vakiflar, Vakiflar Genel Müdürlüğünce vakflardan tahsil edilen teftiş ve denetleme masraflarına katılma paylariından,
e) Her türlü döner sermaye ücretlerinden,
Muaftur."
iv. Ek 1. maddesi şõyledir:
"4 üncü maddenin (a), (c), (d), (e), (f), (g) bendlerinde sayılan fon gelirleri ile 8 inci maddede yazılı vakıfgelirleri kamu alacağı mahiyetinde olup, bu Kanunda yazılı süre içinde ödenmeyen gerek 4 üncü maddenin (a), (c), (d), (f)ve (g) bendlerindeki fon gelirlerinin,gerekse 8 inci maddenin (b) bendinde yazılı vakaf gelirlerinin tahsili için Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu Kurulu Başkanlığınca veya ilgili vakıflarca 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümlerine göre işlem yapılır.Ayrica, sorumlular hakkanda bu Kanun ve ilgili diğer kanunlar uyarınca takibata geçilir."
B. Yargıtay Kararları
17. Sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıfłarının hukuki statüsü, başka bir ifadeyle sahip oldukları tüzel kişiliğin kamu tüzel kişiliği mi yoksa õzel hukuk tüzel kişiliği niteliğinde mi olduğu hususu Yargıtay kararlarına konu olmuştur. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi istikrarlı olarak, anılan vakıfların õzel hukuk tüzel kişisi statüsünde olduğu,dolayısıyla kamu personelì sıfatı bulunmayan çalışanlarının ilave tediyeden yararlanamayacağı görüşünü benimsemiştir.

18. 15/5/2018 tarihli ve 7144 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile 3294 sayılı Kanun'un 7. maddesine eklenen fikrayı değerlendiren Yargitay HGK'nın 30/5/2018 tarihli kararısonrasında Yargıtay 22. Hukuk Dairesi, yürürlüğe giren kanunların geçmişe ve kesin nitelik kazanmış hukuksal durumlara etkili olamamasının hukukun genel ilkelerinden kazanılmışhakların korunması ilkesinin gereği olduğunu belirterek 7144 sayılı Kanun'un 7. maddesinin yürürlük tarihinden ōnceki döneme ilişkin davalar bakımından sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının õzel hukuk tāzel kişiliğine sahip, ayrı işyeri niteliğinde ve bağımsız işveren olduğunun belirlendiği ve tarafları bağlayıcı Yargıtay İBK'nın bulunduğu gerekçesiyle ilave tediye istemlerinin reddine karar vermiştir (Yargıtay 22. Hukuk Dairesinin 19/4/2018 tarihli ve E.2018/5389, K.2018/9411 sayılı karari).

19. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 1/10/2020 tarihi itibarıyla kapatılmış ve gōrevleri büyük oranda Yargıtay 9. Hukuk Dairesine devredilmiştir. Bu tarihten sonra Yargıtay 9.Hukuk Dairesi verdiği kararlarda, Yargıtayın 9/6/2017 tarihli İBK kararı uyarınca Vakfın 

özel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğunu ve ayrı işyeri olan bağımsız işveren olduklarınıbelirtmiş; İßK kararlarının bağlayıcı olduğunu ve Vakfın kamu tüzel kişisi olduğuna yönelik kanuni bir düzenleme, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ya da aksi yönde içtihadıbirleştirme kararı bulunmadığını ifade etmiştir, Bu kapsamda;
i. Yargitay 9. Hukuk Dairesinin 19/1/2022 tarihli ve E,2022/16, K.2022/583sayılı kararının ilgili kısmı şõyledir:
".••
Taraflar arasındaki uyuşmazlık davacının '6772 sayılı Devlet ve Ona BağlıMüesseselerde Çalışan İșçilere Îlave Tediye Yapılması ve 6452 Sayılı Kanunla 6212 SayılıKanununun 2 inci Maddesinin Kaldırılması Hakkanda Kanun' çerçevesinde ilave tediye alacağına hak kazanıp kazanmadığı noktasındadır 
6772 sayılı Kanun'un I. maddesinde, ilave tediye alacağı õdemekle yükümlüişverenlerin kimler olduğu açıkça belirlenmiştir. Kanuna göre, devlete ve ona bağlı olmak izere 

1-Genel, Katma ve Özel bütçeli daireler,
2-Sermayesi değişen kurumlar,
3-Sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan şirket ve kurumlar ve bunlara bağlıkuruluşlar,
4-Belediyeler ve belediyelere bağlı kuruluşlar,
5-3460 ve 3659 sayılı kanun kapsamına giren, sermayesinin tamamı devlete ait olan veya bu sermeye ile kurulan iktisadi devlet kuruluşlari,
6-Yukarıda belirtilenlerden olmayan diğer kurum, banka ve ortaklıklar bu Kanun kapsamındadır.

Diğer taraftan 'kamu kurumu' kavramı genel olarak; genel, katma ve õzel bütçeli idareler ile il õzel idaresi ve belediyeyi veya bu kurumlarca sermayesinin yarısından fazlasıkarşılanan kurumlara ait olan ve bir kamu hizmeti sunan kurumları ifade etmektedir.
Davalı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfinın, 6772 sayılı Kanun kapsamında bir kamu tüzel kişisi olup olmadığını belirleyebilmek için öncelikle, Vakfın tabi olduğu Kanun hükümlerine göre yapısını, kuruluşunu ve işleyişini değerlendirmek gerekmektedir.
29.05.1986 tarihli ve 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununun (16/6/1989 tarihli ve 3582 sayılı Kanunun 1 maddesi ile değişik) 1. maddesinde,bu Kanunun amacı 'fakru zaruret içinde ve muhtaç durumda bulunan vatandaşlar ile gerektiğinde her ne suretle olursa olsun Türkiye'ye kabul edilmiş veya gelmiş olan kişilere yardım etmek, sosyal adaleti pekiştirici tedbirler alarak gelir dağılımının adilane bir şekilde tevzi edilmesini sağlamak, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik etmek' olarak açıklanmıştır.

Kanun'un (5263 sayılı Kanun'un 19. maddesi ile değişik) 7. maddesinin 1. fikrasında ise, Kanunun amacına uygun faaliyet ve çalışmalar yapmak ve ihtiyaç sahibi vatandaşlara nakdî ve aynî yardımda bulunmak üzere her il ve ilçede sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflar kurulması öngōrülmüştür (m.7/1). Aynı maddenin 3 üncü fikrasında, vakaf senetlerinin mahallin en büyük mülki amiri tarafindan Medeni Kanunu hükümlerine gōre tescil ettirileceği ifade edilmiştir.


Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının gelirleri, 'Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan aktarılacak miktardan, işletme ve iştiraklerden elde edilecek gelirlerden ve diğer gelirlerden' oluşur (m. 8).

Vakıfların oluşumuna bakılacak olursa; Kanunun 7. maddesinde; Ilçe Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfları Mütevelli Heyetinde I adet belediye başkanı, 1 adet köy muhtari, I adet mahalle muhtari, 1 adet sivil toplum kuruluşu yōneticisi, 2 adet hayırsever vatandaşın gõrev alacağı belirtilmektedir.

Anayasanın 123. maddesinin 3. fikrasında 'Kamu tüzel kişiliği, ancak kanunla veya kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak kurulur' hükmü mevcuttur. Vakıflara ilişkin özel düzenleme niteliğindeki 5737 sayılı Vakıflar Kanununda da vakıfların ōzel hukuk tüzel kişiliğine sahip oldukları ifade edilmiştir (m. 4). Bu düzenlemeler dikkate alındığında,ōncelikle genel kuralın 'vakıfların õzel hukuk tüzel kişisi' olarak faaliyet göstermesi olduğu açıktır. Vakafların, kamu tüzel kişisi olarak kabul edilebilmesi ‘istisnai' bir hål olup, bu istisnai durumun genel kuralının aksine, tereddüde yer vermeyecek açıklıkta düzenlenmesi şarttır. Keza, 'kendiliğinden istisna olmaz, istisna konulmalıdır'(K. Gözler, ‘Yorum İlkeleri',Anayasa Hukukunda Yorum ve Norm Somutlaşmasi, Tebliğ, 29-30 Eylül 2012, Ankara,Türkiye Barolar Birliği, 43). Bir diğer ifade ile istisnanın ayrica ve açıkça olduğu ispat edilemediği takdirde ya da istisnanın olup olmadığı tereddütlü ise, istisnanın olmadığı kabul edilmelidir (Gõzler, 43).

3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanununda ise, bu Kanun gereğince oluşturulan vakafların kamu tüzel kişisi' olduklarına dair açık bir hüküm bulunmamaktadır. Şu halde kanun koyucunun sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarına bilinçli olarak 'kamu tüzel kişiliği' vermediği, vakıfların Türk Medeni Kanunu hükümlerine gõre kurulmasını ve yine õzel hukuk tūzel kişisi olarak özel hukuk hükümlerine gõre faaliyet gōstermesini istediği açıktır. Aksi dūşünülse dahi, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının kasmen kamu kaynağı kullanmalari, kamu kurumu olarak nitelendirilmeleri için yeterli bir sebep değildir. Zira; 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma Dayanışma ve DayanışmayıTeşvik Kanunu'nun 8. maddesinde; Vakfin gelirlerinin, 'Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan aktarılacak miktardan, işletme ve iştiraklerden elde edilecek gelirlerden ve diğer gelirlerden' oluşacağı hüküm altına alınmıştır. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan ayn bir tüzel kişiliğe sahip olan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının gelirlerinin, sadece fondan aktarılan pay olmadığı, vakfin gelirleri arasında halk tarafindan yapılan ve iktisadi değeri olan bağışların da bulunduğu görülmektedir. Aynı şekilde, mütevelli heyet tarafindan oyçokluğu ile karar alan ve uygulayan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının 12 üyesinden 6'sının seçilerek gelen kişiler olması aksi sonuca varılmasını engelleyen bir diğer sebeptir.
Netice olarak, sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflari, bir tüzel kişi olmanın ötesinde bir õzel hukuk tüzel kişisidir. Anayasa ile vakflara ilişkin kanun hükümleri karşısında bu sonuca ulaşmak kaçınılmaz olduğu gibi; sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarını düzenleyen Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunu hükümleri de,õzellikle vakfin gelirleri, yapısi, karar alma mekanizması bakamından farkhı bir sonuçöngörmemektedir.

Somut olayda, gerek ilk derece mahkemesi gerekse bölge adliye mahkemesince, 3294sayılı Kanunun amacının getirilmesi noktasında parasal kaynaklarının sağlanması için Aile ve Sosyal Politikalar Bakanının Başkanlığında Başbakanlık Müsteşari, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Müsteşarı, İçişleri, Maliye ve Sağlık Bakanlıklarının Müsteşarları ile Sosyal Yardımlar Genel Müdürü ve Vakıflar Genel Müdüründen oluşan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonunun kurulduğu; Fonun 'Fonda toplanan 

kaynakların, Vakıflar ve Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce yürūtülecek sosyal yardım proje ve programları ile yatırım programları çerçevesinde dağıtim õnceliklerini belirlemek ve dağıtımına karar vermek, vakıflarda çalıştırılacak personelin nitelikleri ile ōzlük haklarıve diğer hususlarla ilgili belirlenecek kriterleri görüşmek ve karara bağlamak ile Vakıflardan ve diğer kurum ve kuruluşlardan gelen sosyal yardım amaçlı talep ve teklifleri değerlendirmek, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğüne õnerilerde bulunmak olduğu' gibi görevlerinin bulunduğu, Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün 3294 sayılı Kanun hükümlerine göre kurulan vakifların harcamalarıni, işve işlemlerini araştırıp, inceleme,izleme ve denetleme, görülen aksaklıklarla ilgili gerekli tedbirleri alma, vakıfların çalışma usûl ve esasları ile sosyal yardım programlarının õlçütlerini belirleme işlevini yerine getirdiği, Genel Müdürlük idari yapılanmasındaki Vakf Hizmetleri Daire Başkanlığının da Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünün ise Teşkilat ve Görevlerine İlişkin Yõnerge çerçevesinde Vakafların norm kadro usul ve esaslarınıbelirlemek ve Fon Kurulu'nun onayına sunmak, Fon Kurulu ilke ve kararları doğrultusunda Vakf personelinin işe giriş ve işten çıkş işlemlerini yürütmek vb gibi işlemleri gerçekleştirdiği, böylece 3294 sayılı Kanun kapsamında yürütülen sosyal yardım hizmetlerinin asıl olarak Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafindan yerine getirildiği,Sosyal Yardımlaşma Vakafları ayrı tüzel kişiliklere sahip olsalar da Fon ile beraber Bakanlığın bu görevini yerine getirmek amacıyla oluşturulan idari organizasyon içinde yer aldıklari, tüm ülke çapında Bakanlık tarafından yürütülmesi gerekli sosyal yardım kamu hizmetinin, taşrada sosyal yardımlaşma vakafları aracılığıyla yürütüldüğü, vakafların finansının Bakanlık tarafindan gerçekleştirilip, işe alınacakların nitelikleri, görevleri, işe alma, çıkarma, tayin, ücretin belirlenmesi gibi õzlük işleri ile çalışma koşullarının belirlenmesinde Bakanlığın sõz sahibi olduğu işveren yetkilerinin Bakanlıkta olduğu, diğer taraftan 25/05/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7144 sayılı Kanun'un 7. maddesi ile maddenin gerekçesi de dikkate alındığında vakfların bir kamu işyeri olduğunun açık olduğu ve vakaf işçilerinin ilave tediye hakkı bulunduğu sonucuna varılmıştır.Yukarıda açıklanan ilke ve esaslar doğrultusunda somut olay değerlendirildiğinde,öncelikle mahkemece sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının temelde 'vakıf'olduklarının gözden kaçırıldığı anlaşılmaktadır. Vakaflar, kural olarak õzel hukuk tüzel kişisidir. Bu kuralın istisnası ise, ancak o kuralı koyan makam tarafından konulabilir.Çünkü, istisna, genel kuralın alanını uygulama alanını daraltır. Bu sebeple yargı organının,bir kurala istisna getirmesi mümkün değildir(Gözler, 45). Bir kuralın istisnasının ancak o kuralı koyan makam tarafindan oluşturulabilmesinin sonucu ise, yargı organı tarafindan varsayimlardan ya da genel kabuller üzerinden istisna oluşturulamamasıdır. Diğer taraftan 3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Kanunda 'Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları'(m.7) ile 'Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu' (m.3) ayrıayrı hükümlerde düzenlenmiş olup, mahkemece bu ikisinin birbiri ile karşılaştırılması yahut birbiri ile aynı kabul edilmesi de yerinde değildir. Şayet kanun koyucu aksini õngõrseydi,vakıflar ile Fon'un farklı şekilde düzenlenmesine gerek duyulmazdı. Üzerinde durulmasıgereken bir diğer husus ise, açık bir kanun hükmü olmaksızın, 'tüm ülke çapında Bakanlık tarafindan yürütülmesi gerekli sosyal yardım kamu hizmetinin, taşrada sosyal yardımlaşma vakafları aracılığıyla yürütüldüğü, vakıfların finansının Bakanlık tarafından gerçekleştirilip,işe alınacakların ðzlük işleri ile çalışma koşullarının belirlenmesinde Bakanlığın sõz sahibi olduğu' varsayımı ile vakıflara kamu tüzel kişiliği verilip verilemeyeceğidir. Zira,Anayasanın 123. maddesi ile Vakaflar Kanununun 4. maddesi son derece açık olup, aslolan bir vakfin kamu tüzel kişi olması değil, õzel hukuk tüzel kişisi olmasıır. Bir kural hangi norm ile konulmuş ise, o kuralın istisnası da ancak o kural ile konulabilir. Yorum yoluyla istisna üretilemez (Gōzler, 45, 54). Somut olayda, vakafların õzel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduklarına dair kanun hükmünün aksini öngören bir kanun hükmü bulunmadığı halde,mahkeme tarafından yorum yolu ile 'istisna' oluşturulması hukuka aykırıdır.

Bu noktada, 25/05/2018 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 7144 sayılı Kanun'un 7.maddesi ile 3294 sayılı Kanunun 7. maddesinin son fikrasına eklenen hükümden de sõz etmek gerekmektedir. Ilgili hükümde 'Vakiflar, 18/10/2012 tarihli ve 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanununun 34. maddesinin ikinci fikrası hükmüne gõre, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce imzalanacak işletme düzeyinde toplu iş sõzleşmesi kapsamında işyerleridir.' düzenlemesine yer verilmiştir.Düzenlemeden de açıkça görüleceği gibi, yapılan değişiklik ile vakıfların kamu tüzel kişisi olduğu değil,'Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce imzalanacak işletme düzeyinde toplu is sōzleşmesi kapsamında işyeri olduğu' esasıbenimsenmiştir. İlgili maddenin gerekçesinde, 'Madde ile 6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu IşSözleşmesi Kanununun 34. maddesinin ikinci fikrasında bahsi geçen kamu kurum ve kuruluşlarının aynı işkolundaki birden çok işyerlerinde toplu iş sözleşmesinin ancak işletme düzeyinde yapılması gerektiği hükmü uyarınca, Vakfların, mevzuattaki ilgili diğer düzenlemeler aynı kalmak ve sadece toplu iş sözleşmesi kapsamıyla ilgili olmak üzere, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğünce veya yetkili kaldığıişveren sendikasınca imzalanan işletme toplu iş sōzleşmesi kapsamındaki kamu işyerleri olduğu düzenlenmiştir.' denilmiş ise de, gerekçede vakıfların genel bir kural olarak kamu tüzel kişisi olduğu değil, 'mevzuattaki ilgili diğer düzenlemeler aynı kalmak ve sadece toplu iş sõzleşmesi kapsamıyla ilgili olmak üzere' kamu işyeri olduğu belirtilmiştir. Kaldı ki,gerekçede geçen bu ifade kanun metnine bilinçli olarak alınmamıştır. Söz konusu düzenlemenin amacı, tüm sosyal ve yardımlaşmayı dayanışma vakıflarına kamu tūzel kişiliği atfetmek değil, Bakanlığın taraf olduğu toplu iş sōzleşmelerinin yapılmasınıkolaylaştırmaktadır. Zira, mülga 2822 sayılı Toplu lş Sōzleşmesi Grev ve Lokavt Kanununun ‘Toplu iş sõzleşmesinin kapsamı ve düzeyi' başlığını taşıyan 3. maddesinde '..Ancak, kamu kurum ve kuruluşlarına ait müessese ve işyerleri ayrı tüzel kişiliğe sahip olsalar dahi, bu kurum ve kuruluşlar için tek bir işletme toplu iş sözleşmesi yapılır.' hükmübulunmakta iken (m. 3/1-2), 6356 sayılı Sendika ve Toplu Is Sōzleşmesi Kanununda bu hükme yer verilmemiş, onun yerine 'Bir gerçek ve tüzel kişiye veya bir kamu kurum ve kuruluşuna ait aynı işkolunda birden çok işyerinin bulunduğu işyerlerinde, toplu is sõzleşmesi ancak işletme düzeyinde yapılabilir.' düzenlemesine yer verilmiştir (6356 sy K.m.34). Toplu is sõzleşmesinin düzeyine ilişkin tarihsel gelişmeler ve kanun değişiklikleri dikkate alındığında, 3294 sayılı Kanuna eklenen hükmün vakıfların õzel hukuk tüzel kişisi olduğu gerçeğini değiştirmediği, yapılan değişikliğin sadece toplu iş sōzleşmesinin dūzeyi ve bağıtlanması süreci ile ilgili olduğu kabul edilmelidir. Mahkemece, 7144 sayılı Kanun gerekçesine atıfyapılarak vakıfların 'kamu işyeri' olduğunun açıklığa kavuştuğu belirtilmişise de, gerekçede açıkça vakıfların 'mevzuattaki ilgili diğer düzenlemeler aynı kalmak ve sadece toplu iş sözleşmesi kapsamıyla ilgili olmak üzere kamu işyeri' olduğu ifade edilmiştir. Gerekçede çizilen bu sınırlar gözden kaçırılarak, kanunda 'tüm sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının kamu tūzel kişisi olarak kabul edildiği' şeklinde,amacı aşan bir yorumla sonuca gidilmesi yerinde değildir. Yukarida da ayrintılı olarak açıklandığı gibi, aslolan vakıfların özel hukuk tüzel kişi olmalarıdır. Aksinin kabulü için,'sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakflarının kamu tüzel kişisi olduğunu' açıkça düzenleyen bir kanun hükmü olmalıdır. Bu itibarla, 7144 sayılı Kanun ile 3294 sayılıKanunun 7. maddesinde yapılan değişikliğin sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının hukuki niteliğini değistiren yeni ve farkhı bir düzenleme olarak kabul edilmesi mümkün değildir.

Belirtmek gerekir ki; Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun 09/06/2017 tarih,2016/3-2017/4 E. K sayılı kararı ile '3294 sayılı Sosyal Yardımlaşma ve DayanışmayıTeşvik Kanunu ile kurulan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakaflarının õzel hukuk tüzel kişiliğine sahip olduğu, ayrı işyeri olan bağımsız işveren oldukları' belirlenmiştir. İçtihadıbirleştirme kararlari, Yargıtay Kanunu'nun 45. maddesine gõre bağlayıcıdır. Somut olayda,sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakflarının 'kamu tüzel kişisi' olduğuna yõnelik kanuni 

bir düzenleme, anayasa mahkemesi iptali kararı yahut aksi yönde içtihadı birleştirme kararıbulunmadığına göre, 09/06/2017 tarihli İçtihadı Birleştirme Kararının halen bağlayıcıolduğu kabul edilmelidir 

n ...

ii. Yargitay 9. Hukuk Dairesinin 28/11/2022 tarihli ve E.2022/15611,K.2022/15311 sayıhı kararının ilgili kısmı şõyledir (aynı yöndeki kararlar için bkz.Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 28/11/2022 tarihli ve E.2022/15612, K.2022/15310sayılı karari; Yargitay 9. Hukuk Dairesinin 28/11/2022 tarihli ve E.2022/15614,K.2022/15319 sayılı karari):
"Yukarıda açıklanan ilke ve esaslar ile Dairemizin içtihatları doğrultusunda somut olay değerlendirildiğinde; Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonundan ayrı birer özel hukuk tüzel kişisi olan sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakıflarının 6772 sayılıKanun bakımından kamu tüzel kişisi olarak kabulü mümkün değildir.
Diğer taraftan Mahkemece, Fon Kurulunun 16.02.2012 tarih ve 2012/l sayılı Kararıile vakıf çalışanlarına 2012 yılından itibaren ilave tediye niteliğinde iki maaş tutarında ikramiye õdenmesine karar verildiği, ikramiyelerin ilave tediye niteliğinde olduğu buna göre personele ayrica ilave tediye õdemesi yapılmayacağının düzenlendiği gerekçesiyle davacıya ikramiye õdemesi yapılan dönemler dışlanarak hesaplanan ilave tediye alacağıhüküm altına alınmıştır. Fon Kurulunun 2012/1 sayılı Kararı ile Fon Kurulunun 11.12.2014tarihli ve 2014/7 saylı kararı ile çıkarılan Esaslar'ın 11 inci maddesi gereğince şartlarıtaşıyan vakaf çalışanlarına ikramiye õdemesi yapılması gerektiği uyuşmazlık konusu değildir. Gerçekten de 633 sayılı Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'ye dayanılarak yürürlüğe konulan Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakiflariı Personelinin Norm Kadro Standartlari, Is Tanımlan, Nitelikleri, Özlūk Hakları ve Çalışma Şartlarına İlişkin Esaslar'ın 'İkramiye õdemesi' başlıklı 11 inci maddesinde, personele her yılın Ocak ve Temmuz aylarında birer sōzleşme ücreti tutarında ikramiye ödeneceği, õdenen bu ikramiyelerin ilave tediye niteliğinde olduğu ve personele ayrıca ilave tediye õdemesi yapılamayacağı kuralına yer verilmiştir. Somut olayda ise dava dilekçesinde, Fon Kurulu kararında ilave tediye olarak nitelendirilen ikramiye alacağına ilişkin açıkça bir iddia ileri sürūlmemiştir. Davacı tarafça Fon Kurulu kararına istinaden herhangi bir iddia ileri sürülmeden ve ikramiye adı altında talepte bulunulmadan Mahkemece resen inceleme yapılması mümkün değildir. Aksine dosya kapsamından davacının açıkça 6772 sayılı Kanun'dan kaynaklanan ilave tediye alacağınıtalep ettiği anlaşılmakta olup bu hâlde davaci, davalı Vakfin 6772 sayılı Kanun kapsamında olmaması sebebiyle bu Kanun'dan doğan ilave tediye alacağına hak kazanamaz. Bu durumda, davanın reddine karar verilmesi gerekirken yazılı şekilde kabulüne dair hüküm kurulması hatalı olup bozmayı gerektirmiştir."
C. Anayasa Mahkemesi Kararlari 
20. Anayasa Mabkemesinin (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, [GK], B.No: 2018/10972, 28/7/2022) kararına konu olayda belediyeye ait olan şirketin ūzerine kayıtlıtaşınmazın valilik tarafindan başka bir belediyeye devredilmesi nedeniyle bireysel başvuruda bulunulmuştur. Başvurucu olan şirket gerçek bir kişi tarafindan kurulmasına rağmen sonradan büyükşehir belediyesince devralınmış olup şirketin sermayesinin tamamıbüyükşehir belediyesine aittir. Anayasa Mahkemesi kamu gücünün kullanımına katılmasa bile bir tüzel kişilik kamu otoritelerine bağımlı olarak faaliyetlerini yürütüyorsa bu takdirde 

sõz konusu tüzel kişiliğin kamuyla bağlantılı olduğu sonucuna ulaşılabilineceğini ifade etmiştir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, §§ 39,40).

21. Anılan karara konu olayda ihtilaf konusu taşınmazların belediye meclisi tarafindan başvurucuya devredildiği ve bir dönem de olsa tapuda başvurucu adına kaydedildiği ancak bu durumun taşınmazın kamu mülkiyeti altında bulunduğu gerçeğini değiştirmediği zira başvurucu şirketin sermayesinin tamamının belediyeye ait olup ōzel hukuk hükūmlerine tabi olmasının bu taşınmazın statüsünü etkilemediği ifade edilmiştir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 42).

22. Özünde kamuya ait taşınmazların hangi kamu otoritesine bırakılmasının daha uygun olacağı meselesinin tartışılacağı uyuşmazlıktan menfaati etkilenenin büyükşehir belediyesi olduğu ve başvurucunun menfaati ile būyükşehir belediyesinin menfaatinin somut olayda özdeşleştiği gözetildiğinde kamu gūcūnün bireysel başvuruya taraf olamayacağı ilkesi gereğince başvurucunun bireysel başvuru ehliyetinin bulunmadığı sonucuna varılan kararda başvuru kişi yönünden yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez bulunmuştur (Aydın İmar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 44).

23. Anayasa Mahkemesinin (Kemal Kılıç, [GK], B. No: 2019/16400, 28/7/2022)kararına konu olayda ise başvurucu, Mehmetçik Vakfi tarafindan bakım yardımının kesilmesinden şikâyet etmiştir. Adı geçen Vakfın statüsünün ve Vakıf ile başvurucu arasındaki ilişkinin niteliğinin başvurunun değerlendirilmesi açısından önemli olmasınedeniyle Anayasa Mahkemesi Öncelikle bu hususu irdelemiştir (Kemal Kılıç, § 38).
24. Bu kapsamda kararda; Mehmetçik Vakfinın ōzel bir kanunla kurulmuş veya resmî olarak idare teşkilatı içinde tanımlanmış bir tüzel kişilik olmayıp Vakıflar Genel Müdürlüğünün denetimi altında faaliyet yürüten bir Vakıf olduğu, Vakfin mallarına,alacaklarına ve personeline diğer vakıflardan farklı statü tanınmadığı, mallarına haczedilemezlik ayrıcalığı sağlanmadığı, Vakfın resen icra yetkisi ve işlemlerinin hukuka uygunluk karinesinden yararlanması gibi ayrıcalıklarla donatılmadığı, zorunlu üyelik ve zorunlu aidat sisteminin de bulunmadığı, Vakfın kamu gücü ayrıcalıklarıyla donatılmamışolması karşısında yöneticilerinin kamu görevlisi olmasının Vakfin niteliğini etkileyecek bir ağırlığa ulaşmadığı, Vakfin kararlarının ve bunların icrasının Türk Silahlı Kuvvetlerinin resmî organlarının onayına tabi olmadıği, Vakfın yöneticilerinin üst düzey askerîgörevlilerden oluşmasının kanuni bir düzenlemeye değil vakıf senedine dayandığı, Vakfın özel bir kanunla kurulmadığı gibi gördüğü hizmetlerin herhangi bir kanun tarafından ona yüklenmiş görevler mahiyetinde de olmadığı, Vakfin mali kaynaklarının kural olarak bağışlardan, kendi mal ve işletmelerinin gelirlerinden oluştuğu, kamudan kaynak aktarılmasının söz konusu olmadığı tespit ve değerlendirmelerine yer verilmiştir (Kemal Kılıç, §§ 45-50).

25. Söz konusu tespitlerden hareketle kararda, kurucu ve yöneticilerinin üst düzey askerî görevlilerden oluşmasına ve kamu yararı taşıyan faaliyetlerde bulunmasına karşın kamu gücüyle donatılmadığı, faaliyetlerinin kanunla kamu hizmeti olarak tanımlanmadığı,gelir kaynaklarının büyük ölçüde bağışlardan oluştuğu, kamu gelirlerinden doğrudan Vakfa pay aktarılmadığı dikkate alındığında Mehmetçik Vakfinın kamu gücünün bir parçasıolmadığı sonucuna varılmıştır (Kemal Kılıç, § 51).


V. İNCELEME VE GEREKÇE 
26. Anayasa Mahkemesinin 31/1/2024 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
27. Başvurucu, Yargıtay tarafindan iki yıl õnce verilen bozma kararı gözardıedilerek Mahkemenin kararının haksız bir şekilde onandığını, Yargıtayın önceki bozma kararında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarını õzel hukuk tüzel kişisi olarak kabul etmesine karşın son verdiği onama kararında kamu tüzel kişisi olarak kabul ettiğini belirterek hukuki güvenlik iłkesi ile mülkiyet hakkının ve uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
28. Anayasa'nın 148. maddesinin ūçūncü, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (1)numaralı fikraları uyarınca Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve ōzgürlūklerden,Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sōzleşme) ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki haklardan herhangi birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiğini iddia eden herkese Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapma hakkı tanınmıştır.
29. 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (1)numaralı fikrasında bireysel başvurunun ancak ihlale yol açtığı ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal nedeniyle güncel ve kişisel bir hakkı doğrudan etkilenenler tarafından yapılabileceği kurala bağlanmış; buna karşılık aynı maddenin (2) numaralı fikrasının birinci cümlesinde kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapamayacakları belirtilmiştir (Büğdüz Köyü Muhtarlığı, B. No: 2012/22,25/12/2012, §§ 26-29; Ballıdere Belediye Başkanlığı, B. No: 2012/1327, 12/2/2013, §§16-19; Doğubayazıt Ticaret ve Sanayi Odasi, B. No: 2012/743, 5/3/2013, §§15-17; Ihsan Doğramaci Bilkent Üniversitesi, B. No: 2013/1430, 21/11/2013, §§ 20-28).
30. Somut olayda başvurucu, İzmir ili Buca ilçesi Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfidır. Bu itibarla bireysel başvuru ehliyetinin bulunup bulunmadığının tespiti açısından öncelikle başvurucu Vakfin kamu gücüyle donatılıp donatılmadığının belirlenmesi gerekmektedir.

31. Bu noktada belirli bir uyuşmazlık alanında uygulanacak hukuk kurallarının yorumlanmasında öncelikli yetki derece mahkemelerine ait olduğundan Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin yorumunun yerine kendi yorumunu kaim etmesinin söz konusu olamayacağı hatırlanmalıdır. Bununla birlikte bu durum ilk elden derece mahkemelerinin gõrev alanına giren uyuşmazlık alanlarıyla sınırlı olup dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin salt kendi görev alanına ilişkin bir meseleyi değerlendirirken aynı konuda derece mahkemelerinin yorumundan bağımsız olarak özerk bir yorum yapmasına engel teşkil etmez.

32. Bu itibarla başvurucu Vakfın bireysel başvuru ehliyetine sahip olup olmadığıın belirlenmesi doğrudan Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruya ilişkin gõrev alanıyla ilgili bir konu olduğundan bireysel başvuru ehliyeti bağlamında Vakfın kamu gücü ile donatılıp donatılmadığı yönünde yapılan tespit ve değerlendirmeler de bu minvalde ele alınmalıdır.

1. Genel İlkeler 
33. Kamu tüzel kişilerinin bireysel başvuru yapmasının yolunun kanunla kapatılmasının temel sebebi bunların kamu gücünün bir parçası olmasıdır. Bireysel başvuruda amaç; kamu gücünün işlem, eylem veya ihmallerine maruz kalan bireylerin veya bireyler tarafindan oluşturulmuş tüzel kişilerin haklarının korunmasıdır. Bireysel başvuru kamu kurumlarının kendi aralarındaki ihtilafların çözüm mekanizması değildir. Esasen insan haklarının öznesi bireyler, yükümlüsü ise kural olarak kamu gücünün kullanımına katılan kamu otoriteleridir. Kamu gücünün bir parçası olan tüzel kişiliğin bireye veya bireyler tarafindan kurulmuş tüzel kişilere özgü hakların ihlal edildiğini öne sürmesi mümkün değildir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 32).

34. Anayasa'da veya Anayasa'yla yetkili kılınan organlarca çıkarılan düzenlemelerde (kanun/Cumhurbaşkanlığı kararnamesi) açıkça kamu tüzel kişisi olarak nitelenen kuruluşların kamu gücünün parçası olduğunda tartışma yaşanmamaktadır.Dolayısıyla Anayasa'da, kanunlarda veya Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinde ya da 2017yılındaki Anayasa değişikliğinden önceki dönemde kanunun açıkça verdiği yetkiye dayanılarak çıkarılan idari düzenlemelerde kamu tüzel kişisi olduğu açıkça belirtilen kuruluşların bireysel başvuruda bulunması mümkün değildir. Bu husus, 6216 sayılı Kanun'un 46. maddesinin (2) numaralı fikrasının birinci cümlesinde açıkça ifade edilmiştir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Șirketi, § 33).

35. Bununla birlikte sadece ilgili mevzuatta kamu tüzel kişisi olduğu açıkça belirtilen kuruluşlar değil Anayasa'da ya da Anayasa'yla yetkili kılınan organlarca çıkarılan düzenlemelerde kamu tüzel kişisi olduğu açıkça belirtilmeyen hatta õzel hukuk tüzel kişisi olarak tanımlanan ancak kamuyla bağlantılı bulunan tüzel kişiler de kamu gücünün bir parçası olarak kabul edilmektedir (Kemal Kılıç, § 39).

36. Bu itibarla bireysel başvuru ehliyeti kısıtı sadece ilgili mevzuatta kamu tüzel kişisi olduğu açıkça belirtilen kuruluşları kapsamamaktadır. Anayasa'da ya da Anayasa'yla yetkili kılınan organlarca çıkarılan düzenlemelerde kamu tüzel kişisi olduğu açıkça helirtilmeyen hatta õzel hukuk tüzel kişisi olarak tanımlanan ancak kamuyla bağlantılıbulunan tüzel kişiler de bireysel başvuru ehliyetini haiz değildir. Anayasa'nın 148.maddesinin üçüncü fikrasının birinci cümlesinde bireysel başvurunun kamu gücüne karşıyapılacağı sarih bir biçimde ifade edilmiştir. Buna gõre davacı ve davalı sıfatlarının birleşemeyeceği yolundaki genel ilke uyarınca bireysel başvurunun pasif tarafi olan kamu gücünün herhangi bir başvurunun aktif tarafi yani başvurucusu da olması mümkün değildir.Anayasa Mahkemesine yapılan bireysel başvurularda başvurucunun karşısında şeklî anlamda bir tarafin bulunmaması da bu durumu değiştirmemektedir. Dolayısıyla bir tüzel kişilik ilgili düzenlemeler çerçevesinde genel olarak özel hukuk hükümlerine tabi bir şirket, vakıf veya dernek olarak kurulmuş olsa dahi gerekli şartların sağlanması hâlinde bu tüzel kişiliğin kamu gücünün bir parçası olduğu ve bireysel başvuru ehliyetine sahip olmadığı sonucuna varılabilir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 34).

37. Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kapsamında verdiği kararlarında vurguladığı üzere bir tüzel kişiliğin özel hukuk hükümlerine tabi olması tek başına onun kamu gūcünün bir parçası, dolayısıyla kamuyla bağlantılı olup olmadığı noktasında belirleyici olmaz (AYM, E.2013/49, K.2013/125, 31/10/2013; E.2014/177, K.2015/49,11/6/2015; ayrıca bireysel başvuru kapsamında verilen karar için bkz. Ayla Demir İşat [GK],B. No: 2018/24245, 8/10/2020, § 113). Kamu gücüyle donatılan, dolayısıyla kamuyla bağlantılı õzel hukuk tüzel kişileri de kamu gücünün bir parçasıdır.

38. Bir tüzel kişiliğin kamuyla bağlantılı olup olmadığı değerlendirilirken sadece ilgili kanundaki tanımlamaya bakılmamalı; (1) yürüttüğü hizmetin niteliği, (2) kamu gücūayrıcalıklarıyla donatılıp donatılmadığı (kamu gücünün kullanımına katılıp katılmadığı), (3)idari ve fiili yönden kamu otoritelerinden bağımsızlığının derecesi de gözönünde bulundurulmalıdır (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 36).
39. Tüzel kişiliğin yürüttüğü hizmetin kamusal yönünün bulunup bulunmadığı ve tekel biçiminde, rekabete kapalı olarak icra edilip edilmediği õnem taşımaktadır. Ayrıca tüzel kişiliğin kazanç gūtme amacını taşıyıp taşımadığı da irdelenecek kriterlerden biridir (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 37).

40. Tūzel kişiliğin kamu gūcū ayrıcalıklarıyla donatılıp donatılmadığı belirlenirken ise tek yanlı işlemler yapma yetkisi, resen icra yetkisi, işlemlerinin hukuka uygunluk karinesinden yararlanıp yararlanmadığı, mallarının statüsü ve haczedilebilirliği, alacaklarıiçin özel bir statü öngörülūp öngõrülmediği, personelinin statüsü, zorunlu üyelik ve zorunlu aidat uygulamasının bulunup bulunmadıği, işlem ve eylemlerinin kamu hukuku kurallarıçerçevesinde idari yargı kolunda denetlenip denetlenmediği gibi unsurlar dikkate alınır (Aydın Imar Sanayi ve Ticaret Anonim Şirketi, § 38).

2. İlkelerin Olaya Uygulanması
41. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfi 3294 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca illerde ve ilçelerde kurulmaktadır. Dolayısıyla Vakfin kuruluşu õzel bir kanuna dayanmaktadir.

42. Vakıf, sosyal yardımlaşma ve dayanışmayı teşvik fonunun (fon) sağladığıfinansman sayesinde görevlerini yerine getirmektedir. Bunun yanı sıra iktisadi işletmeye sahip vakıflar buradan gelen finansmanı da kullanabilmekte, ayrıca yapılan bağış ve yardımlar da gelir kaynağı olabilmektedir. Fonun geliri ise 3294 sayılı Kanun uyarınca Cumhurbaşkanı kararıyla başka fonlardan aktarılan kaynaklar, genel bütçeden aktarılan pay,trafik para cezası hasılatının yarısı, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) reklam gelirlerinin %15'i ile bağış ve yardımlardır. Bu noktada Vakfa kanıudan kaynak aktarılmasıın sõz konusu olduğunun altı özellikle çizilmelidir. Diğer yandan fon gelirleri ile vakıf gelirleri kamu alacağı olarak düzenlenmiş, takip ve tahsili de 21/7/1953 tarihli ve 6183sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerine tabi kılınmıştır.
43. 3294 sayılı Kanun ile Vakfa bazı muafiyetler de tamnmıştır. Buna gõre Vakıf,kurumlar vergisinden, yapılan bağış ve yardımlar veraset ve intikal vergisinden, sahip olduğu taşınır ve taşınmaz mallar ve yapacağı tüm muameleler dolayısıyla her türlü vergi, resim,harç ve fonlardan muaftır. Dolayısıyla Vakıf, bu yönüyle de diğer vakıflardan ayrılmaktadır.
44. Vakfin yõnetim organı 3294 sayılı Kanun'da tanımlanmıştır. Anılan Kanun'a göre mülki idare amirleri Vakfin başkanıdır. Yönetim organı ise mütevelli heyetidir. Bu heyet, belediye başkanı, millî eğitim müdürü, sağlık müdürü gibi belli kurumların temsilcileri, muhtar, sivil toplum kuruluşlarmın temsilcileri ve vatandaşlardan oluşmaktadır.Burada õnemli olan bir diğer nokta yöneticilerinin kimler olduğunun kanunla belirlenmesi hâlinde bu durumun Vakfin niteliğini etkileyecek bir olguya dönüşmesidir. Zira bu hâlde 

yukarıda sözū edilen görevlilerin Vakfin yöneticisi olmayı reddetme konusunda bir inisiyatifleri bulunmamaktadır. Bu itibarla kanuna dayalı zorunlu yöneticilik uygulamasının bulunduğuna da õzellikle işaret etmek gerekir.

45. Dikkate alınması gereken diğer bir unsur da Vakfın faaliyetinin niteliğidir.Vakif, sosyal güvenceden mahrum olan kişilere yardım edebilmek ve yoksulluğun önüne geçebilmek için faaliyet göstermektedir. 3294 sayılı Kanun ile Vakfa, her türlü acil durum ve afetten zarar görenlere, şehit yakınları ile gazilere yardımda bulunmak gibi çeşitli görevler verilmiştir. Ancak Vakfın yalnızca bu Kanun'dan kaynaklı görevleri bulunmamaktadır.1/7/1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Gūçsūz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun uyarınca yaşlı aylığı başvurularının değerlendirilmesi gōrev ve yetkisi de Vakfa verilmiştir. Öte yandan 24/5/1983 tarihli ve 2828sayılı Sosyal Hizmetłer Kanunu'na göre engelli kişilerin evde bakımına yönelik yerine getirilecek iş ve işlemler Vakfa bırakılmıştır. Bu itibarla Vakfin kamu yararına yönelik bir amacının olduğu açıktır.

46. Bununla birlikte kamu yararı amacı taşıması sosyal bir hizmetin kamu hizmeti olarak nitelendirilmesi icin veterli değildir. Özel kesim tarafindan yürütülen faaliyetler de az veya çok toplumun ihtiyaçlarını gidermekte, bu yönüyle kamu yararının gerçekleşmesine hizmet etmektedir. Dolayısıyla kamu yararı bulunması kamu hizmeti sayılma yönünden tek kriter olarak görülemez. Kuşkusuz kanun koyucunun bir hizmeti kamu hizmetine dönüştürdüğünün kabulü için o hizmete özgü olarak çıkarılmış bir kanunun bulunmasızorunlu değildir. Ancak yürürlükte bulunan kanunlar bir bütün olarak incelendiğinde kanun koyucunun söz konusu hizmete özel kesim tarafindan yürütülen faaliyetlerden farklı bir statüsağladığının anlaşılabilmesi gerekir (Kemal Kılıç, § 49). Vakıf özel bir kamunla kurulduğu gibi gördüğü hizmetler kanunlar tarafından ona yüklenmiş görevler mahiyetindedir. Bu yönüyle Vakfin mali imkânları dar olan kesimlere sosyal dayanışma düşüncesiyle yardım sağlayan diğer vakıflardan bir farkının bulunduğu vurgulanmalıdır.
47. Sonuç olarak Vakfin kanun ile kurulduğu, yönetici ve üyelerinin bir kısmının kamu görevlileri arasından kanunla belirlendiği, kanun ile kendisine verilen görevlerinin ve kamu yararı taşıyan faaliyetlerinin bulunduğu, gelir kaynaklarının büyük ölçüde kamu bütçesinden karşılandığı, kamu gelirlerinden pay aldığı, gelirlerinin kamu alacağımahiyetinde olduğu, kanunla kendisine tanınan birtakım muafiyet ve ayrıcalıkların bulunduğu hususları birlikte gözetildiğinde Vakfın bireysel başvuru ehliyeti yönünden kamu gücūnün bir parçası olduğu değerlendirilmiştir.

48.Bu itibarla kamu gücünün bireysel başvuruya taraf olamayacağı ilkesi gereğince başvurucunun bireysel başvuru ehliyetinin somut olay itibarıyla bulunmadığıdeğerlendirilmiştir.

49. Açıklanan gerekçelerle başvurunun diğer kabul edilebilirlik şartları yönünden incelenmeksizin kişi bakımından yetkisizlik nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Başvurunun kişi bakımından yetkisizlik nedeniyłe KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA 31/1/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.