Nükleer Santrallerde Tesis İçi Doğru Akım Güç Kaynakları Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2025-08-09

9 Ağustos 2025 CUMARTESİ
Resmî Gazete
Sayı : 32981
YÖNETMELİK
Nükleer Düzenleme Kurumundan:
NÜKLEER
SANTRALLERDE TESİS İÇİ DOĞRU AKIM GÜÇ
KAYNAKLARI
YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç
Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı, nükleer santrallerde
güvenlik sistemlerine kesintisiz enerji sağlamak üzere kullanılan
doğrultucuların ve bataryaların işlevsel güvenilirliğinin ortaya
konulmasına ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, nükleer santrallerdeki acil
durum güç sistemlerinde kullanılan doğrultucuları ve bataryaları kapsar.
(2) Bu Yönetmelik hükümleri nükleer santrallerde,
acil durum güç sistemleri dışındaki doğrultuculara ve bataryalara dereceli
yaklaşımla uygulanır.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik, 5/3/2022 tarihli ve 7381 sayılı
Nükleer Düzenleme Kanununun 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 95 sayılı
Nükleer Düzenleme Kurumunun Teşkilat ve Görevleri Hakkında Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesinin 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine
ve 5 inci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendine dayanılarak
hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Akım limitleme: Elektrik devresindeki akımın
belli bir değeri aşmasını engellemek veya kontrol altında tutmak için
kullanılan bir koruma veya kontrol önlemini,
b) Alternatif akım (AC): Genliği ve yönü periyodik
olarak değişen akımı,
c) Bara: Aynı gerilim ve frekanstaki elektrik
enerjisinin toplandığı ve dağıtıldığı üniteyi,
ç) Baş etme süresi: Güvenlik sistemlerini besleyen
AC kaynaklarının tamamen kaybedilmesi ve tüm AC gücünün kesilmesinden kor
hasarının başlangıcına kadar geçen süreyi,
d) Batarya: Elektrik enerjisini kimyasal enerji
olarak depo eden, istenildiğinde bunu elektrik enerjisi olarak veren
akümülatörleri,
e) Branşman: Güç kaynağından uzaklaştıkça incelen
ve yüke ulaşan hatları,
f) Doğru akım (DC): Sabit genlikle tek yönde akan
akımı,
g) Doğrultucu: Alternatif akımı doğru akıma
çevirmek için kullanılan elektriksel bileşeni,
ğ) Düşürücü transformatör: Primer sargıya uygulanan
alternatif gerilimden daha küçük bir alternatif gerilimin sekonder sargıdan
alındığı transformatörü,
h) Güvenlik Analizi Raporu (GAR): Nükleer tesisin
tasarımına ilişkin bilgiler ile bu tasarım çerçevesinde nükleer tesisin
işletilmesi sırasında karşılaşılabilecek tehlikelerin analizini içeren ve
nükleer tesisin ilgili güvenlik ve emniyet gerekleri ile uyumlu olduğunu
gösteren raporu,
ı) Harmonik distorsiyon: Akım ve gerilim dalga
şekillerinin bozulmasını,
i) İnvertör: Doğru akımı alternatif akıma
çevirmek için kullanılan elektriksel bileşeni,
j) Kat tepki spektrumu: Yer hareketi etkisine
maruz kalan yapının seçilen konumlarında, yapının dinamik tepkisinden
türetilen ve yapı içinde desteklenen sistem ile bileşenlerin tasarımı için
kullanılan tepki spektrumunu,
k) Kesici: Yük altında veya arıza durumlarında
elektrik devrelerini açıp kapamak için kullanılan cihazı,
l) Kuruluş: Bir nükleer santral kurmak, işletmek
veya işletmeden çıkarmak için Nükleer Düzenleme Kurumuna niyet bildiriminde
bulunan, onay almak veya yetkilendirilmek üzere başvuran ya da
yetkilendirilen ve düzenleyici kontrol kapsamında bulunan Türkiye
Cumhuriyeti mevzuatına göre kurulmuş tüzel kişiyi,
m) Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
n) Lokal panel: Ekipmanın bulunduğu yere
yerleştirilerek ekipmana ait verileri ve alarmları görüntüleyen üniteleri,
o) Otonomi süresi: Bataryanın tam şarj edildikten
sonra, harici bir güç kaynağına ihtiyaç duymadan bir cihazı kesintisiz
olarak çalıştırabileceği süreyi,
ö) Ripple: Bir alternatif akım kaynağından
türetilen gücün bileşeni olan DC voltajındaki periyodik değişimi,
p) Santral kararması: Nükleer santralde, nükleer
tesis içi ve nükleer tesis dışı tüm güvenlik sistemi alternatif akım
kaynaklarının veya hatlarının kaybedilmesini,
r) Sıcaklık kompanzasyonu: Batarya şarjının ortamın
sıcaklık değerine göre adapte edilmesini,
s) Tek hat şeması: Şebekenin belli bir
kısmındaki bara, iletken, güç transformatörü ve kompanzasyon teçhizatı gibi
elemanların bağlantısını gösteren tek faz diyagramını,
ş) Tristör: Kontrollü yarı iletken anahtarlama
elemanını,
t) VLA batarya: Havalandırmalı kurşun asit
bataryayı,
u) VRLA batarya: Supap ayarlı kurşun asit
bataryayı,
ü) Yük atma: Güç dağıtım sisteminin bir
kısmında veya kısımlarında elektrik gücünün kasıtlı olarak kapatılmasını,
v) Yüzdürme şarjı: Bataryanın kendi kendine
deşarjını telafi eden şarjı,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Genel İlkeler
ve Hükümler
Genel
ilkeler
MADDE 5- (1) Bir DC güvenlik sisteminin her bir güvenlik
kanalı en az bir batarya, bir doğrultucu ve bir dağıtım sisteminden oluşur.
(2) Nükleer santrallerde güvenlik sistemlerine
kesintisiz enerji sağlamak üzere kullanılan doğru akım sistemlerinin
güvenlik gereklerine uygun olmasından ve buna ilişkin faaliyetlerin ilgili
mevzuata uygun olarak yürütülmesinden Kuruluş sorumludur.
Kuruluşun
yükümlülükleri
MADDE 6- (1) Kuruluş;
a) DC sistemleriyle ilgili elektriksel mimari,
yedeklilik, ortak nedenli arıza, çeşitlilik, güvenlik kanalları arasında
fonksiyonel bağımsızlık, fiziksel ayrılık ve elektriksel izolasyon gibi
temel yaklaşımlara ilişkin bilgiyi,
b) DC sistemleri kapsamında kullanılan ve GAR’da
yer alan kaza senaryoları ile güvenlik sistemleriyle uyumlu şekilde ve
eksiksiz olarak hazırlanan yük listesini,
c) Nükleer santral tasarımında hesap edilen baş
etme süresi bilgisini,
ç) Tek hat şeması şeklinde doğrultucu
konfigürasyonunu teşkil eden DC sistemleri mimarisini ve elektriksel
korumaları gösteren sekonder koruma şemalarını,
d) Bu Yönetmeliğin üçüncü bölümünde yer alan
hükümlerin yerine getirildiğine dair açıklamaları ve belgeleri,
GAR içeriğinde veya konuya ilişkin hazırlanmış
teknik raporlarda Kuruma sunar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Teknik İlkeler
Batarya
kapasitesi
MADDE 7- (1) Bataryalar hem tasarıma esas kazalar hem de
tasarımı genişleten koşullar için yük listesinde yer alan ekipmanların
tahsis edildiği güvenlik fonksiyonlarını destekleyecek kapasitede
tasarımlanır. Farklı otonomilere sahip batarya gruplarının kullanılması
durumunda, tasarıma esas kazalar için kullanılacak olan bataryaların
otonomi süresi iki saatten az olamaz. Tasarımı genişleten koşullar için
tesis edilen bataryalar ise tasarımı genişleten koşullarda kullanılan
sistemler ve ağır kaza yönetimi stratejileriyle uyumlu olarak tasarımlanır.
(2) Kuruluş tarafından sunulan belgeler, güvenlik
sistemi bileşenlerine dair akım-zaman bilgilerini de kapsayan yük çevrimi
tablosunu içerir. GAR’ın sunulması sonrasında tasarımda değişiklik meydana
gelmesi durumunda, kesinleşmiş yük çevrimi tablosu güncellenerek yeniden
sunulur.
(3) Yük çevrimi tablosunda süreksiz ve rastgele
yüklerin yerleşiminde bataryalar açısından en zorlayıcı senaryo dikkate
alınır. Yük çevrimi tablosunda rastgele yük kapsamındaki vanalar ve
damperler yük çevriminden türetilen akım-zaman diyagramındaki, batarya
yükünün en fazla olduğu zaman dilimine veya zaman çizgisi üzerinde
öngörülen en son bölüme eklenir. Vana çalışma süreleri üretici tarafından
hazırlanan katalog değerlerindeki tam çevrim değerlerine uygun şekilde
hesaba katılır. Vana, damper, kesici ve kontaktörlerin eş zamanlı çalışma
ihtimalleri de göz önünde bulundurulur.
(4) Kuruluş tarafından, yük çevrimi tablosundaki
yüklere dair, ilgili zaman aralığında tüketilebilecek azami akım değerleri
üzerinden hesaplama yapılır. Bataryaya yük teşkil eden ekipmanın sabit güç,
sabit direnç, sabit akım yükü gibi elektriksel karakteristiklere sahip
olması hesaba katılır ve batarya voltajının düşük olduğu noktalar için
gerekli düzeltmeler yapılır. Batarya kapasitesi hesaplarında, yük çevrimi
tablosundaki ekipmanların tamamının tam kapasitede çalıştığı kabul edilir.
(5) Kuruluş tarafından, DC baralarında tesis
edilmesi gereken asgari bara voltajına ilişkin değerlendirme yapılır. Asgari
DC barası voltajı; batarya hücrelerinin birbirleriyle bağlantılarından
kaynaklanan gerilim düşümü, bataryayla yük arasındaki bağlantılarda ve
anahtarlama elemanlarında ortaya çıkan gerilim düşümü göz önünde tutularak
tespit edilir. Batarya kapasitesi, yük çevriminin herhangi bir noktasında
bara voltajı asgari bara voltajının altında kalmayacak şekilde
tasarımlanır.
(6) Batarya kapasitesi hesabında, batarya odasının
izin verilen en düşük sıcaklığı dikkate alınarak sıcaklık katsayısı ve
batarya için GAR’da belirtilen servis süresi sonunda sağlanabilecek
kapasite dikkate alınarak eskime katsayısı kullanılır.
(7) Batarya kapasitesi hesaplarına en az %10’luk
tasarım marjı eklenir. Tasarım marjının belirlenen kapasiteye eklenmesine
ilişkin olarak kapasite hesabında kullanılan akım veya zaman değerlerine
eklenmesinde kullanılan yöntem gerekçelendirilir. Tasarımda yapılacak ve
bataryalara ilave yük getirecek değişikliklerde tasarımdaki kapasite
güvenlik marjı kullanılamaz.
(8) Bataryaların deşarj eğrileri vektörel olarak
sunulur. Bu eğriler ile birlikte sunulan hesaplarla, bataryanın yük
çevriminin hiçbir noktasında Kuruluş tarafından belirlenen asgari bara
voltajının altına düşülmediği gösterilir.
(9) Santral kararması önlemleri kapsamında nükleer
santral yahut ünite bazında tesis edilen mobil veya sabit alternatif AC
kaynağının bağlantı süresi, ünitenin tasarımı genişleten koşullarda
kullanılan acil durum güç sistemi batarya deşarj süresinden uzun olamaz.
(10) Bataryalar batarya performansının muhafazası
için süre ve çevresel koşullar bakımından batarya üreticisinin gereklerine
uygun şekilde depolanır.
Batarya
şarjı
MADDE 8- (1) Batarya hücre sayısı ve yüzdürme şarjı, yüklere
uygulanacak azami voltaj sınırını geçmeyecek ve asgari DC bara voltajından
düşük olmayacak şekilde belirlenir.
(2) Doğrultuculara hizmet içi bakım yapılıp
yapılmayacağı Kuruluş tarafından açıkça belirtilir. Hizmet içi bakım
yapılması hâlinde, bataryalar birden fazla doğrultucu tarafından beslenir
ve tek hat şeması içindeki yedeklenmiş doğrultucuların her birinin güvenlik
sınıfı, beslediği bataryayla aynı güvenlik sınıfında olacak şekilde
tasarımlanır. Bakım ve testler sırasında bir doğrultucu devre dışı
bırakıldığında, yedek durumunda olan doğrultucu hem kendi bara yüklerini
hem ek yükleri besleyecek şekilde boyutlandırılır. Ayrıca hizmet içi bakım
veya onarım için azami kısıtlılık süresi belirtilir.
(3) Dizel jeneratör çıkışında yer alan düşürücü
transformatörden sonraki doğrultucu üzerinde veya DC baraları seviyesinde
güvenlik kanalları arasında bağlantılar sağlanması durumunda işletmede
elektriksel bağımsızlığın sağlanması için alınacak ilave tedbirler
belirlenir.
(4) Yüzdürme şarjı voltajı belirlenir. Yüzdürme
şarjı modunda bulunan bataryaların voltaj toleransı statik olarak %1’i ve
dinamik olarak %5’i geçemez. Bahsedilen sınırların ihlal edilmesi
durumunda, aşımın gerekçesi ve aşıma ilişkin olarak alınacak tedbirler
açıklanır.
(5) Batarya kapasitesinin kullanımı ve bataryaların
eskimesi bakımından, batarya odası sıcaklığının uygun aralıkta tutulması
için belirlenen ölçüt ve tedbirler açıklanır. Doğrultucuların yüzdürme
şarjında sıcaklık kompanzasyonuna sahip olması durumunda batarya üretici el
kitaplarında yer alan talimatlar uygulanır. Sıcaklık kompanzasyonu
uygulanmaması durumunda, konuya ilişkin gerekçelendirme yapılır.
(6) Santral kararması sebebiyle boşalan bataryanın
gerekli sürede doldurulması amacıyla doğrultucular hızlı şarj özelliğine
sahip olacak şekilde tasarımlanır. Bataryalara uygulanacak hızlı şarj modu
batarya üreticisi el kitaplarına uygun olmalıdır. Doğrultucular, GAR’da
sunulan gerekçelendirilmiş süre içerisinde deşarj olmuş bataryaları %90
kapasiteye kadar şarj edebilecek nitelikte seçilir. Gerekçelendirilmiş süre
bulunmuyorsa bu süre en fazla on saat olarak belirlenir. Doğrultucular,
hızlı şarj süresince sürekli ve süreksiz yüklere enerji sağlamaya devam
edecek teknik özellikte seçilir. Yükler tarafından çekilen ani başlangıç
akımları, DC barası belirtilen voltaj aralığında kaldığı sürece, batarya
tarafından desteklenebilir. Tasarıma esas kazalar ve tasarımı genişleten
koşullar açısından tesis edilen AC güç kaynakları da bahsedilen belirlenmiş
süre içerisinde bataryaları %90 kapasiteye kadar şarj edecek yetkinlikte
tasarımlanır.
(7) Santral kararması sonrası bataryalara uygulanan
hızlı şarj sırasında, DC yükleri bir başka baraya transfer edilmediği
sürece, bataryalar asgari ve azami voltaj limitleri dâhilinde şarj edilir.
(8) Doğrultucular akım limitleme özelliğine sahip
olacak şekilde seçilir. Akım limitleme özelliği bataryaların şarj akımı
sınırının ve doğrultucu nominal akımının aşılmayacağı şekilde tasarlanmış
olmalıdır. Doğrultucu akım limitleme özelliği, DC yükleri ve batarya
tarafından çekilen aşırı akım sona erdiğinde devre dışı kalacak, otomatik
olarak voltaj regülasyon moduna geçecek ve bu geçiş sırasında DC yüklerinin
voltaj aralığını ihlal eden aşırı gerilim durumlarına sebep olmayacak şekilde
tasarımlanır.
(9) Doğrultucu akım limitleme özellik ve
ayarlarının batarya kısa devre besleme senaryosuna uygunluğu ve doğrultucu
DC çıkışındaki ani ve aşırı akım durumları için kullanılan korumaların
koordinasyonu Kuruluş tarafından analiz edilir ve gösterilir.
(10) On iki ve üstü darbeli doğrultucu kullanılması
hâlinde, doğrultucu girişlerinin bağlandığı doğrultucu transformatörü
sekonderleri arasındaki yük dengesizliği %10 değerini aşamaz.
Doğru
akım sistemlerinin izlenmesi
MADDE 9- (1) Ana kontrol odası ve yardımcı kontrol odaları;
DC sistemlerine ait arşivleme ve geriye dönük izleme dahil olmak üzere
uygun izleme, alarm ve kontrol özelliğine sahip olacak şekilde
tasarımlanır. DC sistemlerden ana kontrol odasına iletilen alarm ve arıza
bilgilerine ilişkin sabit kablolu veya seri veri aktarım yöntemi
belirtilir. Seri bilgi aktarım yöntemlerinin kullanılması hâlinde, tercih
gerekçesiyle birlikte haberleşme protokolü ve ilgili bilgi aktarım
yöntemine dair ayrıntılı bilgiler Kuruma sunulur.
(2) DC sistemlerinin ölçüm ve izlenmesine ilişkin
donanım asgari olarak TSE EN IEC 61225 standardının koşullarını sağlar,
batarya odalarında kullanılan ölçüm cihazları oda için olası patlama
durumlarına dayanıklı olarak seçilir.
(3) DC sistemlerinin izlenmesi kapsamında; ana
kontrol odası, yardımcı kontrol odası ve lokal panellerde izlenecek olan
parametreler bir tablo hâlinde sunulur. Sunulacak tabloda ana kontrol
odası, yardımcı kontrol odası ve lokal panel bazında; alarm ve gösterge
ayrımını ortaya koymak suretiyle bu parametreler tasnif edilir.
(4) DC sistemlerinin ölçüm ve izlenmesi hususundaki
ölçüm noktalarını ve parametrelerini içeren şema sunulur.
(5) DC barası alçak gerilim röleleri batarya açık
devre voltajının hemen altına ayarlanarak, batarya tam deşarjı
gerçekleşmeden ana kontrol odası alarm vasıtasıyla uyarılacak şekilde bir
erken ikaz sistemi tesis edilir. Erken ikaz amacıyla başka bir yöntemin
uygulanması durumunda, kullanılacak yöntem gerekçelendirilir.
(6) Batarya odaları, hidrojen yoğunluğu ve oda
sıcaklığı parametrelerinin izlenebileceği şekilde teçhiz edilir.
Elektriksel
korumalar
MADDE 10-
(1) DC barası kısa devresi
durumunda; batarya sigortası/kesicisi ile doğrultucu çıkışında yer alan DC
kesicileri koordinasyonlu açma işlemi gerçekleştirecek şekilde koordine
edilir. Batarya sigortasının/kesicisinin, doğrultucu DC çıkış kesicisinden
daha erken açmasına izin verilmez. Doğrultucu akım limitleme özelliği ile
doğrultucu DC çıkışı kesicisi arasında; akım limitleme özelliğini önceleyen
bir koordinasyon yer alır. Akım limitleme özelliğine ait sınırlar
geçildiğinde doğrultucu DC çıkışı devre anahtarı açılır.
(2) Doğrultucu AC tarafında meydana gelebilecek bir
kısa devre durumunda, doğrultucu AC kesicisi devreyi keserek DC sistemi
tarafını ayırır. DC branşmanlarında meydana gelebilecek kısa devre
durumlarında öncelikle branşman sigortasının/kesicisinin devreyi keserek,
problemli branşmanı izole etmesi gerekir. Doğrultucu dâhili arıza ve kısa
devrelerinde, doğrultucu AC kesicisi devreyi keserek DC sistemini izole
eder.
(3) DC sistemlerinin azami ve asgari kısa devre
akımları hesaplanır. Azami kısa devre akımı senaryoları bataryanın ve
doğrultucunun DC barasını müşterek beslediği durumu kapsar. Branşmanlara
ait asgari kısa devre analizleri, bataryaların neredeyse tükenme noktasında
olduğu senaryoyu içerir. Koruma cihazlarının hassasiyetleri belirlenirken doğrultucuların
ve invertörlerin sınırlı kısa devre akım kaynağı olmaları dikkate alınır.
(4) DC doğrultucu paneli baraları ile ana dağıtım
paneli baraları arasındaki ana +/- hatlar ve batarya kutuplarından ana
dağıtım paneline ulaşan ana +/- hatlar ayrı ayrı kondüitler içerisinde
taşınır. DC ana dağıtım paneli içerisinde de +/- hatlar arasında bariyer
tesis edilir.
(5) Batarya önlerinde bulunan
sigortaların/kesicilerin dayanımı, yük çevrimi içerisinde en yüksek akımın
çekildiği periyottaki akım değerinden büyük olmalıdır. Sigorta/kesici kesme
akımı değeri, bağlı hatları koruyacak şekilde seçilir ve sürekli olarak izlenir.
(6) DC sistemlerinin teşkilinde kullanılan DC
baraları ve manuel devre kesme gereçlerinin elektriksel dayanımı, sistem
içerisinde hesaplanan en yüksek kısa devre akımına uygun seçilir. DC
sistemleri dâhilinde yer alan sigortalar/kesiciler bataryanın tükenme
noktasında ortaya çıkan arıza akımlarını da açabilecek hassasiyette
belirlenir. DC hat/kablo kesit ve amperaj değerleri olası en yüksek akım
değerine göre seçilir.
(7) DC sistemlerinin koruma koordinasyonunda
kullanılan akım-zaman eğrileri, ekipmanın DC karakteristiğini içerir.
(8) Doğrultucu akım limitleme özelliği, DC
barasında bulunan yüklerin üretici kataloglarında bildirilen ani akımları
sınırlandıramaz.
(9) Aksi gerekçelendirilip Kurum tarafından kabul
edilmediği sürece doğrultucular ters akım korumasına sahip olacak şekilde
seçilir. Kullanılacak doğrultucuların tristör veya izole kapılı bipolar
transistör (IGBT) teknolojilerinden hangisine sahip olduğu belirtilir.
(10) Doğrultuculara dair dâhili ve harici aşırı
gerilim korumaları için alınan tedbirler açıklanır.
(11) DC barası statik ve dinamik gerilim toleransı,
yüklerin karakteristikleri dikkate alınarak belirlenir.
(12) DC sistemlerinin aşırı gerilim korumaları, motor
kalkışı veya yük atma gibi gerilim seviyesinde anlık değişimlere sebep olan
geçici etkilerle istenmeyen açma/kapamalara sebebiyet vermeyecek şekilde
tasarımlanır.
(13) Her doğrultucu, AC güç sistemindeki geçici
dalgalanmalardan DC beslemesini ve DC güç sistemindeki geçici
dalgalanmalardan AC beslemesini koruyacak şekilde tasarımlanır. Doğrultucu
girişinde ve çıkışında yer alan aşırı gerilim korumaları, DC barası
tarafından enerjilendirilen invertör girişlerinde elektrik kesintisine
sebebiyet vermeyecek şekilde tesis edilir. Doğrultucu AC kısmından DC
sistemlerine ulaşabilecek aşırı gerilim etkileri, öncelikle doğrultucu AC
kısmında bertaraf edilir. Doğrultucu AC ve DC kısımlarında yer alan aşırı
gerilim korumaları hakkında ayar noktaları da dâhil olmak üzere teknik
bilgi sunulur. DC sistemlerinin aşırı gerilim korumaları, sistemlerde
tatbik edilecek farklı şarj modlarıyla uyumlu olacak şekilde belirlenir. DC
sistemlerinin gerilim korumalarında ana elemanlar ve branşmanlar arasında
koordinasyon sağlanır.
(14) DC sistemlerinde kullanılan kablolar, sistem
azami voltajına dayanacak şekilde belirlenir. DC sistemlerinin tüm koruma
ekipmanı, kullanıldıkları sistemin azami sistem işletme voltaj seviyesine
ve bu azami sistem voltajında ortaya çıkan azami kısa devre akımlarını
kesme kapasitesine sahip olacak şekilde belirlenir.
(15) Topraksız DC sistemlerinde, doğrultucuların
şasesi de dâhil olmak üzere DC yüklerinin şasesi topraklanır. Bu gereçler
şase topraklama geriliminin yıldırım veya anahtarlama gibi sebeplerle
yükselmesine karşı tedbiren DC (+) → toprak veya DC (-) → toprak yönlerinde en az 2 kV’luk dayanıma sahip
olacak yeterlikte seçilir. Topraksız DC güç sistemleri için toprak izleme
sistemi sağlanır ve bu sistem toprak empedansının herhangi bir arızaya
neden olabilecek bir değerin altına düşmesinden önce alarm verecek şekilde
tasarımlanır.
(16) İnvertör DC tarafında aşırı gerilim koruması
kullanılması durumunda, bu korumanın devreyi doğrultucu AC ve DC aşırı
gerilim korumalarından daha erken kesmemesi sağlanır.
(17) DC sistemlerinin doğrultucu harmoniklerine
dair alınacak önlemler belirlenir. Doğrultucular bataryalarına ve diğer DC
yüklerine enerji sağlarken uygun DC ripple değerlerini sağlar. Kuruluş,
doğrultucu DC tarafında takip edeceği harmonik sınırlandırmasında, bir
endüstriyel standardı veya normatif kılavuzu esas alır ve bu düzenlemeyi
tasarıma esas dokümanlar listesine ekler.
(18) DC sistemleriyle arayüz teşkil eden alçak
gerilim baralarının işletme modlarına ilişkin yeterli senaryo seti için
farklı frekanslarda ve toplam harmonik distorsiyon analizlerinin yapılması
esastır. Doğrultucular sebebiyle acil durum güç sistemi alçak gerilim AC
kısmında meydana gelen harmonik kaynaklı enerji kalitesi problemlerine
karşı alınan önlemler belirtilir. Harmonik distorsiyon analizi hususunda
alternatifi gerekçelendirilerek önerilmediği sürece Kurumun kabul ettiği
standartlar IEEE Std. 519-2014 ve TS EN IEC 62040-3’tür.
(19) Her bir DC çıkış bağlantısı ile toprak
arasındaki yalıtım direnci, üretici tarafından belirlenecek bir değerden
büyük veya ona eşit olacak şekilde tasarımlanır.
Yerleşim,
iklimlendirme ve hidrojen salımı kontrolü
MADDE 11-
(1) Batarya odalarındaki hidrojen
yoğunluğu sürekli olarak izlenir. Santral kararması durumunda hidrojen
izlemesinin kaybedilmesi öngörülüyorsa, bu durumda bataryaların hidrojen
salımının düşük seviyede kalacağı ilgili hesaplamalarla gösterilir. Batarya
odalarında hidrojen konsantrasyonu Kuruluşun daha tutucu bir yaklaşımı
olmadığı taktirde %1’in altında tutulur.
(2) Yanıcı gaz konsantrasyonlarını belirtilen
seviyelerin altında tutmak için batarya odalarında havalandırma
bulundurulur. Batarya odaları havalandırma sistemlerinin
enerjilendirilmesi, ilgili bataryayla aynı acil durum güç sistemi
kanalından enerji temin edilerek sağlanır. Acil durum güç sistemleri
kanalları arasında tesis edilen elektriksel bağımsızlık, batarya odası
havalandırmasının enerjilendirilmesi durumlarında da korunur.
(3) Batarya odalarında ortaya çıkacak hidrojen
salımına ve birikimine karşılık tesis edilen oda havalandırmasının
yeterliğine ilişkin hesaplar sunulur. Batarya odalarına dair havalandırma
sistemlerinin kapasite hesabı ve yetkinlik değerlendirmesi TS EN IEC
62485-2 standardına göre yapılır.
(4) Batarya odasında yer alacak elektriksel ve
mekanik ekipman ile ölçüm cihazları, batarya odasında patlamaya sebebiyet
vermeyecek şekilde sınıflandırılarak seçilir ve sertifikalandırılır.
(5) Bataryalar, zeminden ilgili teknik standarda
matuf yükseklikte ve destek üzerine yerleştirilerek asit sızıntısına karşı
korunur. Batarya odalarındaki zemin su geçirmez ve asit dirençli bir
kaplamayla kaplanır.
(6) Batarya odalarında kaymaz, yalıtkan ve
antistatik yürüme yolları tesis edilir.
Testler
MADDE 12-
(1) Bataryaların ve
doğrultucuların kapsama alındığı bir ekipman kalifikasyon programı hazırlanır.
Kalifikasyon programı acil durum güvenlik sistemleri dâhilinde yer alan
bataryaları ve doğrultucuları bulundukları bölüm, sismik sınıf, yükseklik,
güvenlik sınıfı ve ortam şartları bakımından niteler. Güvenlik sistemi
olarak tesis edilen AC güç kaynaklarının müstakil bataryaları ve
doğrultucuları da kalifikasyon testleri kapsamında tutulur.
(2) Bataryalar ve doğrultucular imalat ve imalatçı
onayı süreçlerine tabidir.
(3) Güvenlik sistemi bataryalarına dair testler,
batarya tiplerine göre temel kalifikasyon testi normları olan ve bu
Yönetmelikle getirilen ilave gerekler istisna olmak üzere IEC mevzuat
tabanındaki TS 1352-1 EN 60896-11, TS 1352-2 EN 60896-21, TS 1352-3 EN
60896-22, TS EN 60623 ve TS EN IEC 62485-2 standartlarına göre yapılır.
(4) Ekipman kalifikasyon programında, bataryalar
için gerekçesi Kurum tarafından uygun bulunmak şartıyla Kuruluş tarafından
önerilen diğer eş değer standartlar da kullanılabilir.
(5) Batarya kalifikasyon testleri sonucunda;
batarya başlangıç ömrü, stoklama sonrası performans, patlama koruması
niteliği, gaz emisyon miktarı ve batarya sızdırmazlık yetkinliği
raporlanır. Tasarımda VRLA bataryaların kullanılması durumunda rekombinasyon
oranı testi ve valf fonksiyon testleri ekipman kalifikasyon programı
içerisinde yer alır.
(6) Bataryalara kalifikasyon testleri kapsamında
kapasite testleri uygulanır ve raporlanır. Kuruluş tasarım yük çevrimine
uygun bir akım-zaman trendine göre kapasite testi de uygulayabilir.
Kapasite testinin başında ve sonunda olmak üzere en az iki kere elektrolit
sıcaklık ve yoğunlukları ile hücre voltajları ölçülür.
(7) Bataryalara, kalifikasyon kapasite testleri ve
işletmeye alma kapasite testleri sırasında tasarım yük çevrimine uygun bir
akım-zaman trendine göre kapasite testi uygulanmaması hâlinde; işletmeye
almadan önce şok deşarj testi uygulanır. Şok deşarj testinin süresi, şok
deşarj amperajı ve kabul kriteri için Kuruluş tarafından bir standart veya
talimat belirlenir.
(8) Bataryaların akım-zaman trendine göre yapılan
kapasite testi veya sabit akımla kapasite testi sonunda alınan elektrolit
numuneleri üzerinde safsızlık kontrolü yapılır.
(9) Batarya işletmeye alma testleri sırasında,
batarya baz kapasitesinin belirlenmesi amacıyla kapasite testi yapılır.
Kapasite testi için seçilen deşarj akımı üç saatlik deşarj akımından büyük
ve on saatlik deşarj akımından küçük olamaz. Kesintisiz güç kaynağının IEEE
normuna göre tesis edilmesi durumunda, işletmeye alma kapasite testi VLA
bataryalar için IEEE Std. 450-2010 standardına, VRLA bataryalar için IEEE
Std. 1188-2005 standardına göre yapılır. VLA ve VRLA’dan farklı teknolojiye
sahip bataryaların işletmeye alma testleri sırasında kapasite deşarjı için
seçilecek değerler, ilgili teknik standartlara ve üretici talimatlarına
uygun olarak belirlenir. İlk deşarj testinin başarısız olması veya
kesintiye uğraması durumunda tasarımcı, bataryanın performans ve kapasite
şartlarını batarya üreticisine doğrulatmadığı sürece batarya kullanılamaz.
(10) Bataryalar ve doğrultucular sismik tip teste
tabi tutulur. Sismik tip test nükleer santral binaları içinde batarya
konumu yüksekliğine uygun kat tepki spektrumu baz alınarak uygulanır ve
raporlanır. Fiili test yerine analitik doğrulama yöntemi uygulanması
hâlinde; model, sınır koşulları ve güvenlik marjları yapılan analiz ile
birlikte raporlanır.
(11) Batarya kalifikasyon programında, bataryanın
konumlanacağı ortam tasarıma esas kaza etkileri bakımından sınıflandırılır.
Bataryalar, tip testler kapsamında yaşlandırma testine ve gerekmesi hâlinde
zorlayıcı çevre şartlarında yer alan bataryalar için radyasyon dayanımı
testine tabi tutulur.
(12) Montajı yapılan bataryaların izolasyon direnci
ölçümü yapılır. Bataryaya elektrolit doldurulmadan önce, bataryaya ait bara
ve akım taşıyıcı kısımlarına en az 1000 V gerilim altında izolasyon direnci
testi uygulanır. Sonuçlar kabul kriterleri ile birlikte raporlanır.
(13) Batarya koruma, alarm ve göstergeleri de dâhil
olmak üzere DC sistemlerinin ana kontrol odası, yardımcı kontrol odası,
lokal alarm ve gösterge sistemleri devreye alma işlemi sırasında test ve
kontrole tabi tutulur.
(14) Batarya voltajının kontrolünün yüzdürme şarjı
sırasında yapılması esastır. Yüzdürme şarjı sırasında her bir hücre
voltajının, nominal hücre voltajından farkı kontrol edilir. Yüzdürme şarjı
için doğrultucu ünitesinin DC çıkışı voltajı, bağlı yüklerin izin verdiği
statik sınır değerleri ve gerilim düşümü göz önünde bulundurulacak şekilde
ayarlanır.
(15) Batarya bağlantıları ve sistemin direnç
ölçümleri yapılıp kontrol edilir. Hücre bağlantılarının istenmeyen şekilde
yüksek geçiş direncine sahip olup olmadığı test edilir ve hücre
bağlantılarının gerginliği kontrol edilir.
(16) İşletmeye alma sürecinde elektrolit yoğunluğu
kontrol edilir. Şarj olmuş, deşarj olmuş ve dahi yüzdürme şarjında bulunan
hâlleriyle ve tipine göre hücrelerin elektrolit yoğunluğu; tasarım
tabanında yer verilen ve GAR’da referans gösterilen normatif dokümanın
koşul değerlerine göre kontrol edilir.
(17) Bataryalara uygulanacak periyodik testler
Kuruluş tarafından periyotları ve test içeriğini belirtecek şekilde
listelenir. Periyodik test metot ve kabul kriterlerini belirleyen bir
normatif doküman referans olarak sunulur. Referans sunulmaması hâlinde
batarya periyodik testlerinin asgari VLA bataryalar için IEEE Std. 450
standardının ve VRLA bataryalar için IEEE Std. 1188 standardının içeriğini
sağlaması esastır.
(18) Doğrultuculara uygulanacak kalifikasyon
testlerine ilişkin asgari olarak; TS EN 60146-1-1, TS EN 60146-2, TS EN IEC
62040-1, TS EN IEC 62040-2, TS EN 62040-3, TS EN 60780-323 standartları
uygulanır. IEC tabanı dışında bir standart kullanımı durumunda,
kullanılacak standartlar da GAR’da listelenir.
(19) Doğrultucu kalifikasyon testleri, tip test
raporlarının da ayrıca Kuruma sunulmasının yanı sıra fabrika kabul testleri
olarak uygulanmak üzere asgari aşağıdaki içeriği sağlar:
a) Hücre boya kaplaması kalınlığı ölçümü.
b) Elektromanyetik uyumluluk testi (tip test olarak
yapılabilir).
c) IP testi (tip test olarak yapılabilir).
ç) Çevresel etkilenme testleri (tip test olarak
yapılabilir).
d) İzolasyon direnci ölçümü.
e) Dielektrik dayanım ölçümü.
f) Topraklama direnci.
g) Güç faktörünün doğrulanması testi.
ğ) Akım testleri (doğrultucu devreye girdiği anda
sağlayabildiği azami akım).
h) Dahili ve harici kısa devre testleri.
ı) Aşırı yüklenme ve aşırı akım testleri (çıkış
voltajının stabil olması şartıyla yapılan aşırı yüklenme testi).
i) Çıkış voltajı ayar aralığı (çıkış voltajı
sapması).
j) Farklı yüklenme değerlerine ani geçiş durumu
için çıkış voltajındaki sapmaların ölçülmesi testi.
k) Akım limitleyici ve ayar aralığı.
l) Farklı yüklenme durumları için giriş voltaj frekansının
değiştirilmesiyle çıkış voltajında meydana gelen sapmanın ölçülmesi.
m) Doğrultucu çalışma aralığının belirlenmesi için
giriş düşük/yüksek frekans koruması testi.
n) Doğrultucu çalışma aralığının belirlenmesi için
giriş düşük/yüksek gerilim koruması testi.
o) Doğrultucu çıkışı yüksek gerilim koruması testi.
ö) Doğrultucu girişi Forsmark yüksek gerilim
testi.
p) Farklı işletme modlarında çalışma ve modlar
arasındaki geçişlerin kontrolü (yüzdürme, dengeleme ve hızlı şarj modları).
r) Verimlilik testi.
s) Çıkış voltaj regülasyon performansı.
ş) Sıcaklık kompanzasyonu testi.
t) Isınma (yüksek sıcaklık testi).
u) Haberleşme, koruma, alarm ve izleme
elemanlarının performansı (ters akım önleme dâhil).
ü) Röle gecikmelerinin doğrulanması.
v) Dinamik tepkilerin değerlendirilmesi.
y) Doğrultucu çıkışı ripple değerlerinin ölçülmesi.
z) Sismik yeterlilik (tip test olarak yapılabilir).
aa) Doğrultucu paralel çalışma testi.
bb) On iki ve üstü darbeli doğrultucu kullanılması
hâlinde, doğrultucu girişlerinin bağlandığı doğrultucu transformatörü
sekonderleri arasındaki yük dengesizliği.
(20) Yazılım ihtiva eden dijital içerikli
doğrultucular ve koruma ekipmanları; GAR’a ve TS EN IEC 61226 standardına
göre kategori A olarak kabul edilen güvenlik fonksiyonlarını desteklemesi
hâlinde yazılım bakımından IEC 60880 standardına göre, kategori A dışında
kalan güvenlik fonksiyonlarını desteklemesi hâlinde IEC 62138 standardına
göre sertifikalandırılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Denetim
ve yaptırım
MADDE 13-
(1) Kuruluşun bu Yönetmelik
kapsamındaki faaliyetleri Kurumun denetimine tabidir. Denetime ilişkin
hususlarda ilgili yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
(2) İlgili mevzuat veya yetki koşullarına, Kurum
kararlarına ve talimatlarına aykırı hareket edildiğinin tespit edilmesi
hâlinde idari yaptırım uygulanır. İdari yaptırımlara ilişkin hususlarda
ilgili yönetmelikte yer alan hükümler uygulanır.
Öngörülemeyen
durumlar
MADDE 14-
(1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında
öngörülmeyen durumların oluşması hâlinde, sürecin nasıl ve hangi koşullarda
devam edebileceğine ilişkin karar Kurum tarafından verilir.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten önce yetkilendirilen veya yetkilendirilmek üzere
Kuruma başvuruda bulunulan nükleer tesislerde Kuruluş, bir takvim
çerçevesinde bu Yönetmelik hükümlerine uyumu sağlayacak olan eylem planını
bu Yönetmeliğin yürürlük tarihinden itibaren altı ay içerisinde Kuruma sunar
ve Kurumun uygun görüşü sonrasında uygular. Kuruluş tarafından
gerekçelendirilmesi ve gerekçenin Kurum tarafından uygun bulunması hâlinde
bu süre bir yıla kadar uzatılabilir.
Yürürlük
MADDE 15-
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 16-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.