Anayasa Mahkemesinin 16/7/2020 Tarihli ve E: 2018/31, K: 2020/38 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-11-11

11 Kasım 2020 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31301
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
Esas Sayist : 2018/31Karar Sayısı : 2020/38Karar Tarihi : 16/7/2020
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri Engin ALTAY,Özgür ÖZEL. Engin ÖZKOÇ ile birlikte 127 milletvekili 
iPTAL DAVASININ KONUSU: 1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsaminda Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkinda_ Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Ediłmesine Dair Kanun’un_113. maddesiyle_8/11/2016 tarihli ve 6755sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Ahmması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yaptlması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un 37. maddesine eklenen (2) numarah fikranın şekil ve esas bakımindan Anayasa'nin 2.. 13., 15.. 17., 20., 35.. 36., 87. ve 88. maddelerine aykınhğı ileri sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
L İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun’un iptali talep edilen 113. maddesiyle (2) numarahı fikranın eklendigi 6755sayilı Kanun’un 37. maddesi söyledir:
"Sorumlutuk 
MADDE 37- (1) 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör cylemleri ile hunlormn devamt niteliğindeki eylemlerin hasariłması kapsamnda karar alan, korar veya tedhirleri icra eden. her türtü adli ve idari önlemter kapsammda görex alan kişiłer ile olağanüstü hal süresince yayimlanan kamuan hükminde kararnameler kapsamunda karar alan ve görevleri yerine getiren kişilerin bu karar. görev ve filleri nedeniyle hukuki. idari, mali ve cezai sorumluduğu doğmaz.

(2) (Ek: 20/11/2017-KHK-696/121 md.: Aynen kahud: 1/2/2018-7079/113 md.) Resmi bir sifai taşıyıp taşımadīklarına veya resmi bir görevi yerine getirip getirmediklerine bakilmaksizm 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşcbbüsü ve terör eylemleri ile bunların devamı niteliğindeki eylemlerin bastirılması kapsamında hareket eden kişiler hakkında da birinci fikra hükümleri uygulanır.

(3) (Ek;5/12/2019-7194/50 md.) Terör örgülerine veya Milli Güvenlik Kurulunica Devletin milli güvenliġine karşı faaliyette bulunduğumna karar veriten yapi. oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisaki yahnt bunlarla irtihati olun ve bu nedente kam görevinden çıkariłmuş olan kişilerden. adli veya idari soruşturma veya kovuşturması devam cdenlerin sosyal güvenlik haklarına ilişkin başvuruarı hokkmda-3U/10:2019 tarihine kadar karar alan. hu kararları yerine getiren veya işlem yapmavan kamu görevtilerinin hu karar ve filleri nedenivle hukuki, idari, mali ve cezai sorumłuluğu doğmaz.

+1M 
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarmca Zühtü ARSLAN. Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serruh KALELi, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Hieabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ,Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Ridvan GÜLEÇ. Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in kathmlarıyla 28/3/2018 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısıda dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına OYBİRLİĞiYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN ÍNCELENMESÍ
2. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör Aydın AYGÜN tarafindan hazırlanan işin esasına ifişkin rapor, dava konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralłarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incclendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Olağanüstü Hâl Düzenlemelerinin Yargisal Denetimi 
3. Anayasa'nm 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasinda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'la değiştirilmeden önceki 148. maddesinin birinci fikrasimm üçüncü cümlesinde "….olağanüstü hallerde. stkryönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmünde kararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığıiddiasıvla. Anayasa Mahkemesinde dava açtlamaz“ hükmüne yer verilerek olağanüstü dönem kanun hükmünde kararnameleri (KtK) Anayasa Mahkemesinin yargısal denetiminin dışıda bırakılmıştir. Anayasa Mahkemesi_2/11/2016 tarihli_ve E.2016/171. K.2016/164_sayıh kararında olağanüstü hål KHK larınin Anayasa Mahkemesi tarafından denetłenebilmesi için bu yöndeki bir anayasal yetkinin açıkça tanınması gerektiğini ifade ederek Anayasanı 148.maddesinin lafzi, anayasa koyucunun amaci ve ilgili yasama belgeleri gözönünde bulundurulduğunda olağanüstü häl KHKlarının herhangi bir ad altında yargisal denetiminin mümkün olmadığina karar vermiştir.

4. Bununla birlikte olağanüstü hâl KIlK'larının Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafından onaylanarak kanunlaşmasi hâlinde bu kanun hükümlerinin Anayasaya aykırılığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesinde dava açılmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. İptal davasına konu edilen 7079 savılı Kanun, olağanüstü hâl kapsamında çikarlan 696 sayıh KHK'nin TBMM tarafndan onaylanması sonucunda yürürlüğe girmiştir.Bu itibarla dava konusu kural diğer kanun hükümleri gibi Anayasa Mahkemesinin denetimine tabi olmakla birlikte bu denetim yapıhrken söz konusu kuralın olağanüstü häle yönelik düzenlemeler içermesi nedeniyle öncelikle inceleme yönteminin belirlenmesi gerekir.
5. Anayasa, temel hak ve özgürlüklerin korunmasina ilişkin olarak olağan ve olağanüstü dönemler için iki ayrı hukuki rejim öngörmektedir. Olağan dönemde temeł hak ve özgürlüklerin sımrlanması rejimi Anayasanın 13. maddesinde düzenlenmişken olağanüstüdönemde temel hak ve özgürlüklerin sinrłandırılması ya da kullanitmasının durdurulmasırejimi Anayasanin 15. maddesinde düzenlenmiștir. Buna göre ancak dava konusu kuralla temel hak ve özgürlüklerin sinirlandirılmasi ya da kullanlmasıın durdurulmast söz konusu olduğunda Anayasada öngörülen olağan dönem veya olağanüstü dönem rejimine ilişkin 

kuralların hangisinin uygulanacağı sorunu gündeme gelebilecektir. Aşağıda açıklandığı üzere kuralla temel hak ve özgürlüklerin sınırlanması söz konusu olmadığından kural yönünden anılan sorun çerçevesinde bir araştırma ve inceleme yapılması gerekli değildir.
B. Kanun’un 113. Maddesiyle 6755 Sayihı Kanun’un 37. Maddesine Eklenen (2)Numarah Fikranin İncelenmesi 

1. İptal Talebinin Gerekçesi 
6. Dava dilekçesinde özetle: dava konusu kuralın af niteliği taşıdiği, bu nedenle TBMM'de kabulü için Anayasa'nın 87. maddesi gereğince üye tam sayısının beşte üççoğunluğunun aranması şartinın gerektiği. kurahn kabulü sırasında bu çoğunluğun sağlanmadıği, anlan durumun kanun tasarı ve tekliflerinin TBMM'de görüşülıme usul ve esaslarının İçtüzük’le düzenleneceğini öngören Anayasanın 88. maddesiyle de bağdaşmadiği,nitekim TBMM İçtüzüğünün 92. maddesinin ikinci fikrası uyarnca da af ilanını içeren tasarıveya tekliflerin Genel Kurulda kabulünün TBMM üye tam sayısinın beşte üç çoğunluğunun kararıyla mümkün olduğu, bu itibarla dava konusu kuralın şekil bakmından Anayasanın 87.ve 88. maddelerine aykıri olduğu belirtilmiştir.

7. Esas bakımından ise kuralm başta yaşam hakkı ve işkence yasağı ołmak üzere birçok temel hak ve özgürlüğü ölçüsüz biçimde sınırładiği. kuralda yer aian ".terör eylemleri ile bunlarm devam niteliğindeki eylemlerin bastırilması kapsamnda hareket eden kişiler...“ ibaresinin geleceğe dönük uygulamaya imkån tanıyan genel bir đüzenleme olarak da anlaşılmaya müsait ve bu nedenle belirsiz olduğu, kuralın bu håliyłe her türlü muhalefeti şiddet yoluyla susturmanın bir aracı olarak kullanılmaya ełverişli olduğu, suę işlenmesini teşvik eder bir niteliğinin bulunduğu, kuralın geçmişteki olaylara uygulanacak olmasinın bile yaşam hakkı ile işkence ve kötü muamele yasağı kapsammnda etkili bir soruşturma yapma yükümlülüğüyle çeliştiği, kişilerin hukuk önünde hesap verme zorunluluğunu bertaraf ettiği.diğer yandan kurahn itibar hakkıa. mülkiyet hakkına, özel hayata ve aile hayatna yönelik müdahalelere karşı antan hakları korumayı imkänsız kıldığı, Anayasa'nın 15. maddesinin ikinci fikrasmın olağanüstü hâllerde dahi askıya alnamayacak veya ihlal edilemeyecek bir hak ve özgürlükler alanı yarattıği, kurahın bu alanda yer alan yaşam hakkını da ihlal ettiği,eylemlerin bastıriłması kapsamında hareket edenlerin kalkışma ve terör eylemleri ile ilgisi bulunmayan üçüncü kişilerin hayatına. bedensel bütünlüğüne, manevi varlığına, itibarina veya mallarma zarar vermiş ołmaları durumunda dahi kural uyarınca bu kişiler hakkında cezai,hukuki ve malî sorumluluk davası açılamayacağı belirtilerek kuralın Anayasanın 2.. 13., 15.,17., 20., 35. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2. Anayasa’ya Aykırilik Sorunu 
a. Şekil Bakımından Anayasa’ya Aykırıhk İddialarıın İncelenmesi 
8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayih Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasanin 96.maddesi yönünden ineelenmiştir.

9. Kanunların esas bakımından Anayasa'ya uygunluk denetimi, kanunun maddi olarak (hukuk dünyasında yarattığı değişiklik itibarıyla) Anayasa’ya uygun olup olmadığıı

ifade etmektedir. Şekil bakımından uygunluk ise teklifin kanunlaşabilmesi için. diğer bir anlatimla kanun olarak varlik kazanabilmesi için Anayasada öngörülen usullere uyulup uyulmadığinin denetimini ifade etmektedir.

10. Anayasa'nım 148. maddesinin ikinci fikrasında kanunların şekil bakımından denetlenmesinin son oylamanın öngörülen çoğunlukla yapıliıp yapılmadığı hususu ile sınırlıolduğu hükme bağlanmiştir.

11. Anayasa'nin 148. maddesinin gerekçesinde de Genel Kurul tarafindan yapılan son oylamadan önce vücut bulan şekil bozukluklarını Genel Kurulun bildiği veya bilmesi gerektiğinin varsayıldığı belirtilerek son oylamadan önce yapılan şekil bozukluklarının iptale neden olamayacaği ifade edilmiş ve “Genel Kuruhun ovlama yapip kaamnu kabul etmesi. şekil bozukhuğunu. o kanunu kabul etmenek için yeterli neden saymadiğı yolunda hir irade tecellisidir. En büyük organ genel kuruldur. Onmn iradesi hilafina bir somuç çtkarmak hukukun ana esaslarıa aykırı düşer. Bu nedenłe son oylamadan önceki şekil hozukluklari,iptal sebebi sayilmamtştir.“ denilmiştir.

12. Anayasa'nın “Topłant ve karar yeter sayısi başlikh 96. maddesinde “Türkiye Büyük Millet Meclisi. yapacağı seçimler dahil bütün işlerinde üye tamsayismın en az üçte biri ile toplanr. Türkiye Biyük Millei Meclisi. Anayasada başkaca bir hüküm yoksa toplanuıya katlanların salt çoğumluğu ile karar verir: ancak karar yeter sayısı hiçbir şekilde üye tamsayısmun  dörtte  birinin bir_fazlasmdan az olamaz."  denilmektedir. Bu çerçevede TBMM’nin bütün işlerinde dava konusu kurahn kabul tarihi itibariyla üye tamsayisıın en az üçte biri olan 184 milletvekiliyle toplanmasi, toplantıya katlanların salt çoğunluğuyla karar vermesi ve karar yeter sayısmın hiçbir şekilde üye tamsayısinm dörtte birinin bir fazlası olan 139 milletvekilinden az olmaması gerekmektedir.

13. Af yetkisinin kullanıłması. devletin cezalandırma yetkisinden geçici olarak feragat etmesi anlamna gelmektedir (AYM. E.2001/4, K.2001/332. 18/7/2001), Bu cercevede af bazen sadece kesinleşmis cezaları kaldiran, azaltan veya daha hafif bir ceza türü ile değiştiren, bazen de kamu davasını düşüren veya mahkùmiyeti bütün sonuçlarıyla birlikte ortadan kaldıran bir kamu hukuku tasarrufu olarak oraya çıkmaktadır. Buna göre kesinleşmişcezalar kaldiran, azaltan veya daha hafif bir ceza türü ile değiştiren düzenlemeler özel af niteliğindeyken bir fil nedeniyle yapilan soruşturma ve kovuşturmayi ve varsa mahkùmiyeti.hükmedilmiş ise cezaları bütün neticeleriyle birlikte ortadan kaldıran af genel af niteliği taşımaktadır (benzer_ yöndeki değerlendirmeler için bkz. AYM. E.2001/4. K.2001/332.18/7/2001).

14. Dava konusu kural belirli bir kapsamda hareket eden kişilerin bu filleri nedeniyle hukuki, idari ve mali sorumluluklarinın vani sira cezai sorumluluklarnin da bulunmadiğını düzenlemektedir. Bu bağlamda karar yeter sayıst bakımından kurahn yer aldığıKanun hakkında Anayasanın hangi hükmünün uygulanacağmın belirlenmesi için kuralın af niteliğine sahip olup olmadiğmin belirlenmesi gerekmektedir.

15. Maddi ceza hukuku bakımından suç oluşturan filin jerası ile devlet ve fail arasında bir cezalandırma ilişkisi doğmaktadır. Af ise bu kapsamda devletin cezalandırma yetkisinden sarfinazar etmesi anlamina gelmektedir. Bu nedenle hem genel af hem de özel aftan söz edebilmek için öncelikli koşul bir suçun varhığıdır. Dava konusu kural ise aşağıda 

açıklandığı üzere herhangi bir suça ilişkin olmayīp 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunların devamı niteliğindeki eylemlerin bastirılmasıkapsamında hareket eden kişilerin cezai sorumluluklarının bulunmadtğını düzenlemektedir.Bu itibarla kural suç teşkił edip etmediği önem taşımaksızın her türlü füilin değil sadece darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunlarin devami niteliğindeki eylemlerin bastirılmasıkapsamındaki fillerin cezai sorumluluk oluşturmayacağını befirtmektedir. İşlenen filin kuralda bahsedilen nitelikleri taşıyıp taşımadığı ise elbette yargı yerlerince belirlenecektir.Dolayısiyla suç teşkil eden fillerin kural kapsamında değerlendiriłmesi mümkün değildir. Bu açıklamalar çerçevesinde af niteliğini haiz olmadığı anlaşılan kurahın yer aldığı Kanun’un kabulü için Anayasa'nın 87. maddesinde düzenlenen nitelikli çoğuniuk gerekli olmayıp toplantı ve karar yeter sayısı bakımından Kanun. Anayasanın 96. maddesine tabidir.
16. Kanun'un görüşülmesine ilişkin TBMM Genel Kurul tutanaklarının incelenmesinden KHK'nın tümü üzerindeki oyłamanın açık oyłama yöntemiyle yapıldığıgörülmektedir. Yapılan açık oylama sonucunda 200 kabul ve 24 ret oyunun kullanıldığıgözetildiğinde son oylamanın Anayasa'nın 96. maddesinde öngörülen çoġunlukla yapıldiğıanlașılmaktadır.

17. Açıklanan nedenlerle son oylamasıın Anayasa'da öngörülen çoğunlukla yapildığı açık olan Kanun, Anayasa'nın 96. maddesine aykırı değildir. Bu itibarla kuralın şekil bakimindan iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nım 87. ve 88. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
b. Esas Bakımından Anayasa’ya Aykırılık İddialarının İncelenmesi 
18. Kural, resmî bir sifat taşıyıp taşımadıklarına veya resmî bir görevi yerine getirip getirmediklerine bakıłlmaksızin 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunların devamı nitetiğindeki eylemlerin bastirıtması kapsamında hareket eden kişiłerin bu filleri nedeniyle hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluklarının doğmayacağınıöngörmektedir.

19. Anayasanı 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti; eylem ve işlemleri hukuka uygun. insan haklarına saygıh, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren. hukuki güvenliği sağłayan. Anayasaya aykırı durum ve tutumlardan kaçıan, hukuk kurallarıyla kendini bağh sayan ve yargi denetimine açik olan devlettir.

20. Hukuk devleti ilkesinin gereklerinden biri olan belirlilik ilkesine göre yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olmasi, ayrica kamu otoritelerinin keyfī uygułamalarına karşı koruyueu önlem içermesi gerekłidir.

21. Anayasa Mahkemesi birçok kararında belirłilik ilkesinin yałnızea yasal belirłiliği değil daha geniş anlamda hukuki belirliliği ifade ettíğini, yasal düzenlemeye dayanarak erişilebilir. bilinebilir ve öngörülebifir olma gibi niteliklere ilişkin gereklilikleri karşılamasışartyla mahkeme içtihatları ve yürütmenin düzenleyici işlemleri ile de hukuki belirliliğin sağlanabileccğini, asıl olanın muhtemel muhataplarinın mevecut şartlar altunda belirli bir 

işlemin ne tür sonuçlar doğurabileceğini öngörmelerini mümkün kılacak bir normun varlığıolduğunu vurgulamiştir.

22. Bu bağlamda kuralda yer alan "…terör eylemieri ile bunların devam niteliğindeki eylemlerin bastırılması kapsamunda…“ ibaresinin kuralı belirsiz hâle getirdiği söyłenemez. Zira kanun hükümłerinin betli bir düzeyde genel olmasıi, somut olayn özelliğine göre değişebilecek tüm çözümleri kuralın bünyesinde barmdırma, bir başka ifadeyle, kuralın amaca uygun sonuca ulaştiracak herhangi bir çözümü dışlamasinı önleme ihtiyacından kaynaklanmaktadır. Anılan ibareye 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile devamı niteliğindeki eylemlerin her birinin ayrı ayrı yazılmasının mümkün olmaması nedeniyle yer verilmiş olduğu anlaşılmakta olup bu durum kanun yapma tekniğinin doğasından kaynaklanmaktadır.

23. Diğer yandan kuralda yer alan “….devam..“ ibaresinin kuralın ileriye dönük olarak belirsiz bir süre uygulanmasına imkán tandığı da söyłenemez. Gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri anlık filler olmayıp betli bir zamana yayılmıştır. Bu nedenle kuralda_yer alan ibarenin_ 15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü_ve terör eylemleri ile bunlarta bağlantih olarak hemen sonrasındaki sırhı zamamda meydana gelen fiilleri kapsadığı anlaşılmaktadır.

24. Türkiye. 15 Temmuz 2016 gecesi silahhı bir darbe teşebbüsüyle karşi karşiya kalmıştır. Darbe teşebbüsünde bulunanlarca ħazirlanan sıkzyönetim direktifi ile Türk Silahlt Kuvvetleri (TSK) tarafindan devletin yönetimi maksadıyla Yurtta Sulh Konseyi teşkil edildiği.yönetime el konulduğu, tüm yurtta sıkryönetim ve sokağa çıkma yasağı ilan edildiği, kamu yetkisi ile yapilan tüm atama ve görevlendirmelerin teşkil edilen Yurfta Sulh Konseyi tarafindan veya onun vereceği yetkiye istinaden yapilacaği, bunun haricinde yapilacak işlemlerin yok hükmünde olduğu. meveut yürütme erkinin görevden el çektirildiği.TBMM’nin feshedildiği, tüm valilerin görevden alındığı, tüm vali. kaymakam ve belediye başkanhği atamalarının Yurtta Sulħ Konseyi tarafindan yapılacaği, siyasi partilerin tüm faaliyetlerinin sonlandırıldığt, polis teşkilatuın sıkıyönetim komutanları emrine alndığıbelirtilmiştir. Anılan direktifin ve ekindeki sıkıyönetim komutanhıklarına ilişkin atama listesinin darbe teşebbüsünde bulunanlar tarafindan ilgili askerî birimlere ve bakanhiklara gönderildiği anlaşılmışur (4ydın Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169. 20/6/2017. §13).

25. Darbe teşebbüsü sırasında TBMM, Cumhurbaşkanhğı Külliyesi. Ankara Emniyet Müdürlüğü, Emniyet Genel Müdürtüğü Özel Harckät Daire Başkanhğı. Milli İstihbarat Teşkilâtı yerleşkelerinin de aralarında bulunduğu birçok yere uçak ve helikopterlerin de kullanildiğı bombahı ve silahhı saldırılar yapılmıştır. Öte yandan Cumhurbaşkanının konakladığı otele silahh baskın yapıłmiş, ancak Cumhurbaşkanı kısa süre önce otelden ayrildiğı için baskm amacına ulaşamamıştır. Ayrica Başbakanıu aracının bulunduğu konvoya silahla ateş edilmiş. Genelkurmay Başkanı ve Kuvvet Komutanlarıın da aralarında bulunduğu birçok üst düzey askerî yetkili rehin alınmıştir. Yine Avrupa ve Asya'yıbirbirine bağlayan Boğaz köprüleri ile İstanbul'da bulunan havalimanları tanklar ve zirhlt araçlarla ulaşıma kapatılmış. ülkenin birçok yerindeki çok sayida kamu kurumu silaħ zoruyla işgal edilmiş veya buna teşebbüs edilmiştir (Aydm Yavuz ve diğerleri. § 15).

26. Genelkurmay Başkanlığı tarafindan yapılan açıklamada; ilk belirłemelere göre anılan teşebbüse 8.00oin üzerinde askeri personelin kariştığı. teşebbüs sirasında savașuçakları dâhił 35 uçağın, 3 geminin, 37 helikopterin, 74°ü tank olmak üzere 246 zırhlı aracın ve 4.ooo kadar hafif silahın kullanldığı bilgisine yer verilmiştir (Aydm Yavuz ve diğerleri. §17).

27. Darbe teşebbüsü tüm anayasal organlar tarafindan reddedilmiştir.Cumhurbaşkanının çağrısı üzerine halk sokağa çıkarak darbe teşebbüsüne tepki göstermiştir.Meşru devlet otoritelerinin emir ve talimatlarma göre hareket eden güventik güçleri tarafindan darbe teşebbüsüne karşı konulmuştur. TBMM'de temsil edilen tüm siyasi partiler ile sivil toplum örgütleri darbe teşebbüsünü kabul etmediklerini açıklamışlardır. Basın yayın organlarımın neredeyse tamami darbe teşebbüsü aleyhine yayınlar yapmiştr. Yurt genelinde Cumhuriyet başsaveılıkları darbe teşebbüsünde bulunanlar hakkında soruşturma başlatarak güvenlik güçlerine teşebbüse katılanların yakalanması emrini vermişlerdir. Nihayetinde darbe teşebbüsü buna karşı koyan güvenlik görevlileri ve sokaklara çıkan sivillerle birlikte kapsamh ve güçlü bir dirençle engellenmiştir (Aydm Yavuz ve diğerleri. § 18).
28. Darbe teşebbüsü, egemenliğin kaynağı olmayan ve milletin egemenliği kullanmak üzere yetkilendirdiği organlar arasında bulunmayan bir grubun zorla demokratik anayasal düzeni ortadan kaldırmaya veya değiştirmeye kalkışmasıdır. Darbe teşebbüsü ve bununla bağlantih terör eylemleriyle demokratik anayasal düzenin ve millet iradesinin üstünlüğünün ortadan kaldırılması amaçlanmıştır. Demokratik düzende millete -dolayısıyla onu oluşturan her bir bireye- ait olan egemenlik bir grup zorba tarafindan ele geçirilmek istenmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 220). Dolayısıyla bașta egemenliği gasbedilmeye çalışılan millet olmak üzere millet adına egementiği kullanmaya yetkili organlar ağır bir saldın altnda olduğundan, bu olağan dışı ve istisnai şartlar alunda söz konusu saldırıların bastırılmasına yönelik ve sadece bununta sinilı eylemlerin hukuka aykirı fiiller olarak nitelendirilemeyeceği açıktir.

29. Söz konusu darbe teşebbüsünde saldırinın kapsamının büyüklüğü. yaygılığı.saldırıyı gerçekleştiren kişilerin önemli bir kısmının kamu görevlisi olması, esas itibarıyla saldırinın yöneldiği hedefin bireyler değil devlet ve hükümet güçleri olmast, olağan şartlarda bu saldırının kamu görevlileri tarafindan önlenmesinin beklenmesi ve bunun yeterli olmasıgibi uygulayıcılar için istisnai ve sıra dışı birçok faktör gündeme gelmiştir. Bu itibarla darbe teşebbüsünün anlan istisnai ve sıra đışı özellikleri nedeniyle uygulamada ortaya çıkabilecek birtakım tereddütlerin giderilmesi ve bu kapsamda kuralla egemenlik hakkıa sahip çikan vatandaşlarin herhangi bir zarara uğrama ihtimalinin baştan bertaraf edilmesi amaciyla anilan düzenlemeyi yapma ihtiyacın duyulduğu anlaşılmaktadır.

30. Bu çerçevede dava konusu kuralda darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunlarn devamı niteliğindeki eylemlerin bastirilması kapsamındaki fillerinden dolayıkişilerin hukuki, idari, malī ve cezai sorumluluklarının doğmayacağı belirtilmiş olup kuralın bu kapsamda olmayan. konusu haksiz fil ya da suç teșkil eden fillerin iera edilmesi hälinde sorumsuzluk öngördüğü söytenemez. Zira kurahn lafzı ile yukarıda belirtilen getiriliş amaci dikkate altndığında kuraldan böyle bir sonuç çıkarmak mümkün görünmemektedir.
31. Anayasa’ya uygunluk karinesi uyarıca bir hukuk devletinde Kanun da belirtilen kişilere hukuka aykıri, haksız fil veya suç işleme görev veya yetkisinin verilemeyeceği açık olduğuna göre bu yönüyle da kuraliın haksız fiil veya suç teşkil eden eylemleri 

kapsamadiğıın kabul edilmesi gerckir. Nitekim Anayasa Mahkemesi benzer hükümlere ilişkin vermiş olduğu çeşitli kararlarında da aynı_ yönde değerlendirmelerde bulunmuştur (AYM, E.2016/205, K.2019/63, 24/7/2019, § 134: E.2014/122, K.2015/123. 30/12/2015. §§179-181).

32. Diğer taraftan, dava konusu kuralın bir yargilama engeli getirmediğinin de vurgulanması gerekir. Bu kapsamda haksızlık oluşturduğu ileri sürülen fiiller için yapılacak incelemede söz konusu filin kural bağlamunda_15/7/2016 tarihinde gerçekleştirilen darbe teşebbüsü ve terör eylemleri ile bunlarin devamı niteliğindeki eylemlerin bastırılmasıkapsamında işlenip işlenmediğinin değerlendirileceği kuşkusuzdur. Yargı yerleri kuralda yer alan “bastırılma“ kapsamındaki filleri değerlendirirken meşru müdafaa gibi hukuka uygunluk nedenlerinin bulunup bulunmadığın belirlemek durumundadır. Başka bir ifadeyle. iptali istenen kurahn atif yaptığı dönemdeki fillere ilişkin olarak bir suç ya da haksız filin söz konusu olduğunun iddia edildiği somut olaylarda yargı makamlan, bu fillerin bastırma kapsamında olup olmadığını ve hukuka uygunluk nedenlerinir buhunup bulunmadığııdikkate alacaklardir. Bu değerlendirme sonucunda fiile ilişkin varilan sonucun anılan kapsamda olmadığınin veya bunun sınırlarını aştiığınin tespit edilmesi hálinde sorumluluk gündeme gelecektir.

33. Kuralın öngördüğü bastırma kapsamındaki hareketlerin hukuka uygunluk sebeplerinin bulunduğu sınırlar içinde kalan filler olması nedeniyle söz konusu fillerin hukuk düzeniyle çeliştiği söylenemez. Bir fülin hukuka uygunluğu onun hukuk sistemiyle bütünüyle uyumlu olduğunu gösterir. Bu durum hukukun bütünlüğü ilkesinin bir sonucudur.Bu nedenle hukuka uygun bir fil nedeniyle onu iera edenłerin sorumlu tutułmamasmm, başka bir ifade ile ħukuka uygun bir fili gerçekleştirenlere hukuki, idari, mali ve cezai sorumluluk yüklenmemesinin hukuk devleti ilkesini ihłal eden bir yönü bulunmamaktadır.
34. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nu 2. maddesine aykrı değildir. Iptal talebinin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa’nın 13.. 15., 17., 20., 35. ve 36. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
IV. YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI TALEBİ
35. Dava dilekçesinde özetle. dava konusu kuraln uygulanması hâlinde telafisi güçveya imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.

1/2/2018 tarihli_ ve_7079_ sayılı_ Olağanüstü Hal_ Kapsamında_ Bazi_Düzenlemeler Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun’un_113. maddesiyle 8/11/2016 tarihli_ve 6755sayıhı_Olağanüstü_Hal Kapsamında Alınması Gereken Tedbirler ile Baz Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme YapilmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 37. maddesine eklenen (2) numarah fikraya yönelik iptal talebi 16/7/2020 tarihli ve E.2018/31. K.2020/38 sayıh kararla reddedildiğinden bu fikraya ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE 16/7/2020 tarihinde OYBÍRLİĞIYLE karar verilmiştir.

V. HÜKÜM 
1/2/2018 tarihli ve 7079 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Düzenlemeler Yapılması Hakkıda Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 113. maddesiyle 8/11/2016 tarihli ve 6755 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Ahnması Gereken Tedbirler ile Bazı Kurum ve Kuruluşlara Dair Düzenleme Yapılmasi Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanun un 37. maddesine eklenen (2) numaralı fikranın şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırıolmadığına ve iptal talebinin REDDINE 16/7/2020 tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Táhsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Engin YİLDIRIM 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL.
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Ridvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye Basri BAĞCI