Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 Tarihli ve 2018/36169 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-08-03

3 Ağustos 2022 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31912
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR DERYA YILMAZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/36169Karar Taribi : 10/5/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selabaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Yusuf Enes KAYA Başvurucu : Derya YILMAZ Vekili : Av. İbrahim AFŞAR 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
. Başvuru, haksız gözaltı tedbiri dolayısıyla açılan tazminat davasında ödenen tazminatın yetersiz olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 6/12/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüim tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3.Başvuru belgelerinin bir ōrneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılığryla erişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. PKK/KCK terör örgütüne müzahir görüşte olduğu iddia edilen Öğretmenlere yönelik olarak Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının yürüttüğü 2012/1653 sayılı soruşturma kapsamında şüpheliler hakkımda iletişimin tespiti, dinlenmesi ve kayda alınması kararlarıalınmıştır, Bu soruşturma dosyası daħa sonra kapatılmış ve soruşturmaya 2014/10142 sayılısoruşturma dosyası üzerinden devam edilmiştir.

6. Başvurucu da bu soruşturma kapsamında 21/9/2016 tarihinde gözaltına alınmış,24/9/2016 tarihinde serbest bırakılmıştır. Başvurucunun PKK tarafından yapılan çağrılara 

uyarak okul ve ders boykotu eylemlerine katıldığı ve bu kapsamda öğrencilerin eğitim δğretim hakkını engelleyerek terör örgütü adıa suç işlediği iddia edilmiştir.
7. Diyarbakır Cumhuriyet Başsavcılığının 2/12/2016 tarihli iddianamesiyle başvurucunun da aralarında bulunduğu 68 şüpheli hakkında örgüte tye olmamakla birlikte ōrgüt adına suç işleme, hukuka aykırı bir davramışla eğitim ve δğretime engel olma suçlarından kamu davast açılmıştır.

8. Iddianamede; doğu ve güneydoğu illerinde faaliyet yürüten devlet okullarında Kürtçenin eğitim ve öğretime dåhil edilmesi, örgüte müzahir öğretmenler tarafindan rapor alımıp okullara gidilmeyerek devlet okullarının boykot edilmesi, bu sebeple devlet okullarının işlerliğinin zayıflatilmasi, devlet otoritesinin zayıflatilması ve devam eden streçte demokratik δzerkliğin inşasıın oluşturulması için PKK/KCK terör örgütünün üst düzey yöneticilerinin çağrı yaptığı iddia edilmiştir. Bu çağrılar kapsamında Diyarbakır'da görev yapan öğretmenlerden olduğu belirtilen başvurucunum telefonuna Diyarbakır Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası (EĞtTİMSEN) Şube Başkanlığı tarafindan 20/10/2012 tarihinde "Anadil hakka ve mali kayıplarımıza tepkd için pazartesi-salı rapor-sevk alarak okullara gitmiyoruz." şeklinde bir SMS yollandıği, başvurucunun bu mesaj doğrultusunda 22/10/2012ile 23/10/2012 tariblerinde rapor alarak okula gitmediğinin saptandığı belirtilmiştir. Sonuçolarak başvurucunun da dâhil olduğu şüphelilerin PKK tarafindan yapılan çağrılara uyarak okul ve ders boykotu eylemlerine katıldıkları ve bu kapsamda öğrencilerin eğitim öğretim hakkım engelleyerek terör örgütü adına suç işledikleri iddia edilmiştir.
9. Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesi 9/12/2016 tarihinde süphelilerin eylemlerinin iştirak hâlinde işlenmediği, her birinin bireysel olarak değerlendirilmesi gerektiği, davaların tüm şüpheliler hakkmda birlikte görülmesi hâlinde savunma hakkının kısıtlanacağı ve yargılamanın uzayacağı gerekçesiyle iddianamenin iadesine karar vermiştir.
10. fade kararı üzerine başvurucu hakkında aynı iddialarla yeni bir iddianame düzenlenmiştir. Iddianamenin 6/2/2017 tarihinde kabul edilmesiyle birlikte kovuşturma aşamast başlamıştır.

II. Başvurucu; soruşturma ve kovuşturma aşamalarındaki savunmalarında suçlamaları kabul etmediğini, 22/10/2012-23/10/2012 tariblerinde iddia edildiği gibi çağrıÜzerine değil gerçekten rahatsız olduğu için rapor aldığını, rapor aldığı gün yüksek ateş ve 8kstrük şikâyeti olduğunu ve akciğer grafisi çektirdiğini hatırladığını, dolayısıyla hiçbir eyleme katilmadiğıni, EGfTIMSEN üyesi olduğunu, 20/I0/2012 tarihinde gelen SMS'nin bu nedenle gönderilmiş olabileceğini ifade etmiştir.

12. Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesi 14/1 I/2017 tarihinde Özerine atilısuçlardan başvurucunum beraatine karar vermiştir. Beraat kararında Mahkeme; başvurucunun 22/10/2012-23/10/2012 tarihleri için almış olduğu rapor ile ilgili herhangi bir idari soruşturma yapılmamış olduğumu, başvurucudan elde edilen dijital materyaller üzerinde yaptlan inceleme sonucunda herhangi bir suç unsuru taşryan verinin tespit edilmediğini, soyut iddia ve tape kayitları dışında atılı suçun işlediğini gösterir mahkûmiyete yeterli, her türlüsüpheden uzak, kesin ve inandırıcı delil bulunmadığını, iletişim tespit tutanaklarının tek başına delil olamayacağımı belirtmiştir.

13.Beraat kararı istinaf edilmeden 22/11/2017 tarihinde kesinleşmiştir.

14. Beraat kararıın kesinleşmesi üzerine başvurucu; haksız gözaltı tedbiri nedeniyle 2.000 TL maddi, 3.000 TL manevi tazminatin δdenmesi talebiyle dava açmıştır.
15. Dava dilekçesinde başvurucu; hakkında defalarca dinlenme kararı verilmesine rağmen somut bir delil elde edilmeden gözaltı kararı verildiğini, öğretmen olması nedeniyle çağrı üzerine soruşturma makamlarına ifadesini verebilecek durumda olduğunu, hakkında mesnetsiz iddialarla soruşturma yürütüldüğünü ve bu soruşturmalar neticesinde mesleğinden ihraç edildiğini, elde ettiği gelirden ihraç sebebiyle mahrum kaldığını, bu süreçlerde yaşadığıailevi, ekonomik sıkıntılarin tazminatın belirlenmesinde dikkate alınması gerektiğini ifade etmiştir.

16. Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesi 24/5/2018 tarihinde başvurucunu beraat etmiş olması dolayısryla tazminat hakkına sahip olduğunu belirterek gözaltı tedbiri nedeniyle başvurucuya 600 TL manevi tazminat Ödenmesine karar vermiştir. Mahkeme, başvurucunun gözaltında geçirdiği stre zarfinda maaşında herhangi bir kesinti yapılmadığıni belirterek maddi tazminat talebinin reddine karar vermiştir.

17.Başvurucu; manevi tazminat miktarımın düştik olduğunu, hakkındaki soruşturma faaliyetleri gereği gözaltı işlemi yaşanmasaydı ihraç işlemine maruz kalmayacağını,meslekten ihraç edilmesinin de tazminat hesabında dikkate alınması gerektiğini, meslekten ihraç edilmesi nedeniyle başka bir tazminat imkânının bulunmadığını belirterek istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

18. GaziantepBölge AdliyeMahkemesi reddedilen miktar itibarıyla kesinlik sıırının altında kaldiğı gerekçesiyle maddi tazminata ilişkin istinaf başvurusunun usulden reddine, manevi tazminata ilişkin istinaf başvurusunun ise ilk derece mahkemesinin kararında usul ve yasaya aykırı bir durum bulunmadığı gerekçesiyle esastan reddine karar vermiştir.Bölge Adliye Mahkemesi manevi tazminata ilişkin esastan ret kararınm kesin olarak, maddi tazminata ilişkin usul yönünde ret kararımın ise itiraz yolu açık olmak üzere verildiğini belirtmiştir.

19.Bu karar 13/11/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucu 6/12/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLI HUKUK 
20.Îlgili hukuk için bkz. A.A. [GKJ, B. No:2017/34502, 21/10/2021, §§ 22-46.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
21. Anayasa Mahkemesinin 10/5/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldū:
ABaşvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
22. Başvuruçu; hakkında kuvvetli şüpheye dayalı deliller ołmadığı hâlde gözaltıişlemi yapıldığım, yeterł delil olmadan kovuşturma faaliyetlerinin yürütüldüğünü,hūkmedilen tazminatin manevi zararını karşılamaya yeterli olmadığım, sadece 3 gūn gözaltında kalmış olmasına dayalı olarak tazminata htkmedildiğini oysa gözaltına alınmış

olmasının meslekten ihraç edilmesi sonucunu doğurduğunu, bu hususu mahkemeye bildirmesine rağmen gerekli inceleme yupılmadan hüküm tesis edildiğini belirterek kişi hürriyeti ve güvenliği, adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştär.

B. Değerlendirme 
23. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu gözaltı işlemi haricinde hakkında inesnetsiz iddialarla soruşturma yürütülmesinden, bu soruşturma sonucunda meslekten ihraçolmasından ve ihraç işlemi nedeniyle tazminat elde edememesinden de şikâyetçi olmuştur.Ancak başvurucu 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun I41.maddesi kapsamında tazminat davası açmıştır. Bu tazminat yolu koruma tedbirleriyle ilgili olarak tazminat imkânı sunmaktadır. Başvuruçu ihraç edilmesinin gözaltı koruma tedbiriyle bağlantılı olduğunu ortaya koyamamıştır. Ayrıca ihraç işleminden doğan zararlar için başka hukuki yołların bulunduğu görülmektedir (Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu,idare mahkemeleri). Bu itibarla sadece gözaltı tedbirine ilişkin şikâyetler yönünden bir inceleme yapılacaktır. Başvurucunun gözaltı tedbirine ilişkin şikâyetinin 8zü, uygulanan gözaltı tedbirinin hukuka aykın olduğundan bahisle açılan tazminat davasının kabul edilmemesi ołduğundan şikâyetin Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncü ve dokuzuncu fikralarıkapsamında, kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden incelenmesi gerekir.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
24. Anayasa Mahkemesi A.A. kararında Anayasa'nın 19, maddesinin üçüncü fikrasıbağlamındaki şikâyetler yönünden başvuru yollarının tüketilmiş sayılabilmesi için başvurucuların ilk derece mahkemelerinde yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirlerinin hukukiliğine ilişkin iddialarmı -5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi kapsamında- açıkça ileri sürerek dava açmaları gerektiğini belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi anılan tedbirlerin hukuka uygtn olmadiğına dair iddialar dile getirilmeden -Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrası kapsamında olmadığı değerlendirilen-5271sayılı Kanun'um 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (e) bendi uyarınca kovuşturmaya yer olmadığı ya da beraat kararına dayalı olarak dava açılmasının başvuru yollarının tüketilmesi anlamına gelmediğine karar vermiştir (A.A., §§ 70-90).

25. Bu ilkeler ışığında somut olay incelendiğinde başvurucunun 5271 sayılıKanum'um 141. maddesinin (1) numaralı fikrası bağlamında açtığı tazminat davasında hakkında uygulanan gözaltı tedbirinin hukuka uygun olmadığını ileri sürdüğü görülmektedir.Başvurucu, açtiığı davada açıkça 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralıfikrasmın (a) bendi kapsamında bir dava açtiğını belirtmese de (e) bendi uyarınca bir dava açtığım da belirtmemiştir. Başvurucu salt beraat etmesinden yola çıkarak gözaltı ve tutuklamanın hukuka aykıtı olduğunu iddia etmemiş, gözaltının neden hukuka aykırıolduğuna ilişkin açıklamalarda bulunmuştur. Bu durumda başvurucunun tazminat talebinin içeriği itibarıyla 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendinde yer alan kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan kişilerin de tazminat istemelerine imkân tanıyan hükme de dayandığı görülmektedir. Sonuç olarak başvurucunun başvuru yollarını tükettiği değerlendirilmiştir.


26. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin bu iddianın kabul edilehilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
L. İnceleme Yöntemine flişkin 
27. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında herkesin kişi hührriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu belirtilmiş, ikinci ve üçüncü fikralarında özgürlüğün kısıtlanabileceği durumlar sayılmış, dōrdüncü, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fikralarımda ise hürriyetinden yoksun kalan kişilere tanınan güvencelere yer verilmiştir.
28. Anayaşa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında ise hu esaslar dışında bir işleme tabi tutulan kişilerin uğradıkları zararların tazminat hukukunum genel prensiplerine göre devlet tarafindan Ödeneceği ifade edilmiştir. Anılan fikrada yer alan "bu esaslar dişında bir işleme tâbi tutulan kiştler" tabiri ile maddenin diğer titm fikralarında belirtilen kurallara aykırı bir işleme tabi kılınmanın kişiye tazminat hakkı doğurduğu belirtilmiştir. Buna göre maddenin ikinci veya üçünctı fikralarında belirtilen durumlara aykırı şekilde kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahalede bulunulması ya da kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına müdahale edilen kimsenin maddenin dördünct, beşinci, altincı, yedinci ve sekizinci fikralarındaki güvencelerden yararlandırılmaması hâlinde uğranılan zararlar devlet tarafindan Ödenecektir (Safkan Aydoğdu, B. No: 2014/7498, 5/4/2017, § 44).
29. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altına alınan tazminat hakkanın ihlal edilip edilmediğini belirleyebilmesi için öncelikle başvurucunun anılan maddenin diğer fikralarında belirtilen esaslar dışında bir işleme tabi tutulup tutulmadığını incelemesi gerekmektedir. Yapilacak bu inceleme sonucunda başvurucunun Anayasa'nın 19, maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esaslara aykırı bir işleme tabi tutulduğu ve bu kapsamda uğradığı zararın devlet tarafindan tazminat hukukunun genel prensiplerine göre õdenmediği tespit edilirse Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altına alnan tazminat hakkının ihlali söz konusu olabilecektir (Safkan Aydoğcu, § 45). Dolayısıyla başvurucunun Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında yer alan esaslara aykırı bir işleme tabi olduğu derece mahkemelerince veya Anayasa Mahkemesince tespit edilmeden kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında tazminat hakkının ihlal edildiği sonucuna varılamaz.

30. Bir başka ifadeyle Anayasa'nı 19. maddesinin dokuzuncu fikrasının uygulanabilmesi için başvurucunun anılan maddenin diğer fikralarında belirtilen esaslar dişinda bir işleme tabi tutulup tutulmadiğinin derece mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Bu bağlamda kişinin Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esaslara aykırı bir işleme tabi tutuiduğu ve bu kapsamda uğradığızararın devlet tarafindan tazminat hukukunum genel prensiplerine göre ödenmediği veya bir tazminat imkânının bulunmadığı tespit edilirse Anayasa'nın I9.maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altına altnan tazminat hakkınun ihlali söz konusu olacaktır. Öte yandan kişinin Anayasa'nın I9. maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esaslara aykını bir işleme tabi tutulduğu derece mahkemeleri tarafindan tespit edilmişse Anayasa Mahkemesinin 

yapacağı inceleme tazminat miktarıın yeterli olup olmadığım belirlemekle sınırlı olacaktır (M.E., B. No: 2018/696, 9/5/2019, §§ 46, 47).

fi. Gözaltımı Hukukiliğine İlişkin 
31. Genel ilkeler için bkz, Hasan Akboğa [GK], B. No: 2016/10380, 27/3/2019, §§43-56.

b. flkelerin Olaya Uygulanmast 
32. Başvurucunum açtığı davada ilk derece mahkemesi gözaltının hukuka aykırıolduğu iddiasını incelememiş, 5271 sayılı Kanun'un 141, maddesinin (1) numaralı fikraşını(e) bendi uyarınca başvurucunun beraat etmiş olması nedeniyle tazminata hükmetmiştir.
33. 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (e) bendi kapsamındaki tazminat davalarıda soruşturma veya kovuşturma sonucunda verilen kararlardan hareketle yargı organlarınca yakalama, gözaltı veya tutuklama tedbirlerinin haksız olduğu ifade edilse de bu tedbirlerin -uygulandığı koşullarda- kanuna (hukuka) uygun olup olmadığı yönünde bir inceleme yapılmamaktadır. Bu bent kapsamında kişilere tazminat ödenmesi tutmanın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının koşullarıyla uyumlu olmamasından değil kişilerin beraat etmesinden veya haklarında kovuşturmaya yer olmadığı kararıverilmesinden kaynaklanmaktadır. Bu bent kapsamında Ödenen tazminat; yakalama, gözaltıveya tutuklamanın hukukiliğine ilişkin bir tespitin bulunmaması hâlinde kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında başvurucuların mağdur statüsünü sona erdirmeyecektir.Sonuçolarak yakalama, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin uygulandığı soruşturmada kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ya da kovuşturmada beraate hükmedilmesi dolayısıyla bu tedbirlerin haksız olduğu şeklinde bir tanımlama tedbirlerin hukuka aykın olduğu anlamına gelmemektedir (4.4, § 85).

34. Nitękim 5271 sayılı Kamm'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (e)bendiyle getirilen tazminat talep hakkı -kanun metninde de ifade edildiği Üzete- kamuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan (fakat sonrasında haklarında kovuşturmaya yer olmadığı veya beraat kararı verilen) kişilere tanınmıştır. Dolayısıyla burada kanun koyucunun soruşturma sonucunda kovuşturmaya yer olmadığına karar verilmesi ya da kovuşturmanın beraat ile sonuçlanması durumunda -soruşturma veya kovuşturma sonunda verilen karardan hareketle- bu süreçlerde uygulanan yakalama, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin kanuna aykını hâle geldiğini kabul ettiğini sõylemek imkân dâhilinde değildir. Zira böyle bir yorum anılan Kamun hükmtıntın lafzıyla açıkça bir çelişki içerecektir. Bir başka ifadeyle soruşturma veya kovuşturma sonucunda verilen karar dolayısıyla bu streçlerde haklarında yakalama,gözaltı veya tutuklama tedbiri uygulanan kişilere otomatik olarak tazminat ðdenmesi, bu tedbirlerin de otomatik olarak hukuka aykın olduğu anlamına gelmemektedir. Dolayısıyla somut olayda derece mahkemelerince gözaltımın hukuka uygun olup olmadiğı yöntnde bir belirlemede bulunulmadığı sonucuna varılmiştır (A.A., § 86).

35. Bu durumda başvurucu hakkındaki gözaltı tedbirinin Anayasa'nın 19.maddesindeki esaslara uygun olup olmadığının Anayasa Mahkemesince değerlendirilmesi gerekmektedir.

36. Başvurucunun bir suç soruşturması kapsamında yakalanıp gözaltına alınması5271 sayılı Kanun'un 90. ve 91. maddelerindeki hükümler çerçevesinde gerçekleşmiştir.Dolayısıyla başvurucu hakkında uygulanan gözaltı tedbirinin kanuni dayanağı bulunmaktadır.

37. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan gözaltı tedbirinin õn koşulu olan başvurucunun suç işlediğine dair somut belirtilerin bulumup bulunmadığının irdelenmesi gerekir.

38. Soruşturma makamlarına göre PKK/KCK terör örgütü tarafindan devlet okullarının boykot edilmesi, işlerliğinin zayıflatılması ve devam eden streçte demokratik özerkliğin inşasının oluşturulması yönünde yapılan çağrılar kapsamında Diyarbakır EĞtTİMSEN Şube Başkanlığı 20/l0/2012 tarihinde başvurucuya "Anadil hakka ve mali kayıplarımıza tepki için pazartesi-salı rapor-sevk alarak okullara gitmiyoruz." şeklinde bir SMS yollamış, başvurucu da bu çağrıya uyup 22/10/2012 ile 23/10/20i2 tarihlerinde rapor alarak okula gitmemiştir. Bu kapsamda başvurucumun PKK tarafindan yapılan çağrılara uyarak okul ve ders boykotu eylemlerine katıldığı ve öğrencilerin eğitim öğretim hakkınıengelleyerek terör örgūtü adına suç işlediği ileri sürülmüştür.

39. Başvurucu savunmalarında suçlamalarıkabul etmediğini,22/10/2012-23/10/2012 tarihlerinde iddia edildiği gibi çağrı üzerine değil gerçekten rahatsız olduğu için rapor aldığmı, rapor aldığı gün yüksek ateş ve ðksürük şikâyeti olduğunu ve akciğer grafisi çektirdiğini hatırladığını, dolayısıyla hiçbir eyleme katılmadığını,EĞlTİMSEN üyesi olduğunu, 20/10/2012 tarihinde gelen SMS'nin bu nedenle gönderilmişolabileceğini ifade etmiştir.

40. Başvurucunun 22/10/2012-23/10/2012 tarihleri için almış olduğu rapor ile ilgili herhangi bir idari soruşturma yapimamış olduğu, ceza soruşturması 2014 yılında başlatılmışolmasına rağmen başvurucunun gözaltına alındığı tarihe kadar geçen süreçte bu raporun doğru olmadığını ve başvurucunun PKK terör örgütü ile irtibatını gösterecek herhangi bir delilin ortaya konulamadığı görülmektedir. Bu itibarla gözaltı tedbirinin uygulanması için gerekli olan suç şüphesini doğrulayan olguların bulummadığı sonucuna varılmıştır.
41. Son olarak õnemine binaen başvurucu hakkındaki gözaltı tedbirinin õlçülü olup olmadığıun da belirlenmesi gerekir. Bu kapsamda gözaltının ölçülülüğü ve dolayısıyla gerekliliği açısından suç tarihi ile gözaltı tarihi arasında uzun bir sürenin bulunması Önem arz etmektedir (tutuklama tedbiri açisından bkz. Eren Erdem, B. No: 2019/9120, 9/6/2020; A.C.,B. No: 2016/64868, 27/2/2020).

42. Somut olayda başvurucuya isnat edilen temel fil 22/10/2012-23/10/2012tarihlerinde rapor alarak okula gitmemesidir. Bu eylemle ilgili olarak başvurucu hakkında 2014 yılında soruşturma başlatılmıştır. Bu soruşturmalar kapsamında daha önce başvurucunun ifadesi alınmamış, başvurucu hakkında gözaltı tedbirine ya da başka bir tedbire başvurulmamıştır. Başvurucuya isnat edilen cyleme ilişkin bilgi ve bulgular soruşturma makamlarının elinde olmasıa rağmen başvurucu, bu ilk soruşturmadan 2 yılı aşkın bir süre sonra 21/9/2016 tarihinde gözaltına alınmıştır, Başvurucunum isnat edilen eylemin üizerinden 2 yılı aşkm bir süre geçtikten sonra gözaltına alınmasının neden gerekli olduğu somut olayın Özelliklerinden anlaşılamamaktadır.Bu nedenle gözaltıma alınma işleminin hukuki olmadığısonucuna varilmiştır.

43. Somut olayda başvurucunun Anayasa'mın 19. maddesinin Üçüneü fikrasında belirtilen esaslara aykıri bir işleme tabi tutulduğu sonucuna varıldığından Anayasa'nın 19.maddesinin dokuzuncu fikrası somut olayda uygulanabilir niteliktedir.

44. Ancak derece mahkemesi başvurucuya Anayasa'nın 19. maddesinin üçtinctl fikrasında belirtilen esaslara aykını bir işleme tabi tutulduğu getekçesiyle ve hukuka aykını bu işlemin karşılığı olarak bir tazminat Ödememiştir. Derece mahkemesi tarafindan hükmedilen tazminatin başvurucunum beraat etmesine istinaden verildiği ve başvurucunun gözaltına alımasının hukuka aykırılığına yönelik herhangi bir tespit içermediği görülmektedir. Sonuçolarak somut olayda başvurucuya kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlali için bir tazminat imkânı sağlanmamıştır.

45. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin -üçüncü fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzumcu fikrasının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
Selahaddin MENTE$ bu görüşe katılmamıştır.
C. Giderim Yönünden 
46. Başvurucu yeniden yargılama yapılmasına hükmedilmesini talep etmiştir.Başvurucu ayrıca 50.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur.

47. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldıımaşına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

48. Incelenen başvuruda ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır.Bu nedenle başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapşamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken is, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunum özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/1 1/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğłu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100). Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığıdan başvurucunun tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
VL HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Gözaltının hukuka aykırı olmasına rağmen tazminat ödenmemesi nedeniyle Anayasa'ntn 19. maddesinin-Üçüncü fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasının ihlal edildiğine ilişkin iddiamın KABUL EDİLEBİLIR ÖLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
B. Gözaltının hukuka aykırı olmasına rağmen tazminat Sdenmemesi nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinin -Üçüıncü fikrasıyla bağlantılı olarak- dokuzuncu fikrasımın İHLAL EDİLDİĞİNE Selahaddin MENTEŞ'in karşioyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir örneğinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlalinin sonuçlarımın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2018/74, K.2018/405) GÖNDERILMESINE,

D. Tazminata ilişkin talebin REDDiNE,
E. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 4.794,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu strenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 10/5/2022tarihinde karar verildi,

Başvuru Numarası : 2018/36169Karar Tarihi : 10/5/2022
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Anayasa Mahkemesi 1. Bölüim 2018/36169 esas sayılı dosyada çoğumluk başvurucunun haksız gözaltı tedbiri dolayısıyla açılan tazminat davastnda õdenen tazminatın yetersiz olması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiası kabul edilebilir olduğuna karar vermiştir. Aşağıda açıkladığım sebeplerle bu karara katılmadım.
2.Başvuru streci olay ve olgular mahkemenin gerekçeli kararında özetlenmiştir.
3. Başvurucu 21/09/2016 tarihinde gözaltına alınmış, 24/09/2016 tarihinde serbest brrakıłmıştır. Başvurucunun gözaltı kararına herhangi bir itirazının olmadığı anlaşılmaktadır.
4.Başvurucu ve diğer 68 şüpheli hakkında örgüte üye olmamakla birlikte örgūt adına suç işlemek, hukuka aykırı davramışla eğitim ve öğretime engel olma suçlarından kamu davası açılmıştır.

5. Başvurucu yargılanmış olduğu Diyarbakır 8. Ağır Ceza Mahkemesinin kararıyla beraat etmiştir, Beraat karari 22/11/2017 tarihinde kesinleşmiştir.

6. Diyarbakır 2. Ağır Ceza Mahkemesi 24/05/2018 tarihli başvurucunun talebiyle görülen davada haksız gözaltı tedbiri nedeniyle başvurucu hakkmda CMK 141. Md uyarınca 600 TL. manevi tazminat ödenmesine karar vermiştir.

7. CMK 141. Maddesi uyarınca haksız gözaltı tedbiri nedeniyle tazminata hükmedileceği düzenlenmiştir.

8. Başvırucu ilgili hükümler uyarınca tazminat talebinde bulunmuş, Mahkemece de tazminata hükmedilmiştir.

9. Başvurucunun gözaltı süresince gözaltı kararına herhangi bir itirazı söz komusu değildir. Yargilama aşamalarında da gözaltı kararı ile ilgili talepte bulunmamıştır. Beraat kararı üzerine tazminat talebinde bulunmuş, Mahkemece de manevi tazminata hükmedilmiştir.

10. Anayasa Mahkemesi haksız gözaltı ve tutuklamadaki hukukilik incelemesini mahkemenin 2017-28308 esas sayılı Eyyüp Güneş kararında yapmıştır.
11. Karara göre “...Sonuç olarak yakalama, gözaltı ve tutuklama tedbirlerinin hukukiliğiyle bağlantılı olarak tazminat istemlerinin kabul edilmediğinden veya hükmedilen tazminatın -ihlal edilen anayasal hak dolayısīyla uğranılan zarara göre- yeteriz olduğundan bahisle Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrası bağlamında tazminat hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvurular yönünden başvuru yollarının usulünce tüketildiğinin kabulü için başvuruya konu bu tedbirlerin kanuna (hukuka) aykırı olduğunun esas itibarıyla (genel hatlariyla da ołsa) derece mahkemeleri önünde tüm aşamalarda ileri sürülmesi gerekmektedir. Ayrica amılan iddiaların derece mahkemeleri önünde ileri strüldoğünün fakat olağan kanun yollarından sonuç alnamadığıın, bir başka deyişle olağan başvuru yollarınun usulünce tüketildiğinin bireysel başvuru formumda da belirtilmesi ve buna 

ilişkin olguların gösterilmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi ancak bu koşullarda söz konusu şikâyetin esasını inceleyebilir,
12. Bu ilke ışığında somut olay incelendiğinde başvurucunun gözaltının haksız olduğu bu nedenle tazminat istediğine ilişkin açık bir talebi bulunmadığı anlaşılmıştır.Anayasa Mahkemesi 5271 sayılı kanunun 1. Maddesine göre açılan tazminat davasında başvurucunun talebini yorumlayarak haksız göz altı nedeniyle usultine uygun bir başvuru olduğunu kabul etmiştir.

13. Başvurucunun süresinde gözaltı kararının hukukiliğini incelemesi açısından usultine uygun başvuru yolları tüketilerek mahkemeye yapımış bir müracaat bulunmamaktadır.

14.Yukarıda belirttiğim gerekçelerle Sayın çoğunluğun kararıa katılmadım.
Oye Selahaddin MENTE$