Anayasa Mahkemesinin 27/9/2023 Tarihli ve 2019/30833 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-10

10 Ocak 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32425
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
HALKIN KURTULUŞ PARTİSİ BAŞVURUSU (3)

Başvuru Numarası: 2019/30833Karar Tarihi : 27/9/2023
Başkan : Zübtü ARSLAN Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL Rıdvan GÜLEÇYusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasti BAĞCI Îrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportör : Gülsüm Gizem GÜRSOY Başvurucu : Halkın Kurtuluş Partisi Vekilleri : Av. Sait KIRAN Av. Tacettin ÇOLAK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, süresi içinde il ve ilçe kongrelerini yapmayan bir siyasi partinin ilgili teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilmesi nedeniyle siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu süresi içinde Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmuştur.

4. Birinci Bölüm, başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.


IIL. OLAY VE OLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
.Başvurucu Halkı Kurtuluş Partisi (HKP) gūnümüzde faaliyetlerini sūrdürmekte olan siyasi bir partidir. Başvurucunun Tūrkiye'nin birçok il ve ilçesinde teşkilatıbulunmaktadir.

7. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı Siyasi Partiler Sicil Bürosu 29/I1/2016tarihinde İçişleri Bakanlığı Dernekler Dairesi Başkanlığına "Siyasi Parti Kongreleri" başlıklıbir yazı göndermiştir. Yazının ilgili kısmı şöyledir:
".… 2820 sayılı Kanun'un 7. maddesi siyasi partilerin teşkilatlarim saymış, aynu Kanun'un 19. 20 ve 21. maddeleri de il ve tlçe teşkilatlarının oluşumu ve seçim usullerini açıklamıştır. Anulan Kanun …. siyasi partilerin her kademedeki kongrelertni en fazla 3 yılda bir yapmak zorunda olduğunu göstermiştir.…. Partilerin her kademedeki kongrelerin zamamnda yapılıp yapılmadığının taldbi Başsavcılığımızın görevleri arasında ołmakla birlikte, bu hususta lçtşleri Bakanlığı'na da bilgi verileceği hüküm altına alınmıştır. Diğer taraftan 2820 sayılı Kanun'un 121. maddest Türk Kamunu Medenist ile Dernekler Kanunu'nun ve dernekler hakkanda uygulanan diğer kanunların bu kanuna aykırı olmayan hükümleri, siyasi partiler hakkında da uygulanır’ blçtmindedtr. Bu maddenin atif yaptığı5253 sayılı Dernekder Kanunu'nun 36. maddesi de Kanun'da hüküm bulunmayan hallerde 4721 sayılı Kanun'un hükümlerinin uygulanacağını belirtmiştir. Derneklerin kendiliğinden sona erme halleri 4721 sayılı Kanun'un 87. maddesinde düzenlenmts, bu durumların varliıği halinde her ilgilinin sulh hakiminden, derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebileceği öngörülmüştür,
Bu açıklamalarla birlikte il ve ilçe teşkilat kongrelertni süresinde yapmayan veya üst üste yapmayan partinin o yerlerdeki teşkilatları kendlliginden fesih edilmiş saytlmayacağıancak o il ve llçe parti organlarında gôrev alanların gõrevleri sona ereceği gōzetilerek;Bakanlığınıza bağlı mülki amirler vasuasıyla,
l-Demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları olan siyasi partilerimizin kuruluşunu gerçekleştirdikleri il ve ilçe teşkdlatlarının mevcudiyetlertnin kanunun emrettiği biçimde devam edip etmediğini belirlemek amaciyla bu teşkilatlarda yaplması zorunlu genel kurulların sürestnde yapılıp yapılmadığının bundan böyle de titizlike takip edilmesi 
2- Il ve liçe kongrelerinin Kanun ve parti tüzüğünün beltrttiği sürede yapılmadığının tespit edilmesi halinde 2820 sayıh Kanun'un 106, maddest uyarınca Başsaveıliığımıza bilgi verilmesi,
3- Ayrica Başsavcılığımız kayıtlarına ve mevcut duruma göre 2820 sayılı Kanunun 19.ve 20, maddeiert ve parti tüzükleri uyarınca olağan genel kurullarını iki defa üist üste yapmayan … Siyast parti il ve ilçe teşkilatlarının 2820 sayılı Kamun 121. maddesi gözetilerek 5253 sayılı Kanun'un 36. maddesi aracıhğıyla 4721 sayılı Kanun'un 87, maddesi uyarınca kendiliğinden dağılma halinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona erdiğinin tespitinin kongrenin yapilmadığı yer Sulh Hukuk Mahkemesinden istenilip karar kesinleştiğinde dava sonucunun Başsavcılığımıza bildtrilmesi..."
8. Anılan yazı esas alınarak başvurucu Partinin farklı il ve ilçelerdeki teşkilatlarında kongrelerini süresi içinde iki defa üst üste yapmadıklanı gerekçesiyle ilçeler 

bakımından o yer kaymakamlıkları, iller bakımından o yer valilikleri tarafından sulh hukuk mahkemelerine dava açılmış ve teşkilatların kendiliğinden sona erdiğinin tespiti talep edilmiştir.

9. Sulh hukuk mahkemeleri davaları kabul ederek ilgili il veya ilçe teşkilatlarmın kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar vermiştir. Gerekçeli kararların ilgili kısmışöyledir:
"…2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 121. maddesi gereğince Türk Medeni Kanunu ile Dernekler Kanumu'nun ve dernekler hakkanda uygulanan diğer kanunların bu kamuna aykır olmayan hükümleri siyasi partiler hakkında da uygulanır. 5253 sayılıDernekler Kanunu'nun 36. maddesinde ise kanunda hüktım bulunmayan hallerde 4721 sayrlıTürk Medeni Kanumu'nan hükümlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.
Türk Medent Kanumu'nun 87/5. maddesinde derneklerin kendlliğinden sona erme hallert düzenlenmiş olup, bu durumların varlığı halinde ilgililerin sulh hukuk hakiminden derneğin kendiliğinden sona erdiğinin tespitini isteyeceği öngörülmüştür.
Bu nedenle, tüm yasal dūzenlemeler karşısında siyasi parti ilçe teşkllatımın kendiliğinden dağulma halinin ve buna bağlı olarak hukukı varlığının sona erdiğinin tespiti görevinin de Sulh Hukuk Mahkemelerine ait olduğu kabul editmek suretiyle, Halkın Kurtuluş Partisi …. Il Teşkilatı veflçe Teşkilatlarının evraklarının incelenmesinde; …. 2820sayılı yasanın 121/1. maddesinin yollaması ile 4721 sayiliı yasanın 87. maddesine gōre Öngōrülen olağan genel kurul toplantısının 2 defa üst ūste yapılmaması karşısında Il ve llçe Teşkilatı kongrelerini sürestnde yapmayan davaya konu Il ve fiçe Teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar vermek gerekmiştir.…."
10. Anılan kararlara karşı istinaf kanun yoluna başvurulması Özerine bõlge adliye mahkemelerince istinaf başvurularının esastan reddine kesin olarak karar verilmiştir 
11. Başvurucu, tüm başvurular yönünden süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Mevzuat 
12. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 3, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Siyasi partiler, Anayasa ve kanunlara uygun olarak; Cumhurbaşkani, milletvekili ve mahalli idareler seçtmleri yoluyla, tüzük ve programlarında beltrlenen görüşlert doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacım güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır."
13. 2820 sayılı Kanun'un 7. maddesinin ilgili kısmı şōyledir:
"Siyasi partilerin teşkilati; merkez organları ile il, ilçe ve belde teşkilatlarından .….ibarettir."
14.2820 sayıh Kanun'un 19, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
".…. Il kongresi, būyük kongrenin yapılmasına engel olmayacak şekilde parti tüzüğünde gösterllen süreler içinde toplanır.


Il başkam en çok üç yıl için seçilir."
15.2820 sayılı Kanun'un 20. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"...
liçe kongresi, il kongresinin yapılmasına engel olmayacak şekdlde parti tūzüğünde gösterilen süreler içinde toplanur 

İçe başkamı en çok tç yıl tçin seçllir. "
16. HKP Tüzüğü'nün (Tüzük) "Yerel örgütler ve kongreler" kenar başlıklı 7.maddesinin (b) bendinin ilgili kısmı şöyledir:
"Yerel kongreler üç yılda bir toplanır."
17.2820 sayılı Kanun'un 121. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Türk Kanumu Medentsi ile Dernekler Kanununun ve dernekler hakkanda uygulanan diğer kanunların bu Kumuna aykar olmayan hükümlerl, siyasi partiler hakkinda da uygulanır."
18.4/11/2004 tarihli ve 5253sayılı Dernekler Kanunu'nun 36. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
".….Bu Kanun hükümleri; derneklerin şubelert, dernek ve vakafların üst kuruluşlar,merkezleri yurt dişında bulunan dernekler, vakaflar ve diğer kår amacı gütmeyen kuruluşların Türkiye'deki şube veya temsilcilikleri le Türkiye'de faaliyette veya tş birliğinde bulunma izinlert hakkanda da ceza hükümleri ile birlikte uygulanır. Bu Kanunda hüküm bulunmayan hâllerde Türk Medenî Kanunu hükümleri uygulanır."
19, 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı T0rk Medeni Kanunu'nun 87. maddesinin ilgili kışmı şöyledir:
"Dernekler, aşağıdakd hållerde kendiliğınden sona erer:
2. filk genel kurul toplantısının kanunda öngörülen sürede yapılmamış ve zorunlu organların oluşturulmamış olmasi,
*..
5. Olağan genel kurul toplantısının ikà defa üst ūste yapılamamasi,
Her ilgili, sulh häkiminden, derneğin kendtliğinden sona erdiğinin tespitini isteyebilir."
20.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 3, maddesinin (d) bendi şöyledir:

"Mahkemenin görev ve yetkileri şunlardır:
d) Siyasi partilerin kapatılmasına ve Devlet yardımından yoksun bırakılmasına ilişkin davalar ile ihtar başvuruları ve dağılma durumumun tespiti lstemlerini karara bağlamak."
B. Anayasa Mahkemesi Kararlari 
21. Anayasa Mahkemesi bir siyasi partinin herħangi bir üyesi kalmadığından kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona ermesinin tespit edilmesi talebini incelemiştir. Anayasa Mahkemesine göre 6216 sayılı Kanun'da siyasi partilerin dağima durumunun tespit edilmesi taleplerinin karara bağlanmasının Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisinde olduğu belirtildiğinden ilgililerin bu isteğin yerine getirilmesi için Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunması gerekir. Kararda 4721 sayılıKanun'un 87. maddesinde bahsedilen ilgililerin siyasi partilerin bukuki ve mali sorumluluk sahibi yasal temsilcileri ile siyasi partilerin kapatilması davasını açmak ve sicil dosyalarınıtutmakla görevli olan Yargıtay Cumhuriyet Başsaveılığı olduğu belirtilmiştir (AYM,E.2015/2 (D. Îş), K.2016/4, 16/3/2016, § 10).

22. Anayasa Mahkemesinin 27/12/2018 tarihli ve E.2018/13 (D. Iş) sayılı kararında siyasi partilerin genel merkez ile il ve ilçe teşkilatlarını da kapsayan ve tek bir tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar olduğu vurgulanmıştır. Kararda Anayasa Mabkemesinin siyasi partilerin dağılma hâlini tespiti ile ilgili gõrevinin ise genel merkez, il ve ilçe teşkilatlarının tamamımıkapsayan siyasi parti tüzel kişiliğine yõnelik olup Anayasa Mahkemesinin siyasi partilerin il ve ilçe teşkilatlarının dağılma hâllerinin tespiti görevi bulunmadığı belirtilmiştir (bkz.§ 3).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
23. Anayasa Mahkemesinin 27/9/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldū:
A.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
24. Başvurucu; bir siyasi partini il ve ilçe kongrelerini süresinde yapmamasınedeniyle sadece ihtar cezasıyla cezalandırılabileceğini, bu yetkinin de münhasıran Anayasa Mahkemesine ait olduğunu belirtmiştir, Bu nedenle kaymakamlık ve valiliklerin tespit davast açma yetkilerinin bulunmadığınt, sulh hukuk mahkemeleriin de bu yönde karar verme yetkisinin olınadığını ileri sürmüştür. Başvurucuya gõre parti kongreleri iç işleyişe yōnelik bir düzenlemedir ve bu işleyişe müdahale edilmemesi gerekmektedir. Ayrica başvurucu,yargılama usuilerine riayet edilmediğini öne sürerek siyasi örgütlenme özgürlüğü ile adil yargılanma hakkının ihlal edildiğinden yakmmıştır.

25. Bakanlık görüşünde; başvurucunun örgütlenme özgürlüğüne bir müdahalenin bulunup bulunmadığı, bir müdahalenin varlığı sonucuna ulaşılidığı takdirde uygulanan işlemin meşru amacı olup olmadığı, mūdahalenin kanunilik kriterini karşılayıp karşılamadığı,bu anlamda mahkeme kararlarının ilgili ve yeterli gerekçe içerip içermediğinin incelenmesi gerektiği belirtilmiştir.


26.Başvurucu, Bakanlık gōrüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formunda ileri sürdüğü hususları tekrarlamıştır 

B. Değerlendirme 
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmaytp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucunun ihlal iddiaları parti il ve ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona ermesine ilişkin olduğundan iddiaların bir bütün olarak siyasi örgütlenme özgürlüğü kapsamıda incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

28. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alnacak "Parti kurma,partilere girme, partilerden ayrılma" kenar başlıkit 68. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Vatandaşlar, siyasi parti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılma hakkına sahiptir...

Siyasî partiler, demokratik styasî hayatın vazgeçilmez unsurlardır.
Siyasî partiler önceden izin almadan kurulurlar ve Anayasa ve kanun hükūmleri içerisinde faaliyetlerini sürdürürler.

Siyasi partilerin tüzük ve programları ile eylemlert, Devletin bağumsızlığına, ülkesi ve milletiyle bölünmez bütüntüğüne, İnsan haklarına, eşttllk ve hukuk devleti ilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve lâik Cumhuriyet ilkelerine aykan olamaz; sınıf veya zümre diktatðrlüğūnü veya herħangı btr tūr dikdatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayamaz;suç işlenmesini teşvik edemez."
1. Kabul Edileblirlik Yönünden 
29. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan siyasi örgütlenme ðzgürlüğünün ihial edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
30. Başvurucu Siyasi Partinin süresinde il ve ilçe kongrelerini yapmasıyla ilgili yükümlülüğünü yerine getirmediğinden bahisle bu il ve ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitine karar verilmesinin siyasi örgütlenme özgürlüğüne bir müdahale teşkil ettiği anlaşılmıştır.

b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
31. Yukarıda anulan müdahale, Anayasa'nm 13. maddesinde belirtilen şartlara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 68. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13. maddesinin ilgili ksmı şöyledir:

"Temel hak ve hürriyetler, … yalnizca Anayasanın ilgili maddelerinde bellrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, …. demokratik toplum dizeninin …. gereklerine ve ölçülülük ilkestne aykarı olamaz."
32. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan õngörülme, Anayasa'nı ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk şartlarınısağlayıp sağlamadığınm belirlenmesi gerekir. Buna göre somut olayda öncelikle müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı incelenecektir.

1. Genel İlkeler 
33. Anayasa'nın temel hak ve özgüriüklerin sınırlandırılması rejimini düzenleyen 13. maddesinde hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sınırlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir. Anayasa'nın 68. maddesi kapsamında korunan bir hakka yapılan müdahalenin kanunilik şartını sağladığının kabul edilebilmesi için söz konusu müdahalenin kanuni bir dayanağıın bulunması zorunludur (kamumilik şartına başka bağlamlarda dikkati çeken kararlar için bkz. Sevim Akat Eşki, B. No: 2013/2187, 19/12/2013, § 36; Tuğba Arslan [GKJ, B, No: 2014/256, 25/6/2014, § 82; Hayriye Özdemir, B. No: 2013/3434, 25/6/2015, §§56-61; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$. [GK], B. No: 2014/19270, 11/7/2019, § 35).
34. Anayasa Mahkemesi temel hak ve Özgürlüklerin sınörlandırılmasında kanunilik ölçütünün ilk olarak şeklî bir kanunun varlığını gerekli kıldığını pek çok kez belirtmiştir (Tuğba Arslan, § 96; Flkriye Aytin ve diğerleri, B. No: 2013/6154, 1I/12/2014, § 34). Bir yasama işlemi olarak kanun Türkiye Büyük Millet Meclisinin (TBMM) iradesinin ürünüdür ve TBMM taraftndan Anayasa'da öngörülen kanun yapma usullerine uyularak yapılan işlemlerdir. Bu anlayış temel hak ve özgürlükler alanında önemli bir güvence sağlar (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 54; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$, § 36).

3s. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yapılacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürlüklere keyfī müdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60). Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonucunu öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik şartının sağlanıp sağlanmadığınm tespitinde önemlidir (Necmiye Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301,30/12/2014, § 55). Müdahalenin kanuna dayalı olmasi, müdahaleye ilişkin yeterince erişilebilir ve õngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirir (Türkiye Î$ Bankası A.$. [GK].B. No: 2014/6192, 12/11/2014, § 44).

36. Kanunilik ölçütü aymı zamanda maddi bir içeriği de gerektirir ve bu noktada kanunun niteliği önem kazanır. Bu anlamıyla kanunilik ölçütü, sınırlamaya ilişkin kuralın erişilebilirliğini ve öngörülebilirliği ile kesinliğini ifade eden belirliliğini garanti altına alır (benzer değerlendirmeler için bkz. Metin Bayyar ve Halkın Kurtuluş Partisi [GK], B. No:2014/15220, 4/6/2015, § 56; Eğitim ve Bilim Emekçilert Sendikası ve diğerleri, § 55; Halk Radyo ve Televizyon Yayıncılık A.$., § 37).

37. Bir uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk kurallarının ve özellikle müdahalenin kanuni dayanağıı oluşturan kanun hükümlerinin yorumlanması derece mahkemelcrinin 

takdirindedir. Hakka yapılan müdahalenin kanuni dayanağını oluşturduğu ifade edilen hükümlerle ilgili olarak derece mahkemelerince geliştirilen yorumların isabetli olup olmadığını denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi değildir. Bununla birlikte derece mahkemelerinin yorumlarının kanunun açık lafzıyla çelişkili olduğu veya kanun metni dikkate alındığıda bireyler tarafindan öngörülmesinin mümkün olmadığı sonucuna ulaştldığıhâllerde siyasi örgütlenme özgürlüğüne yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulunmadığı kanaatine varılması mümkündür (benzer değerlendirme için bkz. Ziya Özden, B.No: 2016/67737, 19/11/2019, § 59; Hüseyin Ercan, B. No: 2018/11352, 8/9/2021, § 40).
Hl. İlkelerin Olaya Uygulanması
38.Yukarıda da vurgulandığı üzere (bkz. § 21) Anayasa Mahkemesi, daha Önce bir siyasi partinin kendiliğinden dağılma hâlinin ve buna bağlı olarak hukuki varlığının sona crdiğini tespiti talebini incelemiştir. Anılan kararda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılıKanun'da siyasi partilerin dağılma durumunun tespiti taleplerinin karara bağlanmasının Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkisinde olduğunu belirterek ilgililerin bu isteğin yerine getirilmesi için Anayasa Maħkemesine başvuruda bulunması gerektiğini belirtmiştir.4721sayılı Kanun'un 87. maddesinde bahsedilen ilgililerin siyasi partilerin hukuki ve mali sorumluluk sahibi yasal temsilcileri ile siyasi partilerin kapatılması davasını açmak ve sicil dosyalarını tutmakla görevli olan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı olduğunu ifade etmiştir (AYM, E. 2015/2 (D.I$), K. 2016/4,§10).

39. Bundan başka bazı kaymakamlıklar da siyasi partilerin il ve ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespit edilmesi talebi ile Anayasa Mahkemesine başvuruda bulunmuştur. Anayasa Mahkemesince verilen 15/11/2017 tarihli ve E.2017/7 (D. Is),K.2017/6; 15/11/2017 tarihli ve E.2017/8 (D. Îș), K,2017/7; 15/11/2017 taribli ve E.2017/9(D. İş), K.2017/8 ile 31/5/2018 tarihli ve E.2018/6 (D. İş), K.2018/5 sayılı kararlarda 4721sayılı Kanun'un 87. maddesi uyarınca kaymakamlıkların siyasi partilerin il ve ilçe teşkilatlarının dağılma hâllerinin ve buna bağlı olarak hukuki varlıklarının sona erdiğinin tespitini talep etme yetkilerinin bulunmadığı vurgulanmıştır.

40. Öte yandan yine Anayasa Mahkemesinin E.2018/13 (D.Iş) sayılı kararında "2820 sayılı Kanun'un 3. maddesinde styasi partiler '…Anayasa ve kanunlara uygun olarak;Cumhurbaşkanı, milletvekilt ve mahalli idareler seçimlert yoluyla, tüzük ve programlarında belirlenen gõrüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaşmedeniyet seviyesine ulaşması amacını gūden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğe sahip kuruluşlar' olarak tanımlanmıştır. Bu tanımından anlaşılacağı üizere siyasi partiler, genel merkez ile il ve ilçe teşkilatlarını da kapsayan ve tek bir tūzel kişiliğe sahip kuruluşlardır. Anayasa Mahkemesinin siyasi partilerin dağılma hâlint tespiti ile ilgili gōrevi ise genel merkez, il ve tlçe teşkilatlarının tamamını kapsayan siyasi parti tützel kişiliğine yönelik olup Mahkemenin siyasi partilerin il ve ilçe teşkilatlarının dağılma hâllerintn tespiti görevi bulunmamaktadır." şeklinde bir değerlendirmeye yer verilmiştir. (AYM, K.2018/13, 27/12/2018, § 3) S8z konusu değerlendirmede de açıkça ifade edildiği gibi siyasi parti tüzel kişilikleri, il ve ilçe teşkilatlarını kapsayan būtündür. Başka bir deyişle Anayasa Mahkemesinin siyasi parti tüzel kişiliğinden ayrı tutarak il ve ilçe teşkilatlarının süresi içinde kongrelerini yapmadıklarmdan bahisle hukuki varlıklarnın sona erdiğini tespit etme imkânı bulunmamaktadır.

41. 4721 sayılı Kanun'un 87. maddesinde bahsedilen ilgililer, siyasi partilerin hukuki ve mali sorumluluk sahibi yasal temsilcileri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığıdır 

(bkz. § 39). Bu kişilerin talebi üzerine siyasi parti tüzel kişiliğinin tamamına yōnelik dağılma bâlinin tespitine karar verme yetkisi ise münhasıran Anayasa Mahkemesine aittir.
42. Eldeki başvuruda ise Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının yazısı Üzerine kaymakamlıklar ve valiliklerin başvurueu Partinin il ve ilçe teşkilatlarının kendiliğinden sona erdiğinin tespitini sulh hukuk mahkemelerinden talep ettiği, sulh bukuk mahkemelerinin de bu talepleri karara bağladığı görülmüştür. Dolayısıyla kamu makamlarının gerek 2820 sayılıKanun'un 3. maddesi kapsamında siyasi parti tüzel kişiliklerinin teşkilatlarla bir bütün olduğunu gerek 4721 sayılı Kanun'un 87. maddesinde "her ilgili" ifadesinin kaymakamlık ve valilikleri kapsamadığını dikkate almakşızın verdiği kararları antlan hükümlerin amacınıaşan, genişletici ve öngőrülemez bir yorum olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
43. Açıklanan gerekçelerle başvuruya konu tespit kararlarının kanunilik şartımıkarşılamadığına ve başvurucunun siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

VI. GİDERİM 
44.Başvurucu, iblalin tespiti ile yargılamanın yenilenmesi talebinde bulunmuştur.
45. Başvuruda tespit edilen hak ihłalinin sonuçlarınm ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yaptlması gereken is, yeniden yargılama işlcmlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun şekilde ilgili kararların kaldınlmasına yönelik yeni bir karar vermektir (6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasmda düzenlenen bireysel başvuruya ðzgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamlıaçıklamalar için bkz, Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§5460; Aligüll Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Siyasi örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR ÖLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 68. maddesinde güvence altına alınan siyasi örgütlenme özgtürlüğünün İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin siyasi örgütlenme Özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacryla Yeşilova Sulh Hukuk Mahkemesi (E.2017/95, K.2018/159), Ankara 1. Sulh Hukuk Mahkemesi (E.2018/937,K.2018/1866), Ankara 14. Suth Hukuk Mahkemesi (E.2020/55, K.2020/450) vc Ankara 6.Sulh Hukuk Mahkemesine (E.2019/1424, K.2019/2521) GÖNDERİLMESINE,
D. Kararın bir örneğinin bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına GÖNDERILMESİNE,

E. 1.746,00 TL harç ve 18.800,00 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 20.546,00TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemenin kararın tebligini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığıa başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın birδrneğininAdalet BakanlığınaGÖNDERİLMESiNE27/9/2023tarihinde OYBlRLfĞiYLE karar verildi.