Anayasa Mahkemesinin 2/3/2022 Tarihli ve 2019/11893 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-05-17

17 Mayıs 2022 SALI 
Resmî Gazete 
Sayi : 31838
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM  KARAR 
MEHMET SALİM ERDAL BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/11893Karar Tarihi : 2/3/2022
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Şeyda Nur ÜN Başvurucu : Mehmet Salim ERDAL 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, başkanı olduğu derneğin işletme belgesiz seyahat acentalığıfaaliyetinde bulunduğu gerekçesiyle başvurucu hakkında idari para cezası uygulanmasının örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 17/4/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4.Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapıłmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
8. Başvurucu 1957 doğumlu olup olayın meydana geldiği tarihte Anadolu Doğa Grubu Spor Kulübü Demeği-ADOG (Dernek) başkanıdır.

9.Başvurucunun başkanı olduğu Demeğin Tüzüğünün 8. maddesi şöyledir:

"Üyeleri arasında beşeri münasebetlerin geliştirilmesi ve devam ettirilmesi için yemekli toplantilor, konser, balo, tiyatro, sergi, spor, gezi ve eğlenceli etkinlikler düzenlemek veya üyelerinin bu tür etkintiklerden yararlanmaları sağlamak,"
10. Başvurucunun da aralarında bulunduğu Dernek üyeleri tarafindan 29/10/2018tarihinde Hatay'ın Samandağ ilçesinde bulunan Titus Tüneli'ne sportif amaçlı bir gezi ve yürüyüş düzenlenmiştir. İşbu sportif amaçh gezi ve yürüyüş faaliyeti strasında bölgede yapılan denetimlerde Derneğin seyahat acentası işletme belgesi bulunmadığı tespit edilmiştir.Bunun üzerine Hatay Valiliği İl Kültür ve Turizm Müdūrlüğü (İdare) tarafından başvurucu hakkında 14/9/1972 tarihli ve 1618 sayılı Seyahat Acentaları ve Seyahat Acentaları Birliği Kanunu'nun 30. maddesi gereğince kaçak seyahat acenta faalliyetinde bulunduğu gerekçesi ile 7.738 TL idari para cezası uygulanmiştır 

11. Başvurucu 15/1/2019 tarihinde idari para cezasına itiraz etmiştir. Ítirazıinceleyen Hatay 2. Sulh Ceza Häkimliği; başvurucunun dernek kararryla paket tur düzenlediği, dereklerin böyle bir yetkisinin olmadığı, paket tur düzenlemek için işletme belgesi bulunmasımın zorunlu olđuğu ancak söz konusu Derneğin işletme belgesinin olmadığıgerekçesiyle 13/2/2019 tarihinde başvurucunun itirazını reddetmiştir.
12. Başvurucu söz konusu karara da itiraz etmiş, itirazı inceleyen Hatay 1. Sulh Ceza Hâkimliği, Hatay 2. Sulh Ceza Hâkimliği kararının usul ve yasaya uygun olduğu gerekçesiyle başvurucunun itirazını 13/3/2019 tarihinde kesin olarak reddetmiştir.
13. Karar 28/3/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 17/4/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
14. 1618 sayılı Kanun'un 1. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanunun uygulanmasında;
c) İşletme belgesi: Bakanlıkça verilen seyahat acentası belgesini.
c) Paket tur: 4077 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanunda tanımlanan paket turu,
d) Tur: Türkiye'nin tarihi, doğal, kültürel, turistik değerlerinden en az birini tanitma ve ulaştırmayı birlikte kapsayan, bu hizmetlerin dahil olduğu tek bir fiyatla satılan veya satıştaahhüdü yapılan ve hizmeti yirmidört saatten kısa bir süreyi kapsayan ticari faaliyeti.
e) Seyahat acentosi: Kár amacı ile turistlere turizm ile ilgili bilgiler vermeye, paket turları ve turłarı oluşturmaya, turizm amaçlı konakiama, ulaştırma, gezi, spor ve eğlence hizmetlerini görmeye yetkili olan, oluşturduğu ürünü kendi veya diğer seyahat acentalarıvasitası ile pazarlayabilen ticari kuruluşu ifade eder.


15.1618 sayılı Kanun'un 30, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bakanlıktan belge almaksızın bu Kanun uyarınca seyahat acentalarımın yapabileceği faaliyetlerde bulunanlar hakkında, 29 uncu maddede belirtilen idari soruşturmadan ayrıolarak, (Değişik ibare: 02/07/2012-6352 S.K.143.md.) mülki amir tarafından ikibin Türk Lirasından beşbin Türk Lirasına kádor idari para cezasına ħükmolunur.
Bakanlıktan belge almaksızın rehberlik faaliyetinde bulunanlar hakkında. (Değişik ibare: 02/07/2012-6352 S.K.143.md.) mülki amir tarafindan beşyüz Türk Lirasından ikibin Türk Lirasına kadar idari para cezasına hükmolunur.

et 
16. 23/2/2011 tarihli ve 27855 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Turizm Amaçh Sportif Faaliyet Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) "Amaç" kenar başlıkhı 1. maddesi şöyłedir:
"(1)Yönetmeliğin amaci, çeşitli spor disiplinlerinin turizm faaliyeti olarak uygulanması sırasında, turizm amaçlı sportif faaliyette bulunacak turizm işletmelerinde aronacak nitelikleri belirlemek, faaliyetin güvenli biçimde sürdürülebilmesi için önlemleri almak, denetlemek ve turizmin çeşitlendirilmesini geliştirmektir."
17.Yönetmelik'in 2. maddesinin (2) numaralı fikrası şöyledir:
"Ilgili mevzuata uygun faaliyet gösteren spor kulüpleri ve ilgili federasyonların kendi sporcuları arasında veya başka ülke sporcuları arasında düzenleyecekleri faaliyetler, bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır."
18. Yönetmelik'in 5. maddesinin (3) numaralı fikrası şöyledir:
"2 nci maddenin ikinci fikrası hükmünde belirtilen kuruluşlarca düzenlenecek faaliyetler, tesisler bünyesinde yapilacak faaliyetler, kruvaziyer gemilerin Liman Başkanlığının gösterdiği alanlarda müşterilerine yaptıracakiarı su üstü sportif faaliyetler ile liman haricinde koylarda seyreden özel ve ticari yatların. yatçılarına yaptıracakları turizm amaçhı su üstü sportif faaliyetlere ilişkin olarak birinci ve ikinci fikra hükümleri uygulanmaz."
B. Uluslararası Hukuk 
19. Avrupa İnsan Haklanı Sözleşmesi'nin "Toplantı ve dernek kurma Özgürlüğü"kenar başlıklı 11. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"1. Herkes barışçıl olarak toplanma ve dernek kurma ħakkına sahiptir. Bu hak,çıkarlarını kórumak amacıyła başkalarıyła birlikte sendikalar kurma ve sendikalara üye olma hakkını da içerir.

2. Bu hakların kullanlması, yasayla ōngörülen ve demokratik bir toplum içinde …. suçişlenmesinin önlenmesi... için gerekli olanlar dışındaki sınırlamalara tabi tutulamaz..."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 2/3/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru inçelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu;
i. Başkam olduğu Derneğin sportif amaçh düzenlediği gezi ve yürüyüşün kâr amacı gütmeyen amatör bir faaliyet olduğunu, ortak paylaşım esasına göre Dernek üyeleri ile sporcuları , arasında gerçekleştirildiğiņi, bağlı bulundukları Türkiye Dağeılık Federasyonunun (Federasyon) ilgili ana stamsü gereği sõz konusu gezinin yürüyüş liderleri marifetiyle yapıldığımı, Yönetmelik gereği spor kulüplerinin bu tür faaliyetlerde denetimden muaf olduğunu, bu nedenlerle hakkında uygulanan idari para cezasının örgütlenme özgürlüğünü ihlal ettiğini,
üi. Denetim ekipleri tarafindan düzenlenen Olay Yeri Tutanağı'nın kendisine verilmediğini, itirazlarının tutanağa geçmediğini, tutanakta sonradan değişiklik yapıldiğını, Mahkemece bu iddialarının ve delillerinin değerendirilmediğini, bu nedenlerle adil yargılanma hakkmın ihlal edildiğini,
iii. Kanunda suç olmadığı hālde yerel mahkemece hakkında verilen idari para cezasına ilişkin kararın onaylanmasımın suç ve cezalarn kanuniliği ilkesini ihlal ettiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme 
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının özũ, bir dernek çatisıaltında organize ettiği sportif amaçhı gezi ve yürüyüş faaliyeti nedeniyle idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkindir. Belirtilen nedenlerle başvurucunun şikâyetinin bir bütün olarak örgütlenme özgürlüğü kapsamında incelenımesi gerektiği değerlendirilmiştir.
23. Anayasa'nın "Dernek kurma hürriyeti" kenar başlıklı 33. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, önceden izin almaksızın dernek kurma ve bunlara üye olma ya da üyelikten çıkma hürriyetine sahiptir.

Hiç kimse bir derneğe üye olmaya ve dernekte üye kalmaya zorlanamaz.
Dernek kurma hürriyeti ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlık ve genel ahlák ile başkalarmin hürriyetlerinin korunmasısebepleríyle ve kanunla sinirlanabilir.

Dernek kurma hürriyetinin kullanılmasında uygulanacak şekil, şart ve usuller kanunda gösterilir 

Birinci fikra hükmü, Silahlı Kuvvetler ve kolluk kuvvetleri mensuplurına ve görevlerinin gerektirdiği ölçüde Devlet memurlarına kanunla sınırlamalar getirilmesine engel değildir.

Bu madde hükümleri vakiflarla ilgili olarak da uygulanır."

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
. Esas Yönünden 
a.Müdahalenin Varhğı
25. Başvurucunun, başkanı olduğu Dernek tarafindan gerçekleştirilen geziye katıldığı için cezalandınlmasıyla örgütlenme özgürlüğüne yönelik bir müdahalede bulunulduğu kabul edilmelidir.

b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
26.Anayasa'nın 13. maddesî şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler. özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sımrlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve öłçülülük ilkesine aykırı olamaz."
27. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullarıyerine getirmediğì müddetçe Anayasa'nın 33. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.
28. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvurulara uygun düşen, kanunlar tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk koşullarım sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik 
29. 1618 sayılı Kanun'un 30. maddesinin kanunla sınırlama ölçütünü karşıladığısonucuna varıłlmıştir.

i.Meşru Amaç
30. Başvurucunun idari para cezasıyla cezalandırılmasına ilişkin kararın Anayasa'nın 33. maddesinin üçüncü fikrasında yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmnasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmıştır.

Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
(a)Demokratik Toplumda Örgütlenme Özgürlüğünün Önemi 
31. Örgütlenme özgürlüğü, bireylerin kendi menfaatlerini korumak için kendilerini temsil eden kolektif bir oluşum içinde bir araya gelme özgürlüğünü ifade etmektedir.Örgütlenme kavramımn Anayasa çerçevesinde özerk bir anlamı vardır ve bireylerin devamlı

olarak ve eş güdüm içinde yürüttükleri faaliyetlerin hukukumuzda örgütlenme olarak tanınmaması Anayasa hükümleri kapsamında örgütlenme özgürlüğünün zorunlu olarak gündeme gelmeyeceği anlamına gelmez (Tayfun Cengiz, B. No: 2013/8463, 18/9/2014, § 30).
32. Örgütlenme özgürlüğü bireylere topluluk hälinde siyasal, kültürel, sosyal ve ekonomik amaçlarını gerçekleştirme imkân sağlar. Örgütlenme özgürlüğünün temeli hiçkuşkusuz ifade özgürlüğüdür. İfade özgürlüğü; düşünceyi korkmadan, engellenmeden açıklama ve yayma özgürlüğünün yanı sıa bu düşünceler çerçevesinde örgütlenme, kişi toplulukları oluşturma hakkını da kapsamaktadır (dernek hakkı yönünden bkz. Hint Aseel Hayvanları Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, B. No: 2014/4711, 22/2/2017, §41).

33. Demokrasilerde vatandaşların bir araya gelerek ortak amaçları izleyebileceği örgütlerin varlığısağliklı bir toplumun önemlibir bileşenidir. Demokrasilerde böyle bir örgüt, devlet tarafindan saygı gösterilmesi ve korunması gereken temel haklara sahiptir (Tayfun Cengiz, § 31, Ahmet Parmaksız [GK], B. No: 2017/29263, 22/5/2019, § 72).
34. Dernek hakkı bireylerìn kendi menfaatlerini korumak ve savunmak, ideallerini ve ihtiyaçlarını gerçekleştirmek için kolektif oluşumlar meydana getirerek bir araya gelebilme özgürlüğü olan örgütlenme özgürlüğünün önemli bir parçasıdı (Hint Aseel Hayvanları Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, § 41). Örgütlenme, kişi toplułukları oluşturma ve bu çerçevede dernek hakkını da kapsamaktadır.
35. Örgütlenme özgürlüğünün bir şekli veya özel bir yönü olan dernek hakkı; kişi açısından dernek kurma özgürlüğünün yanı sıra derneğe üye olma, dereğin etkinliklerine katılma ve mensuplarının menfaatlerini korumak üzere faaliyetlerde bulunma gibi hakları da içermektedir. Dernekler ise belirli bir amacın gerçekleştirilmesi ya da izlenmesi için kişilerin bilgi ve çalışmalarımı sürekli olarak birleştirdikleri örgütlenmiş ve tüzel kişilikle donatılmışkişi topluluklarıdır. Anayasa'nın 33. maddesi temel olarak dernek hakkının kullanulmasısırasında kamu makamlarının keyfi müdahalelerine karşı korunmayı amaçlamaktadır (Hint Aseel Hayvanları Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, § 43).
36. Örgütlenme özgürlüğü ve onun alt türü olan deruek hakkı, sınırlanabilir bir haktır ve Anayasa'da yer alan temel hak ve özgürlüklerin sınırlama rejimine tabidir.Örgütlenme özgürlüğüne ilişkin olarak Anayasa'nı 33. maddesinin üçüncü fikrasında sınırlama sebeplerine yer verilmiştir. Aucak bu õzgürlüğe yönelik sınırlamaların da bir sınırının olması gerektiği açıktır. Temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında Anayasa'nın 13. maddesindeki ölçütler gözönüne alınmak zorundadır. Bu sebeple örgütlenme özgürlüğüne getirilen sınırlandırmaların denetiminin Anayasa'nın I3. maddesinde yer alan ölçütler çerçevesinde ve Anayasa'nın 33. maddesi kapsamında yapılması gerekmektedir (sendika hakkı yönünden bkz. Tayfun Cengiz, § 38; Mehmet Yüzgeç, B. No: 2014/2282,2/2/2017, § 30).

37. Anayasa kapsamında örgütlenme Özgürlüğünden yararlanan tüzel kişiler veya gruplar demokratik yaşamın ayrılmaz bir parçası ołarak görüldüğünden bu özgürlüğe getirilecek sınırlandırmalann demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığısıkı denetim altındadır. Anayasa'nın 33. maddesi temel olarak dernek hakkının ve genel olarak õrgütlenme özgürlüğünün kullanılması sırasında kamu makamlarının keyfīmüdahalelerine karşı hakkı korunmasını amaçlamaktadır (Ahmet Parmaksiz, § 75).

(b) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olması
38. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini daha önce pek çok kez açıklamıştır (sendikalarla ilgili olarak bkz.Tayfun Cengiz, §§ 31, 32; Kristal-İş Sendikası, B. No: 2014/12166, 2/7/2015, §§ 53, 70, 74;Birleşik Metal İşçileri Sendikasi, B. No: 2015/14862, 9/5/2018 §§ 42, 43; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 73; derneklerle ilgili olarak bkz. Hint Aseel Hayvanları Koruma ve Geliştirme Derneği ve Hikmet Neğuç, § 45).Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabuł edilebilmesi için zorunlu bir toplumsał ihtiyacı karşılaması ve orantilı olmasi gerekir.

39. Örgütlenme üzerindeki sınırlamanı kamu düzeninin korunması gibi demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacı karşılanması amacma yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elvetişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunłu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (bazıfarkhlıklarla birlikte toplantı hakkı bağłamında bkz. Dilan Ögüz Canan [GK], B. No:2014/20411, 30/11/2017, § 32; sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 73; Tayfun Cengiz, § 56; Adalet Mehtap Buluryer, B. No:2013/5447, 16/10/2014, §§103-105; grev hakkı bağlamında bkz, Kristal-İş Sendikasi, § 70;ifade özgürlüğü bağlamında bkz. Bekir Coşkun, § 51; Mehmet Ali Aydın, § 68; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51).

40. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireylerin örgütler kurmak ve bunlara üye olmak suretiyle örgütlü bir şekilde fikirlerini ifade etme hakları ile Anayasa'nın 33.maddesinin ikinci fikrasında belirtilen meşru amaçlar arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanamadığını denetlemektir. Meşru amaçların bir olayda varlığıın hakkı ortadan kaldırmadığı vurgulanmalıdır. Önemli olan bu meşru amaçla hak arasında olayın şartlarıiçinde bir denge kurmaktır (sendika hakkı yönünden bkz. Tayfun Cengiz. § 37; Kristal-İşSendikası, § 57; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; Birleşik Metal İșçileri Sendikasi, § 44).

41. Orantılılık ise sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantılılık, bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya -müdahalenin amacı başkalarının haklannı korumak ise- diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakkın sahibine terazinin diğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatine nazaran açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hâlinde orantılılık ilkesi yönünden bir sorunun varlığından sõz edilebilir. Kamu gücünü kullanan organların örgütlenme özgürlüğükapsanundaki faaliyetlerine müdahale ederken bu özgürlüğün kullanılmasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, korunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığını somut olgulara dayanarak göstermeleri gerekir (sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; bazıfarklılıklarla birlikte toplantı hakkı bağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan § 33, 56; ifade özgürlüğü bağlamında bkz. Bekir Coşkun, §§ 44, 47; bkz. Tansel Çölaşan, §§ 46, 49, 50).

Anayasa Mahkemesi bu özgürlüğün kullanılmasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan ve korunması gereken bir menfaatin ortaya konulmasında başvurucunun eylem türünü,amacıı ve niteliğini, bunun kamu düzenine etkisini ve topluma yüklediği külfeti dikkate alacaktir.

42.Buna göre örgütlenme özgürlüğüne yapılan bir müdahale, zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıłamıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamakła birlikte orantılıdeğilse demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez (Birleşik Metal İşçileri Sendikası, §43; Kristal-İş Sendikası, § 70; Tayfun Cengiz, § 51). O hâlde örgütlenme özgürlüğüne yargısal veya idari bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin sürekfiliği için zorunlu olup olmadığına, bu bağlamda toplumsal bir ihtiyaç baskısını karşılayıp karşılamadığına ve sınırlamanın izlenen amaçlarla orantılılığına bakmak gerekecektir.

(2)ilkelerin Olaya Uygulanması
43. Anayasa Mahkemesi önündeki mesele, demek bünyesinde gerçekleşen bir gezi faaliyeti sonucu idari para cezası verilmek suretiyle yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olup olmadığıdır.

44. Somut olayda başvurucunun başkanı olduğu Dernek tarafindan Titus Tüneli bölgesinde sportif amaçh bir gezi ve yürüyüş düzenlenmiştir. Bölgede bulunan denetim ekipleri tarafından yapılan kontrolde Derneğin seyahat işletme belgesi olmadığı tespit edilmişve akabinde idare, başvurucu hakkında 1618 sayılı Kanun gereğince kaçak kâr amaçh paket tur dúzenlediği gerekçesiyle idari para cezası uygulamıştır.

45. Başvurucu, başvuru formuna somut olaya ilişkin Samandağ Cumhuriyet Başsavcıhığını 13/2/2019 tarihli ve 2019/232 karar sayılı kovuşturmaya yer olmadığıkararını eklemiştir. Söz konusu kararda; yapılan faaliyetin kår amacı gütmeyen sportif faaliyet kapsamında kaldığı, Demeğin Federasyondan tescilli olduğu, Demek Tüzüğü'ne göre gezi ve eğlence etkinlikleri düzenlemenin Derneğin amaçları arasında yer aldığı ve yapılan faaliyetin Yönetmelik'in 2. maddesinin (2) numaralı fikrası kapsamında gerçekleştirildiğine yönelik olarak başvurucunun iddialarının doğruluğunun ahnan ifadeler ve toplanan delillerle anlaşıldığı ve anılan faaliyetin suç oluşturmayacağı belirtilmiştir.

46. Başvurucunun başvuru formuna eklediği diğer belgeler incelendiğinde başvurucu hakkında Federasyon tarafindan yürüyüş lideri kimlik kartı düzenlendiği görülmektedir. Yine ekli belgelerden Federasyon tarafindan söz konusu Derneğin dağcılık branşında faaliyet gösterdiğine dair belge düzenlenmiş olduğu görülmüştür, Başvurucu söz konusu gezi ve yürüyüş faaliyetine katılanların dernek üyesi olduğuna dair belgeyi de Mahkemeye sunmuştur.

47. Öncelikle devletin kamu düzeninin sağlanması amacıyla yapacağı düzenleme ve uygulamalarda belli bir takdir alanına sahip olduğunun kabulü gerekir. Bu noktada 1618sayılı Kanun'un kamu düzeninin sağlanması, ticari faaliyetlerin düzen içinde yürütülmesi,haksız rekabetin Šnüne geçilmesi ve benzeri amaçlara dayalı olarak çıkarılmış olduğu anlaşılmaktadır. Bu düzenlemeler karşısında kamu makamlarının gerekli denetimi sağlamasıve kanuna aykırılıkların tespitinde ilgili yaptırımları uygulaması gerekir. Bununla birlikte idarenin bu türden uygulamalarının örgütlenme özgürlüğüne müdahale edilmesinde kullanılma riski bulunmaktadır.


48. İdari makamlar kanunlardan aldıklanı yetkiyle bir demeğin faaliyetine müdahale edebilir, ancak kamu gücünü kullanan organların ilgili ve yeterli gerekçe göstermedikleri,müdahale teşkil eden her kamu gücü eylem ve işlemi temel hak ve özgürlükleri ihlal edebilir.
49. Somut olayda Derneğin üyeleri tarafından gerçekleştirilen bir gezi kamu makamları tarafindan ticari bir faaliyet olarak değerlendirilerek Dernek başkanı olan başvurucu bir idari para cezası ile cezalandırılmıştır. Söz konusu idari kararın kamu düzeninin bozulmasını õnlemek ve kanuna aykırılıkların önüne geçmek amacına yönelik olduğu açıktí. Bununla birlikte somut olayda Denetim Tutanağı'nda yalnızca söz konusu gezinin işletme belgesiz olarak düzenlendiği bilgisi yer almaktadr. Idari yaptırım kararında ise yalnızca ilgili kanun maddesine yer verilmiştir. Gerek Denetim Tutanağı'nda gerekse de idari yaptırım kararında söz konusu gezi faaliyetinin ne surette ticari paket tur kapsamına girdiği, geziye katılanların hangi statüde olduğu (Dernek üyesi olup olmadıkları), Derneğin hangi statüde olduğu (ilgili kanunlardan muaf olup olmadığı), ticari faaliyetin nasıl gerçekleştirildiği gibi hususlara ilişkin değerlendirmede bulunulmamıştır. En genel ifadeyle idare, somut eylemin ilgili kanun maddesini nasıl ihlal ettiğini gösterememiştir. Derece mahkemesi de değerlendirmesinde yalnizca başvurucunun derek kararı ile paket tur düzenlediğini ancak derneklerin böyle bir yetkisi ołmadığını ve söz konusu Derneğin işletme belgesi olmadığını belirterek itirazı reddetmiştir.

50. Ne idare ne de derece mahkemeleri başvurucunun iddialariu, dayanılan belgeleri, iddialarda ileri sürülen ve istisna teşkil ettiği belirtilen Yönetmelik, Federasyon Ana Statüsü ve Dernek İçtüzüğü hükümlerini gözönüne almıştır. Kuruluş amacı üyeleri arasında doğa sporlarını yaymak ve kültürel geziler düzenlemek olan başvuruya konu Derneğin kuruluş tüzüğü çerçevesinde gerçekleştirdiği bir gezinin ilgili kanun hükümlerine aykırılık teşkil ettiğinin ve dolayısıyla başvurucuya verilen idari para cezasının zorlayıcı bir toplumsal ihtiyaca karşıhık geldiğinin ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konulduğu sõylenemez. Bu nedenłe başvurucuya verilen idari para cezasının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmadığı sonucuna ulaşılmiştır.

51. Sonuç olarak Anayasa'nın 33. maddesinde güvence altına alınan örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yōnünden 
52.30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir..

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapıłmusında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama vapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihłal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir,"

53. Başvurucu, iblalin tespit edilmesi talebinde bulunmuştur.
54. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihial kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
55. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

56. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mnahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğū'nün 79. maddesinin (1) nunaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarımn ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir ömeğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu Ööngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farkhı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargulama sebebinin varlığıı kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §š58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§57-59, 66, 67).

57. İncelenen başvuruda örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin idarenin işleminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte mahkemeler de ihlali giderememiştir.

58. Bu durumda örgütlenme özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarımın ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş yeniden yargilama karanı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir öreğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili Hâkimliğe gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
59. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harcın başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Örgütlenme özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nn 33. maddesinde güvence altına alnan örgütlenme özgürlüğünün İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin örgūtlenme özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Hatay 2. Sulh Ceza Hâkimliğine (2019/249 D. İş sayılı dosyası) GÖNDERİLMESİNE,
D. 364,60 TL harç ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanliğına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlínde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 2/3/2022tarihinde OYBİRLİĞÍYLE karar verildi.