Anayasa Mahkemesinin 4/7/2024 Tarihli ve 2020/38783 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-10-03

3 Ekim 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32681
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI  Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL KARAR S. Ö. BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/38783Karar Tarihi : 4/7/2024
Başkan :Kadir ÖZKAYA Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili :Basri BAĞCI Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki llAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Sclabaddin MENTEŞİrfan FİDAN Kenan YAŞAR Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR Raportör : Mustafa ŞENOCAK Başvurucu ; S.Õ.

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, ceza davasında sanığın hazır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımının sağlanması nedeniyłe adil yargılanma hakkını iblal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, infaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokma suçundan yargılanmıştır. Akhisar I. Asliye Ceza Mahkemesince (Mahkeme) görülen yargılamanın duruşması iki celsede tamamlanmıştır. Yargılamada 2/10/2019 tarihinde duruşma hazırlığıişlemleri yapılmtştır. Tensip Tutanağı'nda duruşmanın 16/1/2020 tarihinde yapılmasına ve başvurucunun duruşma tarihinde Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBīS) aracılığıyla hazır edilmesine karar verilmiştir.


3. Mahkeme, duruşmanın SEGBiS yoluyla yapılacağı hususunu da içeren Tensip Tutanağı'nı başvurucuya bulunduğu ceza infaz kurumu aracılığı ile 3/10/2019 tarihinde tebliğetmiştir.

4.Başvurucu, yargılamanın16/1/2020 tarihli ilk cclscsinde SEGBiS'le bağlantısağlanamaması nedeniylc hazır edilememiştir. Mahkeme, bir sonrakicelsede başvurucunun duruşmada SEGBiS aracılığıyla hazır edilmesine, duruşmaya ara vererek sonraki celsenin 10/3/2020 tarihinde yapılmasına karar vermiştir.

5. Başvurucu, duruşmanın 10/3/2020 tarihli ikinci celsesine tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumundan SEGBiSaracılığıyla katılmıştır. Sõz konusu celseye SEGBiS aracılığı ile katılan başvurucunun SEGBiS bağlantısında sorun yaşamadığı, tüm bu süreçte duruşmalara bizzat katılmayı talep etmediği anlaşılmıştır.

6. Mahkemc, başvurucunun infaz kurumuna yasak eşya sokma suçundan 6.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

7. Başvurucu, istinaf dilckçesinde diğerlcrinin yanı sıra duruşmalara bizzat katılamaması nedeniyle savunma hakkının kısıtlandığını belirterek hükmūn bozulmasın talep etmiştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmiştir.
8. Komisyon, başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne ve duruşmada hazır bulunma hakkı dışındaki şikäyetlerin kabul edilemez olduğuna, anılan hakka ilişkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bðlüm tarafından yapılmasına karar vermiştir.
9. Birinci Bölüm başvurunun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
10. Başvurucu, yargılama sūreci boyunca SEGBiS aracılığıyla dinlenildiğini belirterek savunma için gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

11. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görūşünde, başvurucunun herhangi bir sınırlamaya maruz kalmadan ve teknik bir bağlantı sorunu yaşamadan etkili bir şekilde savunma yapma imkânı bulduğu ifade edilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne ilişkin beyanında genel olarak bireysel başvuru formundaki iddialarını yinclcmiştir.

12.Başvuru, adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkıkapsamında incelenmiştir.

13. Anayasa Mahkemesi, Şehrivan Çoban ([GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020)kararında duruşmada hazır bulunma hakkı ile ilgili ilkeleri belirlemiştir. Anayasa Mahkemesi bu kararlarda öncelikle kişilerin istemine aykırı olarak SEGBiS yoluyla duruşmaya 

katılmasının duruşmada hazır bulunma hakkına yōnelik bir müdahale teşkil ettiğini tespit etmiştir. Bu müdahalenin kanunilik, meşru amaç ve õlçülülük yõntnden inceleneceğini ifade etmiştir. Anılan kararlarda 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığı ve müdahalenin usul ekonomisinin gerçekleştirilmesine yönelik meşru bir amaca dayandığı sonucuna ulaşımıştır (Şehrivan Çoban, §§ 72-104).

14. Anılan kararda ölçülülük yönünden yapılan incelemede ise başvurucunun duruşmada hazır bulunma talebinin hangi zorlayıcı nedene dayamılarak kabul edilmediğinin ortaya konulmaması ve başvurucunun SEGBiS yoluyla katıldığı cclselerde csaslı işlemlerin yapılması nedeniyle mūdahalenin gerekli olmadığı değerlendirilmiştir.
15. Diğer taraftan Anayasa'nın 36. maddesi veya diğer herhangi bir maddesi,kişilerin adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat etmelerini yasaklayan bir hüküm içermemektedir. Ne var ki adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat edilmesinin Anayasa'ya uygun olabilmesi için feragat iradesinin açık olmasının ve sonuçlarının kişi yönünden makul olarak öngörülebilir olmasının yanında asgari usul gūvencelerinin de sağlanmış olmasi, ayrıca adil yargılanma hakkından feragat edilmesini meşru olmaktan çıkaran üstün bir kamu yararının bulunmaması gerekir (Nurettin Balta, B. No: 2016/10023,28//2/2021, § 45).

16. Adil yargılanma hakkı güvencelerinden açık bir şekilde feragat edilebileceği gibi Örtülü olarak feragat edilmesi de mümkündür. Her iki durumda da feragat tereddūde yer vermeyecek şekilde açık olmalı, aynı zamanda kamu yararına aykırılık taşımamalıdır, Ayrıca Örtülü feragatin geçerli olabilmesi için feragat eden tarafin sõz konusu eylemlerinin sonuçlarını makul olarak öngõrebileceğinin ortaya konulması gerekir. Dołayısıyla yetkili yargı organları bu konuda varsayıma dayalı bir değerlendirme yapmamalıdır. Bununla birlikte adil yargılanma hakkı güvencelerinden feragat iradesi, bunu gösteren olguların bulunmasından veya suç isnadı altındaki kişinin tutum ve davranışlarından anlaşılabilir (Ansar Onat, B. No: 2019/14515, 15/6/2022 § 21).

17. Anayasa Mahkemesi Ansar Onat kararında değerlendirdiği koşullar dâhilinde duruşmada hazır bulunma hakkından feragat edilmesi durumunda anılan hakka dair bir mūdahale olmadığı sonucuna ulaşmıştır. Bu başvuruya konu olayda, duruşmalara SEGBİS aracılığı ile katıldığı sırada başvurucunun bu duruma yōnclik bir itiraz ileri sürmediği belirtilmiştir. Ayrıca yargılamaya uzaktan katılım sürecinde ses ve görüntü kalitesiyle ilgili sorun yaşandığına ilişkin bir iddia ve itiraza, duruşma tutanakłarı ve başvuru formunda yer verilmediği vurgulanmıştır. Bu durumda başvurucunun doğrudan duruşmada hazır bulunma hakkından feragat ettiğine dair bir beyanı bulunmamakta ise de talebine aykını olarak SEGBiS yoluyla duruşmalara katılmak zorunda bırakılmadığı açıklanmıştır. Anılan kararda,başvurucunun duruşmalara bizzat katılma talebini celse aralarında mahkemeye iletmemesi de dikkate alındığında sõz konusu hakka ilişkin feragat etme iradesini zımnen ortaya koyduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca başvurucunun SEGBiS aracılığı ile duruşmaya katılımının sonuçlarını makul olarak öngörcbilecek durumda olmadığına dair somut bir veri bulunmadığıgibi duruşmada hazır bulunma hakkından feragat ile ilgili asgari usul güvencelerinin kendisine sağlanmadığına yönelik bir iddiasinın da başvuru formuna yansımadığıbelirtilmiştir. Buna ek olarak başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkından feragat etme iradesini gösterdiğine ilişkin kabulü meşru olmaktan çıkaracak ūstün bir kamu yaratının 

mevcut olduğundan sõz etmenin de somut olayın koşullarında mümkün olmadığı, dolayısıyla başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkına bir mūdahalede bulunulmadığıdeğerlendirilmiştir (Ansar Onat, § 23).

18.Somut olayda duruşma hazırlığı işlemleri kapsamında Mahkemece düzenlenen Tensip Tutanağı'nda başvurucunun duruşmada SEGBiS aracılığıyla hazır edilmesine karar verilmiştir. Mahkeme, duruşmanın SEGBiS aracıliğıyla yapılacağı hususunu da içeren Tensip Tutanağı'nı başvurucuya tebliğ ctmiştir. Yargılamanın 16/1/2020 tarihli ilk celsesinde SEGBiS bağlantısının sağlanamaması nedeniyle başvurucu duruştnada hazır edilememiş,Mahkeme bir sonraki celscde başvurucunun yine SEGBiS aracılığıyla hazır edilmesine karar vermiştir. Başvurucu, duruşmanın 10/3/2020 tarihli ikinci celsesine SEGBiS aracılığıyla katılmış, celsede başvurucunun sorgusu yapılmiş ve SEGBíS bağlantısında ses ve görüntükalitesiyle ilgili sorun yaşandığına ilişkin bir iddia ve itiraza duruşma tutanakları ve başvuru formunda yer verilmemiştir. Ayrica başvurucunun celsede veya celse aralarında duruşmalara bizzat katılmayı talep ettiğine dair bilgi ya da belge de bulunmadığı görülmüştür. Tüm bu hususlar bir arada değerlendirildiğinde somut olayda yukarıda anılan kararlarda yer alan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadığı ve başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin feragat etme iradesini zımnen ortaya koyduğu sonucuna ulaştlmıştır.

19. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde gūvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin olarak bir ihlalin bulunmadığı açık olduğundan başvurunun açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR bu sonuca katılmamıştır.

III. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebinin KABULÜNE,
B. Duruşmada hazır bulunma hakkıun ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakcmeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyete neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA,
D. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 4/7/2024tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2020.38783Karar Tarihi : 4/7/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvuran (sanık) ilk duruşmaya Segbis sistemiyle duruşma yapılmak Üzęre davet edilmiş ancak teknik arıza ncdcniyle bu duruşma başlatlamamıştır. İkinci duruşmada ise cezaevindeki Segbis bağlantısıyla başvuranın savunması alınmış ve aynı oturumda mahkumiyet kararı verilmiştir. Katıldığı ilk duruşmada mahkum edilen başvuran istinaf dilekçesinde duruşmaya bizzat katılma imkanı tanınmaması nedeniyle savunma hakkının kısıtlandığını dile getirmiş ancak, hüküm kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmiştir.Mahkememiz çoğunluğunca, duruşma gūnüne dair tebliğbelgesinde Segbisle duruşma yapılacağının belirtildiği ve duruşma sırasında başvuranın duruşmaya bizzat katılmayı talep etmediğinden bahisle duruşmaya katılmaktan feragat iradesini zımnen ortaya koyduğu gerekçesiyle bir ihlal olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

2.Ceza yargılamasının adil yürütüldüğünün kabul edilmesi; yargılama süreçinde aleniyet, çelişme, yüzyüzelik, silahların eşitliği, duruşmada bulunma, tanık sorgulama, vb.usul güvencelerine uyulmuş olmasına bağlıdır. Yargılama kavramının ilk akla getirdiği sõzcük “duruşma" olacaktır. Aleni duruşma ilkesinin elbette başka yargılama ilkeleriyle ve usul güvenceleriyle de bağlantısı bulunmaktadır. Aleni duruşma ilkesi sanık yönünden duruşmada bulunma ve duruşmada dinlenen tanığı sorgulama haklarzyla bağlantılıdır. Sanık duruşmada bizzat bulunarak meramını anlatma, silahların eşitliği ve çelişme ilkelerine uygun olarak duruşmada ikame edilen delillere erişme, bunlara karşı diyeceklerini ileri sürebilme ve dolayısıyla yargılamaya etkin biçimde katılma hakkına sahiptir. Duruşmada bulunma hakkına riayet edilmemesi yargılamanın hakkaniyetini zedelemekte ve adil yargılanma hakkını ihlal etmektedir.

3. Ötc yandan duruşma faaliyeti hakim yönündcn doğrudan doğruyalık (yüzyüzelik) ilkesiyle bağlantılıdır. Bu ilke, aleni duruşmada delillerin ikame edilmesi sürecinde herşeyin hakim huzurunda tartışılması, hakimin yargılama süjeleriyłc ve dclillerle doğrudan temas kurabilmesi anlamına gelmektedir. Saniğın fiile ve delillere ilişkin açıklamaları da hakimin maddi gerçeği ōğrenme ve vicdani kanı oluşturma faaliyeti bakımından büyük önem taşımaktadır. AiHM Türkiye hakkındaki bir ihlal kararında heyet halinde çalışan ağır ceza mahkemesi hakimlerinin değişmesi nedeniyle yüzyüzelik ilkesine uygun olarak savunma ve tanık ifadcleri huzurlarında gerçekleşen ilk hakim heyctinin kararıile bu işlemleri tutanaktan öğrenen sonraki heyet kararı arasındaki farka dikkat çekmiştir (Orhan Şahin v. Türkiye, B. no: 48309/17, 12.3.2024, par. 60, 61). Anilan karar hakimin duruşmada sanığı bizzat dinlemesinin adil yargılanma hakkı kapsamında õnemli bir güvence olduğunu ortaya koymaktadır.

4. Maddi gerçek; delillerin aleni duruşmada ve hakim huzurunda, yargılama süjelerinin etkin katıhmıyla yapılacak tartışma sürecinde mahkeme tarafından ortaya çıkarılacaktır. Ortaya çıkarılması beklenen maddi gerçek hukuki durumunu (kaderini)belirleyeceği için duruşmada bulunma hakkı sanık için son derece önemli bir haktır. Sanık aleni duruşmada delillerle ilgili tartışmaya savunması açısıdan katkı sunacak, iddialara ve tanık anlatımı veya diğer delillere karşı hakimin gözlerine bakarak meramımı anlatma imkanıbulabilecektir. Bu sayede hakim de doğrudan doğruyalık ilkesine uygun biçimde delillerin güvenilirliği ve savunmanın anlam ve õnemi konusunda vicdani kanıya ulaşabilecektir, Başka deyişle hakimin yargılama ilkelerine uygun olarak vicdani kanıya ulaşabilmesi için de sanığın duruşmada bizzat bulunması büyük bir önem taşımaktadır.


5. AiliS m. 6/3c'de duruşmada bulunma ve mahkemede kendisini bizzat savunmanın suç isnadı altnda olanlar bakımından bir hak olduğu kabil edilmiştir. AříM bu hūkūm gereği sanığın yalnızca duruşmada bulunma hakkının değil, duruşmayı izleme,konuşulanları duyma ve etkili katılımı da güvence altına aldığı görüşündedir (Stanford/Birleşik Krallık, A 282-A, 1994, par. 26). Sanık duruşmaya bizzat katılamıyorsa,katıldığı halde duruşma salonundaki konumu nedeniyle izleyemiyorsa (bkz. V/Birleşik Krallk, 1999, IX; 30 EHRR 121) veya sõyledikleri hakim tarafindan dinlcnmiyorsa ya da delillere karşı itirazlarını ileri sūremiyorsa yargılamanın hakkaniyetli olduğu sőylenemez.
6. Nitekim Kanunda (CMK m. 191; 193) sanığın duruşmada bulunması temel ilkedir. Bununla birlikte bazı meşru nedenlerin varlığı halinde SEGBiS sistemi ile sanığın duruşmalara katılımını kabul etmiştir. Fakat bu uygulama zorunlu hallerle sınırlı istisnai bir yöntemdir (CMK m, 196/4). Bu nedenle Kanunda hakim veya mahkemenin “zorunlu gõrdüğü durumlar” ile kastedilen, saniğın duruşmada bulunmasını engelleyen veya zorlayıcınitelikteki nedenler kastedilmektedir. Böyle bir zorunluluk bulunmadığında, hakkından vazgeçmeyen sanığın duruşmaya bizzat katılması yasal güvence içerisindedir. Bu zorunluluk õzellikle tutuklu sanıklar bakımından daha da Önemlidir. Tutuklu sanıkların esaslı işlemlerin yapıldığı duruşmalara getirtilmesi de yasal zorunluluk kapsamındadır.
7. Şüphesiz adil yargılanma hakkı güvencelerinden açık ya da örtülü bir şekilde feragat edilmesi de mümkündür. Ancak her iki durumda da feragat iradesinin tereddüde yer vermeyecek şekilde açık olması ve aynı zamanda kamu yararına aykırılık taşımaması gerekir.Ayrıca örtülü feragatin geçerli olabilmesì için feragat eden tarafin sõz konusu eylemlerinin sonuçlarını makul olarak õngörebileceğinin ortaya konulması beklenir. Dolayısıyla yetkili yargı organları bu konuda varsayıma dayalı bir değerlendirme yapmamalıdır (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Emrah Yayla, § 75; Yasin Özdil ve diğerleri, B. No: 2021/2614,19/3/2024, p. 15). Somut olayda çoğunluk gerekçesinde; Segbis yöntcmiyle duruşmaya davete dair teblig üzerine yapılan ilk duruşmada bu işleme itiraz etmediğinden hareketle sanığın feragat etmiş sayıldığı sonucu çıkartılmıştır.

8. Çoğunluk gerekçesinde mazur görülen, hatta yeni bir usul kuralı yaratılmasına neden olan bu uygulama emsal kararlarımızda sözü edildiği gibi varsayımla feragat iradesi ortaya çıkarmak anlamına gelmektedir, Bu karar ile ne yazık ki sanuğın duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin yasal gūvenceleri ve anayasal adil yargılanma hakkı güvenceleri ortadan kaldırılmış, yasada istisnai nitelikte olan bir uygulama genel kural haline getirilmiştir.Açıkladığım nedenlerle çoğunluğun ihlal bulunmadığı yönünde ulaştığı sonuca katılmak mūmkūn olmamıştır.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Başvuru Numarası : 2020/38783Karar Tarihi : 4/7/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvuru, ceza davasında sanığın hazır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımının sağlanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğinden yakınmaktadır.

2. Anayasa Mahkemesi içtibadına gõre kişilerin taleplerine aykırı olarak Ses ve Görūntü BilişimSistemi(SEGBiS) yoluyla duruşmaya katılmalarının duruşmada hazır bulunma hakkına yönelik bir müdahale oluşturmaktadır ($chrivan Çoban ([GK], B. No:2017/22672, 6/2/2020) ve Emrah Yayla ([GK], B. No: 2017/38732, 6/2/2020).
3. Önūmüzdeki olayda ilk celsede SEGBİS bağlantısının kurulamaması nedeniyle başvurucunun sorgusu yapılamamış, aynı zamanda mahkûmiyet kararının verildiği ikinci celsede SEGBis aracilığıyla sorgusu yapılmıştır. Başvurucu ikinci celsede sorgusu yapılmadan önce duruşmalardan bağışık tutulmayı talep etmiştir.

4. 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (1) numaralı fikrasına gõre “Mahkemece sorgusu yapılmış olan sanık... isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir." Görüldüğü üzere bağışık tutulmanın kapsamı sanığın sorgusunu kapsamamaktadır. Dolayısıyla duruşmalardan bağışık tutułma,sanığın sorgusunun yapılmasından sonraki aşamalarda geçerli olabilecek bir yoldur.
5. Başvurucu ikinci celsede sorgusu yapılmadan önce duruşmalardan bağışık tutulmayı talep etmiş ise de başvurucunun bu talebi, ancak sorgusundan sonraki aşamalar için kabul edilebilir niteliktedir. Bu kapsamda başvurucunun sorgusundan bağışık tutulmayı talep edemeyeceği gözetildiğinde bu talebinin sorgusu sırasında duruşmada hazır bulunma hakkından feragat olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir.

6. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği kanaatiyle çoğunluk kararına katılmak mümkūn olmamıştır.
Uye Engin YILDIRIM 

Başvuru Numarası : 2020/38783Karar Tarihi : 4/7/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Ceza davasında saniğın hazır bulunma talcbinin rcddedilerek ses ve görüntüaktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımının sağlanması nedeniyle adilyargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuruda Mahkememiz çoğunluğunun ulaştığıbaşvurunun açıkça dayanaktan yoksunluk gerekçesiyle kabul edilemez bulunması gerektiği şeklindeki karara katılmamaktayım.

2. Somut olayda başvurucu, ceza infaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokma suçundan yargılandığı davada duruşma hazırlıklarınun yapıldığı 02/10/2019 tarihli tensip zaptı başvurucuya ceza infaz kurumu aracılığı ile 3/i0/2019 tarihinde tebliğedildiğinde duruşmanın Ses vc Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBiS) aracılığıyla yapılacağıhususunu da içeren bu zapta başvurucu 4/10/2019 tarihli dilekçe ile verdiği cevapta maddi durumu iyi olmadığından avukat tutamadığıni, savunma hakkını kullanması ve suçsuzluğunu ispat etmesi için bütün bilgi ve belgelerin tarafina gönderilmesini ve savunmasını bizzat kendisinin yapacağını Mahkemeye iletmişti.

3. Yargılamanın duruşması iki celsede tamamlanmış olmasına rağmen Akbisar 1.Asliye Ceza Mahkemesindeki yargılamanın 16/1/2020 tarihli ilk celsesinde SEGBiS ile bağlantı sağlanamaması nedeniyle başvurucu hazır edilememiştir. Bununla birlikte Mahkeme sonraki celsede de başvurucunun duruşmada SEGBiS aracılığıyla hazır edilmesine karar vermiştir.

4. Başvurucu, duruşmanın ikinci celsesine 10/3/2020 tarihinde tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumundan SEGBiS aracılığıyla katılmıştır. Ancak burada ifade etmek gerekir ki avukat ile temsil edilmeden duruşmaya katılan başvurucunun SEGBiS aracılığıyla duruşmaya katılmak istediği yönünde herhangi bir talep Duruşma Tutanağında yer almamaktadır.
5. Bu celsede verilen kararla başvurucu infaz kurumuna yasak eşya sokma suçundan 6.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmıştır. Başvurucunun duruşmalara bizzat katılamaması nedeniyle savunma hakkının kışıtlandığını da belirttiği istinaf başvurusu ise kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmiştir.

6. Mahkememiz çoğunluğu başvurunun açıkça dayanaktan yoksunluk gerekçesiyle kabul edilemcz bulunması gercktiği şeklindeki kararının gerckçesinde başvurucun duruşmanın 10/3/2020 tarihli ikinci celsesine SEGBiS aracılığıyla katidığı, celsede başvurucunun sorgusu yapıldığı ve SEGBiS bağłantısında ses ve gōrüntū kalitesiyle ilgili sorun yaşandığına ilişkin bir iddia ve itiraza duruşma tutanakları ve başvuru formunda yer verilmediğine vurgu yapmış, ayrıca başvurucunun celsede veya celse aralarında duruşmalara bizzat katılmayı talep ettiğine dair bilgi veya belge de bulunmadığını belirtmiş ve başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin feragat etme iradesini zımnen ortaya koyduğu sonucuna ulaștığına işaret etmiştir (§ 18).

7. Çoğunluk kararındaki bu gerekçeye katılmak mümkün değildir. Kanaatimizce duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiasının kabul cdilcbilir buhunmasından sonra başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekmektedir.


8. Somut bireysel başvurudaki temel mesele başvurucunun adil yargılanma hakkıbağlamında duruşmada hazır bulunma hakkının sağlanıp sağlanmadığı hususu ile ilgilidir.Bireysel başvuruya konu olayda başvuruçu yargılama süreci boyunca SEGBiS aracılığıyla dinlenildiğini belirterek savunma için gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkının ihlal edildiğini ileri sūrmüştür.

9. Anayasa Mahkemesinin adil yargılanma hakkı ile ilgili inceleme yönteminde de kabul edildiği üzere Anayasa'nm 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıduruşmada hazır bulunma hakkını da kapsamaktadır. Zira sanığın duruşmada hazır bulunmasıhem savunma hakkının etkin bir şekilde kullanılmasını sağlamakta hem de silahların eşitliği ve çelişmcliyargılatna ilkclcrine işlerlik kazandırmaktadır. Ceza adaletinin hakkaniyete uygun şekilde gerçekleşebilmesi için sanığın mahkemenin huzuruna çıkanlması büyük õncm arz etmektedit, Silahların eşitliği ve çelişmeliyargılama ilkelerinc dayalı bir yargılama sisteminin benimsenmesi, sanığın duruşmada hazır bulunmasınıgerektirmektedir. Anılan hak, sadece duruşmada hazır bulunmayı değil duruşma sürecini takip etmeyi, iddiaları ve tanık ifadelerini dinlemeyi, iddia/savunmaları destekleyecek şeyleri ileri sürmeyi de içerir.Dolayısıyla duruşmada hazır bulunma hakkı, sanığın yargılamaya etkili katılım hakkıyla da doğrudan ilişkilidir. Suç isnadı altındaki bir kimse duruşmada hazır bulunarak yargılamaya etkin olarak katılmakta, hakkında kurulacak hūkmün inşasına ortak olmakta ve yargılamaya yōn verme imkânına kavuşmaktadır. Hâkimler de bu hak vesilesiyle sanığın tutum ve davranışlan ile kişisel ōzelliklerini gōzlemleme imkânı elde etmektedir (Şehrivan Çoban [GK], B, No: 2017/22672, 6/2/2020, § 74).

10. Öte yandan duruşmada hazır bulunma hakkı, hakkaniyete uygun yargılanma hakkının Özel bir görünümü olan savunma hakkıyla da sıkı biçimde bağlantılıdır. Ceza yargılamasında hakkaniyete uygun bir yargılamanın en õnemli unsuru olan bizzat savunma hakkının sağlanabilmesi için sanığın duruşmada hazır bulunma imkanına sahip olmasıgerekmektedir. Özellikle mahkemenin vereceği hükmü etkileyebilecek nitelikteki değerlendirmelerin veya başka esaslı işlemlerin yapıldığı kritik aşamalarda sanığın duruşmada hazır bulunması büyük önem taşımaktadır (Şehrivan Çoban [GK], B. No:2017/22672, 6/2/2020, § 75).

I1. Dolayısıyla adil yargılanma hakkının güvencclcrinin ihlal edilmediği bir duruşmada yüz yüzeliğin sağlanması önemli bir gerekliliktir. Bu bağlamda yargılama sürecindeki en temel ilke olarak sanığın bizzat duruşmada hazır bulunması ve hakim ve davadaki diğerleri ile yūz yüze gelebilmesi ve böylece yargılamada yüz yüzelik ilkesinin gerçekleşmesi zorunludur.

12. Bilindiği üzere teknolojinin de gelişimine paralel olarak son yıllarda yargılama sürecinde sesli vegörüntülū iletişim teknolojilerinin kullanılmasıyoluna da başvurulmaya başlanmış ve bu bağlamda SEGBİS sistemi oluşturulmuştur. Anayasa Mabkcmesince de ilke olarak SEGBiS'in duruşma salonundakileri görebilme ve sőylencnleri duyabilme imkânısağladığı ve bu sistcmdc yargılamanın taraflarının yargısal işlemleri karşıłıkhı olarak gerçckleştirilcbildikleri vurgulandıktan sonra SEGBiS vasitasıyla yapılan yargılamada yüz yüzelik ilkesinin sağlandığı kabul edilmektedir (Bkz.: Erdal Korkmaz ve diğerleri, B. No:2013/2653, 18/11/2015, § 103).

13. Bununla birlikte SEGBİS sisteminin uygulanmasında 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaralı fikrasındaki “Hâkim veya 

mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir". hükmünün bir gereği olarak sanığın duruşmaya SEGBtS aracılığıyla katılmasının ancak hakim veya mahkemece zorunlu görülen durumlarda mūmkūn olduğu ifade edilmelidir. Dolayısıyla bu hükmün gereği olarak sanığın SEGBiS aracılığıyla duruşmaya katılmasının zorunlu nedeni mahkeme veya hakim tarafindan mutlaka ortaya konulmalıdır.

I4. Görüldüğü üzere SEGBİS esasında duruşmada hazır bulunma hakkı şeklindeki yargılama hukukundaki temel ilkenin bir istisnası olup bu yola ancak zorunlu bir nedenin hakim veya mahkemece gōsterilmcsi durumunda başvurulabilir. Mahkcmemiz içtihadında da ifade cdildiği üzere bu gerckliliğin ortaya konulması bağlamında, kişilerin duruşmada bizzat hazır bulunmayı talep etmelerine rağmen SEGBiS yoluyla katılımlarının neden yeterli görüldüğünün ve duruşmada bizzat hazır bulunmayı imkânsız hâle getiren veya büyük õlçüde zorlaştıran koşulların neler olduğunun ifade edilmesi gerekmektedir (Şehrivan Çoban [GK],B. No: 2017/22672, 6/2/2020, § 93).

15. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi duruşmada hazır bulunma hakkının etkili biçimde sağlanması ve adil yargılanma hakkının ihlal edilmediği bir şekilde yargılamanın tamamlanabilmesi hususunda SEGBİS aracılığıyla duruşmaya katılım ile ilgili olarak başka bazı Önemli hususlara da işaret etmektedir. Zira Anayasa Mahkemesine göre duruşmada hazır bulunma hakkı, anılan hakları kullanılmasını gerektiren durumlarda sanığa savunmasınıplanlayarak mahkeme õnünde en uygun ve etkili şekilde yapabilme, tanıklara soru sormak suretiyle onların beyanlarının zayıf/itibar edilemez noktalarını ortaya koyabilme ve bōylece yargılamanın sonucunu ctkileycbilme imkânı vermektedir. Dolayısıyla -görüntü ve ses kalitesi yüksek olan araçlardan yararlanılsa bile- uzaktaki sanığın ses ve görüntüsünün duruşma salonuna aktarılmasının sağladığı menfaat ile onun duruşma salonunda fiziksel olarak yer almasının sağladığı menfaat aynı değildir. Bunun için anılan hak sadece istisnai hâllerde sınırlandırılabilir (Şehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, § 76).
16. Görüldüğü üzere ceza yargılamasındaki temel ilke duruşmada hazır bulunarak yargılamanın gerçekleştirilmesi olup, SEGBiS aracılığı ile yargılama istisna olduğuna göre yargılamanın buna uygun biçimde gerçekleştirilmesi adilyargılanma hakkının sağlaņmasınoktasında önem arz etmektedir. Bu bağlamda elbette mahkeme veya hakim tarafindan hangi zorunlu nedenle bu yola başvurulduğu ifade edilmek şartıyla yargılamanın bazı celselerinin SEGBiS aracılığı ile gerçekleştirilmesi de mümkündūr.

17. Somut başvuruda SEGBis yolu ilc gerçckleştirilen yargılamanın değerlendirilmesi sūrecinde yargılamanm tek celsede sonuçlanmış olması ve başvurucunun savunmasını bizzat kendisinin yapacağı şeklindeki açık beyanının da dikkate alınmasıgerekmektedir.

18. Her ne kadar ik derece mahkemesi Tensip Tutanağı'nda duruşmanın 16/1/2020tarihinde yapılmasına ve başvurucunun duruşma tarihinde SEGBis aracıliğıyla hazır cdilmesine karar vermiş ise de dosyadaki bilgi ve belgelerden başvurucunun duruşmadan bağışık tutularak SEGBiS aracılığıyla yargılamaya ilişkin açık veya zımni bir onay verdiği görülmemektedir.


19. Nitekim Anayasa Mahkemesinin belirttiği üzere her ne kadar duruşmada hazır bulunma hakkından açıkça veya ōrtūlū şekilde feragat edilmesi mümkūn ise de her iki durumda da feragatin tereddūde yer vermeyecek şekilde açık olması ve aynı zamanda kamu yararına aykırılık taşımaması Önem arz etmektedir. Duruşmada hazır bulunma hakkından feragat, savunma tarafina bu haktan vazgeçmesiyle orantılı asgari güvenceler sağlanmadıkça kamu yararına uygunluk taşımayabilir. Ayrıca örtūlū feragatin gcçerli olabilmesi için sanığın söz konusu eylemlerinin sonuçlarını makul olarak õngõrebileceğinin ortaya konulmasıgerekmektedir. Dolayısıyla yetkili yargı organlarının bu konuda varsayıma dayal bir değerlendirme yapmamalari gerekir ($ehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020, §95).

20.Bu yōnū ile bakıldığında somut başvuruda duruşmada hazır bulunma hakkından açık veya zımni bir feragatten bahsetmek mümkün değildir. Kaldı ki SEGBİS aracılığıyla yargılandığı bu tek celseden önce başvurucunun sorgulanmış olmadığı da dikkate ałındığında sorgudan önce zımni bir feragatte bulunulması zaten mümkün değildir.
21. Bu başvuru ile ilgili yapılan değerlendirmede üzerinde durulması gereken Önemli bir husus da gerçekleştirilen yargılamanın tek celsede sonuçlanmış olmasıdır.Dolayısıyla SEGBiS aracılığı ile gerçekleştirilen bu yargılamada sanık ile hakim hiçbir şekilde yüz yüze gelmiş değillerdir. Mahkememizin birden fazla celsede gerçekleşen duruşmalardaki SEGBiS aracılığı ile yapılan yargılamalarda sõz konusu olan ihlal iddialarından daha farklı olarak bu dosyadaki özellikli bir durumun tek celsede sonuçlandırılan yargılama olduğunu değerlendirmede ōzellikle dikkate almak gerekir.(Başvurucunun SEGBiSyoluyla katıldığı tek oturumda yargılamanın sonuçlandığı ve başvurucunun yapılan duruşmada tam olarak kendisini savunamadığına ilişkin itirazlarınıistinaf ve temyiz dilekçelerinde de dile getirmesi dikkate ałınarak verilen bir ihlal kararı için bkz.: Niyazi Gültekin, B. No: 2020/32645, 19/10/2023).

22. Bununla birlikte Akhisat 1. Asliye Ccza Mahkcmesi kararnda yargılamanın niçin SEGBis aracılığıyla gerçekleştirildiğine ilişkin hiçbir açıklamaya yer vermemiş,Mahkeme SEGBİS'i adeta genel bir tercihmiş gibi kabul ederek sadece bu yolla yargılamayıgerçekleştireceğini belirtmekle yetinmiştir.

23. Buradan hareketle ilk derece mahkemesinin bireysel başvuruya konu yargılamayı tck celscde bitirmesinc rağmen bu yargılamayı SEGBts aracılığı ile gerçekleştirmesinin zorunlu nedenini ortaya koyamaması esasında başvurucunun adil yargılanma hakkına yapılan müdahalenin neden gerekli olduğunu açıklamak için yetersiz olduğundan müdahalenin õlçülülük ilkesinin gereklilik şartını karşılamadığı sonucuna ulaşmak gerekmektedir.

24. Sonuç olarak Duruşma Tutanağı'nda da yer aldığı üzere somut olayda başvurucu ilk derece mahkemesindeki yargılama sürecinde savunmasını bizzat kendisinin yapacağını mahkemeye bildirmiştir. Başvurucunun bu süreçte SFGBis aracılığı ile yargılanmaya yönelik açık veya zımni bir onayı bulunmamaktadır. Bununla birlikte mahkeme SEGBiS'in neden gerekli olduğunu kararında belirtmemesine rağmen yargılamayıSEGBİS aracılığıyla gerçekleştirmiştir. Yargılama tek celsede ve SEGBis aracılığıyla gerçekleştirilerek sonuçlandırılmıştır. Yargılamadaki temel ilke yüz yüze yargıłama olmasına rağmen başvurucu hiçbir şekilde duruşmada fiziken huzurda bulunatnayarak bu temel ilke anlamsız kalmış ve başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkı ihlal edilmiştir.Dolayısıyla da Mahkcmcmiz çoğunluğunun yaklaşımı ile SEGBis yolu ile duruşmaya katılım adeta yargılamada temel ilke haline getirilmeye çalışılmıştır.

25. Yukarıda sıralanan sebeplerle ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılumının sağlanması nedeniyle adil yargılanma hakkmın ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuruda başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği iddíasının kabul edilebilir bulunduktan sonra Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle Mahkememiz çoğunluğunun adil yargılanma hakkı ile ilgili açıkça dayanaktan yoksunluk gerekçesiyle başvurunun kabul edilmezliğine karar verilmesi gercktiği şcklindeki kararına katılmamaktayım.

Oye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 

Başvuru Numarası : 2020,38783Karar Tarihi : 4/7/2024
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvuru, ceza davasında sanığın hazır bulunma talebinin reddedilerek ses ve görüntü aktarımı suretiyle duruşmaya uzaktan katılımının sağlanması nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2. Başvurucu, infaz kurumuna veya tutukevine yasak eşya sokma suçundan yargılanmıştır. Yargılama, iki celsede tamamlanmıştir. İlk celse SEGBiSle bağlantısağlanamaması nedeniyle başvurucu hazır edilememiştir.

3. Başvurucu, duruşmanın ikinci celsesine tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumundan SEGBiS aracılığıyla katılmış, "kendisine açıklanan hak ve yükümlülüklerini anladığını,savunmasını yapmak için bir müdafii istemediğini, üzerine atılı suçlamayı anladığıni,savunmasını yapmak için süre talep etmcdiğini, savunması yapmak için hazır olduğunu,duruşmalardan bağışık tutulmayı talep ettiğini" belirttikten sonra savunmasını yapmış,Mahkeme, başvurucunun infaz kurumuna yasak cşya sokma suçundan 6.000 TL adli para cezası ile cezalandırılmasına karar vermiştir.

4. Başvuruçu, istinaf dilekçesinde diğerlerinin yanı sıra duruşmalara bizzat katılamaması nedeniyle savunma hakkının kısıtlandığını belirterek hükmün bozulmasını talep etmiştir. Hüküm, kanun yolu denetiminden geçerek kesinleşmiştir.
5. Başvurucu, bireysel başvuruda yargılama süreci boyunca SEGBiS aracılığıyla dinlenildiğini belirterek savunma için gerekli zaman ve kolaylıklardan yararlanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, Bakanlık gōrüşüne ilişkin beyanında Mahkeme ile bulunduğu ceza infaz kurumunun aynı ilçe sınırları içerisinde olduğunu, duruşmanın yapıldığı gūn jandarma refakatinde hastaneye götürüłdüğünü, ayn gün hizmet birleştirmesi yapılarak Mahkemeye de götürülebileceğini, SEGBiS üzerinden duruşmaya katılma zorunluğunun gösterilemediğini belirtmiştir.

6. Mahkememiz başvurucunun adil yargılanma hakkı güvencelerinden örtülü şekilde feragat ettiği gerekçesi ile başvurunun kabul edilemez olduğuna oyçokluğu ile karar vermiştir. Aşağıda belirtilen sebeplerle başvurucunun başvurusunun kabul edilebilir olduğu ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği kanaati ile Mahkeme çoğunluğunun kararına iştirak edilmemiştir.

7. Anayasa Mahkcmesi daha õncc adil yargılanma hakkı gūvencelerinden açık veya örtülü şekilde feragat edilmesinin mümkün olduğunu belirterek feragatin Anayasa'ya uygun kabul edilebilmesi için feragat iradcsinin tcreddüde yer vermeyecek şekilde açık ve sonuçlarının kişi yönünden makul olarak öngörülebilir olmasının gerektiğini belirtmiştir.Buna ek olarak asgari usul güvencclerinin sağlanmış olması, ayrica adil yargılanma hakkından feragat edilmesini meşru olmaktan çıkaran üstün bir kamu yararının da bulunmaması gerekir (Nurettin Balta, B. No: 2016/10023, 28/12/2021, § 45). Örtülü feragatın hangi durumlarda Anayasa'ya uygun kabul edileceğine ilişkin ilkeler genel olarak Ansar Onat (B. No: 2019/14515, 15/6/2022) karaņnda belirtilmiştir. Buna göre õrtūlū feragatın geçerli olabilmesi için feragat eden tarafin söz konusu eylemlerinin sonuçlarını makul olarak öngörebileceği ortaya konulmalıdır. Dolayısıyla yetkili yargı organları bu konuda varsayıa dayalı bir değerlendirme yapmamalıdır (duruşmada hazır bulunma hakkı bakımından yapılan benzer değerlendirmeler için bkz, Emrah Yayla, § 75). Bununla birlikte adil yargılanma hakkıgüvencelerinden feragat iradesi, bunu gösteren olguların bulunmasından veya suç isnadıaltındaki kişinin tutum ve davranışlarından anlaşıłabilir (Ansar Onat § 21).

8. Duruşmada hazır bulunma hakkı, hakkaniyete uygun yargılanma hakkının õzel bir gōrünümü olan savunma hakkıyla da sıkı bağlantılıdır. Ceza yargılamasında hakkaniyete uygun bir yargılamanın en önemli unsuru olan bizzat savunma hakkının sağlanabilmesì için sanığın duruşmada hazır bulunma olanağına sahip olması gerekir. Duruşmada hazır bulunma hakkı, kişinin kendi davasının duruşmasına bizzat veya müdafisi ile birlikte katıłmasıanlamına gelmektedir. Böylelikle olayı en iyi bilebilecek durumda olan sanık, delillerin tartışümasını sağlayarak aleyhinde olan delilleri çürütme ve mahkemenin vereceği kararıetkileme imkânı bulacak ve böylelikle savunmasının doğruluğunu ispatlayabilecektir.($ehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672, 6/2/2020):
9. Duruşmada hazır bulunma hakkının ceza hukukunun çekirdeğini oluşturan konularda daha katı bir biçimde uygulanması gerekmektedir. Suç isnadına ilişkin yargılamalarda esaslıişlemlerin yapıldığı biraşamada sanığın duruşmada hazır bulunmasıasıldır, istisnai hâllcrde gıyapta yargılama yapılabilir, Dolayısıyla gereklilik iłkesi yõnünden duruşmada hazır bulunma hakkı ancak olayın koşullarının zorunlu kıldığı durumlarda sımırlanabilecektir. Bu bakımdan duruşmada hazır bulunma hakkını sınırlayan hcrhangi bir tedbirin öncelikle gerekli olduğunun gösterilmesi gerekir. Bu çerçevede sanığın duruşmada hazır bulunmamasını zorunlu kılan bir olgunun varlığı derece mahkemelerince somut ve olaya uygun bir gerekçeyle ortaya konulmalıdır. ($ehrivan Çoban [GK], B. No: 2017/22672,6/2/2020).

10. Anayasa Mahkemesi bu içtihat çerçevesinde sadece samğın sorgusunun yapıldığıduruşmada değil Cumhuriyet savcısının esas hakkındaki görüşünün veya hükmün açıklanması gibi esaslı işlemlerin yapıldığı duruşmalarda da sanığın bizzat duruşmaya katılma hakkının olduğunu kabul etmiş, bu sebeple çok sayıda ihlal kararı da vermiştir.
11. 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (4) numaralı fikrası,"Hâkim veya mahkemenin zorunlu gördüğü durumlarda, aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle yurt içinde bulunan sanığın sorgusu yapılabilir veya duruşmalara katılmasına karar verilebilir." hükmūnül içermektedir. Anılan maddenin ilk hâli isc "Yukarıdaki fikralar içeriğine gōre sanığın aynı anda görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanılması suretiyle sorgusunun yapılabilmesi olanağının varlığı hâlinde bu yöntem uygulanarak sorgu yapılır." şeklindedir. Kanunun ilk hâlinde sadece SEGBiS imkânının mevcut olması koşuluyla ve hatta “yapılır” kipi dikkate alındığında hâkime takdir yetkisi de tamımayacak biçimde maddenin kaleme alındığı görülmektedir. Bununla birlikte yapılan kanun değişikliği ise “zorunlu görülen durumlarda” ve hâkimin/mahkemenin takdir yetkisine bağlı olarak SEBGtS yoluyla sorgu yapılmasına cevaz vermiştir.
12. Yargıtay 16. Ceza Dairesi bir kararında şu ilkelere yer vermiştir: Genel kural sanığın duruşmada hazır bulundurulmasıdır. Bu hak ciddi nedenlere dayalı olarak mahkeme kararı ile sınırlandırılabilir. İlk ve son savunmanın yapıldığı, esasa ilişkin delillerin toplandığıoturumlara sanığın SEGBiS yolu ile katılmasi, açık kabulüne dayalı olmalidır. Seslive görüntülū yöntemle savunma alınması halinde sanık müdafinin talebi durumunda sanığın yanında bulunma olanağıın sağlanması durumunda savunma hakkının kısıtlanmadığı kabul edilebilecektir (Y.16.C.D., E,2016/1697, K. 2016/3295, 26/5/2016).
13. AiHM, suç isnadı altında bulunanın video-konferans yoluyla duruşmalara katılmasının ancak meşru amacıın olması ve ifade verilmesi sürecinin Sözleşme'nin 6.maddesinin gerekliliklerine uygun olması halinde Sözleşme'ye aykırı olmayacağınıbelirtmiştir. (AİIIM, Marcello Viola/Îtalya, B. No:45106/04, 5/10/2006.) AHM, bu 

kararında makul sürede yargılamanın meşru bir amaç olarak görülebileceğini kabul etmekle birlikte mahkemelerin yeterli bir gerekçe göstermeleri gerektiğini belirtmiştir.
14. Yine AilIM, Medvedev/Rusya kararında, Moskova'da ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun niçin yine Moskova'da bulunan mahkemeye getirilemediğinin gerekçesinin gösterilemediği tespiti ile ihlal sonucuna ulaşmıştır. (AfHM, Medvedev/Rusya,B. No: 5217&06, 21/6/2017.)

15. Mahkeme duruşmada hazır bulunma hakkının sanığın haklarının temel taşlarından biri olduğunu hatırlatmaktadır. Ayrıca Sōzleşme'nin 6. maddesi sanığıyargılamaya ctkin katılımını güvcncc altına almaktadır. Gencl olarak bu gereklilik, samığın yalnızca yargılamaya katılımını değil duruşmalarda hazır bulunmasımı da içcrir. (AİHM Golubev/Rusya (k.k., B. No: 26260/02, 9/11/2006.)

16. Samğın görüntülü ve sesli iletişim tekniğinin kullanıłması suretiyle sorgusunun yapılması duruşmayı anlamsız halc gctirmemelidir. Prof. Dr. Sami SELÇUK'un belirtiği üzere her yargıç, yargılama etkinliğini, ilkelerine göre yaptığı duruşma ve ulaştığı besbellilik noktasına göre bir kararla sonuçlandırmak zorundadır. Bu besbellilik ise, belli bir dereceye varınca bir olasılığa ulaşılmış, olasılık da belli bir dereceye ulaşınca kuşku birłikte yenilmişve birlikte bir kaniya ulaşılmış olma anlamına gelmektedir. Yineleme pahasına anımsatalım ki, bu işlem, Weber'in kullandığı iki ucu sivri olan pergele benzemektedir ve de şudur:Pergelinin iki ucu yeterince aralıklı iken iki batış duyulduğu ve uçlar birbirine yaklaşıp birleşmediği halde, bełli bir aralığa inildiği zaman artık tek bir batış duyulmaya başlanır.Yaşanan bu olayın bilimsel alandaki, yani ruh bilimdeki adı ise, "iki nokta eşiği"dir.
17. SEGBiS'in her durumda kullanılması ve bu uygulamanın genel uygulamaya dönüşmesiyle, sanığın savunma, delillere ulaşma ve tartışabilme, kendisini õzgürce ifade edebilme haklarmın sınırlanmasına yol açabilmcktedir. Duruşmanın gencl kural, SEGBiS'in ise istisna olduğu asla unutulmamalıdır.

18. Duruşmada hazır bulunma hakkında feragat edildiğinin AiHS'e göre kabul görmesi için, feragatın hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak, açıkça anlaşılır şekilde yapılmışolması ve bu hakkın değerine uygun bir biçimde asgari gūvencclcrin sağlanmiş olmasızaruridir. Sanık duruşmada hazır bulunma hakkından kendisi feragat etmiş olsa bile avukatla temsil edilebilme hakki tanınmalıdır.

19. Eldeki başvuruda ilk celse SEGBiS bağlantısının kurulamaması nedeniyle başvurucunun sorgusu yapılamamış, aynı zamanda mahkûmiyet kararının da verildiği ikinci celsede SEGBis aracıliğıyla sorgusu yapılmıştır. Başvurucu ikinci celsede sorgusu yapılmadan ōnce duruşmalardan bağışık tutulmayı talep etmiştir.

20. Bu kapsamda sanığın duruşmadan bağışık tutulmayı talep etmesi de belirli durumlarda duruşmada hazır bulunma hakkından feragat iradesini gösteren bir olgu olarak değerlendirilebilir. Yargıtay'ın da çeşitli kararlarında, duruşmada hazır bulunma hakkına ilişkin itirazları incelerken sanığın yargılama sürecinde duruşmadan bağışık tutulma talebinin bulunup bulunmadığını değerlcndirdiği görülmektedir (Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 15/2/2023 tarihli ve E,2020/31857, K.2023/3801 sayılı karari; Yargıtay 1. Ceza Dairesinin 22/12/2021 tarihli ve E.2021/12103, K.2021/15220 sayılı kararı).


21. Bununla birlikte 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 196. maddesinin (1) numaralı fikrasına gõre "Mahkemece sorgusu yapılmış olan sanık..isterse, mahkeme sanığı duruşmada hazır bulunmaktan bağışık tutabilir". Görüldüğü üzere bağışık tutulmanın kapsamı sanığın sorgusunu kapsamamaktadır. Diğer bir ifadeyle duruşmalardan bağışık tutulma, sanığın sorgusunun yapılmasından sonraki aşamalara ilişkin başvurulabilecek bir yoldur.

22. Somut olayda başvurucu ikinci celsede sorgusu yapılmadan õnce duruşmalardan bağışık tutulmayı talep ctmiş görülmekte ise de başvurucunun bu talebi, ancak sorgusundan sonraki aşamalar için kabul edilebilir niteliktedir. Bu kapsamda başvurucunun sorgusundan bağışık tutulmayı talep edemeyeceği gözetildiğinde, bu talebinin sorgusu sirasında duruşmada hazır bulunma hakkından feragat olarak değerlendirilmesi de mümkün değildir.
23. Nitckim Anayasa Mahkemesi daha Önce verdiği bir kararında (Niyazi Gültekin,B. No: 2020/32645, 19/10/2023), başvurucu hazir edilmeden yapılan duruşmada yargılamaya ilişkin esaslı işlemlerin yapılması ve ayrıca başvurucunun SEGBiS yoluyla katıldığı tek oturumda yapılan duruşmada tam olarak kendisini savunamadığına ilişkin itirazlarını istinaf ve temyiz dilekçelerinde de dile getirmesini dikkate alarak adil yargılanma hakkıkapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Ayrıca Yargıtay'ın istikrar kazanan kararlarında da, duruşmada hazır bulunma hakkının Özellikle hükme tesir edebilecek nitelikteki değerlendirmelerin veya başka esaslı işlemlerin yapıldığıcelselerde sanığın duruşmada hazır bulunmasını kural olarak gerekli kıldıği, ilk ve son savunmanın yapıldığı, esasa ilişkin delillerin toplandığı oturumlara sanığın SEGBis yolu ile katılmasının ancak bu yöndeki açık kabulüne bağlı olduğu vurgulanmaktadır (birçok karar arasından bkz. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 11/10/2023 tarihli ve E.2021/2265, K.2023/7102sayılı karari; Yargitay 16. Ceza Dairesinin 3/6/2021 tarihli ve E.2020/803, K.2021/3878sayılı karari; Yargıtay 8. Ceza Dairesinin 5/10/2020 tarihlive E.2020/945, K.2020/16545sayılı karari).

24. Hâkimin sorduğu soru ve cevaplardan başvurucunun SEGBiS konusunda yeterli derece bilgilendirildiği veya bilgiye sahip olduğu anlaşılamamaktadır. Öte yandan başvurucu mahkemeye maddi durumun iyi olmaması nedeniyle avukat tutamadığını ve savunmasını"bizzat kendisinin" yapacağını bildiren bir dilckçe sunmuştur, Bu dilckçedcki beyandan tereddüde yer vermeyecek şekilde başvurucunun duruşmada hazır bulunma hakkından feragat ettiği anlaşılamamaktadır. Söz konusu yargılamada açık feragat ołmadığı gibi örtülüı feragatın geçerli olabilmesi için feragat eden tarafin sõz konusu eylemlerinin sonuçlarını makul olarak õngõrebileceği ortaya konulmamıştır.

25. CMK. 196/4 gereği duruşmaya SEGBiS ile yapılması halinde talebin varlığına bakılmaksızın zorunlu hal mahkemece ortaya konulmalıdır. Başvurucu ayni gün hastaneye götürülmüş olup, mahkemeye götürülmesinin önünde bir engelin varlığı mahkemece belirlenmemiştir.

26. Açıklanan nedenlerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargıłanma hakkı kapsamındaki duruşmada hazır bulunma hakkının ihlal edildiği kanaatine vardığımdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmıyorum.
Üye Kenan YAŞAR