Anayasa Mahkemesinin 24/9/2024 Tarihli ve E: 2024/74, K: 2024/168 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-12

12 Kasim 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32720
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2024/74Karar Sayısı : 2024/168Karar Tarihi: 24/9/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: İstanbul 3. Asliye Hukuk Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu'na 20/8/2016 tarihli ve 6745 sayılı Kanun’un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden dava. " ibaresinin Anayasa’nın 10. ve 35.maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar veriłmesi talebidir.
OLAY: Mülga 24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı Imar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanunu'nun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamasından kaynaklanan bedel artırımı davasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN VE İLGİLİ GÖRÜLEN KANUN HÜKÜMLERİ
A. İptali İstenen Kanun Hükmü
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı geçici 12. maddesi şöyledir:
“Geçici Madde 12- (Ek: 20/8/2016-6745/35 md.)
24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 sayılı Imar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamalarından doğan idarelerin taraf olduğu her türlü alacak ve bedel artırım davalarında taşınmazın değeri; uygulamanın tapuda tescil edildiği tarih değerlendirme tarihi olarak esas alınmak ve o tarihteki nitelikleri gözetilmek suretiyle tespit edilir. Tespit edilen bu bedel, Türkiye İstatistik Kurumu tarafindan açıklanan Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi tablosu esas alımmak suretiyle dava tarihi itibaryła güncellenir ve ortaya çıkan gerçek bedel hak sahibine ödenir.

Bu Kanunun geçici 6 ncı maddesinin üçüncü, yedinci, sekizinci ve on birinci fikra hükümleri, bu madde kapsamındaki davalar ve icra takipleri için de uygulanır. Devam eden dava ve icra takipleri ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır."
B. İlgili Görülen Kanun Hükmü
Kanun'un geçici 6. maddesinin;
1. Üçüncü fıkrası şöyledir:
“Uzlaşma; idareye ait taşınmazın trampasi, idareye ait taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak tanınması veya imar mevzuatı çerçevesinde başka bir yerde imar hakkı kullandırılmasısuretiyle veya bunların mümkün olmaması hálinde nakdi bedel üzerinden yapılabilir."

2. Yedinci fıkrası şöyledir:
“Bu madde kapsamında açılan davalarda mahkeme ve icra harçları ile her türlü vekalet ücretleri bedel tespiti davalarında öngörülen şekilde maktu olarak belirlenir.
3. Sekizinci fikrası şöyledir 
“Kesinleşen mahkeme kararlarına istinaden bu madde uyarınca ödemelerde kullanılmak üzere, ihtiyaç olması hâlinde, merkezi yönetim bütçesine dáhil idarelerin yılı bütçelerinde sermaye giderleri için öngörülen ödeneklerinin (Milli Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı bütçelerinin güvenlik ve savunmaya yönelik mal ve hizmet alımları ile yapım giderleri için ayrılan ödeneklerin) yüzde ikisi, belediye ve il özel idareleri ile bağlı idareleri için en son kesinleşmiş bütçe gelirleri toplamının, diğer idareler için en son kesinleşmiş bütçe giderleri toplamının en az yüzde ikisi oranında yılı bütçelerinde pay ayrılır. Kesinleşen alacakların toplam tutarının ayrılan ödeneğin toplam tutarını aşmasıhâlinde, ödemeler, sonraki yıllara såri olacak şekilde, garameten ve taksitlerle gerçekleştirilir. Taksitlendirmede, bütçe imkanları ile alacakların tutarları dikkate alımır.Taksitli ödeme süresince, 3095 sayılı Kanuna göre ayrıca kanuni faiz ödenir. İdare tarafından, mahkeme kararı gereğince nakdi ödeme yerine, üçüncü fikrada belirtilen diğer uzlaşma yolları da teklif edilebilir ve bu maddenin uzlaşmaya ilişkin hükümlerine göre işlem yapılabilir."
4. On birinci fikrası şöyledir:
"Bu madde uyarınca ödenecek olan bedelin tahsili sebebiyle idarelerin mal, hak ve alacakları haczedilemez."
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Ridvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,Selahaddin MENTE$, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR, Muhterem İNCE ve Yılmaz AKÇiL'in katılımlarıyla 4/4/2024 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Fatih TORUN tarafından hazırlanan işin csasına ilişkin rapor, itiraz konusu ve ilgili görülen kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Uygulanacak Kural ve Sınırlama Sorunu 
3. Anayasa'nin 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri 

sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptalleri için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte olan kurallardır.

4. İtiraz başvurusunda bulunan mahkeme 2942 sayılı Kanun'un geçici 12.maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden dava..." ibaresinin iptalini talep etmiştir.

5. Anilan cümlede devam eden dava ve icra takiplerinin söz konusu madde hükümlerine göre sonuçlandırılacağı hükme bağlanmıştır. Buna göre itiraz konusu kuralın Kanun'un geçici 12. maddesinin yürürlüğe girmesinden önce açılmış ve henüz sonuçlanmamış alacak ve bedel artırım davaları ile icra takipleri yönünden uygulama alanıbulacağı anlaşılmaktadır.

6. İtiraz başvurusunda bulunan mahkemede bakılmakta olan dava 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulaması nedeniyle taşınmaz hissesinin bedele dönüştürülmesi üzerine açılan bedel artırımı davasıdır. 2942 sayılı Kanun'un geçici 12.maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan “Devam eden..." ibaresi dava ve icra takiplerinin her ikisi yönünden geçerli ortak kural niteliği taşımaktadır. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek kuralın esasına ilişkin incelemenin “... dava.." ibaresi ile sinırlı olarak yapılması gerekir.

7. Diğer yandan anılan Kanun'un geçici 12. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde devam eden dava ve icra takiplerinin bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılacağı hükmüne yer verilmek suretiyle anılan maddenin birinci fikrası ile ikinci fikrasının birinci cümlesinde atıf yapılan Kanun'un geçici 6. maddesinin üçüncü, yedinci,sekizinci ve on birinci fikra hükümleri de devam eden davalar yönünden uygulanacaktır.
8. Maddenin birinci fikrasında 2981 sayılı Kanun'a göre yapılan imar uygulamalarından kaynaklanan alacak ve bedel artırım davalarında taşınmazın bedelinin tespit edilmesine ilişkin hususlar hükme bağlanmıştır. Geçici 6. maddenin üçüncü fikrasında ise dava aşamasından önceki bir süreç olan uzlaşmanın ne şekilde yapılacağı ve uzlaşılan tutarın nasıl ödeneceğine ilişkin esaslara yer verilmiştir. Anılan maddenin yedinci fikrasında bu madde kapsamında açılan davalarda harç ile vekâlet ücretinin nasıl belirleneceğine ilişkin düzenlemeler öngörülmüştür. Maddenin sekizinci fikrası ise bedelin tespiti aşamasına ilişkin olmayıp bu davalarda idareler aleyhine hükmedilecek bedellerin ödenebilmesini teminen söz konusu idarelerin bütçelerine konulması gereken ödeneklere ve bu bedellerin tahsil aşamasına ilişkin düzenlemeler içermektedir. Anılan fikranın kamulaştırma yapan idarelerce ödenek ayrılmasına ilişkin düzenleme içerdiği bu hususların hükmün infazı ile ilgili olduğu açıktır.On birinci fikrada da kamulaştırmasız el atma nedeniyle doğan ve maddede öngörülen uzlaşma prosedürü sonucu veya mahkeme kararıyla belirlenen tazminatiın ödenmesi aşamasına ilişkin hüküm yer almaktadır.


9. Bu kapsamda bakılmakta olan davanın konusunun 2981 sayılı Kanun hükümlerine göre yapılan imar uygulamaları sonucu hisseleri bedele dönüştürülen davacıların açmışoldukları bedel artirımına ilişkin olması nedeniyle esas incelemenin “... dava.." ibaresi ile sınırlı olarak yapılması, ayrıca davanın konusu ve bulunduğu aşama itibarıyla bu ibarenin de 2942 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesinin birinci fikrası ve ikinci fikrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci... " ibaresi yönünden incelenmesi gerekmektedir.
B. On Yıllk Süre Sorunu 
10. Anayasa'nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi"başlıklı 152. maddesinin dördüncü fikrasında “Anayasa Mahkemesinin işin esasına girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz” denilmiştir.
11. 6216 sayılı Kanun'un "Başvuruya engel durumlar" başlığını taşıyan 41.maddesinin (1) numaralı fikrasında da "Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmí Gazetede yayımlanmasından itibaren on yil geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz" hükmüne yer verilmiştir.

12. 2942 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesinin ikinci fikrasının itiraz konusu kurahn da yer aldığı ikinci cümlesinin "Devam eden dava ve …. ise, bu madde hükümlerine göre sonuçlandırılır." kısmı -bir itiraz başvurusu üzerine- birinci fikra ve ikinci fikranın birinci cümlesinde yer alan “...yedinci..." ibaresi yönünden incelenmiş ve Anayasa Mahkemesinin 16/11/2017 tarihli ve E.2016/195, K.2017/158 sayılı kararıyla esastan reddedilmiştir. Bu karar 8/2/2018 tarihli ve 30326 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Anayasa Mahkemesince itiraz başvurusu üzerine işin esasına girilerek iptal istemi reddedilen kurala ilişkin olarak yeni bir başvurunun yapılabilmesi için ret kararının Resmî Gazete'de yayımlandığı 8/2/2018 tarihinden başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.

13. Açıklanan nedenle kurala yönelik başvurunun Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fikrası ile 6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralı fikrası gereğince reddi gerekir.

IV. HÜKÜM 
4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamułaştırma Kanunu’na 20/8/2016 tarihli ve 6745sayılı Kanun'un 35. maddesiyle eklenen geçici 12. maddenin ikinci fikrasının ikinci cümlesinde yer alan;
A. “Devam eden dava.." ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “.dava..." ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına,
B. “.….dava..." ibaresinin esasına ilişkin incelemenin “2942 sayılı Kanun'un geçici 12. maddesinin birinci fikrası ve ikinci fikrasının birinci cümlesinde yer alan “..yedinci..." ibaresi" yönünden yapılmasına,

C. “.…dava..." ibaresinin “geçici 12. maddenin birinci fikrası ve ikinci fikrasının birinci cümlesinde yer alan “...yedinci..." ibaresi" yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Anayasa'nın 152. maddesinin dördüncü fikrası ve 30/3/2011tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numarah fikrası gereğince REDDİNE,
24/9/2024 tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.
Başkanvekili Başkanvekili Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Basri BAĞCI Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Üye Yıldız SEFERÍNOĞLU Selahaddin MENTEŞİrfan FIDAN 
Üye Üye Üye Kenan YAŞAR Muhterem INCE Yılmaz AKÇİL 
Üye Ömer ÇINAR 
Üye Metin KIRATLI