Yargıtay 9. Hukuk Dairesine Ait Kararlar
YARGITAY KARARLARI | 2024-09-14

14 Eylül 2024 CUMARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32662
YARGITAY KARARLARI 
Yargitay 9. Hukuk Dairesinden:
TÜRK MİLLETİ ADINA YARGITAY İLAMI 
Esas No : 2024/7673Karar No : 2024/10230
İNCELENEN KARARIN 

MAHKEMESİ: İstanbul Anadolu 5. İş Mahkemesi 
TARİHİ: 08.03.2022
SAYISI : 2020/727 E., 2022/302 K.
DAVACI ;
DAVALI :
DAVA TARİHİ: 03.11.2020
KARAR : Davanın kabulü
KANUN YARARINA 

TEMYİZ EDEN : Adalet Bakanlığı

Taraflar arasında, İlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında davanın kabulüne karar verilmiştir.
ilk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafindan istenilmiş olmakla; Tetkik Hakimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA 
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin davalı nezdinde Tataristan/Nizhnekamsk'da 23.07.2014-19.01.2015 tarihleri arası inşaat kalıp ustası olarak çalıştığını, iş sözleşmesinin haklı bir neden olmadan ve bildirimsiz olarak feshedildiğini, müvekkilinin ücretinin 1.800,00 USD olduğunu,Şti. ile davalı Şirket arasında organik bağ bulunduğunu, bu hususun davalıya karşı açılan emsal dosyalarla sabit olduğunu ileri sürerek ihbar tazminatı alacağının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP 
Davalı vekili cevap dilekçesinde, zamanaşımı def'ini ileri sürerek davacının Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti kanunlarına göre kurulmuş olan .Şti.nin işçisi olduğunu ve bu Şirketin müvekkili Şirketten tamamen ayrı tüzel kişiliği bulunduğundan husumet yönünden davanın reddinin gerektiğini, bu hususta emsal kararlar bulunduğunu, davacının iddia ettiği ücret ve çalıişma şeklinin 

gerçeği yansıtmadığını, sigorta primlerinin çalıştığı ülke kanunlarına göre ödendiğini savunarak davanın reddini istemiștir.

III. İLK DERECE MAHIKEMESİ KARARI 
1. flk Dercce Mahkemesinin yukarida tarih ve sayısı belirtilen karar ile; davacimın 23.07.2014-19.05.2015 tarihleri arasında, davalı işyerinde ișçi olarak brüt 2.250,25 USD ücretle çalıştığı,iş sözleşmcsinin davalı tarafça tazminata hak kazanamayacak şekilde feshcdildiği ispatlanamadığından ihbar tazminatına hak kazandığı, yargılama sırasında dinlenen davacı tanıklarının, davacının yurt dışında davalı Şirket bünyesinde çalıştığını beyan ettikleri, yurt dışı giriş çıkış kayıtları ile de davacının yurt dişında çalıştiğımın sabit olduğu, Mahkemece davah aleyhine görülen ve karara bağlanan dosyalarda verilen emsal kararlar ve dosyadaki bilgi ve belgeler ile Türk vatandaşı olan davacının çalışmak için davalı Şirket tarafindan yurt dışmda görevlendirildiği, ortakları aynı ve ünvanı benzer olan yurt dışında kurulu Şirket bünyesinde işe girişinin yapıldığı, Türk vatandaşı olan davacı işçinin kamu düzeni de dikkate alınarak yurt dışına gönderen Şirket olan davalı ile yurt dışındaki dava dışı yabancı şirket arasında organik bağ olduğunun kabulü ile uyuşmazlığa Türk hukukunun uygulanması ve davalı Şirketin davacının işvereni olarak kabulü gerektiği gerekçeleriyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
2. ilk Derece Mahkemesi kararı kesin olarak verilmiştir.
IV. KANUN YARARINA TEMYİZ 
A. Kanun Yararina Temyiz Yoluna Başvuran 
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiştir.

B. Temyiz Sebepleri 
Adalet Bakanhığınca; davacının davalı işverenin yurt dışı projelerinde çalıştırılmak üzere istihdam edildiği, 23.07.2014-19.01.2015 tarihleri arasında Rusya'da bulunan davalıya ait işyerinde çalıştıği, işgörme ediminin fiilen söz konusu ülkede yerine getirildiği, mutad işyerinin işçinin işini fiilen yaptığıRusya olduğu, taraflar arasında 25.07.2014 ve 01.01.2015 tarihli is sözleşmelerinin imzalandığı,sözleşmelerin dilinin Rusça olduğu, davacı işçinin Rusça bilip bilmediği dosya kapsamından anlaşılamadığından sõz konusu sözleşme içeriğinde hukuk seçimi yapılmış ołsa dahi bu durumun davacıişçi için bağlayıcı ołmadiği; ancak hukuk seçiminden söz edilemeyen durumlarda 57i8 sayılıMilletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (5718 sayılı Kanun) uyarınca daha sıki ilişkili hukuk bulunmadığı sürece mutad işyeri hukukunun uygulanması gerektiği, somut olayda da mutad işyeri hukuku Rusya İukuku olduğundan bu konuda uzman bir bilirkişiden denetime elverişli rapor ahnarak karar verilmesi gerekirken yazilı şekilde karar verilmesinin usul ve kanuna aykirıbulunduğu belirtilerek kararın kanun yararına bozulması talep ediłmiştir.

C. Gerekçe 
1. Uyuşmazhık ve Hukuki Nitelendirme 
Uyuşmazlık, somut olayda iş sözleşmesine uygulanması gereken hukuka ilişkindir.
2. İlgili Hukuk 
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 363 üncü maddesinin birinci fikrası uyarinca ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden 

geçmeden kesinleşmiş bułunan kararlarına karşı, yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülerek Adalet Bakanłığı tarafından kanun yararına temyiz yoluna başvurułur.

2. Temyiz talebi Yargitayca yerinde görüldüğü takdirde, 6100 sayıh Kanun'un 363 üncümaddesinin ikinei fikrası uyarınca karar kanun yararína bozulur ve bu bozma, kararın hukuki sonuçlarım ortadan kaldırmaz.

3. 5718 sayılı Kanun'un 27 nci maddesi şöyledir:
" (1) İş sözleşmeleri, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınca sahip olacağıasgarî koruma saklı kalmak kaydıyla, tarafların seçtikleri hukuka tâbidir.

(2) Tarafların hukuk seçimi yapmamış olmaları hâlinde iş sözleşmesine, işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır. İşçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması hálinde, bu işyeri mutad işyeri sayilmaz.

(3) İşçinin işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamlı olarak birden fazla ülkede yapması hâlinde iş sözleşmesi, işverenin esas işyerinin bulımduğu ülke hukukuna tábidir.
(4) Ancak hâlin bütün şartlarına göre iş sözleşmesiyle daha sıkı ilişkili bir hukukun bulunmasıhálinde sözleşmeye ikinci ve üçüncü fikra hükümleri yerine bu hukuk uygulanabilir."
4. 5718 sayılı Kanun'un 2, 5, 8, 24, 40 ve 44 üncü maddeleri.
3. Değerlendirme 
1. Yabancıłık unsuru, bir hukuki işlemi veya ilişkiyi ya da olayı birden fazla devletin hukuku ile irtibatlı hale getiren unsurdur. İşçinin veya işverenin yabancı olmasi, işverenin işletme merkezinin yabancı bir ülkede bulunmasi, işçinin kendi işini mutad olarak yabancı bir ülkcde yapması veya işilişkisinin yabancı bir ülke ile sıkı irtibatlı olduğunun durumun genelinden anlaşılması gibi hallerde işsözleşmesinde yabancilik unsurunun bulunduğundan söz edilir.

2. 5718 sayılı Kanun'un 40 mcı maddesine görc, Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini, içhukukun yer itibarıyla yetki kuralları belirler. Aynı Kanun'un 44 üncü maddesi ise bireysel işsözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisini tayin eden özel bir yetki kurałı getirmiştir. Buna göre, bireysel iş sözleşmesinden veya iş ilişkisinden doğan uyuşmazlıklarda işçinin işini mutaden yaptığı işyerinin Türkiye'de bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. İşçinin, işverene karşı açtığı davalarda işverenin yerleşim yeri, işçinin yerleşim yeri veya mutad meskeninin bulunduğu Türk mahkemeleri de yetkilidir.

3. 5718 sayıli Kanun'un 2 nci maddesinin birinci fikrasında hakimin, Türk kanunlar ihtilafi kurallarını ve yetkili olan yabancı hukuku resen uygulayacağı ve yetkili yabancı hukukun içeriğinin tespitinde taraflardan yardım isteyebileceği belirtilmiştir. Yabanci hukukun içeriğinin tespiti, özel ve teknik bir bilgiyi gerektirdiğinden, hakim gerekirse bilirkişi incelemesine de gidebilir. Yabancı hukukun olaya ilişkin hükümlerinin tüm araştırmalara rağmen tespit edilememesi halinde Türk hukuku uygulanır 
4. 5718 sayılıi Kanun'un 5 inci maddesine göre yetkili yabancı hukukun belirli bir olaya uygulanan hükmünün Türk kamu düzenine açıkça aykırı olması halinde, bu hüküm uygulanmaz; gerckli görülen hallerde Türk hukuku uygulanır. Kamu düzeni müdahalesi sınırlı ve istisnai niteliktedir. Türk kamu düzeninin ihlalini gcrcktirecck haller, çoğunlukla cmredici bir hükmün açıkça ihlali halindc 

düşünüleccktir. Fakat her emredici hükmün ihlali halinde veya her cmrcdici hükmü ihlal eden bir yabancıkararın Türk kamu düzenine aykırı bulunduğunu söylemek olanaklı değildir (Yargitay İçtihad Birleştirmc Büyük Genel Kurulu, 10.02.2012 tarihli ve 2010/1 Esas, 2012/1 Karar sayılı karar). Örncğin;ihbar ve kıdem tazminatı ile yıllık ücretli izin, fazla çalışma, hafta ve genel tatil alacaklarına ilişkin hükümler iç hukukumuz bakımından emredici nitelikte olmakla birlikte, bunlara dair yabancı hukukun farklı düzenlenmeleri, sirf farklihıkları nedeniyle somut uyuşmazlıkta ortaya çıkan durum değerlendirilmeden 5718 sayıli Kanun'un 5 inci maddesi uyarınca kamu düzeni müdahalesine neden olmaz. Keza uygulanması gereken yabancı hukukun işçiye Türk hukukundan daha az koruma getirmesi de tek başına kamu düzeni müdahalesi için yeterli bir sebep değildir. Kanunlar ihtilafi hukukundaki kamu düzeni anlayışı, iç hukukun kamu düzeni anlayışından farklı ve daha dar kapsamlıdır.
5. Bir yabancı hukuk kuralı Türk hukukunun temel değerlerine, Türk genel adap ve ahlak anlayışına, Türk kanunlannın dayandığı temel adalet anlayışıa ve hukuk siyasetine, 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasi'nda yer alan temel hak ve özgürlüklere, milletlerarasi alanda geçerli ortak ve kabul görmüş hukuk prensiplerine, ikili anlaşmalara, gelişmiş toplumların ortak benimsedikleri ahlak ve adalet anlayışina, medeniyet seviyesine siyasi ve ekonomik rejimine aykin olmasi hâlinde Kamu düzenimize aykırılığı söz konusu olabilir (Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu Karari,10.02.2012 tarihli ve 2010/1 Esas, 2012/1 Karar). Örncğin yabancı hukukun, küçük çocukların çalışmasına ya da ücret ve diğer haklarda irka dayalı ayrimcılık yapılmasına izin vermesi kamu düzenimize aykiridır.

6. Yabancı hukukun uygulanmasını engelleyen diğer bir durum ise doğrudan uygulanan kurallardır.Müdahaleci normlar olarak adlandırılan bu kurallar, taraflardan ziyade, devlet organizasyonunun sosyal,ekonomik ve politik menfaatlerini gerçekleştirmeyi amaçlar. Bu açıdan vatandaş yabancı ayrımıgözetilmeden, yabancıłık unsuru taşısın taşımasın, hukuk seçimi yapılsın yapılmasın, uygulama alanına giren her ilgili olay ve hukuki ilişkide mutlaka uygulanması gereken kurallardır (Cemal Şanli, Emre Esen, Inci Ataman Figanmeşe, Milletlerarası Özel Hukuk, İstanbul, 2019, s.7; Aysel Çelikel, B. Bahadır Erdem, Milletlerarası Özel Hukuk, Istanbul, 2020, s.155). İş hukukunda işçiyi koruyan her emredici kural, doğrudan uygulanan kural olarak nitelendirilmez; ayrica Devlet organizasyonunun sosyal,ekonomik ve politik menfaatlerini de korumasi gerekir. Bununla birlikte emredici hükümler ile doğrudan uygulanan kurallarn ayırt edilmesi her zaman kolay değildir ve tartışmaliıdır. Doğrudan uygulanan kurallara, kamu hukuku nitelikli iş güvenliği hükümleri, özel işçi gruplarını koruyucu hükümler ve yasal greve ilişkin hükümler ve asgari ücrete ilişkin düzenlemeler örnck olarak gösterilebilir (Doğa Elçin,Milletlerarası Unsurlu Bireysel ve Toplu Iş Sözleşımelerine Uygulanacak Hukuk, Ankara, 2012,s.189-195). Devlet organizasyonun korunmasi, çoğu olayda ülke ile bclirli bir şekilde irtibatlı ya da ülkede gerçekleştirilen iş sözleşmelerinde söz konusu olur. Orneğin, tamamen yurt dışından ifa edilen bir iş ilişkisinde Türk hukukundaki asgari ücrctc ilişkin kuralın uygulama alanına giren bir olay ya da ihtilaf söz konusu olmaz (Musa Aygül, “Yabancı Unsurlu İş Hukuku Ihtilâfları ile İlgili Yargitay Kararlarının Değerlendirilmesi", Fcriha Bilge Tanrıbilir, Gülce Gümüşlü Tunçağı (Editörler), 10. Yılında Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun, Ankara, 2017, s.525-526; Belkıs Vural Çelenk, “Yabancı Unsurlu İş Sözleşmelerinde For Devletinin Doğrudan Uygulanan Kurallarının Tespiti ve Uygulamasi”, Yıldırim Beyazit Hukuk Dergisi, 2017/1, s. 286).

7. 5718 sayılı Kanun'un 27 nci maddesinin birinci fikrası uyarınca iş sözleşmesinin tarafları,sözleşme ile irtibatlı olsun olmasın diledikleri bir ülkenin hukukunu seçebilirler. Ancak tarafların seçmiş

olđukları bu hukuk düzeninin, işçinin mutad işyeri hukukunun emredici hükümleri uyarınea sahip olacağıasgari korumanın altında kalması halinde mutad işyeri hukuku uygulanır. Bu durumda, seçilen hukuk ite mutad işyeri hukuku arasıda bir yararlılık karşılaştırması yapılmalıdır (Vahit Doğan, “5718 sayılıKanunu'na Göre İş Akdine Uygulanacak Hukukun Tespiti”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi,Cilt XI, 2007, Sayı 1-2, s.153; A. İpek Büyükalp Sariöz, “Mutad İşyeri Kavramı ve MÖHUK m.27/f.3'ün Uygulanmasi Sorunu", Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi, Cilt 8, 2018, Sayı 2, s.211-212;Elçin, s.89-100). Mutad işyeri, işin zaman ve içerik olarak ağırlıklı ifa edildiği işyeridir. Başka bir anlatimla mutad işyeri, işçinin işini fiîlen yaptığı yerdir. İşçinin ücretinin ne şekilde ve hangi para biriminden ödendiği mutad işyerinin belirłenmesi açısından belirleyici değildir. İşçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması, örneğin montaj için yurt dışında görevlendirilmesi durumunda, bu işyeri mutad işyeri sayılmayacaktır. Geçici çalışmanın ne kadar olacağı her olayın özelliğine göre hakim tarafından belirlenmelidir. İşçi sadece yabancı ülkede çalışmak için işe alınmışsa ya da işveren çalışmak üzere yabancı ülkeye gönderdiği işçisini geri alma niyetinden veya işçi geri dönme niyetinden vazgeçerse,yabancı ülkeye gönderilen işçinin filen çahıştığı yer, mutad işyeri hâline gelir (Musa Aygül, NazlıÇoban, “Birden Fazla Ülkede İfa Edilen İş Sözleşmelerinde Mutad İşyerinin Tespiti", Terazi Hukuk Dergisi, 2020, Say1 169, s.1822-1824; Elçin, s.118-137; Büyükalp Sarıöz, s.217).
8. Yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde taraflar uygulanacak hukuku seçmemişlerse veya yapmış oldukları hukuk seçimi anlaşması herhangi bir sebepten geçerli değilse, işçinin işini mutad olarak yaptığı işyeri hukuku uygulanır. 5718 sayılı Kanun'un 27 nci maddesinin ikinci fikrası gereğince işçinin işini geçici olarak başka bir ülkede yapması halinde, bu işyeri mutad işyeri sayılmaz. İşin birden fazla ülkede ifa cdiłmesinde de mutad işycrinin tespitine çalışılmalıdır. Bu halde mutad işycri, Avrupa Birliği Adalet Divanı kararlarında ve doktrinde belirtildiği üzere, işçinin işini ifa faaliyetlerini veya ifa faaliyctłerinin çoğunluğunu gerçckleştirdiği yer, işçinin csas olarak işverenc karşı yükümlülükłcrini yerine getirdiği yer, işçinin işini ifa etmek üzere hangi ülkede daha çok zaman geçirdiği, işin organize edildiği yer, işin esas kısmının ve ağırhklı bölümünün yapıldığı yer gibi kriterlerden hareket cdilcbilir (Yargitay (Kapatilan) 22. Hukuk Dairesi, 18.09.2019 tarihli ve 2016/9339 Esas, 2019/16564 Karar sayıli karar; Aygül, Çoban, s.1822-1824). Ancak aynı maddenin üçüncü fikrasına göre işcinin işini belirli bir ülkede mutad olarak yapmayıp devamłı olarak birden fazla ülkede yapması halinde iş sözleşmesi,işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukukuna tabidir. Esas işyeri ile kastedilen, işverenin işyeri merkezinin bulunduğu ülkedir. Ömeğin açık denizlerde görev alan gemi adamları bakımından esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku önem taşır. Maddenin dördüncü fikrasında ise halin bütün şartlarına göre iş sözleşmesiyle daha sıkı iłişkili bir hukukun bulunması halinde sözleşmeye mutad işyeri hukuku ve işverenin esas işyerinin bulunduğu ülke hukuku yerine bu hukukun uygulanabileceği ifade edilmiştir.Daha sıkı ilişkili hukukun uygulanmasındaki en önemli unsur, işçinin menfaatidir (Elçin, s.147).Orneğin, işçinin sosyal çevresinin Türkiye'de bulunması, Türkiye'nin sosyal güvence sistemi içinde yer almasi, ücretinin Türkiye'de ve Türk lirası üzerinden ödenmesi, işverenin Türk olmasi, iş sözleşmesinin Türk hukukuna özgü kurumlar gözetilerek düzenlenmesi, Türk hukukuna tabi daha önceki bir işsözleşmesine gönderme yapılması, iş sözleşmesinin Türkçe kaleme alınması gibi unsurların tamamının ya da önemli bir bölümünün varlığı halinde, iş sözleşmesinin Türk hukuku ile sıkı ilişki içinde olduğu sonucuna varilabilir (Elçin, s.152)

9. Sözleşmenin belirli sürcli olarak yapılıp yapılamayacağı, sözleşmenin sona crmesi nedeniyle işçinin hak kazanacağı tazminatlar, fazla çalışma, yıllık ücretli izin, işverence yapılan uygulama ve ödcmclcrin nitcliği, zamanaşımı gibi hususlar 5718 sayılı Kanun'un 27 nci maddesi uyarınca tayin cdilen 

hukuka göre dcğerlendiriłmclidir. Hafta tatili, dini ve milli bayram günleri ve ücrctlerini düzcnłcyen hükümler, doğrudan uygulanan kuraldır; ancak uygulama alanına giren iş ilişkilerine uygulanır. Örneğin tamamen yurt dışında ifa edilen bir iş ilişkisinde, dini ve milli bayram günleri Türk hukukuna göre belirlenemez (Aygül, s. 528; Ersin Erdoğan, Canan Erdoğan, “Türkiye'den Yurt Dışına Götürülen İşçiler Hakkıda Yargıtay Kararının Değerlendirilmesi", İş Hukuku ve Sosyal Güvenlik Hukuku Dergisi, Cilt 13, 2016, Say1 50, s.971-972).

10. Somut uyuşmazlıkta davacı işçi; davalının yurt dışıda bulunan şantiyesinde çalıştığıni,ücretinin USD olarak ödendiğini ileri sürerek ödenmeyen ihbar tazminatının hüküm altına alınmasıni istemiş; davalı işveren ise davacının yurt dışı şantiyelerinde çalışması sebebiyle uyuşmazlığın yabancıhukuka göre çözümlenmesi gerektiğini savunmuştur. Ilk Derece Mahkemesince, davalı vekilinin bu savunmasına değer verilmeksizin uyuşmazhığa Türk hukuku uygulanmak suretiyłe yargılama sonuçlandırılmış ve kesin olmak üzere karar verilmiştir. Ne var ki varılan sonuç, dosya kapsamına uygun düşmemiştir.

11. Dosyadaki bilgi ve belgelere göre davalı işvcrenin yurt dişı projelerinde çalıştırılmak üzere istihdam edilen davacı ișçi; 23.07.2014-19.01.2015 tarihleri arasındaki çalışma süresince Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti'nde çalışmıştır. Davacı tarafindan iş görme cdimi fiilen söz konusu Ülkede yerine getirilmiş olup mutad işyerinin de işçinin işini fiilen yaptığı Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriycti olduğu sabittir.

12. 5718 sayılı Kanun'un 24 üncü maddesinin üçüncü fikrasi, Dairemizce davanın esasına girilinceye kadar tarafların hukuk seçimi yapmasının ya da değiştirmesinin mümkün olduğu şeklinde değerlendirilmektedir. Davanın esasına girilinceye kadar ifadesinden anlaşılması gereken, cevap dilekçesinde bu konuda bir itiraz ileri sürülmemiş ya da en geç ön inceleme aşamasında uygulanacak hukuk konusunda anlaşılmış olmasıdır. Davalı cevap dilekçesinde uygulanacak hukuka itiraz etmemiş ise ön inceleme duruşmasında ancak karşı tarafin açık muvafakati ile uygulanacak hukuk konusunda anlaşma yapılabilir. Somut uyuşmazlik bu bakımdan değerlendirildiğinde, davalı vekili cevap dilekçesi ile mutad işyeri hukukunun uygulanmasını talep etmek suretiyle uygulanacak hukuka itirazda bulunmuşolup taraflar arasinda Türk hukukunun uygulanmasi konusunda en geç ön inceleme duruşmasinda bir anlașma da sağlanmiş değildir.

13. Davacının 23.07.2014-19.01.2015 tarihlcri arasındaki çalışması yönünden taraflar arasında 25.07.2014 ve 01.01.2015 tarihli iş sözleşmeleri imzalanmış olduğu görülmektedir. Ne var ki sözleşmclerin dili Rusça olup davacı işçinin Rusça bildiği ispatlanamadığına göre, iş sözleşmcsinde hukuk seçimi yapılmış olsa dahi bu durum davacı işçi bakımından bağlayıcı değildir.
14. Şu halde somut olayda geçerli bir hukuk seçimi bulunmamaktadır. Hukuk seçiminin olmadığıdurumlarda, 5718 sayılı Kanun uyarınca daha sıkı ilişkili hukuk bulunmadığı sürecc mutad işyeri hukukunun uyuşmazlığa uygulanması gerekmektedir. Dosya kapsamına göre daha sıkı ilişkili hukuk da ortaya konulmuş değildir. Bu nedenle hukuk seçimi anlaşması bulunmayan ve daha sıkı ilişkili hukukun Türk hukuku olmadığı anlaşılan tüm çalışma döneminde uyuşmazhığa mutad işyeri hukukunun uygulanmasi gerektiğinin düşünülmemesi hatahıdir.

15. Tüm bu hususlar dikkate alındiğında davacıı 23.07.2014-19.01.2015 tarihleri arasındaki dava 

konusu çalışması yönünden; 5718 sayılı Kanun'un 27 nci maddesinin ikinci fikrası uyarınca mutad işyeri hukuku olan Rusya Federasyonu Tataristan Cumhuriyeti hukukunun uyuşmazlığa uygulanması gerekir Bu husus gözetilmeden karar verilmesi, 6100 sayılı Kanun'un 363 üncü maddesi bağlamında yürürlükteki hukuka aykırı olduğundan kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın kanun yararına bozulmasi gerekmiştir.

V. KARAR 
Açıklanan sebeplerle;
Adalet Bakanlığını 6100 sayılı Kanun'un 363 üncü maddesinin birinci fikrasına dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere KANUN YARARINA BOZULMASINA,
Dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,
27.06.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.

Yargitay 9. Hukuk Dairesinden:
TÜR K M İ LLE T İ A DI N A  Y A RGIT AY İ LÂ M I 
Esas No : 2024/8322Karar No : 2024/10578
İNCELENEN KARARIN 
MAHIKEMESİ: Mardin İş Mahkemesi TARİHi : 2401.2024SAYISI : 2023/17 E., 2024/46 K.DAVACI ••
DAVALI :DAVA TARİHİ: 11.01.2023KARAR : Davanın kısmen kabulüKANUN YARARINA 
TEMYİZ EDEN : Adalet Bakanlığı
Taraflar arasında, jlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında davanın kısmen kabulüne karar verilmiştir.

İlk Derece Mahkemesince kesin olarak verilen kararın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafindan istenilmiş olmakla; Tetkik Hâkimi tarafindan hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA 
Davacı vekili dava dilekçesinde; davalı ile davacinın üyesi olduğu .. Sendikası arasında 15.02.2017-14.02.2020 tarihleri arasında yürürlük süreli toplu iş sözleşmesi imzalandığıni, bu toplu işsözleşmesinden kaynaklanan alacaklarının 2017 ve 2018 yılı için ödemelerinin yapılmadığınıbelirterek toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan alacaklarmın davalıdan tahsilini talep etmiştir.
II. CEVAP 
Davalı vekili cevap dilekçesinde; taleplerin zamanaşımına uğradiğıni, davacının 12.02.2019 tarihinde emekliye ayrıldığıni, 15.02.2017-14.02.2020 tarihlerini kapsar toplu iş sözleşmesinden yararlanmasının mümkün olmadığıni, toplu is sözleşmesinin 18.06.2019 tarihinde imzalandığıni, farkların bordrolara yansıtılarak ödendiğini, toplu iş sözleşmesinin 39, 41, 46 ve 49 uncu maddelerinde belirtilen kalemlerin ibraname karşıliğında yatırıldiğıni, ancak davacıın ibraname vermediği için ödemesini almadığını

savunarak davanin reddini istemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI 
1.ilk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacinın talep etmiş olduğu sendika ikramiye alacağı yönünden arabuluculuğa başvurunun bulunmadığı bu nedenle ilgili alacak kaleminin tefrik edildiği, Mahkemenin başka bir esasına kaydedildiği, bilirkişi raporundaki ikinci hesaplama scçcneğinin hükme csas alındıği, dava açıłış tarihinde alacak kalcmlerinin zamanaşımına uğramadıği, davanın kısmi dava olarak açıldıği, davanın 03.01.2024 tarihinde islah edildiği, islah dilekçesine karşı davalı tarafindan zamanaşımı def'inde bulunulduğu, islah tarihinden geriye doğru 5 yıl gidildiğinde (03.01.2019) tüm alacak kalemlerinin zamanaşımana uğradığı gerekçeleriyle davanın kismen kabulüne karar verilmiştir.

2. İlk Derece Mahkemesi kararı kesin olarak verilmiştir.
IV. KANUN YARARINA TEMYİZ 
A. Kanun Yararına Temyiz Yoluna Başvuran 
ilk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararmın kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafından istenilmiştir.

B. Temyiz Sebepleri 
Adalet Bakanlığınca; dava konusu alacak kalemlerinin ifasının, 15.02.2017-14.02.2020 yürürlük tarihli toplu is sözleşmesinin sözleşmenin geçici 2 nci maddesi uyarinca dava konu alacakların 18.07.2019 tarihinde istenebildiği ve bu tarihte muaccel olduğu, dolayısıyla zamanaşımı süresinin de bu tarihte işlemeye başlayacağı dikkate alınarak davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken,03.01.2019 tarihinden önceki alacak kalemlerinin zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle karar verilmesinin usul ve kanuna aykırı bulunduğu belirtilerek kararın kanun yararına bozulması istemi ile temyiz yoluna başvurmuştur.

C. Gerckçe 
1. Uyuşmazhk ve Hukuki Nitelendirme 
Uyuşmazlık, 18.06.2019 imza tarihli, 15.02.2017 - 14.02.2020 yürürlük tarihli toplu işsözleşmesinden kaynaklı alacaklannın islah tarihi itibarıyla zamanaşımına uğrayıp uğramadığına ilişkindir.

2. İlgili Hukuk 
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 363 üncü maddesinin birinci fikrası uyarınca ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına karşı, yürūrlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülerek Adalet Bakanlığı tarafından kanun yararına temyiz yoluna başvurulur.

2. Temyiz talebi Yargıitayca yerinde görüldüğü takdirde, 6100 sayılı Kanun'un 363 üncümaddesinin ikinci fikrası uyarınca karar kanun yararına bozulur ve bu bozma, kararın hukuki sonuçlarınıortadan kaldirmaz.

3. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun (6098 sayıli Kanun) 117,147 ve 149 uncu maddeleri.

4. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 26.06.2013 tarihli ve 2012/9-1924 Esas, 2013/882 Karar sayılıkararında bir hakkın istenebilir duruma gelmesi ile zamanaşımı arasındaki bağ şu şekilde açıklanmıştır:II 
...

Zamanaşımı, bir maddi hukuk kurumu değildir. Diğer bir anlatımla zamanaşımi, bir borcu doğuran,değiştiren ortadan kaldıran bir olgu olmayıp, salt doğmuş ve var olan bir hakkın istenmesini ortadan kaldıran bir savunma aracıdır. Bu bakımdan zamanaşımı alacağın varlığını değil, istenebilirliğini ortadan kaldırır. Bunun sonucu olarak da, yargılamayı yapan yargıç tarafindan yürüttüğü görevinin bir gereği olarak kendiliğinden göz önünde tutulamaz. Borçlunun böyle bir olgunun var olduğunu, yasada öngörülen süre ve usul içinde ileri sürmesi zorunludur. Demek oluyor ki zamanaşımi, borcun doğumu ile ilgili olmayip istenmesini, önleyen bir savunma olgusudur. Su durumda zamanaşimi, savunması ileri sürülmedikçe, istemin konusu ołan hakkın var olduğu ve kabulüne karar verilmesinde hukuksal ve yasat bir engel bulunmamaktadır.

İşte bundan dolayi, yasalarda öngörülen zamanaşımı sürelerinin işlemeye başlayabilmesi için öncelikle talep konusu hakkın istenebilir bir konuma, duruma gelmesi gerekmektedir. Yasalarda hakkın istenebilir konumuna, diğer bir anlatımla yerine getiriłmesinin gerektiği güne, ödeme günü denmektedir.Bir hak, var olsa bile, o hakkın istenmesi için gerekli koşullar gerçekleşmedikçe istenemez."
3. Değerlendirme 
1. Zamanaşımi, alacak hakkını belli bir süre kullanılmaması yüzünden dava edilebilme niteliğinden yoksun kalmasını ifade eder. Bu tanímdan da anlaşılacağı üzere zamanaşımi, alacak hakkınısona erdirmeyip sadece onu "eksik bir borç" haline dönüştürür ve "alacağın dava edilebilme özelliği'ni ortadan kaldırır. Bu itibarla zamanaşımı savunması ileri sürüldüğünde, eğer savunma gerçekleşirse hakkın dava cdilcbilme nitcliği ortadan kalkacağından, artık mahkemenin işin csasına girip onu incelemesi mümkün değildir.

2. Zamanaşımı, bir borcu doğuran, değiştiren ortadan kaldıran bir olgu olmayıp, salt doğmuş ve var olan bir hakkın istenmesini ortadan kaldıran bir savunma aracıdır. Bu bakımdan zamanaşımı alacağın varlığını değil, istenebilirłiğini ortadan kaldırır. Bunun sonucu olarak da, yargılamayı yapan hâkim tarafindan, yürüttüğü görevinin bir gereği olarak kendiliğinden göz önünde tutulamaz. Borçlunun böyle bir olgunun var olđuğunu, yasada öngörülen süre ve usul içinde ileri sürmesi zorunludur.
3. 6098 sayılı Kanun'un 149 uncu maddesinde "Zamanaşımi, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Alacağın muaccel olmasının bir bildirime bağlı olduğu hâllerde, zamanaşımı bu bildirimin yapılabileceği günden işlemeye başlar." düzenlemesine yer verilmiştir. Aynı Kanun'un 117 nci maddesi uyarinca, boreun muaccel olmasi, ifa zamaninin gelmiş olmasinı ifade eder. Borcun ifası henüz istenemiyorsa muaccel bir borçtan da söz edilemez, 6098 sayılı Kanun'un 147 nci maddesinde ise ücret gibi dönemsel nitelikte ödenen alacakların beş yıllık zamanaşımına tabi olacağı belirtilmiştir.
4. Somut olayda, davalıya ait işyerinde çalışıp emekli olan davaci, 18.06.2019 tarihinde imzalanan toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan ödenmemiş2017 ve 2018 yıh alacaklarımın tahsilinin talep etmiş;Mahkemece kısmi dava olarak açılan davada islaha karşi zamanaşmı defi dikkate alınarak 03.01.2019tarihinden önceki alacakların zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle dava dilekçesinde talep edilen miktarla sınırlı olarak davanın kabulüne karar verilmiştir.


5. Davacinın üyesi olduğu Sendikası ile davalı arasında 18.06.2019 tarihinde imzalanan 15.02.2017-14.02.2020 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin geçici 2 nci maddesinde, sözleşmenin yürürlük tarihinden itibaren meydana gelen tüm artış farklarıın imza tarihinden itibaren en geç I ay içinde ödeneceği düzenlenmiştir.

6. Söz konusu toplu iş sözleşmesi hükmüne görc uyuşmazlk konusu alacakların,15.02.2017-14.02.2020 yürürlük süreli toplu iş sözleşmesinin imza tarihinden (18.06.2019) 1 ay sonra,18.07.2019 tarihinde istenebilir hale geldiği, yani bu tarihte muaccel olduğu açıktir. Bu durumda 18.07.2019 tarihinden önce toplu iş sözleşmesinden kaynaklanan haklar mevcut olsa bile henüz istenebilmeleri için gerekli koşullar oluşmamıştır. Mahkemece zamanaşımı süresinin hakkın istenebilir hale geldiği 18.07.2019 tarihinden itibaren işlemeye başlayacağı dikkate alınarak davanın esası hakkında karar verilmesi gerekirken, alacakların henüz muaccel olmadığı döneme isabet eden 03.01.2019tarihinden önceki alacakların zamanaşımına uğradığı gerekçesiyle reddedilmesi hatalıdır.
İlk Derece Mahkemesi kararı, açıklanan ilke ve esaslara aykırı olduğundan kararın kanun yararına bozulmasi gerckmiştir.

V. KARAR 
Açıklanan sebeplerle;
Adalet Bakanlığının 6100 sayıh Kanun'un 363 üncü maddesinin birinci fikrasına dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararn sonuca etkili olmamak üzere KANUN YARARINA BOZULMASINA,
Dava dosyasının İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,
04.07,2024tarihinde oy birliğiyle karar verildi.