Anayasa Mahkemesinin 4/10//2023 Tarihli ve 2020/20131 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-09

9 Ocak 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32424
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
HÜSAM IBRAHIM BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2020/20131Karar Tarihi : 4/10/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL YusufŞevki HAKYEMEZ Irfan FIDAN Raportör : Sin ARMAĞAN Başvurucu : Hüsam 1BRAHIM Vekili : Av. Müslüm YILDIZ 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, sınır dışı etme karanı verilmesi nedeniyle kõtü muamele yasağının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 16/7/2020 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltım tarafindan yapıimasına karar vermiştir.
3.Böltüm tarafindan başvuru yapılan günde Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 73.maddesi uyarınca sınır dışı işleminin tedbiren durdurulmasına karar verilmiştir.
4. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığıa (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

III, OLAY VE OLGULAR 
A. Genel Bilgiler 
5. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracılığıyla erişilen bilgi ve belgeler doğrultusunda tespit edilen ilgili olaylar özetle şöyledir:
6. 1989 doğumlu olan Suriye Arap Cumhuriyeti (Suriye) vatandaşı başvurucu,Ülkesindeki iç savaştan kaçarak Türkiye'ye geldiğini beyan etmiştir. Başvurucu 19/11/2015tarīhinde geçici koruma başvurusunda bulunmuş, 8/4/2019 tarihinde hakkında geçici koruma kimlik belgesi düzenlenmiştir.


7. Başvurucu 18/10/2019 günügece saatlerinde Istiklal Caddesi'nde (İstanbui)aracryla seyir hâlindeyken trafik denetimine girmiştir. Yapılan kontrolde başvurucuda 2,00promil alkol tespit edilmiştir.

8. Başvurucu, Taksim Şehit Halim Usta Polis Merkezinde trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçumdan aynı gün verdiği ifadesinde yaklaşık yedi yıl ðnce adım hatırlamadığı bir stnır kapısından geçerek Türkiye'ye geldiğini, geçimini berberlik yaparak sağladığını beyan etmiş; hir eğlence mekânında alkol aldıktan sonra araç kullandığını kabul etmiştir. Başvurucu, ifade işlemi sonrasında aym gün serbest biırakılmıştır.
9. Istanbul Valiliğinin 23/l0/2019 tarihli kararıyla, trafik güvenliğini tehlikeye sokma suçundan başvurucu hakkında adli işlem yapılması nedeniyle 4/4/2013 tarihli ve 6458sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu'nun 54. maddesinin (1) numaralı fikrasının (d) bendi (kamu düzeni veya gūvenliği açısından tebdit oluşturma) uyarınca başvurucunun sınır dışı edilmesine ve idari gözetim altına alınmasına karar verilmiştir, Kararda, başvurucu hakkında gerekli değerlendirmelerin yapıldığı, neticede başvurucunun durumunun 6458 sayılıKanun'un 4. ve 55. maddeleri kapsamında olmadığının tespit edildiği belirtilmiştir.
10. Başvurucu, amlan kararın iptali talebiyle İstanbul 1. Idare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) dava açmıştır. Başvurucu; dava dilekçesinde sınır dışı etme kararının hukuka aykın olduğunu, ailesiyle birlikte geçici koruma statüsünde Türkiye'de yaşadığını, ülkesinde devam eden iç savaş nedeniyle 6458 sayılı Kanun'un 55. maddesi gereği sınır dışıedilemeyecek kişilerden olduğunu iddia etmiştir.

11. Idare Mahkemesinin 28/2/2020 tarihli karartyla davanın kesin olarak reddine karar verilmiştir. Karar gerekçesinin ilgili kısmı şöyłedir:
"alkollü araç kullandığım ikar ettiği, davacınun alkollü araç kullanmasının kamu düzeni ve güvenliği ve sağlığı açısından tehdit oluşturduğu sabit olduğundan, davacının 6458 saylı Yasanın 54/1-d bendi uyarınca sınır dişı edilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka aykarılık bulunmadhığı sonucuna ulaşımıştır.

Öre yandan davacı her ne kadar alkesine geri gönderlimesi halinde can güvenliğintn tehlikeye gireceğini, geçici koruma kapsamında Türkiye'de bulunduğunu iddla etmekte Lse de, davali idare tarafindan davacinın 6458 saylı Kanunun 4. ve 55, maddelert kapsamına girip gtrmediğt hususunun değerlendirildiği ve davaconın bu maddeler kapsamında olmadiğına karar verildiğt gibi Suriye'de güvenli bölgelerin oluşturuimasi, davacıtargfindan 6458 saylı Kamun'un 55, maddesinde öngörülen hususlara tlişkin ciddi emare oluşturacak bilgi ve inandırcı delillertn de dosyaya sunulmaması nedeniyle geri gönderilemezlik tddiasına ttibar edilmemiştir. "
12.Başvurucu 16/7/2020 tarihinde hireysel başvuruda bulunmuştur.
B. Başvurucunun Diğer Bireysel Başvuru Dosyası
13. Başvurucu, aym sınır dışı etme işlemine karşı İdare Mahkemesinde dava açmadan önce 25/10/2019 tarihinde bireysel başvuru yapmıştır. $8z konusu 2019/35237numaralı bireysel başvuru dosyası konu yöntinden bağlantıhı olması nedeniyle 2018/27603numaralı dosya ile birleştirilmiştir. Birinci Bölüm tarafundan bu dosyada 15/5/2020 tarihinde 6/12/2019 tarihli ve 7196 sayılı Kanun'un 75. maddesiyle 6458 sayılı Kanun'un 53.

maddesinde yapılan değişiklik sonrasında idare mahkemelerinin etkili bir yol olduğu belirtilerek başvuru yollarımn tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı verilmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A Ulusal Hukuk 
14. 6458 sayılı Kanun'un "Sunr dışı etme kararı alımayacaklar" kenar başlıklı 55.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) 54 üncū madde kapsamında olsalar dahi, aşağıdaki yabancılar hakkında sınır dışıetme karari almmaz:
a) Sınur dişı edileceği ulkede ölīm cezasına, işkenceye, insanlık dışı ya da onur karicıceza veya muameleye maruz kalacağı konusunda ciddi emare bulunanlar,
π...

15. 6458 sayılı Kanun'un "Geçici koruma" kenar başlıklı 91. maddesinin (1)numaralı fikrası şöyledir:
"Ülkesinden ayrımaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen, acll ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak sınirlarimıza gelen veya sınırlaromızı geçen yabancılara geçici koruma sağlanabilir."
16. 22/10/2014 tarihli ve 29153 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Geçici Koruma Yönetmeliği'nin (Yönetmelik) "Geçict koruma sağlanacak yabancılar"kenar başlıkhı 7. maddesi şöyledir:
"(1) Geçici koruma; ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrudığı ülkeye gert dönemeyen,acil ve geçici koruma bulmak amacıyla ktlesel veya bu kttlesel akın döneminde bireysel olarak sınırlaromıza gelen veya sınırlarımızı geçen yabancilardan haklarında bireysel olarak uluslararası koruma statūsü belirleme işlemi yapilamayan yabancılara uygulanır.
(2) Geçici koruma, Cumhurbaşkan tarafindan akst kararlaştırımadıkça, geçici koruma tlanının geçerlillğinden önce, geçici koruma llanına esas teşkil eden olayların olduğu ülkeden veya bölgeden ülkemize gelmiş olanları kapsamoz 
(3) Geçlci korunanlar, Kamuna göre belirlenen uluslararası koruma statülerinden herhangi birini doğrudan elde etmiş saylmaz."
17. Yönetmelik'im "Geçict koruma uygulamasının sona ermesi" kenar başlıklı 11.maddesi şöyledir:
"(1) Bakanlık, geçici korumanın sona erdtrlimesi için Cumhurbaşkanına tekitfte bulunabilir. Geçici koruma, Cumhurbaşkanı kararıyla sonlandırılır.
(2) Cumhurbaşkanı, sonlandırma kararıyla birlikte;
a) Geçici korumayr tamamen durdurarak geçici korunanların ülkelerine dönmesine,

b) Geçici korunanlara, koşullarını taşıdıkdarı statünün toplu olarak vertimesine ya da uluslararası koruma başvurusunda bulunanların başvurularının btreysel olarak değerlendirilmesine,
c) Geçici korunanların, Kamun kapsamında belirlenecek koşullarda Tūrktye'de kalmalarina izin verilmestne,
karar verebilitr."
18.Yönetmelik'in "Geçici korumanın bireysel olarak sona ermest veya iptali" kenar başlıklı 12, maddesi şöyledir:
"(1) Geçici korunanların;
a) Kendi isteğiyle Türkiye'den ayriması,
b) Üçüncü bir ülkenin korumasındanfaydalanması
c) Üçüncu bir ülkeye insani nedenler veya yeniden yerleştirme kapsamında kabul edilmesi ya da üçüncü bir ülkeye çıkaş yapmasi,
c) Ölmesi,
d) (Ek:RG-25/12/2019-30989-CK-1851/7 md.) Kamunda yer alan diğer yasal kalıştürlerinden birisi ile kalış hakka kozanmast,
e) (Ek:RG-25/12/2019-30989-CK-1851/7 md) Türk vatandaşlığım kozanması,hallerinde geçict koruma btreysel olarak sona erer.

(2) 8 inci maddentn birinci fikrası kapsamında yer alanların geçici korumanın kapsamıdişında tutulması gerektiğinin sonradan anlaşılması halinde geçici koruma, Genel Müdürlük veya valilikler tarafindan iptal ediltr.

(3) (Ek:RG-25/12/2019-30989-CK-1851/7 md.) Mazeretsiz olarak bildirim yükümlülüğünü üç defa üst üste yerine getirmeyenlerin geçtci korumaları Valtlik tarafindan iptal edilir. Bu maddenin uygulanmasında 13 üncü madde hükümleri uygulanır."
19. Ayπıca diğer ilgili hukuk için bkz. A.A. ve A.A. [GK], B. No: 2015/3941,1/3/2017, 8§ 28-34.

B. Uluslararası Hukuk 
1. Uluslararası Mevziat 
20. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "İşkence yasağı" kenar başlıkh 3. maddesi şöyledir:
"Hiç kimse lskenceye, insanlık dişı ya da onur karcı ceza veya işlemlere tabi tutulamaz."

2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Uygulaması
21. Avrupa Insan Hakları Mahkemesinin (AfHM) smır dışı kararmın uygulanmasıhâlinde kötü muamełe yasağmın ihlal edileceğine ilişkin şikâyetlerle ilgili ilkesel yaklaşımıiçin bkz. A.A. ve A.A., § 38.

3. Suriye'nin Genel Güvenlik Durumuna İlşkin Bilgiler 
2. AlHM, verdiği bazı kararlarda uluslararası kuruluşların raporlarından faydalanmış ve bu raporlarda geçen değerlendirmeleri kararlarına dayanak yapmıştır.Anayasa Mahkemesi de son dōnemde verilen M.D. ve diğerleri/Rusya Federasyonu (B. No:71321/17, 14/9/2021) kararındaki raporların şu kısımlarımın başvurunun değerlendirilmesi açısmdan õnemli olduğunu dūşünmektedir (aynu kararda bkz.§§ 38, 39, 41, 46, 47):
"BMMYK'nm (Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği) 7 Mayıs 2020tarihli Suriye ye ilişkin raporundan: Suriye Hükümeti, eskiden muhalfflerine elinde olup su an konırolü altındakd bölgelerde hükümet karştlarım veya muhalif olduğunu değerlendtrdikderini -öäzellikle erkekderi ve savaşabilecek yaştakd gençleri- şiddetlī bir şekllde bastırmaya ve cezalandırmaya devam etmiştir. Aynca Hükimetn kontrohündekd bölgelerde Hükumet karşuı olduğu varsaylanlar da dahll olmak üzere geri dönenlerin,mülklerine el komubmasıın yam sıra tactze, keyfi tutuklamaya, kimseyle görüştürülmeden gözaltında tutmaya, işkenceye ve diğer kötü muamele biçimlertne maruz kaldığıbildirllmişttr.

29-30 Haziran 2020 tarihlerinde Avrupa Btrliği ve Birleşmiş Milletler eş başkanlığında Brüksel'de gerçekdeştirilen 'Surtye ve Bölgenin Geleceğinin Desteklermesi' konulu seksen ülke ve çeşttli uluslararası kauruluşların katıldığı konferansın sonuç blldtrgestnden:Konferans katlımcıları yakdaşık on yıllık çatişmanın ardından ştddetin, uluslararası insani hukuk ve uluslararası insan haklarının ihlal edilmeye devam ettiğint hatirlatmıştır. Bu yiın başlarında Idlib bölgesinde yaşanan büyük askeri gerginlik ve kitlesel yerinden edilmelerin ardmdan kuzeybatı ve kuzeydoğu Suriye'de son zamanlarda huzursuz ve karugan bir sükünet devam ederken güney Surtye'deki güvenlik koşulları kötüleşmeye devam etmekte ve daha fazla dikkat ve odaklanmå gerektirmektedir. Orta ve doğu çölde DAEŞ'in endişe verici şekdlde yeniden canlanması sëz komusudur.

BM [Birleşmiş Milletler] Insan Hakiarı Konseyi'nin 14 Eylül ila 2 Ekim 2020tarihlerinde gerçekleşen 45. oturumunda Surtye Arap Cumhuriyett Bağumstz UluslararasıSoruşturma Komisyomunun, Surtye'ye ilişkin bulgularından: Genel çatışma dinamikderl ve koronavirüs hastalığının etkisi nedeniyle son aylarda büyük ölçeklı çatişmalarda nispi bir ozalma olmasına rağmen, Suriye Arap Cumhuriyeti genelinde şiddet olaylarında düzenli artışlar ve sürekdi insan haklari ihlalleri yaşanmıştır. Idlib Vilayett ve çevrestndekd bölgeler,2020'nin ilk yarısında Hükümet yanlisı güçler ile muhaltf stlahlı gruplar arasındaki çatışmaların merkez ilssi olmaya devam etmiştir.

BMMYK'nın 'Surtye Arap Cumhuriyeti'nden Kaçan Kişilerle ligill UluslararasıKoruma Hususları' başlıkdı 202I Mart tarihli güncellenmiş raporundan: BMMYK,Suriye'deki nesnel koşullarda meydana gelen değişiklikderin bölgenin bazı kasımlarındaki göreceli güvenlik tyileştirmelert de dahil olmak üzere temel, istikrarlı ve kalıcı nitelikte olmadiğım beltrtmiştir. BMMyk bu bölgelerde devam eden çatışmalar, askeri operasyonlar, güvenstzlik ve insan hakdarı ihlallert, gelecekte bölgesel kontrolün el değiştirme riski ve bu bölgelerde hem insani ihttyaçların hem de sivil altyapıya yänelik tahribatın yüksek seviyelerde olması nedeniyle sonrasında veya daha önce hükumet 

kontrolü dışında olan bölgelerde btr iç kaçıs veya yer değiştirme alternatifinin mevcu olmadığınu değerlendirmişttr. BMMYK, Suriye Hükümetinin veya başka btr devletin ya da devlet dışı oluşumun kontrolü altonda olup olmadığina bakalmaksızın, Suriye vatandaşlarının Surtye'nin herhangi bir bölgesine zorla geri gönderilmelertne ilişkin değerlendirmesini teyt etmiştir.

BM Genel Sekreteri'nin Suriye'dekd çatışmanın tüm uarafları tarafından insani kararlarının uygulanmasına ilişkin 22 Nisan 2021 tarihli raporundan: Suriye Arap Cumhurtyeti geneltndekd siviller silahlı çatişma ve şiddetin doğrudan ve dolaylısonuçlarından zarar görmeye devam etmiştir. Gözlemlenen vakalar ve çok sayrda olay lle pazarlarda ve yerleştm alanlarında öldürülen ve yaralanan sivillere bakaldığında çatişmanın tarqflarmın sivilleri savaşçılardan ve sivil nesneleri askeri hedeflerden ayırt etme, ayrım gözetmeyen saldırlardan kaçınma, saldırıda orantılılığa riayet etme ve askert operasyonların yürütülmesinde sivilleri ve sivil nesneleri korumak için sürekli özen gösterme gibi uluslararası insant hukukun temel Ükelerine saygı göstermedikleri anlaşımaktadır. Çatışmanın targfları, kontrolleri altındaki bölgelerde bireyleri keyfi olarak alıkoymaya devam etmiştir. BMMYK, Hükümetin kontrolü altındakd bölgelerde, doğal nedenlerle gözaltında ölduğü iddla edilen tutuklu vakalarmı belgelemeye devam etmiştir. Bu tür btrçok vakada kişilerin zorla kaybetmeye maruz kaldıkdarı ve Hükümet tarafindan gözaltımda tutuldukdarının ölümler kabul edllene kadar bilinmediğt görülmektedir.
1..•

23. AtHM; Suriye'ye stntr dışı edilmesine karar verilen başvurucularla ilgili ihlal sonucuna ulaştığı kararında, uluslararası organlar tarafindan hazırlanan ve günlük ateşkes ihlallerini ve ülke genelindeki çatışmaları açık şekilde ortaya koyan, güvenilir ve ayrıntılıraporlarda silahlı çatışmalarım terörist grupları (DAEŞ ve Tahrir el-Şam dâhil) ve diğer devlet dışı aktörlerin ayrım gözetmeyen saldürılarının ülkede buluman sivil nüfus üzerindeki yıkıcı etkisinin, ayrıca genç erkeklerin keyfi olarak gözaltına alımması ve zorla kaybedilmesi uygulamalarının devam ettiğinin bildirildiğini belirtmiştir (M.D. ve diğerleri/Rusya Federasyomu, § 106). AlHM'e göre incelenen materyaller işığında istikrarsız güvenlik durumu nedeniyle mültecilerin hâlihazırda ve en azından yakın gelecekte Suriye'ye zorla geri gönderilmeleri mümkün görünmemektedir (M.D. ve diğerleri/Rusya Federasyonu, § 109).
24. AlHM, bu kez Türkiye'ye karşı verdiği başka bir kararında başvurucunun 2018yılında Suriye'ye gönderilmesini Sözleşme'nin 3. maddesine aykını bulmuştur. AlHM'e göre Birleşmiş Milletler organları tarafindan o dönemde yayımlanan ve başvuranın geri gönderildiği anı da kapsayan bilgiler, devam eden çatışmalar ve sivillerin maruz kaldığışiddet ve keyfi gözaitilar dikkate alındığında Suriyelilerin ülkelerine zorla geri gönderilmelerinin tavsiye edilmediğini açıkça ortaya koymaktadır (Akkad/Türkiye, B. No:1557/19, 21/6/2022, § 72).

4. İlgili Diğer Bilgiler 
25. Göç Idaresi Genel Müdtirlüğü resmî internet sayfasında "Geçlel Korumamız Altındakd Suriyeliler"başlığıaltındaşu açıklamalardabulunmuştur (https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamtz-altindaki-suriyeliler):
"2011 ylının Mart ayında, iç karışıklıkdarın başlamasından bu yana, günden güne artan sayıda Suriye Árap Cumhuriyeti (Surtye) vatandaşı Türkiye 'ye uluslararası koruma bulmak amacıyla gelmektedtr. Ölkemiz bu kiştlere 'geçtci koruma' sağlamaktadır.

Surtye'deki insan hakdarı ihlallerinde 2012 ve sonrasında ortaya çikan hizlı artış, tnsani yardım thtiyaçlarında dramatik artişları da beraberinde getirmiştir. lç karışıklıdarın başlamasından bu yana, Surtye lle güçlu tarihi, kültürel ve komşuluk bağları olan Türkiye Cumhuriyeti bu durumdan etkilenen Surtye vatandaşları için 'açık kapı' polttikası tzlemtşttr.
Türkiye bu tnsani krtz neticesinde oluşan gōç dalgaları sebebiyle 10 şehirde kurulan 26geçici barınma merkezinde 256.971 Suriyeli yabancıya ev sahipliği yapmıştır. Surlye Arap Cumhuriyeti'nde barış ve güven ortamımın sağlanamaması sebebiyle geçlci koruma altındaki Suriyelilerin ülkemizde kalış süreleri uzamış bu durumda sosyal uyumun sağlanmasını gerekli kalmıştır. Bu gerekdillik neticesinde de tnsanların geçici barınma merkezlert dişında hayatlarıu idame ettirmelert desteklenmiş olup 16 Eylüll 2020 tarihi itibartyle 5 ilde 7 geçici barınma merkezinde 59.877 geçici koruma kapsamındaki Suriyeliler barındırılmaktadır, Bunun dişında, geçici barınma merkezleri dışında 3.559.041geçici koruma sahibi Suriyeli yaşamaktadır. Türkiye'deki Surtyelilertn çoğu Suriye-Türkiye sınırına yakn olan bölgelerden gelmektedir. Bu bölgeler aynı zamanda yoğun çatışmaların olduğu bölgelerdir.

a **•

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
26. Anayasa Mahkemesinin 4/10/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
27.Başvurucu, gelirinin bulunmadığı bildirerek adli yardım talebinde bulunmuştur.
28. Anayasa Mahkemesi tarafindan adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için gerekli şartlar Mehmet Şerf Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013, § 23) kararında, yabancıların adli yardım talepleri komusunda benimsenen ilkeler ise Nadali Agheli Kohne Shari (B. No:2014/12633, 9/9/2015, §§ 17, 18) kararında yer almaktadır. Anılan ilkelere göre adli yardım için gerekli şartlar mevcutsa karşılıklılık şartı gerçekleşmese bile yabancıın adji yardım talebi kabul edilmelidir.

29. Somut olayda yabancı başvurucumun herhangi bir gelirinin veya mal varlığının tespit edilemediği, dolayısıyla geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu dosya kapsamından anlaşıldığından açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne ve yargılama giderlerini ödemekten geçici olarak muaf tutulmasma karar verilmesi gerekir.
B. Kötä Muamele Yasağmm İhlal Edildiğine İlişkin İddta 
1. Başvurucunun İddlaları ve Bakanlık Görülşü
30. Başvurucu; ülkesinde iç savaş ve mezhep çatışmalarının sürdüğūnü, tüm dünya tarafından bilinen bu durum yüzünden üç buçuk milyon Suriyelinin Türkiye'de bulunduğunu,geçici koruma statüsüne sahip olduğunu, ülkesine gönderilmesi hâlinde yaşamının tehlikeye gireceğini, Suriye ordusu ya da muhalif gruplar tarafindan kötü muamele görebileceğini ileri sürmüştür.


31. Bakanlık görüşünde özetle başvurucu hakkında düzenlenen sınır dışı etme kararıve buma ilişkin iptal davası sürecinden bahsedilerek Anayasa Mahkemesinin daha Önce benzer olaylarda belirlediği kriterlerin dikkate alınması gerektiğinden söz edilmiştir.
2. Değerlendirme 
32. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucular tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, 8 16). Başvurucunun iddialarının Anayasa'nmn 17.maddesinin üçüncū fikrasında güvence altına alman kōtü muamele yasağı kapsamında olduğu değerlendirilīmiş ve inceleme bu yasak bağlamında yapılmıştır.

a.Kabul Edilebiifrlik Yönünden 
33. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan kötü ınuamele yasağmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
b. Esas Yönünden 
L. Genel Ílkeler 
34. Kötü ınuameleye uğrama riski bulunan tlkeye sınır dışt etme konusunda benimsenen genel ilkeler A.4. ve A.A. (aynı kararda bkz. §§ 54-72) kararinda yer almaktadır.Bu ilkeler kısaca şöyledir:
i. Anayasa'nın 17. maddesi, Anayasa'nın 5. maddesi ile Anayasa'nın temel bak ve hürriyetlerin yabancılar için milletlerarası hukuka uygun olarak kanunla sınırlanabileceğine ilişkin 16. maddesi ile birlikte yorumlandığında deviete,egemenlik yetkisi alanında olup gönderildikleri ülkede kötü muameleye maruz kałabilecek yabancıların maddi ve manevi varlıklarıa yönelik risklere karşıkorunmaları yönünde pozitif yükümlülük de yüklemektedir. Nitekim Anayasa'nın 17. maddesinde devlete getirilen kötü muamelede bulunmama (negatif)yükümlülüğünün herhangi bir istisnastna yer verilmemiş, Anayasa'nın temel hak ve özgüriüklerin savaş, seferberlik veya olağanüstü hâllerde kullanılmasıun durdurulmasıa imkân veren 15. maddesinde de maddi ve manevi varlığın bütünlüğüne dokumulamayacağı belirtilmiştir.

ii Anılan pozitif yükümltltık kapsamında stnır dışı edilecek kişiye ülkesinde karşılaşabileceği risklere karşı gerçek anlamda bir koruma sağlanabilmesi için bu kişiye smır dışı kararıa karşı etkili bir karşı çıkma imkânı tanınması gerekir. Aksi hâlde sınır dışı edildiğinde kötü muameleye maruz kalma riski altında olduğunu iddia eden ve bu iddiasını delillendirme konusunda devlete göre daba kisıtlıimkânlara sahip olan yabancıya gerçek anlamda bir koruma sağlanabildiğinden bahsetmek mümkün olmayacaktır. Dolayısryla kötü muameleye karşı koruma pozitif yükümltlüğtınün -anılan yasağın koruduğu hakların doğası gereği-hakkında sınır dışı kararı verilen bir yabancıya iddiaları araştırtma ve bu kararı adil bir şekilde inceletme imkânı sağlayan usul güvencelerini de içerdiği kuşkusuzdur. Bu çerçevede sinır dışi etme işlemi sonucunda yabancımn gönderileceği tlkede kötü muamele yasağımın ihlal edileceğine ilişkin iddianın savumulabilir (araştırılabilir/tartışılabilir 

/araştırmaya değer/makul şüphe uyandıran) ve belirli bir ciddilik seviyesinde olmasıve ayrıca varsa sözü edilen iddiayı destekleyen bilgi ve belgelerin sunulmasıdurumunda idari ve yargısal makamlar tarafindan söz konusu flkede gerçek bir ihlal riskinin bulunup bulunmadığı ayrmtılı şekilde araştırılmalıdır. Anılan usul güvencelerinin bir gereği olarak idari makamlar tarafindan alınan sınır dışıkararlarının bağımsız bir yargı organı tarafindan denetlenmesi, bu denetim süresince sinır dışı kararlarının icra edilmemesi ve yargılama stirecine tarafların etkili katılımının sağlanması gerekir.

jii. Sınr dışı etme kararının uygulanması hâlinde kōtü muamele yasağının ihlal edilebileceğine karar verilebilmesi için geri gönderilen ülkedeki riskin varlığımn bir olasılığın ötesinde gerçek bir risk seviyesinde olduğu ispatlanmaldır. Bu konudaki ispat külfeti iddiamın niteliğine göre kamu makamlarına ve/veya başvurucuya ait olabilir.

iv. Gerçek riskin varlığına ilişkin maddi olguların bulunup bulunmadığıaraştırıhrken kural olarak sınır dışı kararmı verildiği tarihteki şartlar dikkate alınmalıdır. Ancak yapilacak değerlendirmenin sonucunu doğrudan etkileyecek önemli gelişmeler ohması hâlinde yeni durum da gözönünde tutulmalıdır.
v. Sınır dışı etme kararıyla ilgili bireysel başvurularda Anayasa Mahkemesinin öncelikli rolü, geri gönderilen ülkede kötü muamele riskinin varlığma ilişkin savunulabilir bir iddianın bulunduğu durumlarda idari ve yargısal makamlar tarafindan anılan yasak kapsamındaki usul güvencelerinin sağlanıp sağlanmadığınıdenetlemekten ibarettir. Anayasa Mahkemesi, usul güvencelerinin sağlanmadığınıdeğerlendirdiğinde ikincillik ilkesi gereği kural olarak yeniden yargılama yapılmasıamacryla ihlal kararı verir. Usul güvencelerinin sağlandığı durumlarda ise geri gönderilen ülkede gerçek bir kötü muamele riskinin bulunup bulunmadığı ayrıca değerlendirilir. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi, somut olayın özel şartlarıaltında gerekli gördüğü hâllerde geri gönderilen ülkede gerçek bir kötü muamele riski bulunup bulunmadığını istisnai olarak ilk elden kendisi de inceleyebilir. Böyle bir durumda Anayasa Mahkemesi, sınır dışı işleminin gerçekleşmesi hâlinde kötümuamele yasağmın maddi boyutumun ihlal edilip edilmeyeceğine ilişkin bir değerlendirme yapabilir.

l. İlkelerin Olaya Uygulanmasi 
35. Başvurucu, ülkesinin genel durumundan bahsederek kötü muameleye maruz kalma riskinin olduğu Suriye'ye geri gönderilecek olmaktan yakınmıştır. Başvurucu hakkında tesis edilen sınr dışı etme işlemine bakıldığında gerçekten de başvurucunun menşe ülkesine gönderilebileceği karar altına alınmıştır.

36. Somut olayda öncelikle geri gönderilen ülkede kötü muamele riskinin varlığına ilişkin savunulabilir bir iddia olup olmadığı, olması hâlinde idari ve yargısal makamlar tarafindan kötüı muamele yasağı kapsamındaki usul güvencelerinin sağlanıp sağlanmadığıincelenecektir,
37. Açık kaynaktaki resmî bilgilere göre 2011 yılı Mart ayından beri kitlesel hâlde Türkiye'ye gelen Suriyelilere uluslararası koruma ve insani yardım sağlanmıştır, sağlanmaya da devam edilmektedir. Bu kapsamda şimdiye kadar üç buçuk milyonun üzerinde kişiye 

geçici koruma statüsū veriłmiştir (bkz. § 25). 6458 sayılı Kanun'un 91. ile Geçici Koruma Yönetmeliğinin 7. maddelerine göre ülkesinden aynılmaya zorlanmış ve ayrıldığı ülkeye geri dönemeyen yabancılar geçici korumadan faydalanmaktadır. Bu statüyle Türkiye'de bulunduğunu belirten başvurucunun sunduğu geçici koruma kimlik belgesine göre 2015yılında bunun için başvuru yaptığı görülmüştür.

38. Geçici koruma statüsü verilmesinden anlaşılacağı üzere başvurucunun da milyonlarca Suriyeli gibi Olkesinden ayrılmak zorunda kaldığı ve ülkesine geri dönemediği kamu makamlarınca kabul edilmiştir. Dolayısıyla en azıdan bu statinün tanındığı an itibariyla başvurucunun ülkesine dönemeyeceği, başka bir anlatımla tilkesinde kötümuameleye maruz kalabileceği öngörülmüştür. Öte yandan Idare Mahkemesinin 28/2/2020tarihli kesin kararıyla sınır dışı etme kararı icra edilebilir hâle gelmiştir. Geçici koruma verilmesinin üzerinden uzunca bir zaman geçmesi nedeniyle tanınan bu statüyle yanında değerlendirme yapmaya elverişli diğer veriler de menşe ülkedeki riskin belirlenmesinde dikkate alımacaktir.

39. Suriye'nin güncel durumuna bakıldığında başvurucunun iddialarmm AtHM'in uluslararası kuruluşların raporlarımı da dayanarak verdiği kararlarla desteklendiği görülmektedir (bkz § 22). Bu rapor ve kararlarda simr dişi etme kararıun icra edilebilir olduğu 2o2o'de rejim gūçleri ile çeşitli silahlı gruplar arasında çatişmaların devam ettiği,ülkenin genelide iç karışıklık ve istikrarsızltk olduğu, muhalif olduğu varsayılanlar da dâhil olmak üzere geri dönenlerin kamusal güçler tarafindan kötü muamele biçimlerine maruz bırakıldığı değerlendirilmiştir, Bunun yanında 202i yılında da iç çatışmaların ve ayrım gözetmeyen insan hakları ihlallerinin ülke genelinde yaşanmaya devam ettiği, Suriyelilerin Ölkenin herhangi bir yerine zorla geri gönderilmesinin yakın gelecekte dahi bu kişiler için sorun doğuracağı kabul edilmiştir. AfíM silahlı grupların neden olduğu iç çatışma ortammın yıkıcı etkisinin ülkenin her yerindeki sivil nüfus üzerinde varlığını sürdürdüğünüsõylemektedir (M.D. ve diğerleri/Rusya Federasyonu, §§ 106, 109).
40. Yukarıda değinilen uluslararası kuruluşların raporlari, AtHM kararları ve başvurucuya geçici koruma sağlanması gibi olgular ışığmda başvurucumun iddialarının savunulabilir ve araştırmaya değer olduğu anlaşılmıştür. Bu aşamadan sonra idari ve yargısal makamların gerçek bir kötü muamele riskiyle karşı karşıya kalacağı anlaşılan başvurucuyla ilgili olarak sergiledikleri tutum incelenmelidir.

41. Başvurucu, geçici korumadan faydalandırıłmıştır ve yaklaşık sekiz yıldır Türkiye'de bulunmaktadır. Bu durumda sınır dışı etme işlemi tesis edilirken menşe ülkenin genel durumurun sebep olduğu riskin günceliğini yitirdiğinin tespit edilmesi yahut başvurucu özelinde ülkesine geri gönderilmesinin kötül muamele riskine sebep olmayacağımn somut veri ve değerlendirmelerle kamu makamlarınca ortaya konuiması beklenmelidir.
42. Öncelikle belirtilmelidir ki geçici koruma sağlanmasına neden olan riskin ortadan kalkması nedeniyle bu statünün kamu makamlarınca iptal edildiğine yönelik bir bilgi dosyada bulunmamaktadır. Başvuru konusu olayda sımır dışı etme kararımı veren idari makamlar başvurucunun geri gönderme yasağı kapsamındaki kişilerden olmadığınıdeğerlendirmiş, Idare Mahkemesi de bu değerlendirmeye gerekçesinde yer vermiştir (bkz §11). Ne var ki nasıl bir araştırma yapıldığı veya hangi verilerden hareketle bu sonuca varıldığısınır dışı etme kararından anlaşılamamıştir. Bununla birlikte Idare Mahkemesi de kamu makamlarımın ulaştığı bu sonucu neden kararına dayanak aldığıı, hangi bilgi ve belgeleri gözettiğini gerekçesinde ortaya koymamıştır.


4. Sonuç olarak somut olayda, Suriye'nin genelinde şiddet hareketlerinin hâkim olduğuma ve yaygın inşan hakları ihlalleri yaşandığına ilişkin savunulabilir bir iddia ileri sürülmüştür. İdare Mahkemesinin Suriye'de güvenli bölgelerin oluşturulduğu ve geri gönderme yasağı bağlamında başvurucunun ülkesine gönderilmesinde sorun olmadığıdeğerlendirmesi herhangi bir rapor veya belgeye dayanmayan, kaynağı belirsiz tespitler olarak gözükmektedir, Başvurucunum Suriye'ye smır dışı edilmesinin geri gönderme yasağıkapsamında gerçek bir risk oluşturduğu idari ve yargısal makamlar tarafindan gözardıedilmiştir.

44. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nı 17. maddesinde güvence altına alınan kötu muamele yasağımn ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir 
3. Giderim Yönünden 
45.Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini talep etmiştir.
46. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır. Mehnet Doğan ([GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018) kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağıhususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararmı yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamı anlamma geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019).

47. Bireysel başvuru kapsamımda bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alumması gerekmektedir (Mehmer Doğan, §§ 55,57).

48. Incelenen başvuruda, başvurucunun ülkesine sımr dışı edjlmesine karar verilmesi nedeniyle kötü muamele yasağıın ihlal edildiği sonucuma ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır.

49. Bu durumda kōtü muamele yasağının ihlalinin sonuçlarmnın ortadan kaldırılmasıiçin yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yaplacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yaptlması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yenl bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargtlama yapılmak üzere mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
50. 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Kötü muamele yasağının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBILIR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 17. maddesinin tiçüncü fikrasında güvence altına alman kötümuamele yasağıin IHLAL EDILDIĞINE,
D. Kararın bir Örneğinin kötü muamele yasağı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapimak üzere İstanbul I. Idare Mahkemesine (E.2019/2830, K.2020/579) GÖNDERILMESINE,
E. 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
F. Ödemenin kararm tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapilmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen stre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Başvurucu hakkında İstanbul Valiliği tarafindan tesis edilen 23/10/2019 tarihli sınır dışı etme kararıyla ilgili yargılama sonuçlanmcaya kadar başvurucumun SINIR DIŞI EDILMEMESINE,
H. Kararın bir Örneğinin İçişleri Bakanlığı Göç Idaresi Genel Müdürlüğüne GÖNDERILMESİNE,
1.Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE4/10/2023tarihinde OYBÎRLIĞtYLE karar verildi,