Taşkın ve Rüsubat Kontrolü Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2019-05-03

3 Mayıs 2019 CUMA
Resmî Gazete
Sayı : 30763
YÖNETMELİK
Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünden:
TAŞKIN VE RÜSUBAT KONTROLÜ YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar
Amaç
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, taşkın ve rüsubat kontrolü maksadıyla tasarlanan mühendislik yapıları
ile akarsular üzerindeki köprü ve menfez gibi sanat yapılarının temel
hidrolik tasarım kriterlerinin, akarsu yatakları
ve mücavirlerinde yapılacak düzenlemeler ile diğer çalışmalar için gerekli
izin ve onay işlemlerinin, akarsu yataklarına ve taşkın kontrol tesislerine
yapılan müdahaleler ve alınacak önlemler ile ıslah öncesi yer teslimi
konularının belirlenmesidir.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) Bu Yönetmelik; akarsular üzerinde
taşkın ve rüsubat kontrolü amacıyla tasarlanacak
sel kapanı, bağlama, akarsu ıslahları ile akarsular üzerinde tasarlanacak
köprü ve menfez gibi sanat yapılarının yanı sıra akarsu yatakları ve
mücavirlerinde yapılacak düzenlemeler ile diğer çalışmaları kapsar.
(2) Aşağıda belirtilen hususlar bu Yönetmeliğin
kapsamı dışındadır:
a) Baraj ve göletler,
b) Yukarı havza yamaç arazilerinde yapılması
gereken ağaçlandırma, teraslama ile yamaç arazi ıslahı kapsamında üç metreden
daha düşük yükseklikteki sel dereciği, sel yarıntısı ve sel derelerindeki
oyuntu ıslahı ve benzeri toprak muhafaza çalışmaları,
c) Denize mansaplanan
akarsuların çıkış ağzında rüsubat birikiminin
önlenmesi ve benzeri maksatlar ile teşkil edilen denize çıkış yapılarının
hidrolik tasarımları,
ç) Yol yapım ve bakım çalışmaları sırasında yolun
ve yol dolgusunun korunması amacı ile alınması gereken yüzeysel drenaj
tedbirleri.
Dayanak
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmelik; 18/12/1953
tarihli ve 6200 sayılı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünce Yürütülen
Hizmetler Hakkında Kanunun 55 inci maddesi ile 15/7/2018 tarihli ve 4
numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer
Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin
121 inci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
ve kısaltmalar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Akarsu: Bir havzanın tabii olarak drenajını
sağlayan dere, çay, ırmak oluşumlarının genel adını,
b) Akarsu ıslahları: Akarsulardaki tersip bendi, ıslah sekisi, taban kuşağı, mahmuz, brit, şüt, duvar, sedde, taş tahkimat, rip-rap,
gabyon şilte, pere kaplama, prefabrik kaplama,
endüstriyel kaplama ve endüstriyel donatı ile canlı iksa
ve benzeri yapı ve tedbirler veya kombinasyonlarıyla yatak plan profil ve enkesit
düzenlemelerinin yapılması veya tabii yatakta onarıcı ve koruyucu
tedbirlerin bütününü,
c) Bağlama: Bir açık kanal veya akarsu üzerinde, su
akımını ayarlayarak suyun bir kısmını veya tamamını iletim hattına
yönlendiren, sürüntü maddesi ile yüzen cisimlerin
hareketlerini düzenleyen, regülatör olarak da
adlandırılan yapıları,
ç) Baz akım: Yatak içerisinde her daim akan minimum
su miktarını,
d) Brit: Sediment hareketi olmayan ya da sediment
hareketinin problem oluşturacak düzeyde olmadığı, ancak oyulma problemleri
olan tabii ve suni mecralarda eğimi düşürerek oyulmaları önlemek, yatak
tabanını korumak için yapılan kaplama, taş, kaya tesisler ve kıyı
duvarlarının korunması amacıyla inşa edilen alçak enine yapıları,
e) Debi: Bir akarsuyun herhangi bir enkesitinden birim zamanda geçen suyun hacmini,
f) Deniz dalga etkisi: Akarsuların denize mansaplandığı yerlerde, deniz dalgalarının akarsu
yatağındaki eğime bağlı olarak yatak içinde belirli mesafede, akarsudaki su
hızına engel teşkil edecek ve suyun kabarmasına sebep olacak şekilde tesir
göstermesini,
g) Denize çıkış yapısı: Akarsuyun deniz ile
birleştiği yerde, deniz içerisinde, mansap şartının düzenlenmesi, denize
birleştiği yerde rüsubat birikiminin önlenmesi ve
benzeri maksatlar ile teşkil edilen yapıları,
ğ) Derivasyon: Kuruda çalışma için bir akarsu
yatağının, tünel, kanal ve benzeri yapı ve usuller ile inşaat süresince
geçici olarak değiştirilmesini,
h) Dipsavak: Sel kapanı rezervuarında toplanan suları
dengeleyerek ölçülü miktarda mansaba aktaran ve akarsu tabanına yakın bir
seviyede teşkil edilen yapıyı,
ı) Dolusavak:
Sel kapanlarında yapı ile kontrol edilmesi planlanan taşkın debisinin
üzerindeki akımlarda, gövde arkasında toplanan suyun gövde üzerinden
aşmasını önlemek amacıyla söz konusu fazla suları gövdeye zarar vermeden
mansabındaki akarsu yatağına emniyetle aktarılmasını sağlayan yapıları;
ıslah sekisi, tersip bendi ve bağlamalarda ise
suların yamaçlara zarar vermeden yapı gövdesi üzerinden emniyetli bir
şekilde aktığı kesimi,
i) DSİ: Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünü,
j) Frekans analizi: Hidrolojik olaylarla ilgili
geçmiş kayıtların geleceğe yönelik olasılıklar açısından yorumlanmasını,
k) Geçirgen tersip bendi:
Diğer tersip bentlerinden farklı olarak,
istenilen çapta rüsubatın yapı rezervuarında
tutulmasına veya istenilen çapta rüsubatın
mansaba geçişine imkan sağlayan, feyezanlar
sonrasında düzenli olarak temizlenmesi gereken enine yapıları,
l) Hava payı (Hp): Sel
kapanlarındaki hava payı hariç olmak üzere, dere ıslahı ile köprü ve menfezlerin
projelendirilmesinde, proje debisine karşılık gelen su yüksekliği üzerinde
öngörülemeyen durumlar için güvenlik amacıyla, projenin özelliğine göre
belirlenen ilave yüksekliği,
m) Islah sekisi: Akarsularda
taban eğiminin düşürülerek suyun hızının, dolayısıyla sürükleme gücünün azaltılması
suretiyle mecralardaki oyuntuları önlemek için dere eksenine dik olarak
inşa edilen, sel derelerinde tabanın korunması, göçüntülü
ve heyelanlı kıyıların ve yamaç eteklerinin desteklenmesi, sediment taşınımının azaltılması
ya da taşınan fazla sedimentin uygun yerlerde
depolanması amacıyla yapılan tek ya da bir dizi yapıyı,
n) İşletme ve bakım yolu: Tabii ve ıslahlı
akarsularda, şev üstünden veya taşkın kontrol tesisinden itibaren tek veya
her iki sahilde devamlılığı olan ve en az altı metre genişliğinde
bırakılması gereken yolu,
o) Kılavuz kanal: Devamlı akışı olan akarsuların
ihtiyaç duyulan kısımlarında, taşkın kontrol tesisinin kapasitesinde bir
kayba sebep olmayacak şekilde en az baz akımı
geçirecek kapasitede yapılan kanalı,
ö) Köprü: Akarsu yatakları üzerinde geçişi sağlamak
üzere inşa edilen; gözlerinden herhangi birinin mesnet eksenleri arasındaki
açıklığı, köprü ekseni boyunca on metre ve daha büyük olan yapıları (Kemer
köprülerde açıklık ölçüsü için kemer sathının en alçak seviyesindeki dik
serbest açıklık esas alınır),
p) Kret: Baraj, gölet ve
sel kapanlarının tepe noktası veya savak, dolusavak
gibi yapılar üzerinden suyun aktığı noktayı,
r) Menfez: Bir dolgu altından, basınçlı veya hava basıncı
altında su geçirmeye yarayan geçiş yapısı olup bir metreden on metre
açıklığa kadar olan (On metre hariç), genel olarak kuru dere yatakları
üzerinde yapılan sanat yapılarını,
s) Meskun mahal: İl, ilçe,
kasaba, köy, mezra gibi insanların sürekli veya geçici olarak bulundukları;
yol, su, elektrik, ulaşım, kanalizasyon, çevre aydınlatması gibi kamu
hizmetlerinden istifade ettikleri toplu hayat alanları ve bu alanların
bitiminden itibaren beş yüz metre mesafedeki alanları,
ş) Muhtemel maksimum feyezan: En büyük yağış ve
maksimum yüzey akışı oluşturacak bütün faktörlerin bir araya gelmesiyle
oluşabilecek en büyük taşkını,
t) Mücavir alan: İmar mevzuatı bakımından
belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altına verilmiş olan alanları,
u) Oyulma derinliği: Hidrolik sebeplerle akarsu
yatağında meydana gelen taban oyulmasının derinliğini,
ü) Pürüzlülük katsayısı: Bir mecra veya yatak
içindeki akımın ortalama hızını hesaplamak için su akımındaki enerji
kayıplarına sebep olan temas yüzeyinin pürüzlülüğünü ifade eden katsayıyı,
v) Rekreasyon alanları: Şehrin açık ve yeşil alan
ihtiyacı başta olmak üzere, şehir içinde ve çevresinde günü birlik
kullanıma yönelik ve imar planı kararı ile belirlenmiş; eğlence, dinlenme,
piknik ihtiyaçlarının karşılanabileceği kullanımlar ile her tür sportif
faaliyetlerin yer alabileceği alanları,
y) Sedde: Taşkın sularına
karşı koruyucu tedbir maksadı ile bir akarsu boyunca inşa edilmiş olan suni
dolguyu,
z) Sediment (rüsubat):
Oluştuğu yerden çökeldiği yere kadar suda asılı halde veya tabanda sürüntü maddesi olarak su tarafından taşınan katı
maddeleri,
aa) Sel: Şiddetli yağışların ardından yan derelerden
ani olarak gelen ve fazla miktarda sediment
taşıyan su kitlesini,
bb) Sel kapanı: Taşkın sularını rezervuarda geçici
olarak depolayarak, belirli bir zamanda oluşan taşkın akımını daha uzun bir
zamana yayarak öteleyen ve bu sayede mansaptaki emniyetli yatak kapasitesi
kadar çıkış debisi sağlayan alçak barajları,
cc) Taban kuşağı: Tabii akarsu
yatakları içinde malzeme hareketinin durmadığı ve mansaba intikalinin devam
ettiği durumlarda, akarsularda belirli bir denge eğimi oluşturarak hareket
eden malzemeyi durdurmak, önceki yıllarda birikmiş sedimentin
oyularak mansaba taşınmasını önlemek ve bu sedimenti
yerinde tutarak kıyı oyulmaları ve yatak kesitlerinde oyulmaları önleyip,
geniş yataklarda düzenli bir akım sağlamak amacıyla inşa edilen enine
yapıları,
çç) Talveg: Akarsu yatağının en alçak kısmını takip
eden, genel olarak yatağın en derin kısmını izleyen çizgiyi,
dd) Taşkın: Bir akarsuyun muhtelif sebeplerle
yatağından taşarak çevresindeki arazilere, yerleşim yerlerine, alt yapı
tesislerine ve canlılara zarar vermek sureti ile tesir bölgesinde normal sosyo-ekonomik faaliyeti kesintiye uğratacak ölçüde bir
akış büyüklüğü oluşturmasını,
ee) Taşkın kontrol tesisi: Akarsuların geçtiği
güzergahın özelliğine göre, hidrolik kriterler dahilinde
farklı taşkın tekerrür debilerinde taşkın kontrolü sağlayan yapıları,
ff) Taşkın tehlike haritası: Farklı taşkın tekerrür
debilerindeki su hızı ve su yüksekliği kullanılarak yapılan ve taşkın
alanındaki tehlikeyi gösteren haritaları,
gg) Taşkın risk haritası: İlgili debiye göre taşkının
olumsuz etkilerinin, taşkından etkilenmesi muhtemel nüfusun, ekonomik
faaliyetin/faaliyetlerin cinsinin, kirliliğe sebep olabilecek tesislerin ve
etkilenmesi muhtemel korunan alanların gösterildiği haritayı,
ğğ) Taşkın yönetim planı: Taşkın tehlike ve taşkın
risk haritalarına dayanan, taşkın riski altında olan alanlarda riskin
yönetilmesi için uygun hedefleri ve bu hedeflere ulaşılması için alınması
gereken önlemleri içeren planları,
hh) Tersip bendi: Fazla
miktarda sediment taşıyan ve bundan dolayı
mansapta çeşitli problemlere sebep olan akarsularda, yağış havzasından
kaynaklanan sedimentin mansaba taşınmadan mecrada
depolanması maksadıyla akarsu yataklarında inşa edilen enine yapıları,
ıı) Yatak düzenlemesi: Mahmuz, brit,
şüt, duvar, sedde, taş
tahkimat, rip-rap, gabyon
şilte, pere kaplama, prefabrik kaplama, endüstriyel kaplama ve endüstriyel
donatı ile canlı iksa ve benzeri yapı ve
tedbirler veya kombinasyonlarıyla yatak plan profil
ve enkesit düzenlemelerinin yapılması veya tabii
yatakta onarıcı ve koruyucu tedbirlerin alınmasını,
ifade eder.
(2) Bu Yönetmelikte geçen diğer ifade ve
kısaltmalar ilgili mevzuattaki anlam ve kapsama sahiptir.
İKİNCİ BÖLÜM
Islah, Taşkın ve Rüsubat
Kontrol Yapılarında Proje Debisi Hesap ve Seçim Kriterleri, Temel Hidrolik
Tasarım Kriterleri ile Akarsu Yataklarında Islah
Kesitinin Boyutlandırılması
Proje
debisinin hesaplanması
MADDE 5 – (1) Proje debisi, ıslahı yapılacak akarsu üzerinde
yeterli veri sağlayabilecek bir akım gözlem istasyonu var ise frekans
analizi usulü ile hesaplanır, akarsu üzerinde yeterli veri sağlayabilecek
bir akım gözlem istasyonu yok ise sentetik yöntemler ile hesaplanır.
(2) Proje debisi hesaplanırken, havzadan gelen
akımlara ilave olarak akarsu yatağına yapılan deşarjlar da dikkate alınır.
Akarsu
yataklarında ıslah kesitinin boyutlandırılması
MADDE 6 – (1) Proje debisi elde edildikten sonra, akarsu en
kesitleri ve yatak karakteristikleri belirlenerek, tasarım debisini
emniyetle geçirebilecek ıslah kesiti ile köprü ve menfez gibi geçiş
yapılarının boyutları belirlenir. Hidrolik boyutlandırmada akarsu
yatağındaki pürüzlülük katsayısı, sediment yükü
ve taşınımı, su hızlarının tesiri ile oluşan
oyulma derinliği, deniz dalga etkisi, akarsu yatağının boyuna eğimi,
arazinin topoğrafyası, taşkın kontrolü sağlanacak
yerin niteliği, geçmiş taşkınların oluşturduğu su izleri göz önünde
bulundurulur.
(2) Tabii veya ıslahlı akarsularda gerektiğinde makinalı çalışmalara imkan
sağlayabilecek şekilde akarsuyun tek veya her iki sahilinde sürekliliği
olan, asgari altı metre genişliğinde bir işletme ve bakım yolu ayrıca
düzenlenir.
Sel
kapanlarında dolusavak proje debisinin seçimi
MADDE 7 – (1) Yüksekliği talvegden itibaren yirmi beş metre
ve daha yüksek olan sel kapanlarında;
a) Dolgu sel kapanlarında dolusavak
boyutları, muhtemel maksimum feyezanın debisi ile taşkın ötelemesi yapılarak
tespit edilir.
b) Beton sel kapanlarında (Silindirle sıkıştırılmış
beton sel kapanları dahil), dolusavak
kapasitesi bin yıl tekerrürlü feyezan debisine göre seçilir. Ayrıca, on bin
yıl tekerrürlü feyezan debisine göre rezervuarda taşkın ötelemesi yapılır,
mansap şartlarının uygun olması ve yapının emniyetini tehdit etmemesi
durumunda kret üzerinden suyun aşmasına müsaade
edilebilir. Mansap şartlarının uygun olmaması ve yapının emniyetini tehdit
etmesi durumunda, ötelenmiş on bin yıl tekerrürlü feyezan debisine göre dolusavak boyutlandırılır.
(2) Yüksekliği talvegden itibaren yirmi beş
metreden küçük olan sel kapanlarında dolusavak
hesap debisinin seçimi; depolama hacmine ve yıkılmaları halinde mansabında
etkilenecek yerleşim alanı olmasına ve/veya büyük maddi zararlar meydana
gelmesi durumlarına göre belirlenir. Buna göre;
a) Depolama hacmi bir milyon metreküpten küçük olan
dolgu sel kapanlarında, mansabında yerleşim alanı yok veya büyük maddi
zarar beklenmiyor ise beş yüz yıl tekerrürlü, mansabında yerleşim alanı var
veya büyük maddi zarar bekleniyor ise bin yıl tekerrürlü feyezan debisi
seçilir.
b) Depolama hacmi bir-beş milyon metreküp arasında
olan dolgu sel kapanlarında, mansabında yerleşim alanı yok veya büyük maddi
zarar beklenmiyor ise bin yıl tekerrürlü, mansabında yerleşim alanı var
veya büyük maddi zarar bekleniyor ise on bin yıl tekerrürlü feyezan debisi
seçilir.
c) Depolama hacmi beş milyon metreküpten büyük olan
dolgu sel kapanlarında, mansabında yerleşim alanı var veya büyük maddi
zarar bekleniyor ise muhtemel maksimum feyezanın debisi ile taşkın ötelemesi
yapılarak tespit edilir.
ç) Beton sel kapanlarında (Silindirle sıkıştırılmış
beton sel kapanları dahil) depolama hacmine
bakılmaksızın, beş yüz yıl tekerrürlü feyezan debisi seçilir.
Sel
kapanlarında dipsavak ve derivasyon proje
debisinin seçimi
MADDE 8 – (1) Depolama
hacmi; bir milyon metreküpten küçük olan sel kapanlarında, mansabında
yerleşim alanı yok veya büyük maddi zarar beklenmiyor ise beş yıl
tekerrürlü feyezan debisi (hava paylı) veya on yıl tekerrürlü feyezan
debisi (hava paysız), mansabında yerleşim alanı var veya büyük maddi zarar
bekleniyor ise on yıl tekerrürlü feyezan debisi (hava paylı), yirmi beş yıl
tekerrürlü feyezan debisi (hava paysız) değerinden büyük olanı seçilir.
(2) Depolama hacmi bir milyon
metreküpten büyük olan sel kapanlarında, mansabında yerleşim alanı yok veya
büyük maddi zarar beklenmiyor ise on yıl tekerrürlü feyezan debisi (hava
paylı) veya yirmi beş yıl tekerrürlü feyezan debisi (hava paysız),
mansabında yerleşim alanı var veya büyük maddi zarar bekleniyor ise yirmi beş
yıl tekerrürlü feyezan debisi (hava paylı) veya elli yıl tekerrürlü feyezan
debisi (hava paysız) değerinden büyük olanı seçilir.
(3) Sel kapanlarında derivasyon yapısının dipsavak olarak kullanılması, proje ekonomisi açısından
değerlendirildiğinde uygun çözüm olarak ortaya çıktığından derivasyon
yapısının kapasitesi, yukarıdaki fıkralarda tarif edildiği şekilde
belirlenirken inşaat sonrası dönemde aynı yapının dipsavak
olarak da kullanılacağı göz önünde bulundurulur ve mansap şartlarını
sağlayacak emniyetli yatak kapasitesine uygun şekilde tayin edilir.
Bağlamalar,
ıslah sekisi ve tersip bentlerinde dolusavak proje debisinin seçimi ile ıslah sekisi ve tersip bentlerinde temel hidrolik tasarım kriterleri
MADDE 9 – (1) Bağlamalarda dolusavak
boyutları yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine göre belirlenir.
(2) Yerleşim yerleri dışında inşa edilecek ıslah
sekisi ve tersip bentlerinin dolusavaklarının
boyutları elli yıl tekerrürlü taşkın debisine göre belirlenir.
(3) Yerleşim yerlerinde, yıkılmaları halinde can
kaybının olabileceği, devamlı ve yüksek sarfiyatların olduğu akarsularda
inşa edilecek ıslah sekisi ve tersip bentlerinin dolusavaklarının boyutları beş yüz yıl tekerrürlü
taşkın debisine göre belirlenir. Mansap tesisi giriş yapısı niteliğindeki
ıslah sekisi ve tersip bentlerinin dolusavakları, mansaptaki taşkın kontrol tesisi
kapasitesi ile uyumlu olacak şekilde boyutlandırılır.
(4) Debi ve yatak genişliğine göre dolusavak yüksekliği belirlenir. Dolusavak
yüksekliği azami ikibuçuk metre alınır ve dolusavak üst genişliği, yatak genişliğini geçmeyecek
şekilde seçilir.
(5) Geçirgen tersip
bentlerinin dolusavakları, geçirgenliği sağlayan
aralıkların dolma, tıkanma durumları da göz önünde bulundurularak diğer tersip bentleri ile aynı şekilde boyutlandırılır.
(6) Islah sekileri ve tersip
bentlerinde, yapının kanat duvarlarının üst kotu, derenin şev üstü kotundan
daha düşük seviyede olacak şekilde seçilir.
Yatak
düzenlemesi proje debisinin seçimi
MADDE 10
– (1) Islah ve taşkın kontrolü
amacıyla yatak düzenlemesi yapılırken meskun
mahallerde yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen su
yüksekliğine (h), hava payı (Hp) eklenerek
hesaplanan yükseklik, beş yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen
su yüksekliği ile karşılaştırılarak büyük olan değer alınır. Taşkından
etkilenecek nüfusun büyüklüğü ve muhtemel ekonomik kayıplar dikkate
alınarak, bin yıl tekerrürlü debi taşkın debisi olarak seçilebilir.
(2) Meskun mahaller
dışında yatak düzenlemesi yapılırken on yıl tekerrürlü taşkın debisine
karşılık gelen su yüksekliğine (h), hava payı (Hp)
eklenerek hesaplanan yükseklik, elli yıl tekerrürlü taşkın debisine
karşılık gelen su yüksekliği ile karşılaştırılarak büyük olan değer alınır.
(3) Rüsubat taşınımı yüksek olan akarsulardaki yatak
düzenlemelerinde hava payı belirlenirken, rüsubat
birikiminden kaynaklanan kapasite kayıpları da dikkate alınır.
(4) Akarsu ıslahlarının çevre ile uyumlu olarak
yapılması esas olup, uygun görülen yerlerde rekreasyon
alanları ile bütünleşik olarak yapılır. Devamlı akışı olan akarsuların
yerleşim yerlerinden geçen kısımlarında yapılacak olan ıslahlardaki kılavuz
kanal boyutlandırmasında, baz akıma karşılık gelen
debi esas alınır. Söz konusu boyutlandırmada seçilecek debi, akarsu akış
rejimi ve yatak özellikleri de dikkate alınarak artırılabilir.
Akarsular
üzerinde inşa edilecek köprülerin proje debisinin seçimi ve temel hidrolik
tasarım kriterleri
MADDE 11
– (1) Bir akarsu üzerinde inşa
edilecek köprü, taşkın sırasında gelecek olan suyu ve suyun beraberinde
getirdiği rüsubat ile yüzen cisimleri güvenli
geçirebilecek şekilde boyutlandırılır.
(2) Meskun mahaller
içinde, beş yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen su
yüksekliği, köprü hidrolik boyutlandırmasında esas alınır. Yatak içindeki sediment ve bitkilerin oluşturduğu hidrolik kapasite
kayıpları ile mevcut ıslah kesitinin boyutları da göz önünde bulundurularak
gerektiğinde ilave hava payı eklenerek hesaplanan toplam yükseklik (Hp), dere talveg kotu ile köprü kiriş alt kotu arasında
olması gereken düşey mesafe olarak alınır. Boyutlandırmada taşkından
etkilenecek nüfusun büyüklüğü ve muhtemel ekonomik kayıplar dikkate
alınarak, bin yıl tekerrürlü debi taşkın debisi de seçilebilir.
(3) Meskun mahaller
dışında, yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen su yüksekliğine
(h), asgari birbuçuk metre hava payı (Hp) eklenerek hesaplanan yükseklik dere talveg kotu ile
köprü kiriş alt kotu arasında olması gereken düşey mesafe olarak
hesaplanır.
(4) Akarsu yatağının akış yukarısında şev kayması
sebebiyle ağaçlar ve diğer kaba materyalin taşınarak köprü açıklığını
tıkama riski ya da rüsubat birikimiyle köprü
kesitinde kapasite kayıplarının olabileceği durumlarda hava payı daha büyük
tutulur.
(5) Köprü mümkün mertebe akarsuyun akışına dik
şekilde veya en az verevlikte olacak şekilde planlanır.
(6) Köprü yaklaşım dolguları, gerekli hallerde
oyulmaya karşı tahkimatla (rip rap, brit, duvar vb.) koruma altına alınır.
(7) Akarsu yatağında su hızına ve akarsu
yatağındaki malzemenin cinsine bağlı olarak oyulma derinliği hesap edilir
ve köprü ayaklarında bu oyulmaya karşı tahkimat yapılır. Köprü ayakları
civarında oluşacak su hızındaki artışlara ve zemin yapısına bağlı olarak
gerçekleşebilecek oyulma derinliğine uygun temel tipi, boyutu ve derinliği
belirlenerek, temel çevresinde oyulmayı önleyici tedbirler alınır.
(8) Köprü ayaklarının tip ve sayısı, akarsu
kesitini en az daraltacak şekilde seçilir. Köprü ayakları kısa kenarı akıma
dik olacak şekilde yerleştirilir. Köprü ayaklarının su akımına karşı olan
cephesi, sel yaran vazifesi görecek şekilde mümkün olduğunca yuvarlatılmış
ya da kama şeklinde tesis edilir.
(9) Tescilli tarihi köprülere ait koruma alanı
içerisinde yapılması planlanan ve bu Yönetmelik kapsamında tariflenen faaliyetler
için Karayolları Genel Müdürlüğünün görüşü ile ilgili Kültür Varlıklarını
Koruma Bölge Kurulundan onay alınır.
Menfezlerde
proje debisinin seçimi ve temel hidrolik tasarım kriterleri
MADDE 12
– (1) Menfezler mümkün olduğu
kadar akarsuların tabii yataklarının sahip olduğu eğimde ve eksende
yerleştirilir.
(2) Meskun mahaller
içerisinde menfez yapılırken yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık
gelen su yüksekliğine (h), hava payı (Hp)
eklenerek hesaplanan yükseklik, beş yüz yıl tekerrürlü taşkın debisine
karşılık gelen su yüksekliği ile karşılaştırılarak büyük olan değer alınır.
Taşkından etkilenecek nüfusun büyüklüğü ve muhtemel ekonomik kayıplar
dikkate alınarak, bin yıl tekerrürlü debi taşkın debisi olarak seçilebilir.
(3) Meskun mahaller
dışında menfez yapılırken on yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen
su yüksekliğine (h), hava payı (Hp) eklenerek
hesaplanan yükseklik, elli yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen su
yüksekliği ile karşılaştırılarak büyük olan değer alınır.
(4) Akarsularla taşınan rüsubatın,
menfezde kapasite kayıplarına sebebiyet vermesi durumu göz önünde bulundurularak
hava payı daha büyük tutulur.
(5) Menfezler; menfez önündeki su yüksekliği,
membada her iki sahildeki dolgu yüksekliğini geçmeyecek şekilde gerekli kabarma
hesapları da yapılarak projelendirilir.
Şantiye
sahalarında geçici olarak inşa edilen köprü ve menfezlerde proje debisinin
seçimi
MADDE 13
– (1) Yerleşim yerleri dışındaki
şantiye sahaları içerisinde, vatandaşların kullanımına kapalı olacak
şekilde projelendirilerek inşa edilecek geçici köprülerin ve geçici
menfezlerin, meskun mahal dışında belirli süreyle
ve belli bir amaca geçici olarak hizmet edecek olmaları ve amacın
gerçekleşmesinden sonra kaldırılacak olmaları sebebiyle on yıl tekerrürlü
taşkın debisine karşılık gelen su yüksekliğine hava payı (Hp) eklenmek suretiyle hesaplanan yükseklik ile elli
yıl tekerrürlü taşkın debisine karşılık gelen su yüksekliği kıyaslanarak
büyük olan yükseklik hidrolik tasarımda esas alınır.
(2) Hidrolik tasarım yapılırken geçici köprü ve
geçici menfezlerin önündeki su yüksekliği, membada her iki sahildeki sedde/yol/arazilerin dolgu yüksekliğini geçmeyecek
şekilde gerekli kabarma hesapları da yapılarak belirlenir ve buna göre
geçici köprü ve geçici menfezler projelendirilir.
(3) Yerleşim yerleri içerisinde geçici köprü ve
geçici menfez inşa edilemez.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Akarsu Yatakları Mücavirlerinde İmar Plan
Çalışmaları, Proje Debisi ve
Hidrolik Kesit Onayı, Akarsu Yataklarından Kum ve
Çakıl Alınması
Akarsu
yatakları mücavirlerinde imar plan çalışmaları
MADDE 14
– (1) İl, ilçe ve belde gibi büyük
ve orta ölçekteki planlı yerleşim yerleri ile mevzii planlara göre yapılan
küçük ölçekteki her türlü yerleşim birimlerine ait imar planlarının
düzenlenmesi esnasında, DSİ tarafından belirlenen taşkın sınırları ile
birlikte bildirilen diğer görüş ve öneriler dikkate alınır. DSİ, bu görüş
ve önerileri belirlerken yaşanan taşkınlar sonrasında hazırlanan
raporlardan, taşkın yayılım ve tehlike haritalarından ve taşkın yönetim
planlarından faydalanabilir.
(2) Bu madde kapsamında DSİ tarafından verilen
görüş ve önerilere uyulmaması halinde tüm hukuki sorumluluk, görüş ve
önerilere uymayan kurum veya kuruluşa aittir.
Proje
debisi ve hidrolik kesit onayı
MADDE 15
– (1) DSİ dışındaki diğer kurum ve
kuruluşlarca akarsular üzerinde inşa edilecek köprü, menfez, taşkın kontrol
tesisleri gibi yapıların proje debisi ile hidrolik kesit tahkikleri,
projeyi hazırlayan kurum ve kuruluşlarca hesaplandıktan sonra DSİ’nin görüşüne sunulur.
(2) DSİ tarafından hidrolik olarak tetkik edilerek
uygun görülen kesitlerde, DSİ’nin onayı
olmaksızın değişikliğe gidilemez.
(3) Akarsular üzerinde köprü, menfez, taşkın ve rüsubat kontrol tesislerinin inşaatı sırasında DSİ’nin önerdiği tedbirler dikkate alınır.
(4) Çeşitli kurum ve kuruluşlarca, akarsu yatakları
üzerinden, altından veya sınırından geçirilecek enerji nakil hattı, yol,
petrol-doğalgaz boru hattı, elektronik haberleşme altyapısı, içme suyu ve
kanalizasyon hatları ve benzeri değişik maksatlı yapılar inşa edilmeden
önce DSİ’den yazılı görüş alınır ve yapılar bu
görüş dikkate alınarak inşa edilir.
(5) Taşkın kontrol tesisleri projelendirilirken,
söz konusu tesislerin işlevini tam olarak yerine getirebilmesi için
dördüncü fıkrada belirtilen değişik maksatlı yapılardan mevcut veya projesi
kesinleşmiş olanlar dikkate alınır.
(6) Bu madde kapsamında DSİ tarafından verilen
görüş ve önerilere uyulmaması halinde tüm hukuki sorumluluk, görüş ve
önerilere uymayan kurum veya kuruluşa aittir.
Akarsu
yataklarından kum ve çakıl alınması
MADDE 16
– (1) Akarsu yatağı içinde veya
yatağa bitişik alanlarda yapılan kum, çakıl ve stabilize
malzeme ocağı işletme faaliyetleri, DSİ’nin
görüşleri doğrultusunda yapılır. DSİ görüşüne aykırı uygulamalarda
ocakların izinleri, iptal edilmesi talebiyle ilgili DSİ Bölge Müdürlüğünce
ruhsat veren İdarelere bildirilir.
(2) Akarsu yatağından alınacak malzeme yerleri,
köprü ve menfeze göre tercihen memba tarafında ve yedi yüz elli metreden
daha yakın mesafede olmayacak şekilde belirlenir. Malzemenin alınması,
akarsuyun akış rejimini ve akış doğrultusunu değiştirmeyecek şekilde olur.
Köprü ve menfez mansabından malzeme alınması durumunda malzeme alınan yerin
köprü ve menfeze olan mesafesi, yatağın topoğrafik,
hidrolik ve taban malzemesi şartlarına göre tespit edilir. Tespit edilen bu
mesafe hiçbir zaman bin metreden daha yakın olamaz. Bu mesafe yatağın topoğrafik, hidrolik ve taban malzemesi şartları göz
önünde bulundurularak artırılabilir.
(3) Akarsu yatağından alınacak
malzeme yerleri belirlenirken malzeme alımının, akarsu ve bu akarsuya mansaplanan yan kollar üzerindeki master
plan, planlama, inşaat aşaması ve işletmede olan taşkın ve rüsubat kontrol tesisleri, sulama kanalları, petrol ve
doğalgaz boru hatları, pompa istasyonları, bağlama ve tesisleri, baraj,
gölet, sel kapanları ve benzeri yapı ve tesislere olası tesirleri de göz
önünde bulundurulur.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Akarsu Yatakları ile Taşkın Kontrol Tesislerine
Yapılan Müdahalelere İlişkin
Önlemler ve Akarsu Yataklarında Islah Öncesi Yer
Teslimi
Akarsu yatakları ile taşkın kontrol tesislerine
yapılan müdahalelere ilişkin önlemler
MADDE 17
– (1) Akarsu yataklarında, taşkın
kontrol tesislerinde, akarsular üzerindeki köprülerin altında veya
akarsular üzerindeki menfezlerin içinde su akış kesitinin daralmasına
sebebiyet veren ve su akışını engelleyerek taşkınlara sebep olabilecek
yapılar yapılamaz. Su akış kesitinin daralmasına sebebiyet verdiği tespit
edilen yapılar; 14/1/1943 tarihli ve 4373 sayılı
Kanun kapsamında yer alıyor ise mezkur kanun hükümlerine göre, bunun
dışındaki alanlarda kalıyor ise imar mevzuatına göre mülki amirin
sorumluluğunda yetkili belediye veya il özel idaresince kaldırılır.
(2) Derelerin üzeri zaruri hallere münhasır olmak
üzere DSİ Genel Müdürlüğünün izni alındıktan sonra gerçekleştirilecek
işlemler hariç kapatılamaz.
(3) Akarsu yatakları içerisinde
tabii olarak yetişen ve yatak kesitini daraltarak veya mevcut sanat
yapılarının tıkanmalarına sebep olarak taşkınlara ve muhtemel taşkının
boyutunun artmasına sebep olan ağaçlar ve çeşitli nebatat, DSİ’nin teklifi üzerine Çevre ve Şehircilik Bakanlığı
ile Orman Genel Müdürlüğünün ilgili taşra teşkilatlarına bilgi verilmek
suretiyle mülki idare amirinin onayı ile ilgili idare tarafından
temizlenir.
(4) Akarsu yataklarına hafriyat, moloz ve sanayi
tesislerine ait atıklar, evsel nitelikli atıklar ve benzeri katı ve sıvı
atıklar atılamaz. Akarsu yataklarına her türlü atık malzemenin dökülmesi,
mülki idare amirlerinin koordinasyonunda mahalli idareler ve diğer ilgili
birimler tarafından sürekli kontrol altında tutulmak suretiyle önlenir.
(5) Devletin hüküm ve tasarrufu
altında bulunan sahipsiz yerlere veya menfaati umuma ait olan taşınmaz mallarda
su seviyesinin yükselmesine tesiri olacak şekilde üçüncü kişilerce bu taşınmaz
malların işgali suretiyle dikilen fidan ve ağaçlar ile her türlü ekim,
tesis ve değişiklikler, 3091 sayılı Taşınmaz Mal Zilyedliğine
Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun uyarınca işgalin sona
erdirilmesine ilişkin alınacak karar uyarınca yıktırılır veya kaldırılır. Kararın infazında Vali veya Kaymakam tarafından
ilgili idare birimlerinden görevlendirme yapılır.
Akarsu
yataklarında ıslah öncesi yer teslimi
MADDE 18
– (1) DSİ tarafından yapılacak
akarsu ıslahlarının projesine göre yapılabilmesi için; bu alanlardan
belediye ve mücavir alan sınırları içinde bulunanlar, ilgili belediyelerce DSİ’ye ihtilafsız olarak teslim edilir. Bu alanların
dışında kalan yerlerin ise DSİ’ye tesliminin
sağlanması hususunda gerekli çalışmalar valilik koordinasyonunda yürütülür.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Son Hükümler
Yürürlük
MADDE 19
– (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Devlet Su İşleri Genel Müdürü yürütür.