Anayasa Mahkemesinin 8/2/2024 Tarihli ve 2019/29456 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-07-09

9 Temmuz 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32597
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
İCLAL MİNE KIRIKKANAT BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/29456Karar Tarihi : 8/2/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Tahir Hami TOPAÇBaşvurucu : Îclal Mine KIRIKKANAT Vekili : Av. Başar YALTI 
1.BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, sosyal medya paylaşımında kullanılan ifadenin hakaret kabul edilerek adli para cezasina htikmedilmesiyle nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÚRECİ
2. Başvuru 9/8/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyon; ifade özgürlūğü dışmdaki şikâyetlerin kabul edilemez olduğuna, anılan hakka ilişkin şikâyetin kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

3.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şōyledir:
5. Başvurucu ve N.A.K. (mūşteki) ulusal ölçekte yayın yapan basın kuruluşlarında gazeteci olarak çalışan, tanınmış kişilerdir.

6.Müştekinin bir televizyon kanalında sunduğu programın yayından kaldınlmasıüzerine "Twitter" sosyal paylaşım platformunda bir kullanıcı "Gündüzleri kaynım bana kaydı.akyamları Fidan kalsın mı? Ne yapsa olmuyor işte!" şeklinde bir paylaşımda bulunmuştur.Başvurucu ise bu paylaşımı retweet ederek "Taze kaşarın programı yayından kaldırılmış."ifadesini kullanmıştır.


7. Mūşteki 24/1/2014 tarihinde, başvurucunun hakaret suçundan cezalandırlmasıtalebiyle şikâyette bulunmuştur. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı (Başsavcılık) 29/11/2018tarihli iddianame ile başvurucunun hakaret suçundan cezalandırılmasını talep etmiştir.İddianamenin ilgili kısmı şöyledir:
"Bir televizyon kanalında program suncusu olan müştektye karşı şüpheli sosyal paylaşım sttelerinden 'taze kaşarın programım yayından kaldırıimış, gündüzleri kaymım bana kaydı, taze kaşarın yarasım üflemesi gerçekten göz yaşartıci, bu kaşarlar zaten doğru olamn peşinde değiller ki, ne kadar çirkef o kadar şōhret onlar, doğuştan m arsızlar sonradan mu arsızlar o bilinmez ama hakaret edlimekten aşağılanmaktan zevk alırlar' gibi paylaşımlarda bulunmuştur.

Şüpheli savunmasında olayı doğrulamış ancak yazdıklarında kişi adı belirtmeyerek ve mūştekiyi hedef almayarak genel yorumlar yaptığını belirtmiş ise de dosya da mevcut mesaj dōkümleri ve diğer deliller ile dosya kapsamı karşısında bu savunmanın inkara yönelik bölümūne itibar edilmemiş, müştekinin şikayetçi olması sebebiyle de şüphelinin müsnet suçu tşlemiş olduğu somuç ve kanaatine varımıştır"
8. Yargılamayı yapan Istanbul 36. Asliye Ceza Mahkemesi (Mahkeme) 16/7/2019tarihinde başvurucunun hakaret suçundan 2.610 TL adli para cezasıyla cezalandırıImasına karar vermiştir. Kararı gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir;
"Iddia, savunma, katılan beyani, uzlaştırma raporu, tutanaklar ve tüm dosya kapsamına góre; Olay tarihinde sanığın katılanı kastederek twitter isimli sosyal medya hesabından Taze kaşarı proğramu yayından kaldırıimış' paylaşımını yaptığı, paylaşımun 01/11/2013 tarihinde yapıldığı, şikayetin 24/01/2014 tarihinde yapldığı ve süresinde olduğu anlaşılmakla sanığın cezalandırılmasına, her ne kadar sanık ħakkunda TCK 43 maddesinin de uygulanması talep edilmiş ise de iddianamede bahsedilen diğer paylaşumların sanuk tarafindan yaplmadığı, yukarıda bahsedildiği şekilde samğın paylaşımının altına yapılan yorumlar olduğu, yorumlarda sauğın sorunlu tutulamayaçağı anlaşılmaka samğın alenen hakaret suçundan cezalandırılmasına karar verilerek aşağıdaki şekilde hüküm tesis edilmiştir"
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
9. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Ttrk Ceza Kanunu'nun "Hakaret" kenar başlıklı125. maddesinin ilgili kısmu şöyledir:
"(1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınliğını rencide edebilecek nitelikie somut bir fil veya olgu isnat eden .…. veya sōvmek surettyle bir kimsenin omur, şeref ve saygınliğına saldıran kdşt, ūç aydan ikd yıla kadar hapis veya adli para cezası iie cezalandırılhır...
(2) Fillin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fikrada belirtilen cezaya hükmolunur."
B. Uluslararası Hukuk 
10. İIgili uluslararası hukuk için bkz. Kemal Kıhçdaroğlu, B. No: 20I4/1577,25/10/2017, §§ 29-37; Koray Çalışkan, B. No: 20I4/4548, 5/12/2017, §§ 17-23.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
11. Anayasa Mahkemesinin 8/2/2024 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldo:
A. Başvurucunun İddiaları
12. Başvurucu; bir sosyal medya kullanıcısının müştekiyi eleştirmek amacryla kullandığı ifadeyi retweet ettiğini, kendisinin kullandığı şikäyete konu ifadenin de eleştirel mahiyette olduğunu savunmuştur. Başvurucu "kaşar" ibaresinin bir hareketle çok deneyim kazanmak veya hoşa gitmeyen bir harekete ya da bir işe alışarak artık ondan üzüntü duymaz hâle gelmek anlamındaki "kaşarlanmak" tabiri temelinde kullanıldığını, sōz konusu ifadeyle müştekinin yaptığı programı eleştirdiğini, Mahkemenin gerekçesiz bir şekilde ve olayların Öncesini değerlendirmeksizin sőz komusu ifadenin hakaret suçunu oluşturduğunu kabul ettiğini, bu bağlamda ifade özgürlüğü ve gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
13. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitclendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucunun iddialarıntn bir bütün olarak ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

14. Anayasa'nın "Düşünceyi açıklama ve yayma hürrtyeti" kenar başlıklı 26.maddesinin ilgili kısmı şõyledir:
"Herkes, düşünce ve kanaatlerini sõz, yazi, restm veya başka yollarla tek başına veya toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Bu hūrriyet resmi makamların müdahalest olmaksızın haber veya flkir almak ya da vermek serbestliğini de kapsar...
Bu hürriyetlerin kullanıiması... başkalarının şöhret veya haklarının,.. korunması ..amaçlarıyla sınırlanabilir..."
1. Kabul Edilebfllrik Yönünden 
I5. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddiamn kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
16. Sosyal medya paylaşımında kullandığı bir ifade nedeniyle başvurucu hakkında adli para cezasma hükmedilmiştir. Sōz komusu mahkeme kararıyla başvurucunun ifade ðzgürlüğüne yönelik bir müdahale de bulunmuştur.


b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
17.Anayasa'nı 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler,…. yalnızca Anayasanın Ulgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağh olarak ve ancak kanunla sımrlanabiltr. Bu sınırlamalar.. demokratik toplum düzeninin…. gereklerine ve ōlçülülük Ükesine aykarı olamaz."
18. Yukarıda anılan müdahalenin Anayasa'nun 13. maddesinde Öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından õngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk şartlarınısağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik 
19. 5237 sayılı Kanun'un 125. maddesinin kanunla sınırlama ðlçütūnü karşıladığısonucuna varılmiştir.

LMeşru Amaç
20. Mādahalenin başkalarının şöhret veya haklarının korunmasına yönelik ðnlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı kanaatine ulaşılmıştır.
li.Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
21. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini daha önce pek çok kez açıklamıştır. Temel hak ve Özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı bir müdahale olmasıgerekir. İfade ðzgürlūğü üzerindeki sınırlamantn demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir.Mūdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif Önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. Bekir Coşkun [GK], B. No: 2014/1215I, 4/6/2015, §§ 5I-55; Mehmet Ali Aydın [GK], B. No:2013/9343, 4/6/2015, §§ 68-72; Tansel Çðlaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51).
22. Orantılilık ise sınırlamayla ulaşıImak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Kamu gücünükullanan organların düşüncelerin açıklanmasına ve yayılmasına müdahale ederken ifade Özgürlüğüınün kullanılmasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, korunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığını somut olgulara dayanarak göstermeleri gerekir (bazı farklılıklarla birlikte bkz, Bekir Coşkun, §§ 57; Tansel Çōlaşan, §§ 46, 49, 50; Hakan Yiğit, B. No: 2015/3378, 5/7/2017, §§ 59, 68).

23. Bununla birlikte ifade özgürlüğü, sıkı bir şekilde yorumlanması gereken istisnalara tabidir ve herhangi bir kısıtlama ihtiyacı ikna edici bir şekilde tesis edilmelidir.Anayasa'nın 26. maddesinin ikinci fikrasına göre ifade özgürlüğüntn sınırlandırılma nedenlerinden ve bu bağlamda ifade özgürlüğünü kullananların uyması gereken görev ve sorumluluklardan biri de başkalarının şöhret veya haklarının korunmasıdır. Bireyin şeref ve itibarı, kişisel kimliğinin ve manevi bütfinlüğünün bir parçasını oluşturur ve Anayasa'nın 17.maddesinin birinci fikrasının korumasından faydalanır (İlhan Cihaner (2), B. No: 2013/5574,30/6/2014, § 44). Devlet, bireyin şeref ve itibarına keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncükişilerin saldırılarını Önlemekle yükümlüdür (Adnan Oktar (3), B. No: 2013/1123, 2/10/2013,§33; Nilgün Halloran, B. No: 2012/1184, 16/7/2014, §41; Bekir Coşkun, §45; Önder Balıkçı, B. No: 2014/6009, 15/2/2017, § 44).

24. Anayasa Mahkemesi Önceki kararlarında bu iki hak arasında adil bir dengenin gözetilip gözetilmediğini değerlendirmiştir (İlhan Cihaner (2), § 49; Nilgün Halloran, § 27).Bu, soyut bir değerlendirme değildir. Çatışan haklar arasında dengeleme yapılabilmesi için kullanılan ifadelerin türünün, kamusal tartışmalara katkı summa kapasitesinin, ifadelere yönelik kısıtlamaların niteliğinin ve kapsamının, ifadelerin kim tarafından dile getirildiğinin,kime yöneldiğinin, tarafların ünlülük derecelerinin, ilgili kişilerin önceki davranışlarının ve kamu ile diğer kişilerin kullanılan ifadeler karşısında sahip oldukları hakların ağırlığının değerlendirilmesi gerekir (Nilgün Halloran, § 44; İlhan Clhaner (2), §§ 66-73; Kadir Sağdıç[GK], B. No: 2013/6617, 8/4/2015, §§ 58-66; Ergūn Poyraz (2) [GK], B. No: 2013/8503,27/10/2015, § 56).

25. Başsavcılık, sosyal paylaşım platformlarında mūştekiyle ilgili olarak hakaret içeren çok sayıda paylaşım yaptığı iddiasıyla başvurucu hakkında kamu davası açmıştır.Mahkeme ise yargılama sonucunda sadece "Taze kaşarın programı yayından kaldırılmış."şeklindeki paylaşımın başvurucu tarafından yapıldığım kabul ederek başvurucunun hakaret suçundan cezalandırılmasma karar vermiştir.

26. Başvurucu, şikāyete konu paylaşımdaki "kaşar" ibaresinin bir hareketle çok deneyim kazanmak veya hoşa gitmeyen bir harekete ya da bir işe alışarak artık ondan üzüntüduymaz hâle gelmek anlammdaki "kaşarlanmak" tabiri temelinde kullandığını ve söz konusu ifade ile müştekinin yaptığı programı eleştirdiğini ileri sürmektedir. Ancak başvurucunun paylaşımındaki şikâyete konu ifadenin hangi anlamda kullanıldığı ve mūştekiyi ne şekilde rencide ettiğinin Mahkeme tarafindan değerlendirilmediği görülmüştür. Mahkeme yalnızca şikâyete konu ifadenin başvurucu tarafindan paylaşıldığını ve şikâyetin yasal süresi içinde yapidığını tespit etmekle yetinmiş; başvurucu ile mūşteki arasında bir husumet bulunup bulunmadığını, başvuruya konu ifadenin dile getirilme nedenini, kullanılan sözūn arka planıolup olmadığını, müştekinin önceki davranışlanı nedeniyle kendisine yöneltilen sözlere katlanması gerekip gerekmediğini tartışmaksızın başvurucuyu hakaret suçundan mahkâm etmiştir. Mahkeme, taraflar arasındaki olayların ve yapılan paylaşımın bütününe bakarak başvurucunun ifade özgürlüğü ile müştekinin şeref ve itibarı korunması hakkı arasında bir denge kurmaya çalışmamış; değerlendirme yapmaksızın sőz konusu ifadenin hakaret suçunu oluşturduğuru kabul etmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz, Oğuz Demirkaya, B.No: 2018/15033, 18/5/2021, § 38; Sami Küçükbaşkan, B. No: 2018/5571, 8/9/2021, § 44;Metin Çapar, B. No: 2018/12551, 16/12/2020, § 40).


27. Sonuç olarak yukanıdaki açıklamalarla birlikte değerlendirildiğinde ilk derece mahkemesi karar verirken kullanılan ifadeleri bağlamından koparmaksızin olayın bütünselliği içinde değerlendirmemiş (Nilgün Halloran, § 52; Önder Balıkçı, § 45), başvurucunun mahkûmiyetinin zorunlu bir ihtiyacı karşıladığını ortaya koyamamıştır. Mahkemenin ileri sürdüğü gerekçe başvurucunun ifade özgüritüğü hakkına yapılan müdahale için ilgili ve yeterli olarak kabul edilemez.

28.Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nm 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğtinün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

VI. GİDERİM 
29. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yargılamanın yenilenmesi ile birlikte 10.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur 

30. Tespit edilen ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına ilişkin usul ve esaslar 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinde yer almaktadır.

31. Başvuruda tespit edilen ifade özgürlüğüne yönelik hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren,ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni hir karar vermektir (6216 sayıhı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasmnda dūzenlenen bireysel başvuruya özgū yeniden yargılama kurumumun özelliklerine ilişkin kapsamlı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligúl Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B, No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

32.Öte yandan ihlalin niteliği dikkate alınarak başvurucuya talebine bağlı kalmarak net 10.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. İfade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün fHLAL EDILDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin ifade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarmın ortadan kaldırıIması için yeniden yargılama yapılmak ūzere İstanbul 36. Asliye Ceza Mahkemesine (E.2018/66S, K.2019/558) GÔNDERİLMESÍNE,
D.Başvurucuya net 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE,

E. 364,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.164,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÔDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dðrt ay içinde yapılmasma, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen stre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESfNE8/2/2024tarihinde OYBİRLIĞİYLE karar verildi.