Anayasa Mahkemesinin 29/12/2020 Tarihli ve 2020/13893 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-23

23 Mart 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31432
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL KARAR 
MEHMET OSMAN KAVALA BAŞVURUSU (2)
Başvura Numarasi :2020/13893Karar Taribt : 29/12/2020
Bagkau :Zâhtü ARŞLAN Bagkanvekdli : Haşan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili Kdir ÖZKAYA Üyeler : Burhan ÜSTÜN 
Raportör : YusufEnes KAYA Başvuruen :Mehmet Osman KAVALA Veklli :Av. Ahmet Köksal BAYRAKTAR 
1. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; tutuklama tedbirinin hukuki olmamasi, soruşturma aşaması için kanunda öngőrülen azami tutukluluk süresinin aşılması ve tutukluluğun makul sāreyi aşmass nedeniyle kişi hüriyeti ve güvenliği hakkmın iħlal edildiği iddiasıma ilişkindir.
lI. HAŞVURU ŞÜRECİ
2.Başvuru 4/5/2020 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan On incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4.Komisyonca jutuklamanın hukuki olmdığı ve tutukluluğun makul süreyi aştığıdışındaki iddialar yönünden kabul edilemczlik kararı verilmiş, anilan şikâyetlerin kabul edilebilirlik icelemesinin ise Balüm tarafindan yapılması kararlaştınlmışur.
S. Başvuru belgclerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanltk)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bitdirmiştir.


6.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
7. Birinci Bolom tarafindan niteligi Htihartyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldügonden başvorunun Anayasa Mahkemesi içtüzüga'nün 28.maddesinin (3) mumarah fikrasi uyarınca (ìenel Kurula sevkine karar verilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve ekleτinde ifade edildiği şekliyle ve Ülusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) aracılğıyla crişilen bilgi ve belgeler çerçevesinde ilgili olaylar Özetle $öylcdir:
A. Başvurucu Hakkmdaki lik Soruşturma ve Tutaklama Süreci 
9. [stanbul Cumhuriyet Başsavcılığıca yūrūtülen 2017/96115 sayıl soruşturma kapsamında başvurucu 18/10/2017 tarihinde gözaltına alınmıştır.

10. Başvurucu, Gezi Parkı olaylarına ilişkin olarak hūkúmcti ortadan kaldımaya veya görevini yapmasını engelłlemeye teşebbūs etme (26/9/2004 tarihli ve 5237 sayıli Tūrk Ceza Kanumumun 312. maddesi kapsamunda) ve 15 Temmuz darbe teşebbüsune ilişkin olarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaye teşebblis etme (5237 sayılı Kanun'un 309. maddesi kapsamında) suçlarından Istanbul 1. Sulh Ceza Håkimliğince 1/I1/2017 tarihinde tutuklanmüştır. Karann gerekçesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Soruşturma dosyasında hulunon arama ve elkoyma tutanaklar, iletişim tespit tutanaklan, fiziki takip suanakları, difital inceleme tutanukdari, fotoğraflar, sūpheli sovunmast, açık kaynak tespttlert, şūpheli hakkınduki jfadeler, vakaluma tutanağı, şūpheli savunmaları ve diğer belgeler incelendiğtnde. [başvurvcunun] Türktye Cunhuriyeti Devlett ve Hukúmetini ortadun kaldirmaya ve gørevint yapmasim engellemeye yōnelik bir ayakdaroma olan ve tüm terör Orgütlerinin …. (FETÖ/PDY, PKK/KCK, DlIKPC. MLKP’nin)uktif olarak katldığı ve destek verdikleri kamuoyunda 'Gezi olayları' olarak bilinen eylemlerin yóneticisi ve organizatori olduğu, eyleme kanlon şahışlara maddi yardpmda bulunduğu, 15f7/2016 tarihinde alkemizde gerçekdeştirlmeye çalışıan darbe girişimi ile Ugl [5-16 Temmuz 2016 tarihinde Buyukada S. Orclde yaplan darbe tcşebbtsi sürecinde darbenin organizatorlertnden olan H.J.B, ile yabancı uyruklu kişilerle trtibat kaurarak durbe teşebbüsüne katumak suretiyle anayusal düzent cebir siddet yöntemleri ile degiştirmok suçlorun işledigt yönürde kuvvedt suç suphesinin vartiğinı gösteren soonut delliler butunduğu, yükdenen suçların yasada angörüten ceza mikiari, iştendigi iddia edilen suçların ónemii ve ciddt saylan katalog suçlardan olması nedeniyle turuhluma nedeninin kamun gereğince varsayıldıği, nitekim Avrupa Insan Hukdarı Mahkemest İçtihatlorı ve 6352saydı Yasa ite değişik 5271 saylı CMK'nın 100. ve devam eden maddeleri uyurvnca siphelintn tutuklunmasina engel bir halinin (nuukiama yasağı ve yarguama engelt bulurmaması hali gtbt) butunmudiği, alması muhtemel ceza gōz omine alindigınlo kaçma suphestnin bulunduğu, soruşturmunn henitz tamumlanmuması nedeniyle suphelinin detillert yok etme, gtzleme, tanik ve mağdurlar izzerinde baska oluşturma şüphesinin bulunduğu, işin Onemi, verilmest hekdenen ceza veya güventik onlemi degerlendtrildiğinde. Türkiye Cumhurtyetl Anayasusı'nun 13, maddesinde ifade olunan ðlçulaluk ilkesi uyarinca daha haff koruma onlemi olan adli konsrol tedbiri uygulamasının bu aşamada soruşturmaya konu suçve bu şüpheli açısından yeterstz kalacaği ve amaca hizmet etmeyeceği konaatine varilarak süpheli ve müdgfisintn serbest birakuma istemlerinin reddi ile supheltnin üzerine aiui olan Anayasal dizeni ortadan kaldurmaya teşebbus etme, Türkiye Cumhurlyeti Hükümetini ortadan kaldirmaya teşebbus etme suçlarindan 5271 sayil CMK'nen 100. ve devami maddelert uyarınca tutuklanmasina.. [karar verildi.]"

[ 1.Başsaveilk, hem Gezi Parki olaylarıyla hem de 15 Temmuz, darbe teşebbtistyle ilgili iddialann yer aldıgı 2017/96115sayıh soruşturma dosyasında 14/12/2018 taribinde tefrik işlemi gerçekleştirmiştir. Bu kapsamda başvuruya yönelik olarak Gezi Parkı olaylar kapsantında yōneltilen suçlamalara ilişkin soruşturmanın bir baska dosya (2018/210299sayılt) tzerinden yürütülmesi kararlaştırıłmıştır.

12. Gezi Parkı olaylarıyla ilgili olarak 2018/210299 sayıhı dosya tzcrinden yūrüielen soruşturma sonunda Başsavctlik tarafindan 9/2/2019 tarihinde aralarinda başvurucunun da olduğu on beş stpbeli hakkmda iddianame tanzim edilmiştir. Iddianamede;şüphelilerin Gezi Parkı olayłan kapsamıda hükümeti ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasini cngellemeye teşebbus etme, kamu mnalina zaur verme, ibadethanelere ve mezarlıklara saygısız davranma, zurarlı maddeleri kanuna aykırı bir şekilde bulundurma,yağma gibi çeşitli suçlar işledikleri iddia edilmiştir.

13. Iddianame,Istanbul 30. Ağr CezaMaħkemesi tarafından 4/3/2019tarihinde kabul edilmiş ve E,2019/74 sayılı dosya ūzerindeo kovuşturmaya başlanmıştır.
14. Mahkeme 18/2/2020 tarihinde, başvurucunun Gezi Parkı olayları bağlamunda işlediği ileri sürülen ttlm suçlardan beraatine ve tahliyesine (başka suçtan tutuklu veya hükümlü degilse serbest bırakılmasma) karar vermiştir. Kararı gerekçesinde, suçlamaya ilişkin olarak dayanılan iletişimin tespiti (telefon dinleme) kayıtlarının hukuka uygun delil niteliğinde olmadığı değerlendirmesine yer verilmiş; ayrıca başvurucunun Gezi Parkıolaylarmi firanse ettiğini gösteren delilterin bulunmadiği, yine başvurucunun temininde rol aldıgı ileri sürüten materyallerin şiddet eylemlerinde kullanıldığınt gösteren kanutların da olmadığı ifade edilmiştir, Mahkeme sonuç olarak başvurucunun da aralarında olduğu sanıklar yönünden "kamu düzeninin tşleyişine karşı vahim nitelikte şiddet ve cebir Içeren eylemierde bulunan 'marjinul grupları' ve yasadıyı sol örgüsleri' yoneterek, yōnlendtrerek veya amnettrerek Fłükümetin icra kabiliyetini engelleyecek düzeyde bir girişimde hutunduklarına datr, mahkumiyetlerine yeter derecede hukuka uygun, somut ve kesin delil elde edilemedigi"kanaatine ulaşmıştır.

15. Başsavcılık, başvurueunun (zerine ault suçlan işlediğinin sabit olduğu ve bu nedenle cezalandınlmast gerektigi düşüncesiyle beraat kararna karşıistinaf kanun yoluna başvurmuştur. Bircysel başvurunuo karara baglandığı tarih itibarıyla istinaf incclcmesi devam ctnektedir.

B. Anayasa Mahkemesjue Hireysel Başvuru Süreci 
16. BaşvurucuI/l 1/2017 taribindeki tutuklama karan ile ilgiliolarak Anayasa Mahkemesine 29/12/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulummuştur. Başvurucu; tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, soruşturma dosyasına erişimin ksıtlanması ve tutukłuluk incelemelerinin hâkim/mahkeme Önüne çıkarıłmaksızn yapılması nedeniyle kişi hürriycti ve güvenligi høkkının ihlal cdildiğini ileri sürmßşıür.

17. Anayasa Mahkemcsi Genel Kurulu buşvuruyu 22/5/2019 tarihinde karara bağlamıştır. Bu kapsamda uiukluluk incelemelerinin håkim/mahkeme önüne çıkarıimakstzın yapıldiğı ve soruşturma dosyasıe erişimin kısitlandığı iddialarımn kabuł edilemez olduğuna,tutuklamanın bukuki olmadiğı iddiasına ilişkin olarak ise Anayasa'nı 19. maddesinin Üçünct fikrası bağlamında ki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal ediłmediğine karar verilmiştir (Mehmet ()sman Kavala [GK], B. No: 2018/1073, 22/5/2019).


18. Anayasa Mahkemesi tutuklamanın hukukiligi kapsammnda yaptığı incelemede başvurucunun suç işledigine dair kuvveti belirtilerin meveut olduğu sonucuna ulaşmıştır. Bu bağlamda yapilan değetlendirmeler şöyledir 

"70. Gezt olayları sprasında blrtakum siddet olaylarının gerçekdeştiği, kamu mallaronın zarar gordağū, çok sayıda kişinin yaralundığı. gūvenlik görevitst ve sivillerden Olenlerin olduğu ve soz konusu olaylara ilişkin olarak birçok kişi hakkanda çeşitli suçlardan soruşturma başlutildığı ve kamu davalaronın açưdığı bilinmektedir. Bu hağlamda yaşanan şiddet olaylari neticasinde güvenlik görevlisi ve stvtllerden yaralanan ve Ölenler olmu$,olayiar Istanbul dışındo hirçok tłe yayumıs ve ştdder olayları da yaygıntaşmıştır.Dolayisryla Gezi Purka olaylarında yaygın ştddet hareketlerintn meydana geldigi, kamu düzenintn clddi bir şekilde bozulduğu açrktr. Başvurucu; sosyal stauüsu, ulusal ve uluslararast bağlanian gøzönüne altdiğunda olaylara süreç içinde şiddete evrlildiğini ve sonuçlorm ongorebilecek komumdadir. Başvurucunun şidder olaylarunun devum ettigi süreçte H.H.G. He yaptığı görüşmede H.H,G.nin Gezi olaylarınun ivmesinin dūşmesinden,hareketin soparlanması, genişletilip dertnleştirilmesi için daha geniş bir kasleyle buluşuimasından, Gezt olaylarını Anadoluya yaymak glbi fikirlertn olduğundun sðz etmesi,başvurucunun da bu hususları tasdikleyici sozler sōylemesi ve bu doğrultuda toplantlar lçin mekán konusunda yardımcı olmoya çalşmast, bir başka gørúşmede goz muskest, gözlük vesutr malzeme temtnine yardimc: olucağun belttmesi, diger bir gorüşmede ise Gezi olaylurının shyasi durunu nasıl değiştireceğinden bahsetmesi, Gezi olaylurının yaşandığısúreç içinde Gezt olaylarıyla ilgili bir kisum toplantdor ditzenlemesi veya ditzentenen toplantidara kartması ve cylemlert deştekleyen bir kısum kişiterle goruş alışverişinde butunarak ulusal ve uluslorurast kamuoyu oluşturmoya çalışması hususlurı (bkz. § 24)btrlikte değerlendirildlgindebaşvurucunun Gezt otaylarındo yaşanan ştddet olaylarvndan ve elde edlimek istenen suçlama konusu yapilan styast somuçtan (Soruşturma makamlari olaylorm nihat olarak Iføkümeti düşürmeyi hedeflediğini iddla etmiştir.) sorunlu olduğuna yönellk soruşturma makamlarmca yer vertlen bu hususların tuukdama için gerekdt olan suçun işlendiğine dair kauvvetli beltrti olarak kabul edilmesinin keyft ve temelsiz olduğu soylenemez."
19. Anayasa Mahkemesi, anılan kararda tutukkamaya konu suçlardan hiri olan Gezi Parkı olaylaryla bağlantılı olarak kuvvetli suç belirtisinin bulunduğu sonucuna vardığından tutuklamaya kono diger suç olan 15 Temmuz. darbe teşebhisöyle bağlantlı suçlama bakrmından ayrıce bir değetlendirme yapmaya gerck görmemiştir.
C. Avrupa Insan Haklar Mahkemesine Bireysel Başvuru Süreck 
20.Başvurucu 1/1 1/2017 tacihli tutuklama kararıyła ilgili olarak 8/6/2018 tarihinde bu kez Avrupa Insan Hakları Mahkemesine (AltiM) bireysel başvuruda bulunmuştur.
21. AtHM 10/12/2019 tarihinde başvurucunun suç işlediğine dair makul şūphenin bulunmaması nedeniyle Avrupa Insan Haklan Sōzleşmesinin(Sözleşme) 5. maddesinin (1)numaralı fikrasmun ihlal cdildigi sonucuna varmiştir, AlłiM syrica tutuklamanın -Sozleşme'nin 5. maddesinin (1)numaralt fikrasının (c) bendinde belirtildigi üzere- kişinin suç işlediğine dair makul bir süphe ncdeniyle yetkifi bir adli makam Öntlne çıkarimanın dişında bir amaçla uygulandığı gerekçesiyle 5. madde ile bağlantıh olarak Sözieşmc'nin 18.maddesinin de iblal edildiğine karar vermiştir (Kovala/Türkiye, B. No: 28749/18,10/122019).

22. AlHM, başvurucunua (iezi Parkı olaylanna ilişkin olarak hūkūmeti ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasmı engellemeye teşebbüs etne (5237 sayılt Kanun'un 312.

maddesi kapsamında) ve i5 T'emmuz darbe teşebbüsüne ilişkin olurak anayasal düizeni ortadan kaldrmaya teşebbūs etme (5237 sayıħ Kanun'un 309.maddesi kapsamında) olmak üzere iki ayn suç işlediğine dair kuvvetli şüphe olması sebebiyle tutuklandığıı tespit etmişve her iki suçlamaya dair olgularī ayn ayn incelemiştir. Uu bağlamda AltM her iki suçlama yönünden de makul şūphenin bulummadığı sonucuna varmiştir. AltM 15 Temmuz darbe teşebbüisü ile ilgili suçtan verilen tutuklama kararı yöntnden şu değerlendirmelerde bulunmuştar;
"154. Mahkeme, 15 Temmuz 2016 torihli darbe teşebbüsüne ilişkin suçlamalurla ilgilt olarak, bu suçlamaların genel olarak başvuran ile -Hulamete gore, darbe teşebbüsümin organize edibmesinde yer aldiğı suçluması kapsamında ceza soruşturmusına konu olanH.J.B. arasındaki yoğun temasların' varlığına dayundırddığın gozlemlemekdedir. Ancak Mahkemeye gore, dava dosyasındakt deliller bu şüpheyi hukhı kumak açısından yetersizdir.Savcılık, başvuranın yabancı vutandaşlarla ilşkiler yürütmesi ve başvuranın cep telefonwmun ve H.J.B.'nin cep telefonunun aynt baz Isiasyonundan sinyal gondermest hususlarına dayanmışto. Aynica, dava dosyasindun, başvuranın ve H.J.B.'nin darbe girişini sonraşındo 18 Temmuz 2016 tarihinde btr restoranda karşuaştikarı ve kasa bir şeklde selamlaştidarı anlaşumaktada. Mahkemeye göre, dosyaya dayanılarak, başvuranon ve stz konusu şuhsun yoğun temasları bulunduğu tespis edilemez. Ayrica, diger ilgili ve yeterli koşularin bulunmadığı dikkate alındığında, başvuranın şuphelt btr kasiyle veya yabancıvatondaşlarla temaslorinon bulunmasi, tarofsrz hir gözlemciyt, başvuranon anayasal dizeni ortadon koldarma teşebbusünde bulunduğuna tiona eimeye yeterli bir delil olarak değerlendlrilemez...

155. Mahkemeye göre, cebtr ve şiddet kullanorak anayasal düzeni ortadan kaldırma teşebbisünde bulurma süphesinin, sóz konusu suçun ntteliği goz onünde bulundurulduğunda, somua ve doğrulanabilir alaylarta veya delillerle desteklenmesi gerekiği oldukça açıktı. Buna karşın, başvuranvn başlangıçta tuuklanmasına ve tutuktuluk halinin devamına yönelik mahkeme kararlarından veya iddlanameden, haşvurann hürrlyetinden yoksun burakalmasınon, itham edlldigi suçları işledigi yönünde makul bir şüpheye dayandirildığ: görülmemekiedir.

(v) Soπuc 
156. Muhkeme, yukarda beltrtilen gerekçelerle, kendisine sunulun dellterin.haşvuranın ilk sutuklandığı zaman hukkunda makul bir süphe bulunduğu sonucunu desteklemek açısından yetersiz olduğu kanısındadır. Ayrica, başvuranın yakutarmasısonrasında ve bu dava kapsamina giren devam eden tutuktuluk suresi boyunca dava dosyasına ekdanen delillerin, başvuranın ilk tutuklanmasuu ve turukluluk halinin devumım hakdı kalacok bir şiphe doğuran olaylar veya bilgller olduğu ortaya konulamamıştur.Doluyısryla, başvuranın bir suç istedigt yóminde 'makul bir stpheye' dayanlarak hürrtyetinden yoksun bırakuldığı yeterli biz şektlde ispat editmemtştir."
23. AfllM, ihlal kararnın giderimi kepsamında başvurucunun tutukluluğunun sona erdirilmesi ve bir an Önce serbest birakilması icin Hükümetin tüm Onlemleri almast gerektiğine karar vetmüştir (Kavala/f'ürkiye, §§ 217-219).

24. AlHM Btiyük Dairesi Paneli 12/5/2020 taribinde, Hükümotin davamn Büyilk Daireye taşmması talebini reddetmiş ve karar böylece kesinleşmiştir. Kararın kesinleşmesini müteakip kararlara icra organı olan Avrupa Konscyi Bakanlar Komitesi 3/9/2020 tarihinde aldığı kararda -Türk makemlarıun başvurucunun 9/3/2020 tarihinden itibaren başka bir soruşturma kapsaminda tutuklu olduğunu beyan etmclerine rağmen- eldeki bilgilerin 

başvurucunun devam eden tutukluluğunun AlHM kararında tespit edilen ihlallerin devami olduğuna dair gūçlo bir kanı oluşturduğunu belirtrniştir. Komite ayrica yetkili mcrciłeri mümkün olan en kısa zaman içinde AftiMin tespitieri çerçevesinde gerekli Ənlemleri almaya davet ctmiş ve başvurucunun derhâl serbest birakıłması konusunda çağrı yapmıştır. Komite daha sonra da aynı yönde kararlar almıştır.

D. Somat Başvuruya Konu Tutuklama Streel 
25. Başvurucu hakkında Istanbul Cumhuriyet Başsaveıhğıın2017/96115sayıh sotuşturma dosyası Dzerinden yürütolen soruşturmada, i5 Temmuz darbe teşebbusüyłe bağlantılı olarak anayasal düzeni ortadan kaldtrmaya teşcbbüs etme (5237 sayılı Kunun'un 309. maddesi kapsammda)suçundan sürdürülen tutuklulukla ilgili olarak 11/l0/2019taribinde resen tahliye kararı verilmiştir. Başsavcıhğın tahltye kararında, başvurucunun Gezi Parkı olaylanyla ilgili suçlamalardan yargılandığı davada tutuklu olmasına ve "mevcut delll durumu göz önine alınarak tutuklamo tedhtrinin devamının artik slçülü olmayacagı"degerlendirmesine dayanılmiştr.

26. Başşavcılık 18/2/2020 tarihinde, 2017/96115 sayılt dosya 1zerinden yürütülen soruşturma kapsamında -anayasal dūzeni ortadan kaldıtmaya teşebbūs ctme suçu yönündenbaşvurucunun yeniden gözaltma alumasına karar vermiştir. Başvurucu, gözaltı sürecinin sonunda anayasal duzeni ortadan kaldurmaya teşebbis ctme suçundan tutuklanmasi istemiyle İstanbul 8. Sulh Ceza Hēkimliğine sevk edilmiştir. Tutuklamaya sevk yazısıuın ilgili kismt $õylcdir:
"Haklanda Cuminuriyet Başsavciliğunuzco Tarkiye Cumhuriyatt devletinin anayasal düzenini değlşttrmeye teşebbús suçundan soruşturma yūruulăp yakalama karorı ile aranmaka olan suphelt H.J.B,nin FETO/PDY silahlı terör drgürümün Amerika Birlesik Devletlert ülkesindeki, omursal başkanliğanı Fetullahçı terör Orgiü llderi Fetullah Gülen'in yaptığı Rumi Farum Vakfi'nin organizasyon komttestnde gorev yaptığt örgur liderinin çalışmalarım tanumak tgin lobi foaliyetl yürutüğa. 1srir2016 tarihli darbe girişimintn sabahında yurt dişından İstanbul'a geldlgi ve doğrudan Büyükada S. otele yerieştiği.1&7/2016 tarihinde ülkemizden ayrildigr, şüpheli Mehmet Osman Kavala'nın H.J.B. ile 18/7/2016 tarihinde Karakoy semtinde bir restorantta buluştukari, bunun yanonds yupıian fletişim analizlertnden de anlaştucaği üzere; darbe giriştimt oncesi ve sonrasında yoğun irtibatlarvın bulunduğu, ytne iletişim analizine göre şüphelt Mehmet Osmon Kavala'nın diger şüpheli H.J.B. Ue darbe girişimt öncest 27/6s2016 tarthinde once Şisli üçesinde şúpheli Mehmet Osman Kavalaya ait Menka anontm şirkeri adli is yerinde devamında da 30/6/2016 tarihinde Dtyarbakır ilinde btr araya gelerek PKK Terör Örgutü irtibatlı kişilerļe buluştukdarının tespit edildtgi, ISrif2016 tarthinde FETÖ/PDY silahlı terör örgitümensuplarmca gerçekleştirilen darbe teşebbüsù sürecinde şüphett H.J.B. ile şupheli Mehmet Osman Kavala'non suç tarihlertndekt irtibatlari, süpheli İlJ.B.'nin FETO/PDY lle olan tribatlan dikkame alındiğonda, süpheli Mehmet Osman Kavalo'nun 15/7/20l6 tariħinde gerçekleştirllen darbe teşebbusunún karar sürectne kaddiğono datr bulgulara ulaşudıği.26/ir2016 tarihinde başlaulan bu soruşturma kepsamında başka suçtan tahliyesine müteakip kaçma şuphesi g0z ömünde hulundurularak 18/zf2020 tarihinde gözaltı kuron verildigi, hakkanda Türkiye Cumiruriyeti hükatmetini cebir, ştddet kullanarak çaltşamoz hale getirmek suçu yonünden kovuşturma hulunan Mehmet Osman Kavalaya. Turkdye Cumhurtyeti devtettnin anayusal dizenini cebtr, ştddet kullanarak değiştirmeye teşebbüs (darbe ieşebbusa) suçumun niteliği, meveua delil dhuumu, sūphelintn kaçmo ihuimaltntn buluumasi, adli kontrol tedbirlerinin yetersiz olduğu dildkade altnurak, süpheli Mehmet Osmon KaVALA'non atilı Tarkiye Cumhuriyeti devletinin œnayasal düzenini cebir, şiddet kullanarak değişttrmeye teşebbüs (darbe teşebhasü) suçu yōmünden CMk 100 maddesi gereğince sorgusu yapslarak tutukdanmasma karar verilmesi kamu adına talep olunıo."

27.Başvurucunun Hākimlikteki sorgısu sırasinda iki müdafji de hazır bulunmuştur.Başvurucu; Hākimlik önündeki sorgusunda yaklaşık 2 yıl 4 aydı hukuksuz bir şekilde tutuklu olduğunu, AlíM karanında açıkça tespit edilen hak ihlalinin yeni gözaltı kararı ve tutuklamaya sevk yazisıyla devam ettirilmeye çalışıldığıni, Is Temmuz darbe girişimine destek olmakta ilgili tūm iddiaların asılsız olduğumu ifade etmiştir. Başvurucunun mūdafiteri de H.J.B, isimli kişi ile mtvekkillerinin hiçbir şekilde telefonla gørüşmediğini belirtmiş ve bu hususa ilişkin HtS analiz raporunu sunruştur. Başvurucu mddafileri ayrıca aynı suçkapsaminda ll/t0/20l9 tarihinde başvurucunun resen tahliyesine karar verildigini,dolāyısryla aynu suçtan tekrar tutuklamaya sevk durumunun sőz konusu olduğunu, AlffM'in bu soruştunmadaki tutuklamanın hukuka aykırı olduğuna 'karar verdiğini, bu dosya kapsemında soruşturma aşamasmda tutuklu olarak geçirilecek azami iki yıllık strenin de dolduğunu dile getitmiştir.

28. Hákimlik 19/2/2020 taribinde başvurucunun anzyasal dizeni ortadan kaldinmaya teşebbüs etme suçundan tutuklanmasına kurar verniştir. Kararın ilgili kısnt şöyledir:
"Ştphelinin tzerine ault Anayasal Dizent Ortadan Kaldrmaya Teşebbis Eime suçunu iştediği iddtasyla tutuklamuya sevk edibmiş olup, soruşturmo dosyası kapsamunda bulunan arama ve el koyma tutanaklurz, diğer kolluk tutanakdari, dijital inceleme suanakları.fotoğruflar, açık kaynuk tesptsleri incelendiginde, şüphelinin 15 Temmuz 2016 uriħinde ülkemizde gerçekdeşitrllmeyo çalışılun darbe girişimi ile ilgili 15-16 Temmuz 2016 tarihinde Büyikada S. otelde yuplan toplantı sürecinde darbenin orgunizuörlerinden olan H.J.B. ve diğer yabuncı uyruklu kişí ve kişllerle irtibulı olarak darbe teşebbüsune katıłldığma dair tespitler, yine iletişim analizine göre şüpheli Mehmer Osman KAVALA'nın diğer şüpheli 11.J.B. lle darbe giriştmt Oncesi 27 Hơztras 2016 turihinde önce Şişli ilçesinde şüpheli Mehmet Osman Kovala'ya alt Menka Anontin Şirkeri adlı is yerinde devamında da 30/6/2016 tarthtnde Diyarbajar Üinde bir craya gelerek PKK Terör Orgüa trtibatlı kişilerle buluştuklarınm tesptt edildigi, yine HJ.B.nin FET(/PDY ile olun trthatları dikkate almdiğunda ve şüphelt lle cep telefanlarınun aynı zaman diltminde ayni baz istasyomundan gelen sinyalleri yayıntadigı olgusu birlikte değgerlendirildiğinde şüphelt Mehmet Osman Kavala'nin 15 Temmuz 2016 tarthinde gerçekleştirilen darbe teşebhüsümün karar sürccine katımış olabileceğine datr kuvveli suç şüphestni gøsterir samu delil niteliğinde olduğu, her ne kadar şưpheli hakkunda hu soruşturma kapsamoda 1/10/2019 tarlhinde re'sen tahltye kararı veriimiş tse de, kamuoyunda gezi parka davası olarak bilinen dosyadon verilen tahliye kararı nedentyle anhı suçun ağırlığı ve ōnemi dikkate alındiğmda şüphelinin kaçma suphesinin bulunduğu, ath suçun CMK'nm 100. maddesinde sayion suçlardan olmast nedentyle tutukdama sebeplerintn var kabul edilmesi gerekliliği, soruşturma konusu suçun oğırlığı ve önemi dikkate alındığında adli kontrol hükünlerinin vetersiz kalacağundan CMK'non [00. ve devamı maddeleri gereğince şūphelinintuuklanmasına …. [karu verildi.]”
29.Başvurucunun bu tutuklame kararıma yaptığı itiraz 25/2/2020 tarihinde İstanbul 9. Sulh Ceza Hâkimliğince reddedilmiştir.

30. Öte yanden İstanbul Cumburiyet Başvavcılıği9/3/2020 tarihinde başvurucuyu bu kez devletin gizli kalması gereken bilgilcrini siyasal veya askerî casusluk amacıyla ternin etme suçumdan tutuklanması istemiyle Istanbul t0. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiştir.Anulan sevk yazısıntn ilgili kısmı şöyledir:
"H.J.B, hakkanda yapılan ek araştormada; odi geçenin yabancı devtetler adına tsthbari görevler alarak foaltyetler yürüttüğüne dair bulgudara erişildigt, süphelintn 1sr7/2016tarihinde darbe girlşiminde bulunan FETÖ/pDY stlahtı terör orgitünün Amerika Birleşik 

Devtetlert dlikesinde olan ve onursal başkanliğıni örgit Ilderi Fetullah Gülen'in yaptıgıRumi Forum Vakfi'nin oryantzasvon komitesinde gorev yuptığt, orgüt luderintn çaltşmularmıtanumak için lobi faaliyetlerinde butunduğu, 15r7/2016 günu Buyülkada S Onel'de darbe teşebbüsünüin devam euigi saatlerde şüpheli H.J.B.nin kendt foaltyetlerint kanufle etmek amacryia uluslararası toplantiya katlryormus görümúmi altinda ükemtze geldiği, icerlgi Ortadoğu'daid güncel meseleler olduğu katilomcilar turafindan beltrtilen toplantya suphelinin bizzat kasudiği toplontunin devam euigi streçte FErö/pDy silahlı terör orgürinibn darbe teşebbisu girisimini başlattikiarz, suphelt Fj.B,nin bu toplantıya kattlma amacinın desteklediği. gözetim altndo bulundurduğu ve yönlendirdigi. FErÖ/PDY mensuplarınca gerçekleştirilen darbe teşebbusü ite irtibatonn giztenmesi maksadıyla oldugu, yüriltülen sorusturmada otel görevlilerinden olup bilgisine başvurulan tanuğin ifadestnde de belirtlldigi tzere, şüpheli H.J,B.ntn normalin otesinde tedirgin ve gergin olduğu, tamğa ülkemize her gellştnde oloğamisrü olayların vuku bulduğunu, onceki gelişlertnde Istanbul'daki .. bonkasmndald palamo sonrasında da Gezt Olayları ve en somunda da 15/7/2016 tarihinde darbe tesebbüsünde bnulunulduğunu beyan ettigi, hatta kendisine darhe teşebbustnin nereye varacağunt sorduğunda;Iu bir oyun bu bir düzmece böyle bir seytn olacağina Dhtimal vermiyorun.' şeklinde kendisini gizlemeye ve olayla Irdtbatamn ortaya çikmasını engeliameye yønelik sozler söylediği. iletişim tespitlerine ilişkin tanzim edllen analiz raporundan da anlaşılacağı üzere; şüpheli 1J.R. ile şüpheli Mehmet Osman Kavala arasında irtibat bulunduğu ancak bu irtibatin çoğunlukla yūz yūze gōrüşme şeklinde gerçekdeşttrildigi. şüpheli H.J.B. ile şüpheli Mehmet Osmun Kavała arastnda gerek süphelit Osman Kavala adma kayulı hotlar ile gerekse şüphell Osman Kavala'nın yönettelsi olduğu …. Vakfi arasında birçok irtibatınn sespli edlldigi, bu irtibatiarın detayına ilişkin inceleme ve araştirmalarpn devam eniği, şüpheliler I1.J.B. de Mehmet Osman Kavala'nun ortak bæz verllerl gōz Omüne alindiginda, 27/11/2014, 1/6/2015, 03/6/2015, 5/6/2015,7/3/2016, 913/2016, 28/6/2016,29/6/2016, 18/7/2016trihlerinde baz ortakdiklarmın górülduği, bu suretle de bir araya geimek suretiyle gorüşıneler gerçekdeştrdikleri.soruşturma dosyastndaki ifadzlerinden anlaşuacağı izere 18/7/2016 ganū Karukzy'dekt bir lokauntaula karşdaşuklarının anlaşıdığı, izuh edlldigi üzere yasudışı istthbari faaliyetlerde bulunan süpheli ILJ.B. ile supheli Mehmet Osmun Kavala arasunda gerek tanik beyan gerekse tletişim tespitlerinden elde edilen verller dikkale alındiğında irtibat bulunduğu, bu irtibatlara Ulşkän araştirmalurın devam etmekte olduğu, bu libarla şupheli Mehmer Ösman Kavala'nın anlı Türkiye Cumhurtyett Devletinin anayasal düzenini cebtr ştddet kullanarak değtştirme suçu ile birltkte ayrica devlettn gilvenligi veya diş siyasal yararlar bakımından niteliği ttbart ile gizli kulması gereken bilgileri styasal veya askerl casusluk maksadıyla temin etmek suçunu da işlediğine dutr bulgulara ulaşıldiğ, aulı suçun ntteligi, mevcut delil durumu dikkate alındiginda, adli kontrol tedbirleri uygulanmasınon yetersiz olacoği şuphelintn kaçma ihtimali yanında delillere etki etme ihttmalinin buluntuğu anlaşıłmakla,halen cezaevinde tutukiu bulunan şüpheli Mehmet Osman Kavala'nın SEGBtS sistemi kullanılarak sorgusu yapıarak, atılı devletin gůvenligi veya diş siyasal yararlor bakımıdan niteliğt tribart ile gizli kalması gereken bugileri siyasal veya askert casusluk maksadıyla temin etmek suçundan 5271 sayili CMK non 100. vd, maddeleri uyarınca tutudanmasma.karar verilmest kamu adına talep olwnur."
3I. Başvurucunun sorgusu aynı tarihte yapılmiş ve bu sirada başvurucunun iki müdafi de hazır bulunmuştur. Başvutucu; Häkimlik önündekisavunmesında II.J.B. ile telcfon gōrüşmesi yupmadığınn HTS kayıtiartyla ortaya çıktığını, çalışma ofīsinin Taksim'de -otellcrin olduğu cevrenin ortasinda- bulunduğunu, bu ncdenle ayoi baz istasyonunun kullanimasıın oldukça doğal olduğunu, bunun casusluk suçlaması ile bir ilgisinin bulunmadğıni, atılı suçu işlemcdiğini ifade etmiştir. Başvurucu ayrca HJ.B. ile takriben dör yıl Gnce bir konferansta tanştiğınt, bunun dişnda bir tanışıkliğıun olmadiğımi,konfennsı konuşunu Tūrkiye'pin ve Orta Doğunun siyasi durunu ile ilgiliolduğunu, bu kişinin Türkiye ve Orta DoğuÖzetine araştırmalar yapan bir kurumun yöneticisi olduğunu 

belirtmistir. Başvurucu bunlarn yanı sira H.J.B.nin 15 Temmuz darbe girişimi ile iliskilendirilmesinin sebebinin muhtemelen .. Universitesinde (S. Otel'de) düzenlenen ortak bir akademik toplantı olduğunu ancak bu toplantıya davet edilmediğini ve katilmadiğını,kauldığı toplentların hiçbirinin gizli olmadığını, bazı devlet görevlilerinin de hu toplantitara katıldığmu dile getirmiştir. Başvurucu son olarak darbe girişimine destek olma suçlamasının iki sene sonra casusluk suçlamasına evrilmesinin adli sÖrecin doğal akışıa aykın ołduğunu vurgulamıştar.

32. Başvurucunun müdafileri ise Hj.B. ile iigili husustar haricinde başvurucuya herhangi bir suç isnadının bulunmadığıu, suçlamalarn baz istasyonu kayitlarına dayandığın,bu hususun yeni bir şey olmadıgın, bunların sonugturmanın başından beri var olduğunu belirtmiştir. Aynca başvurucu mnüdaftleri hangi gizli bilgilerin temin edildigine ilişkin bir ibare ya da delil bulunmadiğınt, başvurucunun t5 Temmuz darbe girişimini organize ettigine ilişkin de bir delilin olmadığını, sevk yuzısmda atf yapılan tanığın başvurucuyla ilgili bir beyanının olmadığın, AlHM kararınt kesinleşmesinin sōz, konusu olması nedcniyle AlHM karannı etkisiz kıłmak için yeni bir suç üretilmeye çalışıdığmı ileri strmūştūr.
33. Istanbul 10. Sulh Ccza Häkimliği başvuucunun devletin gizlikalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casusluk amacıyla temin etme suçundan (5237 sayıl: Kanun'un 328, maddesi kapsamnda) 9/3/2020 tarihinde tutuklanmasıa karar vermiştir. Karann ilgili kısmı şôyledir:
“Şüphelinin tzertne aulı devletin gizlt kalmast gereken bilgilerini siyasal veyu askert casusluk amociyla temtn etme suçundan tutuklanması talep edilmekde: dosya içerisinde mevcua IrTS baz analiz raporlori, dijuat inceleme tuanaklari, tank beyanuna dair bilgi alma tdanakdarı ile şüphelinin, gerek FETÖ/PDY silahh terör orgürüne gerek PKK silahlıterör örgüta ile irtibalt kişiler ile girrüşen, bu terôr örgütleri adva ve yabancı devletler adma Isthbari görevler alarak faaliyetler yürüen I.J.B. ile irtibatlarma dair dosya içerisinde mevcu 27/1//2014, 1/6/2015, 3/6/2015, 5/6/2015, 713/2016, 9/3/2016, 28/6/2016.29/6/2016, 18/7/2016tarthlerinde periyodik ve 11/2014-7/2016 tarihleri arasında sūrekdilik arz eder şekdide ortak baz kayular, yine 18riz016 tarihinde bir lokumtuda birlikae görünmeleri, süphelinin H.J.B. ile Türkdye ve Orta Doğu meselelerinin görüştugu konferanslarda görüştüderine dair beyanluon birlkae değerlendirildiğinde; süphelinin üzerine atih suçu işlediği hususunda kuvvetli suç şüphesinin bulunduğu, atdıt suçun vasf ve mahiyeti, kanunda öngorülen cezasının alt ve üst smurı göz ömüne alındığında tutuklamanın Ölçüla olduğu kanaatine vardarak CMK'nin 100 ve devamı maddeleri gereğince, şūphelinin devletin gizli kabması gereken hilgilerint styasal veya askert casustuk amacıyla temtn erme suçundan tutuldonmasma .. [karar verildì.)"
. Başvurucunun tutuklama kararru yaptiğ itiraz, Istanbul l. Sulh Coza Häkimliğince 1/4/2020 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

35.Anıln karar 6/4/2020 tarihinde başvurucuya teblig edilmiş, başvurucu 4/5/2020tarihiode bireysel başvuruda bulunnuştur.

36. Diğer taraftan Başsavetlık 20/3/2020 tarihinde 5237 saythı Kanun'un 309.maddesi kapsaminda anayasal duzeni ortadan kaldirmaya teşebbtis ctme suçundan ytrütilen soruşturmada başvurucunun "rutukhuluk süresi tezerinden 2 yıl geçtigı"gerekçesiyle 4/122004 tarihli ve 5271sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 102. maddesinin (4) numaralt fikrası gereğinde bu suç yönünden tahliycsine karar verilmesi yönüøde Istunbul 3. Sulh Ceza Hâkimliğine görüş bildinmiştir. Hßkimlik ayrı tarihte, başvurucumun anayasal düzeni ortadan 

kaldimaya teşebbtis etme suçundan tahliye cdilmesinc karar vermiştir. Kararın gerekçesinin ilgili ktsmı şßyledir:
"Dosyada meveu rutanakiar, süphelinin savunmalari, tanik anlalomlari, adli raporlar ve vům dosya kapsamından şüphelinin üzerine atdı Anayasal Düzeni Oradan Kaldımaya Teşebhüs Etme suçunu işledğine dair kuvvetlt suç süphesinin vorliğun gósterir deliller bulumużuğu, ancak sưphelinin müsnet sue yämünden 2 yildan fazla stbredir rutudu olduğu CMK 102/4 maddesi gereğtnce müsnet suç için azami tuukduluk süresinin 2 yui olduğu.süphelinin başka suçtan da tutukdu olduğu, delllerin toplanmış olduğu delil karartma Ündimali bulunmadiğı. şüphelinin tutukiulukta geçtrdiğt süre göz önünde bulunduruiduğunda tutukdama tedbtrintn ağir olacağı göze..[tilmiştir.]"
37. Başvurucunun devletin gizli kalması gercken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amaciyla tmin etme suçundan strdürülen tutukiuluk durumu Istanbul Io. Sulh Ceza Hâkimliğince 6/5/2020 tarihinde incelenmiş ve "atưlt suçun vastf ve mahiyeti, şūphelinin Ifade ve savunması ile hazırlık dosyası kapsamındaki tüm bilgt ve belgeler birlikue değerlendirtldiğinde şüphelintn üzerine atlı suç bakimından kuvvetlt suç süphesi altında bulunduğu anlaşumış olup, atlı suçun kamun mauldestnde belirtilen hürriyert bağlayıcıcezanun alt ve üst hadleri ile súphelinin suçumun sabit olması halinde verilebilecek ceza miktarı lle şüphelinin tutuklulukta geçtrdiği süre nazara alındığında tutukluuk halinin sonlandırmasını gerekttren bir neden bulunmadıgı, süphelinin tutuklama gerekçelerinde belirtilen nedenlerin ortadan kalkmaması ve adli kontrol tedbirinin uygularmasınım yeterli olmayacağı" gerekçeleriyle başvurucunun tutukIuluk hālinin devamtna karar verilmiştir.
38. Başvurucu 20/5/2020 tarihinde tahliye talebinde bulummuş ancak Istanbul l.Sulh Ceza Hakimliği 2R/S/2020 tarihinde “atilı suçun vasf ve mahiyeri, mevcu delil durumu ve delillerin hemüz toplanmamış olmast, süphelinin üzerine atilı suçu işlediğine ilişkin kuvvetli suç şüphesinin varliğım gösteren somua delllerin oluşu. soruşturma komusu suçun ağorliğı ve önemi dikkate alındığunda, adli kontrol hükitmlerinin uygulanmasının yetersiz kalacaği. suçun sabtt görülmesi halinde verllmesi muhtemel ceza veya gūvenlik tedbirleriyle tutukama tedbirinin ölçala olduğu, tutuklama nedenierinin ortadan kalkmadığı" gerekçesiyle tabliye talebinin reddine ve tutukluluğun devam ettirilmesine karar vermtiştir.
39. Istanbul 5. Sulb Ceza Hakimliğince 4/6/202o tarihinde başvurucunun tutukluluğunun devamma karar verilirken de "atlt suçun vasif ve mahiyeti, meveu delil durumu ve delillerin hemlz toplanmamş olmasi, atili suçun yasada on gürülen cezasımn üst sprı, şüphelinin üzerine atlı suçu işledtğine ilişkin suç şüphesinin varlığım gösteren somut delillerin vorlığı ve bu krvvetli şüphenin halen devam ettiği, şüphelinin kaçmast, sokdanmasi,veya kaçacağı şüphesini uyundıran somut delllerin bulunmasi, soruşturma konusu suçun ağırlığı ve önemi dikkate alındığında, adlı kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacaği, suçun sabit gôrülmesi halinde verilmesi muhtemel ceza veya güvenlik tedbirlertyle tutuklama tedbirtntn ölçüla olduğu, bu suretle şüphelinin tutukluluk hulinin sonlandorumasım gerekatrecek niteltkte yemi bir delilin bulunmadiğ, tutuldama nedenlerinin ortadun kulkmadığı"gerckçelerine dayamlmıştıt.

40. Istanbul Cumhuriyet Başsaveiliğıun talebi Bzerine başvurucumun tutukluluk durumu Istanbul 4, Suih Ceza Häkimligì tarufindan 29/7/2020 tarihinde değerlendirilmiş ve "sorusturmu dosyastn yaplan incelenmesi sonucunda şüphelinin tzerine attlt suçun vasif ve mahiyeti mevcut delil durumu ve delillerin hentz roplanmamış olmasi, atilt suçun yasadu öngörülen cezasının üst sınri, soruşturma konusu suçun ağulığı ve önemi dikkate 

alındığında adli kontrol hükümlertnin uygularmaspan bu aşamada yetersiz kalacaği, suçun sabit görülmest halinde verilmesi muhtemel ceza veya gúvenlik tedbirleri ile tutuklama tedbirinin ölçüla olduğu, bu suretle adı geçen şüphelinin tutukluluk halinin sonlandırıimasua gerekttrecek nitelitkte yeni bir delinin bulunmadiği."gerekçesiyle tutukluluk hälinin devamına karar verilmiştir.

41. Başvurucunum 17/8/2020 tarihli tahliye talebi Istanbul 7. Sulh Cczn Hakimliğince 28/8/2020 tarihinde "atilı suçun yasada dn górülen cezasının alt ve Ust sinui,süphelinin tzerine atlı suçu işledlgine llişkin kuvvetli suç süphesinin varlığım gösteren somut delillerin oluşu, süphelinin tutukduluk halini ortadan kaldırmaya yeterił somut bir detilin bulunmamasi, şuphelinin kaçma ve saklanma süphesinin bulunmasi, adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacağı, suçun sabit görülmesi halinde verilmesi muhtemel ceza veya gúvenlik tedbirlertyle tutukdama tedbirinin ölçülü olduğu, bu suretle süphelinin tutukluluk haltnin sonlandtrumasını gorektirecek nitelkte yemi bir delllin bulunmadığı, tutuklama nedenlerinin ortadan kalkmadığı" gerckçesiyle reddedilmiştir.
42. Istanbul Cumhuriyet Başsaveilığıun 28/9/2020 larihli iddianamesiylo başvurucu ve -diğer şüphelì- Hj.B. hakkında anayasal dūzeni ortadan kalduaya teşcbbūs etme ve devletin gizli kałması gereken bilgilerini siyasal veya askeri caşusluk amacıyła temin etme suçlamndan cezalandınlmaları istemiyle kamu davası açılmıştir. Iddjanamede suçlamalara ilişkin yapılan değerlendirmeler özetle şöyledir:
i. Istihbarat fualiyetlerinin yaluızca bilgi toplama ve analiz etnenin Ötesinde diğer devletlere karşı ckonomik, kültürel, ideolojik, askeri baskı oluşturmak için aktif ve eylemsel olarak kullanılmaya başlandıg, birçok ülke istihbarat biriminin faaliyetlerini icra cderken sivil toplum kuruluşlannın rahat hareket edebilme Özelliklerinden istifade ederck bu yapilan istihbarat faaliyetlerinde aklif olarak kullandtkları ve özellikle sivil toplum kuruluşlanının yurt dışı kaynakh fonlarla yürtttūkleri faaliyetlerle bir toplum mühendisligi çahşması ortaya koydukları ilerìs@rülmlşt0r.

ii, Başsavcıltğa göre birçok tlke istihbarat biriminde görev alan üst yöneticiter cmekli olduktan sonra diğer Ülkelerle ilgili toplumsal, kültrel, siyasal araştırmalar yapacak olmalan dolayısıyla kendi alkelerinde kurulmuş olan sivil toplum kuruluşlannda görev almakta; bu kuruluşlerda yürduükleri çalışmalan da raporiaştırarak kendi istihbarat biritülerinc sunmaktadir. Bu kapsamda iddianamede;Ikinci Dünya Savaşı sonrası istihbarat fualiyetlerinde, istiħbarat birimlerinden emekli olmuş veya ayrılmış kişiler tarafmdan kurulan sivil toplum kurułuşlarının saha arnstırmalanyla cide ettikieri bilgilerin ve yine saha çalışmalanyla kurdukiarıilişkilerin Önemli bir yer tuttuğu ifade edilmiştir.

iii.Bu çerçevede G.S. tarafindan kurulan Enstitüsünön temsileiliğini Türkiye'de ilk sçan ve Türkiye'deki … Vakfinın kuruculuğunu da yapan başvurucumuu 2002 yılmnda … A.Ş.yi kurduğu ve Tarkiyc'doki faaliyetlerinin būyūk bir bölümüna kar amacı gütmeyen bu Şirket tzerinden kontrol ettiği belirtilmiştir.Bunum yanı sıra -.. Vakfina yönelik Vakīflar Genel Moderlüğü tarafindan hazirlanan 16/t0/20t8 tarihli denetim raporumun ilgili bölämüne atif yapilarak- başvurucunon G.S.nin finanse ettiği … Vakfindan aldığı fonlarla … A.Ş. üzerinden Tork toplumunun sosya! ve kültureł özelliklerini istihbari amaçla analiz ederek Ttrk 

vatandaşlarımu dil, uk, din, mczhep, bölge ve benzeri farkilkları gözetcrek kin ve düşmanltğa tahrik eden projeler yürüuügü iddia edilmiştir.

iv. ….Vakfimn -bazı devletlerde olduğu gibi- alkemizde sosyal ve demografik yapndaki farkhhıkları ðne çıkararak ayrıştırma ve toplumsal bølünmeleri teşvik edcrek ülke yðnetimini değiştirmeyi hedeflediği Öne sürüimüştür. Bu bağlamda başvurucunun da gerek ... A.Ş. gerekse kurucusu ve yöncticisi olduğu diğer sivil toplum kuruluşlan ve şirketler aracıhğıyla Tark halkının kültürel ve sosyal durumuna ilişkin araştirmalar yaparak detaylı ve Öncmli bilgilere ulaştiğı, anłan kuruluşlar aractiğryla syrimcılığ amaçlayun fualiyetierde bulunduğu iddia edilmiştir, Başsavcılığa gøre başvurucu bir yandan ülke içindeki kurưm ve kuruluşlar üzerinde yetki ve inisiyatif kullanarak yönlendirmeler yapmakta, diğer taraftan da yabancı Olke yetkilileri ve uluslararası kurum ve sivil topłum Örgütleriyle irtibat kurarak iliskileri vōnlendirmektedit.

v. Iddjanamede toplumsal alanda yapilan bazi faaliyetleric ilgili olarak da değerlendiemelerde bulunulmuştur. Buna göre görüntişte demokratik Özgtriükleri geliştirip toplumsal tabaņa yayma söylemi ile yapulan bu ſaaliyctierin asıl amacıdemokratik meşru bukúmeti işlevsiz hale getimmck, toplum içinde ayrımcılığıkörtklemek, vatandaşlarm devlet ve tilletle olan birlik ve beraberliğini -Olke menfaatleri aleyhine, yabancı devletler ve istihbarat Örgüitlerinin Ichine- zayiflatarak buna zarar vermektir, Başsaveılık bu çerçevede başvurucunun kadın haklari, çocuk istisman, kadına şiddet, azinltkların asimilasyonu, ifade Özgüriügt, çevre duyarlthığıgibi son derece masumane konularda toplumun ceşitli kesimterinde direnç noktalarıoluşturarak bu projeler için bir amaya gelecek insantara ortam hazırladığı, birbirinden bağumsız bu topluluklan istodiği her yönetime karşı kışkırtabildiği ve böylelikle amaçlaına engel gördugo tilm yönetimieri kitłesel kalkışmalarla saf dışı bırakmayıdencdiği görüşündedir.

vi. Başvurucunun .. A.Ş. aracılığıyla Özellikle Kürt, Enneni, Rum, Hristiyan,Yahudi, Süyani, Ezidi kökenlivatandaşløra yönelik ayrıştncı projeleri finanse ederek topłumsal aynşmayı tetikleyici faaliycticr yürüttüğt, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgelerinde ikamet eden Kort kökenli vatandaşların Türkiye Cumhuriyeti devteti tarafindan öldürüldügü veya ağır insen hakları ihlallerine maruz bırakıidiığıalgısını oluşturan, PKK terör δrgūta ve uzalılar topluma şirin gōstermcye çalışn dizi, film, belgcsel, araştırma, anuliz fnaliyctlerini destekleme amacıyla finansman sağladtgı iłleri sürülmüştür. Bu kapsamda;
- Başvurucudan ele geçirilen bir flash bellekteki vidcoda PKK terör örgütünün Kadın Savunma Birliklerinde (YPJ) yer aldığı anlaşılan kadın terüristlerle röportaj yapiiarak hazirlanmus, içcriğinde Drama Istanbul Film Atolyesi turafindan hazırlandığı belirtilen, S dakika S8 saniyclīk "Rojava'nn İştkdarı-Kadın Devrimi"isimlibelgeselin bulunduğu, belgesel içeriğindeki konuşmalarda sçtk birşekilde "Kürt kadınlaruun özgtrlükderi için dağa çıkmalarınun" (zendirildiginden bahsedildigi belirtiimiştir.

- Yine flash bellekte "Küçük Kara Balıkdar-Güneydoğu'da Çocuk Olmak" isimli belgesel filmin bulunduğu, film içeriginde "Türkiye Cumhuriyett'nin Güneydogu Anadolu Bolgesl'nde yaşayan Kürt kökenli vatandaşları bldürdüğü" algısı oluşturan anlat;mlar bulunduğu ifade edilmiştir.


. Başvurucuya ait cep telefonu Ozerinde yapilan inceleme neticesinde Dersim'de köylerin yakıldığ: ve halkın zoria gõç ettirildigialgısı oluşturduğu iddia edilen "/9g4" isimli belgesel filmini bazarlamak için başvurucunun yönetmen D.T.ye maddi kaynak gönderdigi tespit edilmiştir.

- Başsavcılığa göre ilk bakışta sanatsal çahşmalar olarak degerlendirilebilecek söz konusu belgeseller aslında Kart kökenlivatandaşların Turkiye Cumnhuriyeti devletine duydukları aidjyeti yok ctmeye yönelik provokatif çalışmalardır. Anıtan çalışmalunn Kün kökenti vatandaşlan Türkiye Cunhuriyetivalamdaştarıedan aynşturmayi, vatandaşhığından uzaklaştırmayı amaçlayan provokatif faliyetler olarak gerçekleştigi iieri sürülmüştür.

- Başvurucunun aynı şekiłde Ermcni kőkenli vatandaşlara yönelik olarak 1915olaylarıaı strekli gündemde tutarak, bu olaylar soykwrum şeklinde nitelendirip bu konuda lobi faaliyeti yürüterck Ermeni kökcnli vatandaşların Türkiyc Cunhuriyeti devlctine karşı olumsuz tutum içinde olmalarına zemin hazırladığıbelirtiłmiştir. Bu kapsamda başvurucunun …. A.$. tarafindan 22/4/2015 tarihinde *1973 yilında öltme gónderilen Ermeni aydunlorı amsuna" Istanbul'da düzenlenen "In Memoriam24Nisan" isimti konser ve bunun gibi birçok organizasyon ile Ermeni soykırımt iddialanını dillendirerek uluslararası alanda Tarkiye karşitı lobi faaliyeti yūrüttügübelirtilmiştir.

vii. Mali Suçları Araştirma Kurulu tetafindan hazırlanan raporda …. A.$.hesaplarundan, l5 Temmuz darbe teşebbüso sonrasında ilan edilen olağanüstü hâl döneminde çıkarlan kanun hükmünde kararnamelerle kapatlan kurun ve kuruluşłarın çalışanlan ile bakkmda silahlı terör Örgütune ūye olma suçundan işlem yaptlan çok sayıda kişiye para gönderildiği belirlenmiştir.

vili. Iddianamede, başvurucunun Üzerine atit suçlarıa daha iyi anlaştlabilmesi için Gezi Parkı olaylan strecine de bakıłması gerektiği ifade edilmiştir. Başsavetbk bu kapsamda Gezi Parkı olaylariınin .. Vakfinın kurucu Öyesi olan başvurucu tarafindan koordine edildigi görüşündedir, Buna göre başvurucu Özellikle Taksim Platformu, Taksim Dayanışması ve kalkışmanın ilerleyen süreçlcrinde yaygın hâle getiritee forumlann koordinasyonu dzerinde btyük etkl sahibidir. Başvurucunun antan organizasyontarda resmi olarak Dyeliği bulurumasa da buradaki tüm kararlar başvurucuya danışılarak alinumıştir. Gezi Parko olaylanyia ilgili tüm uluslarurasi girişimler de başvurucu üzerinden yapılmış, Gezi Parkı olaylarına katitan eytemcilerin ibtiyaçlan başvurucuya iletilerek giderilmiştir. Yine gerek Türkiye'de gerekse yurt dışında kałkışmaya (Gezi Parki ołayları) olan ilgiyi ve Torkiye Cumhuriyeti devletine yönelik baskılaı artırmak maksadıyla belgesel, film, sergi gibi her turiü górsel yayın yöntemlerinin kulluniimast ile yeni medya yapılanınasıkurulması çahışmaları başvurueu tarafindan gerçckleştirilmiştir.
ix. Başvurucunun cep telefonunda yapian incelemede casusluk suçundan hükflm giyen firari C,D. ile WhatsApp programı (lzerinden yaptığı görüşmelerin yer aldığı belitlenmiş, bu gōrūşme içerikłerinden başvöucunun Avnipaya seyahat ettiği dönemlerde Almanya'da bulunan bu kişiyle sık sık yüz yūze görüştüğü sonucuna ulaşıimıştır.


x. Başvurüçunun 15 Temumuz darbe girişimine İlişkin olarak haztrlk sthrccinde de etkili olduğu iddia edilmiştir. Bu kapsamıda;
- FetullahçıTerör Örgütö/Paralel Devlet Yapılanmasını (FETÖ/PDY)yayın orgunı olduğu gerekçesiyle kapatılan Zaman gazctesi türafindan darbe girişiminden yaklaşık 9 ay Önce 5/l0/2015te yayımlunan "(Gülen Bebek" reklam filminden kısa bir stτe sonra G,S,nin 6/11/2015 taribinde Türkiye'ye geldiği, a tarihte yurt dışmda olan başvurvcunum Tarkiye'ye döndagü ve aynu gưn akyam G.S. ve LA. (2016 yılında vefat eden iş adami) ile bir davete katsldiklar, haşvurucunum kendi telefonundan G.S. ve l.A.nun fotoğraflarını çektigi tespit cdilmiştir.

- LA.nn başvuruçu ile uzun yıllardır sıkı ilişkisi olduğu, … Enstitüsünün Türkiye temsilciliğini yaptiğı ve Türkiye'deki …Vakfinı başvurucu ile birlikte kurduğu belirtilmiştir. Iddianamede bir tantk ifadesine ve daha önce bazzrianan Gezi Parkt olaylan iddianamesinde yer verilen bir telefon görüşmesine atif yapilarak 1.A,nưn FETÖ/pDY lideri Fetullah Gllen'in Amerika Birteşik Devletlerinde (ABD)oturum izni alabilmesi için tavsiye mektubu veren eski büyükelçi ile FETÖ/pDY'nin bağlantısıı sağlayan kişi olduğu ileri sürülmüştır.

- G.S.nin Türkiye'ye gelmesi ve başvurucu ile görüşmesinden kısa bir sūre sonra başvurucumu11/11/2015 tarikinde Almanya'ya gitiğive11/11/2015-14/11/2015tarihleri arasmda bu tlkede bułunduğu, darbe girişimini yöneten firari sank A.Ö.nūn de 14/I 1/2015 tarihinde darbe haztrlıklaτı kapsamında FETÖ/PDY lideri Fetullah Gülen ile görüşmck Özere ABD'ye gittiği belirtilmiştir.

Başvurucunun 27/1/201629/1/2016 tarihleriarasında Avrupa Birliği'nin merkezi Bröksel'e gittği (devam eden süreçte 4/3/2016 tarihinde FETÖ/PDY'ye ait Zaman guzetesine kayyım atandığı), H.J.B,nin 7/3/2016 tarihinde Ttrkiye'ye geldiği ve 7-8-9/3/2016 tarihlerinde Istanbul'da bulamduğu, bu sure içinde ([J.B, tarafindan kullanıtan telefon ile başvurucu tarafinden kullanilan telefonun birçok defa ayni zaman diliminde aynu bölgeden sinyal aldığı ve 7-8-9/3/2016 tarihlerinde aynımahałde bulundukłari, H3.B.nin İstanbul'da bir müddet kaldiktan sonra 10/3/2016günü Adana'y, aym gln başvurucunun da Fransa'ya gittiği 10-lI/3/2016tarihlerinde Fransa'da bulunduğu ve çeşitli görüşmeler yaptiğı tespit edilmiştir.
-11J.B.nin26/6/2016-29/6/2016tarihleriarasindaIstanbul'da bulunduğu,30/6/zo16 tarihinde Diyarbakır'a giderek Yenişehir, Bağlar, Sur ve Kayapınar ilçelerinde çeşitli görüşmeler yaptığı ve aynu gūn akşan İstanbul'a döndago,3/7/2016 tarihine kadar Istanbul'da bufunduğu, başvurucunun ise 1.J.B.nin İstanbul'a gelişinden bir gün sonra 27/6/2016 taribinde Diyarbakır'a gittigi, burada ceşitli görüşmeler yaptıktan sonra aynı gün (stanbul'a döndügü belirlenmiştir.
- H.J,B.nin3/7/2016 tarihinde Tarkiye'den çakış yaptıği ve 15 Temmuz 2016tarihinde sabah saatlcrinde darbe girişimini takip etmek amacıyla Türkiye'ye tekrar giriş yaptiği, başvurucunun ise 1l.1,B.nin Türkiye'den ayrıłmasından sonra 6/7/2016tarihinde Fransa'ya gitigi,6/7/2016-10/7/2016 tarihleri arasinda Fransa'da bulunduğu ifade edilmiştir.


- Başsaveıhk başvuruçu ile H.J.l3.nin 15 Temmuz darbe girişimi öncesindeki bu faaliyctlerinin hayatın olağan akrşına aykın bir şckilde darbe girişimi hazıriıklanı ile kesiştiğini, bu dumtmun her iki ştphelinin de i5 Temmuz darbe girişiminden Önceden haberdar oldukları ve darbe girişiüninin altyapısını oiuşturmak için yurt içi ve yưrt dtşı bir dizi bağlantı kurduklan anlamına geldiğini iddja ctmiştir.
xi, Iddianamede başvurucu ile diğer şüpheli HJ,B. arastdaki bağlantıya dair de bazı tespitlerde bulunulınuştur. Bu çerçevede;
- HTS kaystlaπna atif yapilarak başvurucu ile 1LJ.B.nin &/10/2016 tarihinde saat 12.18'de 28 saniye, saat 16.06'da 36 saniye, sat 16.10'da ise 193 saniye gõrilşme yaptığ belirtilmiştir.

-Başvurucu ite H.J.B.nin kullandıği cep telefonu batlarıin 300 saniye 500metre aralığında ortak baz verdikleri noktaiarın tespitine yönelik olarak Başsavcılık tarafindan inceleme yapilmuş; bu kapsamda HJ.Bnin Gezi Parkı olaylarnun gerçekleştigi 2013 yıli içinde toplam yedi kez Türkiye'ye geldigi, bu sthre içinde 23/7/2013 tarihinde H.B.J. ile başvurucunun telefoalarinin aynt bölgeden (Sişli) baz sinyali verdiği, bu tarihte başvurucu ve H.J.B.nin bir araya gelerek ayui mahalde bulunduklan belirlenmiştir.

 H.J.B.nin 2014 yılı içinde toplm iki kez Tūrkiye'ye geldiği 3I/5/2014-8/6/2014 ve 26/11/2014-30/11/2014 taribleri arasinda T0rkiyc'de bułunduğu, bu sūre içinde 31/5/2014, 2/6/2014, 27/11/2014 tarihlerinde başvurucu ile bu kişinin telefontarının aynı bölgeden (Sişti) baz sinyali verdiği, bu tarihlerde başvurucu ve IlJ.B.nin bir araya gelerek aytu mahalde bufundukları ileri surQlm@şttr.

H.J.B.nin 2015 yılı içinde toplam iki kez Turkiye'ye geldigi.31/5/2015-8/6/2015 tarihleri arasmda Türkiye'de bulunduğu, bu süre içinde 1/6/2015tarihinde iki farkl; ilçedo (Sişli, Fatih) telefonlarımın ayù bölgcden (Şişli) baz sinyali verdigi, bu tarihte başvurucu ve Hlj.B.nin bir araya gelerek aynt mahalde bulunduklan iddia cdilmiştir, Ote yandan iddianamede 2015yilında 3/6/2015,4/6/2015, 5/6/2015, 6/6/2015tarihlerinde detelefonlarının aymubölgeden ($işli,Beyoğlu) baz sinyali verdigi, bu turihlerde de başvurucu ve HJ.B.nin bir araya gelerek aynı mahalde bulunduklan yönünde bir tespite de yer verilmiştir.
- HJ.B.nin 2016 yıù içinde toplam dðrt kez Tørkiye'ye geldigi, ilk olarak 7/3/2016-13/3/2016tarihlerìarastnda_T0rkiye'debuluduğu(7/3/2016-10/3/2016tarihlerinde Istanbul'da) bu sūre içinde7/3/2016, 8/3/2016, 9/3/2016 tarihlerinde başvurucu ilo H.J.B.nin telefonlarının aynı bðłgeden (Şişli, Beyoğlu) sinyal verdiği,bu tarihlerde başvurucu ve H.J.ßnin bir araya gelerek aynu mahalde bulundukları¿Jeri sQrllmüştür,
- Başvunucunun darbe girişiminden hemen sonra 18/7/2016 tarihinde H.J.B. ve Büyükada'daki toplantıya katlan S.T., M.D. ile Beyoğlu ilçesindekibir lokantada akşam yemeğinde gōrüştükleτi, somasında H.J.Bnin yurt dışma çıktığı belirtilmiştir.
xii. Iddianamede; başvurucunun Hendek olayları olarak biliņen PKK/KCK terör örgütüotin özerklik ilan ettigi, ayu zamanda 7/6/2015 tarihli seçimlerin gcrçekleştigi 

dönemde iki buçuk aylığına farklı bir telefon kullandıği, sonrasında 15 Temmuz darbe girişiminden kisa bir sūre Önce (12 Mayıs) tekrar telefonunu değiştirerek yine seçim sttrecinde kullandığı telefonu kullanmaya başladıği, sēz konusu telefonu bu kez gözaltına abmmadan bir ey Önce (2/9/z0i7) kullanmeyı braktiğı ve bu telefonunun aramalarda ele geçiritemedigi belirtilerek bunların dikkat çekici olduğu ifade edilmiştir, Başsavcıliğa gôre başvurucunun cep telefonunu 2015 seçimleri ve 15 Temumuz 2016 darbe girişimi streçlerindeki faaliyetlcrinin deşifro olmamasıamacıyla Özellikle imba ctmiş olması muhtemeldir, Başvurucunun bunlerın yan siru Almanya'da kaythı cep telefonu hatlan kullandığıa da vurgu yapılmıştır.
xiti. Başsavcıliığa göre H.J.B.nin kisıtlı dönemde Türkiye'ye gelmesine ve başvurucuyla ortak iletişimleri olmasma ragmen aralarında doğrudan iletişimin az.olması HJ.B.nin istihbari taktik ve usulleri bilmesinden ve uygulamasından, bu hususta başvurucuyla birlikte özel bir gayret göstermesinden kaynaklanmıştır.
xiv. Başvurucunun Hj.B. ile birlikte Büyükadadaki toplantıya katılan A.V.isimli kişiyle irtibatlı olduğu belirtilmiştir. Bu irtibata ilişkin olarak başvurucu ile AV. arasinda 15 Temmuz darbe girişiminden Önce içeriği tespit edilemeyen mailleşmelerin olduğu ileri sürülmüştür. Başsavcılīğu göre A.V., .. Groupta İran ve Orta Doğu tzmani olarakgörevlidir. Resmi intemet sitesinde misyonunu "dha barışçı bir dünyayn Inşa edecek politlkaları şekillendirmek ve savaşları önlemek"olarak belirten …. Grubu, dthyanın birçok bölgesinde politik araştırmalar ve analizler yaparak ułuslararası politikalan yönlendiren, belirleyen, merkezi Brüksel'de olan ve New York, Washington ve Londra yönclim birimieri bulunan bir düşünce kuruluşudur. Soz konusu … grubunun kurucuları arasında ….Vakfi Enstittst kurucusu G.S. ve FETÖ/PDY lideri Fetulah Galen'in ABD'de ikamet cumesi amacıyla Green Curd alması için tavsiye mektubu sunan eski büyükelçi de bulunmaktadır.

xv. Başvurucunun 15 Temmuz darbe girişimi Öncesinde diger yıllara oranta daha tazła yưrt dışına çıkış yaptīğı belirtilmiştir. Buna gōre başvurucu 2016 yıłında 15 Temmuz darbe girişimine kadar olan sūreç içinde Belçika'da (27-29/1/2016),Portekiz'de (11-5/2/2016), Frunsa'd (10-11/3/2016), tespit edilemeyen bir 0lkede (27-31/3/2016), Aimanya'da (7-(2/4/2016), tespit cdilemeyen bir 0lkede (22-25/4/2016), Yunanistan'da (27-29/4/2016), Almanya'da (1-5/5/2016), günfibirlik olarak Almanya'da (31/5/2016), tespit cdilcmeyen bir 0lkede (1-6/6/2016) ve Fransa'da (6-10/7/2016) bulumnuştur.

43, kldianamede yukarida belirtilen tespitlerle ilgili hukuki değerlendirmeiere de yer verilmiştir. Bu kapsamda yapılan açıklamalar özetle şöyledir:
i, Başsavcıık;başvırucu ve Hj.B.nin ülkcnin sosyolojik, ekonomik ve siyasal tabamuun analiz edilmesi, toplumun sinir uçlarıun tespiti ve gerektiğinde bunların harckete geçirilebilmesi maksadiyla legal görünümio ancak iliegal amaca hizmet eden sivil toplum kuruiuşları kurduklann ve bunlann desteklenmesini sağladtklannı,bu sayede toplundakı ayrışmalarin ortaya çukarimasında ve bunların derinleştirilmesinde araç olarak kullandıklan kurumlardan uygunşartiar altında faydalandıklarını değerlendirmektedir.


ii. Bu bağlamda başvurucu ve HJ.B.nin Gezi Parkı olaylarının yaşundığıdöuemnde bu hücreleri harekete geçirdikleri,toplumda kismen mevcut olan ve kendileri tarafından derinleştirilen ayrışmalan kullandıkları ve soyut kavrumiar etrafinda toplgnun farkhı kesimlerini bir araya getirdikleri, buntn neticesinde her ideolojiden ve Özellikle de Marksist-Leninist ideolojiyi benimscyen terör Örgütlerinin sahada mevcut bulunan potansiyel militan gücünden yararlandıklar, bu şekilde de terör örgüitlerine eylemsellige geçmeleri maksadıyla uygun ortam sağladıkiarı ilcri sirt]mştür,
iii. Iddianamede; başvurucu ve H.J.B.nin kwnuoyunda Gezi Parkı olaylarnın yaşandığı dönemde açığa çıkmaya başlayan eylemleri ile Türkiye Cumhuriyeti Iltkümetine yönelik faaliyetlerde bujundukleri,uzun yıllardir Türkiye'de Örgütledikleri ve maddi olarak destekledikleri sivil toplum kuruluşlart aracılığıyla elde etmiş olduklan sosyolojik, ekonomik ve siyasal içeiği olan, devletin gūvenliği veya ię veya dış siyasal yanularī bakımıdan niteligi itibaryla gizli kalması gereken bilgileri temin ederek amaçları doğrultusunda yabanei devletier lehinc ve Türkiye alcyhine kullandıkları da iddia edilmiştir.

iv. Başsavcıliığa göre H.J.B.nin doğrudan yabancı devlct istihharat Örgütleri ile organik bağ içinde bulunuyor olması ve bu kapsamda Tarkiye aleyhine faaliyetlorde bulunması nedeniyle eylemieri, doğrudan devictin gizli kalmasıgereken bitgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etme suçunu oiuşturmakiadır.Başvurueunun da H.J.B.nin Türkiye'deki kolu ve yerel is birlikçisi olarak faaliyet yürüttogü ve onun eylemlerinin de aynu suça vücut verdigi Öne strölmüştür.
v. Başvurueu ve lIJ.B.nin darbe girişimi Öncesinde bu girişimi FETÖ/PDY aduna sevk ve idare cden örgutün mahreın sorumluları ilo birbirine paralel hir kisım faaliyet ve irtibatlarda bulunarak darbe girişimine hazırkk harcketlerinde yer aldıklarnı değerlendiren Raşsavcıhk, bu kapsamda başvurueu ile diğer şüpbelinin yurt içinde ve yurt dışina yoğun seyahatler yapmalarına ve -õrgitin mahrom sorumlularının yaptiğı gibi- birbirlerini takip cder şekilde seyahat ve görüşmeler gerçekleştirdiklerioe vurgu yapmöştır.

vi. Başsavcılığa göre llJ.B, darbe girişimine teşebbüs edildiği glin Tūrkiyc'ye gelmiş, bu kapsanda faaliyctini gizlemek nuaksadryla bir toplantı tertip ctmiş, bu toplanbnın tarihini makul olmayan bahanelerle darbe girişimi güntne kadar Otelemiş,darbe girişimi günti de Adalar ilçesinde güvenli bir mesafeden bu derbe sürecini yōnctıniştir. H.J.B.nin yerel iş birlikçisi olan başvurucu da darbe girişimi Öncesinde FETÖ/PDY adtna darbe girişimini sevk ve idare eden örgttün mahrem sorumħulan ile birbirine paralel bazı irtibatlar gerçekleştirerek darbe girişimine hazritk hareketlerinde bulunmuş, bu kapsamdaki eylemlere kaulmıştır.
vit. Başsavcıık; başvurucu ve HJ.B.pin bu faaliyetieri dolayısıyla Turkiye Cumhuriyeti Anayasası'no Öngördüğo duzeni ortadan kaldırma veya bu düzen yorine başka bir düzen getirme ya da bu düzenin filen uygulanmasinı Önleme,TÜrkiye Büyük Millet Meclisinin görevlerini kısmen veya tamamen yapmasınıengelleme ve Tarkiye Cumhuriyeti Hükümctini ortadan kaldıma veya górevlerini yapmasını tamamen engefleme suçlarinı da işledigini değeriendirmiştir.

4.Iddianame, Istanbul 36. Ağưr Ceza Mahkemesi tarafindan8/10/2020tarihinde kabul edilmiş ve E.2020/298 sayi dosya Üzerinden kovuşturma başlatimuştır, Mahkemece aynı taribte yapılan tensip incelemesiyte birlikte başvurucumun tutukluluk hâlinin devamına karar verilmiştit.

45.Başvurucu 5/l 1/2020 tarihinde tahljye talebinde bulununuş, Mahkeme "mevcu delil durumu dikkate alındsğında tzerine atılı suçu işlediğine dair kuvvetli sug suphesinin varliğinı gösteren somut olguların bulunduğu, suçun kamundaki ceza miktarı göz önüne alundığındo samğon, delilleri yok etme, gizleme veya değtştirme yada kaçma şưphesini uyandtran olgular bulunduğundan tutuklama nedenlerin somut olaruk ołuştuğu, adli komrol hükumlertnin de yeterli olmayacağı" gerekçoleriyłe 6/1 t/2020 tarihinde talebin reddine karar vermiştir.

46. Başvurucumun anılan kerara yönelik itirazı da İstanbul 37. Agır Ceza Mahkemesi tarafindan 23/1 1/2020 tarihinde verilen bir kararla "samğm atth devletin gizli kalması gereken bllgtlerini styasal veya askeri casusluk amacıyla temin etme suçu yöründen dosya kapsamında tutuklu olduğu, tutuklama tedbirine Istanbul 10. Sulħ Ceza Häkimligi'nin 9/3/2020 tarihli kararıyla hakmedildiği, tensip zaptı içeriğine göre duruşmunın 18.12,2020trthine brakıldiğı ve sanğon hemz savunmasınn aliınmamış olduğu. ayrıca mahkemece C.F.B. L.M.A, S.T., A.U, S.L.A.U, A.T., P.S. ve B.S.nln tank olarak dinlenilmelerine karar verildiği, mevcut delil durumu ile samğın üzerine atil suçun vasif ve mahtyett de göz önüne alındığında bu hali lle mahkemenin tutukluluk halinin devamına dair kararmn usul ve yasaya uygun olduğu, bu aşamada kararda hir tsabetsizligin bulunmadığı, yapnlan itirazın izah edilen nedenlerle yerinde olmadğı" gerekçeleriyle rexddedilmiştir.
47. Başvurucu hakkındaki davaya bakan İstanbuł 36. ΛğırCeza Mahkemesi 18/12/2020 tarihinde yaptiğı ilk duruşmada başvurucunun savunmasını almış ve baz taniklan dinlemiştir, Mahkeme duruşma sonunda "atlı suçu işlediğine duir kuvvetli suç süphesinin varhığım gösteren sommut olguların bulunduğu, delillerin tam olarak toplarmahığı, bir kasım tanudarın dinlenemediği, suçun kamundakt ceza mikiarı göz ömüne alındığunda samğın.delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme yado kaçma suphesini uyandiran olgular bulunduğundan tutuklama nedenlerin somua olarak oluştuğu, adli kontrol hrükimlerinin de yeterli olmayacağı“ gerekçesiyle haşvurucunun tutukluluğunun devamına karar vet™miştir.
48. Dave, bireysel başvurunun incelendigitarib itibariıyla ilk dercce mahkemcsinde derdesttir ve haşvurueunun tutukluluk durumu devam etmektedir.

IV, İLGİLİ HUKUK 
49.5271 sayıh Kanun'un "Tutuklama nedenleri" kenar başlıklı (00. maddesinin (1)ve (2) numaralt ftkralar şöyledir:
"Kuvvetli suę şuphestnin varlığıu gösteren somut delillerin ve bir tutuklưma nedeninin bulunması halinde, süpheli veya sanuk hakkanda tuauklama karan vertlebiltr. Işin onemi,verllmesi beklenen ceza veya gtvenlik tedbirt tie ōlçulü olmaması halinde, tutukiama kararıverilemez,
Aşağuakd hallerde bir tutuklama nedeni var saylabiltr:
a) Şapheli veyu sanığın kaçması, saklaranast veya kaçucağı şüphesint uyondıran somut olgular varsa.


b) Şapheli veya sanğon davranusları:
I. Delilleri yok eime, gizleme veya degiştirme,
2. Tank, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapniması girişiminde bulurma.
Hususlarında kuvvetli şipħe oluşturuyorsa."
50. 5271 sayıl; Kanunun "Tutudama karan" kenar başlıkl 101, maddesinin (1) ve (2) numaralt fikralan şöyledir:
"Soruşturma evrestnde süphelinin tutuldanmaspna Cumhuriyet savcisonon Istemi izertne suth ceza hakimi sarafindan, kovuşturmo evresinde sanuğin tutuldanmastna Cumhuriyet saveistnpn istemi izertne veya re'sen mahkemece karur verilir, Bu istemierde mulaka gerekçe gösterilir ve adlí kontrol uyguamosının yetersiz kulacağını belírten hukuki ve fiili nedenlere yer verillr.

Tutuklamaya, tutuklumanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;
a) Kuvvetli suç ştphesini,
b) Tutukdamo nedenlerinin varliğım,
c) Tutukdama tedbirinin ölçüla olduğunu,
gøsteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açtkça gosterilir. Kararın İçeriği şuphelt veya sanğa sözlu olarak bildirillr, ayrica bir orneği yazilmak suretiyle kendilerine veriltr ve bu hrusus kararda beltrsilir."
51. 5271 sayılı Kununım 102. maddesinin -27/10/2019 tarihtive 7188 sayılıKanun'un 18. maddesiyle eklenen- (4) oumaralı fikrast şōyledir:
"Soruşturma evresinde tutukluiuk stüresi, ağır ceza mahkemesinin görevine girmeyen işler bakamundan alti ayz, ağur ceza mahkemesinin görevine giren tşter bakumından ise bir yh geçemez Ancak, Türk Ceza Kanunumun Ikinci Kutap Dordüncū Kism Dördüncü,Beşinci, Altıneı va Yedinci Bölümünde tanumlanan suçlar, Terörle Mucadele Kamumu kapsamıpa giren suçlar ve toplu olarak işlenen suçlar bakmından bu sīre en çok bir yı alt ay olup, gerekçesi gōsterilerek altı ay daha uzatılabilir."
52. 5271 sayılt Kanun'un "Cumhuriyet savcısımn rutuklama kararımın geri alonmasum istemest" kenar başlıklı 103, maddesinin (2) numaralt fikrası şöyłedir:
"Soruşturma evresinde Cumhuriyet savcısı adlt kontrol veya tutuklamunın urtik gereksiz olduğu kanısına voracak olursa, şuphellyi re'sen serbest bırakır. Kovuşturmaya yar olmadığı karurı verldiğtnde şüpheli serbesi kalır."
53. 5271 sayi Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıkhı 141. maddesinin (1)numarałı fikrasının ilgili kısmı şöytedir:
"Suç soruşturmaşı veya kovuşturmosı sırasında;

a) Kanunlarda helirilen koşullar dişmda yakulanan, tuuklonan veya tutukdhuluğunun devamına karur verllen.

***
d) Kanona uygun olarak tutuklandiğı hálde makul strede yargılama mercit huzuruna çikarilmayan ve bu stre içtnde hakkanda hükaim verilmeyen,
Kişiler, maddi ve manevi her tülu zararkurvnt. Devletten isteyebilirler."
54. S27I sayılt Kanun'un "Tazminat isteminin koşulları" kenar başlktı 142.maddesinin (1) numaalı fikrasi şöyledir;
*Karar veya hükümierin kesinleştiğinin Ugiltstne tebliginden itiharen üç ay ve her hálde karor veya hukümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yl tçtnde tazminat isteminde bulunulabfltr."
55. 5237 sayılı Kanum'un "Angyasay Ihlal" kenar başhklt 309. maddesinin (1)numarah fikrası şöyledir:
"Cebir ve ştddet kullanarak, Türkiye Cumhuriyett Anayasaswnın öngordügu dizeni ortodan kaldırmaya veya bu dizen yerine başka bir düzen getirmeye veya bu dizenin filen uygulanmasuu önlemeye teşebbüs edenler ağrrlaştprimiş müebbet hapis cezası ile cezalandırı/ırlar.*

56. 5237 sayıhı Kanun'un "Hükümete karşı suç" kenar başlıkhı 312. maddesinin (1)numaralı fikrast şöyledir;
"Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhurtyett Hükalmetini ortadan kaldomaya veya görevlerint yapmason kasmen veya lamamen engellemeye tesebhits eden kimseye agrrlaştrumiş müebber hapts cezası verilir."
57. 5237 sayılı Kanun'un "Styasal veya askeri casusluk" kenar başłtkhı 328.maddesinio (1) numaralı fikrası şáyledir:
"Devletin güvenilği veya iç veya dış słyasal yararları bakımından, niteliği uibarıyla,gizli kalması gereken bilgileri, siyasal veya askerî casusluk maksadıyla temin eden kimseye onbeş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezası vertitr."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
58.Mahkemenin 29/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dOşünüldü:
A. Tatuklamanın Hukuki Olmadığına İlşkin İddla 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görlışü
59. Bayvurucu; tutuklanmasına dayanak kabuł edilen olgułarın kuvvetli suç belirtisi oluşturmadığı, Ozerine atılıcasusluk suçunun unsurlarınun hiçbir şckilde oluşmadığını,olayda tutuklama nedenlerinin bulunduğundan söz edilemeyeceğini, aynt soruşturna kapsamında tutuku kalmasınn olçülā olmayacağı gerekçesiyle11/10/2019 tarihinde resen 

tahliye edilmesine karşın daha Önce suçlama konusu yapılao olgulara dayanılarak yeniden tutuklumdığını, bu durumun Ölçllilt olmadığını belirterek kişi bürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini ileri silrmüştür.

60. Başvorucu aynca AlHMin verdiği ihlal karanında H.J.B. adl kişiyle olan irtibatlarmm incelendiğini ve bu irtibatlarm suç oluşturmayacağımın tespit edidigini, Afl1M tarafindan yapian bu tespite rağmen farki bir suçlamayla da olsa ayni delillerie yeniden tutuklandığıni iddia ctmiştir. Başvurucu ayrıca Afl-M'īn derhäl tahliye karerına rağmen aynısoruşturma, ayni eylem ve gerekçelerle verilen bu tutuklama kararyla AlltM'in belirlediği hak ihtali durumunuo devam ettirildigini, bu suretle de Anayasa'nin 90. maddesinin ihlal edildigini dile getirmiştir.

61. Bakanlık görüştnde; somut olaydaki tutukluluğa ilişkin olarak İstanhul Cumhuriyet Başsaveiligı tarafindan 1s Temmuz derbe teşebbüsü ite ilgilisoruştumanın ilerleyen aşamalarında haşvurucu hakkında yeni deliller eldc edildigi, bu kapsamda HJ.B.nin yabancı devletler adına istihbari görevler alarak faaliyctler yürüttüğüno dair bulgulara crişildiğibelirtilmiştir. Bakanlık, Başsavcılığın yasa dışıistihbari faaliyetlcrdebulunan şÜpheli ItJ.B. ile başvurucu arasındaki yakın is birliği ve tanik beyanı ile iletişim tespitlorinden elde edilenverileri birlikte değerlendirerek caşusluk suçunu işledigi yöntinde kuvvetli suç süpbcsi butunduğundan bahisle başvurucunuo tutuklanmasmı talep ettiğine vurgu yapmiştır.

. Bakaniık; başvurucu hakkında mevcut tutuklama kararına konu suç ve bu suçun işlendiği yönündeki deliller ile başvurucu hakkında verilen ve AfltM kararına konu 1/11/2017 tarihli tutuklama kararmda belirtilen suç ve delillerin birbirinden farkhı olduğunu,dolayısıyla başvurucunun mevcut tutukluluk hâlinin daha δnce tutuklandığı suça ilişkin olmadiğına, strcç içinde clde edilen yeni delillere bağh olarak başka bir suç nedeniyle tutuklandığıi, AfitM karanna konu tutukluluğun sona crdiğini, başvurucunun aynt olaylar ve suçlar kapsamunda tekrar tutuklandığı iddiastntn herhangi bir temelinin buluamadığını da ifade etmiştir.

63. Bakanlık sonuç olarak başvurucunun tutukianmasıaın kanuni dayanağımın olduğu, tutuklama kararında atif yapılan delillerin kuvvetli suç şúphesi oluşturduğu,başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının bulunduğu ve tutukiamanın ölçulu olċuğu görüşündedir.

64. Başvurvcu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında Bakanlar Komitesinin 3/9/2020turihinde derhal serbest baraklması yönlnde çağrida bulunduğuna işaret etmiş; daha Önce Anayasa Mahkemesineve AltiM'e yaptigı başvurularda aynıntlt açıktamalar yaptığıni, bu nedenle Bakanlık görüşüne karşı cevap hakkmdan vazgeçtiğini belirtmiştir,
2. Değerlendirme 
65. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin somrlanması" kenar başhiklt 13.maddesi şħyledìr.

"Temel hak ve hūrriyetler, ozlerine dokunulmakszzin yainizco Anayasunun ilgili maddelerinde belirtilen scbeplere baghı vlarak ve uncak kununia sunvrlanabtlir. Bu sinvlamalar, Anayasann søzüne ve ruhuna, demokrutik toplum dizeninin ve láik Cumhuriyetin gereklertne ve Ölçulüluk ilkesine aykarı olamaz."

66. Anayasa'nın "Kişi hürrtyeti ve güvenliğı" kenar başlklı l9. maddesinin birinci fikrası ile üçüncti fikrasmnın birinei cümlesi şōyledir:
"Herkes, kişi hürriyetf ve güvenliğine sahtpttr.
Suçlulugu hakkanda fazvverit beliri bulunun kdştler, ancak kaçmaların, delillerin yokedilmesini veya değiştirilmesint enlemek maksadiyla veya bunlr gibi tutuklamayızorunlu katan ve kamunda gösterilen diğer hallerde hákdm kararıyla tutuklanabilir."
67. Anayasa Mahkemesi olayların başvurucu tarafindan yapilan hukuki nitelenditmcsi ile bağlı ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir cder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun bu bölumdeki iddialarrnin 820,daha Öncesinden tahliyesine karar verilen bir soruşturma dosyasudaAlhM tarafindan makul suç şüphesi oluşturmadığıdeğorlendirilen bir olguya dayanilarak yenjden tutuklanmasının hukuka aykırı olduğuna yöneliktir. Bu durumda başvurucunun anılan şikâyetlerinin Anayasa'tın 19. maddesinin Üçüncü fikrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıkapsamında incelenmesi gerekir.

a.Kabal Edilebllirik Yönßnden 
6.Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabuł cditemezliğine karar verilmesini gerektirecck başka bir ncden de bulunmadığı anlaşılan bu iddialanın kabul cditebilir olduğuna karar verilmesi gerekit.

b. Esas Yönünden 
l.Genel ffketer 
69. Anayasa'nm 19. maddesinin birinci fikrasında, herkesin kişi hitrriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilkc olarak ortaya konduktan sonra ikinci ve tçüncūfikralarında, şekilve şartları kanunda gösterilmek koşuluyla kişilerin özgürlüğünden mahrum bıraktabileceği durumlar sınırlı olarak sayımıştur (Morat Narman, B. No: 2012/1137,27/2013, § 42).

70, Kişi hürriyeti ve güvenligi hakkıa yönelik bir müdahale olarak tutuklamanın Anayasa'nen 13. maddesinde öngörülen ve tutuklama tedbirinin niteliğine uygun düşen,kanun tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen baktı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ðlçtlołuk ilkesine aykıtı olmama koşullarına uygun olup olmadığnn belirienmesi gerekir (Jalas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/22017, §§ 53, 54).
7. Anuyasa'nn 19. maddesinin üçüncü fikrasına göre totuklama ancak suçluluğu hakkında kuvvetli bellrtt buhnan kiştler bakımından müimkündür. Bir başka unlatımla tutuklamanm õ koşulu, kişinin suçluluğu hakkında kuvvetli belirtinia bułunmasıdır. Bunun için suçlamanī kuvvetti saytlabilecek inandıret delilerle desteklenmesi gerekir (Mustafa Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, § 72). Diger taraftan şüpheli veya sanığa isnet edilen eylemlerin ifede, basın ve sendika özgürlakleri ile siyasi fauliyette bulunma hakk: gibi demokratik toplum düzeni bakımından vazgeçiłmez temel hak ve Özgüriükter kapsamında olduğu hususunda ciddi iddialarn buhuaduğu veya bu durumun somut olayın koşuflarndun 

anlaşılabildigihâllerde tutuklamaya karar veren yargı mcrcilerinin kuvveti su şüphesini belirlerken daha Özenli davranmalan gerekir. Buradaki Özen yükümlulogüne riayet edilip cdilmedigiAnayasa Mahkemesinin denetimine tabidir (Gülser Yıdron(2) [GK), B. No:2016/40170, 16/11/2017, § 316).

72. Öte yandan Anayasa'nn 19. maddesinin tçüncu fikrasında, tutuklama kararıma kaçma ya da delillerin yok edlimesimi veya değiştirtlmesini Önleme amacıyla verilcbilcceği belirtilmiştir. 5271 sayılt Kanun'un 100. maddesine göre şūpheli ya da saniğın kaçmasi,saklanması veya kaçacağı ştlphesini uyandıran somut olguların bulunmasi, şüpheliya da sanğın davramışlannin delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, tank, magdur ya da başkalar (zerinde beskı yapılması girişiminde bulunma hususłarında kuvvetlì şüphe oluşturması hällerinde tutuklama kararı verilebilecektir. Maddede aynca işlendiği konusunda kuvvetli şüphe bulunması şartıyla tutuklama nedeninin varsayılabilecegi suçlara ilişkin bir listeye yer verilmiştir (Halas Aslan, §§ 58, 59).

7. Bir suçun niteliği veya bu suça ilişkin olarak verilebilecek cezanın ağırlığı her zaman kaçma tehlikesinin bulunduğunu ortaya koyan bir dunım olarak kabul edilemez. Bir ceza soruşturması veya kovuşturması bağlammda uygulanan tutuklama tedbirleri bakımından kaçma şuphesinin bulunup bulunmadiğinın veya devam cdip etmediğinin belirlenmesinde -suçun ya da cezanın niteliğine ilişkin olanların yanı sıra- şūphelinin veya sanığın durumunun da Özellikle dikkate altnması gerckmektedir. Bu bağlamda şüpheli veya santğin sabit bir yerleşim yerinin olup olmadığı, mesleği, mal varlığı, ailesinden veya işinden kaynaklanan bağlantılari, yakalanma şekli, sūreç içindeki tavır ve davranuşlan, başka bir ołkeye gitmesini veya orada barnmasımı kolaylaştıran bazı özel koşullann bulunup bulunmadığí, kişilik Özelliklerini ortaya koyan olgular, ahlaki duumunu gōsteren tutum ve cylemleri gibi kişisel (subjektif) unsurlar birlikte değerlendirilerek bir kanaate ulaşılmahdır (Eren Erdem, B. No:2019/9120, 9/6/2020, § 135).

74. Diğer taraftan Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve Özgürloklere yönelik smırlamaların ölçülulük ilkesine aykın olamayacağı belirtilmiştir. Bu bağlamda dikkate alnacak hususlardan biri tutuklama tedbirinin isnat edilen suçun Önemi ve uygulanacak yaptırımı ağıriığı karşısında ðlçula olmasıdır (İlalas Aslan, § 72).
75. Her somut olayda tutuklamantn Bn koşulu olan suçun işłendiğinc dair kuvvetli belirtinin olup olmadığın, tutuklama nedenlerininbulumup bulunmadiğinn ve tutuklama tedbirinin ölçuttlogontn takdiri Oncelikte anulan tedbiri uygulayan yargi mercilerine aittir.Zira bu konuda tarafiarlave delillerle doğrudan temas hålinde olan yargı mcrcileri Anayasa Mahkemesine kıyasla daha jyi konumdadır, Bununla birlikte yargı mercilerinin belirtilen hususlardaki takdir aralığımı aşīp aşmadığı Anayasa Mahkemesinin denctimine tabidir.Anayasa Mahkemesinin bu husustaki denctimi, somut olayın koşultarı dikkate alınarak Özellikłe tutuklamaya ilişkin streç ve tutuklama kararının gcrekçeleri tüzerinden yapıtmalıdır (Gülser Yıldırım (2), §§ 123, 124).

Iİlkelerin Olaya Uygulanması
7.Somut olayda Öncelikle başvurueunun tutuklanmastnın kanuni dayanağının olup olmadiğının belirlenmesi gerekir. Eldeki biteysel başvurunun konusu 9/3/2020 tarihinde vygulanan tutuklama tedbiridir. Başvurueu, devletin gizli kalması gereken bilgiferini siyasal veya askcri casusluk amacryla temin etmc suçundan 5271 sayıli Kanun'un 100, maddesi uyannca tutuklanmuştr. Bu itibarla başvurucu hakkında uygulanan tutuklana tedbirinin karuni dayanağı bulunmaktadır.


77. Kanuni dayanağı bulunduğu anlaşılan tutuklama tedbirinin meşru bir amacıın olup oimadığı ve Öleültlugo incelenmeden Önce tutuklamanın dn koşulu olan suçun işlendiğine datr karvetli beltrti bulunup bulunmadtgınm değerlendirilmesi gerekit.
78. Başvurueu hakkonda devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etme suçundan tutuklama tedbiri uygulanmasına ilişkin olarak IstanbulCumhuriyet Başsavcilğunın talep yazissnda, başvurucunun daha Önceden tutuklama tedbiri uygulanan anayasal düizcnì ortadan kaldıtmaya teşebbūs etme suçunun yanısıra talep konusu suç yönünden de kuvvetlí suç şüphesinin mevcu olduğu ifade edilmiştir.Başsavcılık ilk olarak diğer şüpheli H.j.B. hakkında yapılan ek araştırmada, adı geçenin yabancı devletier adına istihbari görevier alurak fualiyetler yürüttügüne dair bulgulara erişildiğini belirtmiştir. Bu kapsamda IJ.B.nin -15 Temmuz darbe girişiminin arkasındaki yapilanma olan FETÖ/PDY'ain kurucusu ve lideri olup ABD'de ikamet eden- Fetullah Gülen'in onursal başkanı olduğu Rumi Forum Vakfinın organizasyon komitesinde görev yaptıği ve brgtt liderinin çalışmalaπnı tanutmak için lobi faaliyetlerinde buhunduğu, aynca darbe teşebbltstnün yaşandiğı gūn kendi fualiyetlerini kamufle ctnek için bir toplantıya katilma görüntlst alunda Türkiye'ye geidigi ve bunu FEl'Ö/pDY mensuplannca gerçekleştirilen darbe teşebbustłyło irtibatunı gizlemck maksadıyła yaptığı vurgulanmıştır.
79. Tutuklama talep yazısında başvurucuyla ilgili olarak isc Özellikle Hetişimin tespitine dair analiz raporlarına değinilerek ll.J,B. ile başvurucu arasında bağlant bulunduğu ifade edilmiştir. Başsaveılık bu irtibatın çoğu zaman yüz yüze gerçekleştiğine dikkat çekmiştür. Ayπca başvurưcu ile H.J.B,nin kullandıkları cep telefonlarının 2014-2016 yıllarr arasında dokuz ayn tarihte aynı baz istasyonundan sinyal bilgisi aldıklarının tespit cdildiğini belirtmiştir. Bunun yant sira Başsaveılık;başvurucu ile HJ.B.nin 18/7/20i6 tarihinde Karakēy'deki bir fokantada karşılaştıklarma vurgu yapmış, başvurıcu ile -yasa dışı istihbari faaliyetierde bulunan şüpbeli- H.J.B. arasındaki irtibata yönelik araştırmaların devam ettiginin de altın çizmiştit.

80. Istanbul 10. Sulh Ceza Hakimliğinin tutuklama karannda da başvurucu yöntinden devlctin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casusluk amacıyla temin ctme baktmından kuvvetli suç şüphesinin bulunduğu belirtilmiştir. Hakimtik buna ilişkin olarak HTS baz analiz raporlari, dijital incelemo tutanaklar, tank beyan, 1IJ.B. ile irtibatina dair periyodik olarak süreklilik arz eden baz kaytlari, başvurucunun 18/7/2016tarihinde Hj,B. ite bir lokantada bitlikte görünmesi ve yine bu kişiyle, konusu Türkiye ve Orta Doğu teseleleri olan konferanslarda görüştüklerine dair beyanda bulumasi gibi olgulara değinmiş ve -bunlar birlikte değerlendiritdiğinde- kuvvetlisuç şüphesinin mevcut olduğu sonucuna ulaşmiştir.

81. Iddianamede ise başvurucuya isnat editen suçlardan biri olan devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerī casusluk amacıyla temin ctme suçu yönünden dayanilan olguların genel olarak H.J.B. ile olan bağlantısi, sabibi veya yöneticisi olduğu kurumı ve kuruluşiar aracılığıyla yürāitöğü kimi faaliyctler ve başvurucudan ele geçirilen bir flash beliek ilo cop telefonunda tespit edilen kayıtlar olduğu görülmektedir.
82. Başvurucunun -hakkında ayn suçlardan dava açılan diğer şüpheli- IlJ.B ile bağlantisına ilişkin olarak iddianamede ayrıntılı tespitiere yer verilmiş ve bununla ilgili değerłendirmelerde bulunulmuştir. Bu kapsamda başvurucunun cep telefonu ile H_J.B.nin cep telefonumun 2013 ve 2016 yıdları arasında İstanbul'da synı baz istasyonundan birçuk kez sinyal aldıği. başvurucu ve H.J.B.nìn 18/7/2016 turihinde bir restoranda gōrüştūkleri ve 8/10/2016 tarihinde de telcfonla gōrüştükletine dair kayrtların bulundugu belirtilmiştir.

83. Soruşturma mercilerinintespit ve değerlendirmelerine göre başvurucunun irtibatınn bulunduğu H.J.B. Türkiye aleyhine casusluk yapan bir kişidir. Bu bağlamda soruşturīa mercilerince ABD vatandaşi bir akademisyen olup bu ülkede faaliyet gösteren bit düstnce kuruluşunda Orta Doğu analisti ve uzman olarak, calısan H.J.B.ain Türkiyc'nin sosyal, siyasal ve demografik yapısını çok jyi bildiği, bir taraftan PKK/KCK, PYD, diğer yandan da FETÖ/pDY ile irtibatınun yoğun ve derin olduğu, bu terör Örgötlcrinin cylem stratejileri Üzerinde inisiyatif kullanabilecek bir konumda bulunduğu ileri sürüłmüştür. Adıgeçen kişinin FITÖ/PDY liderinin onursal başkanlığıu yaptıgıbir vakfin organizasyon komitesinde görev aldiğı da ifade edilmiştir. Dahası bu kişinin 15 Temmuz darbe teşebbäsüntin gerçekleştiği gūn girişimi takip etmek, gerektiğinde yönlendirmek ve özelikie girişimin başaridı olması sonrasında darbenin uluslararası destekçileri ile koordinasyonu sağlamak üzere Türkiye'ye geldiği ve teşebblsün yaşandığı gece gelişmeleri takip ederek uluslarurası irtjbatian sağladığı iddia edilmiştir 
8.Başvurucu ile aynı suçlardan cezalandınlması istemiyle hakkında dava açılan ve kaçak konumda olması nedeniyle yakalama emoriyle aranan H.j.B.ye soruştuma merciterince isnat edilen olguların değeriendirilmesi elbette eldeki başvuruda Anayasa Mahkemesince yaptlacak incelemenin kapşamında değildir. Bununla birlikte başvurucuya yöneltilen devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etne suçu yöntnden dayanılan temel olgularn başında bu kişiyle olan bağlantisının yer almasıdolayısıyla başvurucu bakımından yapılacak olan değerlendirmede bu kişiyle ilgili tespitlerin de dikkøte alınması gerekmektedit.

85. Bu bağlamda başvurucunun -soruşturma mercilerinin tespitlerine göreFETÖ/PDY ile bağlantısı olan bir vakıfta görev alan, kisa bir stre δnce ayrılmasına rağmen 15 Temmuz darbe teşebbüsünün yaşandığı gün Türkiye'ye gelcn, teşebbüs sürecini İstanbul Büyükada'daki bir otelde izleyen ve teşebbüstn engellenmesinden hemcn sonra Tüirkiye'den ayrılant, yabaneı ưyruklu bir akademisyen olan HJ.B. ile bağlantısının bulunması sðz konusu suçluma bakımundan gözardı edilmemesi gereken bir durumdur. Başvurucu, H.J.B.yi tanıdığım fakat kendisiyle özel bir irtibatını bulunmadiğuı ifade ctnektedir, Bununia birlikte başvurucu, bu kişiyle baza konferanslarda bir uraya geldiğini vo yine darbe teşcbbüstiınūn engellenmesiùden iki gün sonra Istanbul'da bir lokantada karşılaştığın, burada konuştuklann sóylemcktedir.

86. Öte yandan soruşturma mercileri H.J.B.nin 2011ve 2016yillan arasında toplanda on yedi kez Türkiye'ye gelip Torkiye'den döndoğü fakat darbe teşebbtsti sonrasında ayrıldıgı 19/7/z0t6 tarihinden beri Tarkiyeye giriş kaydının bulurumadiğıbelirłemiştir. Buna gōre adı geçcn kişi 26/t0/2011-4/l1/20t! tarihleri urasmda,9/10/2012-13/10/2012 turihieri araşnda,15/3/2013 tarihinde, 11/4/2013-21/4/2013 tarihleri arasında,18/5/2013-27/5/2013 tarihleriarasında,17/7/2013-25/7/2013 tarihleri arasında,28/7/20[3-31/7/2013 toribleri arasında,3/10/2013-7/10/2013 tariblcriarasında,31/5/2014-8/6/2014tarihleriarasmda,26/11/2014-30/1 [/2014turihleri arasinda,15/1/2015-22/1/2015tarihłeriarasinda,31/5/2015-8/6/2015tarihleri arasmda,7/3/2016-13/3/2016tarihleriarasında,19/3/2016tarihinde,26/6/20163/7/2016tarihleri arasında ve 15/7/2016-19/7/2016 tarihleri arasında T'türkiye'de bulunmuştur.
87. Başvurucunum ve H.J.B.nin kullandığicep telefoniarının birçok farkh tarihte İstanbuida ayni baz istasyonundan sinyal bilgisi aldiğı tespit cdilmiştir. Bu kapsamda HJ.B.nin Turkiye'de oldugu 23/7/2013, 31/S/2014, 2/6/2014, 27/11/2014. 1/6/2015,

3/6/2015, 4/6/2015, 5/6/2015, 6/6/2015, 7/3/2016, 8/3/2016ve 9/3/2016tarihlerinde cep teletonunun başvurucunun cep telefoauyla ayn baz istasyonundan sinyal bilgisi aldığıbeltrlenmiştir.

88. Diger taraftan soruştıtma mereileri başvurucunun işledigi ileri strülen casusluk suçuyla bağlantıit olarak kimi projelere destek oldugunu ve finansman sağladığını iddia etmişve bunuala ilgili olarak bazi olgulara değinmiştir, Bu kapsamda basvurucudan ele geçirilen bir flash bellekteki videodn PKK terör örgttünün YPJ'de yer aldiğı anlaşılan kadın teröristlerle röportaj yapilarak hazırlanmış bir belgeselin bulunduğu, belgeseldeki konuşmalerda açık bir şekilde "Kürt kadhnlaruın ózgürlükleri için duğo çıkmularının"özendirildiğinden babsedildigi belirtilmiştir. Yine flash bellekteki bir başka belgescl filnde "Türkiye Cumhuriyett'nin Güneydoğu Anadolu Bōlgesi'nde yaşayan Kürt kökenli vatandaşları öldürduğa" algısı olusturan anlatımlar bulunduğu ifade edilmiştir. Bunların yant sura başvurucuya ait cep telefonu Üzcrinde yaptlan inceleme neticesinde Dorsim'de kōylerin yakıldıgı ve halkın zorla gōç ettirildiği algısı oluşturduğu iddia edilen"7094" isimli belgesełfilmini hazırlamak için başvurucunun yönctmen D.T.ye maddi kaynak gönderdigitespit edilmiştir.

89.Anayasa Mahkemesince birçok kararda vurgulandiğı Üzere tutmanin bir amacr da kişi hakkındaki şūpheleri teyit etmek veya çürütmek suretiyle ceza soruşturmesinı ve/veya kovuşturmasua ileτletmektir (Dursun Çiçek, B. No: 2012/1108, 16/7/2014, §87; Halas Aslanz, § 76). Bu nedenle yakalama veya tutuklama anında ttm delillerin yeterli duzeydo toplanmış olmesı mutlaka gerekli değildir. Bu bakımdan suç isnadına ve dolayısıyla tutuklamaya esas teşkil edecek şūphelere dayanak oluşturan olgular ile ceza yargilamasının sonraki aşamalarında tartışilacak olan ve mahkümiycte gerekçe oluşturacak olguların aynu duizeyde değerlendirilmemesi gerekir (Mustafa Ali Balbay, § 73).

90. Ayrıca başvurucuya isnat edilen eylemlerin hangi suçun konusunu oluşturduğunu veya ilgili suçlar bakmınden kanunlarda Öngörillen unsurların bulunun bulunmadigını tespit ctmek Anayasa Mahkemesinin bireysel basvurularda yaptiğıincclemenin kapsamında degildir. Bu baglamda başvurucuya isnat edilen ve yukarıdu açrkfanan cylemlerio ve bununla ilgili olarak soruşturma mercilerince dayanılan olguların hangi suç kapsamında olduğunu, bu suçla ilgili kanuni unsurlarının gerçekieşip gerçekleşmediğini ve başvurucunuo isnat konusu suçlan işteyip işlemediğini bir bücünlük içinde belirleme görevi, yapilacak yargilama sonucunda toplanan delillere gōre yargitama süreçlerini yürüten adli mercitere aittir. Yine bu belirlemeye göre varlacak sonucun hukuka uygun olup olmadiğıkanun yolu incelemesi ile tespit edilebilir (Mehmer Haberal, B. No:2012/849, 4/12/2013, § 77).

91. Buna gôre Anayasa Mehkemesince yaplacak incclemenin sıniri, soruşturma mercilerince ortaya konulan ve tutuklamaya esas alnan olgularin başvurucu yönthnden kuvvetli suç belirtisi niteliğini taştyıp taşımadığımn belirlenmcsidir. Bu belirleme yapılırken somut olayın kendiÖzelliklerinin yanı sıra tutuklamaya konu olan suçun niteliginin de dikkate altäması gcrekmektedir, Zira bireysel başvoruya konu tutukiama tedbiri devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerī casusluk amacıyla temin etme suçu yōnünden uygulanmiştir. Amlan suçun ditzenlendigi 5237 seyıl Kanun'un 328. maddesinin (1)numaralı fikrasında devletin gūvenliği ya da iç veya dış siyasai yararları baknmından niteligi itibaryla gizli kalmaşı gereken bilgilerin siyasal veya askeri casusluk maksadıyla temin edilmesi yaptiruma bağlanmıştr. Buna gôre suçun konusu Özülnde devlet stm olan bilgi ve 

belgelerdir. Aynca bunların temininin siyasal veya askcrì casusluk amacıyla yapılması anılan suçun unstrudur. Bu bakımdan sōz konusu suçun temel özeliklerinden birinin gizlilik olduğu sõylenebilir.

92. Doğası gereği gizlilik içinde işlenen casusluk türü suçlańn ortaya çikarımasında, bunlara dair delil ve olgularin betirlenmesinde soruşturma mercilerinin diger suçlara göre oldukça zor bir konumda oldukları hatırda tutulmalıdır. Dahası bu tür suçlarn konusunu oluşturän eylemlerin çoğu kez diğer ülkelerin istihbarat örgütleriyle iş birliği içinde icra edilmesi ve suçların fuillerinin cylemlerini gizleme konusuuda diğer şÜphelilere göre daha fazla kabiliyet sahibi olması gibi olgular, bunlarla ilgili cn azından soruşturmanın başlangıcında veya tutuklama gibi koruma tedbirlerinin uygulandığı aşamada aranan delil türü ve düzeyiyłe ilgili kısmen farklı šlçütler benimsenmesini zorunłu ktlabilir.
93. Yaptlan bu sçıklamalar şiğmda somut olay değeriondirildiğinde başvurucu yönünden soruşturma mcreilerince dayanılan ve Sulh Ccza Hakimliği taraftudan tutuklamaya esas alnan -Türkiye alcyhine casusluk yaptiği, ayrica 15 Temmuz darbe teşebbüsüyle ve teşebbüstin arkasındaki yapılanma olan FETÖ/PDY ile irtibatı olduğu ileri sürdlen- HJ.B. ile bağlantısına đair "teşebbüsten hemen sonra bir lokantada görüşme, birçok farklı tarihte aynımahalde bulunmuya işuret eden telefon sinyal bilgilerinin kesişmest, bazı konferanslurda yüz yūze gōrūşme, aym gūn içinde birkaç kez telefonla komuşma" gibi olgulann ve bunlann yưu sıra casusluk suçuyla bağlantılı olarak -PKK terör örgüitBnønideolojisiyle ve iddialariyla özdeşleştirilebilecek- bazı projelcre destek vordigi veya finansman sağladığı iddiasıyla ilgili olarak "bayvurucudan ele geçtrllen btr flash bellekteki ve cep telefomundaki tespitlerin" -isnat konusu suçun nitcliği ve Özelikleri de dikkate alındıgında- bütünðyle kuvvetli suç belirtisi olarak kabul cdilebileceği değerlendiriimiştir.

9. Diger taraftan başvurucu hakkında uygulanan ve kuvveti suç süphesinin bulunması şeklindeki ön şartiı yerine geimiş olan tutuklama tedbirinin meşru bir amacının olup olmadığun değerlendirilmesi gerekir,
95. Istanbuł Cuhuriyet Başsavcılığının tutuklama talcp yazısında atilı suçun niteligine ve mevcut delil durununa dikkat cekilmis; buna göre adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacaği, başvurucunun kaçma ve bunun yanmda delillere eiki cime ihtimalinin bulunduğu değeriendirmesine yer veriimiştir. İstanbul (0. Sulh Ceza Häkimliğinin tutuklama kararunda da "atlt suçun vasif ve mahiyeti, kamunda ôngôrilen cezasının alt ve fst sınıı göz onüne alrndığında tutuklamanın Ölçula olduğu kanaatine varldığı" ifade edilmiştir.
96. Başvurucunun tutuklanmasina karar verilen devletin gizli kalmast gereken bilgilorini siyasal veya askerî casustuk amacıyła temin etne suçu Tūrk hukuk sistemi içinde ağır cezai yaptirumlar Bngörülen suç tipleri arasında olup isnat edilen suça ilişkin olerak kanunda Öngörülen cczann ağırliğı kaçma şüphesine işaret eden durumlardan biridir (ayn yöndeki değerlendirmeler için bkz. Hüseyin Burçak, B. No: 2014/474, 3/2/2016, § 61;Devran Duran [GK], B. No: 2014/10405, 25/5/2017, § 66).

97. Bunun yan sıra başvurucunun yebancı uyruklu bir kişiyłe birlikte Türkiye aleyhine casusluk yaptiğı ileri strülmektedir. Aynca soruşturma dosyasındaki bilgilerden bayvurueunun yurt dışında buiunan birçok kişi, kurum ve kuruluşla bağlantısının olduğu anlaşılmaktadır. Bu durumda İsnat edilen suçun niteliği ve başvurucunun yurt dişı bağlantisıdikkate alındığında serbest brrakıldiğı takdirde bir başka Đikcye kaçma ve burada yaşamını

sürdtīrme imkânunun diğer kişilere göre daha fazla olduğu sÖylenebilir. Yine tutuklamayu konu casusluk suçunun niteligi ve bu suçla ilişkili kişilerin imkān ve kabiliyetleri delillere etki edilmesi ihtimalini artưran bir faktðr olarak kabul editebilir.

98. Dolayisıyla soruşturma merciierinin ve tutuklamaya karar veren Sulh Ceza Häkimliğinin suçun niteliğine de vurgu yaparak başvurtcuyla ilgili olarak delilleri etkileme tehlikesi ile kaçma şüphesinin bulunduğuna yônelen tutuklama nedenlerinin olgusal temclinin olmadiği söylencmcz.

99. Başvurucu hakkındaki tutuklama tedbirinin Olçült olup olmadığınn da belirlenmesi gerekir. Bir tutuklama tedbirinin Anayasa'nın 13. ve 19. maddeleri kapsamında ölçülalügibtn belirlenmesinde somut olayın tüm Özellikleri dikkete alınmaltdı.
100. Yukarıda da değinildiği Üzcre başvurucuya isnat edilen ve tutuklamaya konu olan devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etone suçu, soruşturulmas; kamu makamlartnı ciddi zorluklarla karşı karşıya bırakan bir nitelige sahiptir. Aynca anjian suç ile "devletin gúvenliği veya iç veya diş siyasal yararlart bakumından niteliği itibarıyla gizli kalması gereken bilgtleri"nin güvenliğinin korunmasıhedeflenmiştir. Buna göre suçun koruduğu hukuki değer ile miliī güvenlik arasında yakın bir İlişki bulunmaktadır. Dolayıstyła bu nitelikteki bir suç bakmından tutuklama dışındki diğer koruma tedbirlerinin yetersiz kalması sðz konusu olabilir. Bu itibaria somut olayın koşullarında tutuklamaya konu suçun nitetiği ve Bnemi ile suç için knumda öngörQlen yaptrumın ağırhığı gözönünde buluodurulduğunda başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirlerinin ölçalü olduğu sonucuna varłmıştır.

101. Öto yandan başvurucu hakkında anayasal düizeni ortadan kaldırmaya teşebbüis etme suçu yönünden19/2/2020 tarihinde uygulanan tutuklama tedbirinin henüz sürdürtildag0aşamada (9/3/2020tarihinde)soruşturma mercilerinin başvutucunun aynica devletin gizli kalmaşı gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amecıyla temin etne suçu bakımından da tutuklanması yoluna gittigi görülmektedir. Başsaveılığın tutuklama talep yazısında bireysel haşvuruya konu bu suç yönfinden neden aynca tutuklama tedbirine başvurulmasmın istendiği ifade edilmiştir. Amlan yazıda diğer şüpheli lJ.B. yönlnden yapılan ck (yeni) araştırmalarda bu kişinin diğer dlkeler adına istihbari faaliyetler yürütüğune dair bulgulara erişildigibelirtilmiş ve bununla ilgili bazı hususlara dikkat çekilmiştir. Başsaveılīk, başvuructnun bu kişiyle bağlantısına ilişkin tespit ve olgulara değinip bunlarla ilgiliaraşturmanun devam ettiğioe de vurgu yuparak başvurucu bakkında devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casushuk amacryla ternin etme suçu bakımundan da tutuklama tedbirinin uygulanması gerektigi yöntinde bir değeriendirmede bulunmuştur, Suih Ceza Hakimliğince anilan suçtan verilen tutuklama kararının da esas olarak aynı hususlara dayandığı görülmektedir. Buna göre tutuklama tedbirinin süreçyönünden ölçüiü olduğunun kubulü mühnkün görürumektedir.

102. Açıklanen gerekçelerte tutuklama tedbirinin hukukiliğinc ilişkin olarak Anayasa'nın l9. maddesinin Üçüncü fikrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıın ihtal edilmediğine karat verilmesi gerekir.

Zühta ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin Y[LDiRIM, Hicabi DURSUN,Celal Mtmtaz AKINCI, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ. bu gōrüşe katilmamışlardır.


R. Totuklulnk Strestnio Soruştarma Aşaması İçio Kanunda Öugörülen Azami Söını Aştığma ve Makol Olmadığua İllşkin İddlalar 
1.Başvurucunnn İddialart ve Bakanhık Görüşß
103.Başvurucu; ilgili ve ycterli olmayan delił ve gerekçelerie uzun süredir tutuklu bulunduğunu, iki buçuk yılı aşkın bir süredir devam eden tutuklulukta yargılamaya cngel olunabileceğinin,kaçabiteceğinin, delilleri karartabileceğinin sőylcnemcyecegini,bu hususlara ilişkin bir gerekçe sunulmadan ve savunmalarına cevep verilmeden tutukluluğunun devam ettirildiğini, tutukluluğumun makui süreyi aştğını belirterek kişi hüriyeti ve güvenliği hakkının, adil yargılanma hakkanın ve gerekçelikarar hakkının ihlatedildiğini ileri sūrmüştür.

10. Bakanlık görüştınde, başvurucu hakkındaki tutukluluğun devamına ilişkin kararlarıgerekçcterinin hürriyetten yoksun birakılmanın meşru nedenlerinin belirtilmesi bakımından ilgili ve yeterli olduğu, kanunda öngðrüien sürclere tygun olduğu ve soruşturma sürecinin yürütülmesinde dir Özensizliğin bolunmadığı belirtiłmiş; tutukluluk stresinin makul olduğu değerlendirilmiştir.

105. Başvurucu; Bakanłık görüşüne karşı beyanında başvuru formundaki iddialatının dışmda ayn bir açtklamaya yer vermemiştir.

2.Değerlendlrme 
106. Anayasa'nın "Kişi hārrhyent ve güvenligi" kenar başlıklı 19. maddesinin ikinci fikrasımn iltk ibaresi ile Üçünet fikrasmın birinci eflmtesi ve yedinci fikrust şöyledir:
"Şekil ve şartları kamunda gösterllen:
Suçluluğu hukkında kavvetli belirti bulunan kişiler, ancak kaçmaların, delllertn yokedilmestni veya değiştirilmesini önlemek maksadıyła veya bunlar gibi rutuklamayızorunlu kslan ve kamunda gosterilen diğer hallerde häkim kararıyla tutuklanabllir.
"Tutuklanan kdstlerin, mukul sūre içinde yargilanmayı ve soruşturma veya kovuşturma strasmda serbest brakalmayı tsteme hakdorı vardr. Serbest buakulma llgilinin yargilama stresince duruşmada hazu bulupmasin veya hikmün yerine gettrilmesini sağlamak için hir gūvenceye bağlanahllir."
107. Anayasa Mahkemesi, olaylaro başvurucu tarafindan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağlı ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (’ahtr Cann, §16). Bu itibarla somut olayda başvurucunun iddialarnıa dzll, tutukluluğun süreşinin kenuna uygunluğuna ve makulldgüne ilişkindir. Bu nedenle başvuucunun bu bölömdeki şikyetlerinin Anayusa'nım 19. maddesinin -ikinci fikrası da gözetilerek- üçlncü ve yedinci fikralar bağlammdaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında inccłenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


a.Kabul Edtlebilirlik Yöndoden 
L.Soroştarma Aşamasıda Tūtuklulok Süresinin Kanona Uygonluğu Bakmmmdan 

108. Bireysel başvuru yolunun ikincil niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel beşvuruda bulunulabilmesi için Öncelikle olağan kanun yollarioın tükctilmesi zorunludur (4yşe Ztraman ve Cennet Yeşllyurt, B. No; 2012/403, 26/3/2013, §§ 16, 17)
109. Anayasa Mahkemesi, tutukluluğun kanunda Bngörüicn azami süreyi aştığıiddiasıyla yapılan bireysel başvurular bakımmdan bireysel başvurunun incelendigitarih itibanyla başvurucu tahliye ediimiş veya hūktimit hâle gelmiş ise asil dava sonuçlanmamışda olsa -ilgili Yargıtay içtihatlarına atif yaparak- 527isayılı Kanun'un 141. maddesinde öngörülen tazminat davası açma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yoiu ołdugu sonucuna varmıştir (Erkam Abdurrahman Ak, B. No: 2014/8515, 28/9/2016, 5§ 4862; Irfan Gerçek, B. No: 2014/6500, 29/9/2016, §§ 33-45; Ahmet Kubilay Tezcan, B. No: 2014/3473,25/{/2018, § 26),
110.7188 sayılı Kanun'un 18. maddesiyle 5271 sayılı Kanun'un 102. maddesine (4)numaralı fikra eklenmiştir. Bu duzenlemeyle soruşturma aşaması için azami tutukluluk süreleri öngörülmüştü. Bu itibarla somut olayda başvurucu hakkındaki tutukluluğun soruşturma aşaması için kanunda Öngörülen azami streyi aşıp aşmadığıyla ilgili bir belirlemenin yaptłması sðz konusu olabilir, Bununla birlikte soruştua döņemi için kanunda Öngörülen azami tutukluluk süresinin aşıldığı yöntinde Anayasa Mahkemesince yaptlacak bir tespitin ve verilecck ihlal kararınm başvurucunun serbest birakılmasına imkân sağlayacağt sÖylencmez. Zira bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih itibarıyla başvurucu hakkındaki iddianame kabuł cdilmiş ve kovuştuơa aşumasma geçilmiş hatta ilk duruşma yapılouştır. Bu durumda Anayasa Mahkemesince incelemeye devam edilmesinin ihlalin tespiti ve talep edilmesi koşuluyla tazminata hükmedilmesi dışında bir sonucu bulunmamaktadır.
111. Dolayısıyla başvurucu yōnünden soruşturma aşaması için kanunda Öngörülen azami tutukluluk strcsinin aşılp aştlmadığı hususu S27t sayıh Kanun'un 141. maddesi kapsamında açilacak davada incelenebilir. Bu madde kapsaminda açilacak dava sonucuna göre başvurucunun tutukluluğunua soruşturma aşaması için öngõrülen azami streyi aştığının tespiti hâlinde gōreviimahkemece başvurucu lehine tazminata da hükmedilebilecektir.Yurgitayin da anilan iddianın ceza davası devam ederken tazminat istemive konu edilemeyeceği yöntnde bir içtihadı olduğu tespit edilmemiştir. Buna göre S7l sayılıKanun'un 14t. maddesinde belirtilen dava yolu başvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini haiz, etkili bir hukuk yoludur. Bu nedenle tutukluluk stresinin soruşturma aşaması için kanuna uygunluğu bakımındanÖncelikle bu bazvuru yolunun tukctilmesi gerektigi sonucuna varıimiştır.

11. Açıklanan gerekçelerle başvurumun bu kısmınm başvuru yollarının tkerilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
Zøhte ARSLAN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ bu görüşe katılmamışlardır.


il. Tatuklolak Stlrestnia Makollüigü Bakımundan 
113. Anayasa Mahkemesince, bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih itibaryla yergilamnasına tutuklu olarak devam edilen başvurucu hakkındaki soruşturīa ve kovuşturma sürcçlerindeki tutukluluğun bir bätün olarak makul süreyi aştiğının tespit edilmesi ve bu nedenle Anayasa'nun 19.maddesininyedincifikrasınınihlal cdildiğinekatarverilmesi hâlinde giderim olarak başvurucunun tahliyesi sôz konusu olacaktır. Buna karşiltk 5271 sayıh Kanun'um 141. maddesinde Öngörülen tazminat davası tutukluluğu devam cden başvurucular yönünden tahliyeye imkân sağlamamaktadır. Dolayısıyla anılan başvuru yołunun tutukluluğu devum cden kişiler bakumından ileri sürülen tutukluluk süresinin makullüğtyle ilgil şikäyetler bakımından bireysel başvuru Öncesinde tüketilmesi gereken etkili bir hukuk yołu olduğu söylenemeyeccktir.

114. Nitekim Anayasa Mahkcmesi tutuklulugun makul streyi aştiğ: iddiasıbakumından anılan tazminat yolunun yalnızca başvurucunum tahliyesine veya ilk derece mahkemesince mahkümiyetine karar verildigi durunlarda, bir başka ifadeyle suç isnadına bağlt tutmanın sona erdigi hällerde bireysel başvuru Öncesinde tüketilmesi gercken etkili bir hak arama yolu olduğunu kabul ctmektedir (İrfan Gerçek, §§3345; Ekrem Atct, B. No:2014/15609, 8/3/2018, §§ 2730)

115. Somut olayda başvurucunan tutukluluk durumunun devam etmesi nedeniyle tutukluluğun makul süreyi aştīğı iddiası yönünden 5271 sayılt Kanun'un 14l. maddesinde δngörülen tazminat davası açma yolumun töketitmesi gerekli değildir. Başvurucu, tutukluluğa ilişkin olağan başvuru yolu olan itiraz kanun yolunu tükettikten sontra bireyseł başvuruda bulunumuştur. Bu itibaria anılan iddia bakımindanbaşvuru yollannın tüketildiğisonucuna varılmışuır.

116. Açıkça dayanaktan yokstn olmedığı ve kubul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadiği anlaşılan başvununun bu ksmının kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

h.Fsas Yöninden 
t.Genel ÉTkeler 
117. Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fikrasında bir ceza soruşturmasıkapsamında tutuklanan kişilerin nakul strede yargdanmayı ve soruşturma veya kovuştrma sırasınde serbest bırakilmayı isteme baklarına sahip olduğu belirtilmiştir (Murat Narman, §60; Halas Aslan, § 66).

118. Anayasa'nin 19. maddesinde gtivence altına alınan serbest bralalmayı isteme hakkı uyarınca, bir ceza soruşturması veya kovuşturması kapsamında tutuklu olan kişiler ilgili yargı mcreilerinden serbest birakilmalarına karar vorilmesini talep cdebilir. Yargi organlarınca tutukluluğun her aşamasında gerek kişinin scrbest birakima talebi tizerine gerekse resen yaptlan incelemelerde tutulmanı meşru nedenlerinin eçıklanması Anayasarun 19. maddesinin yedinci fikrusının bir gereğidir (Halas Aslan, § 67).
119. Anlan maddede aynica tutuklanan kişilerin makul sürede yargılanmayı isteme hakkma sahip olduğu ifade edilmiştir. lürriyeti kısıtlanarak yargılanan kişinin yargılamanın makul sürede bitirilmesindeki menfaati, işin doğast gereği digerlerine göre daha fazladır.

Buna gōre başta savcılıkiar ve mahkemeler olmak üzere tüm kamu organlan, tutuklu olarak sürdürülen soruşturma/kovuştuma streçlerinin -adilyargdanma hakkının sağladığıgüvenceicre riayet edilmek koşuluyla- stratli bir sekilde sonuçlandırıiması için Özenli davrammahdıriar (Halas Aslan, §§ 68-71).

120.Ote yandan tutukluluk süresinin makul olup olmadığı konusunun genel bir ilke çerçevesinde değerlendirilmesi mürkūn değildir. Bir kişinin tutuklu kaldığı sürenin makui olup olmadiğıber davanın kendi özellikderinc göre değericndirilmelidir (Murar Narman, §61). Suç isnadına bağlı tutulmu sltresinin makul olup olmadığının hesaplanmasında sürenin başlangıei, başvurucunun ilk kez yakalanıp gözaltına alındığı durumlurda bu tarih; doğrudan utuklandığı durumlarda ise tutuklanma tarihidir. Strenin soau ise kural olarak kişinin scrbest burakıldığı ya da ilk derece mahkemesince hüktim verildiği tarihtir (Murat Narman, § 66).
121.Bir ceza soruşturması veya kovuşturması kapsammda sürdürālen tutuktuluğun makul strcyi aşip uşmadığı öncclikle tutukluluğa ilişkin kararlanın gerekçeleri üzerinden tespit edijebilir. Tutukluluğa ilişkin kararların gcrekçelerinde tutuklamanın Ön şartı olan kişinin suçluluğu hakktnda kuvvetli belirti bulumduğumun, tutuklama nodenterinin ve tutuklamanin neden Ölçtilü olduğumun ortaya konulması gerekmcktedir (Halas Aslan, 5§74,75),
122. Başlangıçtaki bir tutuklama için kuvvetli suç şüphesinin bulunduğunun tüm delilleriyle birlikte ortaya konulması her zaman oümkün olmasa da belirli bir süre geçtikten sonraki tutukluluğun devamına ilişkin kararlarda kuvveti suç şüphesinin bulunduğunun somut olgularla birlikte açıklanması gerekir (Halas Æslơn. § 76). Ayπca belirli bir streyi aşan tutukluluğa ilişkin devam kararlarında tutuklama nedenlerinin soyut olarak belirtilmesi yeterli değildir (Hanefi Avc1, B. No: 2013/2814, 18/6/2014, § 70). Son olarak tutukluluğun devamina ilişkin kararierda tutuklamanın ðlçült olduğuna ilişkin olguların, Özellikte tutuklamaya göre temel hak ve Özgtritiklere daha hafif etkide bulunan adli kontrol tedbirlerinin neden yetersiz kaldığıun ortaya konulması gerekir (Halas Áslan, § 78).

123. Tutukluluğun uzun sürdüğü veya makul streyi aştğı şikâyetiyle yapılan bireysel başvurularda, tutukluluğa ilişkin gerekçelerin itgilive yeterli olmadığı veya tutuklu olarak strdürülen soruşturma/kovuşurma süreçlctinin kamu organłarının Özen yüklmiüloğūile bağdaşmayan tutumları nedeniyle tamamlanmadığı kanaatine varlrsa tutukluğun makul sttreyi aştığı sonucuna ulaşılacuktır (Halas Aslan, §§ 82, 83).

il.İlkelerio (laya Uygulaurgası
124.Başvurucu, Istanbul Cumhuriyet Beşsavcıhğı tarafindan yürütülen 2017/96115sayılt soruşturma kapsamında18/10/2017 tarihinde gözaltına alımmuştir. Anılan soruşturma kapsamunda 1/11/2017 tarihinde başvurucunun [5 Temmuz darbe teşebbüsüne iliskin olarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbūs ctme ve Gezi Parkı olaytarma ilişkin olarak ise hukümeti ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasım engellemeye teşebbūs ctmc suçlarıyōndnden tutuklanması yoluna gidilmiştir.

125. Sonrasında başvurucu hakkında Gezi Parkı olaylan kapsamında hlükůmeti ortadan kaldumaya veya gōrevini yapmasıni engeilemeye teşcbbús etme suçuyla ilgili soruşturmanın tefrik ediferek bir başka dosya fizerinden yürütülmesi karariaştınlmış ve bu olayla ilgili iddianame tanzim edilmiştir,

126. Diger taraftan 2017/96115 sayılı soruşturma dosyasında 15 Temmuz darbe teşebblistine ilişkin olarak anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbās etme suçu yōnünden soruşturmaye11/10/2019 tarihine kadar başvurucu tutuklu olarak devam edjimiştir. Anılan tarihte Başsaveihk tarafindan resen başvurucunun tahtiyesine karar verildiğigárülmcktedir.Öte yandan başvurucu hakkındaki ceza infaz. kurumu kayıtlarından başvurucunun 1/1 1/2017-11/10/2019 tarihleri araşındaki tutulmasının 15 Temmuz darbe teşebbøsüne ilişkin olarak anayasal dozeni ortadan kaldırmaya teşebbūs ctme suçundan verilen tutuklama kararıuyarınca gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Buna gōre tefrik edilen hūkümeti ortadan kaldurmaya veya gôrevini yapmasıni cngellemeye teşebbüs etme suço yōnünden verilen tutuklama karan 1 [/[0/2019-18/2/2020 taribleri arasında infąz görmüştūr.

127, Başvurucu aynu (2017/96115 sayıli) soruşturmada 18/2/2020 tarihinde yeniden gözaltina alnmş ve 19/2/2020 tarihinde anayasal dilzeni ortadan kaldurmaya teşebbūs ctme suçundan tekrar tutuklanmıştır. Bununyam sıra 9/3/2020 tarihinde başvurucunun bu kez devtetin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askcrî casusluk amacıyla temin etme suçundan tutuklanumast s0z konusu olmuştur. Ote yandan 20/3/2020 turihinde anayasal dtizeni ortadan kaldırmaya teşebbūs etme suçu yönünden uygulanan tutukluluk sona crdirilmişse de aynı dosyada devtetin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusłuk amaeıyla temin etme suçu yönünden tutukluluğun devam ettirildiği görülmektedir.
128. Anayasa Mahkemesi kişiler hakkındaki birden fazla suça iłişkin soruşturma ve kovuşturmalann bir dosya tzerinden yürütülmesi veya bir dosyada bicleştirilmiş olmasıhâlinde -bu soruşturma ve kovuşturmaların belli bir bltünitik içinde yürüħtüieceğini gözönüne alarak- uygulanan bir tutuklama tcdbirinin soruşturma ve kovuştumaları tmamı açısından sonuç doğuracağına vurgu yapmış; bu itibarla da kanunda Öngörtlen azami tutukluluk stresinin veya suç isnadına bağhı tutalma stresinin her bir suç için ayrı ayrı değil tüm suçlar için tek bir süre olarak kabul edilmesi gerektiğine karar vermiştir (Burak Döner, B. No:2012/521, 2/7/2013, §§ 4648; Abdullah Onal, B. No: 2012/1094, 7/3/2014, § 41).
129. Buna göre eldeki bireyscl başvuruya konu soruşturma/kovuşturma dosyasıbakrmından başvurucunun 18/10/2017-11/10/2019tarihleriarasında ve yinc18/2/2020tarihinden itibaren suçisnadına bağlt olarak Özgürlüğtnden yoksun kaldığı anlaşılmaktadır.Dolayısıyla bireysel başvurunun karara bağlandığı tarih itbarıyla başvurucunun suç isnadına bağlı olarak tutulduğu toplam sīre yaklaşık 2 yıt 10 aydır.

130. Başvurucunun istut edilen suçlar yönünden kuvvetlisuç süphesi altında bulunduğu, ilk tutuklama kararı da dâhil olmak üzere trtukluluğa ilişkin tüm kararlurda vurgulanmıştır. Başvurucu hakkında verilen9/3/2020 tarihli tutuklamakaran yöntinden kuvvetli suę şüphesinin olduğu Anayasa Mahkemesi tarafindan da kabuledilmiştir. Buna gōre başvurucu hakkıdaki tutukluluğa ilişkin kararlarda atıf yaptlan delillerin Özellikle de H.J.B. ile bağlantısına ilişkin ołgulann isnat konusu suçlar bakımından kuvvetli suç belirtisi niteliğinde olduğu degeriendirilmiştir. Dolayısıyla anılankararların tutukluluğun ön koşulu olan kuvvetli suç belirtisinin bulunması bağlamında ilgili ve yeterli Öłçtde açıkiayıcı olduğu sõylenebilir.

131. Öte yandan sulh ceza hâkimliklerinin ve ağir ceza mahkemelerinin tutukluluğun devamı kararlarinun gerckçelcrinde yer alan tutukiama nedenlerine ve Blçüluiuge ilişkin açrklamalar incelendiğinde kaçma şüphesine, delillerin karartılmasıihtimalinin bulunmasına, delillerin henüz toplanmamış olduğuna, suçun ağırliğıa, suçun 

sabit olması hâlinde verilebilecck ceza miktarna, isnat edilen suça gōre tutuklama tedbirinin ölçulo/orantılı olmasina, adli kontrol tedbirlerinin yetersiz kalacağına dayanddıği görülmektedir.

132.Haşvurucu hakkında bireysel başvuruya konu soruşturma/kovuştuurma dosyasıbakimınden I5 Temmuz darbe teşebbtstyle bağlantıł olarak anayasal düzeni ortadan kaldımaya teşebbtis etmc ve ayrica devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casustuk amecıyla temin etme suçlarndan tutuklama tedbirinin uygulanması yoluna gidilmiştir. Anulan suçlar doğrudan milt gtvenligi hedef alan niteliktedir ve hukuk sistemindeki en ağır suçlar arasında yer almaktadtr.

133. Diğer taraftan 15 Temmuz darbe teşebbüsü gibi kapsamlı bir kalkışmayla ilgili delilleria toplanmasıın ve olaytarın aydınlatimasının başta soruşturma mcreileri olmak tzere kamu makamlarını ne denli btyūk zorluklaria karşı karşıya bıraktığı gözardıedilmemelidir. Dahası somut olayda olduğu gibi darbo teşebbüsünūn uluslararası boyuta yōneldigi durumlarda soruşturmanın zorluğuum daha da artığı açıktır. Ayrıca aynı olayla beğlantlı olarak casusluk suçlamasının du sôz konusu olmasınin soruşturma veya kovuşturma sūreçlerinin tutukłu olarak strdūrülmesi ihtiyacını btyüitoğo sðylenebilir 
134.Bu itibarla başvurucuya isnat edilen suçlamaların niteligi ile suça konu cdilen olay ve eylemlerin özellikleri birlikte dikkate ałtndığında başvurucu ħakkındaki tutukłuluğun sürdtrülmesine yönelik kararlarda yargı mercilerince ifade edilen gerekçelerin tutukiulugun devamınn hukuka uygunluğunu ve tutulmanın meşruluğunu haklı gösterecek özen ve içerikte olduğu, dolayısıyla tutukluluk hâlimin devamuna ilişkin bu açıklamalann 2 yıl 10 aylık tutukluluk sůresi bakumpmdan ilgili ve yeterli olduğusonucune varlmıştır.
135. Diğer taraftan başvurucu hakkında anayasal düzeni ortadan kaldımaya teşcbbüs etne ve ayrica devfetin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askerî casusluk amacıyla temin ctme suçlarınden ytrütülen soruşturotanın diğer suçlara ilişkiu soruşturmalara gőre zorluğu ve kurmaşıklığı ortadadır. Soruşturma konusu olayłara ilişkin olerak başvurucu ile diger şüpheli arasındaki bağlantıya dair olgularīın tespiti amacıyla yurda giriş ve yurtan cıkış kaytlarının tespiti, telefon sinyal bilgilerinin belirlenmesi ve eşteştirilmesi,başvurucunun ilgili olduğu kurum ve kuruluşlarla ilgili araştırmalar yapılması gibi karmaştk işlemlerin yapıłdığı bu sūre içinde ulaşılan her bir yení bulgunun başka birtakım araştırma ve incelemoler yapma ihtiyacıı ottaya çıkarması da söz konusu olabilmektedir. Bu bakımdan delillerin toplanmasındaki güçlok de dikkate alndığında soruşturma söreci bakumıodan bir özensizlik bulunduğunu sBylemek uümküin görünmemcktedir. Başvurucu hakkında iddianamenin kabulünden kısa bir stlrę sonra duruşma açılması ve yargılamaya başlanmasıkarşıstda kovuşturma aşaması için farklı bir değerlendirme yapıimasını gerektiren bir durum bulunmamaktadıf.

136. Bu bağlamda başvurucu hakkındaki tutukluluğun devamına ilişkin kerarłarın gerekçelcrinin hürriyetten yoksun burakılmanm ıneşru oedcnlerinin belirtilmesi bakımmdan ilgilive ycterli olmasi, isnar konusu suçlara yöneliksoruşturma/kovuşturma strecinin yørütülmesinde bir Özensizliğin tespit cdilmomiş olması dikkate alındığında yakłaşık 2 yıl 10aylık tutuklułuk stiresinin makul olduğu sonucuna varıłmıştr.

137. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fikrasıbağlamødak kişi hürriyeti ve güvenligi hakkmın ihlał edilmediğine karar verilmesi gerekir.

Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN,Celal Mümtaz AKINCI, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki lAKYEMEZ bu görüşe katılmamuşlardır.

VI. HÜÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. l. Tutuklamanın hukuki olmarası nedeniyle kişi hurriycti ve güvenligi hakknn ihlal edildiğine ilişkin iddiann KABUL EDİLEBİLIR OLDUĞUNA Oybirligiyle,
2. Tutukluluk süresinin soruşturma aşaması için kanunda Öngörülen azami süreyi aşması dolayısıyla kişi ħürriyeti ve güvenliği hakkımn iħlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarıun raketlmemesi nedeniyle KABUL EDlLEMEZ OI.DUĞUNA ZUhtüARSLAN, Engin YTLDIRIM, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZin karşloylan ve ÖYÇOKLUĞUYLA,
3. Tutukluluğun makul streyi aşması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenligi hakkmınthlal edildigineilişkin iddianın KABUL.EDILEBiLIR OLDUĞUNA OYBIRLIGIYLE,
B. 1. Tutuklamanın hukuki olmadığı iddiasina ilişkin olarak Anayasa'nın 19.maddesinin üçtinct fikrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ltllAl.EDfLMEDIGINE Zūhtü ARSLAN, Hasan TahsinGÖKCAN, EnginYIl.DIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mlmtaz AKINCI, M. EmninKUZ.ve Yusuf Şevki HAKYEMEZin karşıoylan ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. Tutukluluğun makul streyi aştıgı iddiasına ilişkin olarak Anayasa'nın19.maddesinin yedinci fikrası bağlamında kişihürriyeti ve güvenligi hakkının IłlAL EDLMEDIGINE Zühta ARSLAN, Hasan TahsinGÖKCAN, EnginYH,DIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mtmtaz AKINCI, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMFZ'in kerşıoylari ve OYÇOKLUĞUYLA,
C,Yargrlama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D.l Karann bir Öreğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESINE 29/12/2020tarihinde karar vcrildi,
Başkan Başkanvckili Başkanvekili Züh ARSLAN Hasap Tuhsin GOkCAN Kadir ÖZKAYA 
Oye Üye Uye Burhan ÜSTON Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN 

Üye ()ye Üye Celal Mümtaz AKINCl Muammer TOPAL M. Emin KUz 
Üye Öye Üye Ridvan GÜLEÇRecal AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMlEZ 
Üye Oye Oye Yıldiz SEFERINOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 

Başvuru Numnarası : 2020/1 3893Karar Tarihi : 29/12/2020
KARŞIOY GEREKÇESI 
1. Mahkemcmiz çoğunluğu başvurucunun, devletin gizli kaiması gereken bilgilerini siyasal veya askcri casusluk maksadtyla temin etme suçundan dolayıtutuklarmasıuo hukuki olmadığı ve tutukluluğun makul sthreyi aştiğı şikayetleri yönünden iblal bulmamaş, soruşturma aşamasındaki tutukluluk stresinin kanunda dngðrīden azami stir aştīğı şikayetinin ise kabul edilemez olduğuna karar vermiştir.
2. Somut başvuruya konu tutuklama karui değerlendirmeden Önce başvurucu hakkında 20i7 yılından itibaren yürütüten soruşturma ve kovuşturma streçlerine kısaca değinmek gerekmektedir. (lk olarak IstanbutCumhuriyet Başsavcıtğının 2017/961 15 sayılısoruşturma dosyasında -mevcut bulgulardan harekctłe- başvurucuya (a) Tūrkiye Cumiuriyeti hükimetini ortadan kaldırmaya veya gōrevini yapmasınt engellemeye teşebbūs ctme, (b)anayasal düzeni ortadan kaldirmaya teşebbüis etme ve (c) devletin gizli kalmast gereken bilgilerini siyasal veya askerī casusluk amaacıyłu temin ctme şeklinde ūç farkit suç isnadında bulunulmtştur. Başvurucunun sorgusunda anilan suçlara dayanak olarak gösterilen olay ve olgulara, Özellikle de somut başvuruya konu tuuklame kararinın temeł gerckçesi olan yabancı uyruklu H.J.B. ile ilişkisine dair sorülar sorulmuştur.

3.Istanbul 1. Sulh Ceza Hakimliği, 1/l 1/2017 tarihinde Gezi olaylanyla ilişkili olarak Türk Ceza Kanumu'nun (TCK) 312. maddesi ve 15 Temmuz darbe teşebbüsüyle bağlantsının bulunduğu iddiasıyla da TCK'nun 309. maddesi kapsamında başvurucunun tutuklanmasına karar vermiştir. Gerek tutuklamaya sevk yazisında gerekse tutuklama kurarında başvurucumun “15-16 Temmuz 2016 tarihinde Büyükada S. Otelde yaplan darbe teşebbüsa sürecinde dorbenin organizaaörlerinden olan Il.J.B ile yabancı kişi ve kişilerle olağamn dtesinde yoğun irtibar kurarak darbe teşebbusüne katımak swetiyle anayasal düzent cebtr şiddet yöntemleri lle değiştirmek suçumu işledłğtne dair kuvveli suç şüphesint gösteren somut deliller bulunduğu* ifade edilmiştir.

4.Başvurucu hakkında Gezi olaylarına ilişkin yürütülen soruşturma 14/1z/2018tarihinde tefrik edilerek soruşturmaya 2018/210299 sayılı dosya ūzcrinden devam ediłmiş, bu kapsamda iddianame hazirlenmış ve yargilama Istanbul 3o. Ağir Ceza Mahkemesinde başlamıştur. Bu süreçte savcılık, 2017/96115 sayılı soruşturma dosyasi ūtzerinden ytrütülen 15 Temmuz darbe teşebbüsüyle ilgili soruşturmada verilen tutuklama karan bakımından 11/10/2019 tarihinde başvurucunun resen tahliyesine karar vermiştir.
5. Başvurucunun tuluklananın hukuki olmadığına dair bireysel başvurusu Anayasa Mahkemesi tarafindan başvuruda hak ihlali olmadığı şeklinde karara bağlanmıştır.Gezi olaylanyla ilgilì tutuklama kararı yōnūnden kuvveti suç belirtisinin bulunduğunu tespit eden Anayasa Mahkemesi 15 Temmuz darbe teşebbüstiyle bağlantiłt tutuklama yönündon ayτı bir değerlendirme yapmamıştir (Mehmet Osman Kavala[GK], B. No: 2018/1073,22/5/2019).

6.Buna karşılik Avrupa [nsan ¿lakları Mahkemesi (Al(IM) başvurucunun suçişledigine dair makul şüphe bulunmudığı, dolayısıyla Avrupa Insan Haklanı Sözleşmesinin 5.maddcsinin (1) numaralı fikrasıun ihlal edildigisonucuna ulaşmıştır. AltM'e göre “diğer ilgilt ve yeterli koşulların bulunmadığı dikkate alındhğında, başvurann şūpheli bir kişiyle veya yabancı vatundaşlarla temaslarının bulunmast, tarafsız bir gözlemciyi, başvuranın anayasal ditzent ortadan kaldurma teşebbusünde bulunduğuna ikna etmeye yeterli bir delil olurak değerlendtrilemez" (Kavala/Tūrkiye, B.No: 28749/(8, 10/12/2019, § 148)

7. Başvurucu hakkındaki Gezi olaylarnun yöneticisi ve organizatörü olduğu iddiasıyla başlayan yargilama sonunda Istanbul 30. Agır Ceza Mahkemesi 18/2/2020tarihinde beraat ve tahliye kararı vermiştit. Bu karan mttcakip başvurucu 19/2/2020 tarihinde daba önce tahliye kararı verilen 15 Temmuz darbe teşebbüsüne jlişkin suçlamadan dolayısulh ceza hakimliğinee tekrar tutuklanmıştır.

8.Başvurucu ayτıca 9/3/2020 tarihinde somut başvuruya konu olan devletingizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacryla temin etme suçundan da tutuklanmıştir. Tutuklama karartnda, suçun işlendigine dair kuvveulişüphenin bulunduğu ifade edilirken başvurucunun H.J.B, ile irtibatlarna dair bilgilere yer verilmiştir.
9. Bu karardan on bir gün sonra ise başvurucunun 15 Temmuz darbe teşebbüsune ilişkin olarak anayasal düzeni ortadan kaldurmaya teşebbüs etme suçu yðnünden kanunda Öngörülen iki yılltk azami süreden fazła tutuklu kaldığı gerckçesiyle anıln suç yönünden tahliycsine karar verilmiştir.

10. Başvurucu hakkmda 28/9/z020 uarihinde anayasal dÜzeni ortadan kaldırmaya teşebbds etme ve devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etme suçlarindan cezalandirkması talebiyle deva açilmiştir. Iddianamede esas itibartyla başvurucunun muhtelif tarihlerde diğer sanık H.J.B. ile mahiyeti bilinmeyen telefon görüşmeleri yaptığı, bu kişiyle tclcfonlarmoın aynı baz istasyonundan sinyal aldıği, 15Temumuz darbe teşebbüsünden sonra bir lokantada akşam yemeğinde görüştükjeri, darbo teşebbdsünden önce diğer yıllara orunla çok daha fazla sayıda yurtdışına çıkış yaptıği,toplumun sinir uçlarnm harekete geçirilmesi için legal görtntmlo ancak illogal amaca hizmet eden Sivil Toplum Kuruluşlan(STK) kurduğu vebunlan desteklediği, doğrudan yabancı devlet istihbarat örgütleriyle organik bağı olan H.J.B.nin Türkiyc'dcki kolu ve yerli işbirlikçisi olduğu ileri sürülmūştūr.

I1. Olay ve olgulan bu şekilde Özetlcdikten sonra mevcut bireysel başvuruya konu şikayetlerin incelenmesine gecebiliriz 

A. Tutuklamanın Hukukdligt 
a. Kuvveli suç şüphesinin vorlığı
12. Kişi harriyeti ve güvenliği hakkı, bireylerin keyſi olarak Özgürloklerinden mahrum edilmemesini güvenceye alan bir anayasal haktir. Bu temel hak hukukun Ustanitgtyle bağh olan bütün siyasal sistemlerin merkezinde yer alan en önemli güvencelet arasıdadır. Bireylerin Özgürltklerine yönelik müdahalenin keyfi olmaması, sadece olagan dönentlerde degil olağanüsto yönctim usullerinin benimsendigidönemlerde de uygulanmast gereken temel bit gtivencedir (4ydın Favuz ve diğerleri [GK], B.No: 2016/22169, 20/6/2017,§§ 347, 348).

13. Ayrica Aaayasa ve kanunlarda öngörülen şartlar bulunmadan tutuklama tedbirinin keyfi bir şekilde uygulanması Anayusa'nun 38. maddesinde “Suçluluğu hākmen sabtt ołuncaya kudar, kmse suçlu saylamaz” şeklinde ifadesiai bulan masumiyet karinesini de zedeler. Anayasa Mahkemesinin vurguladıgı gibi "masumlyer karinest, yurgilama süresince kişinin' hürriyetinin esas, tutukluluğun ise tstisna olmasun gerektirmektedir"(Mustafa 4li Balbay, B.No: 2012/1272, 4/12/2013, § 103).


14. Tutuklama tedbiri kişi hüriyeti ve güvenligi hakkına yönelik ağır bir stntriamadir. Bu nedenle tutuklamaya ancak zorunlu durumlarda ve kanuni sartlar bulunduğundabaşvurulabilir. Aksi takdirde tutuklama, kişinin kaçmasınıyada delilleri karartmasuu engellemeye yönelik hir tedbir olmaktan çıkıp cezalandıma aracına dönüşebilir.
15. Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncă fikrası uyannca tutuklama ancak suçluluğu hakkanda kuvvetli belirti buunan kişilet bakumından uygulanabilir. Suç işlendiğine dair kuvvetli belirti, tutuklama tedbiri için aranan olmazsa olmaz unsurdur. Bunun için suçlamanın kuvvetli sayilabilecck inandirıer delillerle destcklenmcsi gerckir (Mustafa All Balbay, § 72),
1. Somut başvuruya konu tutukłama kararında suçlamanio temel dayanaği, başka bir ifadeyle suç işlendiğine dait kuvvetli belirti olarak gösterilen olgu başvurucunun H.J.B.ile olan irtibatıdır, Amerikan vatandaşı bir akademisyen olan ve bir düşünce kuruluşunda Orta Doğu analisti ve uzmanı olarak çaltışan H.J.B., soruşturma mcrcilerine göre, PKK/KCK ve FETÖ/pDY terör Örgütleriyle yoğun ve derin bağlantıları bulunen biridir. HJ.B.nin 5Temmuz 20t6 günüı Büyükada'da bir otcide düzenlenen göstermnelik bir toplantiya katlarak buradan darbe teşebbtstnü takip cttigi, gerekli tüm uluslararast irtibatları sağladıği, 18Temmuz 2016 tarihinde de bir lokantada başvurucuyla görüştügū ve sonrasında l'ürkiye'den aytldığı Üeri sürülmÜştür.

17. Başvurıcu isc H.J.B.yi 2000yılından itibaren tamdığıi, bazi uluslararas:konferanslarda bir araya geldiğini, bu konferansların hiçbirinin gizlí olmadtğını, hatta bir kısmına bazı kamu gßrevlilerinin de katidığını, çalşma ofisinin olduğu yerde çok sayıda otel bulunduğurdan telcfoniarmın aynıbaz istasyonundan sinyal vemmesinin anlaştlabilir bir durum olduğunu, bu kişiyle Karakāy'dcki lokantada buluşmadığını, stdece karşılaşnğınıbelirtmiştir.

18. Soruşturma mercileri, başvurucunun Hj.B. ile bağlantisryla ilgili olarak bu ifadelerin aksint gösteren somut veriler ortaya koyamamişlardır. Gerek tutuklama kararnda gerekse iddianamede birtakım varsayımlardan hareketle bazı çıkanmlar yapilarak yöncltilen soyut iddialar atılı suçun işlendiğine dair olgular olarak ifade edilmiştir.Bunun Ötesinde başvurucunun HJ.B. ile telefonla veya yūz yūze yaptığı bolirtilen görüşmelerinin içeriğine ilişkin somut hiçbir bilgiye yer verilmemiştir.

19. Başvurucunun fJ.B. ile ilişkisine dair en somut iddia 15 Temmuz darbe girişiminden birkaç gün sonra Karaköy'de bir lokantada buluştukłarı ve görüştükleridir.Başvurucu israrla böyle bir buluşma ve görüşme olmadıgıni, kūitütrel miras alanında uzman iki kişiylc gittigi lokantada kendisiyle karşılaştığını, llJ.B.nin başka bir grupla lokantaya gelcrck ayr bir masaya oturduğuu sðylemiştir. Btüyükada'daki toplantıya katılan akademisyenlerden birinin ifadesinde de başvurucunun H.J.B. ile aynt masaya oturmadiği ve birlikte olduğu bir grupla lokantadan ayrıldığı belirtilmiştir.

20. Soruşturma belgelerinde başvurueunun savunmasmın ve tantk ifadesinip aksine bir belirti ortaya konabilmiş değildir. Dahası bir an için böyle bir görüşmenin gerçekleştiği kabul edilse bile, bu görüşmenin içcriğinc dair herhangi bir iddia bulunmamaktadır. Bu nedenle yapıldigı varsayılan böyle bir görūşmenin başvurucunun üzerine atlı casusluk suçunu işledigine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesi mttmkün görünmemektedir.

21. Diğer yandan Hrs ve baz istasyonu kayītlarından hareketle bnşvurucunun muhtelif tarihlerde H.j.B. ile görüşmeler yaptığı deri sürülmäştär. Aynı şekilde bir an için tOm bu görüşmelerin gerçekleştigi varsayısa bile buniarın içeriklerine dair hiçbir bilgi.dahası iddia dahi bulunmamaktadır. Istanbul'da doğup būyüyen ve Tūrkiye Özerine akademik çalışmaları bulunan Hj.B. ile telefon görüşmesi yapıldığı yönündeki kayıtiar, devletin gizJi kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etmc suçu bakımından kuvvetli belirti kabul cdildiği takdirde, yıllar içinde bu kişiyle bir şekilde telefonla gőrüşmūş olan herkesin casusiuk suçu bakımından kuvvetli şüphe alunda olduğu ve dolayısıyla da tutuklanabilcceği gibi hukuken hiçbir şckilde izah edilemeyecck bir durum ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla, yabancı istihbarat servislerine çalıştığı ileri sürtılen bir akademisyenin görüştogü kişilerin, görüşmelerin içeriğioe dair herhangi bir tespit olmadan,salt bu görüşmeler cedeniyle casusluk suçunu işlediklerinin ileri sürüimesi ancak varsayıma dayanan ve soyut değerlendinmclerie mümktn olabilir.

22. Bu bağlamda, somur başvuruyla ilgili en Önemli mesele başvurucunun tutuklandığı siyasał veya askcrî casusłuk suçunum varlığına dair kuvvctli bclirti bir yana basit şūphenin dahi ortaya konulamamış olmasıdır. TCK'nın “Siyasal veya askeri casusluk" kenar başlıklı 328. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre “Devletin güvenliği veya içveya dy styasal yararları bakımından, ntteligı itlbarıyla, gtzli kalması gereken bilgileri, siyasal veya askeri casusluk maksadıyla temin eden kimseye onbes yıldan yirmi yila kadar hapis cezosıvertli." Madde gerckçesine göre “temin edilen bilgilerin Devletin güvenliği veya iç veya dşsiyasal yarariarı gereği gtzlt kalmasunın zorundu", yani "sø niteliğinde" olmusıgerekmektedir.

23. Siyasal veya askerî casusluk suçunun unsuru “gtzlt kalması gereken bilgileri (devlet surıni) styast veya askeri casusluk amacryla temin etmektir" (O. Yaşar, Il.T. Gökcan,M. Artuç, Yorumlu-Uygulamal Tik Ceza Kamumu, 2. Baski, Cilt 6. Ankara: Adalet Yaymevi, 2014, s. 9074). Suçun konusu ise maddede "ntteliğ! itibarzylu gizli kalmasıgereken", başka bir ifadeyle “devlet sır" mahiyetinde olan bilgiterdir (M. Balci, Siyasal veya Askeri Casusluk Suçu, Ankara: Adalet Yayınevi, 2018, s.98; “devlet suı" konusunda ayrıca bkz. I.Özgenç, Suç Orgütleri, 12, Basi, Ankara: Scçkin Yayıncılık, 2019, ss.348-372).
24. Casusluk suçuna ilişkin bu bilgiler kapsamında somut olaya bakıldığında kuvvetli suç şüphesinin varlığưı tespit ctmeye yönelik temel soru şudur:“Başvurucu devletin gizli kalması gereken hangi bilgilerini temin eimiştitr?" Bu sorunun cevabı ne tutukiama kararmda ne de iddianamede bulummaktadır. Daha da Önemlisi başvurucunun hangi gizli bilgileri kimden, nasıł ve nerede temin ettiğine dair herhangi bir açıklama olmadiğı gibi,kendisiyle “yoğun irtibatı" olduğu varsayılan H.J.B.nin hangi gizli bilgilere sahip olduğu ve bunları nastl temin ettiği de soruşturma belgelerinden anlaşılamamaktadır.
25. Başvurucumun kurduğu ve destckledigi STK'łar vasitlassyla devletin güvenliği ve siyasi yararları bakımından niteligi gereği gizli kalması gereken bilgileri elde ettiği,bunlan Türkiye aleyhine ve yabancı devlctłerin lehine kullandığıHeri sürtlmüştür. Belirtmek gerckir ki sivil toplum Örgütlerinin ca Önemligörevi Ölkenin sosyo-ekonomik ve politik meselcleri tzcrine araştırmalarda bulunmak, analizier yapmak, raporlar hazıriamak ve Öneriler Oretmektir. KuşkusuzSTK'tar da casusluk amacıyla kullanılabilir. Ancak bir SrK'nm casustuk olarak nitelendirilebllecek faaliyetler yüritüğünün veya bu tür faaliyetłerin ortülmesi amacıyla kullanıłdiğının soyut ve genel suçlamalarla degil, somut bilgi, belge ve olgulara dayanılarak gösterilmesi gerekir, Aksi takdirde her STK, benzet suçlamalarla etkisiz ve işlevsiz hale getirilebilir, Somut başvuruya konu soruşturmu 

belgelerinde başvurucumun ilişkili olduğu StK'larn hangi gizli bilgileri elde ettikieri,Türkiye'nin aleyhine olacak şekilde bunlan nası kullandıklan ve hangi ülkelere verdikleri açıklanmuş degildir,
26.Diğer yanden, besvurueuda ele gecirilen belgescllerin, belgesel çekimine destek olmasiom, “Ermeni olaylar" Ozerine toplantı organize etmesinin atili suçla nast! bir hağlantisiäın olduğu gösterilememiştir. Beşvurucunun15 Temmuz 2016 öncesinde diğer yıllara otanla daha sık yurtdışına çıkması da delil olarak gösterilmiş, ancak bu seyahatlerin içeriğine, buralurda yaptlan temasteru ve en Önemlisi isnat edilen suçlaria bağlantisma ilişkin bir açıklamaya yer verilmemiştir. Dolayıstyla bu ve benzeri iddialarin, başvurucunun casusluk suçunu iştediğine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesi mümktln değildir.
27.Bu noktada çoğunluğun casusluk suçunun temel özellikicrinden birinin gizlilik olduğu, bu nedenle “soruşturmanın başlanguında veya tutukiana gibi koruma tedhirlerinin uygulandiğı aşamada aranan delil türü ve dizeytyle ilgili kasmen farkı ölçütler benimsenmesf" (§§ 91, 92) gerektiği şeklindeki görüşā üzerinde duruimahdır. Burada “delil türo ve düzeyiyte ilgili" hangi farkl ölçotlcrin benimscndiği çoğunluk kararında açıklanmamaktadır. Bununla birlikte bir btitün olarak karardan casusluk suçumdan dolayıtutuklamada kuvvetli belirtiye esnek yaklaşılması gerektiği görüşÜnün savunulduğu anlaşılmaktadır.

28. Oncelikle belirtnck gerekir ki tutuklamamn hukukiligini incclerken Anayusa Mahkemesinin görevi, çoğunluğun da vurguladığı Ozere, "başvurucuya isrurt edilen eylemlerin hangi suçun komusumu oluşturduğunu" tespit ctmek değil, “soruşturma mercllerince ortaya korulan ve tutukdamaya esas alınan olguların başvurucu yónünden kuvvetli suç belirtisi niteliğint taşıyıp taşumadığının beltrlenmesidir” (§5 90, 91). Bu oedenle odaklanılması gereken nokta, tutuklama kararında belirtilen delillerin gerçekten bir suçun işlendigine dair kuvvetli şüphe olarak kabul edilip edilemeyeceğidir.
29. Soruşturma belgclerinde gösterilen delillerin isnat editen suç bakimından kuvvetli belirti oluşturup oluşturmadığı elbette her somut otayın şartlan dikkate alınarak yapilmaldi. Bu çerçevede isnat edilen suçun Özellikleri de belli Blçüde göz önünde bulumdurulabilir. Ayrica casusluk trū soçlarda soruşturma mercilerinin suça ilişkin delilleri tespit ctmek bakımindan diğer pek çok suça gðre daha zor bir konumda olduklan da kabul edilebilìr.

30. Ne var ki tăm bu kahuller, hungi suçtun olursa olsun tutuklama karr verilebilmesi için mutlaka kuvvetli şüphenin bulunması zonunluluğunu ortadan kaldīrmamaktadur. Dolayısıyla casusluk suçunun temel özelliğinin gizlilik olduğu tespitinden bareketle varsayımlara dayanan, soyut ve genel açıkiamalanın suçun işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilmesi, son tahlilde Anayasa'nım ve kanuniarīn kişi hürriyeti ve güvenligi bakumından sağladığı güvenceyi anlamsız ve işlevsiz kılabilecektit.
31. Öte yandan bir an için diğer suçlardan farklı olarak casustuk suçuyla ilgili olarak soruşturmann başlangieında veya tutuklama tedhtrinin uygulandiğı aşamuda kuvvetli suç belirtisine ilişkin delil tūrü ve düzeyinin farkltiaşması gerektiği kabul edilse bile eideki başvuruda sonuç değişmemektedir. Zira Anayasa Mahkernesinin başvuruyu karara bağladığıanda deliller toplanmış, kovuşiurmaya başlanmış ve ilk duruşma yapiłmış durumdadır, Başka bir ifadeyle Mahkeme, tutuklamanin hukukiligini incelerken sadece soruşturmanın başlangicmda sunulan delilleri değil iddianamede başvurucuya isnat cdilen tüm filleri de değerlcndirme imkânina sahiptir, Buna karşin somut olayda sumulan delillerin başvurucuya 

isnat edilen casusluk suçunun işlendigine dair hangi yönleriyle kuvvetli, makul veya basit şūphe oluşturduğu ortaya konulamamuştır.

32. Açıklanan gerekçelerle başvurucurun siyasal veya askeri casusluk suçundan dolayı tutuklanması için ön şart olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin ortaya konulamadığ anlaşılmaktadı. Bu nedenle başvurucuhakkında anılan suçtan uygutanan tutuklama tedbirinin hukuka aykın olduğu kanaatindeyim.

b. Tutuklamanın Ölçllālüga 
. Diğer yandan, çoğunluğun tutuklamanın Blçült olduğuna dair değerlendirmesine de katilmak mümkün değildir. Tutuklama tedbirinin hukuki olabilmesi için suç işlendiğini gösteren kuvvetli belirtinin bulunması yeterli değildir. Tutuklamanın aym zamanda ölçulu olması gerekir. Bu nedenie somut olayın şartlannda ölçtiltlugtin unsuru olan gerekdilik bakummdan bir değerlendirme yaptlması zorunfuluğu vardır. Tutuklamanın gerekliligi yönünden birbiriyle ilişkiliiki htsusun ele alnması gerekmektedir. Birincisi başvurucunun, kendisine isnat edilen suçun işlendigi ileri sürülen tarihten ne kadar sopra tutuklandığı ve bu sürede sonuşturra mercilerinin hareketsiz kaltp kalmadiklarıdeğerlendirilmelidir. Ikinci olarak, başvurucumun aynt delillere dayalt olarak daha önce tutuklanıp tutuklanmadğı ve tutuklandıysa ikinci tutoklamanım önceki suçlamayla bağlantılıolup olmadigı incclenmelidir.

3. Anayasa Mahkcmesi başvuruculara ilişkin soruşturmenın başladığı tarih ilc tutuklama tarihi arasında Snemli zaman diliminin bulunduğu durumlarda tutuklamanın gerekliligini incelomiştir. Soruşturmanın başlamasından itibarca uzun süre harcketsiz kalindıktan sonra lutuklama tedbirinebaşvurulmasıdurumunda, soruşturma makamlarıoın tutuklamanın neden gerckli olduğunu gösterme yükümtoingü bulunmaktadur. Mahkeme bir kişinin tutuklamaya konu suçun gerçekleştiği ileri sūrüjen tarihten dört yıl kadar sonra,yasama dokunvlmazliğına istisna getiren Anayasa değişikliğinin yürürlüge girmesinden ise yaklaşık iki yıl sonra tutuklanmasını Ölçüisüz bulmuştur (Eren Erdem, B.No: 2019/9120,9/6/2020, §176). Anayasa Mahkemesi aynı şekilde bir kişinin hakkında soruşturma başlatimasından yaklaşık iki yıl sonra soruşturma mereilerince suçe ilişkin yeni bir olgu ortaya konulmaksızın tutuklanmasının Blçüiü olmadığına karar vermiştir (.C., B.No:2016/64868, 27/2/2020, § 74).

35. Başvurucunun H.J.B. ile gerçekleştigi Iddia edilen görlşmcleri 2013-2016yıllarına ilişkindir. Yukarıda belirtildiği gibi (bkz. §§ 2, 3), bu bilgiterin strecin başlangıcıdan itibaren soruşturma makamlannıa elinde olduğu bilinmektedir. Başvurucunun 9/3/z020tarihinde casusluk suçundan tutuklanmasına delit olarakgösterilen irtibata dair bilgiler genel hatlartyla te yılı aşkın bir sūreden beri soruşturma dosyasında mevcuttut. Bu süre içinde bir de casusluk suçundan tutuklamayı haklı kılacak, sőz konusu irtibatın içeriğine dair yeni bir olgu ortaya konabilmiş değildir. Bu nedenle H.j.B. ile irtibatın tespitinin Üzerinden üg yilı aşkın bir süre goçtikten sonra başvurucunun casuslok suçundan tutuklanmasının neden gerekli olduğu sonuşturma makamlan tarafindan gösterilmemiştir 
36. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi birçok kararında tutuklu olarak yargılandıkları davalarda tahliyelerine karar verilen kişilerin, bazı farklı olgu ve delillere dayalt olarak başlatılan yeni soruşturmalar kapsamında ikinci kez tutuklunmaları halinde soruşturma mercilerinin bu tutuklamanın neden gerekli ve ölçült olduğunu göstermck zorunda olduklannı vugulamıştr. Mahkemeye gôre başvuucu ilk tutuklama tedbirine konu suçla ilgili yargiamada tahliye edildigi halde birtakım yeni delillere ulaşılsa bite ikinci 

tutuklama tedbirine komu suçluma tlk tutuklama tedbirine komu suç ile temelde aym olgulara dayanmakto" ise ikinei tutuklamanın gerekli ve Ölçtltı olduğu söylenemez (bkz. Abdulloh Kilę, B,No: 2016/25356, 8/1/2020, §§ 84, 85; Clham Acar, B.No: 2017/26110, 27/2/2020, §§74, 75; Yetkin Yiidiz, B.No: 2018/3292, 23/6/2020, §§ 68, 69).

37. Başvuruçu hakkında son Öç yıl içinde temelde aynı delillere dayalı olarak ūçkez tutuklama, áç kez tahliye, bir kez de beraat kararı verilmiştir. Başvurucunum HJ.B. ile ilişkisi baştan itibarcn tün tutuklama kararlarıuda yer almıştır. Bu ilişkiye dair hususlar başvurucu hakkındaki ilk tutuklama kararında 15 Temmuz darhe teşchbüsüne ilişkin suçlama bakımından kuvveti suç şüphesini gösteren olgu olarak kabul edilmiştir. Bu suçlamayla ilgili olarak başvurucu hakkmda tahliye karan verilmiş olmasına rağmen, Gezi ołaylarıyla ilgili davada beraatina ve tahliyesine karar verilmesi üzerine başvurucu aynı suçtan dolayı ikinci kez yeniden tutuklanmiştır. Bu ikinci tuluklama karanında da kuvvetli suç süphesi bakımmdan csas olarak HJ.B. ile olan ilişkiye dayanıldığı gürülmektedir. Aynı şekitde bu ikinci tutuklamadan kısa bir stłre sonra siyasal veya askeri casusluk suçundan dolayıbaşvurucunun üçtncü kez tutuklanmast da H.j.B. ile ilişkisine dayundınlmıştır.
38. Haşvurucunun ikinci ve Üçüncti kez tutuklanmasıoa karar verilirken HJ.B. ile ilişkinin mahiyetine ve içeriğioe dair herhangi yeni bir bulgu ortaya konulamamıştır. Bu durumda hakkında rescn tahliye kararı verileo başvurucunun temelde aynı oiguya dayantlarak, Östolik öncesinde anayasal düzeni ortadan kaldirmaya teşcbbüs etme suçundun ikinei kez tutuklanmış olmasına rağmen bir de casusluk suçundn yeniden tutuklanmasının neden gerekli olduğumun soruşturīma belgelerinde gästerildiğini söylemek mümkūn değildir.
39. Sonuç olacak (a) başvurucunun H.J.B. ile ilişkisine dair bilgilere soruşturma mereileri tarafindan ūę yư aşkın bir sūre Önce erişilmesine, (b) bu ilişkinin niteliğine veya kapsamtna dair (yeni) tespitler bulumamasina, (e) aynı deliller nedeniyłe daha δnce iki kez tutuklama kararı verilmesine ve (d) en Önemlisi bunlardan birinde resen tahliye uygulanmasına karşın, aynı delilierin bu kez bireysel başvuruya konu siyasal veya askert caşusluk suçu bakımından tutuklamaya dayanak olarak kabul edilmesi tutuklama tedbirinin ölçüıstīz oldugunu ortaya koymaktadır.

B. Tutukluluğun soruşturma aşamasında kanunda öngörülen azami süreyi a$masr 

40. Soruşturma cvresinde tutukluluğun belli bir söreyi aşmaması 527] sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun (CMK) “Tutuklulukta geçscek süre" başlıki 102, maddesinin (4)numarah fikrastnda l7/10/z019 tarihli ve 7[88 sayılı Kanun'un 18. maddesiylc yapılan değişiklikle getirilen Önemli bir gtvencçdir. Başvuruya konu suç bakımından bu sūre azami “bir yu altı ay olup, gerekçest gøsterilerek aln ay duha uzatilabilir". Bu nedente tutukluluk stresi soruştunma evresinde iki yılı aşamaz 

41. Öte yandan Anayasa Mahkemesi bir kişi hakkında birden fazla suça ilişkin soruşturma ve kovuşturmanın ayni dosya üzerinden ythrütüldogo durumtarda azami tutukluluk stresinin her bir suę için ayn ayn değil tüm suçlar için tek hir süre olarak hesaplanması gcrektiğine hükmetmiştir. Mahkemeye güßre “Tutukluma tedbiri, bir yaphrım olmadığından aym dosya kapsamındakt her bir suç İçin azamt tutukluluk sūresinin ayrı ayτıhesaplamosı kabul edllemez" (bkz. Burak Döner, B.No: 2012/521, 27/2013, § 48; Abdullah Onal, B.No: 2012/1094, 7/3/2014, § 41). Bu içtihat gereğince başvurucunum ilk tutuklama tarihinden itibaren soruşturma evresinde geçirdiği süreier tüm suçtar bakımından tek bir süre olarak besaplanmalidır.


42.Somut olayda1/11/2017-11/10/2019 tarihleri araşında anayasal dūzeni ortadan kaldirmaya teşebbtis etme suçundaa verilen tutuklama karan uyarınca da tutulan başvurucu,19/2/2020 tarihinde yine bu suçtan, 9/3/2020 tarihinde ise -aym soruşturma dosyast kapsarunda- bu kez siyasal veya askerł casusluk suçundan tutuklanmıştır. Bilaħare anayasal düzeni ortadan kaldirmayu teşehblis etme suçundan uygulanan tutuklama tedbiri sona erdirilmişse de casusluk suçundan tutukluluk devam ettirilmiştir. Bu durumda iddianamenin kabul edildiği 8/i0/2020 tarihinc kadar başvurucunun soruşturma aşamasindaki tutukluluğunun toplam sttresi I yıl 18 ay29 gündür. Dolayısıyla soruşturma evresi için kanunda Öngðrülen azami iki yıllık tutuklułuk süresi aşıbmış durutädadhr. Nitekim İstanbul 3.Sulh Ceza Hakimliği, 20/3/2020 tarihinde başvurucunun müsnet suç yönünden iki yıldan fazle stredir tutuklo kaldıği, dolayısıyła kanunda öngörüen azami tutukluluk süresinin aşıldığı gerekçesiyle anayasal düzeni ortadan kaldmrmaya teşebbls etme suçundan tahliye kararı vermiştir.

43. Diger taraftan 5271 sayılı Kanun'un 141. maddesinde Öngörülen tazminat davast açma imkâmnm bu aşamada etkili bir yol olduğunu sðylemek zordur. Evvela,soruşturma dönemi için azami bir tutukluluk sūresi öngörülmesi güvcncesi yeni getirildiği için yargılama sona erneden bu yola başvurulabileccğine dair açık bir düzenieme veya yargıiçtihadıbulunmamaktadır.

4. Anayasa Mahkemesi, tutuklamanın makuł süreyi veya kanunda öngörülen azami streyi aştığı iddiasıyla yapılan başvurularda başvurunun incelendiği terihte başvurucu tahltye edilmişse, Yargıtay'ın asıl davanın sonuçlanması ya da bu davada verilecck kararın kesinleşmesi beklenmeden tazminat talep edilebileceğine dair yerleşik hale gelen içtihatlarına atif yapmak surctiyle, 527l sayıl Kanun'un 141. maddesinde Öngörülen tazminat davasıaçma imkânının tüketilmesi gereken etkili bir yol olduğuna karar vermiştir (bkz. Erkam Abdurahman Ak, B.No: 2014/8515, 28/9/2016, §§ 58, 61; Irfan Gerçek, B. No: 2014/6500,29/9/2016, §§ 41, 44). Buna karşılık somut olayda başvurucunun tutukluluğu devam ettiği gibi, soruşturma evresinde tutukluluğun kanunda öngörüłen azami süreyi aşması durumunda yargilama sona ermeden tazminat talebinde bulunulabileceğine dair Yargttay kararlar da mevcut değiłdir. Bu nedenle bu aşamada soruşturma evresinde tutukluluğun kanunda öngörülen süreyi aştğı iddiaları bakımından CMK'nın I4t. maddesinde 8ngörülen yolun mutlaka tūketiłmesi gereken etkili bir başvuru yolu olduğu sßylcņomez.
45. Açıklanan scbeplerle başvurucunun söz konusu şikäyeti yönünden başvuru yollarının tükctilmediği gerekçesiyle kabul edilemezlik kararı verilmesi ycrine şikfyetin kabul edilebilir bulurması ve ihlaf keran verilmesi gerektiğini duşünmekieyim.
C. Tutuktuluğun makul süreyi aşmast 
4. Başvurucu, ayn eylemler nedeniyle uzun sutredir tutuklu olduğunu,tutuklułuğunun makul sürcyi aştığını ileri sürmüş, çoğunluk bu şikäyet yönünden de ihlal bulmamıştır. Anayasa'nun 19.maddesinin yedinci fikrası tutuklanan kişilerin yargılamann makul strede bitirilmesini ve soruşturma veyu kovuşturma sirasında serbest bırakttmayıisteme haklarmnı gövenceye bağlamıştır.

47. Anayasa Mahkemesinc göre "makul sürede yargilanmayı" ve "serbest buakılmay isteme" haklanmn birbirinin altemnatifi değil tamamlayıcısı olarak değerlendirilmesi gerekir. Burada ifude cdilen serbest bırakılmayı isteme hakkı uyarınca, bir ceza soruştuması veya kovuşturmast kapsaminda tutuklu olanlar ilgili yargı mercilerinden 

serbest birakilmalarına karar verilmesini talep cdebilirler. Anayasa'nn 19. maddesinin yedinci fkraşı tutukluluğun her aşamasında yargı organlarınca gerek rescn gerekse kişinin serbest burakuma talebi Ozerine yapilan incelemelerde tutulmanın meşrü nedenlcrinin açıklanmasmı gerektirmektedir (Halas Aslan, B.No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 66, 67).
48.Bu bağlamda tutukluluğun devamına ilişkin mahkeme kararlarnın gerekçeleri belirleyici ohmaktadu. Tutuklulukta makul strenin aştlıp aşilmadığı belirlenirken tahliye taleplerinin reddine ilişkin ve bunlara karşı itiraz gzerine verilen kararların gerekçelerine bakılmah, bu gerckçelerin tutukłamanın sürdtärülmesini haklı kılmak için ilgili ve yeterli olup olmadiğı değerlendirilmelidir. Tutukluluğum devamuna ilişkin kararların gerekçelerinde tutuklamanın on şartı olan "kuvveti suç suphesint, tutukloma nedenlerinin varlığınt ve tutuklama tedbtrintn diçülu olduğunu gösteren detiller somus olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilecekair" (Halas Aslan, § 75).

49. Somut olayda, çoğunluk karanında da belirtildiği üzere, ilk olarak 18/t0/2017tarthinde gözaltına almıpl/1 1/2017 tarihinde tutuklanan başvurucu bireysel başvurunun karara bağlandığı gūn itibarıyla bireyscl başvuruya konu dava dosyası bakımundan su;isnadına bağlı olarak yaklaşık 2 yıl 10 aydar tutulu bulunmaktadır (§ 129). Başvurucunun suçişledigine dair kuvvetli belirti oluşturmayan aynt deliltere dayalı olarak bu kadar uzun süredir devam ettirilen tutukluluğun makul oldugu kabul edilemez. Esascn kuvvetli suę belirtisi tutuklamamın her aşamasında bulummasi gerektiğinden hukuka aykır tutukluluğum devam ettirilmesi her durumda Anayasa'nın 19. maddesioin yedinci fikrasina aykun olacaktır.
50. Bir an için çoğuniuğun somut olayda ilk tutuklama bakımundan kuvvetlisuçbelittisi ve tutuklama nedenlcrinin bulunduğu görūşü kabul edilse bile yine de başvurucunun tutukluluğunun makul sürcyi aştığına karar verilmesi gerckmektedir. Nitekim Anayasa Mahkemesi kuvvetli suç belirtisinin ve tutuklama nedenlerinin bulundduğunu tespit ettiği bazi başvurularda aynı hususlerın tekrarı niteliğinde, itgili ve yeterli oimayan gerekçelerle bir suçisnadına bağlt olarak kişilerin iki yılın tzerinde tutuklu kalmasınt makul olarak degerlendirmemiştir (Hanefi Aver, B.No: 2013/2814, 1&/6/2014, § 85).
51.Başvurucu hakkında soruşturma aşamasında muhtelif sulh ceza hakimliklerince yøpilan 6/5/2020, 20/5/2020, 4/6/2020, 3/7/2020, 29/7/2020, 17/8/2020 ve 11/9/2020 tarihli tutukluluk incelemelcrinde atlt suçun vasif ve mahiycti, mevcut delil dunumu ve delillorin tamamının toplanmamış olması, şüphelinin tzerine atılı suçu işlediğine ilişkin kuvvetlisuçşüphesinin variğunı gösteren somut delillerin bulunmast, atih suçun kanunda gösterilen cezasırun dst sinır, şūphelinin kaçma ve saklanma şüpbesinin bulunmast, adli kontrof hükümlerinin uygulanmasının yetersiz kalacak olması ve tutuklama tedbirinin Blçūla olmasıhususlarına genel vc soyut olarak değinilmiştir. Kovuşturma aşamasında ise tutukluluğun devamma ilişkin olarakverilen 6/11/2020, 23/11/2020, 4/12/2020ve 18/12/2020 tarihli kararlarda yukardaki gerekçelere ilave olarak başvurucunun henüz savunmasının ałmnmadığı,bazs tanıklaru henüz dinlenmedigi ve delilleri yok etme, gizleme ve değiştimme şüphesini uyandıran olgular olduğu belirtilmck suretiyle başvurucunun tahliye talepleri ve buniarın reddine karşı yaptığı itirazlar kabuł cdilmemiştir.

5. Soruşturma ve kovuşturma mcrcilerinin tutukluluğun devamına ve bunlara itiraza dair kararlanadaki gerekyelerin tutukiuluğun aç yıla yakın stre boyunca sürdürülmesini haklı kılacak Özen ve içerikte olmadığı, aym hususların tekrarı nitoliğindeki matbu ifadelerden ibaret olduğu görülmektedir.Tutukluluğun devamına ilişkin kararlarda başvurucunun casusluk suçunu işlediğine dair kuvvetli şüphenin varlığına dair herhangi bir 

somut olgudan bahsedilmediği gibi, soruşturma ve yargtlamanın neden tutuklo olarak devam etnesi gerektiği de açıklanmamıştir. Halbuki başvurucu hakkındaki tutuklamaya konu suçlama bakımından delil olarak gösterilen bilgilerin önemli ölçütde toplandığı ve buniarın toplandiğı tarihten yillar sonra tutuklama tedbirine başvurulduğu, en önemlisi bu süre içerisinde soruşturma mercilerince de isade edildiğiOzere başvurucunun birçok kez yunt dişma çıkmış olmasına rağmen kaçmadığı ve her seferinde Türkiye'ye döndügı dikkate alındığında “kaçma" veya “delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme" gerckçelcrinin tmüyle soyut kaldığı, inandıncı somut olgularla destcklenmedigi görülmektedir.
53. Diğer yandan, başvurucu hakkmdaki tutuklamanın devamına ilişkin kararların gerekçelerinde tutuklamaya alternatif olarak 527t sayılı Kanö'un 109. maddesinde yer alan adlikontrol tedbirlerinin neden yeterli görüimediğide dayanaklanyla birlikte tartışılmışdeğildir. Gerekçelerde sadece isnat edilen suçlann niteliğinden veya bunlara ilişkin kanunda &ogörülen yaptırtmun ağırliğından harcketle adli kontrolün yeterli olmayacağı kanaati ifade edilmiş ancak başvurucunun durumuyla ilgili bir kişiselleştirme yapılmamıştir.
S4. Bu açıklamalardan anlaşılacağı fzere başvurucunun tutukluluğunun devamına işkin kararlarda kuvvetlisuç şüphesini, tutuklama nedenlerinia varlığıı ve tutukiama tedbirinin ölçtlü olduğunu gösteren deliller somut ofgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilebilmiş degildir. Dolayısıyla anılangerekçelerin somut olayın şartlannda Qç yıla yakleşan tutuklułuk süresini haklı ktlrak için yeterli olduğu söylenemez.
55. Yukarıda açıklanan gerekçelerle, başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin hukuka aykırı olmasi, tutukluluğun makul streyi ve kanunda soruşturma evresi için Öngörülen uzami sûreyi aşmast nedenleriyle Anayasa'nın 19. maddesinin üçüncti vo yedinci fikraları kapsamında kişi hürriyeti ve gövenliği hakkıın ihlal edildiğini döşündbğümden,çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmīyorun.

Başkan Z0hta ARSLAN 

Başvuru Numarasi : 2020/13893Karar Tarihi : 29/12/2020
KARŞIOY GEREKÇESI 
I. Başvurumun konusunu, Önceki suçlamaler ve tutuklamalardan bağımsız olarak,başvurucunun 9.3.202o tarihinde siyasal veya askeri casusiuk isnadıyla tutuklanmast nedeniyle, tutuklamann hukuki olmadığ ve uzun süredir tutuklu kaldığı iddialarıoluşturmaktadır. Başvurudan sonraki süreçte başvurueu hakkında siyasal veya askeri casusluk suçundan (TCK m. 328) iddianame düzenlenmiş, kovuşturma evτusi başłamiştır.
2.Tutuklama işlemi kişi özgürlüğüne ağır bir mldabaledir. Bu mÜdahalenin meşru saylabilmesi, kanuni temelinin bulumast ve anayasal gtvencelere uygun olmasina bağhdır.Anayasanın t9/3, maddesi uyurınca suçluluğu bakkında kuvvetii belirti bulunan kişiler ancak;kaçmalarıni, delillerin yok edilmesini veya değiştiriłmesini Önlemek maksadıyla ve kanunda belirtilebilecek tutuklamayı zoruniu kılan diger bir nedente hakim kararryla tutuklanabilir.Ayrıca Anayasanın 13. maddesi gercği tutuklamanın somut olay bağlamında demokratik toplum bakımından zoruniu bir ihtiyaca karşılık gelmesi ve ðlçüło olması gerekir. S271 sayılıCMK'nun tutuklamayla ilgili 100-102. maddelerinde ise; kuvvetli suç şüphesinin varliğıni gösteren somut delilin bulunmasi şartıyla, kaçma veya delilleri karartma (tutukiama)nedenlerinin varlıgı halinde ve somut olay bakımından tutaklamanan Ölçtia olması (aynıamaca daha hafif bir tedbirie ulaşılamamasi) dunumuuda tutuklama karari verilebilecegi belirtilmektedir,
3. Belirtilen Anayasal ve yasal güvencelcr karşıstnda; suç şüphesiyle tutuklamanın hak ihłali sonucunu doğurmaması için kanuna uygun yapilmast, meşru amacıin bulunmast ve Öłçülū ołmas: gerekmcktedir. Tutuklama işlemi ile kamu gūcß/erki, bireyin cyleminin suçoluşturduğunu ileri strdbğünden, sanuğın bu suçu işlediğine ilişkin makul şüphe oluşturan delilleri göstermelidir. Tutuklunun bu işlcme karşı etkili başvuru yolumu kullanabilmesi için tutuklama karant ve itirazın reddine ilişkin karlarda tutuklama nedenlerinin ve detilterin gösterilmest anayasal bir zorunluluktur. Tutukluluğun bukuki olmadığı iddiaları karşısında Anayasa Mahkemesinin (AYM) görevi, belirtilen liç anayasal kriter açtsından değerlendirme yapmaktır. Bireysel başvurudaki bu incelemc suç unsurlarının bütüntyle değeriendirilmesini geroktitmez. ise de gösterilen deliller ile suç tipi arasında mantiksal ve hukuki bir bağım varliığmn incelenmesini zormlu kulmaktadır, Sözgelimi isnat edilen suç yönünden hukuken delil değeri bulunmayan bir olguya dayanularak veya kuvvetli belirti oluşturmak bakımından yeterli bulunmayan cmarelerle tutuklama karart veriłdigi saptandığıda tutuklamanın kanuni temelinin olmudığı kabui edilmclidir. Kanuni temeli bulunmayan bir tutokíama ise tutuklama mereileri yönünden keyfiliğe işaret etmektedir. Keyfiliğin bulunduğu yerde bireyler için hukuk güvenligi de tartışılur hale gelir. Öte yandan böylesi bir incelemeyi kapsamadığıtakdirde bireysel başvuruda Özgürlük hakkmı etkili biçimde korunduğu söylenemez.
4. Çoğuntuk görüştüyle yazılan karar gerekçesinde; iddia makamlarınca casus olduğu belirtilen 1UJB adh ABD vatandaşı ile başvurucunun (telefonla, lokantada ve konferanslarda) görüşmeler yapmasi, bazı sivil toplum kuruluşlarinın faaliyctierinin desteklenmesi ve flash bellck ve cep tolefonundaki bilgilerin siyasal ve askeri casusluk suçu nedeniyle tutuklama için kuvvetlī suç beltrtisini ołuştrduğu ve ayrıca suçun niteliği, Onemi ve ağühğı gerekçeleriyle tutukłamanın ölçūlā olduğu kabul edilmiştir (par. 93, 100).Bununla birlikte iddianameye göre flash bellek ve cep telefonunda bufunan bilgiler, kadın teröristierle ilgili “Rojova'nan İşıklari-Kadın Devrimi" adlı belgesel iłe Güneydoğu'da Çocuk Oimak adlıbelgesel filmin bulunduğu, aynica Dcrsim olaylarının konu edildigi “Igg4" isimli belgesel filmin hazırlanması için yönetmen D.T.ye maddi kaynak gönderdiği, şeklindedir.

5. Başvurumun incelcnmesinde hangiasamada dosyaya giren delillerin cas alınacağı tartışması bir tarafa, tutuklama karurı ve tutuklamaya itirazın reddinc ilişkin gerekçelerde ve sonraki soruşturma işlemleri ile iddianamede gösterilen tek olgu,haşvurucunun adı geçen ABD vatandaştyla baz görüşmelerinin bulunduğu ve Tark hukukuna göre kurulup faaliyet gösteren baz sivil toplum kurutuşlarınt desteklediği yönündeki cmarclerdir. Mahkememiz. çoğunluk karannda da delil olarak bu olgu temel alnmıştır. Bununla birikte tutuklamaya temel altnan bu emareler içerisinde başvurucunun yaptığı görüşmeniniçeriğine duir bir bilgi veya emareye yer verilmemektedir. Öte yandan Kanundaki suç tanımı karşısında somut bir devlet sutıyla buğlantıs: kurulamadığı strcce içerigi yukariıda açıklanan flash bellck ve cep telefonundaki belgesel filmterin casusluk suçuyla bağlantılı olmadığı ise izah gerektirmeyen açıklıktadır.

6.Başvurucunun işlediğiiddia edilen ve tutuklamaya temel alnan siyasal veya askert eaşusluk suçu TCK'nın 328. maddesinde şöyle düzenlenmiştir: "Devletin güvenliği veya lç veya dış siyasal yararlan bakmından, niteliğı itibaryla, gtzlt kalması gereken hilglleri, siyasal veya askert casusluk maksadtyla temin eden kimseye onbeş yrldan yirmi yıla kador hapis cezası verlltr."
7.Tutuklamaya temel olan casusluk suçunun konusunu. “Devletin güvenliği veya ie veya dış siyasal yararlan bakımından niteligi itibarıyla gizfi kalması gereken bllgłler oluşturmaktadır. Bayka deyişle suçun konusu "devlet sørı"dir. Su, ilgili olmayanlarca bilinmeyen, bilinunemesi gereken ve sir suhibinin yararlart bakumından gizliligi korunmasıgereken bilgidir. Bir gerçek kişinin Özel hayatının en dar alanına giren veya bir şirketin ticari bilgilerine ilişkin sırlarda olduğu gibi, açık kaynakłardan görülebiten, ilgili ilgisiz çogu kimsenin bilebildiği veya zaman zaman alenileşen bilgilerin sır olduğu söylenemez. Konu devlet suı olunca, bumlarn da her tūrlo gizii bilgi olmayīp, Bzünde gizii (ilgisi olmayaoların bilgisine kapalı) olup Devletin güvenliği veya siyasal yararları gereği gtzli kalması gerekli görülen bilgfler olduğu söylenebilir. Ayrica ilgili sır bilginin bu nitelikte gizli kalmass gereken bilgiler olduğunun ilgili Devlet kurumu tarafindan bir iradeyle ortaya konulması da gerekir. Dolayıstyla ‘Devlet surn' olarak da adlandırılan bu tür bilgilerin ilgili bir devlet kurumunda veya görevlisindemuhafaza altına altnup gizliliğinin korunması gereken sırlar olduğu ifade edilmelidir. Bu durumda isnat edilen suçtan sðz edilebilmesi için; Öncelikte devlet sırrı olarak kabul edilen ve fail tarafindan casusluk amacıyla clde edilmeye çalşılan (ħedef alınan) belli bir konuya ilişkin ve ilgili bir Devlet kurumw/görevlisinezdinde giziilik kaydıyla tutulan somut bir sırrın var olması gerekir. Böylesi bir suçlama için ilgiji merci,hangi Devlet kurumuyla ilgili hangi konuyu içeren devlet sırrnın hedef alındığınıgösterebilmelidir. Gösteriimclidir kisanik da o bilgilerin niteliğine ve deviet sıt olup olmadığına ilişkin savuamasınu yapabilsin.

8.Şu haldo tutuklama karannda hangi gizli bilgilerin suçun konusunu oluşturduğu gösterilememişse, bu takdirde ortada suçun maddi komusumun bulunmadğı sonucuna varlmalıdır, Hler ne kadur iddianamede (bkz. karar metni, par. 43-jji) senık tarafindan tomin edilmeye çalışılan sırlarn; sanuğın desteklediği sivil toplum kuruluşlarımun faaliyetleri aracıhğıyla toplumsal kesimlere, etnik farklılıklara vb. hususlara ilişkin siyasal, sosyal,ekonomik alandaki bilgileri kapsadığı ve bu yöntemte elde cdilen bilgileri yabaneı devietier Iehine kułandığı ileri sürülmekte ve çoğunluk görüşünde bu isnet temel alınmakta ise de bu soyut değerlendirmelerin Kanunun 328. maddesinde belirtilen suçun kontusunu veya ceza hukuku anlamında bir fiil isnadım oluşturamayacağı açıktır. Bu şekildcki yaklaşımlarla kişilerin kendi toplumlan veya başka topłumlar Üzerindeki sosyolojik, antropolojik, tıbbi veya hukuksal alanlardaki bilimsel veya kfltürel çalışmaları hakkında da toplumun sinir 

uçlarunın araştınidığı ve toplumsal-koltürelsırların yabancılarla paylaştidığı gibi isnatlarda bulunulması mümkün olabilir.Böyłe bir yaklaşımla suçlanamayecak kimse kalmayacağı gibi bu mantık benimsendiğinde, söz konusu sivil topłum faaliyetlerine katlanlar hakkında da suça iştirak Isnadında bulunulması gerekir. Bununla birlikte Ceza Kenunumuzdaki devlet sırlarıπa ve casusluk suçlarına ilişkin dāzenlemelerde (TCK. m. 327 vd.) böyiesi bir mantığın veya yaklaşımun kabul edilmediğini açıkça ifade etnek gerekir. Nitekim doktrinde Devlet surını tanımlamaya yönelik çabaların veya maddi-şekli kriter biçimindeki tasniflerin hiçbirinde açık kaynaklardan elde cdilen ve stradan kişilerce de bilinebilen bazı bilgilerin veya kimi sosyal veya toplumsal δzelliklerin sưr olarak tammlandığına rastlanamamaktadır.(Ömeğin gizi kalması gerekenbilgiler ve Devlet sırı kavramlar için bkz Doç. Dr. Murat Balei, Siyasal veya Askeri Casusluk Suçu, 2018, s. 17 vd.; Dr. Mehmet Yayla, Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusiuk, s. 49 vd.; Prof. Dt. İzzet Özgenç, Suç Örgütleri, 11.B.2018, s. 335 vd.; Doç. Dr. Seydi Kaymaz, Ceza Muhakemesi Hukukunde Devlet Sırri, 2.B.2020, s. 44 vd.; Dr. Hacı Sarıgüzel, Devlet Sırlanına Kaşı Suçlar ve Casusluk Suçlari, 2016,s. 39 vd., 268). Sonuç olurak ifade edelim ki incclencn tutuklama karan, itirazın reddi kararıveya diğer belgelerde suç tanımında sözü edilen nitelikte gizli kalması gercken bir bilginin suçun konusunu oluşturduğu, failin bunu temin ettigi veya temine çalştığıgösterilememektedir,
9. Kanunda siyasal ve askeri casusiuk suçunun hareket öğes/ devlet strrıu temin edilmes/ olarak belirlenmiştir. Deviet sirrını temin amacıyla yabaner bir devlet görevlisiyle temas kurulmast veya surmın bu kişiye verilmesi suç unsuru olarak düzonlenmemiştir.Kanundaki tanuma göre devlet sun fail tarafndan temin edildiği takdirde suç tamamlanır.Elbette devlet sırrının başkasına veya bir casusa verildiğinin tespiti suçu kanıtlayan bir olgu olur. Fakat ortada temin edilmiş bir devlet sırrı yokken failin yabancı bir devlet görevlisiyle görüşmesi, hutta suç amacıyla bağlant yapması suçun unsuru olmadigı gibi, sirn cle geçirmeye teşebbtis barcketinin icrasına başlanmadığı sürece bäyle bir olgu (istihbarat faaliyeti kapsamında izlemeyi gerektirmekle birlikte) casusluk suçu yöntden bir suçlamanın konusunu oluşturamaz. Ceza Kanunumdaki teşebbüse dair kural(rCK m. 35)uyartnca,işlenmesine kastedilen suçun elverişli hareketlerle doğrudan icrasıa başlanılmadan önceki her türla hareket ceza hukukunun konusuau oluşturmayan ve cezalandinlamayan hazırlik hareketleridir. Bunun istisnası, kalkaşma suçlardır.

10. Başvurana yönelik suçlamada başvuranın temin etiğı bir devler surrından sðz edilmemektedir.Görüştüğt ileri sürülen kişiye (HfB) somut bir sırn teslim cdiłdiği de iddia edilmemektedir. Yani tamamlanmış birfiil yoktur. O halde suçlamada bulunulabilmesi için biç olmazsa somut ve "belli bir devlet surrni" ele geçirmeye teşebbus ettiğinin (icra başlangicı oluşturan hareketinin) gösterilmesi gerekir. Dosyada böyle bir bilgi de görülememektedir. Suçun konusunun ve icra başlangıcına ilişkin harekctin gösterilemediği bir yerde suç isnadında bulunulmast suç tcorisine de mantiğa da uygun dūşmemektedit.Başka deyişle, suçlamaya konu olup fail tarafindan elde edilmesi amaçlanan devlet strrının hangi konuda, hangi kurum nezdindeki hangi gizli bilgiler olduğu ve bu bilgileri elde etmek için hangi icra hareketinde bułunulduğu hususunda tutuklama karan veya diğer soruşturma belgelerinde herhangi bir iddia, bilgi, belge veya emate yer almamaktadır.
11. Esasen suçun konusu yoksa sonraki unsurların nraştırılmasına gerek yoktur.Örüeğin, husızltk mallarmı satın aldığı bilinen bir esnafla failin görülştüğo belirłense dahi,çalınmast söz konusu bir mahın varlığı ve çalmaya yönclik icra başlangicı (Örneğin malın bulunduğu işyerinin kapısını açmaya çafıştiğı veya peoceresine tırmandığı) gösterilemiyorsa hursızhk suçlaması yepilamaz, Bu anlamda “hangi devlet sitrı nereden elde edidiveya elde 

edilecekti?" sorusunun makul bir cevabınm olmadiğı yerde suçun hareket unsuruna ilişkin delillerin araştırılması gerekli olmadığı gibi mantıken mümkün de değildir. Buna rağmen incelenen dosyada tutuklama karan veya sonraki işłemlerde; samğın hangi kurum nezdindeki gizli kalması gereken bilgiyi (Devlet Sıtını) elde etmeye yðnelik olarak elverişli davranışla icra harcketiņe ne zaman ve ne şekilde başlandığına ilişkin bir delil veya emarenin bułunduğu gôsterilememiştir. Hatta soruşturma belgelerinde, somut bir deviet simnin muhafaza edildigi ycrden veya kişiden elc geçirilmeye çalışıldığına yönelik olurak bir iddia da yer almamaktadır.

[2. Suça dair gösterilen tek olgu/emmare casus olduğu ilcri strtlen kişiyle görlişme iddiasıdır. Peki bu olgunun hiçbir anlamı yok mudur? Olayda somut bir devlet sırtınin sank tarafindao tenin edijdiğine veya başkasıa teslim edildiğine yönelik bir iddia veya kanıt bulunmamaktadı. Bu durumda iddiaya konu yabancı şahısla görüşme olgusunan fildon Önceki aşamaya ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Devtet sırtını temin filinden Önce casusla görüşme olgusunun ancak, failin belli bir kurum nezdindeki gizli bilgiyi temia için İcraya başladığına voya temin cttiği gizli bilgiye dair bir iddiamn ve delilin bulunduğu bir örnekte delil değerinin olduğu söylenebilir, Bununla birlikte suç konust gizli bilginin ne olduğunun bilinmedigi ve temin amacıyla henüz icra harcketine başlanmadiği bir olayda casusla görūşme olgusu sabit ołsa dahi hazırlık hareketlert kapsomvda ve ceza hukukumun ilgi alam dişında kalan böyle bir olgu suç delili olarak nitelencmez. Dolayısryta başvuru konusu olayda, işlendiği ileri sürülen suça dair makut bir şüphe oluşturacak bir belirti veya delilin gösterilemediğianlaşılmaktadır. Bu durumda tutuklamanıkanuni temclininbulunmadığıtespitinin yapıłması gerekmektedir.

1. Ote yandan tutuklama için delilin bulunmadığı belirlendiginde Ölçütuiuk incelemesi gerekmiyorsa da çogunluk gerckçesinde değerlendirmneyapildıği için bu hususa da değiamekte yarar olabilir. Başvurucumun önceki suçlamalar dolayısıyla ilk ifadesinin alındığı tarihte HJB adlı kişiyle ilişkilerinin de sorulduğu görüimcktedir. Soruştuma belgelerinde sonraki aşamada elde edilen yeni bir olgu veya dclilin bulunmadiğıgözetildiğinde, soruşturma makamlarının aynı bilgilere baştan itibaren sahiņken, sonradan başka bir delile de ulaşılamadığı halde buna ilişkin suçlama ve tutuklama işlemi için neden dört yıl beklendiği anlaşıiamamaktadır, Bu durumda dort yıl sonra yaprtan suçluma dolayisıyla tutuklamanı demokratik toplumda acil ve zorunlu bir ihtiyaç(soruşturma-kovuşturman selametineilişkin kamusalyaranın gerektirmesi) olarak kahul edilmesi gerektiği ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşmak mümkün gōrünmemektedir.
14. Başvurucu tutuklamanın uzun strmesinden de şikayetçidir. Başvurucuya atılısuçlama ve tutuklama için gôsterilen olgunun delil niteliğinde olmadıği ve tutuklamanın kanumi temelinin bulunmadığı görüşünde olduğumdan, dosyadaki sôzü edilen bilgiler ve antlan kişiyle görüşme olgusuna ilişkin emarelere dayalı olarak ayni soruşturma dosyasıkapsamında 2 yıl 10 aydır tutuklu kaldığı gözetildiğinde, tutuklułuğun makul olmayan bir stredir devun ettiği sonucuna da ulaşmak gerekmoktedir.

I. Açıkladığım nedenlerle,başvuruya konu dosyada tutuklamann hukuki bulunmadıği, ayrica bu koşullarda ayni soruşturma dosyası kapsamımda 2 yıl 10 ayı aşan tutukiuluğun sürdürülmesi nedenieriyle başvurucunun Özgüritük ve güvcnlik hakkının ihlak edildigi vicdani kanaatryla karşı oy kullandım.

Başkanvekili Hasan Tehsin GÖKCAN 

Başvuru Numarası : 2020/13893Karar Tarihi : 29/12/2020
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucu, Istanbul Cumhuriyet Başsaveıbgınca yūrūtülen2017/96115 sayılısoruşturma kapsamında (8/10/2017 tarihinde gózaltına ahmmış ve Istanbul 1. Sulh Ceza Hükimliğince cebir ve şiddet kullanarak Hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs ctme (5237sayılı Trk Ceza Kanunu'nun 3t2. mäddesi kapsamında (Gezi olaylarīna ilişkin) ve anayasal dØzeni ortadan kaldırmaya teşcbbtis etme (5237 sayılı Kanun'un 309. maddesi kapsaminda 15Temmuz 2016 tarihli darbe teşcbbüstine iliskin) suçlarından 1/11/2017 tarihinde tutuklanmıştir. Savcılık,başvurucunun tutuklandığı soruşturmanun başvurucuya ilişkin kusmını Kanunun 3i. maddesindeki suç yönunden (Gezi park olaylanna ilişkin)14/12/2018 tarihinde tefrik etmiştit.

2. Başvurucunun l/ll/2o17 tarihinde verilen tutuklama karan ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesine yaptığı bireysel başvuruda kişi hürriyeti ve güvenligi hakkının ihłal edilmediğine oyçokluguyla karar verilmiştir (Mchmet Osman Kavala,[GK], B. No:2018/[073, Karar Tarihi: 22/5/2019).

3. Içhukuk yollarını tüketen başvurucu Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'ne (AlHM) bireysel başvuruda bulunmuştur. AlHM, 10/12/2019 tarihinde başvurucunun suçişlediğine dair makul şüpbenin bulunmadığı gerckçesiyle Avrupa Insan HaklarıS8zleşmesi'nin (Sozleşme)5. maddesinin (1)numaral: fikrasınımihlal edildiğisonucuna varmıştir. StrazburgMahkemesi, ayrica tutuklamanın Sözieşme'nin S. maddesinin ([)numarafı fikrasıın (e) bendinde belirtildiği üzere kişinin suç işłediğine døir makut bir şüphe nedeniyle yetkili bir adli makam önüne çıkartlmaktan başka hir amaç ile uygulandığıgerekçesiyle 5. madde ile birlikte Sozleşmc'nin 18. maddesinin de ihlal ediidiğine karar vermiştir (Kavala/Terkiye, B. No. 28749/18, 10 Arahk 2019).

4.Søzleşme'nin 5. maddesinin (1) numarult fikrasmın (c) bendi ile ilgiliAtM içtihądına göre, ilk tutuklama için yeterli görülen makul şāphenin varlığı olaylara dışaπdan bakan, tamamen objektif bir gözlemciyi ikna edecck yeterlilikte olmalıdır. Makul şüphe,suçlanan kişinin Üzerine atilı suçu işlemiş olabileceğine dair objektif bir gözlemciyi ikna ctmeye yeterli olay, olgu veya bilginin varitğını gerektirmektedir (O'tłara/Biricşik Krallık, B.No: 37555/97, 16/10/2001, § 34). AlHM, ilk tutuklama kararından itibaren suçun işlendiğine ilişkin makui şūpheye ek olarak tutuklamaya ilişkin nedenlerin variığının ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konması gerektiğini yakın tarihli bir karanında belirtmiştir (Buzadju/Moldova Cumhuriyeti [BD], B. No: 23755/07, 5/7/2016, § 87).
5. 5237 saytlı Kanun'un 309. maddesinden verilen tutuklama kararı yönünden 11/l0/2019 tarihinde başvurucunun resen tahliyesine kurar verilmişancak başvurucu hakkında Iştanbul Cumhuriyct Başsavcılığınca yeni bir gözaltı kararı olduğundan İstanbul 8.Sulh Ceza Hakimliği başvurucunun anayasal dozcni ortadan kaldtrmaya teşebbüs ctme suçundan tutuklanmasina 19/2/2020 tarihinde karar vermiştir.

6. Istanbul Cumhuriyet Başsavcıliğı9/3/z020 terihinde başvunıcuyu bu defa da devletin gtvenliğiveya dış siyasal yarariar bakımından niteliği itibanyla gizli kalmasıgereken bilgilcri siyasai veya askeri casusluk maksadıyla temin ctme suçlarından tutuklanması talebiyle sulb ceza hâkimliğine sevk ctmiştit. Başvurueu aynı tarihte İstanbuf 10. Sulh Ceza Håkimligi tarafindan bu suçtan (5237 sayılı Kanum'un 328. maddesi)tutuklanmıştır.


7. Bttün bu gelişmeler yaşanırken, İstanbul 3. Sulh Ceza Hakimliği 20/3/2020tarihinde, başvurucunun angyasal düzeni ortadan kakdrmaya teşebbtīs etme suçundan (5237sayılı Kanun'un 309. maddesi) tahliyesine karar vermiştir.

8. Önümüzdeki ofayda, başvurucu, yurgılandığı davadan beraat edcrck tahliye edilmesine rağmen aynt delillerle ama farkh bir suçlamayla ycniden tutuklandiğıni,tutuklanması için gerekli kuvvetli belirti ve makul şüphenin bulunmadığınü, yetersiz delilve gorekçeyle uzun stredir tutuklu bulunduğunu ve tutukluluğuoun makut sürcyi aştıgini Öne sürerck kişi bühriyeti ve güvenligi hakkmın ihlal edildiğinden yakunaktudır.
9. Burada incelenecek temel mesele başvurucunun, “devletin güvenligi veya dişsiyasal yararlar hakımmdan niteliği itibari ile gizli kalması gereken bilgileri siyasal veya askeri casusluk maksadıyla temin etme"suçundan9/3/2020 tarihinde tutüklanmasının anayasal ilke ve güvencelere uygun düşlip, düşmediğidir.

10. Anayasa'bın "Kişi hürriyeti ve güventiği* bakkını düzenleyen 19. maddesinin birinci fikrast ile üçüneü fikrasımın ilk cümlesi şöyledir:
*Herkes, kişi bürriyeti ve güvenligine sahiptir... Suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bułunan kişiler, ancak kaçmalarıni, delillerin yokedilmesiniveya değiştirilmesiniÖnlemek maksadıyla veya bunlar gibi tutuklamayı zorunlu kılan ve kanunda gösterilen diğer halierde hâkim karanyla tutuklanabilir."
[1.Anayasanan temel hak ve hürriyetleria sumrianmasıt düzenleyen 13. maddesine göre;
Temel hak ve hürriyetłer, Ozlerine dokunulmaksızn yalnizca Anayusanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplcre bagl olarak ve ancak kanunla sinirlanabilir. Bu sınrlamalar, Anayasanın söztne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçültiak ilkesine aykır olamaz."
12, Kişi hüriyeti ve güvenliği hakkına yönclik bir mūdahale olarak tutuklamarın Anayasa'nın i3. maddesinde öngörülen ve tutuklama tedbirinin niteliğine uygun düşen,kanun tarafından öngörülme, Anayasa'mın ilgili maddelcrinde belirtilen haklt sebcplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve Öłçtłtłtk ilkesine aykın olmama koşulłarına uygun olup olmadiğınn belirlenmesi gerekir (llalas Aslan, B. No: 2014/4994, 16/2/2017, §§ 53, 54).
13. Anayasa'tun 19. maddesinin Oçüncofikrasina göre tutuklama ancak suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler bakmından mümkandtr. Bunun için suçlamanın kuvvetli sayniabilecck Inandtricı delillerte desteklenmesi gerckir (Mustafa Ali Baibay. B. No:2012/1272, 4/12/2013, §72). Diğer taraftan, Anayasa'nin19. maddesinin Dçüncü fikrasında,tutuklama kararının kaçma ya da delillerin yok edilmesini veya değiştirilmesini ðnleme amaeryla verilebileceği belirtilmekle beraber, bir suçuo niteliği veya bu suça ilişkin olarak verilebilecek cezanün ağurlğı her zaman keçma tehlikesine işaret eden belirtiter olarak değerlendirilmemelidir. Tutuklama tedbirinin isnat edilen suçve uygulanarakyuptirımıkarşısında ölçtio olması da Anayesa'nın 13, maddesinin bir gereğidir (Haias Aslan, § 72).
14. Mahkememizin yerleşik içtihadına göre tutuklamanın hukukiligi dört aşamalıbir testle incelenmektedir. Bu testin aşamajarı şunlardır:

cYanmaGYGtYelowb a)utuklamanm kanuni bir temeljnin olup olmadığı,
b)suç işlendigine dair kuvvetli belirti bulunup bujunmadığı,
c)tutukiama nedenlerinin var olup olmadığı,
d)tutuklamanın ölçölolūgü
15. Yukardaki aşamalar cerçevesinde ilk olarak başvurucunun maruz kaldıgıtutuklama tedbirinin kantmi dayanağı olup olmadiğının incelenmcsi gercknekiedir.Başvurucu anayasal düzeni ortadan kaldtrmaya teşebbtis otme suçundan18/10/2017 tarihinde gōzałtına alınurak 1/l t/2017 tarihinde tutuklanmıştır. Bu dosya kapsamınduki suçla bağłanmit olarak Savcılık, 11/j0/2019 tarihinde tutuklamayı sonlandırış ancak başvurucu aynı suçlan 19/2/2020 tarihinde tekrar tuuklaomıştır. Buna ck olarak, başvurueu Devletin gizli kalmast gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusłuk amacıyla temin etme suçundan 9/3/2020tarihinde bir kez daha tutuklanmıştır.

16.27/10/2019 tarihli ve 7188 Kanun'un 18. maddesiyle 527[ sayılı Kanun'un 102.maddesine cklenen dördüneü fikrada soruştumma aşaması için azumi tutukluluk süreleri dūzenlenmiştir, Bu kurala gôre başvurucuya isnat edilen ve tutuklanmasına neden olan suçlar yōnünden azami tutukluluk sttresi iki ytłdır.Başka bir ifadeyle soruşturma aşamasında iki yılıaşn süre söz kopusu olduğunda uygulanan tutuklama tedbiri kanuni bir temelden yoksun olacaktır.

17. Öntimüzdeki olayda derece mahkemesi darbe teşebbüsü suçu yönünden soruşturma aşamasındaki azami tutukiuluk stresi dolduğuodan başvurueuyu tahliye etmişama aynt soruşturma evrakı kapsamında casusluk suçundan başvurucunun tutuklulugunu strdürmüştür. Burada, derece mahkemelerinin ayni soruşturma dosyası kapsaminda her bir suç bukımından ayn azami tutukluluk stresi tatbik ettikleri görülmcktedir. Anayasa Mahkemesi ise birden fazla suça yönelik soruştunma ve kovuşturmaların bir dosya üzerioden yürütülmesi durumunda uygulanan kanunda Öngörülen azami tutukluluk stresinin ber bir suçiçin aynı ayrı değil tm suçlar için tek bir stire olarak kabul ediimesini ilke olarak benimsemiştir (Burak D8ner, B. No: 2012/521, 2/7/2013, §§ 4648; Abdullah Ünal, B. No:2012/1094, 7/3/2014, § 41). Dolayıssyla başvurucu hakkında 2017/96115sayılt dosya kapsamında gerçekleştirilen soruşturmada anayasal duizeni ortadan kaldırmaya teşcbbūs etme ve devłetin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askorî casusfuk amacıyla temin etme suçları bakımından azami tutukluluk süresinin 7iss sayılı Kantın ile yapılan değişiklik sonrasında iki yıl olduğu açıktır.

18. Suç isnadına bağlı tutma sttresinin besabinda başvurucunun gözaltına alndığıtarihi başlangıçtarihi olarak kabul etmek gerekir. Her ne kadar gözaltı ve tutuktamarun iki syτi tedbir olup, farkit azami sūrelere sahip oldukları hukuk sistemimiz de geçerli olsa da bu tedbirierin kişinin Özgürlügünden yoksun bıraktłması yönünden aynı sonucu doğurduklartoın kabulü gerekir. Anayesa'nın 19. maddesine baktığamızda hürriyctten yoksun birakılmanın esaslarının düzenlendigi görülmcktedir. Bu bakımdan hürriyetten yoksun birakilmanın tutuklama veya başka bir tutma tedbirinden kaynaklanması ikincil derecede bir Öneme sahiptir. Önemli olan kişinin Özgürlok hakkından mahrum buakılmasıdır. Bu açıdun değerlendirme yaptğımızda başvurucunun kişi özgürlogüve gülvenli hakkından yoksun kaldığı sürenin hesaplanmasında gözaltı tarihinin başlangıç olarak alınmasının gerekli olduğu anlaşılmaktadır.


19. Somut olayda başvurucu 18/10/2017 tarihinde gōzaltına alnmış,1/11/2017tarihinde anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbūs etme suçundan tutuklanmış ve bu tutuklama 11/10/2019 tarihinde sona erdirilmiştir. Bu tarihler arasında başvuruco toplam 1 yti 11 ay 23 gün tutuklu kahmıştr. Başvuucu, anayasal düzeni ortadan kałdırmaya teşcbbüs etme suçundan 19/2/2020 taribinde yeniden tutuklenmıştır ve bu suçtem uygulanan tutuklama tedbiri 20/3/2020 tarihinde -soruşturma aşaması için kanunda Öngörülen azami iki ytllık tutukluluk stresinin dolduğu gerckçesiyle- sonlandırılmıştır. Başvurucu aynı soruşturma dosyası kapsamında devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal veya askeri casusłuk amacıyla temin etme suçundan 9/3/2020 tarihinde yeniden tutuklanmiştir. Dolayısıyla,19/2/2020'den 9/3/2020'e kadar başvurucu 19 gün daha tutukłu kalarak hūrriyetinden yoksun biraktldığından 9/3/2020 tarihi itibanyla toplam tutukluluk süresinin 2 yı) 12 g0n (1yi 11 ay 23 gün+19 gūn) olduğu görülmektedir. Bu durunda 9/3/2020 tarihi itibanyla sotuşturma aşamaşı için kanunda öngörülen azami iki yıllık tutuklułuk süresi eşıldığından aynı tarihte verilen tutuklama kararının kanuni bir temcli bulonmamaktadır.

20. Başvurucuya uygulanan tutuklama tedbirinin kanuni dayanağı olmadığının tespit edilmesinc rağmen somut başvuruyla ilgili değerlendimmcnin sürdfrülmesinde hukuki ve kamusal yarar görüldügünden bir sonraki aşama olan tutuklamanın ön şartı olan kuvvetli suç belirtisinin bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekmektedir.
21. Başvurucu l/l1/2017 tarihinde Gezi Parkı olayları bağlamında cebir ve şiddet kullanarak Hūkümeti ortadan kaldırmaya teşcbbtis ctne (5237 sayıb Kanun'un 312. maddesi)suçundan, 15 Temmuz darbe girişimi ile ilgili olarak da anayasal düzeni ortadan kaldıraya teşebbüs ctne (5237 sayılt Kanun'un 309. maddesi) suçundan tatuklanmıştır,Kanum'un 309.maddesindeki suçtan başvurucununI 1/10/2019 tarihinde resen tahliyesine karar verilirken,3[2, maddesindeki suçile ilgilí soruşturmada ve takip cden yargılamada başvurucunun beraatına ve bu suçtan tahliyesine bilkmedilmiştir.

22. Başvurucunun beraatına ve tahliyesine karar veriłdiği gūn başvurucu hakkında yeniden 5237 sayıh Kanun'un 309. maddesindeki suçtan gözaltı karan verilmiş ve akabinde başvurucu, bu suçtan 19/2/2020 tarihinde yeniden tutuklanmıştir. Bo tutuklama ağırlıklıolarak başvurucu ile Amerikalı bir akademisyen olan HJ,B. adlı kişi urasıdaki ilişki ve irtibatlaru dayanmaktadır. Başvurucunun, 9/3/2020 tarihinde bu kez devietin gizli kalmasıgercken bilgilorini siyasal veya askerî casusluk amacryla temin ctme suçundan tutuklanmasıın da temelinde bu kişi ile olan temasları yatmaktadır.
2.Soruştuma makamlannın yargılamaya konu olan her iki suç (“anayasal duzeni ortadan kaidırmaya teşebbüs etme" ve “devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal ve askeri casusluk amacıyla temin ctme") bakımından hem tutuklama karerlarnda hem de iddianamede ortaya koyduklar açıklamalar gōz ōnūne alındığında hu iki suçla ilgili olgułarın büyük ölçāde örtüştügü görülmoktedir. Bununla birlikte, somut haşvurunun konusunu oluşturan tutuklama tedbirine “devtetin gizli kalması gereken bülgilerini siyasal ve askeri casusluk amacıyla temin etine" suçundan dolayı başvurulmuştur.

24. Tutukłama kararında Başvurucu ile H.J.B. arasındaki 27/11/2014, 1/6/2015,3/6/2015, 5/6/2015, 7/3/2016, 9/3/2016, 28/6/2016, 29/6/2016ve 18/7/2016 tarihlerinde streklilik arz eden ortak baz kayrtlar, yine 18/7/z0l6 terihinde bir lokantada birlikte görülmeleri, başvurucunun HJ.B. ile Türkiye ve Orta Doğu meselelerine ilişkin konferanslarda görilştüklerine dair beyan esas alinmiştir. Iddianamede de başvurucunun cep 

telefonu ile H.J.B.'nin cep telefonunun 2013 ve 2016 yillar arasında Istanbul'da aym baz istasyonundan sinyal aldıği, başvurucu ve H.J.B'nin [8/7/2016da bir restoranda gðrüştüikteri ve 8/t0/2016'da 36 saniye ve 193 saniye süren iki telefon görüşmesi yaptklar: verilerine yer verilmistir, Başvurucunu Büyükada'da düzenlencn ve darbe girişiminin organize edildigi iddia edilen toplantıya katildiğı veya bu toplantıy düzenlediğine ilişkin bir iddia öne sUrlmemiştir.

25. Başvurucu; H.J.B.'yi 2000 yıltndan beri tanıdığın, H.J.B.nin akaderisyen ve Türkiye tzerine çalışan bir düştnce kuruluşunun yōneticisi olduğunu, Istanbul'da düzenlenen bazi uluslararası toplantlarda bir araya geimeleri haricinde bu kişi ile bir ilişkisinin olmadığınu ifade eumiştir. 18/7/2016 tarihinde Istanbul Karaköy'de bir lokantada 11.).B. ile bit araya geldikleri iddiasına ilişkin olarak başvurucu, kültūrel miras alanında uzman iki kişiyle yemek için oraya gittigini, H.J.B. ile tesadüfen karşılaştığını ve onunla buluşmadığın,HJ.B.nin de o sırada başka bir grupla aynbir masada ycmckte olduğunu ifade ctmiştir.Başvurucunun l[J.B. ile Karaköy'dcki bir lokantada görüştüğüne ilişkin iddianın dayanağıolan ifadede (Büyükada'daki toplantıya katzlan akademisycnlcrden S.T.nin ifadesi)başvurucu ile H.J.B nin ayni masaya oturmadığı başvurucuoun restorandan birlikte olduğu grupla ayrıldığı, H.j.B.ntn başka birisiyic buluştuğu belirtilmiştir. Aynı baz istasyonundan çeşitli tarihlerde sinyal alınmasına ilişkin olarak başvurucu, işyerinin bułunduğu yerde çok sayıda otel olması nedeniyle telefonunun bu otellerde kalan bir kişiyle ortak baz istasyonundan sinyal ahış olabilcceğini savunmuştur. HlJ.B. ilc Türkiye ve Orta Doğu sorunlarunu ele alan konferanslarda görüştüikterine ve katıldiğı toplantiların hiçbirinin gizli olmadīğınt, bazı devlet görevlilerinin de bu topluntlara katīidtğını belirtmiştir.
26. Başvurucu ile HJ.B. arasında Karuköy'de bir lokantada geçtigi iddia cdilen gōrüşmenin içeriğine dair hiçbir veri hatta iddia bulummamaktadır. Bu görüşmenin başvurucunun üzerine atıhı soçu işlediği yönünde kuvvetli belirti oluşturduğunu sðylemek mümkün değildir. Iddianamede ileri sürülen 8/10/2016 tarihli iki telefon görüşmesinin de içeriğine ilişkin bir tespit bulunmamaktadır.

27. Başvurucunun tolefonunun ve H.J.ll.nin cep telefonunun aymı baz istasyonundan sinyal göndermesinin ayrımtılt delillerin yoktuğunda casusluk suçlamasınin bir kanıtı olarak stnulması insan haklari açısından kaygi verici durumların ortaya çıkmasina neden olabilir. Bilindigi üzere bir baz istasyonunun kapsan alanına aynı anda çok sayıda cep telefonu girdiğinden nüfusu kalabalık olan yerleşim bölgelcrinde eş anh olurak pek çok cep telefonu aynı baz istasyonundan sinyal verebilmektedir.Dolayısıyla farklt kişiler tarafindan kullanılan cep telefonlarıun aynt baz istasyonunun kupsama alanında bulunmast ve sinyal vermesi tek başina o kişilerin bir araya geldikleri veya buluştukları şeklinde değericndirilemez. Somut olayda başvurucu da ofisinin bulunduğu yerin merkczi bir yer olduğunu, burada çok sayıda otclín bulunduğunu, telefonunun bu otellerde kalan bir kişiyle ortak baz istasyonunden sinyal ałmış olabileceğini belirtmiştir. Başvurucu ile H.J.B.'nin cep telefonlarinıa zaman zaman aymı baz istasyonu kapsamında sinyal vermesi casusiuk suçuna yönelik kuvvetli bir şüphenin deliti olarak nitelendirilemez.

28.Savcılık, iddiasıyla ilgili olarak 18/7/2016 tarihinde başvurucuvun IJJ.B. ile bir restoranda karşılaşmalan drşmnda özellikte bir araya geldiklerine dair herhangi bir delil sunmamıştır. Zaten, Savcılık başvurucu ile H.J.B. arasında çok az doğrudan jemas gerçekleştiğini kabul etmekiedir ama başvurucu ile H.J.B. nin bir araya geldiğine veya doğrudan iletişimegeçtiğine yönelik gerçck bir delilin mevcut olmayışını Ił.J.Bß.nin “istihbari 

taktik ve usulieri bilmesinden ve uygulamasından, bu husustn özel guyret göstermesinden kaynaklandığı" ile açıklamaya çaltştuştır. Ancak başvurucunun bu konuda Özel gayret gösterdiğine ilişkin hcrhamgibir veri ortaya konamamıştir. Böyle bir durumun başvurucu üzerinde aksi ispat edilemez türden bir karine oluşturacağı da góz ardı edilmemelidir. Son olarak, başvurucu ile Hj.B. arasında olduğu δae sürūlen cep telefonu gürüşmelerinin sinyal bilgisi içeriğinde herhangi bir casusluk faaliyetini ortaya koyan bir veri bułunmamaktadır.
29.IJ.B. ile başvutucunu Tarkiye ve Orta Doğu mesolelerine dair konfcranslarda görüştükteri bilgisini başvurucu ifadesinde yer vermiştir. Başvurucunun bu konferanslara ilişkin verdigi bilgiler haricinde suç unsuru bulunduğuna yönelik bir bilgi veya bulgu da soruşturma otoriteleri tarafindan ortaya konulamumiştır.

30. AlHM başvurucuyla ilgiliverdigi ihlalkararnda başvurucununH_J.B. ile irtibatına ilişkin aşağıdaki değerlendirmelerde bulunmuştur:
"Mahkeme, 15 Temmuz 2016 tarihli darbe teşebblisüne ilişkin suçlamalarla ilgili olarak, bu suçlamaların genel olarak başvuran ile -HiükBmete göre, darbe teşebbüsünün organize edilmesinde yer aldiğı suçlamasz kapsamında ccza soruşturmasına konu olan- H.J.B.arasındaki 'yoğun temastarın' varlığma dayandırıldığıı gözlemlemektcdir. Ancak Mahkcmeyc görc, dava dosyasındaki deliller bu şüpheyi hakhı kimak açısından yetersizdir.Savctlık, başvuranın yabaneı vatandaşlaria ilişkiler yürültmesi ve başvuranıa cep telefonunun ve HJ.B.'nin ceptelefonunun aynı baz istasyonundan sinyal gôndermesi hususlarına dayammıştir. Ayrica, dava dosyasından, başvuranun ve HJ.B.'nin darbe girişimi sonrasında 18 Temmuz 2016 tarihinde bir restoranda karşılaştıkları ve kısa bir şekilde selamlaştıklarıanlaşılmaktadır. Mahkemeye göre, dosyaya dayanılarak, başvuranın ve sðz konusu şahsın yoğun temasları bulunduğu tespit edilemez Ayrica, diger ilgilive yeterli koşullarn bulunmadığı dikkate alındığında, başvuranın şūpheli bir kişiyle veya yabancı vatandaşlaria ternaslarınun bulunmasi, tarafsız bir gözlemeiyi, başvuranın anayasal düzeni ortadan kaldırma teşebbüsünde bulunduğuna ikna etneye yeterli bir delil olarak değerlendirilemez... (§ 154).
31. AliM kararından sonra yeni bir delil olarak değerlendirilebilecek tanuk ifadesinin de başvurucuyla bir ilgisi yoktur. Tutuklama karurında başvurucunu hangi gizli bilgileri temin ettiğine dair ħiçbir açıklama bulunmadığı gibi iddianamede de başvurucunun IIj.B, ile olan irtibatiının cususluk kapsamında değcrlendirilebilmesini mümkün kolan herhangi bir bulgu veya bilgi yer almamaktadar. Başvurucunun yabancı bir kişiyie iddia makamınca içeriğive kapsamı ortaya konulmayan temaslarmm bulunmasını, Dzerine atthıdevletin gizli kalmasi gereken bilgilerini siyasal veyu uskeri casusluk amacıyla temin etme gibi oldukça ağır bir suç yönünden kuvvetli belirti ołarak kabul edilmesi mūmkūn değildir.
3.Saveılık başvurucunun kurduğu ve desteklediği Sivil Toplum Kuruluşlan (STK)aracılığıyla elde etmiş olduğu sosyolojik, ekonomik, siyasal içeriği olan ve devletin güvenliği veya iç veya dtş siyasal yararları bakımından niteliği itibarıyla gizli kalması gercken bilgileri temin ederek amaçlan doğrultusunda yabancı devletler lehine ve Türkiye aleyhine kullandığmı ileri strmüştür. Savetlık būkapsamda başvurucunun... A.Ş kapsamındaki faaliyeterini "delil" olarak summuştur. Her şoyden Önce Vakfinı kendi karämıyla fualiyetlerini sonlandırdığı tarihe kadar, .…AŞ.nin ise halihazırda faaliyetlerini serbestçe yürüten yasal kuruluşlar olduklarını dikkate almak gerckmcktedir. Yasal olarak kurulan,faaliyetlerini yasalar çerçevesinde sürdüren ve bunun aksi yōnünde yargısal hir uygulamaya maruz kalmayan STK'ların Dikeyle ilgili sosyolojik, ckonomik ve politik konular Üzerinde 

çalşmasının, bu konularla ilgili bilgi ve veri toplamasımo ve buntardan harcketle çeşitli analizler yapmasının nastl devletin güvenligi veya ię ye da dış siyasal yararları bakımından niteliği itibarryla gizli kalması gereken bilgiler nitcliğinde olduğu veya suç teşkil ettigi soruşturīma makamlarınca açıklanmamıştır. Hu tarz bir yaklaşım benzet konularda çalışmalar yūrtten STK'ların çahşmalarının da kolaylıkla casusluk faaliyeti olarak aitclendirilmesine yol açabilir. Son olarak, başvurucunun bu tlir faaliyetieri desteklemesiyle ilgili olarak şüphe uyandıracak herħangi bir olgu da ileri strülmemiştir.

33. Devietle birey arasında bir konumda bulunun STK'larn fualiyetleri Olke sonmlarınin tartışiması ve araşturilmasinda yurttaş katilimeıliğına teşvik ederek toplumsal düzeyde demokrasi bilincinin gelişmesine ve demokratik toplum déizenin oluşması ve sürdorüimesine katkı yapmaktadır. Kuvvetli suç şüphesi teşkil ctmeyen, somut olgulardan ziyade zaniara dayanan isnat ve ithamlaria STK faaliyetleri hakkında kuşku oluşturulması, bu kuuluşlar tzerinde caydıneı bir etkiye neden olacaktır. Bu durumua da demokratik düzen açısından olunsuz ctkilere yol açacagt şüphesizdir.

34. Başvurucudan elde edilen belgesellerin, başvurucunun bir belgeselçekimine maddi destek sunmasıın, Ermeni olaylan ile ilgili bir organizasyon tertip etmesinin casusluk suçuyla bağlantıst anlaşılamamıştır. Öte yandan söz konusu belgescllerin ve organizasyonun yasa dışı olduğu ve bunłara yðnelik bir işlem yapıłdığı da iddia edilmemiştir.
35. Yukartda ifade edilen gerekçelerlebaşvuucunun tutuklanmasına neden olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtinin ortaya konulamadığı tespit edilmiştir. Başvurucuya uygulanan tutuklama tedbirinin hukukiliginin tespitinde sonrakiaşamalar olan tutuklama nedenleri ve Slçululuk bakumindan da incelememizi sürdtrmcmizde daha dnce de değindiğimlz gibi somut olay bağlamında hukuki ve kamusal yarar bulunmaktadır.
36. Bu bağlamda tutuklamanın dlçulu olup olmadiğının belirlenmesinde başta soruşturma streci olmak üzcre somut olayın tüm Özelliklerinin dikkate alınmasıgerekmektedir.

37.Başvurucunun tutuklanmasına konu olan temel eylem yukarıda belirtildigi üzere H.J.B. adlı kişiyle olan irtibatıdır. Başvurucu 2016 yılı Temmuz ayında H.J.B. ile bir görüşmesinin olduğu, 2014, 2015, 2016 yıllarinde başvurueunun cep telefonu ite 11.J,B.nin cep telefonunun aynı baz istusyonundan sinyal gönderdiği iddiasıyla 2020 ytlında casusluk suçundan tutuklanmıştır. Soz konusu olayların meydana geldiği ve dolayıstyla suçun işlendigi iddia edilen tarihten uzunca bir süre sonra tutuklama tedbirine başvurulması nedeniyle sontut olayda ayriıca soruşturma süreci bakımıdan tutuklamanın šlçtlalük ilkesinin bir unsuru olan gerekli olup olmadiğinin da mcelenmesi gerekir. Nitekim Anayasa Mahkemesi benzer durudaki (suç tarihi ile tutuklama tarihi arasında Önemli zaman diliminin bufunduğu) bazs olaylara ilişkin başvurularda tutuklamanın gerekliligine dair incelemclerde bulunmuştur.
38. Anayusa Mahkemesi, Erdem Gul ve Can Dandar ([GK], B. No: 2015/18567,25/2/2016) kararında, başvurucular hakkında soruşturma başlatlmasından sonra tutuklama tedbirinin tygulandığı tarihe kadar geçen yaklaşık altı aylık sürede soruşturma makamlartnın suça konu edilen haberler dişanda hangi delile ulaştığunın, dolayīsıyla tutuklama tedbirinin uygulanmasının Beden gerekli olduğunun somut olayın Özellikierinden ve tutuklama kararının gerekçelerinden anlaşımamasıı başvuruculartn kişi hürriyeti ve güvenligi hakkının ihlal edildigisonucuna ulaşmada dikkate alınan olgulardan biri olmuştur (Erdem Gül ve Can Dündar, §§ 79-81). Benzer şekilde, Eren Erdem (B. No: 2019/9120, 9/6/2020)karaninda de 

başvurucunum suça konu olayların yaşandığı taribten dört yıl kadar sonra -yeni bir olguya ulaştlmadan- tutuklanmasıÖlçüstiz bulunmuş ve tutuklamanın hukuki olmadığısomucuna vanlmiştur,
39. Somut olayda beşvuruçu H.j.B. adhı kişiyle olan irtibatı konusunda 15 Temmuz darbe girişimine ilişkin soruşturma kapsamında 31/l0/2017 tarihinde sorgulanmış ve 1/ll/2017tarihinde verilen tutuklama kararında bu noktaya dayenulmıştır. Başvurucunun H.J.B. ile olan irtibatına ilişkin delillerin bu ilk tutuklamaya konu soruşturmanın başladığıanden itibaren Savcıliğın elinde olduğu görülmektedir. Bu irtibat konusunda yeni deliller elde edildigine dair bir bulgu da soruşturma otoritclerince ortaya konulamamıştar. Buna ek olarak suç olarak uitelendirilen görüşme vo bağlantının kapsamı ve içeriğine ilişkin bir bilgi de mevcut değildir. Dolayısıyla başvurucunun adı geçen irtibatlamndan hareketle dört yit sonra tutuklanmasınin neden gerekli olduğu tutuklama kararındaki bilgi ve gerckçelerden anlaşliamamąktadıt. Bu gerekçeler makuł bir gözłemciyi tutuklamanın hukukiliği konusunda tatmin edici bir şekilde ikna etmede son derece yetersiz kalmaktadır.
40. Anayasa Mahkemesi başvurucuların tutukiu olarakyargılandıkları davalarda tahliyelcrine karar verildiği gun, yargılama konusu olan suçla ilgili bazı faklı olgulara dayalıolarak başlanlan yeni bir soruşturme kapsamında ikinci kez tutuklanmalanyla ilgili incelemelerinde tutuklama tedbirinin uygulanmasinı zoruniu kslan gerekçelerin neler olduğunun ve neden tutuklama tedbirinin Biçtlü görüldügünün tutuklamuya ilişkin kararlarda yeterince ifade cditmedigive bunlarn somut olayın özellikicrinden de unlaşılmadığıdurumlarda kişi hūrriyeti ve gūvenliği hakkının ihlal edildiğini tespit etmiştir (Cihun Acar (B.No: 2017/26110, 27/2/2020, §§ 74, 75) Yetkin Yıldiz (B. No: 2018/3292, 23/6/2020, §§ 68,69).

41. Somut olayda başvurucu 1/11/2017 tarihinde 5237 sayılı Kanun'un 309.maddesizde yer alan suçtan tutuklanmış, 1 1/f0/2019 tarihinde başvurucunun bu suçtan resen tahliyesine karar verilmiş ancak aynı delillerle 19/2/20z0 tarihinde aynı suçtan tekrar tutuklanmuştır. Başvurueu11/10/2019 tarihinde resen tabliyesine karar verilen ve19/2/2020tarihinde tekrar tutuklandığı suçtan 20/3/2020 tarihinde azami tutukluluk süresi dolduğu gerekçesiyle tekrar tahliye edilmiştir. Ancak başvurucu daha Öncesinde9/3/2020 tarihinde aynı delillerle, bu kez devietin gizli kalması gereken bilgilcrini siyasal veya askerî casusluk amacıyla temin ctmc suçundan tutuklanmıştır. Başvurucuye yöneltilen her iki suçlama da aynu olgulara ve gerekçeye dayanmaktadır. Tutuklama kararlarında ve Iddianamcde başvurucunun bu iki suçu işlediği sonucuma ulaşıhrken temel olarak başvurucunun 1I.J.B ile iddia olunan temaslarına odaklanzimaktadır. Suça kobu edilen başvurucu ile HJ.B arasındaki görüşme ve bağiantının kapsamı ve içerigine dair herhangi bir bilgi ve kanıt soruşturma makamlarınca sunulmanıştr. Bu nedenle başvurucu hakkındaki9/3/2020 tarihli tutuklama tedbirinin uygulanmasının hangiihtiyaçtan kaynaklandıği,böyle bir tutuklamanın neden gerekli olduğu somut olayın Özellikterinden ve tutuklama kararıntn gerekçelerindon anlaşılamamıştır.

42.Tutuklama tedbirinin Šiçtlt olabilmesi için tutuklamaya alteratif diğer koruma tedbirlerinin neden yeterli gōrülmediğinin de tutuklama karanında ikna edici bir şekilde somưt olarak açıklanmasi gerekmektedir. llgili mevzuaita geçen ifadelerin somut olayla ilgili herhangi bir değerlendirme yapılmadan tekrar edilmesi bu konuyla ilgili yeterli gerekçelerin sunuldugu anlamina gelmez 

43. Kafka'ntn Dava romanında Josef K. kendisini aniden bir hukuk sarmalını ve labirentinin içinde bulmuştu:“Josef K. bir hukuk devletinde yuşıyordu... bütün kanunlar 

sapasağiamyūrürlokteydi..."ISomut olayımizde başvurucunun neredeyse ayn olguya dayalı suçlamalarla ve kuvvetli ştphe uyandıracak Önemji yeni deliller ortaya konuimadan iki kez tehliye edilip dę kez tutuklanması da Kafkaesk bir hukuk sarmalına benzemektedir.
4. Açıklanangerekçelerlebaşvurucu hakkundauygulanan tutuklamatedbirinin hukuka aykın olmast pedeniyle Anayasa'nın 19.maddesinin Oçünce fikrasında güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıın thlal edildigisonucuna ulaştığımdan çoğunluk kararina katılmadum.

Üye Engin YiL.DIRIM 
TFrauz Kafka, Davu, çev. Tanl Bora, Istambul: lletișim, 20t5, s.44.

Başvuru Numarası : 2020/13893Karer Tarihi : 29/12/2020
KARŞIOY GEREKÇESÍ
1. Başvurucu, tutuklema tedbirinin hukuki olmaması ve tutukluluğun süresinin uzunluğu nedeniyle kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının iħlal edildigi iddiastyla Anayasa Muhkcmesine bireysel başvuruda bulunmuştur. Çoğunluk kararında tutuklamanım hukuki olmadığıiddiasına ilişkin olarak başvuru kahul edilebilir bulunduktan sonrg, başvurucunun Anayasa'nın 19. muddesinio üçünci fikrası ite güvcnce altna alsnan kişi hürriycti ve güvenligi hakkınm iblal edjlmediğine karar verilmiştir. Çoğunluk karanında aytıca tutukluluk stresinin soruşturma aşaması için kanunda Öngőrtllen azami streyi aşması dolayısıyla kişi hürriyeti ve gllvenliği bakkının ihlal edildigine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna ve tutukluluğun makul sthreyi aştğıiddiasına ilişkin olarak Anayasa'nı 19. mnddesinin yedinci fikrast bağlamında kişi hđrriyeti ve güvenligi hakkınm ihlal edilmediğine karar verimiştir.

2. Değişik sivil toplum kuruluşlarıda kurucu bye, yönetim kurułu Öyesi veya danışma kurulu Gyesi olarak yer alan bir is adamt olan başvurueu Istanbul Cumhuriyet Başsaveıliığının 2017/96115 soruşturma sayıliı soruştuma dosyεst kapsamında Gezi olaylari baglammda cebir ve şiddet kullanarak Hlükümeti ortadan kaldurmaya teşebbüs ctme (5271sayılı Kanun'un 312. maddesi) ve 15 Temmuz darbe teşebblisü bağlamında anayasal dözeni ortadan kaldurmaya teşebbils etme (527l sayıl: Kanun'un 309. maddesi)suçlarından 18/10/2017 tarihinde gōzaitına alırumış ve 1/1 l/2017 tarihinde tutuklanmuştır.
3.Istanbul Cumburiyet Başsaveılıīğı soruşturmanı başvurucuya ilişkin Gezi Parkt olaylarıyla ifgili kısmını tefrik ederek 2018/2(0299 sayılı dosya Üzerinden sÖrdürmüştītr. Öte yandan başvuruca ile ilgili 2017/96115 sayılı soruşturma dosyası Ezerindcn yürttülen soruşturmada 5237sayılt Kanun'un 309. maddesinden verilen tutukluma karar yöntindon Saveılk 1 1/10/2019 tarihinde başvurucunum resen tahliyesine karar vermiştir.
4.Başvuruçu hakkmda Gezi parkı olaylan bağlamında yūrütüłen soruşturma kapsamında başvurucunun cebir ve şiddet kultanarak Hokümeti ortadan kaldtrmaya teşcbbūs etme de dahil olmak (zcre bir kusım suçları işledigi idkdiasıyla açılan davada İstanbuł 30. Ağır Ceza Mahkemesi 18/2/2020 tarihinde başvurucunun isnat edilentim suçlardan beraatine,başka suçtan tutukiu veya hūkümiü değil ise derħâl tahliyesine karar vermiştir (§ l4).
5. Buna krşılık başvurucu hakkında İstanbul Cumhuriyet Başsavcıltğınca yeni bir gözaltı kararı otduğu belirtilmiş ve hakkında 15 Temmuz darbe girişimine ilişkin Başsavetikça yürütülen soruşturma kapsamında 19/02/z020 tarihinde Sulh Ceza Hakimliğinin Öntine çtkarılan başvurucununTCK'nưn 309.maddesi uyarnca anayasal dtizeni bozmaya teşebbtis suçundan Istanbul 8. Sulh Ceza Hakimligince tutuklanmasına karar verilmiştir.

6. Son olarak İstanbul Cumbuiyet Başsaveılığı başvurucuyu bu kez devletin gizli kalmast gereken bilgilerini siyasi veya askeri casusluk amacıyia temin ctmc suçundan tutuklanması istemiyle 9/03/2020 tarihinde [stanbul10. Sulh Ceza Hâkimliğine sevk etmiş ve başvurucu bu suçten da tutuklanumıştır, Akabinde tutukluluğa yaptlan itiraz reddedilince başvurucu 4/05/2020 tarihinde bu tutuklama kararı iłe ilgili olarakAnayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulummuştur. Bu arada Istanbul 3. Sulh Ceza Hâkimliğince 20/3/2020tarihide başvurucunun 5237 sayılı Kanun'un 309.maddesi kapsamındaki anayasal düzeni ortadan kaidırmaya teşebbūs etme suçundan tahliyesine karar verilmiştir.

7. Dolayısıyla burada başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirlerinden en sonuncusu ve bu bireysel başvuruya konu yapılmış olan "devletin gizli kalması gereken bilgilerini styasì veya askerî casusłuk amacıyla temin etme suçu" kapsamında 9/3/2020 tarihlj tutuklama kararından hareketle tutuklamanın hukukiliği bağlamında Özellikle kuvvetli suçbelirtisinin buluup bulunmadığıve tutuklamanın Ölçülo olup olmadığı değerlendirilmiştir.Yine tutukluluğun sttresiyle ilgili iddialar da inceleme konusu yapılmıştır.
8. Buna göre eldeki bireysel başvuruda Anayusa Mahkemesi çoğunluk kararında yer alan tutuklamanın hukukiliğine ilişkin olarak -tutuklamaya konu devletin gizti kalmasıgereken bilgilerini siyast veya askeri casusluk amacryla temin ctsme suçu yöntnden- kuvvetli suç belirtisinin bulunduğu ve tutuklamanın Blçūtä olduğu, tutukluluğuņ soruşturma aşamasıiçin kanunda Öngőrüłen azami stryi aşmasıyla ilgili olarak başvuru yollaπnın tüketilmedigi ve son olarak tutuklułuğun makul süreyi aşmadığı yōnūndeki kanaate aşağıdaki gerekçelerle katrlmamaktayız.

A. Tutuklamanm Ilukukdliğine titşkho 
1. Suç İşleadiğine Dair Kovvetli Belirti Bulonmaması
9. Başvurucunum tutuklanmasının hukukiligi bağlamında yapılan donetimde Sulh Ceza Hakimliğinin tutuklama kararmda başvurucunun Dzerine atli devletin gizli kalmasıgerekon bilgileri siyasi veya askeri casusluk amacıyla temin etne suçundan tutuklanması için gerekli olan suç işlendiğine dair kuvvetli belirtinin bulunduğuna ilişkin Anayasa Mahkemesi çoğunluk kararındaki kanaate katlmak mümkün değildir,
10. Istambul Cumhuriyet Başsavcıliğının9/3/2020 tarihinde başvurucuyu bahse konu suçtan dołayı tutuklanması istemiyle sulh ceza hâkímliğine sevk yazısında ilk olarak H.J.B. hakkında yapılan; bu kişinin yabancı devłetler adına istihbari görevier alarak faaliyetler yürüttagone dair bulgulara crişildigi, 1S/7/20t6 tarihinde darbe girişiminde bulunan FETÖ/pDY silahh terör örgétüntn Amcrika Birleşik Devletlcri dlkesinde olan ve onursal başkanliğını Örgüt lideri Fetullah Gülen'in yaptığı Rumi Forum Vakfi'nın organizasyon komitesinde görev yaptığı, Örgūt liderinin çalışmalarını tanıtmak için lobi faaliyotlerindo bulunduğu, 15/7/2016 günü Büyükada S. Otel'de darbe teşebbüisünün devam ettigisautlerde şüpheli IlJ.B.nin kendi faaliyetlerini kamufte ctmck amacıyla uluslararasıtoplantıya katılıyormuş gōrßnūmü altına Türkiyc'ye geldiği şeklindeki değorlendirmelere yer veτilmiştir.

I1. Aynı sevk yazısında şüpheli H.J.B. ile başvurucu arasında irtibat bulunduğu ancak bu irtibatın çoğunlukla yüz yūze görüşme şeklinde gerçekleştirildiği, şüpheli LJ.B, ile başvurucu arasında her ikisinin de yðncticisi olduğu Açık Toplum Vakfi arasında birçok irtibatın tespit edildiği, bu irtibatların detayına ilişkin incelcme ve araştīpalarīn devam ettiği,H.J.B. ile başvurucunun ortak baz verileri g8z Bnüne alındığında, 27/t 1/20t4, 1/6/2015,03/6/2015, 5/6/2015, 7/3/2016, 9/3/2016, 28/6/2016,29/6/2016, 18/7/2016tarihlerindc baz ortakhıkların görüldtga, bu suretle de bir araya gelmek suretiyle görüşmcier gerçckleştirdikleri, 18/7/2016günt Karaköy'doki bir lokantada kurşılaştıklanının anlaşıldığıve bunlardan hareketie yasadışt istihbari faaliyetlerde bulunan H.J.B. ile başvurucu arasında gerek tank beyan gerekse iletişim tespitlerinden clde edilen veriler dikkate alindiğında irtibat bulumduğu, bū irtibatiara ilişkin araştirmaların devam etmekte olduğu, bu itibarla başvurucumun atilı Turkiye Cumhuriyeti Devletinin anayasal düzenini cebir - şiddet kullanarak değiştirmne suçu ile birlikte uynca devietin güvenliği veya dış siyasi yararlar 

bakımından niteliği itibari ile gizli kalması gereken bilgileri siyasi veya askeri casusluk maksadıyła temin etnek suçunu da işlediğine dair bulguiara ulaşıldığı gerekçesiyledevletin güventiği veya dış siyasi yararlar bakımından niteliği itibari ite gizli kalması gercken bilgileri siyasi veya uskeri casusluk maksadıyla temin etmek suçundan 5271 saytlı CMK'nın 100. vd.mąddeleri uyarjnca tutuklanması talep edilmiştir.

[2. Istanbul 10. Sulh Ceza Hâkimligi ise 9/3/2020 tarihinde başvurucunun 5237sayılı Kanunun 328. maddesi kapsamında devletin gizli kalmaasi gereken bilgilcrini siyasi veya askeri casusluk amacryla temin elime suçundan tutuklanmasına karar vermiştir.Hakimligin tutuklama gerekçesinde "dosya içerisinde mevcu IzS baz analiz raporları,difital Inceleme tutanaklart, tamk beyanına dair bilgt ulma tutanakları ile şüphelinin, gerek FETö/pDY sllahhı terör örgütüne gerek PKK stlahh terör örgüta le irtibath kişiler ile görüşen, bu terör örgütlert adhna ve yabaneı devletler adıno tstihhari görevler alarak faalhyetler yürūten H.J.B. ile tritbatlarına dair dosya içerisinde mevcut 27/11/2014, 1/6/2015,316/2015, 5/6/2015, 713/2016, 9/3/2016, 28/6/2016, 29/6/2016, 18/7/2016tarihlerinde periyodik ve 11/2014-7/2016 tarihlert arasında streklilik arz eder şekilde ortak baz kayuları.yine 18/7r2016 turihinde bir lokantada birlikte görünmeleri, stphelinin 1.J.B. ile Türkiye ve Ortu Doğu meselelerinin görüştüğu konferanslarda görüştükerine dolr heyanlurı birlikte değerlendtrtldiğinde; şüphelinin üzerıne atilı suçu işlediğt hususunda kuvvetli suç şüphesinin bulundhuğu" (§ 33) degerlendirmesine yer verilmiştir.

13. Bu başvuru kapsamındaki soruşturma belgelerinde yer alan tespit ve değerlendirmeler csas alınarak somut olayda tutuklama için gerckli olan suç işlendiğine dair kuvvetli belirtinin bulunduğuna dair Mahkemnemiz çoğunluğunun ulaştığı kansat Anayasa Mahkemesinin bu konudakiyerleşik içtihadındaki yakiaşım bağlamında kabul edilcmez Zira gerek Saveılğın tutuklama sevk yazısmda ve gerekse Hakimliğin tutuklama kararındaki gerekçeye bakildiğinda soruşturma betgelerinde yer alan tespit ve değerlendirmelerle ve mevcut delillerle bir kişinin bu şekilde tutuklarumasının Anayasa'nm t9. maddesi kapsamında güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenligi hakkınt anlamstz hale sokacağım ifade etınek gerekmektedir,
14. Elbette ki casusluk suçu bağlamında suç işlendiğine dair kuvvetli belirtinin ve hukuka uygun bir tutuklama için aranan diğer koşulların varlığı halinde bir kişi hakkında tutuklama tedbirine başvurulması mlimkündür. Ancak somut başvuruda mevcut delil durumuna bakıldığında bu delillerle bir kişinin suç iştediğine dair bir kuvvetli belirti bulunduğu gerekçesiyle Anayasa'nın19. maddesine uygun biçimde tutuklandığınt sðylemck mümkün değildir. Zira bir kişinio casusluk suçu kapsamında tutuklanabilmesi için öncelíkle casusluk suçu kapsamında devlet sirrı niteliğinde bir bilginin bulunması gerekmektedir.Dolayısıyla öncelikle casusluk bağlamında soruşturmaya konu olan niteliği itibariyle devictin gizli kalmast gereken bir bilgisi veya belgesi olmalıdır. Ikinci olarak ise gizli kalması gereken bu bilginin temin edildiğine ya da açıklandığına ilişkin birtakım verilerin dosya kapsarında ortaya konulması gerekmektedir.

15. Bu ōlçtitier çerçovesinde somut olaya bakıldiğında dosya kapsamunda başvurucu yönünden yapilan değerlendirmelerde ciddi sorunlar bulunduğu aşikardır. Zira Öncelikle Savcıık makamı suç ile ilgili delilleri toplayıp tutuklama talcbinde bulunacağı zaman hu suçkapsamındaki delilleri değerlendirip böylelikle tutuklunayı talep etmelidir. Ardından da Sulh Ceza Hakimliğinin bu suçla ilgili olarak tutuklanmak için bir kuvvetli belirti bulunduğu kanaatine yine dosya kapsamında sunulan delillere bakarak karar venmesi gerekmektedir.Oysa bireysel başvuruya konu bu dosyada casusluk suçu bağlammda Devletin gizii kałması

gereken hangi bilgi veya belgesinin soruşturmaya konu cdildiği, somut olarak bu bilginin nasıl temin edildiği ve nereye aktarıldığına dair hiçhir delil yer almamaktadır. Hatta Savcıhk tarafindan buna ilişkin bir iddia da ortaya konulabilmiş değildir. Dolayısıyla Sulh Ceza Hakimliginin Saveıltğın talebi doğrultusunda suç saytłan hususlaria ilgili oldukça yüzeysel ve genel değerlendirmelerden hareketle tutuklama kararı vermiş olması tutuklama kararınt sorunlu hale sokmaktadır,
16. Bu bağlamda çoğunluk kararındakişu gerekçe kuvvetli suç belirtisi yönttyle Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru incelemelerinde oluşturduğu standart açisından sorunludur.

“Doğası gereği gizlilik içinde tşlenen casusluk tūrä suçların ortaya çıkarılmasıuda,buntura doir delil ve olguları belirtenmesinde soruşturma mercilerinin diğer suçlara göre oltukça zor btr komumda oldtukları hatırda tutulmalıdor. Dahası bu tür suçlurın komusunu oluşturan eylemlerin çoğu kez diğer alkelerin Lstinbarat örgültlerhyle iş birliği içinde icra edllmest ve suçların fallerinin eylemierint gtzleme komusunda diğer şüphelilere göre daha fazla kabiliyet sahibi olması glbi olgular, bunlarla ilgilt en azundan soruşturmanın başlungicında veya tutuklama gibt koruma tedbtrlerinin uygulandığı aşamada aranan delil türü ve dīzeyiyle ilgtli kısmen farklı ölçütler henimsermesini zorunlu kslabiltr” (§ 92).
17. Elbette ki casusluk suçu bağlamında, niteliği gereği hu hiçimdeki bir suçun işlenmesi streeindegizlilik önemli olmakla birlikte, tutuklama tedbirinin uygulanmasıaşamasmnda suçlamanın kuvvetlisayılabitecek inandırıcı delillerle desteklenmesiAnayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında da olmazsa olmaz birşart olarak aranınaktadı (Ömek olarak bkz.: Mustafa Ali Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, § 71).Dolayısıyla bu eşiğin altında kalan delillerin tutuklama tedbirinde kabulü kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı ite ilgili anayasul güvenceleri anlamsızhale sokabilecektir.

18. Bireysel başvguya konu tutuklama tedbirinin casusluk suçu kapsamında olmasından hareketle çoğunlok kararında bu nitelikieki bir suçkapsamında tutuklama tedbirinin uygulanmasında aranan "delil türa ve düzeyiyie ilgili kismen farklt ölçttier benimsenmesi"nin zorunlu olabileceğiifade edilse dahi bu zormluluktan dolayı casusluk suçu kapsamında delil olarak kabul edilehilecok herhangi bir bilgi veya belge ortaya konulmadan tutukluma tedbirine başvurulması mümkün olnıamalıdır. Aksi yöndeki yaklaşım belirli suç tlrleri bakımndan uygulanan tutuklama tedbirlerinin Anayasa'dakigüvencelerin dışında kaldıg gibi bir sonucu ortaya çıkuņr.

19. Oysa mevcut bireysel başvuruda tek başına hiçbir şekilde suç oluşturmadīğı uçık olan bazı durumlar casusłuk suçu bağlamında birer delil olarak kabuł ediłmiştir. Sulh Ceza Hakimliginin tutuklama kararıdaki şekliyle ifade ctmck gerekirse “dosya içerisinde mevcut 1ITS baz analiz raporian, dijital inceleme tutanaklan, tanik beyanina dair bilgi alma tutanaklart" ile haşvurucunum “gerek FETÖ/PDY silahlı terör Brgūtü(.…) gerek PKK silaħlıterör örgütü ile irtībathı kişiler ile"görülşmesi, “hu terßr örglitieri adına ve yabancı devletler adına istihbari görevler alarak faaliyetler yürüiten H.J.B, ile irtibatlarına dair dosya içcrisinde mevcut 27/11/2014, 1/6/2015, 3/6/2015, 5/6/2015, 7/3/2016, 9/3/2016, 28/6/2016, 29/6/2016,18/7/2016 tarihlerinde periyodik ve 11/2014-7/2016 taribleri arasında süreklilik arz eder şekilde ortak baz kayıtlan"nun bulunması", “18/7/2016 tarihinde bir lokantada birlikte görünmeleri" ve başvurucuun “IlJ.B. ile Tarkiye ve Orta Doğu meselelerinin görüştüğo konfcransłanda görtştükterine dair beyaniarı"birlikte değerlendirilmiş olupbunlardan hareketle başvurucunun Üzerine atrhı suçu işledigi hususunda kuvvetli suç süphesinin bulunduğu kanaatine ulaşımıştır.


20. Başvurucunun FETÖ/PDY veya PKK ya da başka bir terūr örgtitu veya ħerhangi bir suç Örgūta ile irtibatlı kişiler ile gðrüşmūş olmasının, içeriği ortaya konulmadığısürece, tek başına suç işlerumesi için bir kuvvetli belirti olarak kabulūü ne şekilde mülmkn olabilecektir? Bu bağlamda Saveilğı Öncelikle bu görüşmeyi terör Örgütn Öyelerinden kiminle ve hangi amaçla yapuğım somut olgulara dayalı olarak ortaya koyması ve bu görüşmenin içerigi ile itgili hüsuslan tespit ctmesi ve hu içerikle ilgili bilgilerden hareketle Solh Ceza Hakimliğinin suç iştendiğine dair kuvvetli belirti kanaatine ulaşmasıgerekmektedir. Aksi bir yaklaşımın kabulü balinde çok koløy biçimde birçok kişinin birçok görüşme ve temasından harekete bu kişilerin tutuklanması yoluna gitmek mtimkūn olabilecektir, Soruştuuma makamlarınun bu baglamda bir ceza soruşturmasindaki temel görevinin de terör örgtto veya bir suç örgtto ile irtibath kişilerle gerçckleştirilen görüşmelerde suç işlendiğine dair kuvvetli belirti olarak kabul edilebilecek bilgive belgeleri temin ederek soruştmayı yürütmek olduğu unutulmamaldır.

21. Burada ayrica başvurucumun HJ.B. ile irtibati, ayni mekânda birlikte görünmeleri ve benzeri hususlarta da neden suç işlendiğine dair kuvvetli bir belirti olarak kabui cdilemeycceğini izah etmek gerekir. Öncelikle Başsavcthğın başvurucunun tutuklanması ile ilgili sevk yazısındaki şokliyle H.J.B. ile ilgili ifude edilen “adı geçenin yabancı devletler adtna istihbari görevler alarak fualiyetier yürütiügune dair bulgulara crişildigi, şÜphelinin IS/7/2016 tarihinde darbe girişiminde bulunan FETÖ/PDY silahli terðr Örgütünün Amcrika Birleşik Devletler Olkesinde olan ve omürsal başkanhğını Örgüt lideri Fetullah Gülen'in yaptığı Rumi Forum Vakfinun organizasyon komitesinde görev yaptığı,örglt liderinin çalışmalarını taitimak için lobi faaliyetlerinde bulunduğu"olgusundan harcketle bu kişinin 15/7/2016 tarihinde FET(/PDY terör örgtta mensuplarınca gerçekleştirilen darbe teşebbüsunün yaşandığı gün Btyükada'da S. Otel'de darbe teşebbüsünün devam ettiği soatlerde kendi faaliyetlerini kanufle etmck amacıyla uluslararasıtoplantiya katilıyoπuş görūntmü altımda tlkemize gclmesi hususunun ilk bakışta en azından bir süphe uyandıması ihtimal dabilinde görülebilir. Ancak bu şüphcden hareketle bu kişi ile başvurucu arasindaki temaslarm başvurucunun casusiuk suçu kapsansında tutuklanmasıamactyia kuvvetlibir belirti olarak kabul edilebilmesi için bunların İçeriğinin ve bağlamına ilişkin somut detillerin mutlaka ortaya konulması gerekmektedir.

22. Oysa dosya kapsamındaki soruşturma belgelerinde ve tutuklama kararında bu delillendirme yapılamamıştir. Bu bağlamda sadece başvuruco ile HJ.B. arasında “27/11/2014, 1/6/2015, 3/6/2015, 5/6/2015, 7/3/2016, 9/3/2016, 28/6/2016, 29/6/2016,18/7/2016 tarihlerinde periyodik ve 11/2014-7/2016 tarihleri arasında streklilik arz eder şckilde ortak baz kayntları"nın bulunmasi, “18/7/2016 tarihinde bir lokantada birlikte görünmeleri" ve başvurucunum “H,B. ile Türkiye ve Orta Doğu meselelerinin gørüşttgükonferanslarda görüştüklerine dair beyanları"na yer vcrilmiş olup bunlar uoklamaya karar veren Hakimfikçe defil olarak kabul edilmiştir.

2. Bunlardan özellikle başvurucu ile H.j.B.'nin telefonlarının ortak baz kaydının varlığı ve bir lokantada birlikte görünmeleri ve bir konferansta bírlikte görüştüklerine dair beyanlar bu şekliyle tek başına delil olarnayacak rastlantısal durumlar olarak gðrülebilir. Eğer bunlar rustlantısal olmanın Btesinde hir anlam taşryacak ve bu nedente de hukuki değer görecck ise bir suç soruşturmasında Savcıükça bunun detayına ilişkin bususların mutlaka ortaya konulması ve Hakimlikçe yapıłan tutuklamada bunlariın ancak bu şekilde kuvvetli belirti olarak kabui edilmesi mtürkūn olabilecektir.


24. Başvurucu bu kapsamda yaptığı açıkłamasında .J.B.'yi 2000 yılından beri daha ziyade katildığı ulustararası konferanslar dolayıstyla tamdığıni, H.J.B.nin akadcmisyen ve Türkiye üzerine çalışan bir düştince kuruluşunun yöneticisi olduğunu, Istanbul'da dūzontenen bazı uluslerarası topiantilarda bir araya gelmeleri haricinde bu kişi ile bir ilişkisinin olmadığını, 18/7/2016tarihindeİstanbul'da Karaköysemtindeki bir lokantada H.J.B. ile bit araya geldikteri iddiasına ilişkin olarak ise kültürel miras alanunda uzman iki kişiyłe ycmek içi gittiği bir restoranda Hlj.B. ile karşılaştığınī, H.J.B. ile buluşmadığımí,lJ.B.nin de o strada başka bir grưpla yemekte olduğunu ve başka bir masaya oturduğunu,Türkiye ve Orta Doğu meselelerine ilişkin konferanslarda görüştüklcrine ilişkin olarak ise kabldığıtoplantıların hiçbårinin gizli olmadiğıi, bazı devtet görevlilerinin de bu toplantılara katildığu ifade etmiştir.

25. Başvurucu ile H.J.B. arasında gerek bir fokantadaki karşıaşma ve gerekse birlikte katıldıklan konferans bağlamında bahse konu casusluk suçu kapsamında tutuklama için kuvvetli bir belirti sayılabilecek bir delil ortaya konułamamış olup, gerek Savcthğın bilgi ve belgelerinde ve gerckse İstanbul 10. Sulh Ceza Ilakimliğinin 9/03/2020 tarihlitutųklema kararīnda sadcce lokantadaki bahse konu karşılaşmaya ve birlikte katıldıkları konfcransta birbirleriyle görüşmelerine yer verilmiştir. Dolayısryla bu düzeydcki olgulardan harcket edildigi içindir ki esasında casusłuk suçu baglamında dosyada hiçbir delile yer veritmediği sonucuna ulaşmak gerckmoktedir.

26. Yine bu bağlamda H.J.B. ile başvunıcunun telefonlarmdaki ortak baz kaydtnın varlığı ile ilgili olarak başvurucu kendi işyerinin butunduğu ycrde çok sayıda otel olmasınedeniyle telefonunun bu otellerden herhungi birinde kalan bir kişiyle ortak baz istasyonundan sinyal almış olabilccoğini ifude ctmiştir. Gerçckten yoğun nüfusun olduğu kalabalık şehirlerde ve Gzetlikle de otel ve işycrlerinin yoğun oiduğu scmtierde aynı baz istasyonundan çok sayıda kişinin aymı anda faydalanmast nedeniyle ortak baz kaydının varlığıbirçok kişi açtsından olağan bir durum olarak kabul edilmelidir. Dolayısıyla İstanbul'on en yoğun nüfus yerleşimi ve hareketliliği olduğu yerlerden bir semtteki bu biçimdeki ortak baz.kaydtnın verlığı başka detay bir bilgi olmadığo durumlarda başvurucu aleyhine delij olarak kullanılmamalıdır. Aksi yöndeki bir hukuki kabul ise genel olarak kişiler açısından fevkalade güvencesiz ve hukuken sakıncałt sonuçlar doğurabilecektir.
27. Somut başvuruda casusluk suçundan verilen tutuklama kararı bakımndan tutuklamanm Ön koşulu olan kuvvetli suç belirtisi bağłamındaki en Ənemli eksiklik başvurucu ile H.j.B. arasındaki herhangi bir konuşma veya gørüşmenin içeriğine dair hiçbir somut bilgi ya da belgeye dayanikmadan varsayimsal bir değerlendirmeyle hareket edilmesidir.Savcılıkça bu biçimdeki bir görüşme içeriğine veya başka bir sonot bitgiye yer verilememiş,sadece değişikzamanlarda telefonlarín ortak baz istasyonundan sinyal venmesi, lokantada karytłaşma ve aym konferansa katılma hususları birer delil olarak sunulmuş ve Hakimłikçe de bunlardan hareketle başvurucunun tutuklanmastna karar verilmiştir.
IKuşkusuz aynt baz istasyomundan stayal veme durutunun elbete makul sayılabilecek bir ilişkinin verbıgıhalinde somut dosyanm dzellikleri bağlanmda tutakluluk için suç işlendigine dair kuvvetli bir belirti olarak kabulü mümklin olabilir. Ancak bu gibi bir dururnu delil olarak kabul etmek için somat başvurudaki olayun mutlaka kendi içerisinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Nitokim Anayesa Mahkemesi bir karurtda nuklanan kişiye FETÖ/PDY mensuplarutca gönderilen ve başkası ndua tescili olduğundan “patates hat"olarak nttelendirilen telefonun sintyelinin bu kişinta kamcı ctigl lojmanın bulunduğu yenen ve kendi kullandığıcep telefouu hattı ilo gynı zaman aralıklarındo sinyal vernesini tutuklanmuk için kuvveti belirti olarak kabułcmiştir. (Bkz.: Alparslan Aitan [GK] B. No: 2016/15586, K,T.: 1 1/[/2018, § 136).

28. Spekülatif olmanın Ötesinc gectiği ortaya konulamayan bu şekildeki bir hukuksal yaklaşımım benimsenmesi sonucu verilen bir tutuklama kararının gerek Anayasa'nin 19. maddesindeki boyutuyla ve gerekse Anayasa Mahkemesinin bugüne kadarki yerleşik içtihadında kabul ettiği haliyle tutuklamanın mukukiliği bağłamında ortaya konulan hukuki standardı karşılamasının mümkın olmadığını Özeilikle ifade etmck gerekir.
29. Nitekim Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru iocelemclerine bakmaya başladığı ilk zamanlardaki kararlarından itibaren, Anayasa'nım l9. maddesinin üçüncüfikrasına göre tutuklamanın ancak suçluluğu hakkında kuvvetli belirti bulunan kişiler bakumından mlnkün olduğunu ve tutuklamanın dn koşulu olarak bir kişinin suçluluğu hakkında kuvvetli belirtinin mutlaka bulunması gerektiğini ifude etmektedir. Bunun için de suçlamanın kuvveti sayılabilecek inandarcı delilerie desteklenmesi gerekmektedir (Mustafa Alì Balbay, B. No: 2012/1272, 4/12/2013, § 71).

30. Oysa somut biroysel buşvuruda isc casusluk suçu ile ilgili iddia kuvvetli sayilabitecek inandırncı delillerle destoktenmemiş,kuvvetlibelirtinin varlığıtemeliendirilemerniş, casusluk suçu ile ilgili olarak dosyadaki delillerden hæreketle şüphcliler arasındaki hiçbir telefon görüşmesi içeriği, toplantı konuşmu dōkülmū veya başka bir somut veri ortaya konulamamıştır.

31. Dolayısıyla yukarıda sıralanan nedenlerle bireysel başvuruya konu dosyada yer verilenlerden hareketle suç işlediğinc dair kuvvetli bclirti ortaya konulmadan başvurucu hakkmda uygulanan tutuklama tedbirinin kişi bthrriycti ve güvenliği hakkına ilişkin güvencelerin yer aldıgı Anayasa'nun 9. maddesinin üçünco fikrasını ihlat ettiği kanaatindeyiz.

2. Totaklamanm Ölçhle Qlmamast 
32. Mahkememiz çoğunluk kararındaki bir diğer sonunlu alan ise başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin Gleülalugu hususunda ortaya çıkmaktadır. Bu noktade iki Önemli sonın olduğu gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi çoğunluk kararında ulaşıtan kanaate katımamaktayız.

33. Başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin niçin gerekli olduğu çoğumluğun kurarında şu şekiłde ifade edilmektedir:
“Burun yom sıra başvurucunun yabancı uyruku bir kiştyle birlikte Tarkiye aleyhine casusluk yaptigı ileri surülmekdedir. Aynca soruşturma dosyasındaki bilgilerden buşvurucumun yurt dışında bulunan birçok kişi, kurum ve kuruluşla bağlantısının olduğu anlaşımakaadır. Bu durumda Isnat edilen suçun niteliği ve başvurucumun yurt dışı bağlanıısıdikkate alındığında serbest bưrakıldığı takdtrde btr başka ülkeye kaçmo ve burada yaşamım strdurme imkůmnın diger kişilere göre daha fazla olduğu söylenebilir. Yine tutukiamaya konu casustuk suçunun niteliğł ve bu suçla ilłşkilt kuşilerín imkân ve kabiliyetleri delillere etki edilmesi ihtimalini artvran bir fakaör olarak kabul edllebilir" (§ 9T).
3. İlk olarak ifade etek gcrckir ki çoğuniuk kararında tutukłama tedbirinin gerekliligi ile ilgili dayamlan bu argütman soruniudur. Zira başvurucunun Istanbul10. Sulh Ceza Hâkimliğince devletin gizli kalması gercken bilgilerini siyasi veya askeri casusluk amaciyla temin etme suçundan 9/3/2020tarihinde verilen tutuklama kararinda yer verilen detillerin biçbirisi 2016yıl sonrasında elde edilmiş değildir. Bu delillerden en yenisi 

8/l0/20i6 tarihli olup bireysel başvurudaki tutuklamaya konu suçla ilgili başlatılan soruşturma ūzerine verilen tutukiama karan ise 9/3/2020 tarihlidir.
35.Arada geçen ę yıl beş aydan daha uzun bir stre boyunca bahse konu suç iddiasıile ilgili hiçbir yeni delil elde edilmediği gibi bu suçła ilgili daha Bnceki tarihlerde başlatilacak bir soruşturmada başvurucuya ulaşılamaması gibi bir durum da ortaya konulamamıştir. Aksine başvurucu 18/I0/2017 tarihinde zaten fstanbul Cumhuriyet Başsaveıhğınca bakkında başlatılan bir soruşturma kapsamında gözaltına alınmış olup akabinde tutuklanmış ve o tarihten bu yana zaten cezcvinde bulunmaktadır.
3. Bunun içindir ki Anayasa Mahkemesi coğunluk kararında tutuklamann hukukiliği bağlamunda yapılan incelemede, tutuklanmak için gereki olan suç işlendigine dair kuvvetli belirti olduğu kanaatine ulaşıldktan sonra başvurucu hakkında uygulanan tutukiama tedbirinin niçin gerekli olduğu konusunda ortaya konulan dayanaklar tatmin edici olmaktan uzaktir.

37. Elbete ki suçun işlendigi tarih ile tutuklama tedbirine haşvurulan tarih arasında geçen surede soruşturma işlemlerinin strdtgo ve dolayisıyla soruşturma makamlarnin harcketsiz kalmadığı durumlar olabilir, Anayasa Mahkemcsinin bēyle bir durumda yupiłan bireysel başvurularda başvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin ölçtsüzlügünden hareketle ihlal kararı vermesi söz konusu edilemez. (Bu bağlamda Anayasa Mahkemesinin bu gerekçeye dayalt biçimde tutuklamanın Ölçolalogünden dolayı ihlal kararı vermediği karar 8mekleri için bkz.: Mehmet Baransu (2), B. No: 2015/7231, K.T.: 17/5/2016, §§139-141;Stleyman Hağħyanık ve diğerleri, B. No: 2015/9756, K.T.: 16/11/2016, §§ 228-232). Bu gibi durumlarda tutuklama tedbirinin suç tarihindon çok daha sonra uygulanmasmıin neden gerekli olduğu zaten somut başvurudaki bilgi ve belgelerden rahatıkla anlaşılabilmcktedir.
38. Oysa somut başvuruda başvurucu tutuklanmaya konu suç tarihinden ilibaren Tlrkiye'de yaşamaya devam etmektedir, Hahse konu suç iddiası ise ancak suç tarihinden tçyui beş ay geçtikten sonra ilk defu tutuklamaya konu yaptlmıştr.

39. Anayasa Mahkemesi yakın döncmde verdiği Eren Erdem (B. No: 2019/9120,K.T.: 9/6/2020) kararında başvurucunun suça konu olayłarın yaşandığı tarihten dðrt yıl kadar sonra -ycni bir olguya ulaşılmadan- tutuklanması δlçūstz bulunmuş ve tutuklamantn hukuki olmadığı sonucuna varılmuştir. Öte yandan bir mülki idare amiri hakkında uygulanan tuluklara tedbirinin hukukiliğinit incelcndiğiA.C. (B. No: 2016/64868, K.T.: 27/2/2020)kararında başvurucunun hakkında soruşturma başlatıimasından yaklaşık iki yıl sonru tutuklanması ölçūstz bulummuştur. Anılan kararda ayrıca soruşturma sūrccinde yaklaşık iki yıl boyunca soruştirma mercilerince başvurucunun tutuklanmasına gerek görillmediği, yine soruşturmanın başlaması ile tutuklama tedbirinin uygulanması arasındaki iki yıllık dōnemde suça ilişkin yeni bir olgunun tespit edildiğinia soruşturma mcrcilcrince ortaya konulmadığıbelirtilmiş, buna göre haşvurucu hakkında uygulanan tutuklama tedbirinin streç yönünden Ölçtlt olmadıgı değerlendirilmiştir.

40. Kaldi ki başvurucu 1&/10/2017 tarihindeki ilk gözaltdan itibaren Savcılk tarafumdan cobir ve şiddet kultanarak Hükümeti ortadan kaldırmayu teşcbbüs etme ve anúyasai diizeni ortadan kaldırmaya teşebbtis etme suçlarından cezai takibata tabi tuuimakta olup bu soruşturma sūrci boyunca da zaten casusluk suçu ile ilgili tutuklamada kullanulan deliller soruşturma makamlanının elinde bulunmaktadır.


41. Öte yandan somut başvuruda başvurucunun yakalanamamasıgibi bir ihtimalin bulunmadiğı ve daha sonraki tarihlerde bu suçla ilgilt yeni bir delilin de elde edilmcdiği not edilmelidir. Tüm bu stralananlardan hareketle başvurueu hakkında casusłuk suçundao dolayıdelillere ulaşıldiğı tarihten itibaren dę yil beş ay geçtikten sonra tutuklama tedbirine başvurulmuş olduğu dikkate ahndığıda, uygulanan bu tedbirin niçingerekli olduğunun tutukiama kararı gerekçelerinden anlaşılamadığı ifade edilmelidir.
42. Somut başvuruda tutuklamanın ölçdlaloğü noktasındaki ikinci Önemi sorun ise aynı delillerle başvurucu hakkında yeniden tutukiama karn veriłmiş olmasıdır. Başvurucu hakkında anayasal ddzeni ortadan kaldımaya teşcbbtis etme suçu yönünden 19/2/2020tarihinde uygulanan tutuklama tedbiri devam ederken 9/3/2020 tarihinde soruşturma mercilerince başvurucunun ayrica devletin gizli kalması gercken bilgilerini siyasi veya askerîcasusluk amacıyla temin etme suçu bakummdan da tutuklanması yoluna başvurulmasımın Ölçülo oldugu ite ilgili olarak çoğuniuk kararnda şu gerekçeye yer verilmiştir:
"Başsavcılığın tutukdama talep yazisıuda bireysel başvuruya konu bu suç yônünden neden ayrica tutuklama tedbtrine başvurulmasının istendigt ifode edilmiştir. Anlan yazudu diğer şūpheli fJ.B. yômünden yapılan ek (yeni) araştưrmalarda bu kişinin diğer alkeler adına Istihbari faalhyetler yürütrağune datr bulgulara eriştldtği belirtilmis ve bumunla ilgili buzımusustara dikkat çekilmiştir. Başsavcılık, başvurucumun bu kişiyle bağlantısına ilişkin tespit ve olgulara değinip bunlarla ilgtli araştırmamn devam ettiğine de vurgu yaparak başvurucu hakkanda devletin gizli kalması gereken bilgilerini styasal veya askeri casusluk amacryla temin etme suçu bakımından da tutuklama tedbirinin uygulanması gerektiği yönünde btr değerlendirmede bulunmuştur, Sulh Ceza Hákimliğince anlan suçtun verilen tutuklumu korarının da esas olarak aynı hususlara dayandığı görülmektedir. Buna gõre rutuklama tedbirinin streç yömünden ölçulü olduğunun kabula mümkün görünmektedir." (§ 101).
43. Somut başvuruda tutuklamanın hukukiliğindeki ölçtlutük bağlamında ihlal tan da bu konuda ortaya çıkmaktadır. Zira başvurueu hakkında devletin gizli kalması gercken bilgilerini siyasi veya askerî casusluk amacıyla temin etme suçundan verilen tutuklama kararında daħa ōnceki iki tutuklamaya konu soruşturma dosyasında yer alan deliller dışında yeni hiçbir delilyer almamaktadır. Aynı delillerin yer aldığı ve delillerin en ycnisinin 8/l0/20i6 taribli olduğu soruşturma dosyasında başvurucu ile ilgili iki tahliye ve açtutuklama kararı verilmiştir. Başvurucunun bu bireysel başvuru dosyasına konu tutuklama kararında Onceki soruşturma dosyasındaki detillerin dışında hiçbir yeni delil gösterilememiştir.

4. Çoğuniuk kararında henüz dosyada bulunmayan, başvurucu iie ilgili de olmayıp başvurucu ile irtibatlı olduğu ileri sürülen şüpheli l[j.B. ile ilgili olarak yupılan ck (yeni)araştirmałarda bu kiştnin diger Ülkeler adına istihbari faaliyeiler yürüttügüine dair bulgulara erişildigişeklindeki soruşturma makamlarınca zikredilen bir husus göze çarpmaktadīr (§101). Bunumla birlikte bu buiguların neler olduğu sonışturmpa belgelerinde ortaya konulmadan bununla ilgili araştıntantn devam cttiğine vurgu yapilarak bu husus devletin gizli kalmasıgereken bilgilerini siyasi veya askerî casusluk amacryla temin etme suçu bakımından başvurucu hakkinda uygulanan tutuklama tedbirinin süreç yöntinden dlçülo oldugu noktasında dayanak olarak kullanılmaktadır, Çoğunluk kararındaki bu yaklaşımla tutuklanan kişi ile değil onunla irtibatlı olduğu ifade edilen bir kişi ile ilgili olan ve bu irtibatlı kişi ile ilgili de henüz somut delil değeri olduğu ifade edilebilccek døzeyde bir veri elde bulunmasu dahi buradan hareketle tutuklama şeklindeki bir tedbir ölçtin olarak kabul edilmek durumunda olacaktır. Buyaklaşıma başvurucuhakkında uygulanan tutuklama tedbitinin Biçüløluğü açtsından fevkalade sorunlu olduğu ise aşikardır.


4s. Ote yandan bu aşamadaki temel bir sorun ise tutuklu olarak yargrlamdiği davalarda tahliyesine karar verildikten sonra aypı delillere dayaiı olarak başvurucunun başka suçlardan dolayı yeniden tutuklanması yoluna başvurulmuş olmasıdı. Bu durum hem anayasal düzeni ortedan kaldırmaya teşebbtts etme suçundan tutuklama karan bem de bu bireysel başvuruya konu olan casusluk amacıyla gerçekleştirilen tutuklama kararı için de geçerlidir. Soruştuma makamlan ve Sulh Ceza Hakimligi başvurucunun aynı delillere dayalıolarak daha Önce bir kez tahliye de edilmiş olmasina rağmen üçünco kez tutuklanmasımn neden gerekli oldugunu somut olarak tutuklama sevk yazisında ve flakimliğin tutuklama kararnda gösterebilmiş degillerdir 

46. Nitekim Anayasa Mahkemesinin bu konu ile ilgiliyerleşik içtibadındaki yaklaşımı ite çoğunluğun karar çelişmektedir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre, devam eden yargılaması kapsamında tahliyesine karar verilon bir kişinin genel olarak aynı olgulardan hareketle yeniden tutuklanması durumunda, bu kişi hakkmda ikinci kez uygulanan tutuklama tedbirindo kuvvetli suç şüphesi bulunsa ve böylecc tutuklamanın On koşulu sağlanmış olsa dahi Anayasa Mahkemcsi ikinei tutuklama kararının neden gerekii olduğunun bu tutuklama kararında yeterince ifade cdilmesini şart koşmuktadır. Bu konuda olması gerektiği ōiçūde bir açıkluna yapıldığı kanautine ulaşamadığı durumlarda ise Arayasa Mahkemesi tutuklamanın ölçülßiuğü boyutundan ihlal sonucuna ulaşmaktadır.
47. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki yaklaşımı ilk olarak 2020 yıbmın Ocak aymda verilen bir kararda şu şekilde ifade edilmektedir:
"Buna karşın başvurucumun tahltyesine karar verildigı gün Başsavcıık tarafnlan başlatlan yeni bir soruşturma kapsumında yukarıda da değinildiği izere genel olarak aynıolgulardan hareketle yeniden tutuklama tedbiri uygulormıştır. Bayvurueu tahliye edildiği gün gōzaltına alvmış ve sonrasunda isnat edilen suçların katalog suçlar arasında yer aldığı ve suçlara illşkan yaptırmın alt sımrlan dikkate alındığında adli kontrol hükümlerinin yeiersiz kalacağr gerekçestyle tutuklanmıştır. Esasen, ilk derece mahkemesinin kurar ve değerlendtrmelerinden de onlaşlacağı üzere ldnci tutuklama tedbirine komu suçlama ilk nutuklama tedbirine komu suç tle temelde aynı olgulara dayanmaktadır, Buna gôre gerçekte her ik tutuklama tedlbiri aynı suça illşkindir.

Bu durumda -yargılandığı davada tahliye edilmiş olan- başvurucu bakzmından temelde aym suça ilişkin olgulardan hareketle başlanlan bir soruşturma kapsumında yeniden tutuklama tedbirtnin uygulanmasın zoruntu kılan tutuklama nedenlerinin neler olduğumun ve neden rutukdama tedbtrinin ölçülü górüldüğümůn tutuklamaya Hlişkin kararlardu yeterince ifade edildlğini veya somut olayın özelliklerinden anlaşıldığını söylemek mümkün değildir.
Açıdanan gerekçelerle başvurucu hakkındu uygulanan ikinci tutuklama tedbirinin Anayasa'nn 19. maddesintn üçūncù fikrasında yer alan güvencelere aykırı olduğu somueuna varlmştır”. (Bkz: Abdullah Kilıς, B. No: 2016/25356, K.T.: 8/01/2020, §§ 84-86).
48. Anayase Mahkemesi daha sonraki zamanlarda da Öntine gelen benzer başvurularda ayns yaklaşimla bireysel başvuruları incclcmiş olup, bu başvurularda da yargdanmakta oldugu Önceki davada tahliyesine karar verilen başvuruculurın aynıolgulardan hareketie başlatilan yeni bir ceza soruşturmasında ikinci kez tutuklama tedbirine başvurułmasıın neden gerekliolduğunun izah edilmediği durumlarda tutuklamanm Blçüiu olmamasmdan hareketle başvurucuların ikinei tutuklama kararı yönünden Anayasa'nın19.maddesinde güvence altına alnan kişi hürriyeti ve güvenliği haklarının ihlal edildigi 

biçiminde karar verteyi sürdürmüştür. (Bu konuyla ilgili Anayusa Mahkemesinin iki ayr thlal karanı için bkz.: Cihan Acar, B. No: 2017/26110, K.T.: 27/2/2020, §§7476; Yetkin Yid1z, B. No: 2018/3292, K.T.: 23/6/2020, §§ 68-70).

49. Dolayisıyla somut başvuruya konu tutuklamada da Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadını ifade eden bu kararlardakinden farkh bir durum olmadığın belirtnck gerckir. Hatta kanaatimizce bu başvuruya konu tutuklama kararında tutuklarnanın hukukiliği bağlamında suç işlendiğine dair kuvvetli belirti bile bulunmamaktadır. Oysa Anayasa Mahkemesinin ycrleşik içtihadı bağlamında yukarıda dcğinilen ikinci tutuklamanın hukukiligi bağlamınde kuvvetli suç belirtisi bulunmasına ruğmen Mahkeme, sırf aym olgulora dayalı suçlamalarla yeniden tutuklama tedbirinc başvurulmasinn neden gereki olduğunun yeterince ortaya konulamamasını ihlal sebehi olarak kabul ctmiştir. Ek olarak ifade etmek gerekir ki bu bireysel başvuruya konu tutuklama Anayasa Mahkemesinin ycrleşik içtihudındaki yukarıda zikredilen kararlardan farklt olarak aym deliliere dayalı olarak başvurulan ikinci değil açūnco tutuklama karan olup bu durumda tutuklama tedbirinip neden gerekli oldugunun ortaya konulmast daha da önemli hale gelmektedir.
50. Sonuç olarak somut bireysel başvuruda haşvurucu ile ilgili uygulanan lçüncütutuklama kerarımda aynt deliliere dayalı olerakgerçekleştirilen yeni tutuklamanın neden gereklt oldugunailişkin hususlar yeterince ortaya konulmadiğından başvurulan tutuklama telbirinin Blçült olmadığı aşlkardır. Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi coğunluk kararında bu konudaki Mahkememizin yerłeşik içtihadından ayülıp somut başvuruda neden ihlal olmadığına kerar verildiğine ilişkin gerekçenin ortaya konulmamış olması ise Önemłi bir ckşiklik olarak göze çarpmaktadır.

B. Totuklulukta Geçirilen Sllre 
51. Tutuklulukta geçirilen süre ile ilgili iddiajar konusunda Anayasa Mabkemesi çoğunluk görüşünde ulaştlan iki kanaate de katılmak mümkün değildir.
52. Ilk olarak 7188 sayılı Kanun'un 18, maddesiyle 5271 sayıhı Kanun'un 102.maddesine eklenen dördüneti fikraya göre tutuklulukta soruşturma aşaması için Öngārülen azami iki yılīk sürenin aşılmış olduğu konusunda şūphe bulunmamaktadır.
53. Somut olayda başvurucunun tekraren tutuklandığı 9/3/2020 tarihine kadar soruşturma cvresinde tutuklulukta geçen sire l yıl 1l ay 29 gündür. Başka bir ifadoyle başvurucu kanunda tutukluluk için Gngörülcn azami sürenin dolmasına bir gun kala casusluk suçlamasıyla tutuklanmıştır. Bununła birlikte 1/11/2017-11/10/2019 tarihteri arasında anayasal düzeni ortadan kaldirmaya teşcbbüs ctmc suçundan verilen tutuklama kararıuyarnca da tutulan başvurucu 19/2/2020 tarihinde ayni suçtan, 9/3/2020 tarihinde ise -ayni soruştunna dosyası kapsamında- bu kez siyasi veya askerî casusluk suçundan tutuklenmıştır.Bilahare anayasal düzeni ortadan kaldirmaya teşebbus etme suçundan uygulanan tutuklama tedbiri sona erdirilmişse de casusluk suçundan tutukluluk devam ettirilmiştir. Bu durumda iddianamenin kabul edildiği 8/10/2020 terihine kadar başvurucunun soruşturma aşamasındaki tutukluluğunun toplam suresi 2 yıl 6 ayı geçmiştir. Dolayisıyla soruşturma evresi için kanunda Öngörülen wzami iki yılfık tutukluluk sttresi aşıltuş dunmmdadır.
54. Nitekim bu yōpo ile bir ihlał olabilecegini esasen Istanbul 3. Sulh Ceza Mahkemesi de kabul ettiği içindir ki başvurucunum 19/02/2020 tarihinde yeniden tutuklanmışolduğu anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs ctme suçundan sortşturma cvresindeki iki yıllık azami tutukJulůk süresi dolduğu gerckçesiyte 20/03/2020 tarihinde tekrar tuhliycsine 

karar verilmiştir. Bununla birlikte kovuşturma aşamasına geçildiğitarih itibariyle toplam tulukhuluk süresi soruştwma aşaması için kanunda āngörülcn azaoni bu iki yıllık süreyi geçmiştir.

55. Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadında da kanunda Öngörüllen azami tutukluluk süresinin hesaplanmasında her bir suçun tutukluluk süresinin ayriı ayrı değil 1ūm suçlar için toplam tutukluuk stresinin tek bir süre olarak kabul cdilmesi esast benimseπmektedir. (Bkz_: Burak Dōner, B. No: 2012/521, K.T.: 2/7/2013, §§4648).
56.Dolayısıyla buradaki ihlal astında soruşturna aşamasındaki 7188 sayılı Kanunda Öngörülen azarni tutukluluk stresinin aşılmış olmasından kaynaklanmaktadır. Bu ihlal durumuyla ilgili olarek Arayasa Mahkemesi coğunluk kararndaki başvuru yollerımın tüketilmemesi seklindeki kanaate katılmak mümkün değildir.

57, Coğunluk karannda soruşturma aşaması için kanunda öngörülen azami tutukluluk süresinin aşılması bususunda Yargitay'in da antlan iddianitı ccza davası devam ederken tazminat istemine konu edilemeveceği yönünde bir ictihadı olduğu tespit edilemediginden hareketle 527l sayılı Kanun'un 141. maddesinde belirtilen dava yolu bēşvurucunun durumuna uygun, telafi kabiliyetini heiz, etkili bir hukuk yolu olduğu ve bu nedoale de tutukluluk stresinin soruşturma aşaması için Kanun'a uygunluğu bakımıdan δncelikle bu başvuru yolunun tūketilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır (& 111).
58. Bu görtşe katılmak zordur. Zira bireyscl başvuruda tüketilmesi gereken içhukuk yolunun etkili olmast için başvurucunun magduriyetini gidermeye uygum kararlar elde etmeye mīlsait ve etkili yol olduğu kabui edilen bir niteligi haiz olması gerekmektedir.
59. Anayasa Mahkemesine gøre, "başvuru yollarımn tükertimest gereğinden söz edilebilmesi için öncellkle hukuk sisteminde hakkanın iħlal edildiğini iddia eden kiştnin başvurablleceğı idari veya yargısal bir hukuli yolun ongörülmüş olmast gerekmektedir.Ayrica bu hukuld yolun iddia edilen ihlali tespt ederek ihlalin somuçlarını giderici, etldlł ve başvurucu açısından makul bir çabayla ulaşıuabilir nitelikte olması ve sadece kåğu ūzerinde kalmaytp flilen de işlerliğe sahlp bulunması gerekmektedir (Fatma Yıldırum, B. No:2014/6577, K.T.: 16/2/2017, § 39).

60.Bu bağlamda somut iddia ile ifgili olarak çoğunfuk karurında betirtildiği şekilde Yergıtay'n amlan iddjanın ceza davası devam ederkon tazminat istemine konu edilemeyeceği yönünde bir içtibadı olduğu tespit edilememesi şcklindeki yaklaşımdan ziyade bu konuda Yargitay'm anulan iddianun ceza davası devam ederken tazminat istemine konu edilebileceğine dair bir içtihaduın varltğı gerekrnektedir.

61. Dolayısıyla soruştumma aşaması için kanunda öngörülen azami tutukiuluk suresinin aşıldığı bu biçimdeki yeni bir durumun varlğı halinde Ceza Muhakemesi Kanunu'ndaki l4l. maddede belirtilen yolun etkili olduğu noktasında bir örek uygulama mevcut olmadığından ctkili bir iç hukuk yolunun varlığıile ilgili net bir kanaate ulaşmak kolay olmayacaktır.

6. Aynca tutuklamenı makul süreyi aşması bususunda da çoğunluk kararında ulaşılan kanaate katılmak mülmkün değildir.

6, lk olarak başvurucu hakkında hem anayasal düzeni ortudan kaldırmaya teşebbüs etne hem de devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasi veya askerî casusluk 

amacryla temin etme suçlarmdan verilen tutuklulugun devamina veya tahliye taleplerinin ya da tutukluluğa itirazlanan reddinc ilişkin kararlarda gerek kuvvetli suç şüphesinin varlığıgerek tutuklama nedenlerinin mevcut olduğu ve devam ettigi gerekse tutukluluğun devamının Ölçülü olduğu hususlarında genei olarak matbu gerekçelere yer verilmiştir. Başvurueu yönüinden yaklaşık 2 yı 10 ay boyunca sÜrdürülen tutukluluk hakımından kaçma şūphesinin hangi olgulata dayalı olduğu anılan kararlarda ortaya konulmuş değildir. Bu çerçevede δnemle vurgulamak gerekir ki bir suçun niteliğiveya bu suça ilişkin olarak verilebilccck cezanın ağırlığı her zaman kaçma tehlikesinin bulunduğunu ortaya koyan hir durvo olarak kabul cdilemez. Bir ceza soruşturması veya kovuşturması bağlamunda uygulanan tutuklama tedbirieri bakımından kaçma sophesinin bulunup bulunmadığınin veya devam edip etmediginin belirlenmesinde -suçun ya da cezann niteliğine ilişkin olanlarn yanu sırasüphelinin veya saniğın durumunun da özellikle dikkatc alımması gerekmektedir. Bu bağlamda süpheli veya sanığn sabit bir yerleşim yerinin olup olmadığı, meslegi, mal varlıği,ailesinden veya işinden kaynakh bağlantlari, yukalanma şekli, streç içindeki tavır ve davranışlari, başka bir Dlkeye gitmesini veya orada barinmasinı kolaylaştıran hazı Özel koşulların bulunup bulunmadığı, kişilik özelliklcrini ortaya koyan olgular, ahlaki duruptunu gásteren tutum ve eylemteri gibi kişiscl unsurlar birlikte değerlendirilerek bir kanaate ulaşılmalidir (Bkz: Eren Erdem, § 135). Yine soruşturmanin başmndan beri soruşturma mercilerinin uhdesine bulumun delillere başvurucu tarafindan etkide bulunulabilecegi yöntinde bir açıklamaya yer verilmemiştir. Dahası amlan karariarda tutuklamaya altematif olan adli kontrol nedenterinin yetersiz kalma nedenteri bakımınden da bir açiklama bulunmamaktadır.

64. İkinci olarak tutuklu şekikde sthrdürülen soruşturma ve kovuşturma süreçlerinin yürütüłmesinde adlimakamiar başta ołmak üzere kamu makamiarının özenli davranma yükümlültklerine somut olayda riayct edildiğini söylemekmümkün değitdir. Başvurucu hakkındaki soruşturmann başlangıeında tespit edilen hususlarla ilgili yeni birtakım olgulara erişilmediği helde soruşturma tę yıla yaktn bir stre tutuklo olarak sūrdürülmtştür. Anlan bu süreçte sonuşturmaya tutuklu olarak devam cdilmesini gerekli kilan hangi nedenierin bulunduğu ve yine hangi araştirma veya incelemenin yapılmas dolaysisıyla tutukluluğun gerekli görtiłdoğı soruşturma belgelcrinde veya tutukluluğa ilişkin kararlarda tartışıłmamışuır.
65. Buna göre yaklaşık 2 yıl 10 aylık tutukiuluk süresi bakımından tutukluluğun devamı kararłanmn gerekçelerinin ilgili ve yeterli olduğunu kabul etmek ve ayrıca başta soruşturna mercileri olmak azere kamu makamlaruın Özenli davrendiklarint söylemek münkün görülmemişür.

6. Sonuç olarak yukanda sıralangn gerckçelerie başvurucu hakkındaki tutuklamanı hukuki olmadıği iddiasına ilişkin olarak Anayasa'nm i9. meddesinin Uçüncüfkrası hağlamında kişi blrriyeti ve güvcntiği hakkmın ihlal edildigi, tutukluluk süresinin soruşturma aşaması için kanunda öngörülen azami streyi aşması dolaytsıyla Anayasa'nın 19.maddesinin üçūncü fikrası bağlamında kişi htrriyeti ve güvenliği hakkmın ihlal edildiğive uukluluğun makul süreyi aştığı iddiasına ilişkin olarak Anayasa'nn 19. maddesinin yedinci fkrası bağlamında kişi hāriyeti ve güvenligi hakknıo ihlal edildiği kanaatinde ołduğumuz için çoğunluk kararına katılmadık.

Üye Hicabi DURSUN 
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 

Başvuru Numarasi : 2020/13893Kar Tarihi : 29/12/2020
KARŞI OY GEREKÇESI 
I. Başvurucu; tutoklanmastna dayanak kabul edilen olguların kuvvetli suç belirtisi oluşturmadiğını, Özerine atilı casusluk suçunun unsurlarınun hiçbir şekilde oluşmadhğıni,olayda tutuklama nedenlerinin bulunduğundan sóz cdilemeycceğini, ayni soruşturma kapsamında tuuklu kalmasının olçülü olmayacağı gerekçesiyle 11/10/2019 tarihinde reson tahliye cdilmesie karşın daha önce suçlama konusu yapılan olgulara dayanılarak yeoiden tutuklandığıni, bu durumun ölçāle olmadığınt belirterek kişi hørriycti ve güvenliği hakkının ihlal edildigini ileri sürmüştūr.

2. Anayesa Mahkemesi bireyselbaşvurulardatutukluluğun hukukiliğiyönünden dört aşamalı bir inceleme yapmaktadır, Bunlar;
-Tutuklamanm kanumi bir temelinin (dayanağının) ołup olmadığı
-Suç işlendigine dair kuvvetli belirti bulunup bulunımadığı
-Tutuklama nedenlerinin mevcut olup olmadığı
-Tutuklamanın ölçolħ olup olmadığı
3. AtHM ise tutukluluğu meşru kilan makul dört temel neden belirlemiştir. Bunlar sanigın duruşmaya çıkmama(kaçma)tehiikesi(Stgmūllor/Avusturya,B. No: 160z/62,10/11/1969, bukuki gerckçe bölümü § 15), saniğın serbest bırakıldiktan sonra adalctin iyi idaresine zarar verccek tarzda Öntemler alabilecek olma (özeltikle delillerin yok edilme)tehlikesi (WemhoffAlmanya, B. No: 2122/64, 27/6/1968, hukuki gcrckçe b8lömü§ 14),tekrur suç işleme tehlikcsi (Matznetter/Avusturya, B. No: 2178/64, 10/11/1969, hukuki gerekçe bōlümü § 7)ve kamu düzenini bozma tehlikesidir (Letellier/Fransa, B. No:12369/86, 26/6/1991, § 51).

4. AlhMe göre ilk tutuklama için yeterli gðrülen makulşüphenin varlığı -elde edilen deliller ve somut olayın kendine özgü koşullar da dikkate aindiğindu- olaylara dişaridan bakan, tamamen objcktif bir gözlemciyi ikna edccek yeterlilikte olmalıdır.Toplanan delilier, objektif bir gözlemciye sunulduğunda şūpheli ya da saniğın atilı suçu işlemiş olabileceği yônlnde gōzlemcide kanaat oluştummaya yeterli ise somut olayde makul şüphe vardar. Diger bir ifade ile inandıncı neden ya da makul şüphe, suçlanan kişinin fizcrine atlı suçu işlemiş olabileceğine dair objektif bīr gðzlemciyi ikna etmeye ycterli olay, olgu veya bilginin varlığınt gerektirmektedir. Bununla birlikte neyin makul sayılacağı olayın tüm koşullanna bağlı olarakbelirłenmelidir (Fox, Campbellve Hartley/Birieşik Krallık, B. No:12244/86 , 30/8/1990, § 32; O'Hare/Birleşik Krallik, B. No: 37555/97, 16/10/2001, § 34).
5. Başvurucu yönünden bireysel başvuruya konu, dovletin gizli kalnası gereken bilgilerini siyasal ve askeri casusiuk amacsyla temin ctme suçu bakımından kuvvetli suçşüphcsinin oluşup oluşmadığının belirlenmesi gerekir, Başvurucuya yöneltilen devietin gizlt kalmast gercken bilgilerini siyasal veya askeri casusluk amacıyla temin etme suçuyla ilgili olgular, sahibi ve yöneticisi olduğu kuruluşlar vesilesiyle sivil toplum alanmndaki faaliyetlerine ve diğerşüpheli H.J.B. ile olan ilişkisine dayanmaktadıtr.

6. Soruşturma mercilerince tutukluluğa ilişkin belgelerde veya iddianamede bu suęyöntınden kuvvetli belirti niteliğinde kabuł edilebilecek olgu ve delillerin ortaya konulduğunu söylemek güçtür, Bu kapsamda başvurucunuą STK'lar eliyle ya da sivil alandaki faaliyetjeri ile devletin gizli kalması gercken hangi bilgilerini temin ettiği, bu bilgilerin “gizlilik"unsuunun ve kaynağmın ne olduğu hususunda bir açıklama bulunulmamaktadır.Bu suçyönünden yapılan değerlendirmelerin soyut ve genel açıklamalardan Öteye gcçtiğini säylemck mümkün olamamıştir.

7. Yine başvurucunun casusluk yaptığı ileti sürülen diger şüpheli HJ.B. ile irtibatının da devletin gizli kalması gereken bilgilerini siyasal ya da askeri casusluk amacıyla temin ete suçu bakımından kuvvetli bir belirti olarak degerlendirmek mümkon görünmemektedir. Başvurucu ile anilan kişinin darbe teşebbüstinden iki gūn sonra bir Jokantada görüştükleri belirtilmiş ise de, bu görūşmenin içeriği ile ilgili bir tespit ve iddia bulunmamaktadır. Aym durum başvurucu ile bu kişinin bir konferanstaki görüşmeleri için de geçerlidir. Başvurucu ile H_j,B.'nin cep telefonlartnun zaman zaman ayn baz istasyonundan sinyal alması konusu ise bo ilişkinin casusluk boyutu bir yana varlığım ispatlamak bakımından bile yeterli değildir. Alnan ortak sinyal bilgisinin Istanbul'un merkezindeki baz istasyonlarından alındiğı iddia edilmektedir. Başvuruu ite adı geçen sanğın ayuı dönentde veya yakın tarihlerde yurtdışına çıkmalan veya Türkiye'de aynı veya yakın yerlerde bulunmaları da casusluk eylemini ispata yeterli bir durum değtldir.
8. Savcılık, başvurucunun kurduğu ve desteklediği STK'lar aracıliğı ile elde cttigi sosyolojik, ekonomik ve siyasal içeriği olan devietin gūvenliği, iç veya dış siyasal yararlarıbakımından niteliği itibariyle gizli kaiması gereken bilgileri temin cderck amaçlarıdoğrultusunda yabaneı devletler tehine ve Türkiye aleyhine kullandiğını ileri stürmüştür.Savcılık bu kapsamda başvurucunun….Vakft ve…. A.Ş. kapsamındakifaaliyetlerine dayanmıştır. Öncelikle, … Vakfi'nn kendi kararı ile faaliyetlerini sonlandırdığı tarihe kadar,. AŞ.'nin ise, halihazırda faaliyetlerini serbestçe yürüten yasal kuruluşlar olduğu aolaşılmaktadır. Sivil toplum Örgütlerince tılkcnin sosyolojik, ekonomikve politik konularıÜzerinde çalışmanın ve bu konularda fikir Üretilmesinin nasıl devletin güvenliği, iç ya da dışsiyasal yararlan bakımından niteligi itibariyle gizli kalması gereken bilgiler olduğu, darbe teşebbusā iie ne tūr bir ilgisinin bulunduğu veya suç teşkil eltiği açıklanamamıştır. Bu tár bir iddia benzer konularda çalışmalar yapan tūm sivil toplum kurujuşlarıun faaliyetlerini de kolaylıkla casusluk faaliycti olarak değcrlendirilmesine yol açabilecek niteliktedir.Sosyolojik, ckonomik ve siyasal konularla ilgili bilgi toplanması ve bu bilgi ve bulgularn kamuoyuna açıklanması sivil topłum Örgütlerinin temel amaç ve faaliyetleri arasındadır.Başvuruçunun bu faaliyeterinin iddia edilen suçlama kapsamında olduğu şüphesini uyandıracak hcrhangi bir olgu da ortaya konulamamıştır.

9. Başvurucudan clde cdilen belgelerin, başvurucunun bir belgesel çekimine maddi destek sağlamasımın, Ermeni olaylart ile ilgili organizasyon tertip etmesinin, Ozerine atılıdarbeye teşcbbüs ve casusluk suçları ile bağlantistnt anlamak güçtür. Ayrica, söz konusu belgescllotin ve organizasyonun yasadışı olduğu, bunlara yðnelik yasal bir işlem yapıldiğı da iddia edilmemiştir.

10. Başvurucunun bir tækım kişilegle (G.S., 1.A., A.V., C.D.) irtibatta bulumuşolmasuın da suçlama konusu yapıldığı görülmektedir. Bu irtibatların içeriğine ilişkin bir bilgi ve belge sunulmadan kuvvetli suç belirtisi olarak kabula mtmkün değildir. Söz konusu irtihatlann müsnet suçlara ilişkin bir ifade, bilgi, bulgu içerdiği de iddia edilmemiştir. Bu 

yūzden sðz konusu irtibatların tek başıa atılı suçlırı işlendiği yönünde kuvvetłi suç şūphesi oluşturduğu söylenemeyecektir.

11. Somut olayda bagvurucu, 18/10/2017 tarihinde gözaltına alınp 1/l(/2017tarihinde 5237 sayılı Kanun'un 309. Maddesinde yer alan suçtan tutuklanmış,11/10/2019tarihiode bu suçtan tahliyesine karar verilmiş, aym delilierle 19/2/2020 tarihinde bu suçtan tekrar tutuklammıştür. Başvurucu,20/3/2020 tarihinde azami tutukluluk sthresi (ikiyıl)dolduğu gerekçesiyle ikinci kez tahliye edilmiştir. Ancak, başvurueu daba Öncesinde 9/3/2020 tarihinde aynı delillerle, bu kez devletin gizli kaimas) gereken bilgilerini styasal ve askeri casusluk amecıyla temin etmek suçundan tutuklanmışur. Başvurucuya yöneltilen her iki suçlama da aynu olgulara ve gerekçeye dayanmaktadır. Tutuklama kararlarında ve iddianamede başvurucunun bu iki suçu işlediği sonucuna ulaşıhrken ağarlıkh olarak H.j.B. ile iddia olunan temaslarina dayanılmaktadı. Bu nedenle soruşturma makamlennca başvurucu hakkındaki 9/3/2020 tarihtitutuklama tedbirinin hangi ihtiyaca hinaen gerçckleştirildiği,bu tutuklamanın neden gerekli olduğu olayın özelliklcrinden ve tutuklama kamarının gerekçelcrinden ne yazık ki anlaşılamamaktadır.

12. Açıklanan nedenlerle; tutuklama tedbirinin hukuka aykırı olarak uygulanmasınedeniyle Anayasa'nın 19. maddesinin Uçüneüi fikrasıda güvence altina ahnan kişi hūrriycti ve güvenliği hakkının ihlal edildigi kamsındayım.

13.Başvurucunum tutuklu olarak strdürülen soruşturma ve kovuşturma sūreçlerinin yürütülmesinde adlimakamler başta olmak dzere kamu makamlarnın Özenti davranma yükümlalaklerine somut olaya riayet edildiğini sðyłemek mümkün değildir. Başvurveu hakkındaki soruşturmanın başlangıetnda tespit edilcn hususlaria ilgili yeni birtakım olgulara erişilmediği halde soruştưma tüç yıla yakın bir sūre tutukłu olarak sürdūrālmüiştūr. Anılan bu süreçte soruşturmaya tutukiu olarak devam edilmesinigerekli ktlan nedenlerin ne olduğu,sonuşturmada hangi delillcrin temini ile incelemelerinyapilmast için tutukluluğun lüzumlu ve gerekli gōrüldūğü soruşturmu belgelerinde veya tutukluluğa ilişkin kararlarda tartışılmamıştiır.
14. Bu durumda yaklaşık 2 yıl 10 ayltk tutukluluk süresi yönüınden tutuklułuğum devamt kararlarının gerekçelerinin ilgili ve yeterli olduğunu kabul etmek ve aynca haşta soruşturma mercileri olmak azcre kamu makamlarınıpÖzenli davrandıklarına söylemek mümkün görGlmomiştir.

15. Sonuç olarak yukarıda belirtilen gerekçelerle başvurucu hakkındaki tutuklamanın hukuki olmadıgıiddiassna ilişkin olarak Anayasa'nın 19. maddesininüçüncu fikrası bağlamında kişi hürriyeti ve güvenliğihakkının ihlal edildiği, tutukluluğun makul süreyi aştığı iddiasına ilişkin olarak da Anayasa'nın 19. maddesinin yedinci fikrast bağlamındakişihürriyetivegtvenliği hakkınin ihlaledildiğikanaatinde olduğumdan coguniuk kararna katılnadım.

Úye Celal M0mtez AKINCl 

Başvuru Numarasi : 2020/13893Karar Tarihi : 29/12/2020
KARŞIOY GEREKÇESÎ
Tutuklama tedbirinin hukuki olmamasi, soruşturma safhası için azami tutukluluk strosinin aşılması ve tutukluluğun makul streyi aşması sebebiyle kişi bürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildigi iddiasına ilişkin başvurunun, soruşturma sathasmda öngðrülen kanuni tutuklułuk sttresinin ihtal edildigi iddiaşına illşkin kısmının başvuru yollarının tüketilmemesi sebebiyle kahul edilemez olduğuna; diğer iddialartn ise kabut edilebilir olduğuma, ancak başvurucunun kişi hürriyeti ve güvcnliği hakkının ihlal edilmediğine karar verilmiştir.
I. Soruşturma aşamasi için Kanunda öngörülen azamî tutukluluk sOrcsinin aşıłdığında tartışma bulunmamakla birlikte coğunluk, buna ilişkin şikayetin, başvuru yollarının tüketilmemesinden dolayı kabul edilemez olduğu sonueuna ulaşmıştır.
Çoğumluğun bu karartın gerekçesinde, tutukluluğun kanundaki azamî streyi uştiığt iddiasryla yapılen başvurularda, başvurunun incelendiği tarih itibariyle başvurucu tahliye edilmiş veya hükümit hâle gelmiş ise 5271 sayıh Kanunun 14t, maddesinde öngōrülen dava yolunun tüketilmesi gereken etkili bir bukuk yolu ołduğuna karar veriłdigi batırlatsiarak bazs kararlarimıza atif yapilmişsa da, somut olayda başvurucunun durumunun anilan içtihadımızdaki tahliye edilme veya hüküimlü hâle gelme durumundan tamamen farklı oldugu ve devam eden davada tutuklu olarak yargılanmasına devam edildiği açıkur.
Bu itibarla, incelenen başvuruda, 141, maddedeki tazminat davası yolunun etkili bir yol olduğu söylenemeyeceğinden, bu ihlal iddiast bakımundan da incclemeye devam edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluğun kabuł edilcmezlik kararına katlmryorum.
2. Esas yönünden varfan sonuca da aşağıdaki sebepletłe karyıyım;
a) Başvurucu I/Jl/2017 tarihinde Gezi Parkı olaylan ve 15 Temmuz darbe teşcbbüsti ile ilgili olarak TCK'nun 312. ve 309. maddelerinde Öngörülen suçlardan wtuklanmıştır. TCK'nun 309. maddesinde belirtilen suçtan yaptlan tutuklama, darbe teşebbusünün organize edilmesinde yer aldigısuçlaması kapsamında şüpheli olan yabancıuyrukiu bir kişi ile başvurucu arasındaki irtibatı gösterdiği iddia cdilen olgulare dayandunlmış, ancak 11/l0/2019 tarihinde başvurucunun bu suçtan tahliyesine karer verilmiştir. TCK'nun 312, maddesindeki suçla ilgili olarak açılan kamu davası isc,haşvurucumun beraatine ve tahliyesine karar verilmesiyle sonuçlanmıştit. Ancak bu kararm verildiği gln başvurucu hakkında TCK'nun -daha önce tahliye krrarı verilen- 309.maddesinde öngðrülen suçtan gözaltı karan ve bir gn sonra tutuklama kararı verilmiştir. Bu tutuklama karariında da csas olarak başvurucunun ayn kişi ile irtibatiına dayanilmıştur.Başvurucu 9/3/z020 tarihinde ise, yinc aym dosya kapsamında, aynı delillere yưni ayn kişi ile irtibatimı gösterdigi iddia edilen olgulara dayanilarak TCK'nun 328. maddesiode düzenlenen suçtan tutuklanmuştrr.

Dolayısıyla, başvurucunun incelenen başvuruya konu tutuklama kararı da, daba Önceki tutuklama karasianmda olduğu gibi, esas olarak aynı kişi ile irtibabnı gōsterdiği ileri sūrülen olgulara dayandırılmış; ancak -tutaklama kararında dayamlen- cep telefonunun farkt tarihlerde aynu baz istasyonundan sinyal vermesi, aynı lokantada górüldükieri, bazıkonferanslarda görüştākleri ve 2016 yılnda iki kısa telefon görüşmesi yaptıklan yönündeki veriter ile iddianamcdo belirtilen olgutara ilişkin savunmalarnn aksi ortaya konulamamis,harta haşvurucu ile sðz konusu kişi arasında yapıldīğı ileri strülen görüşmelerin içeriğine dair bir iddiada da bulunulmamştir.


Ashnda Saveıliık da, başvurucu ile anlan kişi arastnda az sayıda doğrudan temas gerçekleştigini kabul ederek bunun özel gayret gösterilmesinden kaynaklandığını belirtmiş;buna rağmen bu hususta da herhangi bir delil göstermemiştir. Bu tür kabullerin tutuklanan kişilerle ilgili olarak aksi kanıtlanamayacak karineler oluşturacağı ve bunun gözardıedilmesinin, kişi hürriyeti ve gūvenliği hakkının ihlal edildiğine dair başvuruların incelenmesini neredeyse imkansız hâle getireceği açıktır.
AlíM de başvurucu ile ilgili ihlal kararında, sōz konusu irtibat iddialarıma ilişkin değeriendirmelerde bulunmuş ve bu verilere dayunlarak tutuklama kararı verilmesinin anıtan hakkı ihlal ettiği sonucuna ulaşmıştit. Incclcnen başvuruda tutukluma kararına csas olan suçfarkltise de, aynı delillere dayanilarak tutuklama karar verildiğinden, bu suç yönünden de AllfM'in mezkür kararndan ayrıtaayı gerckliren bir durum söz konusu değildir, Ayrıca bu karardan sonra yeni delil olarak değerlendirilebilecek tanuk ifadesinin başvurucu ile bir ilgisi bulunmadığı gibi yeni suçlama bakımundan yeni bir delil de ortaya konulamamıştır.Dolayısıyla, sðz konusu olgular, anılan suçlar açısından kuvveti belirti olarak kabuł edilemez.
Diğer taraftan, başvurucunun sivil toplum faaliyetleri, haza irtibatlart, seyahatleri ve belgesel çekimlerine destck veresi gibi olgular ile telefonunu impha ctmiş olubileceği gihi değerlendirmelerin, tutuklamaya konu olan suçun işlendiğine dair kuvvetli belirtiler olarak görillnesi de mümkön değildir.
Bu sebeplerle, soruşturma mercilerinin basvuruya konu tutuklama karan bakımından kuvvctli suç belirtisinin bulunduğunu yeterince ortaya koyduklanı sðylenemez.
b) Incelenon başvuruya konu tutuklamada, bukukiliğin önşartı olan kuvvetlisuçbelirtisi ortaya konulamadiği gibi tutuklama scbepleri ile dlçülulak bağlamında da soru bulunmaktadır. Tưtuklama kararında, atlısuçun vusfi ile Kanunda öngörülen cezanın ait ve Ust sınırları dikkate alnarak tutuklamanın šłçülü olduğu belirtimişse de, tutuklama sebepleri bakımından bir değerlendirme yuplmamıştır.Oysatutuklamanın öiçülalugünün tespitinde somut olayın bøtün özelliklerinin gözönünde bulunduruimast gerekir.
Yukarida belirtildiği gibí, incetenen başvuruda başvurucu esas olarak yabanet uyruklu bir kişi ile irtibatıa dayanıłarnk tutuklanmış ve tutuklama kararında başvurucu ile bu kişinin cep telefonlarnın 2014 ile 2016 yılları arasında on ayr tarihte aynı baz istasyonundan sinyai vermesine, 2016 yılında bir lokantada karşılaşmalarına (veya birlikte görtlmclerine) ve uyni yıi toplam olarak dört dakikadan kisa stren iki telefon görişmesi yapmalarına dayamılmıştır. Başvurucunun, bu olgulara dayanslarak casusluktan 2020 yıtında tutukiandığıdikkate altndığında, sōz konusu olgulann tespit edilmesinin tizerinden uzun bir süre (dört ilâaltı yıl) geçmesine ve aynı olgulara dayalı olarak verilen tutuklama kararlarından sonra iki defa tahliyesine kutar verilmesine rağmen üçlncl defa tutuklanmasıin gerekli ve bu çerçcvede ölçūla olup olmadiğunn da incelenmesi gerekir.
Bu bağlamda ilk olarak, haşvurucunun, tutuklamaya konu casusluk suçunun işlendigi iddia edilen tarihteo uzun bir süre sontra tutuklandığ: belirtilmelidir. Somut olayın Özelliklerinden ve tutuklama kararımn gerekçesinden, başvurucunun antlan suçun işlendiği iddia edilen tarihten dört yılı aşkn bir süre sonra tutukianmasıın neden gerekli görüldüğüanlaşılamamaktadır.Mahkememiz benzer niteliktekibaşvurularda,soruşturmanın başlatiılmasından tutuklama tedbirinin uygulandığı tarihe kadar geçen strede hangi delillere ulaştlması scbebiylc bu tedbirin gcrekligörüldugontin somut olayın özelliklerinden ve tutuklama kararının gerekçelerinden anlaşılamamasından dolayı tutuklamanın ölçüsüz 

olduğuna karar vermektedir (Ür. olarak bkz, Eren Erdem, B.No: 2019/9120, 9/6/2020; A.C.,B. No: 2016/64868, 27/2/2020, Yigit Aksαkoğlu, B, No: 2019/7132, 3/12/2020).
Başvurucumun 1/l1/2017 tarihinde verilen tutuklama kararı Ozerine yaptığıbaşvuruda Mahkememizce verilen red kararīna ilişkin karşıoy gerekçemde de; 2013 yıfındu başlattlan soruşturmaya şüpheli sıfatıyla dahit edilen başvurucu hakkındaki tutuklama karanıile iddianamedeki delillerin büyük bir kısmının 2013yılında başlatılan soruşturmanın başlarında toplanmasmna ve soruşturma makamlarının elinde olmasıma rağmen başvurucunun dört yıldan daha uzun bir sthre geçtikten sonra 1/f1/2017 turihindo tutuklanması sebebiyle gerekli (ve bundan dolayı Ölçülö) olmudiğınr ifade ederek çoğunlugun red kararina katılmamıştiım (bkz. Osmun Mehmet Kovαla [GK], B. No: 2018/1073, 22/5/2019).
Bunun yaninda, basvurucunun temelde ayni olgulara dayantlarak daha Önce de tutuklanunış oiması sebebiyle de tutuklamanın δlçtilo olup olmadiği değerlendirilmclidir.
Mahkememiz; başvurucuların tutuklu olarak yargılandıklanı davalarda tahliyclerine karar verilmesinin bemen ardından, temelde yargslama konusu olan suçla ilgili bazı farklıolgulara dayanılarak başlatilan yeni bir sorusturma kapsamında ikinci defu tutuklanmalarıkonusunda, yeni tutuklama tedbirini gerekli kưan tutuklama sebepleriin neler olduğunun ve bu tedbirin neden ölçüitigörüidugtntn tutuklama kararlarnda yeterince belirtilmediğive somut olayın Özelliklerinden de anlaşılamadığ gerckçesiyle kişi bürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermektedir (Öm olarak bkz. Abdullah Kılıç, B. No;2016/25356, 8/1/2020; Cihan Acar, B. No: 2017/26110, 27/2/2020).
Incelenen başvuruya konu somut olayda da başvurucunun aym olgulara dayalısuçlamalarla iki defa trtuklanıp serbest barakıldiğt, ancak soruşturma makamlarının başvuru konusu üçüncü tutukiamanan Blçüiü olduğuna dair gerekçelcrinde bunun sebeplerinin yeterli ve tutalı bir şekilde ortaya konulamadığı görülmektedir.

e) Başvurucunm tutuklutuk stresinin makul olmadığına ilişkin iddiası bakımından yapilan incelemede de, bu başvuruya konu soruşturma ve kovuşturma dosyası bakımindan suç isnadına bağlı ołarak turtułduğu iki yıl on aylık sürenin makul olduğuna karar verilmiştir.
Kararda da belirtildiğiazere, tutuklu kahınan sürenio makul olup olmadığıher davann özøliklerine göre değerlendirilmelive tutukluluğun makul streyi aşip aşmadığıðncelikle uäukluluğa ilişkin kararların gerekçeleriBzerinden tespit edilmelidir. Buna göre,gerekçelerde kişinio suçluluğu bakkında kuvvetli belirti bulunduğu, tutuktama nedenlerinin ve tutuklamanın neden Slçolo oldugu ortaya konulmalıdır.Bu kapsamda, kararda “enel İlkeler" başlığı altında açıklanan ilkelere tamamen katılmakla birlikte, yukaπdaki sebeplcτle,anılan ilkeler olaya uygulanirken yaptlan değerlendirmclere ve başvurucununtutukluluk stresinin makul olduğu yöntinde ulaşılan sonuca da katılmtyorum.
Sonuç olaruk, yukanda üç bolümde açıklamaya çalıştiğım gerekçelerle başvuucunun kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınun ihlal edildiği düşüncesiyle, çoğunluğun ihlal bulunmadığma ilişkin kararına karşryım.

()ye M. Emin KU7.