Anayasa Mahkemesinin 11/7/2023 Tarihli ve 2019/345 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-10-24

24 Ekim 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32349
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
NECMİ BEKDUR BAŞVURUSU 
Başvuru Numarasi : 2019/345Karar Tarthi : 11/7/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞÎrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Tuğba YİLDIZ Başvurucu : Necmi BEKDUR Vekili : Av. Adem YILDIRIM 
L BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; iş kazasından kaynaklanan tazminat talebinin ıslah ile artırılan kısmının zamanaşımı gerekçesi ile reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının,yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makul strede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucu 5/11/2003 tarihinde iş kazası geçirmiş, 12/5/2006 tarihinde Bakırkðy 3. İş Mahkemesinde iş kazasından kaynaklanan tespit davası açmıştır. Bakırköy 3. İşMahkemesi 6/12/2007 tarihinde başvurucunun iş kazası geçirdiğinin tespitine karar vermiştir.Temyiz incelenıesinde Yargitay 21. Hukuk Dairesinin 4/12/2008 tarihli kararryla hüküm onanmıştır.

3. Bu defa başvurucu 14/9/2010 tarihinde Bakırköy 2. Is Mahkemesinde (Mahkeme) iş kazasından kaynaklanan 1,000 TL maddi ve 25.000 TL manevi tazminat talepli dava açmıştır.

4. Mahkeme bilirkişi incelemesiyaptırmış, 9/10/2014 tarihinde başvurucunun zararının 51.946 TL olduğunu gösteren bilirkişi raporu aldırmıştır. Başvurucu 24/11/2014tarihinde islah talebinde bulunmuş, 3/12/2014 tarihinde davalt taraf zamanaşımı defini ileri sürmüştür.

5. Mahkeme 23/12/2014 tarihinde davanın kısmen kabultine, kısmen reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde Mahkeme; tespit davasında olayın kesin olarak is kazasıolduğunu gösteren bilirkişi heyet raporu ile başvurucunun iş kazası neticesinde %65 oramında maluliyete uğradığım belirten hesap raporunu dikkate alarak 51.946 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminat verilmesine karar vermiştir.


6. Temyiz talebi Üzerine Yargitay 21. Hukuk Dairesinin 16/2/2016 tarihli kararıyla hükühm bozulmuştur. Karar gerekçesinde, dava konusu olayda değişen ve gelişen bir durumun söz konusu olmadığı, davalı tarafın zamanaşımı defini ileri sürdüğü dikkate alınarak maddi tazminat talebine ilişkin dava dilekçesinde talep edilen miktarla sınırlı bir karar verilmesi gerekirken ıslah edilen kısmı da kapsayacak şekilde karar verilmesinin bukuka aykını olduğu ifade edilmiştir.

7. Mahkeme 27/12/2016 tarihinde benzer gerekçelerle (bkz.§ 6) bozma kararına uyarak başvurucuya 1.000 TL maddi, 20.000 TL manevi tazminat verilmesine karar vermiştir.
8. Başvurucu, anılan kararı temyiz etmiş ve aynı Dairece 6/11/2018 tarihinde hūkūm onanmıştır.

9. Nihai karar 27/11/2018 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiş, başvurucu 26/12/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

10. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

11.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
II. DEĞERLENDİRME 
AMahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
I2. Başvurucu; bilirkişi raporlarının iki yıl gibi uzm bir strede Mahkemeye sumulabildiğini, bilirkişinin görevini ihmal ettiğini, olayın iş kazası olarak nitelendirildiğini tespit davasıyla öğrendiğini ve Mahkemenin zamanaşımı başlangıç tarihini yanlışhesapladığım iddia etmiştir. Başvurucu, 2010 yılında davayı açarken 18/6/1927 tarihlive 1086 sayılı mtilga Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanumu'nun yürürlükte olduğunu, dava açıldıktan sonra 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununun yürürlüğe girmesiyle belirsiz alacak davası olarak davanın mitelendirilmesi gerektiğini ancak böyle kabul edilmediğini, bunun için zamanaşımı defiyle karşılaştığıı iddia ederek ıslah talebinin reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
I3. Başvuru, mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmiştir.
14. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
15. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mereileri önünde davacı veya davałı olarak iddiada bulumma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36, maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğtntn bir unsurudur (Özbakım Özel Sağlık Htz. Inş. Tur. San. ve Tic. Ltd Şti.B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

16. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.

Dolayısryla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgütrlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alıman adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sðzleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AfHM) Sözleşme'nin6. maddesinin (1)numaralı fikrasının mahkemeye erişim hakkını içerdiğini belirtmektedir (Özbakam Özel Sağlık Htz. Inş. Tur. San.ve Tic. Ltd. Sti., § 34).

17. Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme Önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına geldiğini, kişinin mahkemeye başvurmasıı engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, bir başka anlatımla mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sımırlamaların mahkemeye erişim hakkınıihlal edebileceğini ifade etmiştir (Ozkan $en, B. No: 2012/791, 7/1 1/2013, § 52).
18. Dava açmayı imkânsız kılacak ya da aşırı zorlaştıracak ölçtde kısa olmadıkça dava açma ya da kanun yollarına başvurma için belli strelerin öngörülmesi hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye crişim hakkına aykırılık oluşturmaz (Remzi Durmaz, B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27). Bu nedenle usul kurallarimi uygularken mahkemelerin yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçtde katışekilcilikten ve kanunla Öngörüllmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak aşırıesneklikten kaçınmaları gerekir (Kamil Kog, B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).
19. Somut olayda başvurucu 5/l1/2003 tarihinde yaşadığı iş kazasından sonra 14/9/2010 tarihinde 1.000 TL maddi tazminat talebiyle dava açmış ve 24/11/2014 tarihli dilekçe ile bu talebini ıslah etmiştir. Mahkeme, iş kazasıņın meydana geldiği tarihten itibaren başlayan zamanaşımının islah tarihinde dolduğu gerekçesiyle başvurucunun dava dilekçesindeki talebiyle bağlı kalarak 1.000 TL maddi tazminata hükmetmiştir (bkz. § 7).
20. Anayasa Mahkemesi somut başvuruya benzer nitelikte iddiaları Çetin Akboğa ([GK] B. No: 2019/430, 23/3/2023) kararinda incelemiştir. Anılan karara konu olayda,5/1/2005 tarihinde gerçekleşen iş kazasından sonra 6/8/2007 tarihinde fazlaya ilişkin haklar saklı tutulmak kaydıyla 2.000 TL maddi tazminat talepli dava açılmıştır. Bilirkişi incelemesi sonucu maddi zarar 121.312,31 TL olarak belirlenmiş ve 8/11/2016 tarihli dilekçe ile maddi tazminat talebi bilirkişi raporundaki tutar kadar arttırılmıştır. flk derece mahkemesi davayıkabul etmiş ise de Bölge Adliye Mahkemesi, is kazasının meydana geldiği 5/l/2005tarihinden itibaren başlayan zamanaşımının 1slah dilekçesinin sunulduğu 8/11/2016 tarihinde dolduğu gerekçesiyle bilirkişi raporu doğrultusunda artırılan maddi tazminat kısmı yöntnden davayı reddetmiştir.

21. Amlan başvuruda davanın islah ile artırılan kısmının reddedilmesini mahkemeye erişim hakkı kapsamında inceleyen Anayasa Mahkemesi, davaya konu zararın tespit edilmesinin belli bir uzmanlık gerektirdiğine, bu nedenle zararın boyutunun belirlenebilmesi için derece mahkemelerince bilirkişi raporu alnmasına karar verildiğine dikkat çekmiş; zararının tümünün yargılamanın başlangıcmda bilinmesinin beklenemeyeceği,bu sebeple tüm zararı için tazminat talep edilemediği kanaatine ulaşmıştır (Çetin Akboğa, §68).


22. Anayasa Mahkemesi zamanaşımı süresinin başlangıcı yönünden dava açıldığıtarihte başvurucunun zararın miktarını bilebilmesinin mümkün olmadığı hususu dikkate alınmadan karar verilmesinin bilirkişi raporuyla belirlenen tazminat tutarının tamamınıbaşvurucunun talep edebilme imkânını ortadan kaldırdığı kanaatine varmıştır. Sonuç olarak başvurucunun bilirkişi raporundan sonra artırdığı alacak talebinin zamanaşımu gerekçesiyle reddedilmesine ilişkin yorumum başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklediği,başvurucunun katlanmak zorunda kaldığı külfet hedeflenen meşru amaçla karşılaştırıldığında külfetin orantısız olduğu, dolayısıyla müdahalenin ölçülü olmadığı sonucuna ulaşmıştı(Çetin Akboğa, §§ 73, 74).

23. Anılan kararda ayrıca Tlirk hukukunda belirsiz alacak davasına ilişkin düzenlemenin kabultınden önceki döneme ilişkin olarak açılan kısmi davalarda başvurucuların zararın miktarımı dava tarihi itibarıyla öğrenebilmelerinin kendilerinden beklenemeyeceğine dair AtHM'in ihlal kararlarına da dikkat çekilmiştir (Çetin Akboğa § 69).
24. Somut olay yukariıda yer verilen ilkeler bakımından değerlendirildiğinde başvurucumun iş kazası nedeniyle maluliyet durumumun dava açıldığı tarihte belirli olmadığı,yargılama sirasında olaya ilişkin alınan bilirkişi raporları neticesinde zararın bttün boyutlarryla öğrenilebildiği anlaşılmıştır. Nitekim başvurucu da zararı öğrenmesinden sonra islah talebinde bulunmuştur.

25.Yukarıda yer verilen tespitler ışığında başvuruya konu olay değerlendirildiğinde islaha konu dava değerinin artırılan kısmı yönünden davamın zamanaşımından reddedilmesine ilişkin uygulamanın başvurucuya şahsi olarak aşın bir külfet yüklediği,başvurucunun katlanmak zorunda kaldığı külfet hedeflenen meşru amaçla karşılaştırıldığında külfetin orantısız olduğu, dolayıstyla müdahalenin Blçülū olmadığı sonucuna ulaşılmuştır.
26. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkıın ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Stürede Yargılanma Hakkmın İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
27.Başvurucu, yargılamanın uzun sürmesinden şikâyet etmektedir.
28. Anayasa Mahkemesi, olay ve olguları somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysł Ado ([GK] B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemistir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa Insan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanum'un 40, maddesi ile yapılan değişikliğe göre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan,yargılamalarin makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurumun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır.Somut başvuruda da anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır.

29. Açtklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarıın tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuma karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
30. Başvurucu; ihlalin tespiti ve 50.946 TLmaddi, 30.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.

31. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken is, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GKJ, B. No:2014/8875, 7/6/2018, §854-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/1 1/2019, §§ 5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B, No; 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

32. Yeniden yargılama yapılmasma karar verilmesi mahkemeye erişim hakkının ihlalinin somuçları bakımından yeterli bir giderim sağladığından başvurucunun tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. I. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlartnın ortadan kaldırılmaşıiçinyenidenyargılama yapılmaküzere Bakırköy2. lşMahkemesine (E.2016/254, K.2016/429) GÖNDERILMESINE,
D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
E. 294,70 TL harç ve 9.900 TL vekâlet fcretinden oluşan toplam 10.194,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örmeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 11/7/2023tarihinde OYBİRLIĞIYLE karar verildi.