Anayasa Mahkemesinin 26/10/2022 Tarihli ve E: 2022/89, K: 2022/129 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-12-29

29 Aralik 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayi : 32058
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2022/89Karar Sayısı : 2022/129Karar Tarihi : 26/10/2022
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara Bölge Idare Mahkemesi 1. Vergi Dava Dairesi 

İTİRAZIN KONUSU: 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayıhı Idari Yargılama UsulūKanunu'nun 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayıl Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilen 45.maddesinin (5)numaralı fikrasımn birinci cümiesinin “..ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yaplan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahui reddedilmis veya yasaklanmış hâkim tarafindan bakalmış olmasıhâllerinde, .." böltmtinün Anayasa'nın 2., 36., 37., 90. ve 141. maddelerine aykırilığı ileri strülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Davacı tarafından cezalı tarhiyatın kaldırılması talebiyle açılan davada ilk derece mahkemesince eksik inceleme ile hüküm kurulması üzerine itiraz konusu kurahn Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALI İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralların da yer aldığı 45. maddesi şöyledir:
“Istinaf:
Madde 45  (Değişik: 18/6/2014-6545/19 md.)
1. Idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı, başka kamunlarda farklı btr kanun yolu öngörülmüş olsa dahi, mahkemenin bulunduğu yargı çevresindeki bölge idare mahkemesine, kararın tebliğinden iribaren otuz gün içinde istinaf yoluna başvurulabilir.Ancak, konusu beş bin Turk lirasıı geçmeyen vergi davalari, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açulan iptal davaları hakkanda idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup, bunlara karşı istinaf yoluna başvurulamaz.

2. Istinaf, temyizin şekil ve usullerine tabldir. Istingf başvurusuna konu olacak kurarlara karşı yapılan kamun yolu başvurularında dilekçelerdeki hitap ve istekle bağlıkalmmaksızın dosyalar bölge idare mahkemesine gönderilir.

3. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme somunda ilk derece mahkemesi kararımıhukuka uygun bulursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıklarin düzeltilmesi mümkün ise gerekli dīzeltmeyl yaparak aynı kararı verir.
4. Bölge idare mahkemest, ilk derece mahkemesi kararım hukuka uygun bulmadığıtakdirde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar vertr. Bu hälde bölge idare mahkemesi işin esası hakkanda yeniden bir karar vertr.Inceleme strasında ihtiyaç duyulmast hálinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir, Istinabe olunan mahkeme gerekdi tşlemleri öncelikde ve tvedilikle yerine getirir.


5. Bölge idare mahkemest, ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu hakı bulduğu, davaya görevskz veya yetkisiz mahkeme yaħut reddedilmişveya yasaklanmış hâkim tarafından bakumuş olması hâllerinde, istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırlmasıa karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir, Bölge idare mahkemesinin bu fikra uyarınca verilen kararlarıkesindir.

6. Bölge idare mahkemelerinin 46 ncı maddeye göre temyize açık olmayan kararlarıkesindtr. (Ek cümle: 20/7/2017-7035/6 md.) Bu kararlar, dosyayla birlikte kararı veren ilk derece mahkemesine gönderiltr ve bu mahkemelerce yedi gün içinde tebliğe çikarılır 
7. Istinaf başvurusuna konu edilen kararı veren ya da karara katılan häkim, aynıdavanın istinaf yoluyla bölge idare mahkemesince incelenmesinde bulunamaz.
8. Ivedi yargılama usulūne tabi olan davalarda istinaf yoluna başvurulamaz."
I1. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzūğū hükūmleri uyarınca Zūhtū ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Muammer TOPAL, M.Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Başri BAĞCI, Irfan FİDAN ve Kenan YAŞAR'ın katilımlarıyla 20/7/2022 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadiğından işin esasının incelenmesine OYBfRLIGtYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN ÍNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Murat ÖZDEN tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kurallarıve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Smırlama Sorunu 
3. Anayasa'nın [52. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkararnamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi hâlinde veya taraflardan birinin ileri sürdüğü aykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hūkümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açilmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümūinde veya davayı sonuçlandırmaya olumlu ya da olumsuz yönde etki edecek nitelikteki kurallardır.

4. Itiraz yoluna başvuran Dava Dairesinin işin esasına ilişkin olarak vereceği karar,parasal tutarı itibarıyla 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca temyiz incelemesine tabi kararlardandır. Bu yönüyle esasa ilişkin incelemenin temyize tabi kararlar yönünden yapılması gerekir.


B. Anlam ve Kapsam 
5.Idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşı başvurulabilecek kanun yollarından biri olan istinaf kanun yolu 2577 sayıh Kanun'un 45. maddesinde düzenlenmiştir.
6. Bu kanuni düzenlemeye göre idare ve vergi mahkemelerinin kararlarına karşıbaşka kanunlarda farklı bir kanun yolu öngörülmüş olsa dahi mahkemenin bułunduğu yargt çevresindeki bölge idare mahkemesine kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde istinaf kanun yoluna başvurulabilir. 2577 sayılı Kanun'un 20/A ve 20/B maddelerine göre ivedi yargılama ile merkezî ve ortak sınavlara ilişkin yargılama usullerinde ilk derece mahkemesi kararlarına karşı istinaf yoluna başvurulması mūmkūın olmayıp bu kararlara karşı temyiz kanun yoluna başvurulabilir. Bununla birlikte konusu beş bin (2022 yılı için dokuz bin) Ttrk lirasını geçmeyen vergi davaları, tam yargı davaları ve idari işlemlere karşı açılan iptai davaları hakkında idare ve vergi mahkemelerince verilen kararlar kesin olup bunlara karşıistinaf yoluna başvurulması mümkün değildir.

7. Bölge idare mahkemesi, yaptığı inceleme sonunda ilk derece mahkemesi kararınıhukuka uygun buiursa istinaf başvurusunun reddine karar verir. Karardaki maddi yanlışlıkların düzeltilmesi mümkün ise gerekli düzeltmeyi yaparak aynı karanı verir.
8. Böige idare mahkemesi, ilk derece mahkemesi kararını hukuka uygun bulmadığıtakdirde istinaf başvurusunun kabulä ile ilk derece mahkemesi kararının kaldırılmasına karar verir. Bu hålde temel ilke bölge idare mahkemesi tarafından işin esası hakkında yemiden bir karar verilmesidir. Inceleme sırasında ihtiyaç duyulması hâlinde kararı veren mahkeme veya başka bir yer idare ya da vergi mahkemesi istinabe olunabilir. Istinabe olunan mahkeme gerekli işlemleri õncelikle ve ivedilikle yerine getirir.

9. Bölge idare mahkemesinin hukuka uygun bulmadığı kararları kaldırarak dosyayıilk derece mahkemesine göndereceği, başka bir deyişle işin esası hakkında yeniden karar vermesinin istisnaları anılan maddenin (5) numaralı fikrasında açıklanmıştır. Bu düzenlemeye göre bölge idare mahkemesi ilk inceleme ūzerine verilen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu hakı bulduğu, davaya gōrevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmļş veya yasaklanmış hákim tarafindan bakılmış olması hâllerinde istinaf başvurusunun kabulü ile ilk derece mahkemesi kararımın kaldırılmasına karar vererek dosyayı ilgili mahkemeye gönderir.Bölge idare mahkemesinin bu fikra uyarınca verdiği kararlar kesindir.
10. Itiraz başvurusuna konu kural, bölge idare mahkemesinin istinaf başvurusunun kabultt üzerine dosyayı yeniden bir karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine göndereceği hâlleri düzenleyen ve anılan fikrada yer alan “ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşıyapılan istinaf başvurusunu haklı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hākım tarafindan bakalmış olması hâllerinde," ibareleridir.
11. Îdari davalarda ilk inceleme aşamasında dikkate alınacak hususlar 2577 sayılıKanun'un 14. maddesinde sayılmıştir. Bu düzenlemeye göre ilk incelemede dava dilekçesi görev ve yetki, idari merci tecavüzü, ehliyet, idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olup olmadığı, süre aşımı, husumet, Kanun'un dilekçelerin şekil şartlarına ilişkin 3. maddesi ile aynı dilekçeyle dava açılabilecek hâlleri ve bağlantılı davalarıdüizenleyen 5, maddeşine uygun olup olmadığı yönlerinden sırasıyla değerlendirilir.

12. 1lk inceleme neticesinde verilecek kararlar 2577 sayih Kanun'un 15. maddesinde açıklanmıştır. Bu düzenlemeye göre adli yargının görevli olduğu konularda açılan davaların reddine, idari yargının görevli olduğu konularda ise görevli veya yetkili olmayan mahkemeye açılan davanın görev veya yetki yönünden reddedilerek dava dosyasının görevli veya yetkili mahkemeye gōnderilmesine, dava ve taraf ehliyetinin bulunmaması, işlemin idari davaya konu olacak kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem olmaması, süre aşımı hâllerinde davanın reddine, davanın hasım gösterilmeden veya yanlış hasım gösterilerek açılması hâlinde dava dilekçesinin tespit edilecek gerçek hasma tebliğine, dilekçenin Kanun'un 3, ve 5. maddelerine uygun şekilde düzenlenmemesi yahut ehliyetli olan şahsın avukat olmayan vekili tarafindan dava açılmış olması durumunda usulüne uygun düzenlenmek veya bizzat ya da bir avukat vasıtastyla dava açılmak tzere dilekçenin reddine, idari merci tecavūzü bulunması durumunda dilekçelerin görevli idare merciine tevdiine karar verilir.

13. Idari yargının görevli olduğu konularda davanın görev ve yetki yönünden reddine ilişkin kararlarla, gerçek hasma tebliğ ve dilekçe ret kararları dışında ilk inceleme üzerine verilen kararlara karşı ilgisine göre istinaf ya da temyiz yoluna başvurulabilir.İstinaf ya da temyiz yoluna başvurulamayan kararlar da nihai kararla birlikte istinaf ya da temyiz başvurusuna konu edilebilir.

14. 2577 sayılı Kanun'un 46, maddesi ise temyiz kanun yoluna başvurulacak hâlleri düzenlemektedir.

15. Bu düzenlemeye göre Danıştay Dava Dairelerinin nihai kararları ile bölge idare mahkemelerinin maddede sayılan davalar hakkında verdiği kararlar -başka kanunlarda aksine hüküm bulunsa dahi- kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde Danıştayda temyiz edilebilir.

C. Îtirazın Gerekçesi 
16. Başvuru kararında özetle; uyuşmazlığın bir kısmı hakkında inceleme yapılmadan hüküm kurulması, dava hakkıda eksik hūküm kurulması, dava dosyasının tekemmūl ettirilmeden uyuşmazlık hakkıda karar verilmesi, davanın konusunun hatalı nitelendirilmesi suretiyle yargılama yapılması, duruşma yapılmadan karar verilmesi, dava dilekçesinin reddini veya merciine tevdiini gerektiren sebeplerin bulunmasına rağmen esas hakkında karar verilmiş olması, dava hakkında karar verilmesine yer olmadığına veya davanın incelenmeksizin reddine dair kararların hukuka aykını bulunması, eksik veya yanlış hasımla davanın görülmesi, gerekçe ile hüküm fkrası arasında uyumsuzluk bulunması, görüşme tutanağı ile kararın çelişkili olması ve benzeri usule ilişkin durumlarda ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden karar verilmek üzere dava dosyasının bu mahkemeye gönderilmesi gerektiği, bu eksikliklerin istinaf merciince giderilerek işin esası hakkında bir karar verilmesinin hukuki güvenlik ve belirlilik ilkesine, adil yargılanma hakkına, gerekçeli karar hakkına, kanuni hâkim ve iki dereceli yargılama ilkelerine aykırılık teşkil ettiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 36., 37. ve 141. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştär.


Ç. Anayasa'ya Aykīrılk Sorunu 
17, 6216 sayılı Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 142. maddesi yõnünden de incelenmiştir.

18. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında “Herkes, meşrú vasuta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri ōnünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." denilerek yargı organlarına davacı ve davalıolarak başvurabilme hakkı ve bunun doğal sonucu olarak da iddia, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına alınmıştır. Bu düzenleme ile güvence altına alınan hak arama Özgürlüğü, kendisi bir temel hak niteliği taşımasının ðtesinde diğer temel hak ve Özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmayı ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden birisidir (AYM, E.2017/120, K,2018/33, 28/03/2018, § 17).
19. Anayasa'nın 141. maddesinin son fikrasında“Davaların en az giderle ve mümkin olan süralle somuçlandırılmasi, yargının görevidir." denilmiş ve “usul ekonomisi" olarak da adlandırlan bu ilkeyle yargılama maliyetinin en düştk şekilde olmasının ve bu sürecin mümkün olan en hızlı yöntemlerle gerçekleştirilmesinin yargının görevlerinden olduğu ifade edilmiştir (AYM, E.2017/120, K.2018/33, 28/03/2018, § 18).
20. Anayasa'nın 142. maddesinde“Mahkemelerin kuruluşu, görev ve yetkileri,tşleytşi ve yargılama usulleri kanunla dūzenlenir." hükmüne yer verilmiştir, Hukuk devletinde kanun koyucu, Anayasa'nın temel ilkelerine ve Anayasa'da ðngörülen kurallara bağlı kalmak koşuluyla yargılama usullerinin belirlenmesi konusunda takdir yetkisine sahiptir (AYM,E.2017/120, K.2018/33, 28/03/2018, § 19).

21. Anayasa'nın 154. maddesinin birinci fikrasının ilk cümlesinde “Yargıtay, adliye mahkemelerince verilen ve kanunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merclidir." kuralına yer verilmiştir. Aynı şekilde Anayasa'nın 155.maddesinin birinci fikrasının ilk ctmlesinde de “Danıştay, idare mahkemelerince verilen ve kamunun başka bir idari yargı merciine bırakmadığı karar ve hülkümlerin son inceleme merciidir. " denilmektedir.

22. Anayasa Mahkemesinin kararlarnda, Anayasa'mn mahkemelerce verilen hükmün bir başka yargı mercii tarafindan denetlenmesini talep etme hakkanı Anayasa'nın 36.maddesinde düzenlenen hak arama hürriyeti kapsamında güvenceye kavuşturduğu kabul edilmiștir (AYM, E.2018/71, K.2018/118, 27/12/2018, §§8-10; E.2020/21, K.2020/53,1/10/2020, § 19).

23. Anayasa Mahkemesinin bu konudaki kararlarında, hak arama hürriyetinin kapsamımın belirlenmesinde adalet ve hukuk devleti gibi temel anayasal ilkelerin de gözöntnde bulundurulması gerektiği, bu doğrultuda hak arama hūrriyetinin amacının hak ihlalinin önlenerek kişiye hakkının teslim edilmesinin ve adaletin tesisinin olduğu,Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının kanunun açıkça hatalı veya keyfi uygulanmasına ilişkin istisnalar dışında yargılama sonucunda verilen hūkmün adil olup olmadığı veya hukuki açıdan isabetli- olup olmadığı hususlarını içermediği, bu itibarla adil yargılanma hakkının davanın taraflarına sağladığı tūm usul gūvencelerine uyulmuş olsa bile yargılama sonucunda verilen hükmün hatalı olmasının mümkün olduğu, diğer bir ifadeyle adil 

yargılanma hakkının güvencelerine riayet edilmiş olsa da hâkim tarafindan gerek maddi vakiaların değerlendirilmesinde gerekse hukuk kurallarının uygulanmasında yanılgıya düşülmesi ve buna bağlı olarak hukuka aykını hüküm verilmesinin söz konusu olabildiği,böyle kararlara ilgililerin veya toplumum katlanmasınt istemenin adalete olan güveni sarsacağıve hukuk devletini zedeleyeceği, bu nedenle hak arama hürriyetinden yararlanılabilmesi bakımından adil ve isabetli olmadığı düşünülen bir hükmün başka bir yargı mercii tarafindan denetlenmesinin bir gereklilik olduğu, Anayasa açısından bu gerekliliğin hak arama hürriyetinin kapsamı ve mahiyetinden kaynaklandığı belirtilmiştir (AYM, E.2018/71,K,2018/118, 27/12/2018, § 8; E.2020/21, K.2020/53, 1/10/2020, § 13).
24. Hak arama özgtrlüğü açısından devletin gerçekleştirmesi gereken pozitif yükümlülākler bulunmaktadır. Bu kapsamda devletin bir yargı teşkilatı kurması gerektiği gibi mahkemelerin bağımsızlığını ve tarafsızlığını, silahların eşitliği, çelişmeli yargılama, aleni yargılama gibi maddi gerçeğe ulaşmak için gerekli usule ilişkin güvenceleri, davaların maku!bir sürede ve usul ekonomisini gözeterek sonuçlandırılmasını da sağlaması gerekir.
25. Bu itibaria hak arama õzgürlüğū kapsamında hūkmün denetlenmesini talep etme hakkının -tabiatı itibarıyla- devletin kanuni düzenleme yapmasını gerektirdiği açıktır.Kişilerin ne şekilde bu haktan yararlanacakları ve bu hakkın temini bakımından nasıl bir sistemin kurulaçağı hususunda kanun koyucunun geniş takdir yetkisi bulunmaktadır (AYM,E.2020/21, K.2020/53, 1/10/2020, § 20).

26, Itiraz konusu kuralda, bölge idare mahkemesinin istinaf başvurusunun kabulüÜzerine dosyayı yeniden bir karar verilmek üzere ilk derece mahkemesine göndereceği hâller davaya görevsiz veya yetkisiz mahkemece yahut reddedilmiş veya yasaklanmış hâkim tarafindan bakıimış olması durumlarıyla sınırlandırılmıştır. Böylece belirtilen hâllerin dışındaki usul hatalarının bulunması durumunda bölge idare mahkemesi dosyayı ilk derece mahkemesine gönderemeyecek ve işin esasını da kendisi karara bağlayacaktır.
27. Hükmūn denetlenmesini talep etme hakkı, kişinin aleyhine verilen bir hükmün başka bir yargı mercii tarafindan gözden geçirilmesini ve denetlenmesini isteyebilmesini teminat altina almakla (AYM, E.2018/71, K,2018/118, 27/12/2018, § 12) birlikte belli bir yargılama sistemi öngörmemektedir. Öte yandan hükmün denetlenmesini talep etme hakkı,işin esasının ilk derece mahkemesince karara bağlanmadığı veya işin esasının maddi olguların eksik araştırıimasına dayalı olarak hatalı bir şekilde karara bağlandığı hâllerde istinaf mahkemesince dosyanın ilk derece mahkemesine gönderilmesini garanti etmemektedir. flk derece mahkemesince işin esasıyla ilgili olarak hüküm kurulmadığı veya işin esasıyla ilgili olarak kurulan būkmün eksik incelemeye dayalı olduğu durumlarda işin esasının istinaf mahkemesince mi karara bağlanacağı veya dosyanın ilk derece mahkemesine geri mi gönderileceği hususunun belirlenmesi bir hukuk politikası sorumu olarak kanun koyucunun takdirindedir. Bununla birlikte kanun koyucunun bu konudaki tercihinin diğer anayasal güvencelere aykırı olmaması gerekir.

28. Bu bağlamda işin esasının ilk defa bölge idare mahkemesince karara bağlandığıve sõz konusu hükmtın kesin nitelikte olduğu durumlarda bunun hükmūn denetlenmesini talep etme hakkına müdahale oluşturması mümkündūr, Ancak böige idare mahkemesi kararlarından 2577 sayılı Kanun'un 46. maddesi uyarınca temyize tabi olanlar yönünden bunłarın Danıştay tarafindan gözden geçirilmesi ve denetlenmesi imkânı bulunduğundan hükmün 

denetlenmesini talep etme hakkına yönelik herhangi bir müdahalenin varlığı söz konusu değildir.

29. Başvuru kararında bölge idare mahkemesinin işin esasını ilk elden kendisinin karara bağlamasının gerekçeli karar hakkını ihlal edeceği belirtilmiştir.
30. Anayasa'nın 36. maddesinin birinçi fikrasında herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 141. maddesinin üçünçü fikrasında "Bütün mahkemelerin her türlükararları gerekçeli olarak yazılır." denilerek kararlarını gerekçeli olarak yazma yükümlāluğu mahkemelere yüklenmiştir. Anayasa'nın 36. maddesi, 141. maddesinin üçüncü fikrası ışığında yorumlandığında adil yargılanma hakkının gerekçeli karar hakkını da gütvence altına aldığıanlaşılmaktadır. Ote yandan adil yargılanma hakkı doğası gereği gerekçeli karar hakkını da içermektedir. Bu sebeple gerekçeli karar hakkının Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının teınel güvencelerinden biri olduğu sonucuna ulaşılmaktadır (Hilmi Kocabey ve diğerleri, B. No: 2018/27686, 17/11/2021, § 77).

31. Gerekçeli karar hakkı, kişilerin adil bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Tarafların muhakeme sırasında ileri sürdükleri iddialarının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmediğini bilmeleri ve ayrica demokratik bir toplumda, kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun Öğrenmesinin sağlanması için de gereklidir (Sencer Başat ve diğerleri [GK], B. No: 2013/7800, 18/6/2014.§§ 31, 34).

32. Gerekçeli karar hakkımın ihlal edilip edilmediği yargılamanın bütününe bakılarak tespit edilir, Yargılama aşamalarından birinde gerçekleşen gerekçe eksikliğinin sonraki aşamalarda telafi edilmesi hâlinde gerekçeli karar bakkının ihlal edildiğinden söz edilemeyecektir. Bölge idare mahkemesinin işin esasını karara bağlarken gerekçesini ortaya koyacağı tabidir. Bölge idare mahkemesi kararının gerekçeli olacağı gözetildiğinde işin esasının ilk kez bölge idare mahkemesince karara bağlanmasının gerekçeli karar hakkını ihlal eden bir yönü bulunmamaktadır.

33. İtiraz başvurusunda kuralın kanuni hâkim güvencesine aykırı olduğu ileri sürülmüştär.

34. Anayasa'nın “Kanuni hâkim güvencesť" kenar başlıkhı 37, maddesi şöyledir 
“Hiç kimse kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarılamaz./Bir kimseyi kanunen tabi olduğu mahkemeden başka bir merci önüne çıkarma sonucunu doğuran yargı yetkisine sahip olağanüstü mercller kurulamaz."
35, Kanuni hâkim güvencesi, mahkemelerin kuruluş ve yetkileri ile izleyecekleri yargılama usulünün yasal düzenleme ile ve dava konusu olay ortaya çıkmadan önce belirlenmesini gerektirir. Bu düzenleme; Anayasa Mahkemesi kararlarında, kişinin hangi mahkemede yargılanacağını Bnceden ve kesin olarak bilmesini gerektiren doğal hâkim ilkesini koruyan bir hüküm olarak ele alınmaktadır (AYM, E.2002/170, K.2004/54, 5/5/2004;E.2005/8, K.2008/166, 20/I 1/2008; Tahir Gōkatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, § 79).

36. Kanuni hâkim güvencesi, sadece mahkemelerin yargı yetkisi içinde yer alan konuların belirlenmesini değil her bir mahkemenin kuruluşu ve yer bakımından yargıyetkisinin belirlenmesi de dâhil olmak üzere mahkemelerin organizasyonlarına ilişkin tüm düzenlemeleri ifade etmekte, mahkemelerin görev ve yetki alanlarının açık ve anlaşılır biçimde tespit edilmesi gereğini ortaya koymaktadır (Tahir Gōkatalay, § 80).
37. Itiraz konusu kural da istinaf incelemesi neticesinde ilk derece mahkemesi kararının kaldırılarak yeniden karar verilmek üzere dosyanın bu mahkemeye gönderileceği hâlleri düzenlemiştir. Söz konusu hâller dışımda kalan konularda istinafin gerekli incelemeyi yaparak nibai karar vereceği açık olarak düzenlenmiştir. Bu durumda itiraz konusu kuralın kanuni hâkim güvencesine aykırı bir yönü bulunmamaktadır.

38. Sonuç olarak kanun koyucunun sahip olduğu takdir yetkisi de gözetildiğinde,usul ekonomisi ve yargılamaların uzamasının önlenmesi amaçları dikkate alınarak bölge idare mahkemesinin ilk derece mahkemesi kararını kaldırdığı durumlarda dosyayı ilk derece mahkemesine göndermek yerine işin esasını kendisinin karara bağlaması yönünde düzenleme yapımasında anayasal güvencelere aykırılık oluşturan bir yön tespit edilememiştir.
39. Açıklanan nedenlerle kural temyize tabi kararlar yönünden Anayasa'nın 36., 37.,141, ve 142. maddelerine aykırı değildir. Itirazın reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmtş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 36., 37., 141., ve 142. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış oiması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yõnünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kuralın Anayasa'mn 90. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HÜKÜM 
6/1/1982 tarihli ve 2577 sayıl ldari Yargılama Usulü Kanunu'nun 18/6/2014 tarihli ve 6545 sayılı Kanun'un 19. maddesiyle değiştirilen 45. maddesinin (5) numaralı fikrasının birinci cümlesinin “.…ilk inceleme üzerine vertlen kararlara karşı yapılan istinaf başvurusunu hakı bulduğu, davaya görevsiz veya yetkisiz mahkeme yahut reddedilmiş veya yasaklanmışhâkim tarafindan bakalmış olması hållerinde,.…." bölümünün;
A. Esasına ilişkin incelemenin temylze tabi kararlar yõntnden yapılmasına,
B. Temyize tabi kararlar yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDINE,
26/10/2022 tarihinde OYBİRLIGIYLE karar verildi.
Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 

Üye Uye Üye Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ 
Üye Uye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Uye Üye Uye Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 
Uye Öye Uye Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE