Anayasa Mahkemesinin 30/5/2024 Tarihli ve E: 2023/109, K: 2024/113 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-28

28 Kasim 2024 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32736
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısi : 2023/109Karar Sayısı : 2024/113Karar Tarihi : 30/5/2024
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 18. Aile Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 22/I1/2001 tarihli ve 4721 saylı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin ücüncü fikrasının birinci cümlesinde ver alan "bir vu..." ibaresinin Anayasa'nın 5., 10., 14., 17. ve 41. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Anlaşmal boşanma talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kantn'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı 166. maddesi şöyledir.
“VI. Evlilik birliğinin sarsılması
Madde 166- Evlilik btrliği, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsilmiş olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
Yukarıdaki fikrada belirtilen hâllerde, davacının kusuru daha ağır ise, davalının açılan davaya itiraz hakka vardır. Bununla beraber bu itiroz, hakkın kōtüye kullamlması nteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davalı ve çocuklar bakmundan korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verllebilir.

Evlilik en az blr yı sürmūş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğertnin davasını kabul etmest hálinde, evlilik btrliği temelinden sarstimıs sayılir. Bu hálde boşanma kararı verilebilmesi için, hákimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıdandığma kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda targflarca kabul edilecek dīzenlemeyi uygun bulması şaruir. Hâkim,tarafların ve çocuklarm menfaatlerini göz önūnde tutarak bu anlaşmada gerekli gördüğüdeğişiklikdert yapabilir. Bu değişiklikderin taraflarca da kabulū hålınde boşanmaya hükmolumur. Bu hålde tarafların ikrarlarının hákimi bağlamayacağı hūkmü uygulanmaz.
Boşanma sebeplerinden herhangi biriyle açilmış bulunan davanın reddine karar verilmesi ve bu kararın kesinleştiği tarihten başlayarak üç yu geçmesi hålinde, her ne sebeple olursa olsun ortak hayat yeniden kurulamamışsa evlilik birllği temelden sarsılmışsayılır ve eşlerden birinin tstemi üzertne boşammaya karor verilir."
H. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERINOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCL, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve Muhierem INCE'nin 

katılımlarıyla 13/7/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasımın incelenmesine OYBīRLIĞtYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN ÎNCELENMESİ
2. Başvuru karanı ve ekleri, Raportör İsmail Emrah PERDECIOĞLU tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan ve ilgili görūlen Anayasa kurallan ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülūp dūşünüldū:
A. Anlam ve Kapsam 
3. 4721 sayılı Kanun'un 161 ila 184. maddelerinde boşanma ile ilgili hükümlere yer verilmiştir. Anılan Kanun'un 166. maddesinde evlilik birliğinin sarsılması nedenine dayalıolarak boşanmanın usul ve esasları düzenlenmiştir. Söz konusu maddenin birinci fikrasında evlilik birliğinin, ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenmeyecek derecede temelinden sarsılmış olması hâlinde eşlerden her birinin boşanma davası açabileceği hüküm altına alınmıştır.

4, Maddenin üçütneü fikrasında eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilerek boşanma kararı verilehilmesine imkân tanınmıştır. Anian fikranın birinci cümlesine göre bu kararın verilehilmesi için evliliğin en az bir yıt sürmüş olması gerekmektedir.
5. Fıkranın ikinci eümlesinde ise bu hâlde boşanma kararı verilebilmesi için hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanm malî sonuçlan ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması gerektiği, üçüncü cümlesinde hâkimin, tarafların ve çocukların menfaatlerini gözönünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördūīğü değişiklikieri yapabileceği, dördüncücümlesinde bu değişikliklerin taraflarca da kabulū hâlinde boşanmaya htkmolunacağı, beşinci cümlesinde ise bu hâlde tarafların ikrarlarının hâkimi bağlamayacağı hükmüntın uygulanmayacağı belirtilmiştir.

6. Fıkranın birinci cümlesinde yer alan “.…bir yıl.…" ibaresi itiraz konusu kuralıoluşturmaktadır.

B. İtirazm Gerekçesi 
7. Başvuru kararında õzetle; itiraz konusu kuralın kişilerin iradesini yok saydığıtemel hak ve özgürlüklerin kullanılmasını ve eşitlik ilkesinin hayata geçirilmesini aşırıderecede zorlaştırdıği, taraflarca fiilen bitirilen bir evliliğin hukuken belirli bir süre daha geçerli kılındığı, bu durumun bir yılık sürenin dolmadığı hâllerde tarafları, boşanma davasıaçılabilmeleri için farklı usullere yönelmeye ve uzun stren yargılama süreçlerine katlanmaya zorladığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 5., 10., 14., 17. ve 41. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştlhī.


C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunn 
8. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yöntinden incelenmiştir.

9. 13. Anayasa'nın “Özel hayatın glzliliği" başlıklı 20. maddesinin birinci fikraşında "Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkana sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatunun gizliliğine dokumulamaz." denilmiştir.

10. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru alanında verdiği kararlarda sıkça vurgulandığı üzere özel hayat kavramı eksiksiz bir tanımı bulunmayan geniş bir kavramdır.Bu kapsamda korunan hukuki değer esasen kişisel bağımsızitktır. Özel hayata saygı hakkınıkapsamının belirlenmesinde bireyin kişiliğini geliştirmesi ve gerçekleştirmesi kavtamı temel alınmaktadtr. Anılan hak; herkesin istenmeyen bütün müdahalelerden uzak, kendine özel bir ortamda yaşama hakkına sahip olduğuna işaret etmekle birlikte kişiliğin serbestçe geliştirilmesiyle uyumlu birçok hukuki menfaati de içermektedir (Serap Tortuk, B. No:2013/9660, 21/1/2015, §§ 31-36; Btlenı Pola1, B. No: 2013/7666,10/12/2015, §§ 61-63;Tevfik Türkmen [GK], B. No: 2013/9704, 3/3/2016, §§ 50-52; Ata Türkeri, B. No: 2013/6057,16/12/2015, §§ 30-32).

11. Kural, eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı kabul edilerek boşanma kararı verilebilmesini evliliğin en az bir yıl sürmüş olması şartına bağlamaktadır. Bu yönüyle kural evliliğin sona erdirilmesine ilişkin bir düzenleme içermektedir.

12. Evlilik birliğinin kurulmaşının yanı sıra sona erdirilmesi de õzel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkıyla doğrudan ilgilidir (AYM, E.2023/116,K.2024/56, 22/2/2024, § 17). Bu itibarla eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin geçerli olabilmesini evliliğin ūzerinden bir yıl geçmiş olması şartına bağlayan kural,Özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik bir smırlama getirmektedir.

13. Anayasa'nın 13. maddesinde "Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratlk toplum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkeslne aykarı olamaz."denilmektedir, Buna göre özel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sinirlama getiren düzenlemelerin kanunla yapilmast, Anayasa'da Öngörülen sinırlama sebebine uygun ve õlçülo olması gerekir.

14. Bu kapsamda özel hayata ve aile hayatına saygı gösteriłmesini isteme hakkısınırlamaya yönelik bir kanuni düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfiliğe izin vermeyecek şekilde belirli ve öngörülebilir nitelikte olması gerekir.
15. Esasen temel hakları stnırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan ħukuk devleti ilkesinin de bir gereğidir. Hukuk devletinde,kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve 

kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarıną karşı koruyucu õnlem içermesi gerekir. Kanunda bulumması gereken bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur.Zira bu ilke hukuk normlarının õngõrülebilir olmasıni, bireylerin tüm eylem ve işlemierinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçımasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41, K.2017/98, 4/5/2017,§§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddesinde sınırlama δlçtitā olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye bağlanan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.

16. Kuralda eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasım kabul etmesi hâlinde evlilik birliği temelinden sarstlmış sayılarak boşanma karanı verilebilmesi için şart olarak öngörülen sthrenin herhangi bir tereddüde yer vermeyecek şekilde açık ve net olarak belirlendiği görülmektedir, Dolayısıyla kuralın kanunilik şartımı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.

17. Anayasa'nın 20. maddesinin ikinci fikrasında Özel hayata ve aile hayatına saygıgösterilınesini isteme hakkına çeşitli sebeplerle sınırlamalar getirilebileceği belirtilerek bu hakkın mutlak olmadığı kabul edilmiştir. Söz konusu maddede bu sınırlama sebepleri arasında milli güvenliğin ve kamu düzeninin korunması ile suç işlenmesinin önleamesi sebepleri de sayılmıştır. Ancak anılan fikrada söz konusu sunırlama sebepleri arama ve el koyma tedbirlerine yönelik düzenlendiğinden bu sebepler 20. madde bağlamında kural yönünden meşru bir sınırlama nedeni olarak kabul edilemez. Bu itibarla amlan bakkın Anayasa'da güvence altına alınan diğer temel hak ve Özgürlüklerin korunması veya Anayasa'nın diğer maddelerinde devlete yüklenen ödevler nedeniyle sınırlanması inümkündür (AYM,E.2020/82, K.2021/20, 18/3/2021, § 15).

18. Anayasa'nın 41. maddesinin birinci fikrasında “Aile, Türk toplumumun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır.", ikinci fikrasında ise “Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korwması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasınısağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilátı kurar." denilmiştir.

19. Söz konusu maddeye ilişkin Danışma Meclisinin kabul ettiği metnin gerekçesinde özetle; ailenin sosyal yapısının yanı sıra millet hayatinda oynadığı rolūn onun korunmasına yönelik bir hükmūn Anayasa'da yer almasını zorunlu kıldığı, ailenin korunmasıfikrinin her seyden önce 4721 sayılı Kanun anlamında evliliklerin kurulmasımıyaygınlaştırmak ve kolaylaştırmak olduğu, nitekim medenî olmadan bir aileden bahsedilemeyeceği ve ailenin ahlaki bir çevre olduğu ifade edilmiştir.
20. Kuralla eşlerin anlaşmak suretiyle evlilik birliğini sona erdirebilmelerinin evliliğin en az bir yıl sürmesi şartına bağlanmasının Türk toplumunun temeli olarak kabul edilen aile kurumunun ayakta tutulması amacına yðnelik olduğu anlaşılmaktadır. Başka bir deyişle tarafların anlaşma iradelerine dayamlarak boşanma kararı verilebilmesi için evliliğin üzerinden bir yıllık sürenin geçmesinin Öngörülmesi suretiyle kişilerin evliliğin kurulmasından kısa bir süre sonra ani kararlarla evlilik birlikteliğini sonlandırmalarının önüne geçilerek ailenin korunması amaçlanmaktadır. Bu itibarla kural anayasal anlamda meşru bir amaca dayanmaktadır.


21. Bununla birlikte Anayasa'nın 13. maddesi uyannca õzel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik sınırlama getiren kuralın ölçülū olması da gerekir.Anayasa'nın anılan maddesinde güvence altına alınan ðlçulülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen sınırlamanın amaca ulaşmaya elverişli olmasıni, gereklilik amaç bakımından sınırlamanın zorunlu olmaşını, diğer bir ifadeyle aynı amaca daha hafif bir sımrlama ile ulaşımasının mümkün olmamasım, oranttlılık ise hakka getirilen sınırlama ile amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir. Buna göre kuralla õzel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına getirilen sınürlamanın elverişlilik, gereklilik ve orantılılık alt ilkelerine aykırı olmaması gerekir.
22. Kuralda tarafların iradeleri doğrultusunda boşanmaları için öngörülen süre sartının aile kurumunun korunmasına katkı sunacağı açıktır. Dolayısıyla kuralla öngörülen asgari bir yıllık sūre şartının ailenin mümkün olduğu ölçüde ayakta tutulabilmesi meşru amacıın gerçekleşmesi bakımından elverişli olduğu anlaşılmaktadır.
23. Aile kurumunun anayasal önemi dikkate alıdığında boşanmaya ilişkin usul ve esasları düzenleme konusunda kanun koyucunun geniş takdir yetkisi bulunmaktadır (AYM,E.2023/116, K.2024/56, 22/2/2024, § 30). Kanun koyucunun geniş takdir yetkisini baiz bulunduğu alanlarda anayasal ve kanuni hakları kısıtlayan ya da kişilere külfet yükleyen düzenlemeler yaparken tercih ettiği aracın gerekliliği konusunda sorun bulunabilmesi için daha hafif külfet yükleyen araç veya araçların varlığı yeterli olmayıp seçilen aracın kişiye bariz bir biçimde ağır bir kalfet yüklediğinin de anlaşılması gerekmektedir (AYM,E.2023/127, K.2024/105, 9/5/2024, § 27). Bu yönüyle değerlendirildiğinde eşlerin aynıyöndeki iradelerine rağmen evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılmasına ilişkin karinenin geçerli olabilmesinin evliliğin üzerinden bir yıl geçmis olması sartına bağlanmasının kamun koyucunun takdir yetkisi kapsamında başvurabileceği araçlardan olduğu ve gereklilik kriterini karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır.
24. 4721 sayıl Kanum'un 166. maddesinde evlilik birliğinin temelinden sarsılmasıboşanma sebeplerinden biri olarak düzenlenmiştir. Anılan madde uyarınca eşlerin evliliğin sona ermesi yōnünde anlaşmaları tizerine bu sebebe dayanılarak boşanmanın gerçekleşmesi her zaman mümkündür. Bununla birlikte kanun koyucunun mümkün olduğu Blçüde aile kurumunun ayakta kalması amacıyla evliliğin tzerinden belirli bir süre geçmeksizin eşlerin bu yönde karar alarak boşanma davası açmalarını arzulamadığı anlaşılmaktadır. Böyle bir geciktirici etkinin eşlerin kararlarını yeniden değerlendirmelerine imkân sunacağı açıktır.Evliliğin en az bir yıl sürmesi hâlinde eşlerin bu usul ile boşanmaları mümkün olduğu gibi ayrıca anılan Kanun'da düizenlenen diğer boşanma sebeplerine dayalı olarak boşanma davasıaçmalarının Önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır.
25. Bu itibarla kuralla kişilerin õzel hayata ve aile hayatına saygı gösterilmesini istere hakkına getirilen sınırlamanın kişilere orantısız hir külfet getirmediği ve ölçülü olduğu sonucuna ulaşılmiştir,
26. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13. ve 20. maddelerine aykırı değildir Itirazın reddi gerekir.
Engin YILDIRIM ve Yıldız SEFERİNOĞLU bu görüşe katılmamışlardır.

Kuraln Anayasa'nın 5., 17. ve 41, maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmūş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13. ve 20. maddeleri yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olmast nedeniyle Anayasa'nın 5., 17. ve 41.maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
Kuralın Anayasa'nın 10. ve 14. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
IV. HKÜM 
22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Tūrk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncüfikrasının birinci cümlesinde yer alan “..bir yıl.." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Engin YILDIRIM ile Yıldız SEFERİNOĞLU'nun karştoylan ve OYÇOKLUĞUYLA 30/S/2024 tarihinde karar verildi.

Başkanvekili Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇ
Oye Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Üye Oye Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Kenan YAŞAR 
Üye Oye Öye Muhterem INCE Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR 

Esas Sayisı : 2023/109Karar Sayısı : 2024/113
KARŞIOY GEREKÇESİ
1- Çoğunluğun; 472l sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncüfikrasında yer alan ve anlaşmalı boşanma olarak bilinen boşanma türü için evliliğin en az “bir yıl" strmūş olma şartının Anayasa'ya aykırı olmadığına dair vermiş olduğu karara iştirak etmemekteyiz.

Şöyle ki;
2- 4721 sayıl Turk Medeni Kanun'unun 166. maddesinin üçüncü fikrası;
“Evlilik en az bir yu sürmüş ise, eşlerin birlikte başvurması ya da btr eşin diğerinin davasını kabul etmesi hâlinde, evlilik btrliği temelinden sarsılmış sayılır. Bu hálde boşanma kararı verilebilmesi için, hâkimin tarafları bizzat dinleyerek iradelerinin serbestçe açıklandığına kanaat getirmesi ve boşanmanın malî sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek dūzenlemeyt uygun bulması şarttır. Häkim, tarafların ve çocukların menfaotlertni göz önünde tutarak bu anlaşmada gerekli gördūğü değişiklkleri yapabilir. Bu değişikliklerin taraflarca da kabulü hálinde boşanmaya hükmolunur. Bu hâlde tarafların ikrarlarınun hâkimi bağlamayacağı hükmi uygulanmaz..
Şeklindedir.
3- 472l sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fikrasında dūzenlenen ve anlaşmalı boşanma davalarında evliliğin en az bir yıl sürmtiş olması şartınıarayan htkmün, Anayasa'nın çeşitli maddelerine aykırılık teşkil ettiği ve bu sebeple iptal edilmesi gerektiği kanaatini taşımaktayız.

4- Her seyden önçe, Anayasa'nın 20. maddesinde teminat altına alınan özel hayatın gizliliği ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkı, bireylerin evliliklerini yürūtüp yürütmeme noktasında karar verme Özgürlüklerini de kapsamına almaktadır. Evli çiftlerin hür iradeleriyle ve karşılıklı mutabakatla evliliklerini sona erdirme yönündeki taleplerinin, sırf evliliğin bir yıldan az sürmüş olması gerekçe gösterilerek reddedilmesi, bahsi geçen anayasal hakka ölçüstz ve oruntısız bir müdahale niteliği taşımaktadır.

5- Öte yandan, evliliğin bir yıldan kısa strmesine rağmen eşlerin anlaşmalt olarak boşammak istemeleri durumumda, evliliğin korunmasının gerekip gerekmediği, evlilik birliğinin temelden sarsıüp sarsımadığı ve tarafların boşanma iradelerinin sağlıklı bir şekilde oluşup oluşmadığı hususlarının takdiri, tarafları dinledikten sonra hâkime bırakılabilecekken,mevcut düzenleme bu imkânı ortadan kaldırmaktadır. Bir yıllık süre şartının katı bir şekilde uygulanması nedeniyle mahkemeye bir takdir hakkı tanınmamakta, tarafların iradelerinin daha iyi bir şekilde yansımasını sağlayabilecek, daha kısa stłrede sonuçlanabilecek ve daha az maliyetli olabilecek anlaşmalı boşanma hükūmlerinden yararlanma imkânı engellenmektedir.
6- Häkimin, anlaşmalı boşanma davalarındaki fonksiyonunun ve yetkilerinin etkin kullanmasımn sağlanması suretiyle, evliliğin bir yıldan kısa sürdüğü hallerde dahi tarafların vardıkları uzlaşmalarının adalet ve hakkaniyet kıstasları çerçevesinde değeriendirilmesi temin edilip sürenin katı bir şekilde uygulanmasının meydana getireceği olumsuzlukların Öntine 

geçilmesi ve aynı etkin denetim sayesinde bu müessesenin kōtüye kullanımının engellenmesi de mümkündüt.

7- Keza Anayasa'nın 41. maddesinde devlete yüklenen, ailenin huzur ve refahı ile özellikle anne ve çocukların korunması için gerekli tedbirleri alma vazifesi de bir yıllık süre koşulunun sorgulanmasım gerektirmektedir. Zira bu koşulun katı bir biçimde uygulanmast,bilhassa evliliğin ilk zamanlarnda zuhur eden ve bertaraf edilmesi mümkün olmayan sorunlar sebebiyle eşlerin anlaşarak boşanmayı talep etmeleri halinde bu talebin reddi sonucunu doğurabilecek, bu durum ise ailenin ve aile bireylerinin korunması amacıyla çelişebilecektir.
8- Bununla birlikte, bir yülık evlilik süresi şartının katı bir biçimde tatbik edilmesi,pratikte õnemli problemlere sebebiyet verınekte, hukuka aykını tutum ve davranışların ortaya çıkmasına zemin hazırlamaktadır. Hentiz evliliklerinin üzerinden bir yıl geçmemiş olmasına rağmen anlaşmalı bir şekilde evliliklerini sona erdirmek isteyen eşlerin, yürtürlükteki bir yışartı nedeniyle buna imkân bulamamaları dolayısıyla, amaca ulaşmak için bir takım başka çarelere başvurmak durumunda kaldıkları da bilinen bir gerçektir.
9- Taraflar, evlilik birliğinin temelinden sarsıldığı hususunda mahkemede kanaat oluşturabilmek amacıyla gerçeğe aykırı beyanlarda bulunmaktan çekinmemekte, görgüye dayalı bilgisi olmayan tanıkları gerçeğe aykırı beyanda bulunmak hususunda teşvik etmekte,adeta hükmün etrafindan dolanarak kanunun öngördüğü koşulları suni bir şekilde oluşturmaya gayret göstermektedirler. Böylesi bir durum ise, hukuk devleti ilkesiyle asla bağdaşmayan bir hukuk dışılığa kapı aralamakta, ahlaki değerlerin erozyona uğramasına sebebiyet vermektedir.
10 Anayasa'nın 10, maddesinde ifadesini bulan eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı da bir yıllık süre şartının kaldırılmasını gerektirmektedir. $ðyle ki, söz konusu şart evli çiftleri,evlitiklerinin devam sürelerine göre farklı muameleye tabi tutmakta, bir ytldan uzun süren evliliklerde anlaşmalı boşanma imkânı sağlanırken bir yıldan kısa evliliklerde bu imkân ellerinden alınmaktadır. Oysaki evliliğin ne kadar sürdüğüne bakılmaksızın, tarafların uzlaşması halinde boşanma taleplerinin eşit bir şekilde değerlendirilmesi, eşitlik ilkesi ve ayrımeılık yasağının doğal bir sonucudur.

11- Kaldı ki Anayasa'nın 13. maddesi, temel hak ve özgürltıklere ancak kąnunla ve Anayasa'nın ilgili maddelerinde öngörülen nedenlere bağlı olarak sınırlama getirilebileceğini,bu sınırlamalarla temel hak ve hürriyetlerin Özlerine dokunulamayacağını ve ölçtlølük ilkesine uygun olmak zorunda olduğunu hükme bağlamaktadır. Bir yıllık evlilik süresi şartının ihdas ettiği smırlama ise Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen ōzel hayata ve aile hayatına saygı hakkının özüne dokunmakta ve bu hakkı ölçüısüz bir biçimde sınırlandırmaktadır. Dolayısıyla bahse konu sınırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde yer verilen ölçütlere uygun düşmediği kanaatindeyiz.

12- Bunun yanında Anayasamızın I7, maddesi, kişinin maddi ve manevi varhığınıgeliştirme ve koruma hakkını güvenceye bağlamaktadır. Bu hak, bireylerin kendi geleceklerine yõn verme ve kişisel seçimlerini özgürce gerçekleştirebilmelerini de içerir. Bir yıllk stre koşulu ise kişilerin evtiliği devam ettirip ettirmeme noktasındaki iradelerini kısıtlamakta ve onlatı belirli bir süre evli kalmaya mecbur bırakmaktadır. Bu yönüyle de mezkûr anayasal hakka bir müdahale sõz konusudur.


13- Ülkemizin de tarafi bulunduğu Avrupa Insan Haklan Sözleşmesinin 8. maddesi,8zel hayata ve aile hayatına saygı hakkını koruma altına almaktadır. Avrupa Însan HaklarıMahkemesi de Babiarz/Polonya ve lvanov ve Petrova/Bulgaristan davalarında verdiği kararlarda, boşanma davalarında tarafların anlaşmasına rağmen boşanma talebinin hakh gerekçelere dayanmaksızın ve ölçüstüz bir şekilde reddedilmesinin, Sözleşme'nin 8.maddesinin ihlali anlamına geleceğini belirtmiştir. Bu itibarla bir yıllık evlilik süresi şartının tatbiki, uluslararası insan hakları hukuku perspektifinden de sorunlu görünmektedir.
14- Hukuk devleti ilkesinin vazgeçilmez unsurlarından biri, kanunların toplumun değişen ve gelişen ihtiyaçlarına cevap verebilmesi ve çağın gereklerine uygun şekilde yorumlanabilmesidir. Hukukun dinamik bir yapıya sahip olması, toplumsal değişimlere ayak uydurabilmesi ve günün koşullarına adapte olabilmesi son derece önemlidir. Ne var ki,anlaşmalı boşanma için öngörülen bir yıllık evlilik stüresi şartının katı ve şekilci bir biçimde tatbik edilmesi, içinde bulunduğumuz dönemin toplumsal gerçeklikleriyle tam olarak Örtüşmemektedir. Zira günümüz toplumunun ihtiyaçları, beklentileri ve öncelikleri geçmişe nazaran ciddi farklılıklar arz etmektedir. Mevcut düzenlemelerin günün ihtiyaçlarına uygun durumda olması hukuk devleti olmanın olmazsa olmaz şartlarından biridir. Aksi takdirde,kanunların toplumsal hayatın gerisinde kalması ve bir takım adaletsizliklere yol açmasıkaçınılmaz olacaktır.

15- Son olarak karşılaştırmalı hukuk bakuından meseleye yaklaşıldığında, modern hukuk sistemlerinin pek çoğunda anlaşmalı boşanma için bir yıllık evlilik süresi şartına yer verilmediği dikkat çekmektedir. Örneğin Isviçre ve Fransız hukukunda eşlerin anlaşmasıdurumunda evliliğin stresi dikkate alınmaksızın boşanma karan verilebilmektedir. Ttürk hukukunum da bu çağdaş yaklaşımlanı göz önünde bulundurması ve anlaşmah boşanma kurumunu daha esnek bir yapıya büründürmesi yerinde olacaktır.

16- Tüm bu gerekçelerle Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncüfikrasında düzentenen bir yıllk evlilik süresi şartımn Anayasa'nın zikredilen maddelerine aykırı olduğu ve iptali gerektiği sonucuna ulaşmaktayız.

Oye Yıdız SEFERINOĞLU 
Oye Engin YILDIRIM