Anayasa Mahkemesinin 20/9/2023 Tarihli ve 2019/14893 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-12-29

29 Aralik 2023 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32414
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR F. G. BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/14893Karar Taribi : 20/9/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERÍNOĞLU Kenan YAŞAR Raportör : Ferhat YILDIZ Başvurucu : F.G.
Vekili : Av. Özcan GÜZEL 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I.Başvuru, işveren ile güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesiyle iş sözleşmesinin feshedilmesi nedeniyle ðzel hayata saygı hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Komisyonca aralarında kişi yönünden irtibat bulunan 2019/20030 numaralıbaşvurunun 2019/14893 numaralı başvuru ile birleştirilmesine karar verilmiştir.
3. Başvuruya konu olayların meydana geldiği süreçteki olağanüstü hâl (OHAL)şartlarına, OHAL ilanına ve uygulanan tedbirlere ilişkin genel bilgiler için bkz. C.A. (3)[GK], B. No: 2018/10286, 2/7/2020, §§ 10-18; Ayla Demir İşat [GK], B. No: 2018/24245,8/10/2020, §§ 10-18.

4. Başvurucu, Kayapınar Belediyesi (Belediye) bünyesinde hizmet alım sözleşmesi kapsamında iş gören ðzel bir şirkette (işveren) zabıta olarak çalışmaktadır.Belediye, başvurucunun terör örgütü ile irtibat veya iltisak içinde olduğu yõnünde işverene bildirimde bułunmuştur. İişveren, güven ilişkisinin zedelendiği gerekçesiyle başvurucunun işsõzleşmesini feshetmiştir.

5. Başvurucu, feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade talebiyle Diyarbakır 1. İşMahkemesinde (Mahkeme) dava açmiştir, Mahkeme 2/3/2017 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; 20/7/2016 tarihinde OHAL ilan edildiği, başvurucunun iş sözleşmesinin terör örgütlerine veya Millı Güvenlik Kurulunca devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti,veya iltisakı olduğundan bahisle feshedildiği ifade edilmiştir.


6. Başvurucu, söz konusu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur.Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 22/6/2017tarihinde ilk derece mahkemesi kararının gerekçe yönünden ortadan kaldırlmasına ve davanım reddine karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; feshin başvurucu hakkında terör örgütü ile irtibatlı ya da iltisaklı olabileceği hususunda şüphenin bulunduğu belirtilerek 23/7/2016 tarihli ve 29779 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 667 sayılı Olağanüstū Hal Kapsamında Alınan Tedbirlere İlişkin Kanun Hūkmünde Kararname'nin (667 sayılı KHK) 4.maddesi kapsamında gerçekleştirildiği, bu nedenle başvurucunun işe iadesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.

7. Anılan karara karşı başvurucunun temyiz talebi Yargıtay 22. Hukuk Dairesi tarafindan 18/12/2017 tarihinde kabul edilmiş ve Bölge Adliye Mahkemesi kararän bozulmasına karar verilmiştir. Bozma kararının gerekçesinde; feshe dayanak objektif değerlendirmelerin neler olduğunun, hangi bilgi ve belgelerin feshe gerekçe yapıldiğının araştırlması gerektiği ifade edilmiştir, Kararda ayrıca başvurucu hakkında mevcut ise adli ya da idari soruşturma evraklarının, kolluk ile istihbarat birimlerinden ve Bilgi Teknolojileri Kurumundan başvurucu ile ilgili bilgi ve belgelerin, yine Bank Asyada açılmış mevduat hesaplari, hesap hareketleri ve bankacılığa ilişkin işlemlerin temin edilmesi gerektiği belirtilmiştir.

8. Mahkeme 5/7/2018 tarihinde davanın reddine yeniden karar vermiştir. Kararın gerekçesinde; Yargitay bozma ilamı doğrultusunda gerekli araştırmanın yapıldığı, başvurucu hakkında terör örgütü propagandası yapmak, örgüt adına eylem ve faaliyette bulunmaktan dolayı soruşturma ve kovuşturmaların bulunduğunun görūldūğü ifade edilmiştir.
9. Başvurucu; söz konusu karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur, Bōlge Adliye Mahkemesi 14/2/2019 tarihinde ilk derece mahkemesi kararının gerekçe yönünden ortadan kaldırılmasına ve davanın reddine kesin olarak karar vermiştir. Kararın gerekçesinde başvurücu hakkında terõr örgütü ile irtibatłı ya da iltisaklı olabileceği hususunda şüphenin bulunduğu tespit edilerek 667 sayılı KHK'nın 4. maddesi kapsamında feshin gerçekleştirildiği, bu nedenle başvurucunun kamu kurumunda çalıştırılmasına yönelik yasal engel bulunduğu ifade edilmiştir. Ayrıca başvurucunun PKK terör Örgütü ile bağlantılıolduğu, Örgit adına suç işleme ve propaganda yapma suçlarından hakkında işlemler yapıldığının görüldüğü, bu nedenle de feshin cn azından şüphe feshi kapsamında olduğu belirtilmiştir.

10. Başvurucu, nihai hükmü 29/4/2019 tarihinde öğrendikten sonra 3/5/2019tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

11. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12. Başvurucu; iş akdinin haksız olarak feshedilmesi nedeniyle masumiyet karinesinin, adil yargılanma hakkının tüm ilkelerinin ihlal edildiğini ve ömrü boyunca bir daha kamu hizmetinde görev alamayacağını ileri sürmūştür. Kanun hükmünde kararnameye dayanılarak terör örgütü üycsi ilan edilmek suretiyle kamu görevinden ömür boyu çıkarıldığını, özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile mülkiyet hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.


13. Adalet Bakanlığı gōrüşünde; başvurucunun ihlal iddialarının kanun yolu şikāyeti niteliğinde olduğu, başvuruya konu olan kararın OHAL dðneminde alınmasınedeniyle inceleme esnasında Anayasa'nın 15. maddesinin de dikkate alınmasınin faydalıolacaği ifade edilmiștir.

14.Başvurucunun iş sõzleşmesinin feshedilmesine yönelik işlem, õzel hayata saygıhakkının otomatik olarak uygulanabilirliğini sağlamamakla birlikte mevcut başvuruda mesleki hayata yönelik müdahalenin başvurucunun özel hayatını ciddi şekilde etkilediği ve bu etkinin belirli bir ağırlık dūzeyine ulaştığı değerlendirildiğinden başvuru ðzel hayata saygıhakkı yōnünden uygulanabilir bulunmuş ve bu kapsamda incelenmiştir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. C.A. (3), §§ 97-101; Ayla Demir İșat, §§ 106-1[0).
15. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekjr.
16. Anayasa Mahkemesi, olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemlerde alınan tedbirlere ilişkin bireysel başvuruları incelerken Anayasa'nın 15. maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüiklere ilişkin güvence rejimini dikkate alacağını belirtmiştir (Aydım Yavuz ve diğerleri [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 187-191). Olağanüstüyönetim usuflerinin uygulandığı dönemde alınan tedbiri konu edinen somut başvuruda Anayasa'nın I5. maddesi maddesinde ortaya konulan temel hak ve özgürlüklere ilişkin güvence rejimi dikkate alinacaktır (Mustafa Önal, B. No: 2018/9808, 9/2/2022, § [4).
17. Anayasa'nın 15. maddesine göre yapilacak inceleme; müdahalenin Anayasa'daki çekirdek haklarla ilgili olup olmadığı, anılan maddenin ikinci fikrasında sayılan hak ve özgürlüklere dokunup dokunmadığı, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülüklere aykırılık teşkil edip etmediği ve durumun gerektirdiği ölçüde olup olmadığının tespitiyle sınırlıolacaktır (Ayla Demir İşat, § 146).

18. Anayasa'nın 15. maddesinin ikinci fikrasında yer alan dokunulması yasaklanan çekirdek haklar arasında özel hayata saygı hakkı yer almamaktadır. Ayriıca somut olaydaki tedbirin milletlerarası hukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir yükümlülüğe aykırı olduğu da saptanmamıştır (Ayla Demir İşat, §§ 147, 148). Anayasa'nın 15. maddesi uyarınca yapılacak son inceleme, müdahalenin durumun gerektirdiği ölçüde olup olmadığının belirlenmesine ilişkin olacaktır.

[9. Başvurucunun iş sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin tedbirin ve bu kapsamda derece mahkemelerince sonuca bağlanan uyuşmazlığın Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında durumun gerektirdiği ölçüde olduğunun söylenebilmesi için õncelikle keyfī olmamasıgerekir. Diğer taraftan söz konusu tedbirin ölçülü olup olmadığı değerlendirilirken elbette OHAL ilanına sebebiyet veren durumun õzellikleri ve OHAL ilan sonrasında ortaya çıkan şartlar dikkate alınmalıdır (Aydı Yavuz ve diğerleri, § 349).

20. İşçi tarafından sadakat yükümlülüğünün ihlal edildiği, dolayısıyla işçi ve işveren arasındaki güven ilişkisinin bozulduğu gerekçesine dayanılarak alınacak tedbirler bakımından basit bir şüphenin yeterli olmayacağı, bu durumun somut olgularla desteklenmesi gerektiği açıktır. Gerek işveren gerekse yargı organları tarafından açıklanan nedenlerin işveren ile işçi arasındaki güven ilişkisinin zedelendiğini ortaya koyacak ve ikna edecek yeterlilikte olması gerekir (C.A. (3), § 125; Ayla Demir İşat, § 133).

21. Şüphe feshinin mahiyeti gereği ispatı beklenmese de Yargıtay kararlarında da belirtildiği üzere (benzer yōndeki Yargıtay kararlan için bkz. C.A. (3), §§ 46-56; Áyla Demir İşat. §§ 52-62) şüphenin işçinin kişiliğinden kaynaklanan bir sebebe dayanması, bu sebebin de ciddi, önemli ve somut nitelikte objektif olay ve vakıalar ile desteklenmesi gerekir. Aksi hâlde hukuk devletinin bir gereği olan hukuki güvenłik ilkesine aykırı bir şekilde keyfîuygulamaların gündeme gelmesi söz konusu olabilecektir (Delil Metin. B. No: 2019/1419,(8/1/2023, § 32).

22. Öte yandan 667 sayılı KHK dayanak alınarak uygulanan somut tedbirin başvurucu üzerinde doğuracağı etki de gõzönüne alındığında özellikle yargılama sürecinde devletten beklenen yükümlülüklerin OHAL şartlarında da yerine getirilmesi gerektiği değerlendirilmiştir, Bu anlamda takdir yetkisinin öngörülen sınırlar dâhilinde kullanılması ve nedenlerinin ikna edici şekilde ortaya konulması OHAL- şartlarında da yerine getirilmesi gereken yükümlülüklerdendir. Dolayısıyla terör örgütleriyle irtibatlt ya da iltisaklı olduğu konusunda çalışandan duyulan şūphenin ciddi, gūçlū ve objektif olduğuna ilişkin ikna edici gerekçeler ortaya konulmaması hâlinde alınan tedbirin Anayasa'nın 15, maddesi bağlamında da söz konusu yükümlülüklere uygun oimadığı değerlendirilebilecektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Ayla Demir İşat, § 161).

2.Özel hayata saygı hakkı, üçüncü kişiler tarafından da olsa hakkın öngördüğügüvencelere keyfî şekilde müldahale edilmesini yasaklamaktadır. Öngörülen yükümlūlüklerin yerine getirilmesi, kişilerin kendilerinin, ailelerinin gelcceğini ve itibarını etkileyen mesleki hayata yönelik tedbirlerin keyfī olmaması, bu kapsamda doğan uyuşmazhıkların özel hayata saygı hakkının gereklilikleri bağlamında çözümlenmesi olağanüstü yönetim usullerinin benimsendiği dönemlerde de geçerli olan temel gülvencelerdir (Ayla Demir İşat, § 150). Öte yandan darbe teşebbüsü ve terōr Örgütlerinin özellikleri gözönüne alındığında devletin ve kişiferin güvenliği ile kamu düzeninin korunması amacıyla yasal dūzenlemeler yapılmasının ve sakıncalı gðrülen kişilerin mesleklerinden uzaklaştırılmasına yönelik işlemler tesis edilmesinin gerçek bir ihtiyaçtan kaynaklandığı açıktır. Ancak söz konusu tedbirlerin muhataplarının sakıncalı olduğu değerlendirilen kişilerden olması ve alınan tedbirlerin durumun gerektirdiği õlçüde olması gerekir (Ayla Demir İşat, § 159). Ayrıca belirtildiği üzere temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden tedbirin süresi, kapsamı ve ağırlığıölçülülüğün belirlenmesinde dikkate alınmalı; kişileri öłçüsüz veya keyfî müdahalelere karşıkoyabilecekleri usule ilişkin güvencelerden yarariandırılmalıdır (Ayla Demir İşat, § 160).
24. Somut olaydaki feshin gerekçesi, devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen terör õrgütü ile irtibathı veya iltisaklı olduğu konusunda başvurucudan duyulan şüphe ve bu şüphe nedeniyle güven ilişkinin ortadan kalkmasıdır.Yargılamayı gerçekleştiren mahkemelerce başvurucu hakkında terör örgütü propagandasıyapma, örgüt adına eylem ve faaliyette bulunma suçlarından soruşturma ve kovuşturmaların bułunduğu hususlarının karaņın esasına ctkili delil olarak kabul edildiği görülmüştür.
25. Başvurucunun iş sözleşmesinin feshedilmesinin nedeni terör örgütleriyle irtibatlı veya iltisaklı olması olarak gösterilmiştir. Bununla birlikte yargılamayı gerçekleştiren mahkemelerce başvurucu hakkında terörle bağlantılı birtakım suçlardan soruşturma ve kovuşturmaların bulunduğu belirtilmekle yetinilmiş ancak bu soruşturma ve kovuşturmaların hangi mahkemece veya savcılıkla gerçekleştirildiğine, ne şekilde sonuçlandığına ilişkin somut bilgi veya belgelere değinilmemiştir. Öte yandan başvurucu hakkında bulunduğu 

belirtilen soruşturma ve kovuşturmalara konu somut olay ve olguların neler olduğuna,edinilen bilginin başvurucunun iş akdinin feshine nasıl etki ettiğine dair bir gerekçeye yer verilmemiştir.

26. Bu itibarla õngörülen güvencelere uygun şekilde gerçekleştirilmeyen müdahalenin durumun gerektirdiği ölçüyü koruduğu söylenemeyecektir.
27. Açıklanan gerekçelerle başvurucu hakkında alınan ve Anayasa'nın 20.maddesinde düzenlenen özel hayata saygı hakkına etki eden tedbirin OHAL döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullanımının durduruimasını ve sınırlandırılmasını düzenleyen Anayasa'nın 15. maddesindeki õlçütlere uygun olmadiğı sonucuna varılmıştır.
III. GİDERİM 
28. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargilama yapıiması ve 1.000.000 TL tazminat talebinde bulunmuştur.

29. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırlması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/I 1/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

30.Jhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
IV. HM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kamuya açık belgelerde başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebinin KABULÜNE,
B. Özel hayata saygı hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 20, maddesinde gūvence altına alınan õzel hayata saygı hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
D. Kararın bir ömeğinin özel hayata saygı hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılmas: için yeniden yargılama yapılmak üzere Diyarbakır l. iş Mahkemesine (E.2018/103, K.2018/559) GÖNDERİLMESÍNE,
E. 729,20 TL harç ve 9.900 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 10.629,20 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Kararın bir Örneğinin bilgi için Adalet Bakanhığına GÖNDERİLMESiNE 20/9/2023 tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.