Anayasa Mahkemesinin 16/10/2019 Tarihli ve E: 2015/65 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2019/15 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-01-14

14 Ocak 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31008
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2015/65 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2019/15

Karar Tarihi: 16/10/2019

I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Demokrat Partinin 2014 yıli kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Burhan ÜSTÜN, Engin YILDIRIM, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Alparslan ALTAN, Celal Mümtaz AKINCI, Erdal TERCAN, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA ve Rıdvan GÜLEÇ'in katılımlarıyla 26/5/2016 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında;
2. Demokrat Partinin 2014 yılıi kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amaciyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
3. Demokrat Partinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2014 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafindan Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
4. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2014 yılıgelirler toplamının 3.618.990,00 TL, giderler toplamının 5.421.416,72 TL olduğu anlaşılmaktadır.

5. Partinin 2014 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2014 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.


A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
6. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 2.198.140,00 TL olup bunun 50.120,00TL'si bağış gelirlerinden, 2.145.960,00 TL'si satiş gelirlerinden ve 2.060,00 TL'si diğer parti gelirlerinden oluşmaktadır.

7. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.
2. İl Örgütleri Gelirleri 
8. Parti il örgütlerinin gelirleri toplamı 1.420.850,00 TL olup bunun 768.500,00TL'si bağış ve yardım gelirlerinden, 652.350,00 TL'si ise genel merkez yardımlarından oluşmaktadır.

9. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gelir bölümü üzerinde yapılan incelemede gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
10. Partinin Genel Merkez giderleri toplami 4.000.566,72 TL olup bunun 508.692,33TL'si personel giderlerinden, 652.350,00 TL'si teşkilata yardım giderlerinden, 21.707,29TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 3.089,60 TL'si basılı kâğit ve kırtasiye giderlerinden,24.605,50 TL'si haberleşme giderlerinden, 28.669,15 TL'si taşima ve vasita giderlerinden,165.492,66 TL'si seyahat giderlerinden, 5.000,00 TL'si kira giderlerinden, 18.568,60 TL'si bakim ve onarım giderlerinden, 69.771,17 TL'si isitma, aydınlatma ve temizlik giderlerinden,297.893,60 TL'si vergi, harç ve noter giderlerinden, 534.799,00 TL'si propaganda malzeme giderlerinden, 8.348,50 TL'si basın ve yayın giderlerinden, 1.347.195,37 TL'si geçen yıldan kalan borç ödemesi giderlerinden ve 314.383,95 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.
11. Parti Genel Merkezinin defter kayitları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır:
A. Demokrat Parti Genel Merkezine gönderilen yazıyla 1/1/2014 tarihli açılış fişi ile açılış kaydı yapılan toplam 137.365,18 TL bakiyeli 195-İş Avansları hesabının 2014 yılısonunda da kapatılmayarak 155.965,18 TL bakiye ile bir sonraki yıla devretme nedeninin izahı istenmiştir.

Parti tarafindan anılan yazıya verilen cevapta söz konusu hesabın bakiyesinin tamamına yakınının 2009 yılında Doğru Yol Partisi ile Anavatan Partisinin birleşme sürecinde Anavatan Partisi mali tablosundan intikal eden verilerden oluştuğu, Anavatan Partisinin arşiv kayıtlarının ellerinde olmaması nedeniyle detayı hakkında bilgilerinin olmadığı ifade edilmiştir.


195-İş Avansları hesabi; işletme adına mal ve hizmet satın alacak, işletme adına bir kısım gider ve ödemeleri yapacak personel ve personel dışındaki kişilere verilen işavanslarının izlendiği hesaptır ve söz konusu hesabın normal işleyişi kapsamında ortakların,personelin ve diğer kişilerin iş avansı mahiyetinde işletmeye verecekleri belgeler (yapılan işe ilişkin fatura ve benzeri belgeler) ile kapatılması gerekmektedir.

Yukarıda yer verilen tanımdan da anlaşılacağı üzere iş avansları belli bir amaç için verilmekte olup amaç yerine getirildiğinde avansın kapatılması gerekmektedir. Bu itibarla avansın kapatılmaması durumu verilen avansın amacına uygun kullanılmadıği anlamına gelmektedir.

Parti tarafindan gönderilen savunmada ise sadece avansın neden oluştuğuna dönük açıklama yapılmış ancak söz konusu avansların uzun süredir kapatılmamasına rağmen iadesine ilişkin herhangi bir girişimde bulunulmamasının nedenleri üzerinde durulmamıştır.Sonuç olarak belli bir amaca yönelik olarak verilen avansın amacına uygun kullanılmadığı,avansın kişiler ve firmalar üzerinde bekletilerek adeta bir borç verme işlemine dönüştüğügörülmüştür.

2820 sayılı Kanun'un “Borç verme yasağı” başlıklı 72. maddesinde “Siyasi partiler,üyelerine ve diğer gerçek ve tüzelkişilere hiçbir şekilde borç veremezler." hükmü yer almaktadır. Bu hüküm gereğince siyasi partiler hiçbir şekilde borç veremez ve borç verme hükmündeki işlemlerde bulunamazlar.

Bu itibarla Parti hesaplarında açık görünen 155.965,18 TL avans miktarı karşılığıparti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

B. Partiye gönderilen yazıyla aşağıdaki tabloda ayrıntısı verilen ödeme ile ilgili olarak fatura tutarı ile deftere işlenen tutar arasındaki uyumsuzluğun izahı istenmiştir.
Yevmiye No: 5.1.2014
Yevmiye Tarihi: 5
İşletme Defteri Tutarı (TL): 6.480,00
Fatura Tutari (TL): 64,80
Fark (TL): 6.415,20
Parti tarafindan anılan yazıya verilen cevapta söz konusu gidere ilişkin işlemin sehven yapıldığı belirtilmiştir.

2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin altıncı fikrasında ‘“Siyasi partiler harcamalarini fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtilma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslınin temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir." denilmektedir.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partilerin gelir ve giderlerinin esastan incelenmesi sırasında parti defterleri, gelir ve gider kayitları ile bunlara ilişkin 

belgelerin kesin hesaplar ile uyumlu olması gerekmektedir. Yapılan incelemede ise Partinin işletme defterine kaydedilen gider tutarı ile kanıtlayıcı belgelerde bulunan gider tutarıarasında 6.415,20 TL'lik fark olduğu görülmüştür. Bu durum, defter kayıtlarına göre 6.415,20TL tutarında kanıtlayıcı belge olmadığı hâlde ödeme yapıldıği, diğer bir ifadeyle belgelendirilen tutardan fazla ödeme yapıldığı anlamına gelmektedir.
2820 sayılı Kanun'un 75. maddesinin dördüncü fikrasinda “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir." denilmektedir.

Bu sebeple fatura tutarından fazla yapılan ödeme tutarı olan 6.415,20 TL karşılığıParti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

C. Partiye gönderilen yazıyla 2014 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen, maaş ödemesi ile serbest meslek erbabına yapılan ödeme niteliğindeki toplam 17.500,00 TL'lik harcamanın neden gider makbuzu karşılığı yapıldığının izahı istenmiştir.

Yevmiye Tarihi: 15.5.2014
Yevmiye No: 255
Açıklama: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
Tutar: 3.000,00 TL

Yevmiye Tarihi: 8.7.2014
Yevmiye No: 319
Açıklama: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
Tutar: 3.500,00 TL

Yevmiye Tarihi: 11.9.2014
Yevmiye No: 387
Açıklama: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
Tutar: 3.000,00 TL

Yevmiye Tarihi: 12.9.2014
Yevmiye No: 391
Açıklama: Diğer Ticari Borçlar
Tutar: 3.000,00 TL

Yevmiye Tarihi: 14.11.2014
Yevmiye No: 481
Açıklama: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
Tutar: 2.000,00 TL

Yevmiye Tarihi: 23.12.2014
Yevmiye No: 537
Açıklama: Dışarıdan Sağlanan Fayda ve Hizmetler
Tutar: 3.000,00 TL

Yevmiye Tarihi: TOPLAM
Yevmiye No: 17.500,00 TL
Parti tarafindan anılan yazıya verilen cevapta kurumlar vergisi mükellefi olmadıklarından Gelir İdaresi Başkanlığı tarafindan kendilerine izinle verilmiş onaylı gider pusulaları bulunmadığı belirtilmiş ve bu sebeple stopaj kesintisinin yapılamadığı ifade edilmiştir.

2820 sayılı Kanun'un 74. maddesinin altıncı fikrasında “Siyasi partiler harcamalarini fatura, fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hallerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik ederler. Ancak kaybolma, yırtiılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hallerde, fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örnekleri kullanılabilir.", 75. maddesinin 

dördüncü fikrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir." ve 76.maddesinin son fikrasında “Belgelendirilmesi gerektiği halde belgelendirilmeyen parti giderleri miktarınca parti malvarlıği, Anayasa Mahkemesi kararıyla Hazineye irat kaydedilir." denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partiler harcamalarını fatura,fatura yerine geçen belgeler ile bu belgelerin temin edilmesinin mümkün olmadığı hâllerde harcamanın doğruluğunu gösterecek muhtevaya sahip olmak şartıyla diğer belgelerle tevsik etmek zorundadırlar. Ayrıca kaybolma, yırtılma ve yanma gibi mücbir sebeplerle aslının temin edilmediği hâllerde de fatura ve fatura yerine geçen belgeler yerine bu belgeleri düzenleyenlerden alınacak tasdikli örneklerin kullanılması gerektiği ilgili Kanun maddesinde ifade edilmiştir. Yapılan incelemede ise maaş ödemesi, serbest meslek erbabina yapılan ödeme gibi bordro veya serbest meslek makbuzu karşılığında yapılması gereken giderlerin gider makbuzu karşılığında yapıldığı tespit edilmiştir. Parti tarafından gönderilen cevapta ise kanıtlayıcı bir belge sunulmamakla birlikte neden stopaj yapılamadığının üzerinde durulmuştur.

Buna göre Genel Merkez kesin hesabında gösterilen ve harcamaların doğruluğunu gösterecek bir belge ile tevsik edilmeyen 17.500,00 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

2. il Örgütleri Giderleri 
12. Parti il örgütlerinin giderleri 1.420.850,00 TL olup bunun 103.300,00 TL'si personel giderlerinden, 115.696,00 TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 58.212,00 TL'si basılı kâğit ve kırtasiye giderlerinden, 152.592,00 TL'si haberleşme giderlerinden, 84.325,00TL'si taşima ve vasita giderlerinden, 2.938,00 TL'si seyahat giderlerinden, 677.885,00 TL'si kira giderlerinden, 2.860,00 TL'si bakim ve onarim giderlerinden, 127.221,00 TL'si isitma,aydınlatma ve temizlik giderlerinden, 1.400,00 TL'si propaganda malzeme giderlerinden,8.000,00 TL'si basın ve yayın giderlerinden ve 86.421,00 TL'si diğer giderlerden oluşmaktadır.

13. İl örgütlerinin 2014 yılı kesin hesap çizelgelerinin gider bölümü üzerinde yapılan incelemede giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.
C. Parti Mallarının Íncelenmesi 
14. Partinin 2014 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Demokrat Partinin 2014 yılıi kesin hesabının incelenmesi sonucunda;

A. Kanun'a uygun olmayan toplam 179.880,38 TL gider karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin 2014 yil kesin hesabında gösterilen 3.618.990,00 TL gelir ve 5.421.416,72 TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğuna 
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Engin YILDIRIM Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Recep KÖMÜRCÜBurhan ÜSTÜN 
Üye Üye Üye Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ
Üye Recai AKYEL 
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ