2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programının Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 10525)
CUMHURBAŞKANI KARARI | 2025-10-30

30 Ekim 2025 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 33062 (Mükerrer)
CUMHURBAŞKANI KARARI 
C*


Karar Sayısı: 10525
Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Strateji ve Bütçe Başkanlığınca hazırlanan ekli “2026 Yılı Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı”nın onaylanmasına karar verilmiştir.
29 Ekim 2025
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 

2026 YILI CUMHURBAŞKANLIĞI  YILLIK PROGRAMI 
BİRİNCİ BÖLÜM 
1. DÜNYA EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER 
Dünya ekonomisinde 2023 yılı yüksek enflasyon, finansal sektördeki dalgalanmalar ve süregelen jeopolitik gerilimlerle belirsizliklerin arttığı bir dönem olmuştur. Bununla birlikte,ülkeler arasında büyüme görünümünde ayrışmaların belirginleştiği bu dönemde küresel iktisadi faaliyet beklentilere kıyasla daha dayanıklı bir seyir izlemiştir. 2024 yılına gelindiğinde ise küresel büyüme görünümü istikrarlı ancak daha zayıf bir görünüm sergilemiştir. Enflasyonda kademeli bir düşüş eğilimi izlenirken jeopolitik gerilimler, ticaret politikalarındaki belirsizlikler ve finansal koşullardaki sıkılık küresel iktisadi faaliyet üzerinde baskı oluşturmaya devam etmiştir. Bu dönemde gelişmiş ekonomilerde büyüme yatay seyrederken özellikle Asya merkezli olmak üzere yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde büyüme oranları yavaşlamıştır. Uluslararası Para Fonu (IMF) verilerine göre 2024 yılında bir önceki yıl ile kıyaslandığında dünya ekonomisi yüzde 3,3 oranında büyümüştür. Gelişmiş ekonomiler yüzde 1,8 oranında büyürken ABD yüzde 2,8 ile beklentilerin üzerinde büyüme kaydederek bu grup arasında olumlu ayrışmıştır. Avro Bölgesi ise Almanya ekonomisindeki daralmanın da etkisiyle yüzde 0,9 oranında sınırlıbüyüme kaydetmiştir. 2024 yılında Birleşik Krallık yüzde 1,1, Japonya ise yüzde 0,1oranında büyümüştür. Aynı yılda yüzde 4,3 büyüyen yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde görece güçlü performans gösteren Çin yüzde 5,0, Hindistan ise yüzde 6,5oranında büyüme kaydetmiştir.

2024 yılının ikinci yarisından itibaren para politikalarında normalleşme adımları ve Çin ekonomisinde iç talebi canlandırmaya yönelik teşvikler küresel ekonomik görünümün iyileşeceğine dair beklentileri desteklemiştir. Özellikle gelişmiş ülke merkez bankalarının faiz indirim döngüsüne başlamasıyla küresel finansal koşullar bir miktar gevşemiş, sermaye akımlarında sınırlı da olsa canlanma gözlenmiştir. Çin’in büyümeyi destekleyici politikalarının da etkisiyle küresel talepteki kısmi toparlanma, 2025 yılına girerken iktisadi faaliyetin ivme kazanabileceğine yönelik beklentileri güçlendirmiştir. Bununla birlikte, ABD'de seçim sürecinin oluşturduğu politika belirsizlikleri ve sonrasında başta ABD ile Çin arasında olmak üzere tırmanan ticaret gerilimleri, küresel görünümdeki aşağı yönlü riskleri artırmıştır.Karşılıkli tarife artişlari ve misilleme önlemleri hem ticaret akimlarında hem de finansal piyasalarda oynaklığın artmasına yol açarak büyüme görünümünü zayıflatmıştır. Diğer taraftan yılın ilk yarısında tarife belirsizlikleri kaynaklı önden yüklemeli ithalat ile yatırım faaliyetlerinde artış gözlenmiş,bunun yanı sıra tarifelere yönelik müzakereler ve bazıönlemlerin ertelenmesi de beklentilerde kismi bir toparlama sağlamiştır.
Dünya ekonomisine² dair güncel veriler, artan ticaret politikası belirsizliklerine rağmen büyümede dirençli seyrin devamına işaret etmektedir. Bu görünümde ABD ekonomisindeki 
1 Strateji ve Bütçe Başkanlığı hesaplamasına dayanmaktadır. 2025 yılı için küresel ekonominin satın alma gücüparitesine göre yaklaşık yüzde 94'ünü oluşturan ülkeler hesaplamaya alınmıştır.

yavaşlamanın Çin ve Hindistan ekonomilerindeki güçlü büyümeyle dengelenmesi etkili olmuştur. Küresel ekonomi 2025 yılının ilk yarısında yüzde $^{3,4}$ oranında büyürken gelişmişekonomilerde bu oran yüzde 1,8 oranında kaydedilmiştir. Bu dönemde ABD hariç gelişmişekonomilerde büyüme oranı yüzde 1,6, ABD'de ise yüzde 2,1 olarak gerçekleşmiştir.Gelişmekte olan ekonomilerde aynı dönemde yüzde $^{4,7}$ oranında, Çin ve Hindistan hariçbakıldığında ise yüzde 3,2 oranında büyüme kaydedilmiştir. Bu doğrultuda Çin ve Hindistan'da 2025 yılının ilk yarısında ağırlıklı ortalamada yüzde 6 oranında gerçekleşen büyüme hem gelişmekte olan ekonomilerin hem de küresel iktisadi faaliyetin seyrinde itici güç olarak öne çıkmiştır.
2025 yılında süregelen küresel kırılganlıklara, ticaret gerilimleri kaynaklı politika belirsizlikleri eklenmesine rağmen Ekim ayında yayımlanan IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporuna göre, dünya ekonomisinde yıl genelinde yüzde 3,2 ile bir önceki yıl yüzde 3,3olan büyüme oranına yakın dirençli bir büyüme kaydedilmesi beklenmektedir. Diğer taraftan küresel büyümenin, salgın öncesindeki yirmi yıllk dönem ortalaması olan yüzde 3,7'nin altında zayıf seyrini devam ettireceği öngörülmektedir.
Güncel tahminlere göre son yıllarda diğer gelişmiş ekonomilerden pozitif ayrışan ABD'de, tarife kaynaklı belirsizliklerin ve beklenen hizda normalleşmeyen para politikasının iç talepte oluşturduğu baskı nedeniyle iktisadi faaliyetin 2025 yılında ivme kaybedeceği değerlendirilmektedir. ABD'de büyüme, 2025 yılı ilk çeyreğinde mevsimsel etkilerden arındırılmış verilere göre bir önceki çeyreğe kıyasla yüzde $^{0,2}$ oraninda azalirkenikinci çeyreğinde yüzde 0,9 oranında artış kaydetmiştir. Böylece, mevsimsel etkilerden arındırılmışverilere göre 2025 yılında kaydedilen büyüme oranlarının ortalaması 2024 yıli değerinin altında kalarak ekonomide yavaşlamaya işaret etmektedir. ABD'nin 2025 yılında yüzde 2,0,2026 yılinda ise yüzde 2,1 büyümesi beklenmektedir.
2025 yılında Avro Bölgesi'nin büyüme hızının bir önceki yıla göre ilımlı şekilde toparlanması beklenmektedir. Avro Bölgesi mevsimsel etkilerden arındırılmiş olarak ve bir önceki döneme göre, 2025 yılının ilk ve ikinci çeyreğinde sırasıyla yüzde 0,3 ve yüzde $^{0,1}$ oranlarında büyüme kaydetmiştir. Bu gelişmede ilımlı seyreden enerji fiyatlarının yanı sıra finansal koşulların gevşetilmesi ve dünya genelinde öne çekilen ithalat talebinin imalat sanayiini desteklemesi etkili olmuştur. IMF tahminlerine göre Avro Bölgesi'nin 2025 yılında yüzde 1,2, 2026 yılında ise yüzde 1,1 oranında büyümesi beklenmektedir. Bölgenin önde gelen ekonomilerinden olan Almanya'nın aynı yıllarda sırasıyla yüzde 0,2 ve yüzde $^{0,9,}$ Fransanın yüzde 0,7 ve yüzde $^{0,9,}$ ,İspanya'nın yüzde $^{2,9}$ ve yüzde 2,0 Birleşik Krallık'ın ise yüzde 1,3 oranlarında büyümesi beklenmektedir. 2025 ve 2026 yıllarında, Japonya ekonomisinde ise büyümenin yüzde 1,1 ve yüzde 0,6 olması beklenmektedir. Böylece gelişmiş ekonomilerin ortalamada 2025 ve 2026 yıllarında yüzde 1,6 büyüyeceği tahmin edilmektedir.
Politika belirsizliklerine ve jeopolitik gerilimlere rağmen, 2025 yılında yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerdeki büyüme oranının 2024 yılı seviyesinin ılımlı bir biçimde altında olması beklenmektedir. 2025 yılının ilk yarisında dengeleyici unsur olarak öne çıkan Çin ve Hindistan ekonomilerinde büyüme oranlarında yavaşlama öngörülmektedir. Çin ekonomisinin 2025 yılında yüzde 4,8, 2026 yılında ise yüzde 4,2oranında büyümesi tahmin edilmektedir. Hindistan’ın ise ayni yıllarda sirasıyla yüzde $^{6,6}$ ve yüzde $^{6,2}$ oranında büyümesi beklenmektedir. Söz konusu ülke grubundan Rusyanın 2025ve 2026'da sırasıyla yüzde 0,6 ve yüzde 1,0, Brezilya'nın yüzde 2,4 ve yüzde 1,9 ve 

Meksika'nın yüzde 1,0 ve yüzde 1,5 oranında büyümesi beklentisiyle, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerin 2025 yılında yüzde 4,2 ve 2026 yılında yüzde 4,0 oranında büyümesi öngörülmektedir.

TABLO I: 1- Dünya Ekonomisinde Temel Göstergeler 
2024: 3,3
2025 (1): 3,2
2026 (1): 3,1
2025 (2): 0,4
2026 (2): 0,1

2024: 1,8
2025 (1): 1,6
2026 (1): 1,6
2025 (2): 0,2
2026 (2): 0,1

2024: 2,8
2025 (1): 2,0
2026 (1): 2,1
2025 (2): 0,2
2026 (2): 0,4

2024: 0,1
2025 (1): 1,1
2026 (1): 0,6
2025 (2): 0,5
2026 (2): 0,0

2024: 0,9
2025 (1): 1,2
2026 (1): 1,1
2025 (2): 0,4
2026 (2): -0,1

2024: -0,5
2025 (1): 0,2
2026 (1): 0,9
2025 (2): 0,2
2026 (2): 0,0

2024: 4,3
2025 (1): 4,2
2026 (1): 4,0
2025 (2): 0,2
2026 (2): 0,0

2024: 3,8
2025 (1): 1,8
2026 (1): 2,2
2025 (2): -0,3
2026 (2): 0,1

2024: 4,3
2025 (1): 0,6
2026 (1): 1,0
2025 (2): -0,9
2026 (2): 0,1

2024: 5,3
2025 (1): 5,2
2026 (1): 4,7
2025 (2): 0,7
2026 (2): 0,1

2024: 5,0
2025 (1): 4,8
2026 (1): 4,2
2025 (2): 0,8
2026 (2): 0,2

2024: 6,5
2025 (1): 6,6
2026 (1): 6,2
2025 (2): 0,4
2026 (2): -0,1

2024: 2,4
2025 (1): 2,4
2026 (1): 2,3
2025 (2): 0,4
2026 (2): 0,1

2024: 3,4
2025 (1): 2,4
2026 (1): 1,9
2025 (2): 0,4
2026 (2): -0,1

2024: 4,1
2025 (1): 4,1
2026 (1): 4,4
2025 (2): 0,3
2026 (2): 0,2

2024: 3,5
2025 (1): 3,6
2026 (1): 2,3
2025 (2): 1,9
2026 (2): -0,2

2024: 2,1
2025 (1): 3,1
2026 (1): 1,3
2025 (2): 1,2
2026 (2): -0,7

2024: 4,3
2025 (1): 4,0
2026 (1): 2,3
2025 (2): 0,6

2024: 5,8
2025 (1): 4,2
2026 (1): 3,7
2025 (2): -0,1
2026 (2): 0,1

2024: 2,5
2025 (1): 2,2
2026 (1): 0,0
2025 (2): 0,0

2024: 2,7
2025 (1): 2,4
2026 (1): -0,3
2025 (2): -0,1

2024: 2,4
2025 (1): 2,1
2026 (1): 1,9
2025 (2): 0,0
2026 (2): 0,0

2024: 5,3
2025 (1): 4,7
2026 (1): -0,2
2025 (2): 0,1

2026 (2): 0,0

2024: 4,7
2025 (1): 4,7
2026 (1): 4,0
2025 (2): 4,2
2026 (2): 4,1

2024: 6,4
2025 (1): 6,3
2026 (1): 0,0
2025 (2): 0,0

2024: -7,6
2025 (1): -7,7
2026 (1): -7,7
2025 (2): -1,0
2026 (2): -2,2

2024: -3,0
2025 (1): -3,4
2026 (1): 0,0
2025 (2): -0,1

2024: 122,3
2025 (1): 125,0
2026 (1): 128,7
2025 (2): 2,5
2026 (2): 5,0

2024: 87,8
2025 (1): 88,9
2026 (1): -0,9
2025 (2): -0,8

2024: 79,2
2025 (1): 68,9
2026 (1): 65,8
2025 (2): 2,0
2026 (2): 3,4
Kaynak: IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu Ekim 2025
(1) Tahmin 
(2) IMF Dünya Ekonomik Görünüm Raporu Nisan 2025 Güncellemesinden Farklar (3) West Texas Intermediate, Dated Brent ve Dubai Fateh tipi ham petrollerin ortalama fiyatidır.
2024 yılında tedarik zincirlerinde gözlenen toparlanma, hizmet ticaretindeki canlanma ve talep koşullarının güçlenmesi küresel ticareti belirgin biçimde desteklemiş, dünya mal ve hizmet ticaret hacminde yüzde 3,5 oranında artış kaydedilmiştir. 2025 yılında ise ABD'nin uygulamaya koyduğu geniş kapsamlı gümrük tarifeleri ve bunlara ilişkin belirsizlikler ticaret faaliyetlerine ilişkin beklentileri olumsuz yönde etkilemiştir. Ancak, tarifelerle ilgili haber akışı ve özellikle öne çekilen ithalat talepleri bu etkileri geçici olarak ortadan kaldırmıştır.Açıklanan son IMF tahminlerine göre, küresel mal ve hizmet ticaretindeki artışın 2025yıliında yüzde 3,6 oranında gerçekleşeceği, 2026 yılında ise normalleşen ithalat talebinin etkisiyle yüzde 2,3 olacağı öngörülmektedir.

2024 yılında Brent petrol fiyatları dalgalı bir seyir izlemiş, özellikle yılın ikinci yarısında belirgin bir düşüş yaşanmıştır. İmalat sanayiindeki zayıf görünüm, artan stok seviyeleri ve 

küresel ekonomideki yavaşlama endişeleri fiyatlar üzerinde aşağı yönlü baskıoluşturmuştur. Yılın ilk yarısında enerji talebindeki zayıflik fiyatları geriletirken, OPEC'in üretim kesintileri ve artan jeopolitik gerilimler ikinci çeyrekte fiyatların geçici olarak yükselmesine neden olmuştur. Ancak küresel ekonomik faaliyetteki zayıf görünüm ve Çin ekonomisindeki durgunluk, yılın ikinci yarısında petrol fiyatlarının yeniden düşmesine yol açmıştır. 2025 yılının ilk çeyreğinde yatay seyreden petrol fiyatlari, ikinci çeyrekte tarife kararlarının oluşturduğu belirsizlik ve arz artışına yönelik adımlar sonucunda keskin bir gerileme göstermiştir. Bu dönemde, başta Gazze'deki soykırım ve On İki Gün Savaşı olmak üzere jeopolitik gerilimler geçici artışlara yol açsa da Brent petrol fiyatları Nisan ve Mayıs aylarındaki düşük seviyelere yeniden inmiştir. İkinci çeyrekte kaydedilen bu gerilemenin oluşturduğu baz etkisi nedeniyle, IMF'nin son tahminlerinde 2025 ve 2026 yıllarında petrol fiyatlarının bir önceki yıl ortalamasına göre düşmesi öngörülmektedir.Küresel manşet enflasyon, ücret artışlarının yavaşlaması, başta enerji olmak üzere emtia fiyatlarındaki olumlu görünüm ve sıkı finansal koşullar nedeniyle talepteki zayıflamayla birlikte düşüş eğilimini sürdürmektedir. Ancak hizmetlerde süregelen katılık ve gelişmekte olan ülkelerin para birimlerinde tarifeler kaynaklı gözlenen baskılar manşet enflasyonda daha fazla inişi sınırlamaktadır. Bu çerçevede, güncel tahminlere göre, gelişmişekonomilerde ortalama tüketici enflasyonunun, 2024 yılındaki yüzde 2,6 seviyesinden 2025yılı itibarıyla yüzde 2,5'e ineceği öngörülmektedir. Diğer taraftan, yükselen piyasalar ve gelişmekte olan ekonomilerde 2024 yılında yüzde 7,9 olan yıllik ortalama tüketici fiyatlarıartışının, 2025 yılında yüzde 5,3 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.Küresel ölçekte para politikasında normalleşme sürecindeki farklilaşmalar ve belirsizlikler sürmektedir. 2023 yılında merkez bankalarının faiz artırımlarıyla finansal koşullar belirgin şekilde sıkılaşırken, hizmet fiyatlarındaki katılık finansal koşulların uzun süre kısıtlayıcı kalmasına neden olmuştur. 2024 yılının ikinci yarısında başlayan normalleşme sürecinde ise farklı enflasyon görünümleri ve küresel ekonomideki belirsizliklerin etkileri nedeniyle para politikalarında ayrışmalar yaşanmıştır. Bu dönemde Avrupa Merkez Bankası (ECB) kademeli olarak toplamda 235 baz puan faiz indirimine giderken ABD Merkez Bankası (Fed) ise temkinli bir duruş tercih etmiş ve toplamda yalnızca 125 baz puan faiz indirimi gerçekleştirebilmiştir. Bu gelişmede ABD'de enflasyon oranının Avro Bölgesine göre daha dirençli olması etkili olmuştur. 2023 yılı Ekim ayından beri Avro Bölgesi enflasyon orani ABD enflasyonunun altinda seyrederken yüzde 2 olan hedefe de oldukça yakın konumdadır. Bununla birlikte enflasyon açısından değerlendirildiğinde tarife kaynaklı belirsizlikler ABD'yi Avro Bölgesine göre daha fazla etkilemiştir. Bu doğrultuda,önümüzdeki dönemde ekonomi politikası belirsizliklerinin finansal koşullarda beklenen gevşeme döngüsünün takvimi üzerinde etkili olmaya devam edeceği değerlendirilmektedir.2025 yılında küresel ekonomilerde sıkı finansal koşulların gecikmeli etkisiyle işsizlik oranlarında artış kaydedilmiştir. Bu çerçevede, 2025 yılında işsizlik oranının gelişmişekonomilerde yüzde 4,7 olması beklenmektedir. Bu ekonomiler arasinda söz konusu oranin ABD'de yüzde 4,2, Avro Bölgesinde yüzde 6,4, Almanya'da yüzde 3,7, İspanya'da yüzde 10,8, Japonya'da yüzde 2,6 ve Birleşik Krallık'ta yüzde 4,7 olarak gerçekleşmesi tahmin edilmektedir. Yükselen ve gelişmekte olan ülkeler açısından bakıldığında ise Çin'de yüzde 5,1, Brezilya'da yüzde 7,1 ve Güney Afrika'da ise yüzde 32,7 olması öngörülmektedir.

Önümüzdeki dönemde küresel düzeyde iktisadi faaliyetin ılımlı seyretmesi ve ülkeler arası ekonomik ayrışmanın azalması beklentilerine rağmen jeopolitik gerilimler, ticarette korumacılık eğilimleri, pandemi öncesi uzun dönem ortalamalarına göre zayıf büyüme ve politika belirsizlikleri öne çıkmaktadır. ABD'de büyüme yavaşlarken, Avro Bölgesi sınırlıtoparlanma göstermekte, büyümede dengelenmeyi sağlayan Çin ve Hindistan gibi ülkelerde ise büyümenin sürdürülebilirliğine ilişkin endişeler bulunmaktadır. Finansal koşullardaki sıkılık ve yüksek kamu borç yükü risk iştahını sınırlamaktadır. İklim değişikliğine bağlı riskler tarım ve enerji üzerinden arz şoklarına sebep olarak enflasyon ve büyüme üzerinde baskıoluşturmaktadır. Bu nedenle küresel ölçekte koordineli politika adımlari, mali disiplinin korunması ve ikiz dönüşümün desteklenmesi ekonomik kırılganlıkları azaltmak açısından önem taşimaktadir.

Bu çerçevede, 2025 yılinda yüzde 3,2 oraninda büyümesi beklenen küresel ekonominin sınırlı yavaşlamaya rağmen istikrarlı görünümünü koruyarak 2026 yılında yüzde 3,1 oranında büyümesi tahmin edilmektedir.

2. TÜRKİYE EKONOMİSİNDEKİ GELİŞMELER VE HEDEFLER 
2024 yılında, küresel ölçekte süren enflasyonla mücadele politikalarının yol açtığı zayıf dış talep ve devam eden jeopolitik gerilimlere karşın Türkiye ekonomisi yüzde 3,3 oranında büyüyerek ılımlı ve dayanıklı bir görünüm sergilemiştir. Deprem bölgesinde devam eden yeniden yapılanma çaliışmalari, yıl genelinde iktisadi faaliyeti destekleyerek milli gelire katkısağlamıştır. Yılın tamamında inşaat dahil hizmetler sektörü güçlü seyrini koruyarak büyümenin temel itici gücü olmayı sürdürürken sanayi sektörü küresel konjonktürün etkisiyle uzun dönem ortalamasının altında kalmış olsa da pozitif büyümesini devam ettirmiştir. Tarim sektörü bu dönemde uzun dönem ortalamasinın üzerinde kaydettiği artışla GSYH büyümesine katkı sağlamıştır.

2024 yılının tamamında kaydedilen yüzde 3,3 oranındaki büyümeye 3,0 puan katkıveren özel tüketim harcamaları öncülüğünde, toplam tüketim harcamaları yüzde 3,5oraninda artmiştir. Bu dönemde toplam sabit sermaye yatirimları yüzde 2,7 oraninda artarken net mal ve hizmet ihracatinın büyümeye katkısı 1,0 puan olmuştur.
2024 yılında dış talepteki belirsizlik ve dalgalanmalar sanayi sektörü üzerinde baskıoluşturmuş ve sektörde yıl genelinde yüzde 0,2 ile sınırlı bir katma değer artışi yaşanmıştır.Buna karşılık hizmetler sektörü katma değeri yüzde 3,6 oranında artarak büyümenin ana sürükleyicisi olmuştur. Tarım sektörü katma değerinde ise önceki yıl ortalamalarının üzerinde, yüzde 5,1 oranında artış kaydedilmiştir. Yıl genelindeki yüzde 3,3'lük büyümeye katkı açısından bakıldığında tarım, sanayi ve hizmetler sektörleri sirasıyla 0,3 puan, 0,04puan ve 2,3 puan katki sağlamiştır.

2025 yılının ilk çeyreğinde, Türkiye açısından önemli bir pazar olan Avro Bölgesinde kademeli toparlanma sinyallerine karşın para politikası görünümündeki temkinli duruş ve jeopolitik riskler dış talepte sınırlı bir iyileşmeye imkan vermiştir. Yurt içinde ise sıkı politika bileşiminin ic talep üzerinde beklenen dengeleyici etkileri belirginleşmis, bu çerçevede iktisadi faaliyet ilımlı bir performans sergilemiş ve 2025 yılının ilk çeyreğinde GSYH büyümesi yüzde 2,3 oranında artış kaydetmiştir. Yılın ikinci çeyreğinde ise öne çekilen talep ve baz etkisi kaynaklı olarak GSYH büyümesi yüzde 4,8 oranında artış kaydetmiştir. Yılın ilk 

yarısında, sanayi sektörü GSYH büyümesine 0,4 puan katkı sunarken hizmetler sektörü 2,9puan katkı vermiştir. Tarım sektörü ise büyümeye sinırlı negatif etkide bulunmuştur.
2025 yılının ilk yarısında özel tüketim harcamaları yüzde 3,3 oranında artarken büyümeye 2,3 puanlık katkı yapmış, kamu tüketim harcamaları ise yüzde 1,7 oranında azalışla büyümeye 0,2 puan negatif etkide bulunmuştur. Böylece yılın ilk yarısında toplam tüketim harcamaları yüzde 2,5 oranında artmış ve büyümeye 2,1 puan katkı vermiştir. Bu gelişmede hizmetler ile dayanıksiz tüketim mallarına yapılan harcamalarda gözlenen artışlar belirleyici olmuştur. Toplam sabit sermaye yatırımları yılın ilk yarisında yüzde 5,3 oranında artarken büyümeye 1,4 puan katkı yapmıştır. Bu katkının 0,9 puanını inşaat sektörüsağlamıştir. Bu dönemde, net mal ve hizmet ihracatinın büyümeye negatif katkısı ise 0,9puan olmuştur.

2025 yılının ikinci yarısında, sıkı politikaların iç talebi kontrollü biçimde baskılayarak hizmetler sektöründeki artış hizını sınırlandırması beklenirken dengelenen talep yapısıyla sanayi sektöründe görece bir ivmelenme öngörülmektedir. Ayrıca, tarım sektöründe de yılın ilk yarısina göre sinırlı bir toparlanma kaydedilmesi beklenmektedir. Böylece, Türkiye ekonomisinin 2025 yılında dayanıklı görünümünü koruyarak, dezenflasyonla uyumlu,dengeli bir kompozisyon eşliğinde yüzde 3,3 oranında büyüyeceği tahmin edilmektedir.
2024 yılında küresel ticaret hacminde toparlanma eğilimi gözlenmiş, özellikle hizmet ticaretindeki güçlü artış bu süreci desteklerken mal ticaretinde daha sınırlı bir büyüme gerçekleşmiştir. Başta Avrupa olmak üzere temel ihracat pazarlarında iktisadi faaliyetin kademeli olarak canlanması ve diş talepteki artış Türkiye'nin ihracat performansına olumlu yansırken ihracat bir önceki yıla kıyasla yüzde 2,4 oranında artarak 261,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Diğer taraftan enerji ve altın ithalatındaki gerilemenin etkisiyle toplam mal ithalatı yüzde 5 oranında azalmış ve 344 milyar dolar olarak kaydedilmiştir. Aynıdönemde seyahat gelirleri güçlü bir artış sergileyerek yüzde 12,5 oranında yükselmiş ve 56,3 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu gelişmeler sonucunda 2024 yılında cari işlemler açığı 10,4 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiş, GSYH'ya oranı ise yüzde 0,8 ile öngörülerin altinda kalmiştir.

2025 yılında dış talep koşullarındaki yavaşlamaya rağmen ihracatta artış eğilimi sürmektedir. Yılın ilk sekiz ayında ihracat bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,3oranında artarak 178 milyar dolar seviyesine ulaşmıştir. 2025 yıli genelinde ise ihracatin yüzde 4,6 oranında artışla 273,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.Aynı dönemde yüzde 5,6 artış göstererek 238,2 milyar dolar seviyesinde kaydedilen ithalatın 2025 yıl genelinde ise yüzde 6,7 oranında artışla 367 milyar dolar seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2025 yılının ilk sekiz ayında yüzde 4,9 oranında artışla 38,9 milyar dolar seviyesine yükselen seyahat gelirlerinin yıllik bazda 59,5 milyar dolar olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bu gelişmeler işığında, 2025 yılı sonunda cari işlemler açığının 22,6 milyar dolar düzeyinde gerçekleşeceği ve GSYH'ya oranının yüzde 1,4 olacağı tahmin edilmektedir.Ayrica enerji hariç cari işlemler dengesinin GSYH'ya oranla yüzde 1,7 fazla vermesi beklenmektedir.

Bir önceki yıla göre 2024 yılında toplam istihdam 988 bin kişi, tarım dışı istihdam ise 856 bin kişi artmıştır. İşgücüne katılma oranı yıllık bazda 0,9 puan yükselmiş, işsizlik oranı

0,7 puan azalarak yüzde 8,7'ye gerilemiştir. Aynı yılda genç nüfusta işsizlik oranı ise 1,1puan azalarak yüzde 16,3 olarak gerçekleşmiştir.

2025 yılı Eylül ayı itibarıyla istihdam edilenlerin sayısı 32 milyon 697 bin kişi, istihdam oranı yüzde 49,2, işsizlik oranı ise yüzde 8,6 seviyesindedir. 2025 yılı geneli işsizlik oranının yüzde 8,5 olması beklenmektedir.

Yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı 2024 yılında yüzde 30,1 olarak gerçekleşmiştir.2025 yılında ise bu oranın, bir önceki yıla göre 0,5 puan yükselerek yüzde 30,6 olacağıtahmin edilmektedir.

2024 yılının ilk aylarında tüketici fiyatlarındaki artışlarda, maliyet yönlü unsurların yanısıra ücret düzenlemeleri ve geçmiş enflasyona endeksleme davranışlari etkili olmuştur. Bu dönemde, doğal gaz kullanımına ilişkin geçici düzenlemenin baz etkisi ile özellikle kira kaynaklı hizmet enflasyonundaki katılık, manşet enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskıoluşturmuştur. 2024 yılı Haziran ayı itibarıyla dezenflasyon süreci başlamış yılın geri kalanında enflasyon görünümünde belirgin bir iyileşme gözlenmiştir. Bu süreçte Türk lirasındaki istikrar, emtia fiyatlarındaki ilımlı seyir ve talep koşullarındaki zayıflama enflasyondaki düşüşe destek olurken yıl sonunda TüFE yıllık artışı en yüksek seviyesini gördüğü Mayıs ayına kıyasla toplamda 31,1 puanlık düşüşle yüzde 44,4 olarak kaydedilmiştir.

2025 yılı Ocak-Eylül döneminde birikimli TÜFE artış oranı yüzde 25,4 olarak gerçekleşmiştir. Birikimli TüFE artış oranında, hizmet fiyatlarının yüksek seyrini sürdürmesi,ücret gelişmeleri ve fiyat katılığı belirleyici rol oynamıştır. Bununla birlikte, gida fiyatlarında olumsuz iklim koşullarına bağlı arz yönlü gelişmeler bu görünümü bir miktar desteklemiştir.Döviz kurunda sağlanan istikrar ise temel mal fiyatlarındaki artışı sınırlayarak birikimli TüFE artış oranını sınırlamıştır. Bu gelişmeler neticesinde Eylül ayında TüFE yıllık artış hızı yüzde 33,3 olarak kaydedilmiştir.

Para ve maliye politikalarındaki kararlı duruş, yurt içi talepteki dengelenme ve döviz kurundaki istikrarlı seyrin etkisiyle TÜFE yıllık artış oranının yıl sonunda yukarı yönlü riskler bulunmakla birlikte yüzde 28,5 seviyesine gerilemesi tahmin edilmektedir.
2.1. BÜYÜME VE İSTİHDAM 
2.1.1. GSYH ve Sektörel Büyüme Hızları
a) Mevcut Durum 
Türkiye ekonomisi, 2024 yılında küresel ölçekte enflasyonla mücadeleye dönük sıkıfinansal koşullar ve jeopolitik belirsizliklere rağmen dezenflasyon süreciyle uyumlu bir patikada ilerlemiştir. Sıkı politikaların eşgüdümüyle makrofinansal istikrar güçlenmiş ve içtalepte dengelenme eğilimi belirginleşmiştir. Deprem bölgesindeki yeniden yapılanma faaliyetlerinin de etkisiyle inşaat yatırımları güçlü seyrini devam ettirmiş, sabit sermaye yatırımları artış eğilimini korumuştur. Bu çerçevede, yılın ilk yarısında yüzde 3,7 oranında büyüme kaydedilmiştir. Yılın ikinci yarısında ise, dezenflasyon hedefi doğrultusunda sürdürülen sıkı politika duruşu, özel tüketimde hız kaybına yol açarken dış talepteki zayıf seyrin de etkisiyle büyüme yüzde 3,0 oranında gerçekleşmiştir. Bu dönemde hizmetler sektörü (inşaat dâhil) büyümeyi desteklemeyi sürdürmüş ve politika bileşiminin kararlılıkla 

uygulanması sonucu büyüme kompozisyonu daha dengeli bir görünüm kazanmıştır. Yıl genelinde ise GSYH artış hızı yüzde 3,3 oranında gerçekleşmiş ve ekonominin on beş yıl kesintisiz büyümesiyle güçlü görünümünü koruduğunu göstermiştir. Aynı dönemde katma değer, hizmetler sektöründe (inşaat dâhil) yüzde 3,6 oranında, sanayi sektöründe ise yüzde 0,2 oranında artmıştır. Hizmetler sektöründe kaydedilen artışta gayrimenkul faaliyetleri,finans ve sigorta faaliyetleri ile deprem sonrasi devam eden yeniden yapilanma faaliyetleri kaynaklı olarak inşaat sektörü katma değerindeki yüksek oranlı artışlar etkili olmuştur.Tarım sektörü katma değeri ise yüzde 5,1 oranında tarihsel ortalamasının üzerinde artarak büyümeye katkıda bulunmuştur.

TABLO I: 2- Katma Değer Artış Hızları ve Sektörlerin GSYH İçindeki Payları
Tarim: I
2024: I II III IV
2025: I II
Yıllık: 2023 2024 2025 (1) 2026 (2)

Tarim: Tarim
2024: 8,3
2025: 5,2
Yıllık: 3,3

Tarim: St
2024: 6'ε
2025: 8-
Yıllık: -

Tarim: Hizmetler (3)
2024: 5,6
2025: 2,7
Yıllık: 4,0

Tarim: GSYH
2024: 5,3
2025: 2,3
Yıllık: 2,8

2024: (Cari Fiyatlarla, Yüzde Pay) (4)

Tarim: Tarım
2024: 2,5
2025: 4,3
Yıllık: 10,2

2024: 21,5
2025: 19,8
Yıllık: 18,7
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlıği, TüİK 
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) SBB hesaplaması olup inşaat sektörü dâhildir.
(4) Vergi-sübvansiyon kalemine tabloda yer verilmemiştir.

2025 yılının ilk yarısında GSYH'da yüzde 3,6 oranında büyüme kaydedilmiştir. Bu dönemde katma değer, sanayi ve hizmetler (inşaat dâhil) sektörlerinde sırasıyla yüzde 2,1ve yüzde 4,3 oranlarında artış kaydedilirken tarım sektörü yüzde 3,0 oranında daralmıştır.
2025 ylının üçüncü çeyreğine ilişkin perakende satış hacim endeksi ve hizmet ciro endeksi gibi talep göstergeleri dezenflasyon odaklı politika duruşuyla uyumlu bir normalleşmeye işaret ederken, ekonomik büyümenin yılın ikinci yarısında hafif ivme kaybına rağmen dayanıklılığını koruyacağına işaret etmektedir. Ayrıca, reel sektörün gidişatına dair önemli sinyaller sunan öncü göstergeler imalat sanayii faaliyet koşullarında kademeli bir iyileşmeye işaret etmektedir. Yılın ilk çeyreğinde sanayi üretim endeksi yüzde 2,2daralmanın ardından ikinci çeyrekte yüzde 7,4 oranında büyümüştür. Söz konusu toparlanmada talep koşullarındaki iyileşme ve baz etkisi belirleyici olmuştur. Sanayi üretimi yıllık olarak Temmuz ayında yüzde 5,2 oranında artış kaydederken Ağustos ayında yüzde 4,7 oraninda artmiştir, Kapasite kullanim oranlarinda ise geçen yılin ayni dönemlerine göre Ağustos ve Eylül aylarında düşüş gözlenmiştir. İmalat Satın Alma Yöneticileri Endeksi (PMI)'nin, yılın üçüncü çeyreğinde 46,6 seviyesinde gerçekleşerek eşik değer olan 50'nin altındaki seyrini sürdürmesine rağmen geçen yılın aynı dönemine göre bir miktar artışkaydettiği görülmüştür. Bununla beraber, ılımlı bir iyileşme kaydetmesi beklenen dış talep koşullarının yılın son çeyreğinde sanayi sektörünü destekleyeceği tahmin edilmektedir. Bu veriler, GSYH büyüme hizında dezenflasyonla uyumlu bir patikanın ve büyümenin bileşenlerinde dengeli bir yapının korunacağına işaret etmektedir. İktisadi faaliyet hafif yavaşlamakla beraber büyüme eğiliminin yılın ikinci yarısında devam edeceği öngörüsüyle GSYH artışının 2025 yılının tamamında yüzde 3,3 oranında gerçekleşmesi tahmin edilirken 

üretim sektörleri itibarıyla katma değer artış hızlarının ise sanayi sektöründe yüzde 2,8 ve hizmetler sektöründe (inşaat dâhil) yüzde 3,8 oranlarında olması beklenmektedir. Tarım sektöründe ise yüzde 1,0 oranında daralma öngörülmektedir.

b) Hedefler 
2026 yılında, Orta Vadeli Program (2026-2028) hedefleri çerçevesinde Türkiye ekonomisinin yüzde 3,8 oranında büyümesi öngörülmektedir. Ekonominin istikrarlı ve sağlıklı yapısının korunarak güçlü, kapsayıcı ve istihdamı destekleyen bir büyümenin sağlanması amacıyla, makroekonomik dengeleri gözeten uygulamalara devam edilmesi ve para, maliye ile gelirler politikalarının tam koordinasyon içinde yürütülmesi hedeflenmektedir. Bununla birlikte, dezenflasyon sürecinin kararlılikla sürdürülmesi için talep koşullarinın dengelenmesine yönelik sıkı politika duruşunun korunmasi, eşzamanlıolarak arz yönlü yapısal dönüşüm adımlarının güçlendirilmesi hedeflenmektedir.
Arz yönlü büyümeyi desteklemek üzere yüksek katma değer oluşturma kapasitesine sahip, geniş istihdam olanakları sunan ve ihracat potansiyeli barındıran alanlara yönelik yatırımlara öncelik verilecektir. Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin geliştirilmesinin yanı sıra kaynak verimliliğini artıran ve çevresel sürdürülebilirliği gözeten yeşil ve dijital dönüşüm politikaları ile üretim süreçlerinde verimliliği ve rekabetçiliği artırmayı amaçlayan uygulamalar bütüncül bir yaklaşımla desteklenecektir. İş ve yatırım ortamının iyileştirilmesine yönelik politikalara hız verilirken kamu altyapı yatırımlarının özel sektör yatırımlarını tamamlayıcı nitelikte olması sağlanacaktır. Hayata geçirilecek yapısal dönüşüm adımlarının etkisiyle daha rekabetçi bir üretim yapisının tesis edilmesi hedeflenmektedir.
İç ve dış talebin dengelendiği büyüme kompozisyonunun sürdürülmesiyle özel kesim yatırımlarının ve istihdamın artırılması öngörülmektedir. Sanayide teknoloji odaklı dönüşüm adımları ile seçici desteklerin üretkenliği ve rekabet gücünü yükselterek büyümeye katkısunması hedeflenmektedir. Hizmetler sektöründe özellikle turizm ile diğer hizmetlerde pazar çeşitlendirmesi ve tüm yıla yayılan sürdürülebilir turizm yaklaşımıyla sektörel desteğin devam etmesi öngörülmektedir. Tarımda ise sürdürülebilir büyümeye katkının uzun dönem eğilimleriyle uyumlu şekilde gerçekleşmesi beklenmektedir.

GRAFİK I: 1- Sektörel Büyüme Hızları
(Zincirlenmiş Hacim, Yüzde Değişme)
10

8

65,0

3,8
4,33,3
2

0

202320242025(1)2026(2)
Tarım Sanayi 00000000Hizmetler GSYH 

Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK 
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 



TABLo I: 3- Temel Ekonomik Büyüklükler 
2018: 2,2
2019: 2,0
2023: 9,1
2025 (1): 2,5

2020: 3,5
2021: 13,3
2022: 14,0
2024: 3,5
2026 (2): 3,3

2018: 6,5
2019: 1,7
2020: 0,3
2021: 1,4
2022: 5,0
2023: 5,7
2024: 4,3
2025 (1): 3,4
2026 (2): 4,8

2018: 1,5
2019: 2,0
2020: 4,0
2021: 15,1
2022: 15,2
2023: 9,5
2024: 3,4
2025 (1): 2,4
2026 (2): 3,2

2018: 0,8
2019: -12,1
2020: 6,9
2021: 7,2
2022: 4,4
2023: 7,3
2024: 2,7
2025 (1): 4,6
2026 (2): 4,0

2018: -0,1
2019: -27,9
2020: -2,8
2021: 2,6
2022: 18,9
2023: 13,9
2024: 6,4
2025 (1): 5,0
2026 (2): 2,3

2018: 1,0
2019: -9,7
2020: 8,1
2021: 7,7
2022: 2,9
2023: 6,5
2024: 2,2
2025 (1): 4,5
2026 (2): 4,2

2018: 30,3
2019: 26,5
2020: 28,0
2021: 28,4
2022: 30,5
2023: 32,9
2024: 31,3
2025 (1): 31,9
2026 (2): 31,8

2018: 30,6
2019: 29,5
2020: 30,0
2021: 33,7
2022: 34,0
2023: 31,8
2024: 30,1
2025 (1): 30,6
2026 (2): 30,8

2018: 3,8
2019: 2,4
2020: -5,8
2021: 5,0
2022: 0,9
2023: -3,0
2024: 1,0
2025 (1): -0,3
2026 (2): 0,0

2018: 9,5
2019: 4,7
2020: -16,4
2021: 25,1
2022: 10,5
2023: -2,3
2024: 0,1
2025 (1): 1,8
2026 (2): 3,4

2018: -5,9
2019: -5,4
2020: 6,8
2021: 2,1
2022: 8,3
2023: 12,1
2024: -4,4
2025 (1): 3,8
2026 (2): 3,8

2018: 3,5
2019: 1,3
2020: 1,8
2021: 11,8
2022: 5,4
2023: 5,0
2024: 3,3
2025 (1): 3,3
2026 (2): 3,8

2018: 3 806 479
2019: 4 402 050
2020: 5 141 711
2021: 7 433 800
2022: 15 325 857
2023: 27 091 469
2024: 44[TELEFON] (1): 62 179 115
2026 (2): 77 257 390

2018: 807
2019: 775
2020: 730
2021: 828
2022: 925
2023: 1 153
2024: 1 358
2025 (1): 1 569
2026 (2): 1 658

2018: 9 502
2019: 8 992
2020: 8 397
2021: 9 424
2022: 10 434
2023: 13 008
2024: 15 325
2025 (1): 17 748
2026 (2): 18 621

2018: 27 442
2019: 27 796
2020: 28 003
2021: 30 758
2022: 38 276
2023: 41 572
2024: 43 539
2025 (1): 47 002
2026 (2): 49 979

2018: 81 407
2019: 82 579
2020: 83 385
2021: 84 147
2022: 84 980
2023: 85 326
2024: 85 518
2025 (1): 85 825
2026 (2): 86 447

2018: 53,1
2019: 52,9
2020: 49,1
2021: 51,4
2022: 53,1
2023: 53,3
2024: 54,2
2025 (1): 53,7
2026 (2): 54,4

2018: 28 691
2019: 28 042
2020: 26 695
2021: 28 797
2022: 30 752
2023: 31 632
2024: 32 620
2025 (1): 32 605
2026 (2): 33 336

2018: 10,9
2019: 13,7
2020: 13,1
2021: 12,0
2022: 10,4
2023: 9,4
2024: 8,7
2025 (1): 8,5
2026 (2): 8,4

2018: 177,2
2019: 180,8
2020: 169,6
2021: 225,2
2022: 254,2
2023: 255,6
2024: 261,8
2025 (1): 273,8 367,0
2026 (2): 282,0

2018: 231,2
2019: 210,3
2020: 219,5
2021: 271,4
2022: 363,7
2023: 362,0
2024: 344,0
2026 (2): 378,0

2018: -54,0
2019: -29,5
2020: -49,9
2021: -46,2
2022: -109,5
2023: -106,3
2024: -82,2
2026 (2): -96,0

2018: -14,6
2019: 15,0
2020: -31,0
2021: -6,2
2022: -46,3
2023: -41,5
2024: -10,4
2025 (1): -93,2 -22,6
2026 (2): -22,3

2018: -1,8
2019: 1,9
2020: -4,2
2021: -0,8
2022: -5,0
2023: -3,6
2024: -0,8
2025 (1): -1,4
2026 (2): -1,3

2018: 32,5
2019: 32,5
2020: 31,8
2021: 30,1
2022: 27,3
2023: 29,6
2024: 31,1
2025 (1): 31,5
2026 (2): 33,1

2018: 34,9
2019: 35,5
2020: 35,7
2021: 32,7
2022: 28,1
2023: 34,7
2024: 35,7
2026 (2): 36,2

2018: 2,3
2019: 3,0
2020: 3,9
2021: 2,6
2022: 0,8
2023: 5,1
2024: 4,6
2025 (1): 34,6 3,1
2026 (2): 3,1

2018: 2,1
2019: 2,5
2020: 2,8
2021: 2,6
2022: 2,1
2023: 2,6
2024: 3,0
2026 (2): 3,7

2018: -2,3
2019: -3,4
2020: -3,1
2021: -1,5
2022: -0,1
2023: -3,7
2024: -2,8
2025 (1): 3,5 -0,4
2026 (2): -0,2

2018: 2,4
2019: 3,2
2020: 3,9
2021: 2,5
2022: 2,3
2023: 5,5
2024: 5,8
2025 (1): 3,5
2026 (2): 3,4

2018: -2,3
2019: -3,6
2020: -3,1
2021: -1,3
2022: -1,7
2023: -4,0
2024: -3,9
2025 (1): -0,8
2026 (2): -0,5

2018: 28,8
2019: 31,2
2020: 38,3
2021: 38,9
2022: 29,4
2023: 28,2
2024: 23,6
2025 (1): 24,6
2026 (2): 24,7

2018: 16,7 20,3
2019: 14,2 11,8
2020: 14,7 14,6
2021: 29,3 36,1
2022: 95,5 64,3
2023: 68,3 64,8
2024: 59,3 44,4
2025 (1): 35,0 28,5
2026 (2): 19,7 16,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜiK 
() Gerçekleşme Tahmini (2) Program (3) Zincirlenmiş hacim yüzde değişim, kamu ve özel sektörler Strateji ve Bütçe Başkanlığı verileridir. (4) Büyümeye katkı olarak verilmektedir. (5) OECD verileridir. (6) 2025-2026 verileri Program tahminleridir.


TABLO I: 4- Fert BaşIna GSYH 
(Cari Fiyatlarla): GSYH (1)
Satın Alma Gücü Paritesi: Fert Başına TL
SAGP'ye Göre Fert: Dolar

(Cari Fiyatlarla): Nüfusu (1) (Bin Kişi)
Satın Alma Gücü Paritesi: (Milyon TL)
SAGP'ye Göre Fert: (1)

(Cari Fiyatlarla): 59 756
Satın Alma Gücü Paritesi: 10 760
SAGP'ye Göre Fert: 180

(Cari Fiyatlarla): 60 671
Satın Alma Gücü Paritesi: 20 381
SAGP'ye Göre Fert: 336

(Cari Fiyatlarla): 61 582
Satın Alma Gücü Paritesi: 40 065
SAGP'ye Göre Fert: 651

(Cari Fiyatlarla): 62 464
Satın Alma Gücü Paritesi: 71 969
SAGP'ye Göre Fert: 1 152

(Cari Fiyatlarla): 63 364
Satın Alma Gücü Paritesi: 107 491
SAGP'ye Göre Fert: 1 696

(Cari Fiyatlarla): 64 269
Satın Alma Gücü Paritesi: 171 778 247 808
SAGP'ye Göre Fert: 2 673

(Cari Fiyatlarla): 65 166
Satın Alma Gücü Paritesi: 362 907
SAGP'ye Göre Fert: 3 803

(Cari Fiyatlarla): 66 003
Satın Alma Gücü Paritesi: 473 368
SAGP'ye Göre Fert: 5 498 7 087

(Cari Fiyatlarla): 66 795 67 599
Satın Alma Gücü Paritesi: 584 694
SAGP'ye Göre Fert: 8 649

(Cari Fiyatlarla): 68 435
Satın Alma Gücü Paritesi: 682 962
SAGP'ye Göre Fert: 9 980

(Cari Fiyatlarla): 69 295
Satın Alma Gücü Paritesi: 799 460
SAGP'ye Göre Fert: 11 537

(Cari Fiyatlarla): 70 158
Satın Alma Gücü Paritesi: 892 805
SAGP'ye Göre Fert: 12 726

(Cari Fiyatlarla): 71 052
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 009 221
SAGP'ye Göre Fert: 14 204

(Cari Fiyatlarla): 72 039
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 013 510
SAGP'ye Göre Fert: 14 069

(Cari Fiyatlarla): 73 142
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 176 048
SAGP'ye Göre Fert: 16 079

(Cari Fiyatlarla): 74 224
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 413 984
SAGP'ye Göre Fert: 19 050

(Cari Fiyatlarla): 75 176
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 590 049
SAGP'ye Göre Fert: 21 151

(Cari Fiyatlarla): 76 267
Satın Alma Gücü Paritesi: 1 831 744
SAGP'ye Göre Fert: 24 017

(Cari Fiyatlarla): 78 054
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 062 358
SAGP'ye Göre Fert: 26 422

(Cari Fiyatlarla): 80 230
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 354 059
SAGP'ye Göre Fert: 29 341

(Cari Fiyatlarla): 81 947
Satın Alma Gücü Paritesi: 2 629 988
SAGP'ye Göre Fert: 32 094

(Cari Fiyatlarla): 83 443
Satın Alma Gücü Paritesi: 3 151 529
SAGP'ye Göre Fert: 37 769

(Cari Fiyatlarla): 84 961
Satın Alma Gücü Paritesi: 3 806 479
SAGP'ye Göre Fert: 44 803

(Cari Fiyatlarla): 86 206
Satın Alma Gücü Paritesi: 4 402 050
SAGP'ye Göre Fert: 51 064

(Cari Fiyatlarla): 86 977
Satın Alma Gücü Paritesi: 5 141 711
SAGP'ye Göre Fert: 59 116

(Cari Fiyatlarla): 87 833
Satın Alma Gücü Paritesi: 7 433 800
SAGP'ye Göre Fert: 84 635

(Cari Fiyatlarla): 88 629
Satın Alma Gücü Paritesi: 15 325 857
SAGP'ye Göre Fert: 172 922

(Cari Fiyatlarla): 88 659
Satın Alma Gücü Paritesi: 27 091 469
SAGP'ye Göre Fert: 305 570

(Cari Fiyatlarla): 88 629
Satın Alma Gücü Paritesi: 44 587 225
SAGP'ye Göre Fert: 503 076

(Cari Fiyatlarla): 88 425
Satın Alma Gücü Paritesi: 62 179 115
SAGP'ye Göre Fert: 703 185

(Cari Fiyatlarla): 89 047
Satın Alma Gücü Paritesi: 77 257 390
SAGP'ye Göre Fert: 867 602
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜiK, OECD 
(1) 1995-2024 yılları gerçekleşme verisi TütKin KBMG hesabında kullandığı veriler olup 2025-2026 yılları Strateji ve Bütçe Başkanlığı tahminleridir. (2) OECD tarafindan GSYH için hesaplanan satın alma gücü paritesidir. Tabloda OECD tarafindan 9 haneli olarak verilen katsayı 2 haneli olarak gösterilmiştir. Söz konusu katsayılar OECD tarafından geriye dönük olarak her yıl revize edilmektedir. 2025-2026 ylları Strateji ve Bütçe Başkanlığı tahminleridir. (3) SAGP hesaplamasında OECD'nin 9 haneli katsayısı kullanılması nedeniyle tabloda verilen SAGP katsayısı kullanılarak SAGP'ye göre fert başına mili gelire net olarak ulaşılamaz. (4) Gerçekleşme Tahmini (5) Program 

2.1.2. İstihdam 
a) Mevcut Durum 
2024 yılında istihdam, parasal koşullardaki sıkılaşmanın olumsuz etkilerine rağmen güçlü seyrini sürdürmüş ve önceki yıla göre 988 bin kişi artarak 32 milyon 620 bin kişi olmuştur. İşgücüne katılma oranı ise $^{0,9}$ puan artarak yüzde 54,2'ye yükselmiştir. Böylece işsizlik oranı bir önceki yıla göre 0,7 puan azalarak yüzde 8,7'ye gerilemiştir.
TABLO I: 5- Yıllar İtibarıyla Yurt İçi İşgücü Piyasasında Gelişmeler 
Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: 61 468
2019: 62 579
2020: 63 704
2021: 64 679
2022: 65 425
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 65 926

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: 32 505
2019: 30 735
2020: 32 716
2021: 34 334
2022: 34 896
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 35 733

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İstihdam
2019: 28 042
2020: 26 695
2021: 28 797
2022: 30 752
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 31 632
2024: 32 620

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: Tarim
2019: 5 096
2020: 4 737
2021: 4 948
2022: 4 866
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 4 695
2024: 4 827

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: Sanayi
2019: 5 572
2020: 5 482
2021: 6 143
2022: 6 663
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 6 711
2024: 6 746

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: Hizmetler (1)
2019: 17 374
2020: 16 476
2021: 17 705
2022: 19 224
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 20 227
2024: 21 048

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İnşaat
2019: 1 566
2020: 1 546
2021: 1 777
2022: 1 846
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 1 997
2024: 2 162

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: Tarım Dışı İstihdam
2019: 22 946
2020: 21 958
2021: 23 849
2022: 25 886
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 26 937
2024: 27 793

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İşsiz
2019: 4 463
2020: 4 040
2021: 3 919
2022: 3 582
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 3 264
2024: 3 113

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde)
2019: 52,9
2020: 49,1
2021: 51,4
2022: 53,1
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 53,3
2024: 54,2

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İstihdam Oranı (Yüzde)
2019: 45,6
2020: 42,7
2021: 45,2
2022: 47,5
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 48,3
2024: 49,5

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: İşsizlik Oranı (Yüzde)
2019: 13,7
2020: 13,1
2021: 12,0
2022: 10,4
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 9,4
2024: 8,7

Çalışma Çağındaki Nüfus İşgücü: Genç Nüfusta İşsizlik Oranı (Yüzde)
2019: 25,2
2020: 24,9
2021: 22,6
2022: 19,4
(15+ Yaş, Bin Kişi) 2023: 17,4
2024: 16,3
Kaynak: TÜfK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları(1) İnşaat dâhildir.

2024 yılında toplam istihdam bir önceki yıla göre yüzde 3,1 oranında artarken tarım,sanayi ve hizmetler (inşaat dâhil) sektörlerinin istihdamı sırasıyla yüzde 2,8, yüzde 0,5 ve yüzde 4,1 oranlarında artmıştır. Toplam istihdam içinde tarım, sanayi ve hizmetler (inşaat dâhil) sektörlerinin payları sırasıyla yüzde 14,8, yüzde 20,7 ve yüzde 64,5 olmuştur.
TABLO I: 6- İstihdam Edilenlerin İşteki Çalışma Durumuna Göre Dağılımı
Ücretli veya Yevmiyeli: 68,4
2019: 70,0
2020: 69,9
2021: 70,5
2022: 71,2
2023: 70,9

Ücretli veya Yevmiyeli: Kendi Hesabina Çalişan
2019: 16,8
2020: 16,0
2021: 16,1
2022: 16,3
2023: 16,2
(Yüzde) 2024: 16,2

Ücretli veya Yevmiyeli: İşveren
2019: 4,5
2020: 4,4
2021: 4,6
2022: 4,5
2023: 4,6
(Yüzde) 2024: 4,6

Ücretli veya Yevmiyeli: Ücretsiz Aile İşçisi
2019: 10,3
2020: 9,5
2021: 9,4
2022: 8,7
2023: 7,9
(Yüzde) 2024: 8,2

Ücretli veya Yevmiyeli: Toplam
2019: 100
2020: 100
2021: 100
2022: 100
2023: 100
(Yüzde) 2024: 100
Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları
2024 yılında bir önceki yıla göre toplam istihdam içerisinde ücretli veya yevmiyelilerin payı hafif gerilerken ücretsiz aile işçilerinin payı bir miktar artmıştır. İşverenlerin ve kendi hesabına çalışanların payı ise değişmemiştir.


TABLO I: 7- Yurt İçi İşgücü Piyasasındaki Gelişmeler 
(15+ Yaş, Bin Kişi)
2024 (1): 65 870
2025 (1): 66 330

2024 (1): 35 677
2025 (1): 35 536

2024 (1): 32 696
2025 (1): 32 623

2024 (1): 4 896
2025 (1): 4 601

2024 (1): 6 697
2025 (1): 6 618

2024 (1): 18 968
2025 (1): 19 205

2024 (1): 2 134
2025 (1): 2 198

2024 (1): 2 980
2025 (1): 2 913

2024 (1): 54,2
2025 (1): 53,6

2024 (1): 49,6
2025 (1): 49,2

2024 (1): 8,4
2025 (1): 8,2

2024 (1): 15,9
2025 (1): 15,5
Kaynak: TÜİK, Hanehalkı İşgücü Anketi Sonuçları(1) İkinci çeyrek itibarıyladır.

2025 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre istihdam 73 bin kişi azalmıştır. Aynı dönemde işsizlik oranı 0,2 puan azalarak yüzde 8,2, genç işsizlik oranı ise 0,4 puan azalarak yüzde 15,5'e gerilemiştir.

2025 yılının ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre istihdam, tarım dışısektörlerde 222 bin kişi artarken tarımda 295 bin kişi azalmıştır. Bu dönemde istihdam sanayide 79 bin kişi azalırken hizmetlerde (inşaat dâhil) 301 bin kişi artmıştır.
Mevsim etkilerinden arındırılmiş verilere göre, 2025 yılı Eylül ayında istihdam 32milyon 491 bin kişi, istihdam oranı ise yüzde 48,9 olmuştur. İşsizlik oranı yüzde 8,6,işgücüne katılma oranı ise yüzde 53,5 olarak gerçekleşmiştir.

2025 yılında, istihdamın bir önceki yıla göre nispeten yatay seyretmesi, işgücüne katılma oranının ise yüzde 53,7 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede işsizlik oranının yüzde 8,7'den yüzde 8,5'e gerileyeceği tahmin edilmektedir.
TABLO I: 8- Temel İşgücü Piyasası Göstergeleri 
(15+ Yaş, Bin Kişi)
2025 (1): (15+ Yaş, Bin Kişi) 2026 (2) Çalışma Çağındaki Nüfus 66 391 66 966

2025 (1): İşgücü 35 637 36 406

2025 (1): İstihdam 32 605 33 336

2025 (1): Tarım Dışı İstihdam 28 093 28 793

2025 (1): Tarım İstihdamı 4 512 4 543

2025 (1): İşsiz 3 032 3 070

2025 (1): İşgücüne Katılma Oranı (Yüzde) 53,7 54,4

2025 (1): İstihdam Oranı (Yüzde) 49,1 49,8

2025 (1): İşsizlik Oranı (Yüzde) 8,5 8,4
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 


b) Hedefler 
2026 yılında, öngörülen büyüme oranı çerçevesinde istihdamın bir önceki yıla göre 730 bin kişi artması beklenmektedir. İşgücüne katılma oranının 2026 yılında 0,7 puan artarak yüzde 54,4'e ulaşacağı öngörülmektedir. Yıl genelinde istihdam artışı etkisinin işgücüne katılım ve nüfus artışı etkilerine baskın gelmesiyle işsizlik oranının yüzde 8,4'e gerileyeceği tahmin edilmektedir.

GRAFİK I: 2- İşsizlik Oranındaki Değişime Katkılar 
(Yüzde Puan)
813,112,016610,49,48,78,58,41248a 4•0-2
-4
-6
-8
202020212022202320242025(1)2026(2)
Katılım Etkisi Çalışma Çağı Nüfus Etkisi İstihdamEtkisi --y- İşsizlik Oranı Değişimi (Puan)
— İşsizlik Oranı (Sağ Eksen)

Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK 
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 


2.1.3. Ekonominin Genel Dengesi 
a) Mevcut Durum 
2024 yılında ekonomide toplam talebin önemli bir unsuru olan tüketim harcamalarındaki artışın olumlu katkısıyla GSYH yüzde 3,3 oranında büyümüştür. Bu dönemde, net mal ve hizmet ihracatinın büyümeye katkısı 1,0 puan, toplam tüketimin büyümeye katkısı 2,8 puan olmuştur. Sabit sermaye yatırım harcamalarındaki artış ise büyümeye 0,7 puanlık katkıda bulunmuştur. 2024 yılında özel kesim tüketim harcamalarında kaydedilen reel artış, özel harcanabilir gelir artışının üzerinde kalırken kamu kesimi tüketim harcamalarındaki reel artış ise kamu kesimi harcanabilir gelir artışının üzerinde gerçekleşmiştir.

Zincirlenmiş hacim değerlerine göre, 2024 yılında özel tüketim harcamaları yüzde 3,4,kamu tüketim harcamaları ise yüzde 4,3 oranında artmıştır. Böylece GSYH içerisinde özel tüketimin payı bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 58,3, kamu kesimi tüketim harcamalarının payı ise 1,3 puan artarak yüzde 10,4 olmuştur.


2024 yılında, toplam sabit sermaye yatırım harcamalarındaki reel artış yüzde 2,7oranında gerçekleşmiştir. Bu dönemde, kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının GSYH içerisindeki payı bir önceki yıla göre $^{0,1}$ puan azalarak yüzde 3,5 olurken, özel kesim sabit sermaye yatırım harcamalarının payı bir önceki yıla göre 1,5 puan azalarak yüzde 27,8'e düşmüştür. 2024 yılında reel mal ve hizmet ihracatı yüzde 0,1 artış kaydederken reel mal ve hizmet ithalatındaki azalış ise yüzde 4,4 olmuştur.

2024 yılında toplam tüketimin GSYH'ya oranı yüzde 68,7 olurken, toplam yurt içi tasarrufların GSYH'ya oranı yüzde 30,1 olarak gerçekleşmiştir. Bu gelişmede kamu tasarruflarının payında kaydedilen 1,3 puanlık düşüş önemli rol oynamıştır. Bu dönemde kamu tasarruflarının GSYH'ya oranı yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşirken özel kesim tasarruf oranı ise bir önceki yıla göre 0,4 puan azalarak yüzde 30,0 seviyesinde gerçekleşmiştir.

2025 yılının ilk yarısında yüzde 3,6 oranında gerçekleşen büyüme hızına en önemli katkı tüketim harcamalarından gelmiştir. Yılın ilk yarısında, toplam tüketim harcamaları bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,5 oranında artarak büyümeye 2,1 puanlık etki etmiştir. Bu dönemde toplam sabit sermaye yatirim harcamalari yüzde 5,3 artmiş ve bunun ekonomik büyümeye katkısı 1,4 puan olmuştur. Bu gelişmeler sonucunda toplam nihai yurt içi talep yüzde 3,2 oranında artarak yüzde 3,6 oranındaki büyümeye 3,5 puanlık önemli seviyede katki yapmiştir.

2025 yılının ilk yarısında mal ve hizmet ihracatı reel olarak yüzde 0,9 oranında artışgösterirken mal ve hizmet ithalatı yüzde 6,0 oranında artmiştır. Sonuç olarak, net mal ve hizmet ihracati büyümeye 0,9 puan negatif etkide bulunmuştur.
Zincirlenmiş hacim endeksine göre 2025 yılında özel tüketim harcamalarının yüzde 2,4, kamu tüketim harcamalarının yüzde 3,4 artması ve böylece toplam tüketim harcamalarının yılın tamamında yüzde 2,5 oranında artış göstermesi öngörülmektedir.
Aynı dönemde, kamu sabit sermaye yatırımlarının yüzde 5,0, özel kesim sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 4,5 artması ve böylece toplam sabit sermaye yatırımlarının yüzde 4,6 oranında artması tahmin edilmektedir. Büyümeye, özel kesim nihai talebinin 2,8 puan,kamu kesimi nihai talebinin ise 0,5 puan pozitif yönde katkı yapması beklenmektedir. 2025yılinın tamamında net mal ve hizmet ihracatinın büyümeye 0,3 puan negatif yönde etki yapması öngörülmektedir. Bu beklentiler doğrultusunda, GSYH'nın 2025 yılında yüzde 3,3oraninda artış göstereceği tahmin edilmektedir.

Bu dönemde, özel harcanabilir gelirin GSYH'ya oranının 2025 yılında bir önceki yıla göre değişmeyerek yüzde 88,3 düzeyinde, kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oranın ise $^{0,1}$ puan artarak yüzde 10,6 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2025 yılında toplam yurt içi tasarruf oranının ise, bir önceki yıla göre 0,5 puan artarak yüzde 30,6 olacağıtahmin edilmektedir. Bu gelişmede, büyük oranda özel kesim tüketimindeki ciddi düşüşün etkisiyle artan özel kesim tasarruflarının belirleyici olması öngörülmektedir.

GRAFİK I: 3- GSYH Büyümesine Katkılar 

T et  e a 
daeenre 
Coo 


 e 
 d a a a  c  cn a ea t  d mt ee   nt e te 

2026 yılında bir önceki yıla göre özel ve kamu kesimi tüketim harcamalarında sırasıyla yüzde 3,2 ile yüzde 4,8 oranlarında reel artış olması beklenmektedir. Bu dönemde özel kesim sabit sermaye yatırımlarının yüzde 4,2, kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının ise yüzde 2,3 oranında reel olarak artacağı tahmin edilmektedir. Böylece, toplam sabit sermaye yatırım harcamalarının reel olarak yüzde 4,0 artması öngörülmektedir.
2026 yılı GSYH büyümesine özel tüketim harcamalarının 2,3 puan, özel kesim sabit sermaye yatirım harcamalarının ise 1,0 puan katki yapması beklenmektedir. Bu dönemde,kamu kesimi sabit sermaye yatırım harcamalarının büyümeye katkısının 0,1 puan olmasıbeklenmektedir. GSYH büyümesine net mal ve hizmet ihracatı katkısının ise sınırlı kalacaği tahmin edilmektedir.

Kamu harcanabilir gelirinin GSYH'ya oraninın 2026 yılında 0,7 puan artarak yüzde 11,3olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir. Bu dönemde, kamu tasarruflarının milli gelire oran olarak yüzde 0,3 seviyesinde, kamu yatırımlarının ise yüzde 3,4 seviyesinde olmasıbeklenmektedir.

2026 yılında özel tasarrufların GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 30,6, özel yatırım harcamalarının ise 0,2 puan artarak yüzde 28,8 olmasıbeklenmektedir. Bunun sonucunda özel kesim tasarruf-yatırım farkının GSYH'ya oraninın yüzde 1,8 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. 2026 yılında toplam yurt içi tasarruflarin GSYH'ya oraninin bu gelişmeler neticesinde yüzde 30,8, toplam tasarrufyatırım farkının GSYH'ya oranının ise yüzde -1,3 olması beklenmektedir.
(Yüzde Puan)

TABLO I: 9- Ekonominin Genel Dengesi (Cari Fiyatlarla Milyon TL, GSYH İçindeki Paylar)
2024: (GSYH İçindeki Paylar, Yüzde)

2024: 30 645 337 42 487 910 52 717 658
2025 (1): 68,3
2026 (2): 68,2

2024: 4 657 135
2025 (1): 6 460 848
2026 (2): 8[TELEFON]: 68,7 10,4
2025 (1): 10,4
2026 (2): 11,1

2024: 25 988 202
2025 (1): 36 027 062
2026 (2): 44 179 887
2024: 58,3
2025 (1): 57,9
2026 (2): 57,2

2024: 13 702 170
2025 (1): 19 894 418
2026 (2): 24 826 101
2024: 30,7
2025 (1): 32,0
2026 (2): 32,1

2024: 1[TELEFON] (1): 2 106 918
2026 (2): 2 600 343
2024: 3,5
2025 (1): 3,4
2026 (2): 3,4

2024: 12 148 676
2025 (1): 17 787 500
2026 (2): 22 225 758
2024: 27,2
2025 (1): 28,6
2026 (2): 28,8

2024: 13 962 814
2025 (1): 19 834 070
2026 (2): 24[TELEFON]: 31,3
2025 (1): 31,9
2026 (2): 31,8

2024: 1[TELEFON] (1): 2 191 509
2026 (2): 2[TELEFON]: 3,5
2025 (1): 3,5
2026 (2): 3,3

2024: 12 408 887
2025 (1): 17 642 562
2026 (2): 21 992 214
2024: 27,8
2025 (1): 28,4
2026 (2): 28,5

2024: -260 644
2025 (1): 60 348
2026 (2): 250 288
2024: -0,6
2025 (1): 0,1
2026 (2): 0,3

2024: -433
2025 (1): -84 590
2026 (2): 16 744
2024: 0,0
2025 (1): -0,1
2026 (2): 0,0

2024: -260 211
2025 (1): 144 938
2026 (2): 233 544
2024: -0,6
2025 (1): 0,2
2026 (2): 0,3

2024: 44 347 507
2025 (1): 62 382 328
2026 (2): 77[TELEFON]: 99,5
2025 (1): 100,3
2026 (2): 100,4

2024: 239 719
2025 (1): -203 213
2026 (2): -286 368
2024: 0,5
2025 (1): -0,3
2026 (2): -0,4

2024: 12 291 906
2025 (1): 15[TELEFON] (2): 19 061 022
2024: 27,6
2025 (1): 25,0
2026 (2): 24,7

2024: 12 052 187
2025 (1): 15 756 997
2026 (2): 19 347 390
2024: 27,0
2025 (1): 25,3
2026 (2): 25,0

2024: 44 587 225 -[TELEFON] (1): 62 179 115
2026 (2): 77 257 390
2024: 100,0
2025 (1): 100,0
2026 (2): 100,0

2024: 2 447
2025 (1): -655 368
2026 (2): -715 513
2024: -1,2
2025 (1): -1,1
2026 (2): -0,9

2025 (1): -3 618
2026 (2): 5 299
2024: 0,0
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0

2024: 44 064 634 4 689 388
2025 (1): 61[TELEFON] (2): 76[TELEFON]: 98,8
2025 (1): 98,9
2026 (2): 99,1

2024: 4 657 135
2025 (1): 6 595 216 6 460 848
2026 (2): 8 765 109
2024: 10,5
2025 (1): 10,6
2026 (2): 11,3

2024: 32 254
2025 (1): 134 367
2026 (2): 8 537 771 227 338
2024: 10,4
2025 (1): 10,4
2026 (2): 11,1

2024: 1[TELEFON] (1): 2 106 918
2024: 0,1
2025 (1): 0,2
2026 (2): 0,3

2024: -1[TELEFON] (2): 2 600 343
2024: 3,5
2025 (1): 3,4
2026 (2): 3,4

2024: 39 356 795
2025 (1): -1 972 551
2026 (2): -2 373 005
2024: -3,4
2025 (1): -3,2
2026 (2): -3,1

2024: 25 988 202
2025 (1): 54 924 913 36 027 062
2026 (2): 67 782 067 44 179 887
2024: 88,3
2025 (1): 88,3
2026 (2): 87,7

2024: 13 368 593
2025 (1): 18 897 851
2026 (2): 23 602 180
2024: 58,3
2025 (1): 57,9 30,4
2026 (2): 57,2

2024: 12 148 676
2025 (1): 17 787 500
2026 (2): 22 225 758
2024: 30,0 27,2
2025 (1): 28,6
2026 (2): 30,6

2024: 1 219 917
2025 (1): 1 110 351
2026 (2): 1 376 422
2024: 2,7
2025 (1): 1,8
2026 (2): 28,8

2026 (2): 1,8

2024: 13 400 847
2025 (1): 19 032 218
2026 (2): 23 829 518
2024: 30,1
2025 (1): 30,6
2026 (2): 30,8
Not: Toplam tasarruf-yatırım farkıyla cari acık arasındaki fark, milli gelir hesaplamalarında ihracat ve ithalat ağırlıklı döviz kuru kullanılmasından kaynaklanmaktadır (1) Gerçekleșme Tahmini (2) Program 


TABLO I: 10- Ekonominin Genel Dengesi (Zincirlenmiş Hacim Milyon TL, Yüzde Değişme)
2025 (2): (Yüzde Değişme)

2024: 1 904 823
2025 (2): 1 953 117
2026 (3): 2 018 380
2024: 3,5
2025 (2): 2,5
2026 (3): 3,3

2024: 207 262
2025 (2): 214 399
2026 (3): 224 715
2024: 4,3
2025 (2): 3,4
2026 (3): 4,8

2024: 1 697 560
2025 (2): 1 738 718
2026 (3): 1 793 664
2024: 3,4
2025 (2): 2,4
2026 (3): 3,2

2024: 362 031
2025 (2): 398 741
2026 (3): 424 846
2024: -3,0
2025 (2): 10,1
2026 (3): 6,5

2024: 70 864
2025 (2): 71 307
2026 (3): 76 685
2024: -3,6
2025 (2): 0,6
2026 (3): 7,5

2024: 291 168
2025 (2): 327 434
2026 (3): 348 161
2024: -2,8
2025 (2): 12,5
2026 (3): 6,3

2024: [TELEFON] (2): 622 618
2026 (3): 647 523
2024: 2,7
2025 (2): 4,6
2026 (3): 4,0

2024: 70 883
2025 (2): 74 429
2026 (3): 76 166
2024: 6,4
2025 (2): 5,0
2026 (3): 2,3

2024: 524 374 - 233 226
2025 (2): [TELEFON] (3): [TELEFON]: 2,2
2025 (2): 4,5
2026 (3): 4,2

2024: - 20
2025 (2): - 223 878 - 3 121
2026 (3): - 222 677
2024: -1,2
2025 (2): 0,4
2026 (3): 0,0

2024: - 233 206
2025 (2): - 220 756
2026 (3): 519
2024: -0,3
2025 (2): -0,1
2026 (3): 0,2

2024: 2 266 854
2025 (2): 2 351 858
2026 (3): - 223 196
2024: -0,9
2025 (2): 0,5
2026 (3): -0,1

2024: 70 287
2025 (2): 62 408
2026 (3): 2 443 226
2024: 2,4
2025 (2): 3,7
2026 (3): 3,9

2024: [TELEFON] (2): [TELEFON] (3): 62 380
2024: 1,0
2025 (2): -0,3
2026 (3): 0,0

2024: 468 672
2025 (2): 486 252
2026 (3): [TELEFON]: 0,1
2025 (2): 1,8
2026 (3): 3,4

2024: 2 337 141
2025 (2): 2 414 266
2026 (3): [TELEFON]: -4,4
2025 (2): 3,8
2026 (3): 3,8

2024: - 24 571
2025 (2): - 24 966
2026 (3): 2[TELEFON]: 3,3
2025 (2): 3,3
2026 (3): 3,8

2024: 92
2025 (2): - 112
2026 (3): - 23 318
2024: 28,6
2025 (2): 1,6
2026 (3): -6,6

2024: 2 312 661
2025 (2): 2 389 189
2026 (3): 138
2024: -87,0
2025 (2): -221,5
2026 (3): -223,9

2024: 246 218
2025 (2): 256 131
2026 (3): 2 482 426
2024: 3,1
2025 (2): 3,3
2026 (3): 3,9

2024: 207 262
2025 (2): 214 399
2026 (3): 284 253
2024: 2,9
2025 (2): 4,0
2026 (3): 11,0

2024: 38 956
2025 (2): 41 732
2026 (3): 224 715
2024: 4,3
2025 (2): 3,4
2026 (3): 4,8

2024: 70 864
2025 (2): 71 307
2026 (3): 59 538
2024: -3,8
2025 (2): 7,1
2026 (3): 42,7

2024: - 31 908
2025 (2): - 29 575
2026 (3): 76 685
2024: -3,6
2025 (2): 0,6
2026 (3): 7,5

2024: 2 066 443
2025 (2): 2 133 058
2026 (3): - 17 148

2024: 1 697 560
2025 (2): 1 738 718
2026 (3): 2 198 174
2024: 3,1
2025 (2): 3,2
2026 (3): 3,1

2024: 368 883
2025 (2): 394 340
2026 (3): 1 793 664
2024: 3,4
2025 (2): 2,4
2026 (3): 3,2

2024: 291 168
2026 (3): 404 509
2024: 1,8
2025 (2): 6,9
2026 (3): 2,6

2024: 77 715
2025 (2): 327 434 66 906
2026 (3): 348 161 56 348
2024: -2,8
2025 (2): 12,5
2026 (3): 6,3
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığ

(1) Yüzde değişimleri GSYH büyümesine katkıları göstermektedir.
(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 



2.2. YATIRIMLAR 
2.2.1. Yatırımların Sektörel Dağılımı
a) Mevcut Durum 
Kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının 2025 yılında reel olarak yüzde 5,0 oranında artması beklenmektedir. Bu dönemde kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının yüzde 57,4'ünün merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler, yüzde 18,9'unun yerel yönetimler, yüzde 22,6'sının KiT'ler, yüzde 1'inin döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşları tarafindan gerçekleştirileceği tahmin edilmektedir.
Bu dönemde cari fiyatlarla özel kesim sabit sermaye yatırımları içinde imalat, konut ve eğitim alt sektörlerinin göreli ağırlıklarının artmasi, ulaştırma ve diğer hizmetler alt sektörlerinin ağırlıklarının ise azalması beklenmektedir. Söz konusu dönemde, cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımları içinde madencilik, enerji, turizm, imalat, konut ve eğitim alt sektörlerinin göreli ağırlıklarının artmasi, tarım, ulaştırma ve diğer hizmetler alt sektörlerinin ağırlıklarının ise azalması öngörülmektedir.

TABLO I: 11- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımı (1)
2024: Özel
2025 (2): Toplam
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): Kamu

2024: 9,3
2025 (2): 0,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 1,6

2024: 7,2
2025 (2): 1,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 2,3

2024: 0,6
2025 (2): 18,3
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 16,3

2024: 4,6
2025 (2): 1,2
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 1,6

2024: 34,3
2025 (2): 35,4
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 35,3

2024: 0,1
2025 (2): 0,8
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 0,7

2024: 1,4
2025 (2): 35,5
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 31,7

2024: 12,8
2025 (2): 1,7
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 2,9

2024: 8,3
2025 (2): 2,9
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 3,5

2024: 21,4
2025 (2): 1,8
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 4,0

2024: 100
2025 (2): 100
(Cari Fiyatlarla, Yüzde Dağılım) 2026 (3): 100
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Yatırım işçiliği dâhildir.(2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 


TABLO I: 12- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2024)
Sektörler: Tarim
Merkezi Yönetim (1): 120 252
KİTler: 1 298
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 7 018
ALT TOPLAM: 128 568
Yüzde Pay: 11,5
Mahalli İdareler: 9 435
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 138 003
Yüzde Pay: 9,1

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (1): 2 971
KİTler: 108 469
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 111 440
Yüzde Pay: 10,0
Mahalli İdareler: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 111 440
Yüzde Pay: 7,4

Sektörler: Imalat
Merkezi Yönetim (1): 5 049
KİTler: 3 849
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 1
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 835
ALT TOPLAM: 9 734
Yüzde Pay: 0,9
Mahalli İdareler: 7
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 9 741
Yüzde Pay: 0,6

Sektörler: Enerji
Merkezi Yönetim (1): 10 133
KİTler: 55 187
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 3
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 65 323
Yüzde Pay: 5,8
Mahalli İdareler: 5 282
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 70 605
Yüzde Pay: 4,7

Sektörler: Ulaştırma
Merkezi Yönetim (1): 249 898
KİTler: 75 242
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 1 527
ALT TOPLAM: 326 669
Yüzde Pay: 29,2
Mahalli İdareler: 194 754
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 521 423
Yüzde Pay: 34,5

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (1): 1 479
KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: o
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 354
ALT TOPLAM: 1 833
Yüzde Pay: 0,2
Mahalli İdareler: 174
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 2 008
Yüzde Pay: 0,1

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (1): 17 074
KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 17 074
Yüzde Pay: 1,5
Mahalli İdareler: 3 561
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 20 635
Yüzde Pay: 1,4

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (1): 181 035
KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: o
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 672
ALT TOPLAM: 181 707
Yüzde Pay: 16,3
Mahalli İdareler: 7 895
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 189 602
Yüzde Pay: 12,5

Sektörler: Sağlık
Merkezi Yönetim (1): 122 456
KİTler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: o
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 370
ALT TOPLAM: 122 826
Yüzde Pay: 11,0
Mahalli İdareler: 287
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 123 113
Yüzde Pay: 8,1

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (1): 148 399
KİTler: 300
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 3 649
ALT TOPLAM: 152 348
Yüzde Pay: 13,6
Mahalli İdareler: 173 377
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 325 726
Yüzde Pay: 21,5

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (1): 858 747
KİTler: 244 345
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 6
İller Bankası: o
Döner Sermaye+ SGK: 14 424
ALT TOPLAM: 1 117 522
Yüzde Pay: 100
Mahalli İdareler: 394 772
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 1 512 294
Yüzde Pay: 100,0

Sektörler: Yüzde Dağılım (Ara Toplam)
Merkezi Yönetim (1): 76,8
KİTler: 21,9
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye+ SGK: 1,3
ALT TOPLAM: 100,0

Sektörler: Yüzde Dağılım (Toplam Kamu)
Merkezi Yönetim (1): 56,8
KİTler: 16,2
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye+ SGK: 1,0
ALT TOPLAM: 73,9
Mahalli İdareler: 26,1
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 100,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Yatırım işçiliği hariçtir.

TABLO I: 13- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2025) (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
Sektörler: Tarım
Merkezi Yönetim (2): 171 785
KİT'ler: 1 403
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 8 952
ALT TOPLAM: 182 141
Yüzde Pay: 10,5
Mahalli İdareler: 9 758
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 191 898
Pay: 9,0

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (2): 5 947
KİT'ler: 240 197
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 246 144
Yüzde Pay: 14,2
Mahalli İdareler: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 246 144
Pay: 11,5

Sektörler: Imalat
Merkezi Yönetim (2): 4 263
KİT'ler: 10 141
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: ZZ
ALT TOPLAM: 816 tt
Yüzde Pay: 6'0
Mahalli İdareler: L
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: S6
Pay: L'0

Sektörler: r
Merkezi Yönetim (2): 14 701
KİT'ler: 92 058
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 106 761
Yüzde Pay: 6,2
Mahalli İdareler: 6 490
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 113 251
Pay: 5,3

Sektörler: Ulaştırma
Merkezi Yönetim (2): 321 541
KİT'ler: 138 590
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 243
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 2 409
ALT TOPLAM: 462 784
Yüzde Pay: 26,8
Mahalli İdareler: 199 426
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 662 210
Pay: 31,0

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (2): 2 643
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 470
ALT TOPLAM: 3 113
Yüzde Pay: 0,2
Mahalli İdareler: 178
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 3 291
Pay: 0,2

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (2): 28 318
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 0
ALT TOPLAM: 28 318
Yüzde Pay: 1,6
Mahalli İdareler: 4 011
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 32 328
Pay: 1,5

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (2): 278 901
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: o
İller Bankası: O
Döner Sermaye+ SGK: 874
ALT TOPLAM: 279 775
Yüzde Pay: 16,2
Mahalli İdareler: 8 085
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 287 860
Pay: 13,5

Sektörler: Sağlıik
Merkezi Yönetim (2): 172 698
KİT'ler: o
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: 565
ALT TOPLAM: 173 262
Yüzde Pay: 10,0
Mahalli İdareler: 294
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 173 556
Pay: 8,1

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (2): 223 693
KİT'ler: 456
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: o
Döner Sermaye+ SGK: 7 833
ALT TOPLAM: 231 982
Yüzde Pay: 13,4
Mahalli İdareler: 175 994
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 407 976
Pay: 19,1

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (2): 1 224 491
KİT'ler: 482 845
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 247
İller Bankası: 0
Döner Sermaye+ SGK: CT9
ALT TOPLAM: 26624
Yüzde Pay: 0'00t
Mahalli İdareler: 1004
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 0 0
Pay: 0'00t

Sektörler: Ca (Ara Toplam)
Merkezi Yönetim (2): 70,8
KİT'ler: 27,9
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye+ SGK: 1,2
ALT TOPLAM: 100,0

Sektörler: Yüzde Dağılım (Toplam Kamu)
Merkezi Yönetim (2): 57,4
KİT'ler: 22,6
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye+ SGK: 1,0
ALT TOPLAM: 81,1
Mahalli İdareler: 18,9
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM Yüzde KAMU: 100,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Yatırım işçiliği hariçtir.

TABLO I: 14- Kamu Sabit Sermaye Yatırımları (2026) (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
Sektörler: Tarım
Merkezi Yönetim (2): 175 240
KİT'ler: 1 705
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 11 587
ALT TOPLAM: 188 532
Yüzde Pay: 9,8
Mahalli İdareler: 14 803
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 203 335
Yüzde Pay: 8,1

Sektörler: Madencilik
Merkezi Yönetim (2): 5 500
KİT'ler: 339 275
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: o
ALT TOPLAM: 344 775
Yüzde Pay: 18,0
Mahalli İdareler: 0
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 344 775
Yüzde Pay: 13,7

Sektörler: İmalat
Merkezi Yönetim (2): 8 891
KİT'ler: 23 267
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 2
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 1 274
ALT TOPLAM: 33 434
Yüzde Pay: 1,7
Mahalli İdareler: 11
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 33 445
Yüzde Pay: 1,3

Sektörler: Enerji
Merkezi Yönetim (2): 11 940
KİT'ler: 139 750
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 0
ALT TOPLAM: 151 689
Yüzde Pay: 7,9
Mahalli İdareler: 11 698
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 163 387
Yüzde Pay: 6,5

Sektörler: Ulaştırma
Merkezi Yönetim (2): 327 485
KİT'ler: 174 596
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 150
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 5 936
ALT TOPLAM: 508 167
Yüzde Pay: 26,5
Mahalli İdareler: 299 544
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 807 711
Yüzde Pay: 32,0

Sektörler: Turizm
Merkezi Yönetim (2): 2 844
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 300
ALT TOPLAM: 3 144
Yüzde Pay: 0,2
Mahalli İdareler: 268
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 3 412
Yüzde Pay: 0,1

Sektörler: Konut
Merkezi Yönetim (2): 27 578
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 0
ALT TOPLAM: 27 578
Yüzde Pay: 1,4
Mahalli İdareler: 6 626
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 34 204
Yüzde Pay: 1,4

Sektörler: Eğitim
Merkezi Yönetim (2): 251 155
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 18
ALT TOPLAM: E C20
Yüzde Pay: I'∃I
Mahalli İdareler: t
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 688 144
Yüzde Pay: t0t

Sektörler: Sağlık
Merkezi Yönetim (2): 172 912
KİT'ler: 0
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: o
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 762
ALT TOPLAM: 173 673
Yüzde Pay: 9,1
Mahalli İdareler: 441
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 174 114
Yüzde Pay: 6,9

Sektörler: Diğer Hizmetler
Merkezi Yönetim (2): 226 075
KİT'ler: 660
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 9 178
ALT TOPLAM: 235 912
Yüzde Pay: 12,3
Mahalli İdareler: 261 649
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 497 561
Yüzde Pay: 19,7

Sektörler: Toplam
Merkezi Yönetim (2): 1 209 618
KİT'ler: 679 252
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 152
İller Bankası: 0
Döner Sermaye + SGK: 29 521
ALT TOPLAM: 1 918 544
Yüzde Pay: 100,0
Mahalli İdareler: 607 184
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 2 525 728
Yüzde Pay: 100,0

Sektörler: Yüzde Dağılım (Ara Toplam)
Merkezi Yönetim (2): 63,0
KİT'ler: 35,4
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye + SGK: 1,5
ALT TOPLAM: 100,0

Sektörler: Yüzde Dağılım (Toplam Kamu)
Merkezi Yönetim (2): 47,9
KİT'ler: 26,9
Özelleş. Kapsam. Kuruluş.: 0,0
İller Bankası: 0,0
Döner Sermaye + SGK: 1,2
ALT TOPLAM: 76,0
Mahalli İdareler: 24,0
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL) TOPLAM KAMU: 100,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Program 

(2) Yatırım işçiliği hariçtir.


TABLO I: 15- Sabit Sermaye Yatırımlarının Sektörel Dağılımi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
2024: Özel
2025 (2): Toplam
2026 (3): Kamu

2024: 143 833
2025 (2): 84 513
2026 (3): 228 345

2024: 111 585
2025 (2): 210 738
2026 (3): 322 322

2024: 9 986
2025 (2): 2 272 135
2026 (3): 2 282 121

2024: 71 096
2025 (2): 148 638
2026 (3): 219 734

2024: [TELEFON] (2): 4 393 072
2026 (3): 4 926 610

2024: 2 079
2025 (2): 94 418
2026 (3): 96 497

2024: 21 462
2025 (2): 4 410 680
2026 (3): 4 432 142

2024: 198 379
2025 (2): 205 842
2026 (3): 404 221

2024: 129 049
2025 (2): 360 917
2026 (3): 489 967

2024: 332 920
2025 (2): 227 934
2026 (3): 560 854

2024: 1[TELEFON] (2): 12 408 887
2026 (3): 13 962 814
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Yatırım işçiliği dâhildir.(2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 


b) Hedefler 
2026 yılında, cari fiyatlarla kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının yüzde 47,9'unun merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idareler, yüzde 24'ünün yerel yönetimler, yüzde 26,9'unun KİT'ler, yüzde 1,2'sinin döner sermayeli kuruluşlar ve sosyal güvenlik kuruluşlarıtarafından gerçekleştirileceği öngörülmektedir. 2026 yılında kamu kesimi sabit sermaye yatırımlarının ulaştırma, diğer hizmetler, eğitim, tarım, madencilik ve sağlık alt sektörlerinde yoğunlaşması beklenmektedir.

Bu dönemde özel kesim sabit sermaye yatırımlarının reel olarak yüzde 4,2 oranında artış göstereceği tahmin edilmektedir. Özel kesim sabit sermaye yatırımlarının imalat sanayii, ulaştırma ve konut alt sektörlerinde yoğunlaşması beklenmektedir.
2.3. ÖDEMELER DENGESİ
2.3.1. Cari İşlemler Hesabı
a) Mevcut Durum 
2024 yılında küresel mal ticareti, 2023'teki daralmanın ardından toparlanma eğilimine girmiştir. Ancak Avrupa ekonomilerinde büyümenin zayıf seyretmesi dış talepteki toparlanmayı sınırlamıştır. Buna karşın, özellikle Asya ekonomilerindeki canlanma ve hizmet ticaretindeki güçlü artış, küresel ticaret hacmindeki genel iyileşmeyi desteklemiştir. Bununla birlikte Türkiye'nin ihracatı yüzde 2,4 düzeyinde artış kaydetmiş ve 261,8 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılı itibarıyla küresel mal ihracatından alınan pay yüzde 1,07 seviyesinde yatay seyretmiştir. Diğer taraftan ise enerji ve altın ithalatının bir önceki yıla göre azalması ithalat tarafını baskılayan unsur olmuştur. Bu kapsamda ithalat yüzde 5,0 oranında azalarak 344 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.
TABLO I: 16- Türkiyenin Dış Ticareti ve Diş Ticareti Etkileyen Faktörler 
2023: 255,6 362,0
2024: 261,8 344,0
2025(1): 273,8 367,0
(Yüzde Değişim) 2026(2): 282,0 378,0

2023: 0,6 -0,5 0,09
2024: 2,4 -5,0 1,14
2025(1): 4,6 6,7 1,81
(Yüzde Değişim) 2026(2): 3,0 3,0 0,04

2023: -10,9 0,4
2024: -0,7 1,3
2025(1): 1,4 2,7
(Yüzde Değişim) 2026(2): -0,5 3,0

2023: 11,5
2024: -4,2
2025(1): 5,2
(Yüzde Değişim) 2026(2): 3,5

2023: -1,7
2024: 1,3$
2025(1): 0,6
(Yüzde Değişim) 2026(2): -0,1

2023: -5,7
2024: 3,7
2025(1): 7,4
(Yüzde Değişim) 2026(2): 4,1

2023: 82,47
2024: 80,53
2025(1): 70,03
(Yüzde Değişim) 2026(2): 65,03

2023: 5,0
2024: 3,3
2025(1): 3,3

2023: 2,5
(Yüzde Değişim) 2026(2): 3,8

2024: 0,2
2025(1): 2,8
(Yüzde Değişim) 2026(2): 4,0

2023: 8,6
2024: 3,3
2025(1): 3,0
(Yüzde Değişim) 2026(2): 3,5

2023: 3,5
2024: 3,3
2025(1): 3,2
(Yüzde Değişim) 2026(2): 3,1

2023: 1,0
2024: 3,5
2025(1): 3,6
(Yüzde Değişim) 2026(2): 2,3

2023: 0,4
2024: 0,9
2025(1): 1,2
(Yüzde Değişim) 2026(2): 1,1
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, İMF Ekim 2025 Dünya Ekonomik Görünümü Raporu (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2024 yılında ihracatta yaşanan artış ve ithalattaki düşüş sonucunda dış ticaret açığında gerileme kaydedilmiştir. Ayrıca, ödemeler dengesine ilişkin yapılan revizyonlar ile hizmetler dengesi fazlasındaki artış cari işlemler açığını azaltıcı yönde etkide bulunmuştur. Birincil 

gelir dengesi açığındaki artışa rağmen cari işlemler dengesinde genel bir iyileşme gözlenmişve 2024 yılı cari işlemler açığı 10,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Cari işlemler açığının millî gelire oranı ise yüzde 0,8 düzeyinde kaydedilmiştir.
Dış Ticaret Dengesi 
Ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığı 2024 yılında 56 milyar dolar olarak gerçekleşmiş, 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 17,5 oraninda artarak 44,5 milyar dolar olmuştur.

2025 yılında Avro Bölgesi ekonomilerinde yaşanan kısmi toparlanma ve küresel ticaretteki yavaşlamaya rağmen, ihracatımız olumlu bir performans sergilemiştir. Enerji fiyatlarındaki gerileme eğilimi sonucunda enerji ithalatı yıl genelinde yatay bir seyir izlemiştir. Toplam tüketimdeki azalma eğilimine rağmen yatırımların güçlü seyri ve öne çekilen ithalat talebi nedeniyle yurt içi talep canlanmıştır. Bununla birlikte altın ithalatındaki büyük oranda fiyat kaynaklı artış 2025 yılının ikinci çeyreğinden itibaren ithalat artış oranına hız kazandırmıştır. Bu gelişmelere bağlı olarak ödemeler dengesi tanımlı dış ticaret açığının bir önceki yıla göre artarak 70,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
İhracat 
2024 yılında 261,8 milyar dolar seviyesinde olan ihracat, 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 4,3 oranında artarak 178 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. İhracattaki bu artışta orta ve yüksek teknolojili mal ihracatının önemli ölçüde katkısı bulunmaktadır.

TABLO I: 17- Ülke ve Fasıllara Göre İhracat 

(1) Sıralama 2024 yılı verilerine göre yapılmıştır.

Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından olan AB'ye ihracati, 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 7,8 oranında artarak 76,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiş,AB'nin ihracattaki payı yüzde $^{43,1}$ olmuştur. Asya ülkeleri ile Avustralya ve Yeni Zelanda'ya gerçekleştirilen ihracat sirasıyla yüzde 1,8 ve 10,9 oranında azalırken, Amerika kıtasına gerçekleştirilen ihracatta ise yüzde 0,1 oranında artışgerçekleşmiştir. Ocak-Ağustos döneminde en fazla ihracat yapılan ilk 20 ülkenin ihracat rakamındaki değişiklikler bu dönemde kaydedilen toplamda yüzde 4,3 oranındaki artışa 3,2puan katkıda bulunmuştur. Bu ülkeler içerisinde Birleşik Krallık, Birleşik Arap Emirlikleri ve Almanya olumlu olarak öne çıkarken Rusya'ya yapılan ihracat tutarında Rus ekonomisindeki yavaşlamaya paralel olarak bir önceki yıla göre azalış kaydedilmiştir. Ayrıca son dönemde Suriye, Ürdün ve İsviçreye yönelik ihracat artışları öne çıkmaktadır.
İhracatta en yüksek paya sahip olan motorlu kara taşıtları ile bunların aksam ve parçalarına yönelik ihracat 2024 yılındaki artışın ardından 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde de yükselişini sürdürmüştür. Bu dönemde toplam ihracat yüzde 4,3 artarken motorlu kara taşıtları ve bunların aksam ve parçalarının ihracatındaki artış yüzde 13,4 olarak gerçekleşmiş ve toplam ihracat büyümesine 1,6 puan katkıda bulunmuştur. Silahlar ve mühimmat faslı ihracatı yüzde 88,1 oranında artışla ihracat büyümesine 0,7 puan katkıda bulunmuştur. Aynı dönemde inorganik kimyasallar ve hava taşıtları fasılları sırasıyla yüzde $^{46,1}$  ve 60,6 oranlarında artarken ihracat artişina 0,5 ve $^{0,4}$ puan katkıda bulunmuştur.
2025 yılının ilk sekiz aylık döneminde ana sektörlerden imalat sanayii ihracatında artışgerçekleşirken tarım ve ormancılık sektörü ihracatı yüzde 1,4 oranında, madencilik ve taşocaği ihracatı yüzde 1,8 oranında azalmıs, imalat sanayii ihracatinda yüzde 4,4 oranında artış kaydedilmiştir.

2025 yılının kalan döneminde ihracatta benzer bir eğilim yaşanması ve yıl geneli ihracat seviyesinin yüzde 4,6 oranında artarak 273,8 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2025 yılında, ihracat fiyatlarında yüzde 1,8 oraninda ve reel ihracatta yüzde 2,7 oranında artış yaşanacağı öngörülmektedir.

TABLO I: 18- İhracatın Sektörel Dağılımı
Milyar Dolar: Ocak-Ağustos
Yüzde Pay: Yillik
Yüzde Değişim: Ocak-Ağustos

Milyar Dolar: 2024
Yüzde Pay: 2024
Yüzde Değişim: 2025

Milyar Dolar: 255,6
Yüzde Pay: 261,8
Yüzde Değişim: 170,7

Milyar Dolar: 9,6
Yüzde Pay: 9,5
Yüzde Değişim: 6,0

Milyar Dolar: 3,8
Yüzde Pay: 4,5
Yüzde Değişim: 2,9

Milyar Dolar: 240,9
Yüzde Pay: 246,5
Yüzde Değişim: 161,0

Milyar Dolar: 1,3
Yüzde Pay: 1,3
Yüzde Değişim: 0,8
Kaynak: TÜIK 
İthalat 
2024 yılında ithalat yüzde 5 oranında düşüş kaydederek 344 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu gelişmede, yüksek baz etkisi nedeniyle altın ithalat miktarındaki azalma 

ile enerji fiyatlarındaki düşüş belirleyici olmuştur. Bununla birlikte dezenflasyon süreci kapsamında iç talepteki zayıflama da ithalattaki düşüşte diğer bir etkendir.
2025 yılında ithalatta küresel ekonomide görülen genel eğilime paralel olarak öne çekilen başta ara malı olmak üzere ithalat talebi etkili olmuştur. Bununla birlikte altın fiyatında kaydedilen yüksek artışlar ithalat artış oranına hiz kazandırırken enerji fiyatlarındaki ilımlı seyir ise sınırlayıcı etkide bulunmuştur. 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 5,6 oranında artış gösteren ithalat 238,2 milyar dolar seviyesine yükselmiştir. Bu dönemde, ara malı ithalatı yüzde 4,3 ve sermaye malları ithalatı ise yüzde 3,1 oranında artarken tüketim malları ithalatındaki artışhızi yavaşlamakla beraber yüzde 13 oranında olmuştur.

İthalatın yılın kalan aylarında sınırlı düzeyde yükselmesi ve 2025 yılı sonunda bir önceki yıla göre yüzde 6,7 oranında artarak 367,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. 2025 yılında ithalat fiyatlarında yüzde 1,4 oranında, reel ithalatta ise yüzde 5,2 düzeyinde artış yaşanacağı öngörülmektedir.

TABLO I: 19- İthalatın Ekonomik Gruplara Göre Dağılımı
Milyar Dolar: Ocak-Ağustos
Yüzde Pay: Yıllık
Yüzde Değişim: Ocak-Ağustos

Milyar Dolar: 2024
Yüzde Pay: 2024
Yüzde Değişim: 2025

Milyar Dolar: 362,0
Yüzde Pay: 344,0
Yüzde Değişim: 225,5

Milyar Dolar: 52,7
Yüzde Pay: 50,6
Yüzde Değişim: 33,3

Milyar Dolar: 261,3
Yüzde Pay: 238,3
Yüzde Değişim: 157,3

Milyar Dolar: 47,6
Yüzde Pay: 54,5
Yüzde Değişim: 34,6

Milyar Dolar: 0,3
Yüzde Pay: 0,7
Yüzde Değişim: 0,3
Kaynak: TÜIK 
Hizmetler Dengesi, Birincil ve İkincil Gelir Dengesi 
2024 yılında seyahat gelirleri artış oranı ivme kazanmış ve 56,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynıdönemine göre yüzde 4,9 oranında artarak 38,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen seyahat gelirlerinin 2025 yılında 59,5 milyar dolara yükseleceği beklenmektedir.
2024 yılında hizmetler dengesi fazlası seyahat gelirlerindeki artışın etkisiyle bir önceki yıla göre artarak 61,4 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2024 yılı hizmet gelirleri 117,2 milyar dolar, hizmet giderleri ise 55,8 milyar dolar seviyesinde gözlenmiştir.

TABLO I: 20- Cari İşlemler Dengesi 
2023: -41,5
2024: -10,4
2025(1): -22,6
2026(2): -22,3

2023: -86,3
2024: -56,0
2025(1): -70,2
2026(2): -72,4

2023: 246,5
2024: 253,8
2025(1): 267,0
2026(2): 275,7

2023: 255,6
2024: 261,8
2025(1): 273,8
2026(2): 282,0

2023: -9,2
2024: -8,0
2025(1): -6,8
2026(2): -6,3

2023: 307,3
2024: 296,3
2025(1): 320,1
2026(2): 332,1

2023: 362,0
2024: 344,0
2025(1): 367,0
2026(2): 378,0

2023: -54,7
2024: -47,7
2025(1): -46,9
2026(2): -45,9

2023: 55,7
2024: 61,4
2025(1): 64,1
2026(2): 65,3

2023: 105,5
2024: 117,2
2025(1): 121,1
2026(2): 127,0

2023: 49,9
2024: 55,8
2025(1): 57,0
2026(2): 61,8

2023: 42,2
2024: 48,9
2025(1): 50,8
2026(2): 51,8

2023: 50,1
2024: 56,3
2025(1): 59,5
2026(2): 61,8

2023: 7,9
2024: 7,4
2025(1): 8,8
2026(2): 10,0

2023: -11,4
2024: -15,9
2025(1): -16,4
2026(2): -15,2

2023: 8,0
2024: 9,5
2025(1): 10,5
2026(2): 11,8

2023: 19,4
2024: 25,4
2025(1): 26,9
2026(2): 27,0

2023: -10,9
2024: -14,9
2025(1): -15,3
2026(2): -14,2

2023: -2,0
2024: -4,1
2025(1): -4,3
2026(2): -3,7

2023: -3,4
2024: -3,8
2025(1): -3,7
2026(2): -3,0

2023: -5,5
2024: -6,9
2025(1): -7,3
2026(2): -7,5

2023: 5,1
2024: 6,4
2025(1): 6,8
2026(2): 6,9

2023: 10,6
2024: 13,3
2025(1): 14,1
2026(2): 14,4

2023: 8,1
2024: 10,2
2025(1): 10,7
2026(2): 10,9

2023: 0,6
2024: 0,1
2025(1): -0,1
2026(2): 0,1
Kaynak: TCMB, (1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program 
Hizmet gelirleri, 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise bir önceki yılın aynıdönemine göre yüzde 3,6 oranında artış göstererek 78,8 milyar dolar seviyesinde, hizmetler dengesi fazlası ise yüzde 2,3 oranında artışla 41,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir.Hizmet gelirlerine yıllıklandırılmış olarak bakıldığında, 2025 yılı Ağustos ayı itibarıyla 119,9milyar dolar seviyesine ulaşıldığı görülmektedir. Bu artışın temel belirleyicisi taşımacılık ve seyahat gelirlerindeki yukarı yönlü seyir olmuştur. 2025 yılında hizmet gelirlerinin 121,1milyar dolar, hizmetler dengesi fazlasının ise 64,1 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

2024 yılında, birincil gelir dengesindeki açık, yatırım giderlerindeki artışın etkisiyle bir önceki yıla göre yüzde 39,1 artarak 15,9 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. 2025yılının Ocak-Ağustos dönemi birincil gelir dengesi açığı ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 16 oranında artarak 12,1 milyar dolar seviyesine yükselmiştir. Birincil gelir dengesi açığının 2025 yılında 16,4 milyar dolar olarak gerçekleşmesi beklenirken, ikincil gelir dengesinin 0,1 milyar dolar seviyesinde açık vereceği tahmin edilmektedir.
Diş ticaret, hizmetler, birincil ve ikincil gelir dengelerindeki gelişmeler ve tahminlere göre, 2025 yılında cari işlemler açığının 22,6 milyar dolar seviyesinde olmasıbeklenmektedir.


b) Hedefler 
2026 yılında ihracattaki artış eğiliminin sürmesi beklenmekle birlikte, ekonomik aktivitedeki ivmelenmeye bağlı olarak ithalatta da yukarı yönlü bir seyir öngörülmektedir.Dış ticaret açığındaki bu gelişmelere rağmen başta hizmetler dengesi fazlasında beklenen artışla birlikte cari işlemler açığının bir önceki yıla göre sınırlı düzeyde azalması tahmin edilmektedir. Sürdürülebilir seviyelere düşürülmesi başarılan cari dengenin bu seviyelerde kalicı olarak seyretmesi amacıyla makroekonomik hedeflerle uyumlu şekilde üretim ve ihracat yapisında ithalat bağımlıliğıni azaltmaya yönelik politikaların uygulanmasina devam edilecektir.

2026 yılında ihracatın (fob) yüzde 3 oranında artarak 282 milyar dolara, ithalatın (cif)ise yüzde 3 oranında artarak 378 milyar dolara ulaşması ve böylece diş ticaret açığının 96milyar dolar seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir.

Bu dönemde ihracat fiyatlarının sabit kalması ve ithalat fiyatlarının yüzde 0,5 oranında azalması beklenirken reel ihracatın ve ithalatın ise sırasıyla yüzde 3,0 ve yüzde 3,5 artacağıtahmin edilmektedir.

2026 yılında seyahat gelirlerinin 61,8 milyar dolar seviyesine yükselmesi, hizmetler dengesinin ise 65,3 milyar dolar fazla vermesi tahmin edilmektedir. Birincil gelir dengesinde 15,2 milyar dolar açık öngörülürken, ikincil gelir dengesinde 0,1 milyar dolar fazla beklenmektedir.

Söz konusu varsayımlar altında cari işlemler açığının 2026 yılında 22,3 milyar dolar seviyesinde gerçekleşerek GSYH'ya oranla yüzde 1,3 olması öngörülmektedir.
2.3.2. Sermaye ve Finans Hesaplari 
a) Mevcut Durum 
2024 yıli genelinde ödemeler dengesi finans hesabi tüm alt kalemleri kaynakliı net sermaye girişi gerçekleşmiştir. 2023 yılındaki net hata ve noksan kaynaklı sermaye çıkışları2024 yılında da devam etmiştir. Finansman kalemlerinin alt detayları incelendiğinde, 2024yılında net doğrudan yabancı yatırım girişlerinin 5,1 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Doğrudan yabancı yatırımlar içerisinde gayrimenkul yatırımları 2,8 milyar dolar olmuştur. Yurtdışi yerleşikler devlet iç borçlanma senetleri (DİBs) piyasasında 16milyar dolar tutarında net aliş yaparken, Hazine tarafindan yurt dişına ihraç edilen tahviller yoluyla 0,5 milyar dolar tutarında net borçlanma gerçekleştirilmiştir.
2023 yılında başlayan portföy yatırımları kaynaklı net girişler 2024 yılında da devam etmiştir. 2025 yılının Ocak-Ağustos döneminde ise portföy yatırımları bir miktar yavaşlamışve sinırli oranda sermaye çıkışı kaydedilmiştir. Ayni dönemler itibarıyla, pay piyasasında 1.666 milyon dolar tutarında sermaye girişi gerçekleşirken, yurtdışı yerleşikler DİBS piyasasında 627 milyon dolar tutarında net aliş yapmıştır. Hazine yurt diışı tahvil ihracında sınırlı net alım kaydedilirken bankalar ise 1.497 milyon dolar net kullanım gerçekleştirmiştir.
2024 yılında diğer yatırımlar kaleminde net sermaye girişleri devam ederken bir önceki yıla kıyasla azalış gözlenmiştir. Bu dönemde söz konusu kalemdeki net girişlerin ağırlıklıolarak krediler alt kalemlerinden kaynaklandığı görülmektedir. Bu kapsamda, 2023 yılında 

39,0 milyar dolar seviyesinde gerçekleşen diğer yatırımlar kaynaklı net sermaye girişleri,2024 yılında 4,8 milyar dolar seviyesine gerilemiştir. Bununla birlikte, 2025 yılı OcakAğustos döneminde diğer yatırımlar kalemi kaynaklı net sermaye girişlerinde artış gözlenmişve 21,1 milyar dolar sermaye girişi kaydedilmiştir.

TABLO I: 21- Sermaye ve Finans Hesabi 
(Milyar Dolar)
(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 2024

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -10,4 -21,9

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -49,4

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -4,7 -5,1

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -5,7

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 1,4

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 2,0

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -39,0

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -49,4

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 21,1 5,4

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -23,3

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 21,0

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: 2,4

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -4,7

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -2,0

(Milyar Dolar) Ocak-Ağustos: -9,7
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCMB 
(1) Eksi işareti girişi göstermektedir.
(2) Doğrudan yatırımlar girişinde kamu özel ayrımı net olarak yapılamadığından ve borç oluşturan bir kalem olarak kabul edilmediğinden kullanıcıya göre sermaye hareketleri kısmında hesaplamaya dâhil edilmeyip ayrı olarak verilmiştir. Ayrıca sermaye hesabi altında yer alan göçmen transferleri ve üretilmeyen ve finansal olmayan varlıklar kalemleri de hesaplamaya dâhil edilmemiştir.

2.4. ENFLASYON VE PARA POLİTİKASI 
a) Mevcut Durum 
2023 yıl sonunda yüzde 64,8 olarak gerçekleşen TüFE yıllık artış hızi, 2024 yılı ilk yarısında enerji ve hizmet fiyatlarındaki ivmelenmeyle 6,8 puan artarak yüzde 71,6seviyesine yükselmiştir. Bu gelişmede, maliyet yönlü unsurlara ek olarak ücret artışları, fiyat katılıkları ve doğalgaz kullanımına ilişkin geçici düzenlemenin oluşturduğubaz etkisi belirleyici olmuştur.

2024 yılı Haziran ayı itibarıyla başlayan dezenflasyon süreci yılın ikinci yarısında kesintisiz bir biçimde devam etmiştir. 2024 yılının üçüncü çeyreğinde tüketici enflasyonu üzerinde enerji fiyatları ile maktu vergi güncellemelerinin yani sira yönetilen ve yönlendirilen fiyat gelişmelerinin etkileri belirginleşirken geçici arz koşullarına bağlı olarak işlenmemişgıda fiyatlarındaki artışa rağmen dördüncü çeyrek itibarıyla yıllik tüketici enflasyonu gerileme eğilimini sürdürmüştür. Aralık ayında aylık enflasyondaki yavaşlama daha belirgin hâle gelmiş, enflasyon ana eğiliminde kaydedilen iyileşme ile birlikte tüketici fiyatları yıllık enflasyonu Mayıs ayındaki zirve seviyesinden 31,1 puanlık düşüşle 2024 yılını yüzde 44,4seviyesinde tamamlamiştır.

2025 yılında Türk lirasındaki görece istikrarlı seyir temel mal fiyatları öncülüğünde enflasyonu olumlu yönde etkilerken başta kira olmak üzere hizmet enflasyonundaki atalet manşet enflasyon üzerindeki baskılari artirmıştir. Diğer taraftan, gida fiyatlarında 

enflasyonist baskıların azaldığı gözlenmiş olmakla beraber, olumsuz iklim koşullarına bağlıarz yönlü gelişmeler bu görünümü bir miktar sınırlamıştır.

Sürdürülen sıkı para politikası duruşu, Türk lirasındaki reel değerlenme ve ekonomi politikaları arasındaki güçlü eşgüdüm, dezenflasyon sürecinin devam etmesini sağlamış ve bu doğrultuda Eylül 2025 itibarıyla yıllik tüketici enflasyonu, 2024 yıl sonu seviyesine göre yaklaşık 11,1 puan azalarak yüzde 33,3 düzeyine gerilemiştir.

2024 yılının ilk aylarında üretici fiyatlarında baz etkisiyle birlikte yıllik artış eğilimi gözlenirken yılın ikinci yarısında elverişli küresel maliyet koşulları, döviz kurundaki istikrarlıseyir ve ilımli düzeyde gerçekleşen reel birim işgücü maliyetleri sonucunda üretici fiyatlarıkaynaklı enflasyonist baskılar zayıflamıştır. Bu çerçevede, 2024 yılı sonunda yıllık üretici fiyatları enflasyonu, 2023 yıl sonuna göre 15,7 puan düşüşle yüzde 28,5 düzeyinde gerçekleşerek tüketici fiyatları enflasyonunun altında kalmıştır.

2025 yılında ise jeopolitik gerilimler, taşımacılık maliyetleri ve enerji fiyatlarının yanısıra döviz kuru gelişmeleri üretici fiyatlarında belirleyici olmuştur. Bu çerçevede, Yİ-ÜFE artış hızı Eylül 2025 itibarıyla yüzde 26,6 olarak gerçekleşmiştir.
GRAFİK I: 4- Fiyat Gelişmeleri 
TÜFE ve Özel Kapsamlı TÜFE Göstergesi C (ÖKTG-C)Yİ-ÜFE ve İmalat Sanayii Fiyatları
(Yıllık Yüzde Değişim)
(Yıllık Yüzde Değişim)

9070
8060
7050
6040
5030
4020
3010
8h S h :can 2*A 00u S h ZeH tu 3A 8èA A Haz Tem g B Tem H 
200200

202220S 
ÖKTG-C Yİ-ÜFE Ímalat 

Kaynak: TÜIK 
2025 yılının ilk çeyreğinde, döviz kurundaki gelişmelerin temel mal fiyatlarında ılımlıbir seyir oluşturmasına rağmen, olumsuz iklim koşulları gıda fiyatları üzerinde enflasyonist baskıları artırmış, ücret ayarlamaları ile geçmiş enflasyona endeksleme eğilimi güçlükalemlerde kaydedilen yüksek aylık artışlar sonucunda, hizmet grubu fiyatlarındaki katılık devam etmiştir. Bu gelişmelerle, TüFE yıllk artış oranı Mart ayı itibarıyla yüzde 38,1düzeyinde gerçekleşmiştir. Yılın ikinci çeyreğinde ise yıllık enflasyon gıda ve hizmet gruplarında yavaşlarken enerji ve temel mallarda sınırlı oranda yükselmiş ve TüFE yıllik artış

oranı kademeli olarak yüzde 35,1'e gerilemiştir. Yılın üçüncü çeyreğinde mevsimsel faktörlere bağlı olarak artan gıda ve hizmet fiyatlarındaki katılığa rağmen Türk lirasının dengeli performansıyla ılımlı seyreden temel mal fiyatları enflasyon görünümünde belirleyici olmuş ve TüFE yıllık artış oranı Eylül ayı itibarıyla yüzde 33,3'e gerilemiştir.
2025 yılı boyunca temel mallar grubu fiyatlarında iç talepteki görünüm ve döviz kurunda yaşanan gelişmelere paralel şekilde ılımlı bir seyir hakim olmuştur. Hizmet fiyatlarıartış oranı ise yılın ilk çeyreğinde ücret artışları, yönetilen-yönlendirilen fiyat ayarlamalarıve geriye dönük endeksleme davranışının etkisiyle yükselmiştir. İkinci çeyrek itibarıyla baz etkisi kaynaklı gerileme kaydedilmesine rağmen, atalet etkisinin belirginleşmesi sonucunda hizmet enflasyonu yüksek seviyelerini korumaya devam etmiştir. Temel mal ve hizmet gruplarındaki gelişmelere paralel olarak özel kapsamlı TüFE göstergelerinden ÖKTG-B ve ÖKTG-C endeksleri yıllık artış oranı Eylül 2025 itibarıyla sırasıyla yüzde 32,9 ve yüzde 32,5olarak gerçekleşmiştir.

GRAFİK I: 5- Mal ve Hizmet Fiyatları (TÜFE'ye Katkı ve Yıllık Yüzde Değişim)
80100
7088
6075
5063
4050
3038
20

25
10

13
0

80th M hn Zee tau a 2A 80M hm Tem 0
200200S A May Haz Tem g $0A 8A Nis May Haz Tem A A 
2002025
HizmetMal Hizmet Mal 

Kavnak: TÜİK 
Para politikasındaki kararlı duruşun, maliye politikasının güçlü desteği ve arz yönlüpolitikaların katkısıyla yurt içi talebin dengelenmesi, döviz kurundaki istikrarlı seyrin sürmesi sonucunda, aylık enflasyonun ana eğilimindeki düşüşün yılın geri kalanında devam ederek 2025 yıl sonunda TÜFE yıllık artış oranının yukarı yönlü riskler bulunmakla birlikte yüzde 28,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması ve kalıcı olarak korunması temel amacıdoğrultusunda, enflasyon hedeflemesi rejimi çerçevesinde para politikası uygulamalarınısürdürmektedir.


GRAFİK I: 6- Yıllık Enflasyon 
(Yüzde)
80

60

40

20

0oe Mar May Tem A Kas Oca Mar May Tem A Kas Oca Mar May Tem A Kas Oca DA DA Tem A $0Oca Mar May Tem A 
[KART_NO]
Yillik Enflasyon 

Kaynak: TÜIK 
2024 yılının ilk çeyreğinde genel olarak 2023 yılında sağlanan para politikası duruşunu koruyan Merkez Bankasi, hizmet enflasyonunun öngörülenden yüksek seyretmesi sonucunda politika faizini toplamda 750 baz puan yükseltmiştir.
Merkez Bankasi, parasal sıkılaştırmanın gecikmeli etkilerini yakından takip ederek Nisan-Kasım döneminde politika faizini yüzde 50 düzeyinde sabit tutmuştur. Bu dönemde yurt içi talep kademeli olarak yavaşlarken enflasyonun ana eğiliminde geçici dalgalanmalar gözlenmiştir. 2024 yılı Aralık ayında ise dezenflasyon sürecindeki ilerleme ve finansal koşullardaki iyileşme dikkate alınarak politika faizi 250 baz puan indirilmiştir.
2025 yılının ilk çeyreğinde yurt içi talebin enflasyondaki düşüşü destekleyici düzeyde seyretmesi ve enflasyonun ana eğiliminde gözlenen iyileşme sonucunda, Merkez Bankasıpolitika faizini 500 baz puan indirerek yüzde 42,5 seviyesine düşürmüştür. Yılın ikinci çeyreğinde ise finansal piyasalardaki oynaklık ve küresel riskler gözetilerek politika faiz oranı350 baz puan artırılmıştır. Yılın üçüncü çeyreğinde de talep koşullarındaki dengelenme ve dezenflasyonist etkilerin güçlenmesi sonucunda 550 baz puan indirilen politika faizi, Ekim ayında 100 baz puan daha düşürülerek yüzde 39,5 seviyesine gerilemiştir.

GRAFİK I: 7- TCMB Net Fonlaması (Milyar TL) ve Faiz Oranları (Yüzde)
80060600
40050200400
-20030-400
-60020-80010-1.000
-1.200000.!0!0.400k 04006.2407.2408.2409.2410.2411.2412.2401.2502.2503.2504.2505.2506.2507.2508.2509.25TCMB Net Fonlama (Sol Eksen)TCMB Net Fonlama - 20 Günlük HO (Sol Eksen)
TCMB Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti Geç Likidite Penceresi Borç Verme Gecelik (o/n) Borç Verme  1 Haftalik Repo Borc Verme 
Kaynak: TCMB 
TABLO I: 22- TCMB Net Döviz Alımları
Yil: 2002
İhracat Reeskont Kredileri: 25
Döviz Alım İhaleleri: 795
Döviz Satım: -
Döviz Alım: 16
Döviz Satım Müdahaleleri: 12
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 824

Yil: 2003
İhracat Reeskont Kredileri: 34
Döviz Alım İhaleleri: 5 652
Döviz Satım: -
Döviz Alım: 4 229
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 9 915

Yil: 2004
İhracat Reeskont Kredileri: 27
Döviz Alım İhaleleri: 4 104
Döviz Satım: -
Döviz Alım: 1 283
Döviz Satım Müdahaleleri: 9
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 5 405

Yil: 2005
İhracat Reeskont Kredileri: 25
Döviz Alım İhaleleri: 7 442
Döviz Satım: -
Döviz Alım: 14 565
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 22 032

Yil: 2006
İhracat Reeskont Kredileri: 4
Döviz Alım İhaleleri: 4 296
Döviz Satım: 1 000
Döviz Alım: 5 441
Döviz Satım Müdahaleleri: 2 105
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 6 636

Yil: 2007
İhracat Reeskont Kredileri: 2
Döviz Alım İhaleleri: 9 906
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 9 908

Yil: 2008
İhracat Reeskont Kredileri: 5
Döviz Alım İhaleleri: 7 584
Döviz Satım: 100
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 7 489

Yil: 2009
İhracat Reeskont Kredileri: 1 040
Döviz Alım İhaleleri: 4 314
Döviz Satım: 900
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Toplam Net Döviz Alımları: 4 454

Yil: 2010
İhracat Reeskont Kredileri: 1 104
Döviz Alım İhaleleri: 14 865
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Toplam Net Döviz Alımları: 15 969

Yil: 2011
İhracat Reeskont Kredileri: 1 920
Döviz Alım İhaleleri: 6 450
Döviz Satım: 11 210
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: 2 390
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: -5 230

Yil: 2012
İhracat Reeskont Kredileri: 8 295
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: 1 450
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: 1 006
Toplam Net Döviz Alımları: -5 839

Yil: 2013
İhracat Reeskont Kredileri: 12 664
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: 17 610
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Toplam Net Döviz Alımları: -4 949

Yil: 2014
İhracat Reeskont Kredileri: 12 999
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: 10 439
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: 3 151
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 1 321
Toplam Net Döviz Alımları: -1 912

Yil: 2015
İhracat Reeskont Kredileri: 15 182
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: 12 346
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 10 505
Toplam Net Döviz Alımları: -7 669

Yil: 2016
İhracat Reeskont Kredileri: 15 022
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: 3 400
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 5 084
Toplam Net Döviz Alımları: 6 538

Yil: 2017
İhracat Reeskont Kredileri: 12 491
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 7 851
Toplam Net Döviz Alımları: 4 640

Yil: 2018
İhracat Reeskont Kredileri: 14 902
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 7 699
Toplam Net Döviz Alımları: 7 203

Yil: 2019
İhracat Reeskont Kredileri: 22 692
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: .
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 6 456
Toplam Net Döviz Alımları: 16 237

Yil: 2020
İhracat Reeskont Kredileri: 23 067
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 5 985
Toplam Net Döviz Alımları: 17 082

Yil: 2021
İhracat Reeskont Kredileri: 21 078
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: 7 278
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 6 111
Toplam Net Döviz Alımları: 7 689

Yil: 2022
İhracat Reeskont Kredileri: 17 623
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: 17 971
Toplam Net Döviz Alımları: -348

Yil: 2023
İhracat Reeskont Kredileri: 3 832
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 3 832

Yil: 2024
İhracat Reeskont Kredileri: 2 138
Döviz Alım İhaleleri: -
Döviz Satım: -
Döviz Alım: -
Döviz Satım Müdahaleleri: -
Enerji İthalatçısı KİT'lere Döviz Satışı: -
Toplam Net Döviz Alımları: 2 138

Yil: 2025(1)
İhracat Reeskont Kredileri: 1 854
Döviz Satım Müdahaleleri: 1 134
Toplam Net Döviz Alımları: 720
Kaynak: TCMB İstatistikleri, Piyasa Verileri, Aylık Döviz Alım Satım Tutarları(1) 2025 yılı verileri ilk dokuz ay itibarıyladır.


İhracat reeskont kredileri yoluyla TCMB döviz rezervlerine 2024 yılında 2,1 milyar dolar, 2025 yılının ilk dokuz ayında ise 1,9 milyar dolar katkı sağlanmıştır.
TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 2024 yılı sonunda bir önceki yılsonuna göre 2,1milyar dolar azalışla 90,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Eylül 2025 itibarıyla TCMB'nin altın hariç brüt döviz rezervi 2024 yılı sonuna göre 4,0 milyar dolar azalışla 86,7 milyar dolar seviyesindedir.

2025 yılı üçüncü çeyrek sonu itibarıyla para tabanı 2024 yılı sonuna göre yüzde 14,0oranında artmıştır. Bununla birlikte, emisyon toplamı 198,3 milyar TL artış göstermiştir.Aynı dönemde TCMB dış varlıkları 25,7 milyar dolar artarken toplam yükümlülükleri ise 20,5milyar dolar artmıştır. Bu doğrultuda, TCMB'nin net dış varlık pozisyonunda 5,2 milyar dolar artış gerçekleşmiştir.

M1, M2 ve M3 para arzlari, Eylül 2025 itibarıyla 2024 yıli sonuna göre sırasıyla yüzde 39,8, yüzde 30,1 ve yüzde 30,0 oranlarında artmıştır. M1 para arzındaki artışta, yabancıpara cinsinden vadesiz mevduatlardaki artış etkili olmuştur. M2 para arzında kaydedilen artışta ise M1 para arzındaki ve Türk lirası cinsi vadeli mevduatlardaki değerlenme belirleyici olmuştur.

TABLO I: 23- Parasal Büyüklükler ve TCMB Bilançosu Seçilmiş Kalemleri 

Kaynak: TCMB 
Not: Alt kalemlerin tamamı gösterilmediği için toplamlar tutmayabilecektir. Veriler ayın son Cuma günü itibarıyladır. Bilanço büyüklüklerine ait rakamlar Stand By Bilançosundan alinmıştır.


b) Hedefler 
Orta vadede kalıcı fiyat istikrarına yönelik politika bileşiminin sürdürülmesiyle TÜFE yıllık artış hızının 2026 yıl sonunda yüzde 16,0 olarak gerçekleşmesi hedeflenmektedir.
2.5. MALI PİYASALAR 
a) Mevcut Durum 
Finans sektörünün toplam aktif büyüklüğü, Haziran 2025 itibarıyla 2024 yıl sonuna göre TL bazında yüzde 22,9 oranında artarak 54,6 trilyon TL'ye, dolar bazında yüzde 9oranında artarak 1,4 trilyon dolara yükselmiştir. Aynı dönemde finansal sektörün toplam aktiflerinin GSYH'ya oranı ise yüzde 99,6'dan yüzde 104,1'e çıkmıştır. 2025 yılının ilk altıaylık döneminde BDDK gözetimindeki banka dışı finansal kuruluşların, sigorta ve emeklilik şirketlerinin, portföy yönetim şirketlerinin ve aracı kurumların sektör payında artışgörülmüştür. Bu dönemde mevduat bankalarının ve gayrimenkul yatırım ortaklıklarının sektör paylari ise azalmiştir.


TABLO I: 24- Finansal Sektör Kuruluşlarına Dair Bazı Göstergeler 
Aktif Büyüklük (1): (Milyar TL)
Kuruluş Sayısı: (Milyar Dolar)

Aktif Büyüklük: 2023
Aktif Büyüklük (1): 2024
Sektör Payı: 2025-6
GSYH'ya Oran: 2023
Kuruluş Sayısı: 2024

Aktif Büyüklük: 23 552,6
Aktif Büyüklük (1): 32 657,2
Sektör Payı: 39 666,6
GSYH'ya Oran: 801,2
Kuruluş Sayısı: 927,1

Aktif Büyüklük: 20 167,4
Aktif Büyüklük (1): 28 115,1
Sektör Payı: 33 852,0
GSYH'ya Oran: 686,0
Kuruluş Sayısı: 798,2

Aktif Büyüklük: 1 344,0
Aktif Büyüklük (1): 1 882,6
Sektör Payı: 2 434,2
GSYH'ya Oran: 45,7
Kuruluş Sayısı: 53,4

Aktif Büyüklük: 2 041,2
Aktif Büyüklük (1): 2 659,6
Sektör Payı: 3 380,4
GSYH'ya Oran: 69,4
Kuruluş Sayısı: 75,5

Aktif Büyüklük: 671,3
Aktif Büyüklük (1): 988,5
Sektör Payı: 1 296,6
GSYH'ya Oran: 22,8
Kuruluş Sayısı: 28,1

Aktif Büyüklük: 271,9
Aktif Büyüklük (1): 334,5
Sektör Payı: 430,3
GSYH'ya Oran: 9,2
Kuruluş Sayısı: 9,5

Aktif Büyüklük: 214,1
Aktif Büyüklük (1): 316,0
Sektör Payı: 395,7
GSYH'ya Oran: 7,3
Kuruluş Sayısı: 9,0

Aktif Büyüklük: 139,6
Aktif Büyüklük (1): 212,5
Sektör Payı: 254,7
GSYH'ya Oran: 4,7
Kuruluş Sayısı: 6,0

Aktif Büyüklük: 16,7
Aktif Büyüklük (1): 33,4
Sektör Payı: 41,9
GSYH'ya Oran: 0,6
Kuruluş Sayısı: 0,9

Aktif Büyüklük: 29,0
Aktif Büyüklük (1): 92,0
Sektör Payı: 174,0
GSYH'ya Oran: 1,0
Kuruluş Sayısı: 2,6

Aktif Büyüklük: 1 471,4
Aktif Büyüklük (1): 2 360,7
Sektör Payı: 3 018,5
GSYH'ya Oran: 50,1
Kuruluş Sayısı: 67,0

Aktif Büyüklük: 506,9
Aktif Büyüklük (1): 833,0
Sektör Payı: 1 076,9
GSYH'ya Oran: 17,2
Kuruluş Sayısı: 23,6

Aktif Büyüklük: 920,5
Aktif Büyüklük (1): 1 462,9
Sektör Payı: 1 855,7
GSYH'ya Oran: 31,3
Kuruluş Sayısı: 41,5

Aktif Büyüklük: 44,0
Aktif Büyüklük (1): 64,8
Sektör Payı: 85,9
GSYH'ya Oran: 1,5
Kuruluş Sayısı: 1,8

Aktif Büyüklük: 789,4
Aktif Büyüklük (1): 1 202,9
Sektör Payı: 1 418,7
GSYH'ya Oran: 26,9
Kuruluş Sayısı: 34,2

Aktif Büyüklük: 754,5
Aktif Büyüklük (1): 1 158,8
Sektör Payı: 1 367,7
GSYH'ya Oran: 25,7
Kuruluş Sayısı: 32,9

Aktif Büyüklük: 1,2
Aktif Büyüklük (1): 1,7
Sektör Payı: 1,8
GSYH'ya Oran: 0,0
Kuruluş Sayısı: 0,0

Aktif Büyüklük: 33,7
Aktif Büyüklük (1): 42,4
Sektör Payı: 49,2
GSYH'ya Oran: 1,1
Kuruluş Sayısı: 1,2

Aktif Büyüklük: 3 162,6
Aktif Büyüklük (1): 6 931,1
Sektör Payı: 8 815,7
GSYH'ya Oran: 107,6
Kuruluş Sayısı: 196,8

Aktif Büyüklük: 204,1
Aktif Büyüklük (1): 285,1
Sektör Payı: 396,2
GSYH'ya Oran: 6,9
Kuruluş Sayısı: 8,1

Aktif Büyüklük: 29 851,4
Aktif Büyüklük (1): 44 425,5
Sektör Payı: 54 612,2
GSYH'ya Oran: 1 015,4
Kuruluş Sayısı: 1 261,3
Kaynak: HMB, TCMB, TÜIK, SPK, BDDK, SEDDK, FKB 
(1) İgili dönem sonu TCMB döviz aliış kurlan kullanılarak SBB tarafından hesaplanmıştır.
(2) Portföy yönetim şirketlerinin porföy büyüklüğünü ifade etmektedir.


Finansal İstikrar Kapsamında Hanehalkı ve Finans Dışı Kesim Borçluluğu 
Türkiye'nin hanehalkı ve finans dışı kesim borçluluğu, diğer ülkelerle karşılaştırıldığında düşük bir görünüm sergilemektedir. 2025 yılı Haziran ayı itibarıyla hanehalkı finansal varlıkları ve yükümlülükleri artış eğilimini sürdürmüş, 2024 yıl sonu ile kıyaslandığında varlıklardaki büyüme yükümlülüklerin üzerinde gerçekleşmiştir. Bu seyir tasarruf eğiliminin güçlenmesi ve makro ihtiyati önlemler sonucu kredi büyümesinin dengelenmesiyle yakından ilişkilidir. Kredi kartı harcamalarındaki genişleme ve ihtiyaçkredilerindeki canlılık yükümlülük artışını desteklemiştir. Ancak hanehalkı finansal varlıklarındaki yükseliş yükümlülüklerdeki artışı dengelemiş ve varlıkların yükümlülükleri karşılama oranı yüksek seviyede kalmaya devam etmiştir. Finansal istikrarı destekleyen bu görünümde, sıkılaştırıcı politikaların sürdürülmesi, TL cinsi finansal araçların getirisinin artması ve hanehalkının yabancı para (YP) cinsinden borçlanma kısıtı belirleyici olmuştur.
TABLO I: 25- Hanehalkı Finansal Varlık ve Yükümlülükleri 
(Milyar TL)
(Milyar TL) Haziran: Mevduat

(Milyar TL) Haziran: Tasarruf Mevduati

(Milyar TL) Haziran: Döviz Tevdiatı

(Milyar TL) Haziran: Kıymetli Maden Deposu

(Milyar TL) Haziran: Tahvil ve Bonolar

(Milyar TL) Haziran: Kamu

(Milyar TL) Haziran: Özel Sektör

(Milyar TL) Haziran: Yatırım Fonları

(Milyar TL) Haziran: Menkul Kıymet

(Milyar TL) Haziran: Emeklilik (1)

(Milyar TL) Haziran: Hisse Senedi

(Milyar TL) Haziran: Yapılandırılmış Ürünler

(Milyar TL) Haziran: Diğer Menkul Kıymetler (2)

(Milyar TL) Haziran: TOPLAM VARLIKLAR

(Milyar TL) Haziran: Banka Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Konut Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Taşıt Kredileri

(Milyar TL) Haziran: İhtiyaç Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Kredi Kartları

(Milyar TL) Haziran: Finansman Şirketi Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Konut Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Taşıt Kredileri

(Milyar TL) Haziran: İhtiyaç Kredileri

(Milyar TL) Haziran: Finansal Kiralama Şirketi Kredileri (3)

(Milyar TL) Haziran: TOPLAM YÜKÜMLÜLÜKLER

(Milyar TL) Haziran: Varlıklar/GSYH (Yüzde)

(Milyar TL) Haziran: Yükümlülükler/GSYH (Yüzde)

(Milyar TL) Haziran: Varlıklar/Yükümlülükler (Yüzde)
Kaynak: BDDK, TÜIK, MKK, TBB Risk Merkezi, Emeklilik Gözetim Merkezi, SBB Hesaplamalan (1) Katlımcıların fon tutarı ile devlet katkısı tutarı toplamını ifade etmektedir. Otomatik katılım sistemi verileri de dâhil edilmiştir.(2) Varlığa dayalı menkul kıymetler, varlık teminatlı menkul kıymetler ve kira sertifikalarını içermektedir (3) Finansal kiralama şirketlerince kullandırılan konut kredilerini ihtiva etmektedir.

Hanehalkı finansal varlıkları Haziran 2025 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 41,5 artışla 19,8 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Bu dönemde varlık kompozisyonunun ana unsurunu oluşturan mevduatlar yüzde 37,1 oranında artarak 12,4 trilyon TL'ye yükselmiştir.

Mevduatlar içinde tasarruf mevduati 7,7 trilyon TL'ye ulaşırken, döviz tevdiat hesapları 2,7trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. TL mevduatlardaki artışta, yüksek getiri sağlayan mevduat faizleri ve artan yerli yatırimcı tercihi etkili olmuştur. Kıymetli maden depo hesapları da değer kazançlarıyla birlikte yıllık yüzde 87 artarak 1,9 trilyon TL'ye yükselmiştir.Varlık bileşenlerinden yatırım fonları 5,2 trilyon TL'ye ulaşarak Haziran 2025 itibarıyla yıllık yüzde 79,1 oranında yükseliş göstermiştir. Bu gelişmede özellikle menkul kıymet fonlarının getiri performansı ve emeklilik fonlarındaki katılımcı sayısının artışı belirleyici olmuştur.Haziran 2024'te 78,2 milyar TL olan tahvil ve bono stoku 229 milyar TL'ye yükselmiş olup bu artışta kamu iç borçlanma senetlerine yönelik talebin güçlenmesi etkilidir. Borsadaki dalgali seyir ile yatırımcıların kısa vadeli pozisyon azaltma eğilimi nedeniyle hisse senedi stokunda yıllik yüzde 1,4 seviyesinde gerileme gerçekleşmiştir. Haziran 2025 itibarıyla hanehalkı finansal varlık kalemlerindeki yıllık değişimler göz önüne alındığında 2024 yıl sonundaki yıllık değişimlere göre mevduat kaleminde 6,3 puanlik sınırlı bir yükselişgözlenmektedir. Toplam varlıkların yüzde 1,2'sini oluşturan tahvil ve bonolar en dikkat çekici artışın yaşandığı varlık kalemi olmuştur.

Hanehalkı finansal yükümlülükleri Haziran 2025 itibarıyla yıllık yüzde 46,3 oranında artarak 4,9 trilyon TL'ye yükselmiştir. Banka kredilerinin toplam yükümlülükler içindeki payıyüzde 9,4 seviyesinde yatay seyretmiştir. Alt kalemlere bakıldığında, kredi kartıbakiyelerinin yüzde 53,6 artışla 2,35 trilyon TLye ulaştığı ve yükümlülük artışında belirleyici olduğu ortaya çıkmaktadır. İhtiyaç kredileri yüzde 49,2 ve konut kredileri yüzde 30,5artarken taşıt kredileri azalış eğilimini sürdürmüştür.

Hanehalkı finansal varlıklarının finansal yükümlülüklere oranı Haziran 2025 itibarıyla yüzde 402,6 seviyesinde gerçekleşmiş ve önceki yılın ayni dönemine göre azalışgöstermiştir. Bu gelişme, toplam yükümlülüklerdeki yüzde 46,3'lük artışın toplam varlıklardaki yüzde 41,5'lik artıştan daha fazla olmasından kaynaklanmaktadır. Milli gelire oranla değerlendirildiğinde, hanehalkı varlıklarının GSYH'ya oranının yüzde 37,3,yükümlülüklerin oranının ise yüzde 9,3 düzeyinde kaydedildiği gözlenmektedir.
Ağustos 2025 itibarıyla finansal kesim dışındaki firmaların net döviz pozisyonu açığıbir önceki yılın aynı dönemine göre 62,2 milyar dolar artarak 184,9 milyar dolara yükselmiştir. Bu gelişmede, yükümlülüklerdeki yükselişin varlıklardaki artışın üzerinde kalması belirleyici olmuştur. Söz konusu dönemde varlıklar yüzde 0,7 oranında artarak 169,8 milyar dolar, yükümlülükler ise yüzde 21,8 oranında yükselerek 354,7 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Varlık kalemleri incelendiğinde, mevduatların yıllık bazda yüzde 11,4 azalışla 72 milyar dolar seviyesinde gerçekleştiği görülmektedir. Yükümlülük tarafında,nakdi krediler yüzde 20,7 artışla 291,2 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu yükselişin önemli kısmı yüzde 23,2 artış gösteren yurt içinden sağlanan kredilerden kaynaklanırken, yurt dışından temin edilen kredilerde de yüzde 17,1'lik artış gerçekleşmiştir.
Finansal kesim dişındaki firmalar kısa vadede net döviz fazlası vermeye devam etmiştir. Söz konusu fazla bir önceki yıla göre 24,3 milyar dolar azalarak 5,2 milyar dolara gerilemiştir. Bu gelişmede, kısa vadeli yükümlülüklerde artış ve kısa vadeli varlıklarda sınırlıazalişin gerçekleşmesi etkili olmuştur.


TABLo I: 26- Finansal Kesim Dışındaki Firmaların Döviz Varlık ve Yükümlülükleri 
(Milyar Dolar)
(Milyar Dolar) Ağustos: 2024

(Milyar Dolar) Ağustos: 184,5

(Milyar Dolar) Ağustos: 99,7

(Milyar Dolar) Ağustos: 1,7

(Milyar Dolar) Ağustos: 43,5

(Milyar Dolar) Ağustos: 25,5

(Milyar Dolar) Ağustos: 14,1

(Milyar Dolar) Ağustos: 254,3

(Milyar Dolar) Ağustos: 206,6

(Milyar Dolar) Ağustos: 110,3

(Milyar Dolar) Ağustos: 104,8

(Milyar Dolar) Ağustos: 0,3

(Milyar Dolar) Ağustos: 96,3

(Milyar Dolar) Ağustos: 46,1

(Milyar Dolar) Ağustos: 1,6

(Milyar Dolar) Ağustos: -69,8

(Milyar Dolar) Ağustos: 157,6

(Milyar Dolar) Ağustos: 91,6

(Milyar Dolar) Ağustos: 66,0
Kaynak: TCMB 
(1) Kısa Vadeli Varlıklar=Mevduat+Menkul Kıymetler+İhracat Alacakları
(2) Kısa Vadeli Yükümlülükler=Yurt İçi Bankalar, Faktoring Şirketleri ve Finansman Şirketlerinden Sağlanan Kısa Vadeli Döviz Kredileri ile Dövize Endeksli Krediler+Yurt Dışından Sağlanan Kısa Vadeli Krediler ile Vadeye Kalan Süresi 1 Yildan Az Olan Uzun Vadeli Krediler+Kısa Vadeli İthalat Borcları ile Vadeye Kalan Süresi 1 Yıldan Az Olan Uzun Vadeli İthalat Borclar 
Türkiye'de hem hanehalkı hem de finansal kesim dışındaki firmaların borçluluk oranlari, uluslararası karşılaştırmalara kıyasla düşük seviyelerde seyretmektedir.Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS) verilerine göre, Türkiye'de hanehalkı borçluluğunun GSYH'ya oranı 2025 yılının ilk çeyreğinde yüzde 9,7 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu oran,geçen yılın aynı dönemine göre yataya yakın bir seyir izleyerek son dönemdeki istikrarlıgörünümünü korumuştur. Hanehalkı borçluluğunun GSYH'ya oranı son beş yıllık dönemde kademeli bir azalış göstererek 2007 yılı üçüncü çeyreğinden bu yana en düşük düzeylerinde seyretmektedir. 2025 yılı ilk çeyreği itibarıyla raporlanan bütün ülkelerin ağırlıklı ortalamasıyüzde 59,5, gelişmekte olan ülkelerin ortalaması ise yüzde 47,2 düzeyindedir. Türkiye'nin hanehalkı borçluluğunun söz konusu oranlardan önemli ölçüde düşük seyretmesi, hanehalkıkesiminin krediye dayalı borçlanma düzeyinin sınırlı kaldığını ve makroekonomik istikrar açısından düşük riske sahip olduğunu göstermektedir. Bu görünüm, Türkiye'de son dönemde uygulanan makro ihtiyati politika çerçevesindeki kredi büyümesini dengeleyici önlemlerle uyumludur. Böylece hanehalkı borçluluk oranı hem gelişmekte olan ülke ortalamalarına hem de küresel ortalamalara kıyasla pozitif ayrışan bir seyir izlemeye devam etmektedir.


2025 yılının ilk çeyreğinde Türkiye'de finansal kesim dışındaki firmaların GSYH'ya oranla borçluluk düzeyi sınırlı artış göstererek yüzde 39,9 seviyesinde kaydedilmiştir.Böylece 2024 yılı son çeyreğinde ulaşılan tarihsel düşük seviyeden sonra reel sektör borçluluğunun GSYH'ya oranında kısmi bir dengelenme eğilimi gözlenmiştir. Buna rağmen söz konusu gösterge hem gelişmekte olan ülkeler ortalaması olan yüzde 97,3'ün hem de raporlanan ülkeler ortalaması olan yüzde 92,1'in oldukça altında seyretmektedir. Kredi büyümesindeki sınırlamaların etkisiyle 2022 yılı birinci çeyreğinden itibaren reel sektör borçluluğunda süregelen düşüş eğilimi belirginleşmiştir. 2025 yılının ilk çeyreği itibarıyla bu oran, 2013 yılı birinci çeyreğinden bu yana gözlenen en düşük seviyelere yakındır.
GRAFİK I: 8- Hanehalkı Kredilerinin ve Finansal Kesim Dışındaki Firma Kredilerinin GSYH'ya Oranı (1)

Finansal Kesim Dışındaki Firma Hanehalkı Kredileri/GSYH (Yüzde) (2)
Kredileri/GSYH (Yüzde)
8012070110
59,597,36010050904047,28092,1
7030
6020
9,75039,91040030Te Te Eylül 19Mart 20Eylül 20Mart 21Eylül 21Mart 22Eylül 22Mart 23Eylül 23Mart 24Eylül 24Mart 25Mart 19Eylül 19Mart 20Eylül 202Mart ZZ ||TT Z ||3MT E|WT ∀11|2Mart 25••e   eaadaanaaea o See e  e Gelişmekte Olan Ülkelerin Ağırlıklı
Ortalamasi Ortalamasi Türkiye Türkiye 
Kaynak: Uluslararası Ödemeler Bankas 

(1) Raporlanan ülke sayısı 43'tür.

(2) Hanehalkı kredileri kapsamında hanehalkına hizmet eden kâr amacı gütmeyen kuruluş kredileri de yer almaktadır.

Bankacılık 
Ağustos 2025'te bankacılik sektöründe 38'i mevduat, 20'si kalkınma ve yatırım, 9'u ise katılım bankası olmak üzere toplam 67 banka faaliyet göstermektedir. Ağustos 2025itibarıyla bankacılık sektörünün toplam aktif büyüklüğü TL bazında yıllık yüzde 41,1 artarak 41,9 trilyon TL, dolar bazında ise yüzde 16,9 artarak 1.022 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.


TABLO I: 27- Bankacılık Sektörü Temel Göstergeleri 
Ağustos: 2024

Ağustos: 23 553

Ağustos: 801

Ağustos: 11 677

Ağustos: 14 852

Ağustos: 620 495

Ağustos: 62

Ağustos: 10 950

Ağustos: 209

Ağustos: 3,3

Ağustos: 42,7

Ağustos: 63,1

Ağustos: 2,5

Ağustos: 49,6

Ağustos: 16,9

Ağustos: 19,1

Ağustos: 3,7

Ağustos: 1,6

Ağustos: 82,0

Ağustos: 78,6

Ağustos: 159,9
Kaynak: BDDK 
(1) İlgili dönem sonu TCMB döviz alış kurları kullanılarak Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından hesaplanmıştır.(2) Yil içerisindeki birikimli değerleri göstermektedir.

Ağustos 2025 itibarıyla yerli özel sermayeli bankalar sektör aktiflerinin yüzde 28,7'sini,yabancı sermayeli bankalar yüzde 24,6'sını, kamu bankaları ise yüzde 46,8'ini temsil etmektedir. Bir önceki yılın aynı ayına göre özel bankaların payında azalış, kamu bankalarının payında artış görülmüştür. Fonksiyonel gruplar bazında mevduat bankalarının payı azalırken katılım bankaları ile kalkınma ve yatırım bankalarının payında artışyaşanmıştır. Buna göre, mevduat bankaları sektör aktiflerinin yüzde 85,2'sini, katılım bankaları yüzde 8,6'sıni, kalkınma ve yatırım bankaları ise yüzde 6,2'sini temsil etmektedir.
Bankacılık sektörünün toplam kredi hacmi Ağustos ayında önceki yılın aynı ayına göre yüzde 40,9 artarak 20,6 trilyon TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Kredilerin türlerine göre dağılımına bakıldığında toplam kredi hacminin yüzde 46'sı kurumsal kredilerden, yüzde 26,2'si KOBİ kredilerinden, yüzde 12,2'si tüketici kredilerinden ve yüzde 15,7'si kredi kartlarından oluşmaktadır. Sürdürülen sıkı parasal duruşun yanı sıra finansal istikrarıdestekleyici makro ihtiyati tedbirler çerçevesinde ticari ve tüketici kredilerine yönelik aylık büyüme sınırları uygulanmaktadır. Bu çerçevede, geçen yılın aynı dönemine göre ticari kredi artışı yüzde 39,2, tüketici kredi artışı ise yüzde 39,6 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Ağustos 2024 ile kıyaslandığında kredilerin takibe dönüşüm oranında (TDO) bir miktar artış gözlenmektedir. Bu gelişmede iktisadi faaliyetteki dengelenmeye bağli olarak tüketici kredileri ile kredi kartlarının alacak bakiyesindeki yükseliş etkili olmuştur. Buna göre,

Ağustos 2024'te yüzde 1,7 olan sektör TD0'su Ağustos 2025'te yüzde 2,2'ye yükselmiştir.Söz konusu oran ticari kredilerde yüzde 1,7, tüketici kredilerinde yüzde 3,7 ve kredi kartlarında yüzde 3,5 seviyesinde bulunmaktadır. Temmuz 2025'te ise kredi kartı ve ihtiyaçkredilerine yönelik yeniden yapılandırma imkanı getirilmiştir. Bu kapsamda ilerleyen dönemde sektör TDO'sunun gerileyeceği değerlendirilmektedir.
Bankaların temel fon kaynağı olan mevduatın toplam kaynaklar içerisindeki payi Ağustos 2025'te önceki yılın aynı dönemine göre bir miktar azalarak yüzde 57,3'e gerilemiştir. Bu azalışta hem TL hem de YP mevduat payındaki düşüş etkili olmuştur. Diğer yandan ihraç edilen menkul kiymetler, kısa vadeli fonlar ve diğer kredilerin payında artışyaşanmiştir.

Mevduat sigorta sistemi kapsamında hâlihazırda 38 mevduat ve 9 katılim bankasımevduat sigorta sistemine üyedir. 2025 yılı için gerçek ve tüzel kişilere ait mevduat ve katılım fonlarının 950 bin TL'ye kadar olan kismı TMSF güvencesindedir. Ağustos 2025itibarıyla toplam sigortali mevduat 6,7 trilyon TL seviyesinde olup toplam mevduatin yüzde 28,1'ini oluşturmaktadır. Mevduat sigortacılığı rezervi ise 466 milyar TL seviyesine yükselmiş, rezervin sigortalı mevduatı karşılama oranı yüzde 6,9 ile uluslararası ölçekte yüksek kabul edilen bir seviyeye ulaşmıştır.

Bankacılık sektörünün uzun vadeli likidite pozisyonuna ilişkin temel göstergelerden biri olan kredi/mevduat orani, kredilerin mevduat artışından daha güçlü seyretmesinin etkisiyle Ağustos 2025'te tüm sektör için yüzde 86'ya yükselmiştir. Bu oran, Türk lirasında yüzde 85ve yabancı parada yüzde 87 seviyesindedir. Kredi/mevduat orani, mevduat toplama yetkisi bulunmayan kalkınma ve yatırım bankaları hariç tutulduğunda yüzde 79,6 olarak gerçekleşmiştir.

Sermaye yeterliliği rasyosu (SYR) Ağustos 2025 itibarıyla yüzde 18,3 ile hedef oran olan yüzde 12'nin üzerinde seyretmektedir. BDDK'nın SYR hesaplamasında kullanılan döviz alış kurunu Ocak 2025 itibarıyla Haziran 2024 kuruna güncellemesi sonrası sektör SYR'si bir miktar düşüş göstermiştir. Diğer yandan sermaye yeterliliğinin hesaplanmasında uzun süredir nakdi ticari kredilere uygulanan yüzde 200 risk ağırlığı uygulamasına Aralık 2024itibarıyla son verilmiştir. Kur düzenlemesi sektörün SYR'sini düşürücü yönde etkide bulunurken risk ağırlığı düzenlemesi destekleyici yönde etkilemiştir. Ağustos 2025 itibarıyla SYR, mevduat bankaları için yüzde 17,7, katılım bankaları için yüzde 19,7, kalkınma ve yatırım bankaları için yüzde 24,3 seviyesinde bulunmaktadır. Bankaların sahiplik durumuna göre ise SYR, yerli özel bankalarda yüzde 18,3, yabancı bankalarda yüzde 20,4 ve kamu bankalarında yüzde 17 düzeyindedir.

Sermaye Piyasası
Borsa İstanbulda işlem gören şirketlerin piyasa değeri 2024 yılı sonunda 13,4 trilyon TL iken, 2025 yılı Ağustos ayında 18,1 trilyon TL'ye yükselmiştir. 2024 yılı sonunda yüzde 30,1 seviyesinde bulunan borsa şirketlerinin piyasa değerinin GSYH'ya oranı ise Haziran 2025 itibarıyla yüzde 27,1 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı Ağustos ayında Borsa İstanbuldaki yabancı yatırımcı payı yüzde 40,3 düzeyinde olup bu dönem itibarıyla 586şirketin paylari işlem görmektedir.


TABLO I: 28- Sermaye Piyasalarına İlişkin Göstergeler 
2023: 655
2024: 694
2025-6: 708
2025-8: 708

2023: 539
2024: 572
2025-6: 586
2025-8: 586

2023: 116
2024: 122
2025-6: 122
2025-8: 122

2023: 4 140
2024: 5 707
2025-6: 5 931
2025-8: 7 671

2023: 38,0
2024: 37,0
2025-6: 35,5
2025-8: 40,3

2023: 10 043
2024: 13 423
2025-6: 14 222
2025-8: 18 058

2023: 37,1
2024: 30,1
2025-6: 27,1

2023: 118
2024: 120
2025-6: 121
2025-8: 121

2023: 72
2024: 68
2025-6: 66
2025-8: 66

2023: 46
2024: 52
2025-6: 55
2025-8: 55

2023: 1 440
2024: 1 616
2025-6: 1 780
2025-8: 1 887

2023: 1 540
2024: 4 163
2025-6: 5 477
2025-8: 6 327

2023: 376
2024: 380
2025-6: 396
2025-8: 400

2023: 763
2024: 1 240
2025-6: 1 582
2025-8: 1 705

2023: 9
2024: 9
2025-6: 9
2025-8: 9

2023: 49
2024: 63
2025-6: 71
2025-8: 67

2023: 9
2024: 9
2025-6: 9
2025-8: 6

2023: Z'τ
2024: ∠'
2025-6: 8't
2025-8: -

2023: 86
2024: 48
2025-6: 49
2025-8: 49

2023: 755
2024: 1 159
2025-6: 1 367
2025-8: -

2023: 7
2024: 7
2025-6: 8
2025-8: 8

2023: 64
2024: 69
2025-6: 80
2025-8: 80

2023: 3 163
2024: 6 931
2025-6: 8 815
2025-8: 10 087

2023: 111
2024: 111
2025-6: 112
2025-8: 112

2023: 159
2024: 158
2025-6: 155
2025-8: 155

2023: 8
2024: 8
2025-6: 8
2025-8: 8

2023: 329
2024: 475
2025-6: 595
2025-8: 678
Kaynak: SPK, TÜİK, MKK, Takasbank, KAP (1)Konsolide olmayan finansal tablo verileri esas alınmıştır.
Kurumsal yatırımcılar sektöründe menkul kıymet yatırım fonlarının toplam değeri 2024yılı sonuna göre yüzde 52 artışla Ağustos 2025 itibarıyla 6,3 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Portföy yönetim şirketlerinin yönettikleri portföy büyüklüğü, 2024 yıl sonuna göre yüzde 45,5oranında artarak Ağustos 2025 itibarıyla 10,1 trilyon TL olmuştur. Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının aktif toplamı Haziran 2025'te 2024 yılı sonuna göre yüzde 18 oranında artmışve 1,4 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir.


TABLO I: 29- Sermaye Piyasası Hacmi 
(Milyon TL)
Ağustos: 2024

Ağustos: 1 169 707

Ağustos: 28 355 988

Ağustos: 32 740 324 79 291

Ağustos: 334 881

Ağustos: 26 124

Ağustos: 31

Ağustos: 659

Ağustos: 11 602 373

Ağustos: 60 011
Kaynak: Borsa İstanbul 
(1) Halka arz tarihi olarak borsada işlem görme tarihi esas alınmaktadır.
Borçlanma araçları piyasası toplam işlem hacminde 2025 yılının ilk sekiz ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre artış görülmüştür. Kesin alım-satım pazarı işlem hacmi yüzde 221,8 oranında artarken işlem hacminin önemli bir bölümünü oluşturan repo-ters repo pazarı işlem hacmi yüzde 145,2 oranında büyüme göstermiştir.
Sermaye piyasasının derinliğini artıran birincil halka arzlarda, 2025 yılının ilk sekiz ayında 13 halka arz işlemi gerçekleşmiş ve 30,75 milyar TL tutarında fon elde edilmiştir.
Kıymetli Madenler ve Kıymetli Taşlar Piyasasında 2025 yılının ilk sekiz ayında altın TL işlem hacmi bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 50,8 oranında yükselmiştir. Altın dolar işlem hacmi ise yüzde 19,6 oranında artış göstermiştir. Ağustos 2025 itibarıyla altın TL işlem hacmi 220,6 milyar TL, altın dolar işlem hacmi 12 milyar dolar, ton bazında altının toplam işlem hacmi ise 177 ton olarak gerçekleşmiştir.

2024 yılı Ağustos ayında 10,3 trilyon TL olan Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası Vadeli İşlem Pazarı işlem hacmi Ağustos 2025 itibarıyla 14,8 trilyon TL'ye ulaşmıştır.

Sigortacılık ve Özel Emeklilik 
Türkiye'de sigortacılık ve özel emeklilik sektörlerinde Haziran 2025 itibarıyla 71 şirket bulunmakta olup bu şirketlerden 19'u hayat ve emeklilik, 48i hayat dişi ve 4'ü reasürans alanında faaliyet göstermektedir.

Sigortacılık sektöründe 2024 yılında toplam prim üretimi, 2023 yılına göre yüzde 74oranında artarak 839 milyar TL olmuştur. Direkt prim üretimi, bir önceki yıla göre yüzde 75oranında artarak 775 milyar TL seviyesinde gerçekleşmiştir. Haziran 2025 itibarıyla sigorta şirketleri tarafından sigortalılara verilen teminat GSYH'nın 22,6 katına ulaşmıştır.
Sigortacılık sektöründe son yıllara bakıldığında uluslararası sermayenin payının yatay bir seyir izlediği görülmektedir. Bu çerçevede, Haziran 2025 itibarıyla toplam özsermaye açısından yabancı sermayenin payı yüzde 45 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu dönemde uluslararası sermayenin toplam prim üretimindeki payı yüzde 50 olmuştur. Sektörde faaliyet 

gösteren 71 şirketin 36'sında yabancı ortakların payı yüzde 50'nin üzerinde bulunmakta olup uluslararasi sermayeye sahip şirket sayısi 44'tür.

TABLO I: 30- Sigortacılık Sektörüne Ait Bazı Büyüklükler 
2023: 2024
Haziran: 2025

2023: 1 471 515
Haziran: 2 360 744

2023: 507 043
Haziran: 832 993

2023: 920 467
Haziran: 1 462 915

2023: 44 004
Haziran: 64 836

2023: 48,1
Haziran: 44,9

2023: 54,2
Haziran: 49,5

2023: 40,9
Haziran: 42,1

2023: 443 390
Haziran: 774 901

2023: 384 644
Haziran: 671 574

2023: 58 746
Haziran: 103 328

2023: 71 146
Haziran: 111 605

2023: 47 631
Haziran: 69 488

2023: 18 610
Haziran: 32 979

2023: 4 905
Haziran: 9 138

2023: 4,8
Haziran: 4,7

2023: 58,3
Haziran: 49,5

2023: 70,0
Haziran: 70,0

2023: 93,8
Haziran: 94,2

2023: 16,8
Haziran: 14,9

2023: 17,7
Haziran: 19,1

2023: 111,7
Haziran: 74,6

2023: 82,9
Haziran: 75,9
Kaynak: Sigortacilik ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu 
(1) Özsermaye karlılığı "Son 12 aylık kar/(son iki dönem özsermaye toplamı/2)" şeklinde hesaplanmıştır.
(2) Bölüşmeli Treteler esas alınarak hesaplanmiştir.


Sigortacılık sektörünün net dönem kârı 2023 yılında 71 milyar TL iken 2024 yılında yüzde 57 oranında artarak 112 milyar TL'ye yükselmiştir. Söz konusu dönemde, hayat dışısigorta şirketleri 69 milyar TL ve hayat-emeklilik şirketleri 33 milyar TL kâr elde etmiştir.2024 yılında reasürans şirketleri ise 9 milyar TL kâr kaydetmiştir.

TABLO I: 31- Bireysel Emeklilik ve Otomatik Katılım Sistemi Göstergeleri 
(Milyon TL)
Eylül: 2023

Eylül: 15 979 095

Eylül: 8 676 045

Eylül: 7 303 050

Eylül: 703 269

Eylül: 625 518

Eylül: 77 751

Eylül: 53 153

Eylül: 49 973

Eylül: 3 180

Eylül: 756 421

Eylül: 74,5
Kaynak: Emeklilik Gözetim Merkezi 
Bireysel emeklilik ve otomatik katılım sisteminde toplam fon büyüklüğü 2024 yılısonunda bir önceki yıla göre yüzde 62,2 oranında artışla 1,2 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Eylül 2025 itibarıyla toplam fon büyüklüğü 1,8 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir.
Eylül 2025 itibarıyla bireysel emeklilik sisteminde katılımcıların fon büyüklüğü, devlet katkısı dâhil 1,7 trilyon TL'ye ulaşmış, katılımcı sayısı ise 9,9 milyon olarak gerçekleşmiştir.Otomatik katılım sisteminde ise çalışanların fon büyüklüğü devlet katkısı dâhil 116,7 milyar TL'ye yükselmiş olup sistemde 7,7 milyon çalışan yer almaktadır.
BDDK Gözetimindeki Banka Dışı Finansal Kuruluşlar 
Haziran 2025 itibarıyla BDDK gözetiminde faaliyet gösteren banka dışı finansal kuruluşsayısı 126'dır. Bu kuruluşların aktif toplamı 1,3 trilyon TL olarak gerçekleşmiştir.

TABLO I: 32- Banka Dışı Finansal Kuruluşların Temel Göstergeleri 
2023: 2025

2023: 21
2024: 19
Haziran: 20

2023: 114
2024: 112
Haziran: 115

2023: 1 277
2024: 1 284
Haziran: 1 295

2023: 271 857
2024: 334 499
Haziran: 294 422

2023: 14 488
2024: 17 180
Haziran: 8 696

2023: 6,7
2024: 5,7
Haziran: 6,8

2023: 49
2024: 48
Haziran: 49

2023: 365
2024: 395
Haziran: 376

2023: 4 000
2024: 4 379
Haziran: 4 174

2023: 214 094
2024: 315 980
Haziran: 256 306

2023: 14 537
2024: 21 196
Haziran: 9 928

2023: 8,3
2024: 8,0
Haziran: 9,5

2023: 20
2024: 24
Haziran: 21

2023: 1 094
2024: 1 197
Haziran: 1 129

2023: 139 580
2024: 212 542
Haziran: 164 078

2023: 4 641
2024: 8 574
Haziran: 4 102

2023: 4,3
2024: 4,9
Haziran: 6,3

2023: 23
2024: 27
Haziran: 25

2023: 2 314
2024: 2 459
Haziran: 2 338

2023: 16 730
2024: 33 172
Haziran: 24 001

2023: 4 269
2024: 5 168
Haziran: 2 314

2023: 33,3
2024: 20,7
Haziran: 26,3

2023: 6
2024: 6
Haziran: 6

2023: 4 368
2024: 5 437
Haziran: 4 698

2023: 29 035
2024: 92 003
Haziran: 47 893

2023: 6 302
2024: 17 533
Haziran: 6 300

2023: 29,3
2024: 29,0
Haziran: 39,7
Kaynak: BDDK, FKB 
(1) Yıl içindeki birikimli değerleri göstermektedir.
Bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla, Haziran 2025'te banka dışı finansal kuruluşlardaki aktif büyümesi; finansal kiralamada yüzde 46,2, faktoringde yüzde 54,4,finansmanda yüzde 55,2, varlik yönetiminde yüzde 74,5 ve tasarruf finansmanda yüzde 263,2 olarak gerçekleşmiştir. Haziran 2025 itibarıyla yılbaşından bu yana birikimli aktif kârlılık oranı ise finansal kiralamada yüzde 7, faktoringde yüzde $^{8,8}$ , finansmanda yüzde 6,2, varlik yönetiminde yüzde 10,6 ve tasarruf finansmanda yüzde 35,7 düzeyinde olmuştur.

Katılım Finans 
Haziran 2025 itibarıyla Türk bankacılık sektöründe üçü kamu, altısı özel sermayeli olmak üzere dokuz katılım bankası faaliyet göstermektedir. Söz konusu katılım bankalarının Haziran 2025 itibarıyla yurt içinde 1.494, yurt dışında ise beş şubesi bulunmaktadır. Katılım bankacılığı sektöründe çalışan sayısı yaklaşık 22 bin kişidir.

Katılım bankalarının aktif büyüklüğü Haziran 2025 itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 49,4 artarak 3,4 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Katılım bankacılığı aktiflerinin toplam 

bankacılık sektörü içindeki payı, bu dönemde yüzde 8,1'den yüzde 8,5'e yükselmiştir.Katılım bankacılığı aktiflerinde en büyük paya sahip olan krediler ise yüzde 51,9 artışgöstererek 1 trilyon TL'den 1,5 trilyon TL'ye erişmiştir.

Haziran 2025 döneminde katılım fonları toplam tutarı 2,3 trilyon TL'ye ulaşmıştır. Bu fonların 1,1 trilyon TL'si Türk lirasi, 1,2 trilyon TL'si ise yabancı para cinsindendir. İlgili dönemde katılım fonları toplam tutarı bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 45,8büyümüştür. Söz konusu fonların krediye dönüşüm oranı ise yüzde 78,1 olarak gerçekleşmiştir.

TABLO I: 33- Katılım Finans Sektör Kuruluşlarına Ait Bazı Temel Göstergeler 
Haziran: 2024

Haziran: 2 660

Haziran: 1 181

Haziran: 1 779

Haziran: 9

Haziran: 1 507

Haziran: 5

Haziran: 21,4

Haziran: 2,7

Haziran: 43,3

Haziran: 21,78

Haziran: 1,24

Haziran: 8

Haziran: 5

Haziran: 3

Haziran: 86 608

Haziran: 42 832

Haziran: 43 775

Haziran: 39 566

Haziran: 37 746

Haziran: 1 820

Haziran: 43 056

Haziran: 41 237

Haziran: 1 820

Haziran: 83,3

Haziran: 248,5

Haziran: 7,4

Haziran: 8,9

Haziran: 6

Haziran: 92

Haziran: 533,7
Kaynak: HMB, BDDK, Türkiye Sigorta Reasurans ve Emeklilik Şirketleri Birliği, Finansal Kurumlar Birliği 
(1) Dönem net kârı yıl içindeki birikimli değerler kullanılarak hesaplanmıştır.
(2) Farklı cinsten ihraç edilen kira sertifikaları dönem sonu kurları ile TL cinsine çevrilmiştir.

Katılım bankalarının dönem net kâri, Haziran 2025 itibarıyla 41,7 milyar TL'ye yükselerek bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yaklaşık 12 milyar TL'lik bir artış
.

kaydetmiştir. Aynı dönemde özkaynak kârlılığı yüzde 20,7'den yüzde 20,2'ye gerilemiş, aktif kârlılığı ise yüzde 1,4 ile sabit kalmıştır.

2012 yılından bu yana Hazine tarafindan yurt içinde ve yurt dışında kira sertifikasıihracı TL, döviz ve altın cinsinden yapılmaktadır. 2025 yılının ilk altı ayında yurt içinde çeşitli vade ve kira oranlarında TL cinsi toplam 44,5 milyar TL, altın cinsi toplam 151,9 milyar TL ve dolar cinsi toplam 8,5 milyar TL tutarında ihraç gerçekleştirilmiştir.
Katılım sigortacılığı sektörü geçtiğimiz yıllardan bu yana gelişimini sürdürmektedir.Haziran 2025 itibarıyla üç hayat ve beş hayat dışı branşta faaliyet gösteren toplam sekiz şirket bulunmaktadır. Bu dönemde katılım sigortacılığı kuruluşlarının toplam prim üretimi 33 milyar TL'ye, toplam aktif büyüklüğü ise 120 milyar TL'ye ulaşmıştır.
Tasarruf finansman şirketlerinin aktif büyüklüğü, Haziran 2025 itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla kayda değer bir artış sergilemiştir. Söz konusu dönemde aktif büyüklüğü 47,9 milyar TL'den 174 milyar TL'ye yükselerek yüzde 263 büyümüştür. Mevcut büyümenin geçtiğimiz yıllardaki artış eğilimini sürdürdüğü görülmektedir. Haziran 2025itibarıyla sektörde faaliyet gösteren altı şirket bulunmaktadır.

3. KAMU MALİYESİNDE GELİŞMELER VE HEDEFLER 
3.1. GENEL DEVLET 
a) Mevcut Durum 
2024 yılinda, deprem harcamalarındaki azalışa rağmen, temelde personel giderleri ve emekli aylıkları ile faiz giderlerindeki artış nedeniyle genel devlet harcamalarında, vergi dışıgelirler ve prim tahsilatındaki güçlü performansın etkisiyle genel devlet gelirlerinde bir önceki yıla göre GSYH'ya oranla artış yaşanmıştır.

Genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranı 2024 yılında 2023 yılına göre 1,4 puan artarak yüzde 31,1 seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu kapsamda, vergi dışı gelirler 0,6 puan, prim gelirleri 1,1 puan artarken vergi gelirleri $^{0,2}$ puan azalmıştır.

Genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranı 2024 yılında 2023 yılına göre 1 puan artarak yüzde 35,7 olmuştur. Bu dönemde cari giderler 1,5 puan, cari transferler 1,2 puan artarken yatirim harcamalari 0,1 puan, sermaye transferleri 1,6 puan azalmiştir.
Genel devlet gelir ve harcamalarındaki bu gelişmeler neticesinde, 2024 yılında genel devlet açığı GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre $^{0,4}$ puan azalış göstererek yüzde 4,6olmuştur.

2025 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 0,4 puan artarak yüzde 31,5 olması beklenmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin 0,9 puan artacaği, prim gelirlerinin 0,1 puan, faktör gelirlerinin $^{0,4}$ puan azalacağı öngörülmektedir.
2025 yılında genel devlet harcamalarının GSYH'ya oranla 2024 yılına kıyasla 1,1 puan azalarak yüzde 34,6 olacaği tahmin edilmektedir. Bu dönemde, yatırım harcamalarının 0,2puan, sermaye transferlerinin 1,1 puan azalacaği, cari transferlerin ise $^{0,2}$ puan artacağıöngörülmektedir.

Bu çerçevede, 2024 yılında GSYH'ya oranla yüzde 4,6 olan genel devlet açığının 2025yılında yüzde 3,1'e gerileyeceği öngörülmektedir. Ayni dönemde, genel devlet faiz dışıdengesinin ise 2 puan iyileşerek yüzde 0,3 fazla vermesi beklenmektedir.

Genel devlet kapsamina KiT'lerin eklenmesiyle elde edilen kamu kesimi genel dengesinde 2024 yılında GSYH'ya oranla yüzde 5,8 açık verilmiştir. Söz konusu açığın 2025yılında 2,3 puan azalarak yüzde 3,5 olması öngörülmektedir. Aynı dönemde, program tanımlı kamu kesimi açığının ise 3,1 puan azalışla yüzde 0,8 olması beklenmektedir.
2024 yılı sonunda GSYH'ya oranla yüzde 23,6 olarak gerçekleşen AB tanımlı genel yönetim borç stokunun 2025 yılında yüzde 24,6 seviyesinde olacağı öngörülmektedir.
Mali sürdürülebilirliği yansıtan bir gösterge niteliğinde olan ve ekonominin potansiyel seviyesinde olması varsayımı altında gelir ve harcama seviyelerinin nasıl şekillendiğini gösteren yapisal genel devlet dengesi, ekonomik dalgalanmaların etkisi ortadan kaldırılarak hesaplanmakta ve bir defalik gelir ve giderleri içermemektedir. 2026 yılında, ekonomik dalgalanmaların fiili genel devlet dengesini azaltıcı etkisinin sinırli kaldıği, bununla birlikte,harcama tedbirlerinin de etkisiyle, bir defalik gelir ve giderlerin fili dengeyi azaltıcı etkisinin GSYH'nın yüzde 1,1'ine ulaşacağı görülmektedir. Bu gelişmeler sonucunda, yapısal genel devlet açığının potansiyel GSYH'ya oranının, 2026 yılında, bir önceki yıl seviyesini korumasıve yüzde 2 seviyesinde olması beklenmektedir. 2023 yılında, GSYH'ya oran olarak, yüzde $^{0,2}$ oranında açığa dönmüş olan faiz dışi yapısal genel devlet dengesinin 2025 yılında fazlaya döneceği ve 2026 yılında, bir önceki yıla göre 0,2 puanlık artışla yüzde 1,7 oranında fazla vereceği tahmin edilmektedir.

TABLO I: 34- Yapısal Genel Devlet Dengesi Analizi 
Genel Devlet Dengesi: Denge (2)
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: Yapisal (3)

Genel Devlet Dengesi: -120 068
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: 44 873

Genel Devlet Dengesi: -1 375 852
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -455 562

Genel Devlet Dengesi: -2 066 352
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1 076 941

Genel Devlet Dengesi: -1 939 324
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1 089 443

Genel Devlet Dengesi: -2 412 536
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1 589 254

Genel Devlet Dengesi: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

Genel Devlet Dengesi: 0,29
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -0,31

Genel Devlet Dengesi: -5,08
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1,68

Genel Devlet Dengesi: -4,63
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -2,42

Genel Devlet Dengesi: -3,12
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -1,75

Genel Devlet Dengesi: -3,12
Faiz Giderleri Hariç Genel Devlet Dengesi: -2,06
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

Not: Yapısal dengenin GSYH'ya oranında potansiyel GSYH kullanılmıştır.

(1) Genel Devlet Dengesi 

(2) Vergi yapılandırmasi, 2B gelirleri, özelleştirme gelirleri ve bir defalik gider ve gelirler hariç genel devlet dengesidir.
(3) Genel devlet dengesinden bir defalik gelirlerin ve konjonktürel etkilerin arındırılması sonucu elde edilmiş olan dengedir 
(4) Gerçekleşme Tahmini 

(5) Program 


2025 yılında, bir önceki yıl 6.829,7 milyar TL olan kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 40,1 artışla 9.569,4 milyar TL seviyesine yükselmesi beklenmektedir. 2026 yılında ise bir önceki yıla göre kamu kesimi sosyal harcamalarının yüzde 28,5 oranında artarak 12.294,3 milyar TL olacaği öngörülmektedir.


TABLO I: 35- Sosyal Harcamaların Gelişimi 
2020 2021: (Cari Fiyatlarla, Milyar TL)

EĞİTİM: 173,5
2020 2021: 214,4
2022: 801,0
2023: 1 498,4
2024: 2 086,6
2025 (1): 2 683,0

EĞİTİM: 207,4
2020 2021: 292,1
2022: 999,3
2023: 1 854,7
2024: 2 585,4
2025 (1): 3 306,8

EĞİTİM: SAĞLIK SOSYAL KORUMA
2020 2021: 514,3
2022: 908,1
2023: 2 001,5
2024: 3 476,6
2025 (1): 4 897,4
2026 (2): 6 304,5

EĞİTİM: Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar
2020 2021: 447,3
2022: 775,2
2023: 1 687,9
2024: 3 003,8
2025 (1): 4 305,1
2026 (2): 5 523,7

EĞİTİM: Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler
2020 2021: 62,4
2022: 122,6
2023: 294,4
2024: 451,7
2025 (1): 562,1
2026 (2): 734,0

EĞİTİM: Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3)
2020 2021: 4,6
2022: 10,3
2023: 17,1
2024: 21,1
2025 (1): 30,2
2026 (2): 46,8

EĞİTİM: TOPLAM
2020 2021: 895,2
2022: 1 786,5
2023: 3 801,8
2024: 6 829,7
2025 (1): 9 569,4
2026 (2): 12 294,3

2020 2021: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

EĞİTİM: EĞİTİM
2020 2021: 3,4
2022: 2,6
2023: 3,0
2024: 3,4
2025 (1): 3,4
2026 (2): 3,5

EĞİTİM: SAĞLIK
2020 2021: 4,0
2022: 3,1
2023: 3,7
2024: 4,2
2025 (1): 4,2
2026 (2): 4,3

EĞİTİM: SOSYAL KORUMA
2020 2021: 10,0
2022: 5,9
2023: 7,4
2024: 7,8
2025 (1): 7,9
2026 (2): 8,2

EĞİTİM: Emekli Aylıkları ve Diğer Harcamalar
2020 2021: 8,7
2022: 5,1
2023: 6,2
2024: 6,7
2025 (1): 6,9
2026 (2): 7,1

EĞİTİM: Sosyal Yardım ve Primsiz Ödemeler
2020 2021: 1,2
2022: 0,8
2023: 1,1
2024: 1,0
2025 (1): 0,9
2026 (2): 1,0

EĞİTİM: Doğrudan Gelir Desteği Ödemeleri (3)
2020 2021: 0,1
2022: 0,1
2023: 0,1
2024: 0,05
2025 (1): 0,05
2026 (2): 0,1

EĞİTİM: TOPLAM
2020 2021: 17,4
2022: 11,7
2023: 14,0
2024: 15,3
2025 (1): 15,4
2026 (2): 15,9
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığ

(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) Tarımsal destekleme sisteminin değişmesi nedeniyle 2026 yılından itibaren Temel Destek tutarları dikkate alınmıştır.

b) Hedefler 
2026 yılında genel devlet gelirlerinin GSYH'ya oranının bir önceki yıla göre 1,6 puan artarak yüzde 33,1 olması öngörülmektedir. Bu kapsamda, vergi gelirlerinin 0,7 puan, prim gelirlerinin 0,6 puan, vergi dışi normal gelirlerin 0,3 puan, özelleştirme gelirlerinin 0,2 puan artmasi; faktör gelirlerinin 0,2 puan azalması beklenmektedir.

Genel devlet harcamalarının 2026 yılında bir önceki yıla kıyasla GSYH'ya oran olarak 1,6 puan artışla yüzde 36,2'ye yükselmesi beklenmektedir. Bu dönemde cari harcamaların 0,6 puan, sermaye transferlerinin 0,4 puan, cari transferlerin 0,9 puan artacaği, yatirım harcamalarının 0,3 puan azalacağı öngörülmektedir.

Bu gelişmeler doğrultusunda, GSYH'ya oranla genel devlet açığının 2026 yılında bir önceki yılla aynı seviyede, yüzde 3,1 düzeyinde gerçekleşeceği öngörülmektedir. Aynıdönemde, genel devlet faiz dişi dengesinin ise 0,2 puan iyileşerek yüzde 0,6 fazla vermesi beklenmektedir.

2026 yılında kamu kesimi borçlanma gereğinin GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre 0,2puan azalarak yüzde 3,4 seviyesinde gerçekleşeceği, program tanımlı kamu kesimi açığının ise 0,3 puanlık bir iyileşmeyle yüzde 0,5'e gerileyeceği öngörülmektedir.
AB tanımlı genel yönetim borç stokunun GSYH'ya oranının 2026 yıl sonunda yüzde 24,7 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.


TABLo I: 36- Genel Devlet Toplam Gelir ve Harcamalari (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2023
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2024

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 383 610
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 528 352

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 888 048
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 501 070

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 454 413
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2 928 011

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 41 149
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 99 271

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 206 725
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 351 640

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 624 260
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 196 631

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 960 093
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 946 727

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 174 689
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 8 023 350

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 6 005
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 8 508

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 180 694
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 8 031 858

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 825 455
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 3 672 949

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 430 817
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 807 120

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 420 643
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 791 931

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 10 173
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 15 189

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 044 491
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 927 641

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 800 884
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 3 931 665

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 243 607
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 995 976

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 976 049
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 8 712 735

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 300 762
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 9 407 710

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 120 068
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 1 375 852

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -204 645
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 680 878

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -198 640
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 689 386
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

Not: (-) işaret fazlayi göstermektedir.

(1) Genel devlet; merkezi yönetim bütçesi, mahalli idareler, döner sermayeli kuruluşlar, İşsizlik Sigortası Fonu, sosyal güvenlik kuruluşları, genel sağlık sigortası ve fonları kapsamaktadır.
(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 



TABLO I: 37- Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (KKBG)
2022: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2022: 142 660
2023: 1 380 450
2024: 2 107 782
2025 (1): 2 208 276
2026 (2): 2 712 693

2022: 237 681
2023: 115 282
2024: [TELEFON] (1): 244 455
2026 (2): 181 506

2022: 237 627
2023: 115 275
2024: [TELEFON] (1): 244 425
2026 (2): 181 550

2022: 54
2023: 7
2024: 11 603
2025 (1): 29
2026 (2): -44

2022: 39 830
2023: 93 236
2024: 186 470
2025 (1): 9 819
2026 (2): 7 605

2022: -1 558
2023: 2 545
2024: 5 448
2025 (1): 635
2026 (2): -6 971

2022: -7 335
2023: -15 646
2024: -25 293
2025 (1): 0
2026 (2): 0

2022: -33 555 -19 975
2023: -72 644 -12 090
2024: -162 021 -46 034
2025 (1): -203 904
2026 (2): -236 799

2022: 357 749
2023: 1 491 134
2024: 2[TELEFON] (1): -75 503
2026 (2): -63 991

2022: 19 021
2023: 761 276
2024: 1 201 490
2025 (1): 2 183 779
2026 (2): 2 594 043

2022: 363 754
2023: 1 499 642
2024: 2[TELEFON] (1): -29 411 2 209 779
2026 (2): -305 750 2 779 043

2022: 25 026
2023: 769 784
2024: 1 219 611
2025 (1): -3 411
2026 (2): -120 750

2023: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

2022: 0,9
2023: 5,1
2024: 4,7
2025 (1): 3,6
2026 (2): 3,5

2022: 1,6
2023: 0,4
2024: 1,1
2025 (1): 0,4
2026 (2): 0,2

2022: 1,6
2023: 0,4
2024: 1,1
2025 (1): 0,4
2026 (2): 0,2

2022: 0,0
2023: 0,0
2024: 0,0
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0

2022: 0,3
2023: 0,3
2024: 0,4
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0

2022: 0,0
2023: 0,0
2024: 0,0
2025 (1): 0,0

2022: 0,0
2023: -0,1
2024: -0,1
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0

2022: -0,2
2023: -0,3
2024: -0,4
2025 (1): -0,3
2026 (2): 0,0

2022: -0,1
2023: 0,0
2024: -0,1
2025 (1): -0,1
2026 (2): -0,3

2022: 2,3
2023: 5,5
2024: 5,8
2025 (1): 3,5
2026 (2): -0,1

2022: 0,1
2023: 2,8
2024: 2,7
2025 (1): 0,0
2026 (2): 3,4

2022: 2,4
2024: 5,8
2025 (1): 3,6
2026 (2): -0,4

2022: 0,2
2023: 5,5 2,8
2024: 2,7
2025 (1): 0,0
2026 (2): 3,6 -0,2
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: (-) işaret fazlayı göstermektedir. (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

TABL0 I: 38- 2024 Yilı Kamu Kesimi Genel Dengesi 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
TOPLAM: Merkezi Yönetim
Toplam: Mahalli idareler

TOPLAM: Bütçesi 6 198 998
Toplam: 848 839

TOPLAM: 1 980 669
Toplam: 289 967

TOPLAM: 4 218 329
Toplam: 558 872

TOPLAM: 696 348
Toplam: 113 030

TOPLAM: 573 798
Toplam: 109 755

TOPLAM: 0
Toplam: 0

TOPLAM: -4 083 184
Toplam: -118 890

TOPLAM: 3 385 960
Toplam: 952 734

TOPLAM: -3 703 659
Toplam: -818 586

TOPLAM: -317 699
Toplam: 134 148

TOPLAM: -900 379
Toplam: -394 718

TOPLAM: -900 379
Toplam: -394 772

TOPLAM: o
Toplam: 54

TOPLAM: -1 218 078
Toplam: -260 570

TOPLAM: -889 704
Toplam: 74 229

TOPLAM: 56 836
Toplam: 56 210

TOPLAM: -855 363
Toplam: -42 026

TOPLAM: -91 178
Toplam: 60 045

TOPLAM: 2 107 782
Toplam: 186 341

TOPLAM: 0
Toplam: 163 314

TOPLAM: 120 227
Toplam: 5 439

TOPLAM: -346 187
Toplam: -18 298

TOPLAM: 466 415
Toplam: 23 738

TOPLAM: 1 987 555
Toplam: 17 716

TOPLAM: 0
Toplam: -129

TOPLAM: 2 107 782
Toplam: 186 470
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesaplari, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır.

TABL0 I: 39- 2025 Yili Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
TOPLAM: Mahalli İdareler

TOPLAM: 1 288 210

TOPLAM: 450 804

TOPLAM: 837 406

TOPLAM: 156 053

TOPLAM: 184 145

TOPLAM: 0

TOPLAM: -187 809

TOPLAM: 1 440 599

TOPLAM: -1 151 801

TOPLAM: 288 798

TOPLAM: -404 219

TOPLAM: -404 243

TOPLAM: 24

TOPLAM: -115 420

TOPLAM: 105 713

TOPLAM: 72 300

TOPLAM: -71 820

TOPLAM: 105 233

TOPLAM: 9 708

TOPLAM: 18 145

TOPLAM: -3 846

TOPLAM: -46 856

TOPLAM: 43 010

TOPLAM: -4 480

TOPLAM: -111

TOPLAM: 9 819
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlik sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır. (1) Gerçekleşme Tahmini 

TABLO I: 40- 2026 Yılı Kamu Kesimi Genel Dengesi (1)
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL)
TOPLAM: Mahalli idareler

TOPLAM: 1 663 704

TOPLAM: 583 526

TOPLAM: 1 080 178

TOPLAM: 193 144

TOPLAM: 230 338

TOPLAM: o

TOPLAM: -224 032

TOPLAM: 1 863 154

TOPLAM: -1 482 056

TOPLAM: 381 098

TOPLAM: -607 193

TOPLAM: -607 184

TOPLAM: -9

TOPLAM: -226 095

TOPLAM: 218 581

TOPLAM: 183 629

TOPLAM: -90 714

TOPLAM: 125 666

TOPLAM: 7 514

TOPLAM: 9 769

TOPLAM: -1 746

TOPLAM: -25 895

TOPLAM: 24 149

TOPLAM: -418

TOPLAM: -91

TOPLAM: 7 605
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı Not: Genel sağlık sigortası hesapları, sosyal güvenlik dengesi içerisinde yer almaktadır.
(1) Program 

(2) Merkezi yönetim bütçesi finansman kalemleri Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafindan ilan edilecek olan Hazine Finansman Programıyla açıklanacaktır.


3.1.1. Merkezi Yönetim Bütçesi 
a) Mevcut Durum 
2025 Yilı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunuyla toplam 14.731 milyar TL ödenek öngörülmüş, bütçe gelirlerinin ise 12.800,3 milyar TL olacağı tahmin edilmiştir. Bu çerçevede, bütçe açığının 1.930,7 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,1 olacağıöngörülmüştür.

2025 yıli sonunda harcamaların bütçe ödeneğinin 56,9 milyar TL, gelirlerin ise bütçe tahmininin 334,5 milyar TL altında kalarak sirasıyla 14.674,1 milyar TL ile 12.465,9 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu çerçevede, 2025 yılında bütçe açığının 2.208,3 milyar TL, faiz dışı açığın ise 155,6 milyar TL olması beklenmektedir. GSYH'ya oranla bir önceki yıla göre bütçe açığının 1,2 puan azalarak yüzde 3,6, program tanımlıaçığın ise 2 puan azalarak yüzde 0,6 olacağı öngörülmektedir.

2023 yılı Şubat ayında yaşanan depremlerin yol açtığı hasarın ortadan kaldırılması ile şehirlerin afetlere karşı dayanıklılığının artırılması amacıyla 2025 yılında 493,3 milyar TL harcama yapılması beklenmektedir. Bu doğrultuda, 2025 yılında deprem harcamaları hariçbütçe açığının GSYH'ya oranla, bir önceki yıla göre 0,3 puan iyileşerek yüzde 2,8 olacağıöngörülmektedir.

2025 yılında, merkezi yönetim bütçesi faiz dışı harcamalarının bütçe ödeneğinin 159,6milyar TL altında kalarak 12.621,4 milyar TL olacağı ve GSYH'ya oranının yüzde 20,3düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2025 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamaların bütçe ödeneğinin 184milyar TL üzerine çıkarak 4.121,3 milyar TL olması beklenmektedir. Memurlar için 2025 yılıgenel maaş artış orani, toplu sözleşmede Ocak ayında yüzde 6, Temmuz ayında yüzde 5olarak belirlenmiş, enflasyon farkı dâhil artış oranı Ocak ayında yüzde 11,54, Temmuz ayında yüzde 15,57 olarak gerçekleşmiştir. İşçiler için ise, toplu sözleşmede belirlenen seyyanen artışlar uygulanmış, genel ücret artış oranı Ocak ayında yüzde 24, Temmuz ayında yüzde 11 olarak belirlenmiş ve toplu sözleşme başlangıç tarihlerine göre gerçekleşen enflasyon farkları ilave edilmiştir.

2025 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin, başlangıç ödeneğinin 18,7 milyar TL altında kalarak 1.005 milyar TL düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2025 yıli bütçesinde 5.813,4 milyar TL olarak programlanan cari transferlerin yıl sonunda 288,3 milyar TL azalışla 5.525,2 milyar TL seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. KiTlere yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri, sosyal güvenlik sistemine yapılan transferler ile gelirden mahalli idareler ve fonlara ayrılan paylardaki düşüş cari transferlerde yaşanan azalışın temel belirleyicileri olmuştur.

Sermaye giderlerinin 2025 yıli sonunda, başlangıç ödeneğinin 214,4 milyar TL üzerine çıkarak 1.316,8 milyar TL olması beklenmektedir. Söz konusu artışta, yatırımları hızlandırma ödeneğinden aktarılan tutarın yanı sira deprem nitelikli harcamalar için yapılan ödenek aktarmaları ile kurumların ilave ödenek taleplerinin karşılanması etkili olmuştur.
2025 yıli bütçesinde 338 milyar TL olarak programlanan sermaye transferlerinin yıl sonunda bütçe ödeneğiyle uyumlu bir şekilde 334,4 milyar TL olması beklenmektedir 
Borç verme kaleminin 2025 yılı sonunda başlangıç ödeneğinin 12,7 milyar TL üzerine çıkarak 318,8 milyar TL olması öngörülmektedir. Bu gelişmede KOSGEB, AFAD ve KİT'lere 

yapılan aktarımlar ile yükseköğrenim kredi ve burs tutarlarında öngörülenin üzerinde artışyapılmasi etkili olmuştur.

2025 yılında faiz giderlerinin, borçlanma maliyetlerindeki yükseliş ve finansman ihtiyacındaki artışın etkisiyle başlangıç ödeneğinin 102,7 milyar TL üzerinde 2.052,7 milyar TL olmasi beklenmektedir.

2025 yıli sonunda genel bütçe vergi gelirlerinin, bütçe tahmininin 405,2 milyar TL altında 10.733,6 milyar TL, vergi dışı gelirlerin ise bütçe tahmininin 70,7 milyar TL üzerinde 1.732,3 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. GSYH'ya oran olarak ise, vergi gelirlerinin yüzde 17,3, vergi dışı gelirlerin yüzde 2,8 seviyesinde olacağı tahmin edilmektedir.

Gelir vergisi tahsilatının 2025 yılı bütçe hedefinin 654,4 milyar TL üzerinde 2.784milyar TL ve GSYH'ya oranla yüzde 4,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, mevduat faiz oranlarının seyri ile mevduat ve yatırım fonlarından alinan stopaj oranlarındaki düzenlemelerin yanı sira ücretlerde yapılan artışlar etkili olmuştur.
2025 yıli kurumlar vergisi tahsilatının bütçe tahmininin 449,5 milyar TL altında kalarak 1.187,3 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 1,9 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Beklenen bu azalışta, makroekonomik gelişmelerin reel ekonomi ve kurumların kârlılık ve maliyetleri üzerindeki etkileri ile bir önceki yıl gerçekleşmesinin 2025yılı başlangıç tahminine baz olan 2024 yılı gerçekleşme tahmininin altında kalması belirleyici olmuştur.

Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2025 yılı bütçe tahmininin 33,2 milyar TL altında kalarak 1.463,2 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.

Özel tüketim vergisi tahsilatının 2025 yılı bütçe tahmininin 173 milyar TL altında kalarak 1.948,3 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 3,1 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

Petrol ve doğal gaz ürünleri üzerinden yapılan ÖTV tahsilatının 2025 yılı bütçe tahmininin 11 milyar TL altında 524 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,8seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede Yİ-ÜFE oranının öngörülenin bir miktar altında gerçekleşmesi belirleyici olmuştur.

Motorlu taşıtlardan elde edilen ÖTV tahsilatının 2025 yıli bütçe tahmininin 94,8 milyar TL altında 704,7 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 1,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Araç satışları öngörülenin üstünde gerçekleşmesine rağmen içten yanmalımotorlu araçlara kıyasla daha düşük ÖtV oranına tabi olan elektrikli ve hibrit araçların payının artması bu azalışta etkili olmuştur.

2025 yılında tütün mamullerinden elde edilen ÖtV tahsilatının, bütçe tahmininin 18,7milyar TL altında 437 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,7 seviyesinde, alkollüiçkilerden elde edilen ÖTV tahsilatının ise bütçe tahmininin 21,5 milyar TL altında 148,5milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,2 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2025 yılında, ithalde alınan KDV tahsilatının bütçe tahmininin 431 milyar TL altında 1.672 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,7 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Bu gelişmede, TL cinsinden ithalattaki değişim tahmininin aşağı yönlügüncellenmesi ve bir önceki yıl gerçekleşmesinin 2025 yılı başlangıç tahminine baz olan 2024 yıli gerçekleşme tahmininin altında kalması belirleyici olmuştur.

2025 yılinda veraset ve intikal vergisi, MTV, değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi,özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisi tahsilat toplamının bütçe tahminine göre 1,2 milyar TL azalarak 264,4 milyar TL olması beklenmektedir.
2025 yılında BSMV tahsilatının bütçe tahmininin 7,1 milyar TL altında 537,2 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,9 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Damga vergisi tahsilatının ise bütçe tahmininin 7 milyar TL üzerinde 223,2 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,4 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2025 yılında harçlardan elde edilen gelirlerin, bütçe tahmininin 53,7 milyar TL üzerinde 332,4 milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 0,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. İpotekli konut satışlarının beklentilerin üzerinde gerçekleşmesi ile tapu harçlarının gayrimenkullerin gerçek değerleri üzerinden alınmasına yönelik çalışmaların tahsilati olumlu etkilediği değerlendirilmektedir.

2025 yılında vergi dışi gelirlerin, bütçe tahmininin 70,7 milyar TL üzerinde 1.732,3milyar TL olması ve GSYH'ya oranla yüzde 2,8 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.Söz konusu artış temel olarak özel gelirler, para cezaları ve özel bütçeli idareler ile düzenleyici ve denetleyici kurumlardan elde edilen gelirlerdeki artişlardan kaynaklanmaktadir.

2023 yılında uygulamaya konulan 7440 sayılı Kanun kapsamında 2025 yılının ilk dokuz ayında toplam 16 milyar TL tahsilat yapılmıştır. Kamu alacaklarının yapılandırılmasına ilişkin geçmiş yıllarda yürürlüğe giren diğer düzenlemeler de dâhil edildiğinde, 2025 yılı Ocak-Eylül döneminde toplam 17 milyar TL yapılandırma geliri elde edilmiştir.
2025 yılı Ocak-Eylül döneminde, iç borçlanma ağırlıklı olarak TL cinsi sabit getirili ve değişken faizli enstrümanlarla yapılmıştır. 2025 yılı Eylül ayı itibarıyla iç piyasalarda 82,2milyar TL tutarında TL cinsi sabit getirili kira sertifikası ihracı gerçekleştirilmiştir. 2025 yılıHazine Finansman Programı duyurusunda yüzde 119,3 olarak belirtilen iç borç çevirme oranı Eylül ayı sonu itibarıyla toplam yüzde 139,1 düzeyinde gerçekleşmiştir.
2025 yılı Ocak-Eylül döneminde, nakit bazlı 2,9 trilyon TL iç borçlanma gerçekleştirilmiştir. İç borçlanmanın yüzde 34,7'si TL cinsi sabit kuponlu, yüzde 4,8'i TÜFE'ye endeksli DIBS ve kira sertifikasi, yüzde 8,3'ü kuponsuz, yüzde 19,3'ü TLREF'e endeksli, yüzde 2,8i TLREFK'ye endeksli kira sertifikası, yüzde 4,9’u değişken faizli devlet tahvili ve yüzde 2,8i sabit kuponlu kira sertifikası ihraçlarıyla gerçekleştirilmiştir. Ayrıca, içfinansmanın yüzde 22,4'ü altın ve döviz cinsi senet ihraçlarıyla sağlanmıştır. Diğer taraftan,2024 yıli sonunda 47,9 ay olan nakit borçlanmanın ortalama vadesi, 2025 yılı Eylül ayi sonunda 33,6 ay olmuştur. Ayni dönemde, TL cinsi sabit faizli iç borçlanmanın ortalama maliyeti yüzde 36,65'den yüzde 39,47 düzeyine yükselmiştir.

2025 yılının ilk dokuz ayında uluslararası sermaye piyasalarında ise üçü dolar, biri sukuk ve biri avro cinsinden olmak üzere beş adet tahvil ihraç edilmiştir. Şubat ayında 2,5milyar dolar, Mayis ayinda 2 milyar dolar, Temmuz ayinda 2,5 milyar dolar (sukuk) ve 1,5milyar avro ve son olarak Eylül ayında 2 milyar dolar tutarında tahvil ihracıgerçekleştirilerek, 2025 yılında uluslararası sermaye piyasalarından toplam 10,75 milyar dolar tutarında finansman sağlanmıştır. Bu kapsamda, önetkin bir borç yönetimine işaret eden mevcut görünümün, kredi notu ve yatırımcı iştahi anlamında ülkemizi daha da olumlu etkilemesi beklenmektedir.


TABLO I: 41- Merkezi Yönetim Brüt Borç Stokundaki Gelişmeler 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2024
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2025 (1)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 6 736 632
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 9 257 422

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 209 252
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 959 910

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 208 001
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 893 590

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 251
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 66 320

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 527 380
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4 297 511

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 809 826
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 965 183

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 620 274
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 717 237

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 85 677
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 97 986

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 103 874
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 149 959

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 717 554
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 3 332 329
Kaynak: Hazine ve Maliye Bakanlığı(1) Eylül ayı sonu itibariyladır.
b) Hedefler 
2026 yılında merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 16.216,1 milyar TL olmasıhedeflenmekte, bütçe harcamaları ise 18.928,8 milyar TL olarak programlanmaktadır. Söz konusu gelir tahmini ve öngörülen harcama büyüklüğü sonucunda bütçe açığının 2.712,7milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 olacağı öngörülmektedir.
Bütçe harcamaları için öngörülen ödeneğin 652,8 milyar TL'si deprem bölgesinin yeniden inşası ve afetlere karşı dayanıklılığın artırılmasına yönelik harcamalardan oluşmaktadır. Söz konusu harcamalar hariç tutulduğunda bütçe açığının GSYH'ya oranının yüzde 2,7 seviyesinde olması beklenmektedir.

2026 yılında personel giderleri, sosyal güvenlik kuruluşlarına devlet primi giderleri ile personele ilişkin yedek ödeneğin toplamından oluşan harcamalar belirlenirken genel maaşve ücret artış oranları toplu sözleşmelerde kararlaştırıldığı üzere memurlar için Ocak ayında yüzde 11, Temmuz ayında yüzde 7, işçiler için Ocak ayında yüzde 10, Temmuz ayında yüzde 6 olarak alınmıştır. Ayrıca, enflasyon gerçekleşmesine bağlı olarak oluşabilecek farkların etkisi göz önünde bulundurulmuş, genel maaş ve ücret artışlarına ilave olarak mali ve sosyal haklara ilişkin diğer düzenlemelerin maliyetleri de dikkate aliınmıştır. Bu çerçevede, 2026 yılında toplam personel harcamalarının 5.542 milyar TL olacaği, GSYH'ya oranının ise bir önceki yıla göre 0,5 puan artarak yüzde 7,2'ye yükseleceği öngörülmektedir.
2026 yılında mal ve hizmet alım giderlerinin 1.249,6 milyar TL ile GSYH içindeki payının bir önceki ylla aynı seviyede yüzde 1,6 olması beklenmektedir.

Cari transferlerin 2026 yılında 6.820,8 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 8,8seviyesinde olması öngörülmektedir. Cari transfer harcamalarının önemli bölümü sağlık ve sosyal güvenlik sistemine yapilan transferler ile genel bütçe vergi gelirlerinden mahalli idareler ve fonlara aktarılan paylardan oluşmaktadır. Bu kapsamda, sağlik ve sosyal güvenlik sistemine yapilacak transferler 2.429,6 milyar TL, mahalli idareler ve fonlara aktarılacak paylar 2.340,9 milyar TL olarak öngörülmüştür. Ayrıca, KiT'lere ve kamu bankalarına görevlendirme giderleri olarak sirasıyla 392,1 milyar TL ve 290 milyar TL,

tarımsal amaçli transferlere 167,6 milyar TL, afetlere dirençli șehirler projesi için 52 milyar TL ve deprem bölgesi yerinde dönüşüm projesi için 48 milyar TL ödenek ayrılmıştır.
2026 yılında sermaye giderlerinin 1.312,3 milyar TL ile GSYH içindeki payının yüzde 1,7 seviyesinde olması programlanmiştir. Deprem bölgesinde zarar gören kamu kurumlarının hizmet binaları ve tesislerinin yapım ve onarım giderleri ile deprem kaynaklıdiğer harcamalar için 198,8 milyar TL ödenek öngörülmüştür.

2026 yılında Köİ modeli çerçevesinde tamamlanan şehir hastanelerinin cari giderlerini karşılamak üzere mal ve hizmet alim giderlerinde 57,5 milyar TL, bina kullanım ve zorunlu hizmetler için sermaye giderlerinde 78,7 milyar TL harcama programlanmıştır. Yine KÖi modeli çerçevesinde tamamlanan ulaştirma projeleri kapsaminda verilen talep garantilerinin finansmani için cari transferlere 101,8 milyar TL ilave edilmiştir.
Sermaye transferlerinin 2026 yılında 525,4 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 0,7olacağı öngörülmektedir. Bu kapsamda, deprem konutlarının yapımı ve altyapi giderleri için 345 milyar TL, sosyal konut yapımı için 100 milyar TL, KÖYDES için 9,9 milyar TL, SUKAP için 5,5 milyar TL, SOGEP için 780 milyon TL ödenek öngörülmüştür. Ayrıca, KKTC için 10,2milyar TL, TÜBİTAK Ar-Ge projeleri için 18,2 milyar TL kaynak ayrılmıştır.
2026 yılında borç verme kaleminin 397,1 milyar TL ile GSYH'ya oran olarak yüzde 0,5olacağı öngörülmektedir. Ödeneğin 307,5 milyar TL'si KÍT'lere, 4 milyar TL'si Kredi Garanti Fonuna tahsis edilmiştir. Ayrıca, öğrenim kredileri için 36,2 milyar TL, KKTC'ye verilen krediler için 4 milyar TL ödenek öngörülmüştür.

2026 yılında faiz giderlerinin 2.741,7 milyar TL ile GSYH'ya oranla yüzde 3,5 düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir.

GSYH'ya oranla 2025 yıli gerçekleşme tahminine göre 2026 yılında genel bütçe vergi gelirlerinin 0,6 puan artışla yüzde 17,8, vergi dışı gelirlerin 0,4 puan artışla yüzde 3,1düzeyinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bunun sonucunda ayni dönemde merkezi yönetim bütçe gelirlerinin 0,9 puan artarak yüzde 21,0 seviyesinde gerçekleşmesi öngörülmektedir. Vergi gelirlerindeki artışın kurumlar vergisi, gelir vergisi, dâhilde alınan KDV, öTV ile harçlardan elde edilecek tahsilattan kaynaklanması beklenmektedir. Vergi dışıgelirlerdeki artışın ise temel olarak sermaye gelirleri, malların kullanma ve faaliyette bulunma izni gelirleri ile diğer çeşitli gelirlerden kaynaklanması öngörülmektedir.
2026 yılında vergilemede etkinliği ve adaleti artırmaya, kayıt dışılığı azaltmaya yönelik sürdürülen faaliyetlere devam edilecektir. Bu çerçevede, temelde kurumlar vergisi kaynaklıolarak gelir, kâr ve sermaye kazançlarından alınan vergilerin tahsilat toplamının GsYHya oranla 2025 yıli gerçekleşme tahminine göre 0,3 puan artması ve yüzde 6,6 olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

Dâhilde alınan KDV tahsilatının 2026 yılında GSYH'ya oranla bir önceki yıl tahminine göre 0,1 puan artarak yüzde 2,5 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir.
2026 yılında, ÖTV tahsilatının GSYH'ya oranının, bir önceki yıl gerçekleşme tahminine göre 0,1 puan artarak yüzde 3,3 düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2026 yılında, ithalde alinan KDV tahsilatinın GSYH'ya oranının, kur ve ithalat tahminlerine bağlı olarak, yüzde 2,7 ile bir önceki yıl gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede gerçekleşmesi beklenmektedir.

2026 yıliında veraset ve intikal vergisi,$\mathsf{M T V}_{r}$ değerli konut vergisi, şans oyunları vergisi,özel iletişim vergisi, dijital hizmet vergisi ve konaklama vergisinden elde edilecek tahsilat toplamının 2025 yıliı gerçekleşme tahminiyle aynı seviyede ve yüzde $^{0,4}$ olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

2026 yılında merkezi yönetim bütçesi vergi dışı gelirlerinin, GSYH'ya oran olarak, bir önceki yıl gerçekleşme tahmininin $^{0,4}$ puan üzerinde ve yüzde 3,1 seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.


TABLo I: 42- Merkezi Yönetim Bütçesi Büyüklükleri 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2025 (1)
(Yüzde Değişim): 2026 (2)
(Yüzde Dağılım): 2025 (1)
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2026 (2)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 10 780 614
(Yüzde Değişim): 14 674 127
(Yüzde Dağılım): 18 928 815
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 36,1

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2 666 027
(Yüzde Değişim): 3 672 280
(Yüzde Dağılım): 4 907 309
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 37,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 332 217
(Yüzde Değişim): 448 970
(Yüzde Dağılım): 599 691
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 35,1

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 747 046
(Yüzde Değişim): 1 005 041
(Yüzde Dağılım): 1 249 568
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 34,5

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 270 455
(Yüzde Değişim): 2 052 700
(Yüzde Dağılım): 2 741 656
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 61,6

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3 863 915
(Yüzde Değişim): 5 525 161
(Yüzde Dağılım): 6 820 794
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 43,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 944 083
(Yüzde Değişim): 1 316 799
(Yüzde Dağılım): 1 312 319
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 39,5

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 640 357
(Yüzde Değişim): 334 394
(Yüzde Dağılım): 525 369
(GSYH'ya Oran, Yüzde): -47,8

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 316 513
(Yüzde Değişim): 318 782
(Yüzde Dağılım): 397 083
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 0,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0
(Yüzde Değişim): o
(Yüzde Dağılım): 375 026

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 8 672 832
(Yüzde Değişim): 12 465 851
(Yüzde Dağılım): 16 216 123
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 43,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 8 443 014
(Yüzde Değişim): 12 111 957
(Yüzde Dağılım): 15 986 855
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 43,5

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 7 305 279
(Yüzde Değişim): 10 733 555
(Yüzde Dağılım): 13 783 113
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 46,9

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 939 478
(Yüzde Değişim): 1 217 335
(Yüzde Dağılım): 1 897 764
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 29,6

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 32 390
(Yüzde Değişim): 43 833
(Yüzde Dağılım): 202 827
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 35,3

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 165 866
(Yüzde Değişim): 117 234
(Yüzde Dağılım): 103 151
(GSYH'ya Oran, Yüzde): -29,3

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 229 818
(Yüzde Değişim): 353 893
(Yüzde Dağılım): 229 267
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 54,0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -2 107 782
(Yüzde Değişim): -2 208 276
(Yüzde Dağılım): -2 712 693
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 4,8

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 9 510 159
(Yüzde Değişim): 12 621 427
(Yüzde Dağılım): 16 187 159
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 32,7

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -837 327
(Yüzde Değişim): -155 576
(Yüzde Dağılım): 28 963
(GSYH'ya Oran, Yüzde): -81,4

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -1 183 027
(Yüzde Değişim): -402 864
(Yüzde Dağılım): -372 680
(GSYH'ya Oran, Yüzde): -65,9
Not: Düzenleyici ve denetleyici kurumların gelir fazlalari, genel bütçe vergi dışı gelirlerinden düşülmüştür.
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 



3.1.2. Mahalli İdareler 
a) Mevcut Durum 
Mahalli idareler dengesi il özel idareleri, belediyeler, büyükşehir belediyelerine bağlıidareler, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve İller Bankası hesaplarını kapsamaktadır.
2024 yılında, mahalli idare gelirleri, genel bütçe vergi payi gelirleri ve faktör gelirlerindeki reel artış sonucu yüzde 69,9 oranında artarak 1.127,8 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Mahalli idare harcamaları ise, yatirım harcamalarındaki reel gerilemeye rağmen cari giderler ve cari transferlerdeki reel artışın etkisiyle yüzde 73,6 oranında artarak GSYH'nın yüzde 2,95'i seviyesine yükselmiş ve mahalli idareler bütçe dengesi 2024 yılında da GSYH'nın yüzde 0,42'si oranında açık vermiştir.

2025 yılında, bir önceki yılda olduğu üzere, genel bütçe vergi payı gelirlerinin reel artışını sürdürmesi ve ücret-tarife düzeylerindeki artış, mahalli idare gelirlerinin GSYH'ya oranla yüzde 2,74 seviyesine yükselmesini sağlayacaktır. Mahalli idare harcamalarının ise,artan finansman ihtiyacının etkisiyle yatırım harcamalarındaki gerilemeye bağlı olarak GSYH'nın yüzde 2,75'i seviyesine gerileyeceği tahmin edilmektedir. Böylece, 2025 yılında mahalli idareler dengesinin GSYH'nın yüzde 0,02'si seviyesinde açık vermesi beklenmektedir.

TABLO I: 43-Genel Bütçe Vergi Gelirlerinden Mahalli İdarelere Ayrılan Paylar 
2023: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2023: 250 286
2024: 421 621
2025(1): 627 928
2026(2): 810 377

2023: 228 744
2024: 376 844
2025(1): [TELEFON](2): 727 849

2023: 20 857
2024: 35 135
2025(1): 52 327
2026(2): 67 531

2023: 499 887
2024: 833 600
2025(1): 1 243 812
2026(2): 1 605 757

2023: 0,92
2024: 0,95
2025(1): 1,01
2026(2): 1,05

2023: 0,84
2024: 0,85
2025(1): 0,91
2026(2): 0,94

2023: 0,08
2024: 0,08
2025(1): 0,08
2026(2): 0,09

2023: 1,85
2024: 1,87
2025(1): 2,00
2026(2): 2,08
(1) Gerçekleşme tahmini (2) Program 
b) Hedefler 
2026 yılinda, mahalli idare gelirlerinin 2.270,8 milyar TL, harcamalarının ise 2.278,4milyar TL olarak gerçekleşmesi ve mahalli idare dengesinin 7,6 milyar TL açık vermesi öngörülmektedir.


TABLO I: 44- Mahalli İdareler Gelir ve Harcamaları (1)
2023: (Cari Fiyatlarla, Milyon TL)

2023: 663 820
2024: 1 127 834
2025 (2): 1 700 709
2026 (3): 2 270 814

2023: [TELEFON]: 905 049
2025 (2): 1 360 510
2026 (3): 1 847 332

2023: 68 591
2024: 113 030
2025 (2): 156 053
2026 (3): 193 144

2023: 56 686
2024: 109 755
2025 (2): 184 145
2026 (3): 230 338

2023: 757 056
2024: 1 314 304
2025 (2): 1 710 528
2026 (3): 2 278 420

2023: 452 482
2024: 818 586
2025 (2): 1 151 801
2026 (3): 1 482 056

2023: 283 767
2024: 394 847
2025 (2): 404 330
2026 (3): 607 284

2023: 283 722
2024: 394 772
2025 (2): 404 243
2026 (3): 607 184

2023: 45
2024: 75
2025 (2): 87
2026 (3): 100

2023: 54 282
2024: 118 890
2025 (2): 187 809
2026 (3): 224 032

2023: -54 338
2024: -60 045
2025 (2): -105 233
2026 (3): -125 666

2023: 20 863
2024: 42 026
2025 (2): 71 820
2026 (3): 90 714

2023: -93 236
2024: -186 470
2025 (2): -9 819
2026 (3): -7 605

2023: 2,45
2024: 2,53
2025 (2): 2,74
2026 (3): 2,94

2023: 1,99
2024: 2,03
2025 (2): 2,19
2026 (3): 2,39

2023: 0,25
2024: 0,25
2025 (2): 0,25
2026 (3): 0,25

2023: 0,21
2024: 0,25
2025 (2): 0,30
2026 (3): 0,30

2023: 2,79
2024: 2,95
2025 (2): 2,75
2026 (3): 2,95

2023: 1,67
2024: 1,84
2025 (2): 1,85
2026 (3): 1,92

2023: 1,05
2024: 0,89
2025 (2): 0,65
2026 (3): 0,79

2023: 1,05
2024: 0,89
2025 (2): 0,65
2026 (3): 0,79

2023: 0,00
2024: 0,00
2025 (2): 0,00
2026 (3): 0,00

2023: 0,20
2024: 0,27
2025 (2): 0,30
2026 (3): 0,29

2023: -0,20
2024: -0,13
2025 (2): -0,17
2026 (3): -0,16

2023: 0,08
2024: 0,09
2025 (2): 0,12
2026 (3): 0,12

2023: -0,34
2024: -0,42
2025 (2): -0,02
2026 (3): -0,01
(1) İl özel idareleri, belediyeler, İller Bankası, belediyelerin oluşturduğu birlikler ve büyükşehir belediyelerine bağli idareleri kapsamaktadır.

(2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 
3.1.3. Döner Sermayeli İşletmeler 
a) Mevcut Durum 
Döner sermayeli işletmeler tanımı içinde yer alan kurumlar iki grupta toplanmaktadır.Birinci grupta, merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki idarelere bağlı olarak faaliyet gösteren işletmeler yer almaktadır. İkinci grupta ise bu işletmelerin dışında kalan ve kendi özel bütçeleri olan Türkiye Radyo Televizyon Kurumu, Milli Piyango İdaresi ve Atatürk Orman Çiftliği Müdürlüğü bulunmaktadır.

2024 yılında 5,4 milyar TL açık veren döner sermayeli işletmelerin 2025 yılında 635milyon TL açık vermesi beklenmektedir.

b) Hedefler 
2026 yılında döner sermayeli işletmelerin 7 milyar TL fazla vermesi öngörülmektedir.

TABLO I: 45- Döner Sermayeli İşletmeler Finansman Dengesi 
2023: [TELEFON]: 894 984
2025 (1): 1 241 319
2026 (2): 1 543 539

2023: [TELEFON]: 888 828
2025 (1): 1 233 541
2026 (2): 1 536 196

2023: 5 528
2024: 6 155
2025 (1): 7 779
2026 (2): 7 343

2023: 0
2024: 0
2025 (1): 0
2026 (2): 0

2023: ST60L
2024: 814046
2025 (1): S16 T
2026 (2): 895585

2023: [TELEFON]: 868 333
2025 (1): 1 205 130
2026 (2): 1 501 356

2023: 9 520
2024: 13 541
2025 (1): 20 003
2026 (2): 27 659

2023: 15 144
2024: 18 343
2025 (1): 20 841
2026 (2): 19 690

2023: - 518
2024: -1 667
2025 (1): -6 819
2026 (2): -15 860

2023: 2 509
2024: 1 725
2025 (1): 2 486
2026 (2): 3 254

2023: 52
2024: 157
2025 (1): 314
2026 (2): 470

2023: -2 545
2024: -5 448
2025 (1): - 635
2026 (2): 6 971

2023: (GSYH'ya Oran, Yüzde)

2023: 2,0
2024: 2,0
2025 (1): 2,0

2023: 2,0
2024: 2,0
2025 (1): 2,0
2026 (2): 2,0

2023: 0,0
2024: 0,0
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

3.1.4. Sosyal Güvenlik Kuruluşları
a) Mevcut Durum 
Sosyal güvenlik kuruluşları kapsamında Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) ve İşsizlik Sigortası Fonu (İsF) yer almakta olup gelir-gider dengeleri ayri tablolarda gösterilmektedir.
2025 yılında bir önceki yıla göre GSYH'ya oranla SGK'nın toplam gelirlerinin 0,3 puan azalarak yüzde $^{8,4^{\prime}\mathsf{e}}$ düşmesi beklenmektedir. Bu gelişmede, temel olarak prim gelirlerinin GSYH'ya oranının yüzde $^{6,2^{\prime}\mathsf{y e}}$ gerilemesi ve diğer gelirlerde yaşanan azalış etkili olmuştur.2024 yılında milli gelire oranla yüzde 8,7 olan SGK'nın toplam giderlerinin 2025 yılında yüzde 8,8 düzeyine yükselmesi öngörülmektedir. Harcamalardaki artışta sigorta ödemelerinin GSYH'ya oranının yüzde $6,2^{\prime}\mathsf{y e}$ yükselmesitemel belirleyici olmuştur. Bu gelişmeler neticesinde, SGK gelir-gider açığının yüzde 0,0'dan ${0,}{4^{\prime}}\mathsf{e}$ , bütçe transferlerinin ise yüzde 3,2'den 3,4'e yükseleceği tahmin edilmektedir.

2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşıliklar,devlet katkısi, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler,açık finansmanı ile prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil olmak üzere 2.086,7milyar TL transfer yapılacaği tahmin edilmektedir.

Sosyal güvenlik prim gelirlerini etkileyen en temel parametrelerden biri olan asgari ücret, Ocak ayında yüzde 30 oranında artırılmiş, böylece brüt asgari ücret 2025 yılında 26.005,5 TL'ye yükseltilmiştir. İşçi, esnaf ve çiftçi emekli aylıkları 2025 yılı Ocak ayında yüzde 15,7, Temmuz ayında yüzde 16,7, memur emekli aylıkları ise Ocak ayında yüzde 11,5, Temmuz ayında yüzde 15,6 oranında artırılmiştir.


TABLO I: 46- Sosyal Güvenlik Kurumu Gelir-Gider Dengesi 
2023: 2 133 922
2024: 3 852 256
2025 (1): 5 197 378
2026 (2): 6 895 672

2023: 1[TELEFON]: 2 823 137
2025 (1): 3 875 823
2026 (2): 5 174 088

2023: 629 991
2024: 1 029 119
2025 (1): 1 321 555
2026 (2): 1 721 584

2023: 2 172 442
2024: 3 863 532
2025 (1): 5 461 233
2026 (2): 6 939 364

2023: 1 426 821
2024: 2 700 861
2025 (1): 3 835 060
2026 (2): 4 968 475

2023: [TELEFON]: 980 870
2025 (1): 1 348 095
2026 (2): 1 665 236

2023: 119
2024: 883
2025 (1): 1 705
2026 (2): 1 462

2023: 192 359
2024: 180 918
2025 (1): 276 374
2026 (2): 304 191

2023: -38 520
2024: -11 277
2025 (1): -263 855
2026 (2): -43 692

2023: 875 005
2024: 1 436 651
2025 (1): 2 086 706
2026 (2): 2 328 568

2023: 7,9
2024: 8,6
2025 (1): 8,4
2026 (2): 8,9

2023: 5,6 2,3
2024: 6,3 2,3
2025 (1): 6,2 2,1
2026 (2): 6,7

2023: 8,0
2024: 8,7
2025 (1): 8,8
2026 (2): 2,2

2026 (2): 9,0

2023: 5,3
2024: 6,1
2025 (1): 6,2
2026 (2): 6,4

2023: 2,0
2024: 2,2
2025 (1): 2,2
2026 (2): 2,2

2023: 0,0
2024: 0,0
2025 (1): 0,0
2026 (2): 0,0

2023: 0,7
2024: 0,4
2025 (1): 0,4
2026 (2): 0,4

2023: -0,1
2024: 0,0
2025 (1): -0,4
2026 (2): -0,1

2023: 3,2
2024: 3,2
2025 (1): 3,4
2026 (2): 3,0
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
(3) Diğer gelirler, devlet katkısı ve faturalı ödemeler gibi bütçeden alınan transferler ile diğer gelirlerden oluşmaktadır.(4) Diğer giderler, faturalı ödemeler, yönetim giderleri ve diğer giderlerden oluşmaktadır.
(5) Faturalı ödemeler, ek karşılıklar, devlet katkısı, emeklilere yapılan ek ödeme, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ve prim ödeme gücü olmayanların GSS primleri dâhil edilmiştir.

2024 yılında 267,8 milyar TL olan merkezi yönetim bütçesinden SGK'ya yapılan prim teşviklerinin 2025 yılında 279,2 milyar TL olması beklenmektedir. Yaşanan sınırlı artışta, 5puan olarak uygulanan işveren prim teşvikinin imalat sanayii hariç 4 puana düşürülmesi etkili olmuştur.

2024 yılında SGK ilaç ve tedavi harcamaları sırasıyla 305,5 milyar TL ve $^{663,4}$ .milyar TL'ye ulaşmıştır. 2025 yılında ise söz konusu harcamaların sırasıyla 413,8 milyar TL ve 917,2milyar TL olarak gerçekleşmesi öngörülmektedir.

2025 yılında GSYH'ya oran olarak İSF prim gelirlerinin yüzde $^{0,4,}$ , faiz gelirlerinin yüzde $^{0,2}$ ve devlet katkısının yüzde 0,1 seviyesinde gerçekleşmesi beklenmektedir. Bu çerçevede,toplam İSF gelirlerinin GSYH'nın yüzde 0,8'si seviyesinde ve 475,1 milyar TL düzeyinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

İSF'nin 2025 yılı toplam giderlerinin ise GSYH'ya oran olarak yüzde $^{0,4}$ seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Bu çerçevede İSF giderlerinin 64,3 milyar TL'si sigorta 

giderleri, 86 milyar TL'si istihdam teşvikleri, 69,2 milyar TL'si aktif işgücü programlarıgiderleri ve 51,7 milyar TL diğer giderler olmak üzere toplam 271,2 milyar TL olmasıbeklenmektedir.

İSF gelir-gider dengesinin 2025 yılında 203,9 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam fon varlığının 562,9 milyar TL seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.
TABLO I: 47- İşsizlik Sigortası Fonu Gelir-Gider Dengesi 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2024
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 2025 (1)

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 189 915
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 335 987

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 82 148
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 162 185

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 27 383
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 54 062

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 44 970
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 95 332

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 35.414
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 24.408

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 117 271
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 173 966

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 17 476
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 35 178

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 99 795
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 138 788

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 72 644
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 162 021

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 196 951
(GSYH'ya Oran, Yüzde): 358 972
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
(3) İşsizlik ödeneği, kısa çalışma ödeneği ve ücret garanti fonu giderlerinden oluşmaktadır.
b) Hedefler 
Ücretli veya kendi hesabına çalışıp emekli olanların aylıklarının 2026 yılı Ocak ve Temmuz aylarında önceki altı aylık enflasyon gerçekleşmelerine göre artırılması, memur emekli aylıklarının ise toplu sözleşme hükümlerine göre 2026 yılının Ocak ayında yüzde 11,Temmuz ayında yüzde 7 oranında artırılmasi, enflasyon farklarının da ayrica ilave edilmesi öngörülmüştür.

2026 yılında SGK'nın toplam gelirlerinin 6.895,7 milyar TL, toplam giderlerinin 6.939,4milyar TL ve gelir-gider açığının 43,7 milyar TL olması öngörülmüştür. GSYH'ya oran olarak ise gelirlerin yüzde 8,9 giderlerin yüzde 9,0 ve açığın yüzde $^{0,1}$ olması hedeflenmiştir.
2026 yılında SGK'ya faturalı ödemeler, ek karşılıklar, emeklilere yapılan ek ödeme,devlet katkısi, prim teşviklerinden kaynaklanan transferler ile prim ödeme gücüolmayanların GSS primi de dâhil olmak üzere toplam 2.328,6 milyar TL tutarında ve GSYH'nın yüzde 3’ü oranında bütçe transferi yapılması öngörülmektedir.
2026 yılında GSYH'ya oran olarak yüzde $^{0,4^{\prime}\ddot{\mathsf{U}}}$ prim gelirleri, yüzde $0,2^{\prime}\mathsf{s i}$ faiz gelirleri ve yüzde $^{0,1\mathrm{\AA}}$ devlet katkısı olmak üzere İSF'nin toplam gelirlerinin yüzde 0,8 olmasıhedeflenmektedir. Fonun toplam giderlerinin ise GSYH'nın yüzde 0,5'i oranına ulaşmasi beklenmektedir. Bu çerçevede, İSF gelir-gider dengesinin 2025 yılında 236,8 milyar TL fazla vereceği, böylece toplam Fon varlığının 799,7 milyar TL seviyesinde gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.


3.1.5. Fonlar 
a) Mevcut Durum 
Fon dengesi kapsami, bütçe içi Destekleme ve Fiyat İstikrar Fonu ile bütçe dışı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu, Savunma Sanayii Destekleme Fonu ve Özelleştirme Fonundan meydana gelmektedir.

2025 yılında toplam fon gelirlerinin 409,9 milyar TL, toplam fon giderlerinin ise 334,4milyar TL'ye ulaşması beklenmektedir. Böylece, fonların gelir-gider fazlasının 75,5 milyar TL olmasi öngörülmektedir.

2025 yılında özelleştirme uygulamaları sonucunda Özelleştirme Fonuna 20,8 milyar TL nakit girişi olması beklenmektedir.

b) Hedefler 
2026 yılında Özelleştirme Fonunun 100 milyar TL tutarında özelleştirme geliri elde etmesi beklenmektedir. 2026 yılinda fon gelirlerinin 541,3 milyar TL, fon giderlerinin 477,3milyar TL, fon sistemi gelir-gider fazlasının ise 64 milyar TL olması hedeflenmektedir.
TABLO I: 48- Fon Gelir ve Giderleri 
(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2024

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 139 917

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 119 722

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 14 498

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 298

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 5 400

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 127 828

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 87 888

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 39 940

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 12 090

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -12 090

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): LZ-

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): -11 813

(Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 8 508
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 


3.2. KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ VE ÖZELLEŞTİRME 
a) Mevcut Durum 
2024 yılında KİT'lerin ürettiği katma değerin GSYH'ya oranı yüzde 0,6 seviyesinde gerçekleşmiş olup 2025 yıli sonunda da bu oranın yüzde 0,6 olacağı tahmin edilmektedir.KÍT yatırımlarının toplam kamu ve özel sektör yatırımları içerisindeki payının da 2024yılındaki yüzde 1,8 seviyesinden 2025 yılında yüzde 2,4'e yükselmesi öngörülmektedir. 2025yılında KİT'lerin yıllik ortalama personel sayısının 94 bin olması beklenmektedir.
Ekim 2025 itibarıyla 233 sayılı KHK kapsamında faaliyet gösteren KİT sayısı 19'dur. Bu kuruluşlara ilaveten özelleştirme programında bulunan ve yüzde 50'den fazla kamu payıolan Türkiye Denizcilik İşletmeleri (TĐİ) AŞ ve Sümer Holding AŞ KİT dengesi kapsamında izlenmektedir.

KİT'ler ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşlar, 2024 yılında GSYH'nın yüzde 1,15'i oranında finansman açığı verirken 2025 yılında bu kuruluşların yüzde 0,39 oranında finansman açığı vermesi beklenmektedir. Finansman dengesindeki iyileşmede merkezi yönetim bütçesinden KİT'lere yapılan aktarmalar etkili olmuştur. Bütçe transferleri önemli ölçüde elektrik ve doğal gaz sübvansiyonları kapsamında yapılan görevlendirme bedeli ödemeleri ile TCDD, TTK ve TÜRKŞEKER'e yapılan aktarımlardan oluşmaktadır.
2025 yılında merkezi yönetim bütçesinden KİT'lere toplam 233 milyar TL sermaye transferi, 421,6 milyar TL görevlendirme bedeli, 5,9 milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğüve sübvansiyon ödemesi yapılması öngörülmektedir. Kuruluşlardan Hazineye 2025 yılında 63,4 milyar TL temettü ve 13,3 milyar TL hasılat payı ödemesi yapılması beklenmektedir.Ayni dönemde yatırım harcamalarının 483,1 milyar TL olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir.

2025 yılı içerisinde hanehalkı grubu tüketicilerin kullanmış olduğu doğal gazın toptan satış fiyatı ile perakende elektrik fiyatında artış yapılmış olsa da elektrik ve doğal gazda hanehalkına sübvansiyon uygulamasına ve bu nedenle EÜAŞ ve BOTAŞ’a merkezi yönetim bütçesinden aktarma yapılmasına devam edilmiştir.

TPAO, Şırnak Gabar Dağı Bölgesinde günlük 81 bin varil petrol üretimine ulaşmıştır.Böylece yurt içi petrol üretim miktarı günlük 125 bin varili aşmış, Cumhuriyet tarihinin rekoru kırılmiştir.

BOTAŞ tarafından çeşitli şirketlerle imzalanmış olan LNG tedarik sözleşmeleri kapsamında, 2025-2028 dönemi kış aylarında Türkiye'ye toplam yaklaşık 15 milyar m³doğal gaz eşdeğerinde LNG sevkiyatı öngörülmektedir. Bu anlaşmalara ek olarak 20 yıl süreli bir alım-satım anlaşması akdedilmiş olup teslimatların 2026 yılında başlaması ve yıllık 4 milyar m³ olmak üzere toplamda yaklaşık 70 milyar m³ doğal gaz eşdeğerinde LNG teslim edilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, 2030 yılında başlayacak 9 yıla kadar süreli ve toplam yaklaşık 5,8 milyar m³ doğal gaz eşdeğerinde LNG'nin satışına dair bir ön anlaşma imzalanmiştir.

Millî Eğitim Bakanlığına bağlı okul ve kurumların isınma amaçlı kömür ihtiyaçlarının karşılanması amacıyla TKİ tarafından 2025 yıliı sonuna kadar 275 bin ton kömür dağıtılmasıbeklenmektedir.

İhtiyaç sahibi hanelere isınma amaçlı kömür yardımı uygulaması görevi 14 Ocak 2025tarihli ve 9407 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla TTK ve TKİ'ye verilmiştir.
Enerji ve madencilik KİT'lerinin yatırımlarının 2025 yıli sonunda bir önceki yıla göre 170 milyar TL artması beklenmektedir. Söz konusu artışta, TPAO'nun hidrokarbon arama 

ve üretim yatırımlari, TEİAŞ'in iletim sistemi yatırımları ile BOTAŞ'in doğal gaz depolama yatırımları önemli rol oynamıştır.

ÇAYKUR'un satış hasılatı, yıl içerisinde çay satış fiyatlarının yükselmesinden olumlu etkilenmekle birlikte, hammadde ve istihdam kaynaklı satışların maliyetinin yüksek olmasıile yüksek finansman giderleri Kuruluşun kaynak ihtiyacını artırmıştır.
TüRKşEKER'in satış miktarının hedefin altında kalması finansman durumunu olumsuz etkilemiş ve kuruluşa yapılan sermaye transferinin artmasina sebep olmuştur.
Et ve Süt Kurumu(ESK)'nun besilik hayvan temini amacıyla ithalat faaliyetleri neticesinde 2025 yılında 14 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 5,2 milyar TL temettü ödemesi öngörülmektedir.

Türk Boğazlarından uğraksız geçen ticaret gemilerinden alınacak geçiş ücretlerine esas Altın Frank değerinde Temmuz 2025'te yapılan güncellemenin yani sira özellikle yıl içerisinde yapılan tarife değişiklikleri ve dolar kurundaki artış sonucunda KEGM'nin 2025yılında 17,9 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 11 milyar TL temettü ve hasılat payı ödemesi beklenmektedir.

Havacılık sektöründe kaydedilen olumlu performansın etkisiyle DHMİ'nin 2025 yılında 20,9 milyar TL kâr etmesi ve Hazineye 10,4 milyar TL hasılat payı ödemesi öngörülmektedir.
2025 yılı içerisinde gerçekleştirilen fiyat ayarlamalarının maliyet artışlarının gerisinde kalması nedeniyle YHT ve konvansiyonel yolcu taşımacılığı için TCDD Taşımacılık AŞye 5milyar TL kamu hizmeti yükümlülüğü ödemesi yapılması beklenmektedir. Ayrıca, kentiçi raylı sistem işletmeciliğinin yürütülebilmesi için 925,7 milyon TL tutarında sübvansiyonun TCDD'ye aktarılacağı tahmin edilmektedir.

Toplam KİT yatırımlarının 2024 yılında yüzde 21,3'ünü gerçekleştiren TCDD'nin 2025yılında yüzde 18,4'ünügerçekleştirmesi beklenmektedir. Yatırım ve açık finansmanınıbütçeden yapılan aktarmalarla karşılayan TCDD'ye 2025 yılında 176,1 milyar TL sermaye transferi yapılması öngörülmektedir.

Ekim 2025 itibarıyla KiT'lere ait dört performans programı ve 20 performans değerlendirme raporu onaylanmiştır.

Enerji KİTlerinin 2024-2028 dönemine ait stratejik planları 2024 yılı ikinci yarısında onaylanıp uygulamaya konulmuştur. DMO'nun 2025-2029 dönemine ilişkin Stratejik Plani 2025 yılında onaylanmıştır.

Özelleştirme İdaresi Başkanlığı tarafından satış ve devir işlemi tamamlanan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 2024 yılında 4,1 milyar TL iken, 2025 yılının ilk 9 ayında 61,5 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Ayrıca Eylül 2025 itibarıyla özelleştirme ihalesi tamamlanmiş olup Cumhurbaşkani onayına sunulan, onaya sunulma aşamasında bulunan ve sözleşme imza aşamasında olan özelleştirme uygulamalarının toplam tutarı 23,1milyar TL'dir.

2024 yılı içerisinde 54 taşınmazın satış sözleşmeleri imzalanmış, beş taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri yapılmıştır. 2025 yılında ise 56 taşınmazın satış sözleşmeleri imzalanmış, beş taşınmazın da kamu kurumlarına bedelli devri gerçekleştirilmiştir.
Eylül 2025 itibarıyla özelleştirme portföyünde bulunan toplam 161 taşınmazın satışyoluyla, üç varlığın ise işletme hakkının devri yoluyla özelleştirilmesi için ihaleye çıkılmıştır.Onaya sunulan, onaya sunulma ve sözleşme imza aşamasında olan taşınmaz ve varlıkların yıl sonuna kadar ihale süreçlerinin tamamlanması öngörülmektedir.

TABLO I: 49- 233 Sayılı KHK'ya Tabi İşletmeci KİT Finansman Dengesi 
2024 (1): 2 484 421
2025 (2): 2 976 693
2026 (3): 3 518 145

2024 (1): 1 791 210
2025 (2): 2 159 225
2026 (3): 2 641 932

2024 (1): 1 410 524
2025 (2): 1 943 499
2026 (3): 2 311 302

2024 (1): 380 687
2025 (2): 215 726
2026 (3): 330 630

2024 (1): 154 061
2025 (2): 157 207
2026 (3): 168 793

2024 (1): 140 318
2025 (2): 121 735
2026 (3): 145 312

2024 (1): 13 742
2025 (2): 35 472
2026 (3): 23 482

2024 (1): [TELEFON] (2): 660 261
2026 (3): 707 419

2024 (1): 0
2025 (2): 0
2026 (3): 0

2024 (1): 2 985 287
2025 (2): 3 221 119
2026 (3): 3 699 694

2024 (1): 2 189 949
2025 (2): 2 683 611
2026 (3): 2 970 069

2024 (1): 1[TELEFON] (2): 2 092 110
2026 (3): 2 353 450

2024 (1): 633 996
2025 (2): [TELEFON] (3): 616 618

2024 (1): 244 345
2025 (2): 482 845
2026 (3): 679 252

2024 (1): 85 104
2025 (2): -5 304
2026 (3): 73 875

2024 (1): 376 312
2025 (2): -81 186
2026 (3): -127 680

2024 (1): 37 253
2025 (2): 74 400
2026 (3): 52 198

2024 (1): 46 689
2025 (2): 63 405
2026 (3): 49 103

2024 (1): 5 635
2025 (2): 3 347
2026 (3): 2 877

2024 (1): -[TELEFON] (2): -244 425
2026 (3): -181 550

2024 (1): [TELEFON] (2): 244 425
2026 (3): 181 550

2024 (1): 50 902
2025 (2): 14 037
2026 (3): 19 624

2024 (1): [TELEFON] (2): 124 746
2026 (3): 101 662

2024 (1): -112 690
2025 (2): 105 642
2026 (3): 60 263

2025 (2): (GSYH'ya Oran, Yüzde) 4,79
2026 (3): 4,55

2024 (1): 5,57 4,02
2025 (2): 3,47
2026 (3): 3,42

2024 (1): 3,16
2025 (2): 3,13
2026 (3): 2,99

2024 (1): 0,85
2025 (2): 0,35
2026 (3): 0,43

2024 (1): 0,35
2025 (2): 0,25
2026 (3): 0,22

2024 (1): 0,31
2025 (2): 0,20
2026 (3): 0,19

2024 (1): 0,03
2025 (2): 0,06
2026 (3): 0,03

2024 (1): 1,21
2025 (2): 1,06
2026 (3): 0,92

2024 (1): 0,00
2025 (2): 0,00
2026 (3): 0,00

2024 (1): 6,70
2025 (2): 5,18
2026 (3): 4,79

2024 (1): 4,91
2025 (2): 4,32
2026 (3): 3,84

2024 (1): 3,49
2025 (2): 3,36
2026 (3): 3,05

2024 (1): 1,42
2025 (2): 0,95
2026 (3): 0,80

2024 (1): 0,55
2025 (2): 0,78
2026 (3): 0,88

2024 (1): 0,19
2025 (2): -0,01
2026 (3): 0,10

2024 (1): 0,84
2025 (2): -0,13
2026 (3): -0,17

2024 (1): 0,08
2025 (2): 0,12
2026 (3): 0,07

2024 (1): 0,10
2025 (2): 0,10
2026 (3): 0,06

2024 (1): 0,01
2025 (2): 0,01
2026 (3): 0,00

2024 (1): -1,12
2025 (2): -0,39
2026 (3): -0,23

2024 (1): 1,12
2025 (2): 0,39
2026 (3): 0,3

2024 (1): 0,11
2025 (2): 0,02
2026 (3): 0,03

2024 (1): 1,26
2025 (2): 0,20
2026 (3): 0,13

2024 (1): -0,25
2025 (2): 0,17
2026 (3): 0,08
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Enflasyon düzeltmesi uygulanmıştır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 

TABLO I: 50- Özelleştirme Kapsamındaki KİT Finansman Dengesi 
2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 873

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 478

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 98

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 380

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 149

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 48

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 101

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 246

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 12 476

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 640

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 34

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 606

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 6

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 2

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 11 806

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 22

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): -11 603

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 11 603

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): - 82

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 11 685

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,02

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,01

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 000

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,01

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,01

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,28

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,01

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,01

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,26

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): -0,26

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,26

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,26

2024 (1) 2025 (2) 2026 (3): 0,00
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) Enflasyon düzeltmesi uygulanmıştır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program 

TABLO I: 51- KİT'ler Hakkında Özet Bilgiler 
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 2024 2025 (1) 2026 (2)

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 93 632
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 2026 (2) 98 343

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 46 566
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 47 719

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 47 015
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 45 912

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 102 541
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 148 292

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 42 901
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 63 694

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 59 640
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 84 598

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1 410 524
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 1 943 499

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 378 893
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 514 307

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 83 024
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 179 930

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 49 163
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 60 467

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: -19 846
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: -10 078

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: -244 678
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: -367 179

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 46 689
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 63 405

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 244 345
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 482 845

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 539 150
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 660 261

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 500 866
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 244 425

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1 040 016
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 904 686

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 485 939
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 221 662

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1,12
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 0,39

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 2,33
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 1,45

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 1,09
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 0,36

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 7,27
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 7,63

Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Hariç Toplam: 3,49
Özelleştirme Kapsamındaki Kuruluşlar Dâhil Toplam: 3,11
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı

(*) Eksi işareti finansman fazlasını göstermektedir.

(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) Cari fiyatlarla, Milyon TL (2024 yılı için enflasyon düzeltmesi uygulanmıştır.)
(4) Bütçe ve Özelleştirme Fonu transferleri hariçtir.

(5) Faiz gelir ve gideri hariçtir.



b) Hedefler 
KİT'lerin ve özelleştirme portföyünde izlenen kuruluşların 2026 yılında 181,5 milyar TL finansman açığı vermesi programlanmıştır. Makroekonomik büyüklükler ile enerji ve gida fiyatlarınin öngörülen seviyede seyretmesi ve programlanan fiyat ayarlamalarının yapılabilmesi söz konusu hedefe ulaşmada önem arz etmektedir.
KİT'lerin 2026 yılında 679,4 milyar TL tutarında yatırım harcaması yapmasıhedeflenmektedir. Toplam KiT yatırımları içerisinde önemli paya sahip olan TPAO,Karadeniz'de keşfettiği doğal gaz rezervine yönelik Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme Projesine devam edecek olup gaz arzının 2026 yılında bir önceki yıla göre artmasıhedeflenmektedir.

TPAO, BOTAŞ, TEİAŞ, TCDD ve EÜAŞ yatırımlarının finansmanının bir kısmı dış proje kredilerinden karşılanacaktir.

TMO'nun 3,5 milyon ton buğday ve 1,5 milyon ton mısır, ÇAYKUR'un 680 bin ton yaşçay ve TÜRKŞEKER'in $^{7,7}$ milyon ton şeker pancarı alımı yapması öngörülmektedir.
Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarina devam edilecektir.


İKİNCİ BÖLÜM 
1. 2026 YILI PROGRAMININ MAKROEKONOMİK AMACI 
2026 Yıli Cumhurbaşkanlığı Yillk Programının temel amaci, makroekonomik ve finansal istikrarın güçlendirilmesi, mali disiplinin korunmasi, fiyat istikrarı nihai hedefine ulaşmak üzere enflasyonun kademeli olarak düşürülmesi, yapısal reformlarla verimliliğe dayalı üretimin desteklenmesi ve istihdamın artırılmasıdır.Bu kapsamda üretkenliğin yükseltilmesi, Ar-Ge ve yenilikçilik kapasitesinin geliştirilmesi, yeşil ve dijital ekonomiye geçiş odağında teknolojik dönüşümün sağlanmasi, beşeri sermayenin güçlendirilmesi,işgücü piyasasının daha etkin hale getirilmesi, iş ve yatırım ortamının iyileştirilmesi ve ekonomide kayıt dışılığın azaltılması yönünde atılacak adımlarla sürdürülebilir ve kapsayıcıbüyüme temelleri güçlendirilecektir.

Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programında, On İkinci Kalkınma Planı hedefleri doğrultusunda uygulamaya konulacak tedbirler esas alınarak yıl içerisinde yürütülmesi öngörülen tedbirlere ilişkin faaliyet ve projelere yer verilmiştir. 2026 Yılı CumhurbaşkanlığıYıllik Programında yer alan bu tedbir, faaliyet ve performans göstergeleri sorumlu kurum ve kuruluşlarca izlenip değerlendirilecek ve raporlaması yapılacaktır.
2. 2026 YILI PROGRAMININ HEDEFLERİ VE POLİTİKALARI 
2.1. İSTİKRARLI BÜYÜME, GÜÇLÜ EKONOMİ
2026 yılında dezenflasyon sürecinin devamıyla enflasyonun kalıcı olarak düşürülmesi,yatırım, istihdam, üretim ve ihracatı odağa alan yapısal reformlarla verimlilik kazanımlarıyoluyla sürdürülebilir ve istikrarlı büyümenin sağlanması amaçlanmaktadır. Dezenflasyon süreciyle uyum gözetilerek büyümenin arz yönlü dinamiklerini güçlendirecek ve verimlilik artışı kanalıyla uzun vadeli büyüme potansiyelini artıracak politikalar bütüncül bir çerçevede ele alınarak hizlandırılacaktır.

Program çerçevesinde fiyat istikrarının sağlanmasına yönelik ekonomi politikalarında güçlü eşgüdüm sürdürülecek, mali disiplin ilkesinden taviz verilmeyecek, adil paylaşımıgözeten etkin maliye politikası çerçevesi ve yapısal dönüşüm adımlarıyla üretim faktörlerinde topyekûn bir iyileşme sağlanarak ülkemizin rekabet gücü artırılacaktır.
OVP (2026-2028)'de öngörülen çerçeveyle uyumlu olarak, iktisadi faaliyette dengelenmenin devamıyla 2026 yılında büyümenin yüzde 3,8 oranında gerçekleşmesi öngörülmektedir. Para ve maliye politikalarının güçlü eşgüdümüyle enflasyonun yıl sonunda yüzde 16 seviyesine gerilemesi hedeflenmektedir. Mal ve hizmet ihracatindaki artışeğiliminin sürmesi, yerliüretim kapasitesinin güçlendirilmesi, ithalatta dışa bağımlılığıazaltacak politikaların uygulanmasına ek olarak hizmet gelirlerinin yükselmesiyle beraber cari işlemler açığının GSYH'ya oranının yüzde 1,3 olarak gerçekleşeceği öngörülmektedir.Cari işlemler açığının finansmanında ise doğrudan yabancı yatırımların ülkeye çekilmesi ve ihracatta finansman araçlarının etkinleştirilmesiyle üretim odaklı kaynakların ön plana çıkarılması ve sürdürülebilir bir finansman yapısının oluşturulması hedeflenmektedir.
2.1.1. Büyüme ve İstihdam 
a) Amaç
Büyümenin arz yönlü dinamiklerinin güçlendirilmesi ve verimlilik artışının kalıcı hale getirilmesi suretiyle, yüksek katma değer üreten, ihracatı ve istihdami destekleyen, çevresel 

sürdürülebilirliği gözeten sürdürülebilir ve kapsayıcı bir ekonomik yapının tesis edilmesi temel amaçtır. Bu doğrultuda, potansiyel büyümenin artırılmasına yönelik politikalar hayata geçirilecektir. Para, maliye ve gelirler politikaları güçlü bir eşgüdüm içerisinde yürütülecek,sürdürülebilir büyümeyi desteklemek amacıyla yapısal reformlar aracılığıyla beşeri sermayenin niteliğinin artırılmasına, teknolojik altyapının güçlendirilmesine ve fizikî sermaye birikiminin üretken alanlara yönlendirilmesine odaklanılacaktır.

2.1.2. Yurt İçi Tasarruflar 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de güçlü, istikrarlı ve çevreye duyarlı ekonomik büyümenin temini, dışfinasmana bağımlılığın azaltılması ve yatırımlar yoluyla istihdamın artırılması açısından sürdürülebilir bir finansman kaynağı olan yurt içi tasarrufların yüksek ve istikrarlı düzeyde olmasi önemlidir.

2009-2024 yılları arasında ortalama yüzde 28,4 olarak gerçekleşen yurt içi tasarruf oranı 2024 yılında yüzde 30,1 seviyesiyle dönem ortalamasının üzerinde gerçekleşmiştir.2024 yıli yurt içi tasarruf oranının 18,9 puanı mali olmayan şirketler, 2,7 puanı mali şirketler,1,5 puanı genel devlet ve 6,9 puani hanehalkı tarafindan gerçekleştirilmiştir. 2015 yıli sonrasında mali olmayan şirket tasarruflarının artış eğilimine girdiği ve 2016 yılından bu yana hanehalkı tasarruflarının üzerinde seyrettiği görülmektedir. Yüzde 30,1 ile 2024 yılında dünya ortalamasının üzerinde gerçekleşen yurt içi tasarruf oranı gelişmiş ülkeler ortalamasının üzerinde olduğu ve gelişmekte olan ülkeler ortalamasına yakın seyrettiği görülmektedir.

2003 yılında faaliyete başlayan Bireysel Emeklilik Sistemi (BES) ve 2017 yılında yürürlüğe giren Otomatik Katılım Sistemi (OkS) tasarrufların artırılmasında önemli bir rol oynamakta olup ekonominin uzun vadeli finansmanında da önemli bir ihtiyaca cevap vermektedir. 30 Eylül 2025 itibarıyla BES katılımcı sayısı yaklaşık 9,9 milyon kişiye, fon büyüklüğü 1.721,1 milyar TL'ye, sistemin verdiği emekli sayısı da 413.443 kişiye ulaşmıştır.Aynı tarih itibarıyla OKS kapsamındaki çalışan sayısı yaklaşık 7,7 milyon kişiye, fon büyüklüğü ise 116,7 milyar TL'ye ulaşmıştır. BES ve OKS toplam fon tutarı ise 30 Eylül 2025itibarıyla 1.837,8 milyar TL olmuştur.

b) Amaç
Plan döneminde yurt içi tasarrufların artırılması ve artan tasarrufların öncelikli sektörler ve üretken alanlardaki yatırımların finansmanına yönlendirilmesi temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Bireysel emeklilik sistemi (BES) daha cazip hale getirilerek fon tutarı ve katılımcı sayısı artırılacak, Otomatik Katılım Sistemi (OkS) işveren katkısını içerecek şekilde geliştirilecek ve fon çeşitliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.349)

Politika/Tedbir: Tedbir 349.1. OKS'nin işveren katkısını da içeren ikinci basamak emeklilik sistemine dönüşeceği Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kurumlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SEDDK, Sosyal Güvenlik Kurumu, Türkiye Sigorta Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) tarafindan oluşturulan Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi modeline yönelik ilgili kamu ve özel sektör paydaşlarının görüşleri alınacaktır.

2.Üzerinde uzlaşılan modele yönelik gerekli mevzuat çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Fon çeşitliliğinin artırılmasına yönelik BES Yönetmeliğinde gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktır.

2.Üzerinde uzlaşılan modele yönelik gerekli mevzuat çalışmalarına başlanacaktır.: 1. BES'te yapilan kesintilerin sadeleştirilmesi ve azaltılmasına yönelik BES Yönetmeliğinde gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktır.

2.Üzerinde uzlaşılan modele yönelik gerekli mevzuat çalışmalarına başlanacaktır.: 1. BES'te kismi ödemenin kapsamının genişletilmesine yönelik mevzuat çalışmaları yapılacaktır. 2. İlgili kamu kurum ve kuruluşları ile gerekli entegrasyon sağlanacak ve hazırlanan taslaklar ilgili kamu ve sektör paydaşlarının görüşlerine açılacaktır. 3. Gerekli entegrasyonun sağlanması ve görüşlerin alınmasını müteakip nihai hale getirilen mevzuatın yayımı gerçekleştirilecektir.

2.Üzerinde uzlaşılan modele yönelik gerekli mevzuat çalışmalarına başlanacaktır.: 1. Türkiye Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında ülke genelinde her seviyeye ulaşacak şekilde eğitimler verilecektir. 2. Cumhurbaşkanlığı Bölgesel Kariyer Fuarlarında öğrencilere finansal okuryazarlık konusunda bilgilendirme yapılacak ve sermaye piyasaları ile yatırım araçları hakkında tanıtım yapılacaktır. 3. Aile Boyu Finansal Okuryazarlık Seferberliği kapsamında işbirliği protokolü imzalanan kurum personeline finansal okuryazarlık eğitimleri verilecektir. 4. Strateji, Dezenformasyon, Diplomasi ve Güvenlik Perspektifinden Finansal Okuryazarlık seminerleri verilecek ve eğiticilerin eğitimi programları uygulanacaktır.

Tedbir 352.2. Tüm eğitim, yaş ve gelir grubundan kişilere ulaşacak şekilde elektronik ortamda ücretsiz olarak finansal eğitim içerikleri sunularak hanehalkı ve firmaların tasarruf etme bilinçleri geliştirilecektir.: Tedbir 352.4. Gençlerin ve çocukların tasarruf ve yatırım konularında bilinç düzeylerinin artırılması amacıyla sosyal medya dâhil olmak üzere iletişim araçlarından ve rol modellerden faydalanılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi, SPK, BDDK, SEDDK, KOSGEB, TRT, TOBB, İlgili STK'lar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), SPK, BDDK, SEDDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlanı, İlgili STK'lar
1. Finansal Okuryazarlık Portalında, başta iş birliği protokolü imzalanan kurumların ihtiyaçları ve yönlendirmeleri doğrultusunda yeni içerikler üretilecektir. 2. Kamu personelinin finansal okuryazarlığını artırmak ve tasarruf bilincini güçlendirmek amacıyla eğitimler yaygınlaştırılacaktır.: 1. Finansal Okuryazarlık Günü/Haftasi kapsamında ortaokul ve lise öğrencilerinde finansal okuryazarlık bilincini uyandırmaya yönelik eğitici ve öğretici etkinlikler yapılacaktır. 2. Finansal Gelecek Atölyeleri Projesi kapsamında 18-25 yaş arasındaki gençlere yönelik ülke genelinde finansal okuryazarlık çalıştayları düzenlenecektir. 3. Erken çocukluk dönemine yönelik finansal okuryazarlık eğitimleri verilecektir. 4. Finansal bilginin tabana yayılmasına katkı sağlamak amacıyla Finans Akademisi ile Sermaye Piyasaları ve Finans Lisesi kurulacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yurt İçi Tasarruf Oranı (GSYH İçinde)
Birim: Yüzde
2024: 30,1
2025 (1): 30,6
2026 (2): 30,8

Performans Göstergeleri: Özel Kesim Tasarruf Oranı (GSYH İçinde)
Birim: Yüzde
2024: 30,0
2025 (1): 30,4
2026 (2): 30,6

Performans Göstergeleri: BES Katılımci Sayısı (3)
Birim: Milyon Kişi
2024: 17,1
2025 (1): 17,9
2026 (2): 18,4
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) Yılsonu itibarıyla gönüllü ve otomatik katılıma dayalı sistemlerin toplamıdır.

2.1.3. Ödemeler Dengesi 
a) Amaç
Küresel ticarette yeşildönüşüm, dijitalleşme ve sürdürülebilir kalkınma odağında şekillenen yeni küresel koşullar dikkate alınarak, Türkiye'nin küresel değer zincirlerindeki konumunun güçlendirilmesi, katma değeri yüksek ve teknoloji yoğun ihracatın artırılması,enerji ve imalat sanayilerinde ithalat bağımlılığının azaltılmasi, turizm, sağlık, yazılım gibi alanlarda hizmet gelirlerinin çeşitlendirilerek artırılması hedeflenmektedir. Bu doğrultuda,sürdürülebilir, yeşil ve dijital dönüşümü önceleyen üretim ve ticaret politikaları aracılığıyla cari işlemler dengesinde kalıcı ve sürdürülebilir bir iyileşme sağlanması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Stratejik ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesi, taraf olunan ticaret anlaşmalarında ülkemizin menfaatleri doğrultusunda gerekli düzenlemelerin hayata geçirilmesi, bölgesel bağlantılılığın artırılması ve enerji ve gıda arz güvenliğinin teminine yönelik çalışmalar sürdürülecek, ikili, bölgesel ve çok taraflı ticaret diplomasisi faaliyetleri

Politika/Tedbir: yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.354) Tedbir 354.1. Mal ve hizmet ihracatında "Uzak Ülkeler Stratejisi" başta olmak üzere pazar çeşitliliğini sağlamaya yönelik politikalar uygulanmaya devam edilecek, komşu, yakın ve dost ülkelerle bölgesel ve ikili işbirlikleri geliştirilecek, bölgesel ve çok taraflı işbirliği platformlarından en etkin şekilde istifade edilerek ticari ilişkilerin yoğunlaştırılmasına yönelik çalışmalar etkili bir
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S) Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uzak Ülkeler Stratejisi kapsamında belirlenen ülkeler ile mal ve hizmet ticareti ve ekonomik işbirliğinin artirılmasina devam edilecek, bu ülkelere yönelik fuar katılımı, ticaret heyetleri, ikili anlaşma ve tanıtım faaliyetleri yoğunlaştırılacaktır. 2. Uzak Ülkeler Stratejisi kapsamında belirlenen ülkelerde görevli Ticaret Müşavirlerinin ve Ticaret Ataşelerinin katılımiyla ülke genelinde bilgilendirme seminerleri düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: biçimde sürdürülecektir. Tedbir 354.3. Karma Ekonomik Komisyon ve Ortak Ekonomik ve Ticaret Komisyonları çerçevesinde ilgili ülkelerle ekonomik ve ticari ilişkiler güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türk Devletleri Teşlilatı (TDT) Ekonomi Bakanları Toplantısı ve TDT Zirvesine katılım sağlanacaktır. 2. İlgili ülkelerle Karma Ekonomik Komisyonu toplantıları sürdürülecektir. 3. İlgili ülkeler ile Ekonomi ve Ticaret Ortak Komisyonu (ETOK/JETCO)

Politika/Tedbir: Tedbir 354.5. Ülkemizin tercihli ticaret ağı güçlendirilecek, yeni serbest ticaret anlaşmaları müzakere edilecek ve yürürlükteki serbest ticaret anlaşmalarının kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: toplantıları düzenlenecektir. 1. Türkiye-Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) STA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde sürdürülecektir. 2. Türkiye-Suriye Kapsamlı Ekonomik Ortaklık Anlaşması (KEOA) müzakereleri sürdürülecektir. 3. Türkiye-Maldivler Tercihli Ticaret Anlaşmasının yürürlüğe giriş süreci tamamlanacaktır. 4. Türkiye-Japonya STA Müzakereleri pazara giriş politikaları temelinde

Politika/Tedbir: Tedbir 354.6. Afrika açılımı çerçevesinde Afrika ülkeleri ile diplomatik, ticari ve ekonomik ilişkiler daha da güçlendirilecek ve ülkemiz ile bölge ülkeleri arasında diş ticaret hacmi artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Dış Ekonomik İlişkiler Kurulu
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: sürdürülecektir. 1. Afrika ülkeleriyle üst düzey ikili/karşılıklı ziyaretler sürdürülecektir. 2. Afrika ülkeleriyle Karma Ekonomik Komisyonu toplantıları gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: İthalatın yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.355)

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: Ülkemizin ulusal hak ve menfaatleri gözetilerek Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik Avrupa Birliği kurumları ve üye ülkeler nezdinde çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.356)

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: Tedbir 356.2. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakereleri yürütülecek ve kamu, özel sektör, STK'lar ve akademisyenlerin görüşleri alınarak ulusal müzakere hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti- damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır.: 1. Gümrük Birliği'nin güncellenmesine yönelik ortak perspektifi desteklemek üzere AB kurumları ile yürütülen süreçler için ilgili kamu kurumları, özel sektör ve STK temsilcilerinin katkıları alinacaktır.

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: Tedbir 356.3. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi kapsamında ilgili STK'larla istişare edilerek ülkemiz hizmet sektörleri ve hizmet ihracatına yönelik etkileri tespit edilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti- damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır.: 1. Türkiye-AB Gümrük Birliği'nin hizmet ticaretini içerecek şekilde güncellenmesi hazırlıkları kapsamında, ilgili taraflarla hizmet sektörlerine yönelik istişare çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: İç ve dış pazarlarda rekabetçiliğin korunması için yeşil dönüşüm kapsamında ortaya çıkan üretim ve ticarete ilişkin çevre standartlarına uyum sağlanması için gerekli önlemler alınacaktır (Kalkınma Planı p.357)

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: Tedbir 357.1. Başta AB olmak üzere ihracat pazarlarında rekabetçiliğin artırılması ve tedarik zincirlerinde Türkiye'nin konumunun yükseltilmesi amacıyla AB Yeşil Mutabakatına uyum kapsamında üretim ve ticarete yönelik sektörel dönüşüm adımları hayata geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti- damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır.: 1. Yeşil Mutabakat Eylem Planı güncel mevcut politikalar ve mevzuat dikkate alinarak güncellenecektir. 2. Yeşil Mutabakat çerçevesinde sektörlerin geleceğine yönelik farkındalik artırıcı ve bilgilendirici çalışmalar yürütülecektir. 3. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında Avrupa Komisyonu ile teknik ve üst düzey istişareler yürütülecektir. 4. Gümrük Birliği kapsamında Avrupa Birliği ile yeşil tedarik zincirleri tesis edilmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir. 5. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında malların serbest dolaşımını etkileyen mevzuata uyum çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 355.1. Ithalatin yerli üretim üzerinde neden olduğu zarar ve tehditlere karşı uluslararası yükümlülüklerimiz de değerlendirilerek yerli üretimin korunması sağlanacaktır.: Tedbir 357.2. Diş ticarette rekabetçiliğin korunarak daha ileriye taşınması için ulusal karbon fiyatlandırma mekanizmaları oluşturulacak, öncelikli olarak AB ile uyumlu bir Emisyon Ticaret Sistemi (ETS) uygulamaya konulacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kuruluşları
1. Yerli üreticilerin ithalattan kaynaklanan zarar ve tehditlere karşı korunabilmesi için ani olarak önemli ölçüde artan ithalata karşı korunma önlemleri, fiyat bazlı haksız rekabete yol açan ithalata karşı anti-damping önlemleri, anti- damping önlemlerinin etkisiz kılınması durumunda ise önlemlerin etkisiz kılınmasına karşı önlemler uygulanacaktır.: 1. Düşük karbonlu ekonomiye geçişi desteklemek ve diş ticarette rekabeti korumak amacıyla AB ile uyumlu Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi kurulacak, gerekli teknik ve mevzuat altyapısı tamamlanarak işler hale getirilecektir. 2. Ulusal ETS'de oluşacak karbon fiyatinı tamamlayıcı araçlar değerlendirilerek analiz çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: Tedbir 357.5. Sinırda karbon düzenlemesi mekanizmasıyla ilgili sektörlerin emisyonlarının izlenmesi ve raporlanması konularında rehberlik faaliyetleri yürütülecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, TİM, TOBB
1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir.: 1. Sınırda karbon düzenlemesi mekanizması (SKDM) kapsamında bilgilendirici ve farkındalık artırıcı çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: İthalat bağımlılığı yüksek, istihdama katkı oranı ve döviz geliri potansiyeline sahip öncelikli sektörlere yönelik yeşil dönüşüm yatırımlarının finansman ihtiyaçları çeşitlendirilmiş finansman ürünleriyle karşılanacaktır. (Kalkınma Planı p.358)

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: Tedbir 358.2. Yeşil dönüşümün uluslararası finansman imkânları konusunda güncel rehber dokümanlar hazırlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir.: 1. Yeşil dönüşümün finansmanına yönelik hazırlanan rehber üçer aylık dönemlerde güncellenecektir.

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: Mal ve hizmet ihracatını etkileyen yönleriyle dijitalleşme alanında rekabetçiliğin korunması ve artırılması için gereklimevzuat, destek politikaları ve uluslararası anlaşmalara yönelik hazırlıklar tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.359)

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: Tedbir 359.2. Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) başta olmak üzere AB müktesebatına uyum sürecine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Adalet Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir.: 1. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanununun Avrupa Birliği Veri Koruma Tüzüğü (GDPR) ile Uyumlaştırılmasına yönelik yürütülen çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 357.4. Firmalarımizın ihracat odaklı yeşil dönüşümlerini sağlamak üzere ihtiyaç duyabilecekleri konularda kapsamlı bir danışmanlık modeli oluşturulacaktır.: Tedbir 359.4. Elektronik ticaret alanında dijital altyapının geliştirilmesi, ödeme ve lojistik altyapısının güçlendirilmesi sağlanarak e-ihracat desteklenecek, elektronik ticaret pazarında daha fazla ihracatçı firmanın etkin şekilde faaliyet göstermesi sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCMB
1. Kurumsal sürdürülebilirlik alanında belirli seviyenin üzerindeki firmalara kullanım izni verilen ve üretici ve tüketicide sürdürülebilirlik farkındalığının artırılması amacıyla Yeşil Mutabakata Uyum Projesi Destek Programı markasının yaygın kullanımına yönelik bilgilendirme programları gerçekleştirilecektir.: 1. 5986 saylı e-Ihracat Desteklerine İlişkin Karar çerçevesindeki desteklerin etkin bir şekilde yürütülmesi için çalışmalara devam edilecek ve kılavuz, rehber, organizasyongibi destekleyici çalışmalarla birlikte e-ihracata yönelik desteklere ilişkin farkındalık düzeyi artırılacaktır.

Sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak amacıyla mal ve hizmetlerin Ar-Ge'ye ve yenilikçiliğe dayalı, yeşil ve döngüsel ekonomiye uyumlu, üretim, markalaşma, tanıtım ve: pazarlama süreçleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.360) Tedbir 360.1. Küresel değer zincirlerindeki ileri katılımın artırılmasına yönelik destekler kurgulanacak, teknoloji ve bilgi transferi sağlayabilecek firma işbirlikleri güçlendirilecektir.

Sürdürülebilir ihracat artışını sağlamak amacıyla mal ve hizmetlerin Ar-Ge'ye ve yenilikçiliğe dayalı, yeşil ve döngüsel ekonomiye uyumlu, üretim, markalaşma, tanıtım ve: Tedbir 360.2. Mal ve hizmet ihracat potansiyeli yüksek ve yüksek katma değer sağlayacak ürün ihracatının artırılmasına yönelik firmaların destek programlarından daha etkin yararlanmaları sağlanacaktır.

Tedbir 360.3. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik tüm kurum ve kuruluşlar tarafindan yapılacak uluslararası tanıtım faaliyetleri "Türkiye- Gücünü Keşfet logosu kullanılarak etkin bir biçimde yürütülecektir.: Tedbir 360.4. Uluslararası pazarlara tutunma sürecinde firmaların ihracatta sürekliliğini sağlayacak destek ve faaliyetlere özel önem verilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), 1. Hizmet ihracatçılarının kurumsal Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Yetkili organizatörlerce düzenlenecek etkinliklerde hizmet ihracatının artırılmasına yönelik yurt dışı tanıtım faaliyetlerinin ülke imajına uygun şekilde yürütülmesi takip edilecektir. 2. Hizmet sektörlerinin uluslararası pazarlara açılma ve kalıcılığı sağlamaya yönelik etkinlik ve faaliyetleri desteklenecektir. 3. Türkiye'nin uluslararası öğrenciler tarafindan daha cok tercih edilmesi amacıyla "Study in Türkiye" markası altında gerçekleştirilecek yurt dışı etkinlikler desteklenecektir.: altyapılarının güçlendirilmesine yönelik faaliyetler ile yurt dişı tanıtım ve markalaşma süreçleri desteklenecektir. 2. Hizmet ihracatçısı firmaların reklam, tanıtım ve pazarlamadan ürün yerleştirmeye kadar faaliyetleri desteklenecektir. 3. Pazara Giriş Proje Hazırlama Desteği gibi firmalara ihracatta süreklilik sağlamayı hedefleyen devlet yardımlarının yaygınlaştırılması çalışmalarına devam edilecektir. 4. İhracatçılara sağlanan finansman imkânlarına ilişkin bilgilendirici nitelikte rehber hazırlanacaktır.

Tedbir 360.3. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik tüm kurum ve kuruluşlar tarafindan yapılacak uluslararası tanıtım faaliyetleri "Türkiye- Gücünü Keşfet logosu kullanılarak etkin bir biçimde yürütülecektir.: Üretim ve ticaret bakımından stratejik konumdaki girdilerin arz güvenliği ve sürdürülebilirliğinin sağlanmasına yönelik uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.362)

Tedbir 360.3. Mal ve hizmet ihracatının artırılmasına yönelik tüm kurum ve kuruluşlar tarafindan yapılacak uluslararası tanıtım faaliyetleri "Türkiye- Gücünü Keşfet logosu kullanılarak etkin bir biçimde yürütülecektir.: Tedbir 362.2. Stratejik sektörler ve girdiler belirlenerek desteklenecek, ithalata bağımlılığın azaltılması sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), 1.Îthalatta ürün güvenliği Sanayi ve Teknoloji denetimlerinin kapsamı genişletilerek Bakanliği yeni ürün grupları dahil edilecek, mevcut denetimler daha etkin yürütülerek mevzuata aykırı ithal ürünlerin piyasaya girişi engellenecek ve yerli üreticilerin haksız rekabete karşı korunmasına yönelik altyapı geliştirme çalışmaları sürdürülecektir.

Türkiye'nin küresel tedarik zincirindeki rolünün artırılmasına yönelik lojistik kabiliyetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.363): Tedbir 363.1. Lojistik Ana Planı dâhilinde, Türkiye'nin yakın coğrafyasında ve bölgesinde etkin lojistik üs olma hedefi doğrultusunda, lojistik altyapıları güçlendirilecek, ulaşım ağları genişletilecektir. Tedbir 363.2. Endüstri

Türkiye'nin küresel tedarik zincirindeki rolünün artırılmasına yönelik lojistik kabiliyetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.363): bölgeleri, organize sanayi bölgeleri (OSB), serbest bölgeler ve özel yatırım yerlerinin, tedarik zincirine uygun, çevreye duyarlı ve sürdürülebilir şekilde dış ticarette lojistik, demiryolu ve liman bağlantıları güçlendirilecektir.

Türkiye'nin küresel tedarik zincirindeki rolünün artırılmasına yönelik lojistik kabiliyetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.363): Tedbir 363.3. Türkiye'nin ulusal ve bölgesel lojistik kabiliyetleri uluslararası koridorlardan en iyi biçimde faydalanarak geliştirilecek, ülke önceliklerimize uygun yeni koridorlar oluşturulacaktır.

Türkiye'nin küresel tedarik zincirindeki rolünün artırılmasına yönelik lojistik kabiliyetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.363): Turizm, taşımacılık, finansal hizmetler ve danışmanlık, bilişim, eğitim, sağlık, fuarcılık ve dizi/film başta olmak üzere kültür endüstrileri, yurt dışi müteahhitlik ve teknik müşavirlik alanlarında verimlilik ve rekabet gücünü esas alan döviz kazandırıcı hizmet ticaretine yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.364) Tedbir 364.1. Turizmin Kültür ve Turizm 1. Turizmin 12 aya ve tüm ülkeye çeşitlendirilerek 12 aya ve tüm Bakanlığı (S), Ticaret yayılmasına yönelik, farklı ürün ve varış ülkeye yayılması amacıyla Bakanlığı noktalarının uluslararası tanıtımı için alternatif turizm ürünlerinin ağırlama ve yayın dağıtım faaliyetleri tanıtım çalışmaları başta yoğunlaştırılacaktır. dünyada yükselen Pazar 2. Kültürel ve tarihi zenginliklerin konumundaki ülkeler ile tanıtımı için seçili hedef pazarlarda Amerika ve Uzak Doğu gibi yerinde tanıtım etkinlikleri uzak pazarlardaki ülkeler ve gerçekleştirilecektir. öncelikle üst gelir grubuna yönelik olarak yürütülecek, ziyaretçi başına geliri artıracak şekilde nitelikli turizm faaliyetlerine odaklanılacaktır.

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 364.4. Spor diplomasisi araçları kullanılarak bölgesel ve çok taraflı spor organizasyonlarıyla hizmet gelirini artırıcı faaliyetler düzenlenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Gençlik ve Spor Bakanlığı (S)
1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Pilot uygulama olarak konaklama tesislerinde aktif hale getirilen QR Kod uygulamasının geliştirme çalişmalarına devam edilecektir. 3. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtim ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararasi düzeyde kongre ve tanıtim etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 5. Îlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir.: 1. Bölgesel ve çok taraflı spor organizasyonlarının Türkiye'de gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 364.6. Türkiye'yi önemli bir film yapım merkezi haline getirmek üzere ülke içinde gerçekleştirilecek uluslararası yapımlar desteklenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Pilot uygulama olarak konaklama tesislerinde aktif hale getirilen QR Kod uygulamasının geliştirme çalişmalarına devam edilecektir. 3. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtim ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararasi düzeyde kongre ve tanıtim etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 5. Îlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir.: 1. Çekimleri Türkiye'de gerçekleştirilecek uluslararası alanda bilinirliği olan bir dizi film ile uzun metraj film desteklenecektir.

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Türk Eximbank'ın iş modeli ve kurumsal altyapısı uluslararası en iyi uygulamalar dikkate alınarak geliştirilecek, Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmanında yeşil ve dijital dönüşümü önceleyerek kullandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.365)

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 365.1. Türk Eximbank'in mevzuat altyapısının güçlendirilmesi için diğer kamu bankalarında olduğu gibi kendine ait kanunun yapılması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Pilot uygulama olarak konaklama tesislerinde aktif hale getirilen QR Kod uygulamasının geliştirme çalişmalarına devam edilecektir. 3. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtim ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararasi düzeyde kongre ve tanıtim etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 5. Îlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir.: 1. Türk Eximbank'ın mevzuat altyapısının güçlendirilmesi için taslak çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 365.2. Türk Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatın finansmaninda kullandırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S)
1. Sağlık turizmi özelinde etkinlik ve ağırlama projelerinin sayısı artırılacaktır. 2. Pilot uygulama olarak konaklama tesislerinde aktif hale getirilen QR Kod uygulamasının geliştirme çalişmalarına devam edilecektir. 3. Medikal ve termal turizmde öncü illere yönelik ITGP (İl Tanıtim ve Geliştirme Programı) kapsamında Sağlık Turizmi bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Termal ve Sağlıklı Yaşam alanında uluslararasi düzeyde kongre ve tanıtim etkinliklerine katılım sağlanacaktır. 5. Îlgili ulusal internet sitelerinin içeriklerinde gerekli yönlendirmeler yapılarak, sağlık turizmi alanında içerik güncelliği sürdürülecektir.: 1. Türk Eximbank destekleri yüksek teknolojili ve katma değerli ihracatin finansmanında kullandırılmak üzere önceliklendirilecektir.

Tedbir 364.3.Sağlık turizmi alanında hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, akreditasyon faaliyetleri yürütülecek, tanıtım ve pazarlama faaliyetleri artırılacaktır.: Serbest bölgelerde sunulan hizmetler ve bilişim altyapısı geliştirilerek bu bölgelerin yüksek teknolojiye dayalı doğrudan yabancı yatırımların çekilmesine, sanayinin rekabetçiliğine ve verimliliğine daha etkin katkı vermesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı

Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması: sağlanacaktır. Uluslararası helal ürün ve hizmet pazarlarından daha fazla pay alınmasını teminen helal kalite altyapısı geliştirilerek piyasalarda güvenli ürün arzının temini ve ticarette teknik engellerin azaltılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.367)

Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması: Tedbir 367.1. Helal Akreditasyon Kurumu (HAK) tarafindan akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal belgelerinin uluslararası tanınırlığını artıracak girişimler yürütülecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Diyanet İşleri Başkanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı
1. Serbest bölgelerin küresel marka değerini güçlendirmek amacıyla, yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır.: 1. Helal belgesinin karşılıklı tanınması mekanizmasının tesisine yönelik İslam İşbirliği Teşkilatı bünyesinde kurulacak uluslararası yapi olan Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumu (IFHAB)'nun kuruluş sürecinin tamamlanmasi ve isşler hale getirilmesi yönünde teknik katkı sağlanacaktır. 2. Helal Akreditasyon Kurumu tarafından akredite edilen kuruluşlarca düzenlenen helal belgelerinin uluslararası kabulünü sağlamaya yönelik ikili ve çok taraflı diplomatik

Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması: Tedbir 367.2. Ulusal ve uluslararası helal uygunluk değerlendirme kuruluşları akredite edilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
1. Serbest bölgelerin küresel marka değerini güçlendirmek amacıyla, yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır.: temaslar gerçekleştirilecektir. 1. Ülkemizce benimsenen uluslararası standartlara dayali usul ve esaslar çerçevesinde, yurt içinde ve yurt dişinda mukim uygunluk değerlendirme kuruluşlarının yapacakları başvurular, öngörülen süreler içerisinde ve prosedürlere bağlı olarak

Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması: Tedbir 367.3. Helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinde teknik engellerin giderilmesine yönelik akreditasyon, eğitim, işbirliği ve tanıtım faaliyetleri artırılacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Serbest bölgelerin küresel marka değerini güçlendirmek amacıyla, yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır.: sonuçlandırılacaktır. 1. Ulusal ve uluslararasi helal belgelendirme ve akreditasyon alanında kamu ve özel sektör paydaşları ile akademi temsilcilerini bir araya getirecek bilimsel kongre düzenlenecektir. 2. Fuar, konferans, çalıştay gibi etkinliklere katılım sağlanarak helal belgeli ürün ve hizmet ticaretinin öneminin yurt içi ve yurt dışi paydaşlara etkin şekilde aktarılması

Tedbir 366.2. Doğrudan yabancı yatırımlara yönelik yurt içi ve yurt dışında yapılacak tanıtım faaliyetleri yoluyla serbest bölgelerin marka değeri ve bilinirliğinin artırılması: Tedbir 367.4. Helal kalite altyapısında çalışacak beşeri sermayenin güçlendirilmesi ve kurumsal kapasitenin artırılmasını teminen eğitimler düzenlenecektir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kurum ve Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Serbest bölgelerin küresel marka değerini güçlendirmek amacıyla, yatırımcı odaklı tanıtım kampanyaları yürütülecek ve yurt dışı tanıtım etkinlikleri ile başarı hikâyeleri aracılığıyla uluslararası yatırımcılara ulaşılması sağlanacaktır.: sağlanacaktır. 1. Helal kalite altyapısında çalışacakların, alanında yetkin eğitmenler tarafindan uluslararası geçerliliği olan eğitimleri almalarını teminen eğitim faaliyetleri düzenlenecektir.

c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İhracat (fob)
Birim: Milyar Dolar
2024: 261,8
2025 (1): 273,8
2026 (2): 282,0

Performans Göstergeleri: İthalat (cif)
Birim: Milyar Dolar
2024: 344,0
2025 (1): 367,0
2026 (2): 378,0

Performans Göstergeleri: Cari İşlemler Dengesi
Birim: Milyar Dolar
2024: -10,4
2025 (1): -22,6
2026 (2): -22,3

Performans Göstergeleri: Cari İşlemler Dengesi/GSYH
Birim: Yüzde
2024: -0,8
2025 (1): -1,4
2026 (2): -1,3

Performans Göstergeleri: Seyahat Gelirleri
Birim: Milyar Dolar
2024: 56,3
2025 (1): 59,5
2026 (2): 61,8
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.1.4. Enflasyon ve Para Politikası
a) Amaç
Bütüncül bir anlayış içerisinde para ve maliye politikası araçlarının etkin şekilde kullanımıyla enflasyonla mücadeleye kararlilıkla devam edilerek enflasyonun orta vadede tek haneli rakamlara düşürülmesi ve fiyat istikrarının sağlanması temel amaçtır.
b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Para politikası araçları enflasyon oranını düşürme amacıyla güçlü bir şekilde kullanılmaya devam edilecek, maliye ve gelirler politikalari, para politikasıyla koordineli olarak yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.369)

Politika/Tedbir: Tedbir 369.1. Enflasyon hedefi doğrultusunda Merkez Bankası tüm politika araçlarını etkin bir biçimde kullanırken, maliye ve gelirler politikalarının para politikası ile eşgüdümü sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Enflasyona ve ana eğilimine ilişkin göstergeler yakından takip edilecek ve enflasyon ara hedefler doğrultusunda, tüm para politikası araçları etkili şekilde kullanılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 369.2. Mali disiplin gözetilerek yönetilen/yönlendirilen fiyatlar geçmiş enflasyona endeksleme davranışının azaltılmasına yardımcı olacak şekilde belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), TCMB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yönetilen ve yönlendirilen fiyatların belirlenmesinde ataleti azaltacak şekilde alternatif fiyat belirleme yöntemlerine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 369.5. Fiyat istikrarına yönelik yatırım- istihdam-üretim-ihracata dayalı büyüme politikaları doğrultusunda reel sektöre uygun maliyetlerle hedef odaklı finansman imkânı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İhracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont kredileri ve yatırım taahhütlü avans kredileri programı hedefler doğrultusunda etkili bir şekilde kullanılmaya devam edilecektir. 2. Reel sektör firmalarının finansman ihtiyacının yatırım- istihdam-üretim ve ihracatı destekleme hedefleri ile uyumlu bir şekilde karşılanmasına yönelik uygulamaların sonuçları izlenecektir.

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Plani p.370): Tedbir 370.1. Para politikasi kararları enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışları başta olmak üzere enflasyonu etkileyen tüm unsurlardaki gelişmeler dikkate alınarak oluşturulacaktır.

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Plani p.370): Tedbir 370.2. Politika kararlarının iletişimi kapsamında, fiyatlama davranışları ve enflasyonu etkileyen unsurlardaki gelişmeler ile bu gelişmelerin kararları ne yönde etkilediği konularında kamuoyu şeffaf bir biçimde bilgilendirilmeye

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Plani p.370): devam edilecektir. Dalgalı döviz kuru rejimi sürdürülecek, finansal istikrarın fiyat istikrarını gözetecek şekilde ekonomiyi desteklemesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.371)

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Plani p.370): Tedbir 371.1. Dalgalı döviz kuru rejimi sürdürülecek, finansal istikrarın fiyat istikrarını gözetecek şekilde ekonomiyi desteklemesi sağlanacaktır.

TCMB, fiyat istikrarının sağlanması temel amacı doğrultusunda parasal aktarım mekanizmasının etkin işleyişi için tüm araçlarını kararlı ve bağımsız bir şekilde kullanmaya devam edecektir. (Kalkınma Plani p.370): Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalkı, firma ve bankacılık kesimlerinin varlık ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.372)

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Konut kira ve satışlarındaki fiyat artışlarının enflasyon üzerindeki olumsuz etkilerinin giderilmesine yönelik konut arzını artırıcı ve konuta erişimi kolaylaştırıcı uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Plani p.373)

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Tedbir 373.1. Kira ve konut fiyatlarındaki gelişmeleri de göz önünde bulundurarak, salgın döneminde daralan konut arzı hızla artırılacak, depremin oluşturduğu konut stokundaki kayıpların telafisine yönelik yeni sosyal konut projeleri geliştirilecek ve dar gelirli vatandaşların konuta erişimi kolaylaştırılacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TOKİ
1. Bankacılık sektörünün yükümlülüklerinde Türk lirası mevduatin toplam mevduat içindeki payının artmasını teşvik eden düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir. 2. Bankacılık sektörünün varlıklarında yabancı para kredilerin ağırlığının artmasını önleyen düzenlemelerin sonuçları izlenecektir.: 1. İlk Evim Arsa Projesi ile arsa üretim çalışmaları tamamlanacak, 235 bin hak sahibine ait arsaların tahsis işlemleri tamamlanarak vatandaşlara sunulacaktır.

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Üretim maliyetlerini artıran, ekonomik büyüme potansiyelini olumsuz yönde etkileyen hizmet fiyatlarında düşüş sağlanacak ve hizmet fiyatlarında katılık oluşması engellenecektir. (Kalkınma Plani p.374)

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Tedbir 374.1. Üretim maliyetlerini artıran, ekonomik büyüme potansiyelini olumsuz yönde etkileyen hizmet fiyatlarında düşüş sağlanacak ve hizmet fiyatlarında katılık oluşması engellenecektir.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: TCMB (S)
1. Bankacılık sektörünün yükümlülüklerinde Türk lirası mevduatin toplam mevduat içindeki payının artmasını teşvik eden düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir. 2. Bankacılık sektörünün varlıklarında yabancı para kredilerin ağırlığının artmasını önleyen düzenlemelerin sonuçları izlenecektir.: 1. Endeksteki ağırlığı ve diğer alt gruplara da dolaylı etkiler bakımından kira kalemi başta olmak üzere, hizmet fiyatlama dinamikleri mikro veriler de kullanılarak yakından izlenmeye devam edilecektir.

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Enflasyonun ekonomik ve sosyal yaşama dair olumsuz etkileri konusunda farkındalık artırılacak, enflasyonla mücadeleye yönelik toplumsal mutabakat güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.375)

Tedbir 372.1. Finansal sistemde temel değer saklama aracının Türk lirası cinsinden varlıklar olması ve hanehalki, firma ve bankacılık kesimlerinin varlik ve yükümlülüklerinde Türk lirası cinsinden kalemlerin ağırlıklarının artırılması desteklenecektir.: Tedbir 375.1. Enflasyonla mücadele konusunda daha anlaşılır, açık ve şeffaf bir iletişim stratejisi izlenecek, beklentilerin daha etkin bir şekilde yönetilmesi sağlanacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: TCMB (S)
1. Bankacılık sektörünün yükümlülüklerinde Türk lirası mevduatin toplam mevduat içindeki payının artmasını teşvik eden düzenlemelerin uygulanmasına devam edilecektir. 2. Bankacılık sektörünün varlıklarında yabancı para kredilerin ağırlığının artmasını önleyen düzenlemelerin sonuçları izlenecektir.: 1. Para politikası kararları ve uygulamalari, başta PPK duyurulari, Enflasyon Raporu ve Finansal İstikrar Raporu olmak üzere, tüm iletişim kanalları etkin bir şekilde kullanılarak kamuoyu ile şeffaf bir şekilde paylaşılacak; enflasyon beklentileri ve fiyatlama davranışlarının TCMB ara hedefleri, ile uyumu yakından takip edilerek beklenti kanalının etkin yönetimi sağlanacaktır.

c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: TÜFE Yillıik Artış Hizı
Birim: Yüzde
2024: 44,4
2025 (1): 28,5
2026 (2): 16,0
(2) Program 
2.1.5. Mali Piyasalar 
a) Amaç
Başta sürdürülebilir ve dijital finans olmak üzere tüm finans alanlarında küresel piyasalarla uyumlu ve rekabetçiliği yüksek, kalkınma sürecine uygun maliyet ve koşullarda katkı verebilen, verimliliği yüksek ve kurumsal yapısı güçlü bir finansal sektörün oluşturulması temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika / Tedbir: Finansal sektörde etkinlik ve ürün çeşitliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.378)

Politika / Tedbir: Tedbir 378.4. Sermaye piyasalarında finansal ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecek ve küçük yatırımcı hakları gözetilerek yatırımcı tabanı
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ekosistemdeki girişimciler ve yatırımcıların ihtiyaçları ile uygulamada karşılaşılan olasi sorunlar dikkate alinarak kitle fonlaması düzenlemelerinde güncellemeler yapılacaktır.

Politika / Tedbir: genişletilecektir. Tedbir 378.5. Şirketlerin, sermaye piyasalarının sunduğu imkânlardan yaşam döngülerinin her aşamasında daha fazla yararlanması temin edilecek ve halka arzların artırılması için gerekli adımlar atılacaktir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sermaye piyasalarının yenilikçi ürünlerle geliştirilerek derinleştirilmesi sağlanacaktır. 2. İşletmelerin sermaye piyasalarından ya da yurt içi/yurt dişı piyasalardan doğrudan yatırım şeklinde fon sağlamalarına yönelik aracılık ve danışmanlık hizmetleri

Politika / Tedbir: Tedbir 378.8. Ürün ihtisas borsalarının ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecek, emtia piyasalarında risk yönetimine yönelik rolü artırılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: verilecektir. 1. Türkiye Ürün İhtisas Borsasında işlem görecek ürün ve hizmet çeşitliliği geliştirilecektir.

Politika / Tedbir: Tedbir 378.9. Üçüncü ülkelerle ekonomik ve finansal ilişkiler geliştirilecek, karşılıklı ticarette yerel para birimlerinin kullanımı artırılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: TCMB (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerel para birimlerinin diş ticarette kullanımını artırmak amacıyla, ekonomik ve stratejik öneme sahip ülkelerin merkez bankalarıyla para takası ve benzeri iş birliği mekanizmalarının araştırıması için çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Fintek ve dijital finans altyapısı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.379)

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Tedbir 379.2. Fintek sektöründe yazılım alanında çalışmak üzere insan kaynağı yetiştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S)
1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir.: 1. İstanbul Finans ve Teknoloji Üssü ile işbirliği yapılarak finansal teknolojiler uzmanlık sertifikası programı başlatılacaktır.

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Tedbir 379.4. Düzenleyici ve denetleyici otoriteler tarafından yerleşik finansal oyuncuların fintek kuruluşlarıyla ilişkilerinde uygulanmak üzere kural setleri güçlendirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S)
1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir.: 1. İstanbul Finans ve Teknoloji Üssü ile işbirliği halinde Düzenleme Deney Alanı ve Endüstri Deney Alani oluşturulacaktir.

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Tedbir 379.5. Dijital Türk lirasının geliştirilerek kullanıma sunulmasi ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir.: 1. Dijital Türk lirasının kullanıma sunulması için gerekli hukuki düzenlemelere ilişkin çalışmalar yapılacaktır. 2. Dijital paranın benimsenmesine ilişkin etki analizi kapsamında, TCMB bünyesinde simülasyon çaliışmaları tamamlanacaktır. 3. Finansal aracı kurumların Dijital Türk Lirası Sistemine entegrasyon çalişmaları yapılacaktır. 4. Uygun görülen yenilikçi teknoloji projelerinin Dijital Türk Lirası Sistemine entegrasyon çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Tedbir 379.6. Merkez Bankası Dijital Parası ile menkul kıymet işlemleri takasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir.: 1. Merkez Bankası Dijital Parasının, jetonlaştırılmış menkul kıymetierin takasında kullanımına yönelik kavram kanıtlama çalışmaları yürütülecektir. 2. Menkul kıymet takasına ilişkin teknik gerekliliklerin belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 378.10. Finansal işlemler ile finansal ürün ve hizmetlere yönelik bireysel veya kurumsal müşterilerin finans kuruluşlarıyla uyuşmazlıklarına yönelik başvuruların hızlı ve tek elden değerlendirilerek çözüme kavuşturulacağı alternatif uyuşmazlık çözüm merkezi kurulacaktır.: Tedbir 379.7. Ödemeler alanında verimliliği ve birlikte çalışabilirliği destekleyecek adımlar atılmaya devam edilecek, sektörde faaliyet gösteren tüm kuruluşların kurumsallık seviyesi ve güvenlik düzeyi artırılacak ve bankalar ile banka dışı ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında rekabeti engelleyici uygulamaların oluşmasını engelleyecek tedbirler alınacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Sermaye piyasası uyuşmazlıklarının çözüme kavuşturulması için alternatif çözüm yollarının yaygınlaştırılmasına yönelik mevzuat çalışmaları sürdürülecektir.: 1. Ödeme ve elektronik para kuruluşlarının kurumsallık seviyesini ve güvenlik düzeyini artırmaya yönelik düzenleme calismalari yapilacaktir.

Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır.: Finansal sektörde sürdürülebilirlik çalışmaları desteklenecek, Çevresel, Sosyal ve Yönetişimsel (ÇsY) kriterlere yönelik farkındalık artırılarak sürdürülebilir finans alanında yeni ürün ve hizmetler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.380)

Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır.: Tedbir 380.1. Sürdürülebilirlik ve emisyon verilerinin sunumunda standardizasyon sağlanacak, bu veriler paylaşıma açılacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Ödeme hizmeti sağlayıcı kuruluşlar ve bilgi sistemlerine ilişkin faaliyetleri ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların katılımıyla topluluk bulutu kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: 1. Yatırımcıların ve şirketlerin sürdürülebilirlik risk ve firsatlarını takip edebilmeleri için Kurumsal Yönetim Tebliğinin ekinde yer alan Sürdürülebilirlik İlkeleri Uyum Çerçevesi uluslararası standartlarla uyumlu olarak güncellenecektir. 2. Dijital altyapının geliştirilmesine yönelik TSRS uyumlu raporların yüklenebileceği, karşılaştırmalı ve analiz edilebilir veri sunan "Ulusal Raporlama Platformu" oluşturulacaktır. 3. Sektörel öncelikli metrik ve önemli açıklama konularını gösteren dijital arayüz programı tasarlanacaktır.

Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır.: Tedbir 380.2. Sürdürülebilir ekonomik faaliyetlerin tanımlanmasına ilişkin ulusal taksonomi ve ilgili mevzuat hazırlanacaktir.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
1. Ödeme hizmeti sağlayıcı kuruluşlar ve bilgi sistemlerine ilişkin faaliyetleri ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların katılımıyla topluluk bulutu kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: 1. Türkiye Yeşil Taksonomisi Yönetmeliği yayımlanacaktır.

Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır.: Tedbir 380.4. Finansal otoritelerin sürdürülebilir finans konusundaki kurumsal kapasiteleri artırılacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TCMB
1. Ödeme hizmeti sağlayıcı kuruluşlar ve bilgi sistemlerine ilişkin faaliyetleri ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların katılımıyla topluluk bulutu kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: 1. Sürdürülebilirlik raporlarının Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarına uygunluğuna dair güvence denetimi yürütecek olan sürdürülebilirlik denetçilerinin yetkilendirilmesi çerçevesinde, sürekli eğitim programları hazırlanacak ve denetçiler eğitime tabi tutulacaktır.

Tedbir 379.9. Finans sektöründe ortak dijital altyapı kullanımı ve çeşitli operasyonların ortaklaştırılması yoluyla maliyetlerin azaltılması sağlanacak, bankaların ve banka dışı finansal kuruluşların ihtiyaç duydukları altyapılara eşit şartlarda ulaşmaları için gerekli önlemler alınacaktır.: Tedbir 380.6. Reel sektörün sürdürülebilir finansa yönelik farkındalık ve bilgi düzeyinin artırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.
TCMB (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Ödeme hizmeti sağlayıcı kuruluşlar ve bilgi sistemlerine ilişkin faaliyetleri ilgili mevzuat çerçevesinde düzenlenen ve denetlenen finansal kuruluşların katılımıyla topluluk bulutu kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: 1. Türkiye Sürdürülebilirlik Raporlama Standartlarının genel kabul görmesine yönelik Kurumsal Sürdürülebilirlik Raporlaması Eğitimi verecek olan eğitim kuruluşları akredite edilecektir. 2. Kurumsal sürdürülebilirlik raporlaması uzmanlığı sınavı düzenlenecek ve lisanslama yapılacaktır.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Yeşil ve sürdürülebilir borçlanma araçlarına (afet bonolari, dayanıklılıik tahvilleri vb.) yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Basel III Final düzenlemesine uyum sağlanması amacıyla, AB mevzuatı da göz önünde bulundurularak, ilgili mevzuatta gerekli değişiklikler yapılacak ve uygulamaya geçirilecektir.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. MASAK'ın teknik altyapısı güçlendirilecek ve idari yapısında iyileşme sağlanacaktır.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Katılim finansın kurumsal dönüşümünü gerçekleştirecek ve sektörü destekleyecek bütüncül bir mevzuat çalışması yapılacaktır.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Uluslararasi Katılım Finans Tahkim Merkezinin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2. Uluslararası İslami Altyapı ve Likidite Kuruluşunun hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır. 3. Katilim finans derecelendirme sistemine ilişkin hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Katılim finans sisteminde bütüncül bir fıkhî yönetişim yapısının oluşturulmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.

3. KOBİ'lerin sürdürülebilirlik ve raporlama yetkinliklerini artırmayı amaçlayan ortak proje başlatılacaktır.: 1. Varlik yönetim şirketlerinin sermaye yapisına, ortaklik edinimine, portföy devri öncesi ve sonrası süreçlerine ilişkin düzenleme çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Tedbir 384.5. Banka dışı finansal kuruluşlar için dijitalleşmeyi teşvik edici düzenlemeler yapılacaktır.: Uzun vadeli yatırımların finansman imkânları güçlendirilecektir.(Kalkınma Planı p.386)

Tedbir 384.5. Banka dışı finansal kuruluşlar için dijitalleşmeyi teşvik edici düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 386.2. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliği projelerine yönelik kredi garanti mekanizması başta olmak üzere uzun vadeli finansman imkânları geliştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TCMB: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S)
1. Sektörün ihtiyaçları çerçevesinde gerekli mevzuat güncellemeleri gerçekleştirilecek, bilgi sistemleri vasıtasıyla yapılabilecek işlemlere ve alınabilecek hizmetlere ilişkin usul ve esaslar belirlenecektir.: 1. Yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğine yönelik destekler de dahil olmak üzere Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsamında finansman imkanlarının geliştirmeye yönelik çalışmalara devam edilecektir.
c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Borsada İşlem Gören Şirketlerin Piyasa Değeri/GSYH
Birim: Yüzde
2024: 30,1
2025 (1): 32,4
2026 (2): 36,5

Performans Göstergeleri: Finansal Varlık Tercihleri İçinde Sermaye Piyasası Araçlarının Payı (3)
Birim: Yüzde
2024: 45,0
2025 (1): 48,4
2026 (2): 52,0

Performans Göstergeleri: Finansal Hizmet Íhracati/Toplam İhracat
Birim: Yüzde
2024: 0,20
2025 (1): 0,21
2026 (2): 0,40

Performans Göstergeleri: Katıliım Bankaları Toplam Varlıklari/GSYH
Birim: Yüzde
2024: 6,0
2025 (1): 7,0
2026 (2): 9,0
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
(3) Toplam finansal varlıklardan TL mevduat, döviz tevdiat hesabı ve kıymetli madenler depo hesabı kalemleri çıkarılarak sermaye piyasasıürünlerinin payı hesaplanmaktadır. Sermaye piyasası ürünleri şu şekildedir: DīBS, Eurobond, Pay Senedi, Özel Sektör Borçlanma Araci,Kira Sertifikasi, VDMK, VTMK, Varant, Sertifika.

2.1.6. Maliye Politikası
a) Amaç
Kamu maliyesinde sürdürülebilirlik esas alınarak mali disiplinin korunmasi, vergiye gönüllü uyumun artırılmasi, gelir tabanının genişletilmesi ve etkin harcama yönetimiyle,küresel belirsizliklere dayanıklı, öngörülebilir ve güçlü bir mali yapı çerçevesinde ekonomik istikrarın desteklenmesi temel amaçtır.

b) Kamu Maliyesinin Temel Çerçevesi 
Program döneminde maliye politikası fiyat istikrarının sağlanmasına, cari işlemler açığının yönetilebilir seviyelerde tutulmasına, gelir dağılımının iyileştirilmesine, ekonominin üretkenliğinin ve rekabet gücünün artırılmasına katkı sağlayacak şekilde uygulanacaktır.
Kaynak kullanımında etkinliğin artırılması amacıyla harcamalar sistematik olarak gözden geçirilmeye devam edilecek, verimsiz harcama alanları tasfiye edilecek ve kamu harcamalari kontrol altinda tutulacaktir.

Tasarruf tedbirlerine en yüksek düzeyde uyum sağlanması amacıyla denetim ve izleme faaliyetlerine devam edilecektir.

Vergi tabanının genişletilmesi, gönüllü uyumun artırılması ile istisna, muafiyet ve indirimlerin gözdengeçirilmesiylegelirpolitikalarının adalet ve verimlilik temelliyapisıgüçlendirilecek, doğrudan vergilerin bütçe gelirleri içindeki payı artırılarak daha dengeli ve sağlam bir gelir yapisi sağlanacaktır.


Kayıt dışı ekonomiye karşı yürütülecek çalışmalar, teknolojik altyapı ve yenilikçi yaklaşımlarla desteklenerek denetim süreçleri güçlendirilecektir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Harcama gözden geçirmeleri yoluyla verimsiz harcama alanlarının tasfiye edilmesi, kaynakların etkin, etkili ve ekonomik kullanımı sağlanacaktır. Harcama programlarının uygulama süreçlerinde etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.397)

Politika/Tedbir: Tedbir 397.1. Performans Esaslı Program Bütçe Sisteminin yaygınlaştırılması ve geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Hazine ve Maliye Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sistemin mahalli idarelere yaygınlaştırılması sürecinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına destek verilecektir. 2. Mahalli idarelerin program bütçeye geçiş çalışmalarına devam edilecektir. 3. Sistemin Sosyal Güvenlik Kurumlarına yaygınlaştırılmasına yönelik ilgili kurumlara destek verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 397.4. Sosyal yardımlarda mükerrerlikler engellenecek ve bilgi sistemleri uyumlu hale getirilecek, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışmayı Teşvik Fonu kaynaklarının daha etkin kullanımı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Mahalli İdareler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal yardim programlarının etkinliğini artırmak amacıyla uygulama sürecini mevcut veriler üzerinden değerlendirmeye yönelik çalışmalar yürütülerek sosyal yardımları geliştirme doğrultusunda gerekli revizyonlar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 397.5. Kamu hizmetlerinde dijital uygulamalar yaygınlaştırılacak, muhasebe ve harcama sistemlerinin bilişim altyapısı güçlendirilecek, ortaya çıkacak yeni hizmetierin mevcut kamu idarelerince yerine getirilmesi sağlanacak ve böylece kamu harcamalarında verimlilik artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu Harcama ve Muhasebe Bilişim Sistemi (KBS) Genel Yönetim Mali İstatistikleri Modülünün bilişim altyapısı güçlendirilerek kullanıcı dostu arayüzler ile güncel işletim sistemlerine ve veri tabanı programlarına taşınacaktır. 2. Kamu idarelerinin tahakkuk-tahsilat altyapısını güçlendirmek ve vatandaşa kolay, hızlı ve güvenli ödeme yöntemleri sunmak amacıyla e- Tahsilat ve e-Teminat uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. 3. Kamu alımlarının detaylı analiz ve yönetiminin yapılabilmesi amacıyla tasarruf odaklı merkezi kamu alım politikalarına da imkân sağlayacak şekilde geliştirilen e-Tedarik Sisteminin kapsamı genisletilecektir. 4. Mali saydamlık ve hesap verebilirliği güçlendirmek amacıyla kamuoyunun ve paydaşların kullanımına yönelik açık mali veri portalı geliştirilecektir.

5. Tasarruf analizlerinin yapilabilmesi ve kontrol düzeyinin artırılarak işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla kamuda kullanılan elektronik faturanın kapsamı genişletilecektir. 6. Yapay zekâ destekli muhasebe sistemleriyle kamu harcamalarında verimlilik ve tasarruf sağlanmasına, karar alma süreçlerinin desteklenmesine ve risk odaklıi kamu mali denetim altyapisının güçlendirilmesine devam edilecektir. 7. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idari personel ödemelerinde tüm istihdam türlerinin sisteme dâhil edilerek kamu personel harcamalarının bütünlük içerisinde planlanması, yürütülmesi ve izlenmesine katkı sağlanacaktır. 8. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin revize edilmesi çalişmalarına devam edilecektir. 9. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminin kullanımı belediyelerde yaygınlaştırılacaktır. 10. Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamındaki kamu idareleri nezdinde tasarruf tedbirlerine uyum seviyesinin artırılmasına yönelik olarak denetim: faaliyetlerine devam edilecektir. 11. Kamu idarelerine ait varlıkların etkin şekilde yönetilmesi ve tasarruf sağlanması amacıyla Varlık Yönetim Sistemi altyapısı oluşturulacaktır. 1. Mevzuatin güncellenmesi ile ilgili teknik ve idari çalışmalar ilgili paydaş idarelerin de katılımıyla tamamlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının alımlarina yönelik mevcut düzenlemeler gözden geçirilerek alım ve sözleşme süreçlerine yönelik uluslararası norm ve standartlara uyumlu yasal düzenlemeler için taslak hazırlanacaktır.

5. Tasarruf analizlerinin yapilabilmesi ve kontrol düzeyinin artırılarak işlemlerin elektronik ortamda gerçekleştirilmesi amacıyla kamuda kullanılan elektronik faturanın kapsamı genişletilecektir. 6. Yapay zekâ destekli muhasebe sistemleriyle kamu harcamalarında verimlilik ve tasarruf sağlanmasına, karar alma süreçlerinin desteklenmesine ve risk odaklıi kamu mali denetim altyapisının güçlendirilmesine devam edilecektir. 7. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idari personel ödemelerinde tüm istihdam türlerinin sisteme dâhil edilerek kamu personel harcamalarının bütünlük içerisinde planlanması, yürütülmesi ve izlenmesine katkı sağlanacaktır. 8. Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin revize edilmesi çalişmalarına devam edilecektir. 9. Bütünleşik Kamu Mali Yönetim Bilişim Sisteminin kullanımı belediyelerde yaygınlaştırılacaktır. 10. Tasarruf Tedbirleri Genelgesi kapsamındaki kamu idareleri nezdinde tasarruf tedbirlerine uyum seviyesinin artırılmasına yönelik olarak denetim: 1. Merkezi olarak tedarikinde kamu faydası yüksek olarak tespit edilen ürünlere yönelik merkezi alım modelleri uygulamaya konulacaktır. 2. Hizmet araçlarında ihtiyaç duyulan akaryakıt, DMO'nun sözleşme yaptığı tedarikçinin istasyonunun bulunduğu yerde daha yüksek indirim oranı elde edilmediği sürece DMO üzerinden tedarik edilecektir.

Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir.: Tedbir 397.9. Hazine nakit rezervinin güçlendirilmesi ve daha etkin kullanımı için Tek Hazine Kurumlar Hesabinın kapsamı daha da genişletilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TCMB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Bankalar
1. DMO ile TOGG arasinda imzalanan protokol kapsamında 750 adedi C-SUV, 1.500 adedi C-Sedan Modeli olmak üzere toplam 2.250 adet yerli elektrikli otomobilin tedarik süreçleri tamamlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duydukları yerli elektrikli araçlar DMO üzerinden temin edilecektir. 3. Kamu taşıtlarının kullanımının, ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilmesine devam edilecektir.: 1. Döner sermayeli işletmelerin, Tek Hazine Kurumlar Hesabı Uygulamasına dahil edilmesine devam edilecektir.

Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir.: Vergi sistemi, uluslararası normlara uygun ve ülke menfaatlerini azami ölçüde koruyarak dijital ekonominin gelişmesi ve derinleşmesine katkı sağlayacak, dijital faaliyetlerdeki kayıt dışılığı kavrayacak ve yatırım ortamının cazibesini artıracak şekilde geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.400)

Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir.: Tedbir 400.1. Vergi sisteminde dijital dönüşüme daha hızlı uyum sağlanması, dönüşümle sağlanan fırsat ve kolaylıklardan daha fazla yararlanılabilmesi ve risklere karşı gerekli önlemlerin hızla alınabilmesi için ihtiyaç duyulan fiziki, beşeri ve teknolojik altyapı
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB
1. DMO ile TOGG arasinda imzalanan protokol kapsamında 750 adedi C-SUV, 1.500 adedi C-Sedan Modeli olmak üzere toplam 2.250 adet yerli elektrikli otomobilin tedarik süreçleri tamamlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duydukları yerli elektrikli araçlar DMO üzerinden temin edilecektir. 3. Kamu taşıtlarının kullanımının, ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilmesine devam edilecektir.: 1. Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) bilişim sistemleri yenilenecek, fiziki, beşeri ve teknolojik altyapı geliştirilecektir.

Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir.: geliştirilecektir. Tedbir 400.2. Teknolojik gelişmelerden yararlanılarak vergi idaresinin dijital kapasitesi artırılacak, kamu kurumları arasındaki koordinasyon güçlendirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB
1. DMO ile TOGG arasinda imzalanan protokol kapsamında 750 adedi C-SUV, 1.500 adedi C-Sedan Modeli olmak üzere toplam 2.250 adet yerli elektrikli otomobilin tedarik süreçleri tamamlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duydukları yerli elektrikli araçlar DMO üzerinden temin edilecektir. 3. Kamu taşıtlarının kullanımının, ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilmesine devam edilecektir.: 1. Mükelleflerin vergiye gönüllü uyumlarini desteklemek amaciyla, e- izah platformunun tasarım, geliştirme ve hizmete sunulma süreçleri hızlandırılacaktır. 2. Vergi inceleme raporlarinin, elektronik ortamda bulunan verilerle otomatik olarak oluşturulması sağlanarak işgücü ve zamandan tasarruf edilecektir. 3. Yapay zekâ uygulamalarından faydalanmak suretiyle vergi daireleri tarafından verilen hizmetlerin etkinliği

Tedbir 397.8. Kamu taşıtlarının kullanımı ihtiyaç analizleri çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilecek, taşıt ihtiyaçları öncelikle geçici tahsisle ya da ihtiyaç fazlası taşıtların devri suretiyle karşılanacak ve yeni taşıt edinimlerinde ekonomiklik gözetilerek yerli üretim ile çevreci araçlara öncelik verilecektir.: Tedbir 400.3. Temassiz ve kâğıtsız vergi daireleri hayata geçirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, DMO: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB
1. DMO ile TOGG arasinda imzalanan protokol kapsamında 750 adedi C-SUV, 1.500 adedi C-Sedan Modeli olmak üzere toplam 2.250 adet yerli elektrikli otomobilin tedarik süreçleri tamamlanacaktır. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının ihtiyaç duydukları yerli elektrikli araçlar DMO üzerinden temin edilecektir. 3. Kamu taşıtlarının kullanımının, ihtiyaç analizleri ve tasarruf anlayışı çerçevesinde sistematik olarak gözden geçirilmesine devam edilecektir.: artırılacaktır. 1. Vergi dairelerinin kendi iç işleyişleri gereği düzenledikleri tüm belgelerin elektronik belge olarak düzenlenmesi sağlanacaktır. 2. Mahkeme, savcılik ve emniyet birimleri başta olmak üzere kamu kurumlarıyla yapılan yazışmaların ve bilgi paylaşımlarının elektronik olarak gerçekleştirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 400.4. Mükelleflere sunulan hizmetlerin ve uygulamaların etkinliği artırıilacak, son teknolojik gelişmeleri kapsayan yeni nesil iletişim kanalları kullanılarak mükelleflere 7/24 gerçek zamanlı hizmet sunulması sağlanacaktır.: Gelirin dengeli dağılımı gözetilerek vergi adaletinin güçlendirilmesi, vergi tabanının genişletilmesi ve vergi tahsilatının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.401)

Tedbir 400.4. Mükelleflere sunulan hizmetlerin ve uygulamaların etkinliği artırıilacak, son teknolojik gelişmeleri kapsayan yeni nesil iletişim kanalları kullanılarak mükelleflere 7/24 gerçek zamanlı hizmet sunulması sağlanacaktır.: Tedbir 401.1. Vergi harcamaları gözden geçirilecek, etkin olmayan istisna, muafiyet ve indirimler kaldırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yapay zekâ teknolojisi kullanılarak 7/24 çalışan, vergi mevzuatıyla ilgili soruların cevaplanmasına ve GİB elektronik ortam hizmetlerine en kisa sürede erişim sağlanması kabiliyetlerine sahip özelleştirilmiş bir sohbet robotunun geliştirilmesini de içeren Dijital Mükellef Temsilcisi Projesi (Yeni GİBİ) hayata geçirilecektir.: 1. Vergi mevzuatında yer alan istisna, muafiyet ve indirimlerin etkinliği rekabetçi üretime etkisi yönünden analiz edilecektir.

Tedbir 400.4. Mükelleflere sunulan hizmetlerin ve uygulamaların etkinliği artırıilacak, son teknolojik gelişmeleri kapsayan yeni nesil iletişim kanalları kullanılarak mükelleflere 7/24 gerçek zamanlı hizmet sunulması sağlanacaktır.: Tedbir 401.3. Kamu gelirlerinin tahsilat performansı artırilacak, vergi cezaları caydırıcılığı güçlendirecek şekilde gözden geçirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, VDK, İIlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yapay zekâ teknolojisi kullanılarak 7/24 çalışan, vergi mevzuatıyla ilgili soruların cevaplanmasına ve GİB elektronik ortam hizmetlerine en kisa sürede erişim sağlanması kabiliyetlerine sahip özelleştirilmiş bir sohbet robotunun geliştirilmesini de içeren Dijital Mükellef Temsilcisi Projesi (Yeni GİBİ) hayata geçirilecektir.: 1. Vergi kayıp ve kaçağının önlenmesi, belge düzeninin yerleşmesi ve sağlıklı bir şekilde işlemesi amacıyla yaygın ve yoğun vergi denetimlerine devam edilecektir.

Tedbir 400.4. Mükelleflere sunulan hizmetlerin ve uygulamaların etkinliği artırıilacak, son teknolojik gelişmeleri kapsayan yeni nesil iletişim kanalları kullanılarak mükelleflere 7/24 gerçek zamanlı hizmet sunulması sağlanacaktır.: Tedbir 401.4. Kayıt dışılıkla mücadele, yapay zekâ, büyük veri gibi teknolojik imkânlar destekli risk analiz faaliyetleriyle ve tüm tarafların etkin katılımıyla yürütülecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), GİB, VDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yapay zekâ teknolojisi kullanılarak 7/24 çalışan, vergi mevzuatıyla ilgili soruların cevaplanmasına ve GİB elektronik ortam hizmetlerine en kisa sürede erişim sağlanması kabiliyetlerine sahip özelleştirilmiş bir sohbet robotunun geliştirilmesini de içeren Dijital Mükellef Temsilcisi Projesi (Yeni GİBİ) hayata geçirilecektir.: 1. 2026-2028 Yılı Kayıt Dışı Ekonomiyle Mücadele Strateji Eylem Planında yer alan bileşen ve eylemlerin izleme, değerlendirme ve koordinasyon çalışmaları yürütülecektir. 2. Risk analizi ve değerlendirme çalışmaları kayıt dışı ekonomi ve vergi açığı ölçümleriyle desteklenecektir. 3. Risk Analizi Değerlendirme ve Araștırma (RADAR) Sisteminin etkinliğinin artırılmasını teminen risk analiz ve değerlendirme çalışmalarında kullanılmak üzere yapay zekâ teknolojisine uygun yeni nesil risk senaryo ve veri modelleri hazırlanacaktır. 4.Vergi kayıp, kaçağı ve kayıt dışı ekonomik faaliyetlerle etkin mücadeleye yönelik büyük veri üzerinde uygun analiz teknikleri kullanılarak sektörel ve tematik risk analizi ve değerlendirme çalışmaları yürütülerek sonuçları takip edilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Kamu Kesimi Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: 5,8
2025 (1): 3,5
2026 (2): 3,4

Performans Göstergeleri: Kamu Kesimi Program Tanımlı Dengesi (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: -3,9
2025 (1): -0,8
2026 (2): -0,5

Performans Göstergeleri: Genel Devlet Gelirleri (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: 31,1
2025 (1): 31,5
2026 (2): 33,1

Performans Göstergeleri: Genel Devlet Harcamalari (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: 35,7
2025 (1): 34,6
2026 (2): 36,2

Performans Göstergeleri: Genel Devlet Dengesi (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: -4,6
2025 (1): -3,1
2026 (2): -3,1

Performans Göstergeleri: Yapisal Genel Devlet Dengesi (Potansiyel GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: -3,2
2025 (1): -2,0
2026 (2): -2,0

Performans Göstergeleri: AB Tanimlı Genel Yönetim Borç Stoku (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024: 23,6
2025 (1): 24,6
2026 (2): 24,7
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.1.7 Sosyal Güvenlik Sistemi ve Finansmanı
a) Mevcut Durum 
Sosyal sigorta kapsamındaki nüfus orani, kayıt dışı istihdamla mücadele ve prim teşviklerinin etkisiyle 2024 yılında yüzde 89,7 düzeyine ulaşmıştır. Fiili denetimlerin yanısıra veri tabanlarının iyileştirilmesi, kayıt dışi istihdamın azaltılması ve yasal kapsamda olmayan gruplara yönelik programların geliştirilmesi gibi sosyal güvenlik kapsamının artırılmasina yönelik faaliyetlere devam edilmektedir.

24 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Beşerî Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Kararda Değişiklik Yapılması Hakkında Kararla, depocu kâr oranlarına ilişkin baremler düzenlenmiş, Dönemsel Avro Değeri yüzde 23,5 artırılarak 21,6721 TL olarak belirlenmiştir.
30 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle aile hekimlerinin ödeme unsurlarıdüzenlenmiş ve teşvik ödemeleri için hizmet basamaklarının doğru kullanımi, kronik hastalıkların takibi, memnuniyet orani, akılcı ilaç kullanımı gibi kriterler getirilmiştir.
2 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İşgücü Uyum Programının Yürütülmesine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle programdan yararlanma süresi devam eden haftalarda haftalık yirmi iki buçuk saat ve üç gün olarak belirlenmiş, cep harçlığı azami tutarı ise günlük asgari ücret tutarının 1,25 katına yükseltilmiştir.

2 Aralik 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle işyerinde yemek verilmeyen durumlarda yemek kartı gibi araçlarla çalışanlara yemek için ödenen tutarların SGK tarafindan belirlenen miktarının prime esas kazançtan hariç tutulması düzenlenmiştir.
27 Aralik 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Asgari Ücret Tespit Komisyonu Kararıyla 2025 yılında net asgari ücretin aylık 22.104,7 TL olması kararlaştırılmıştır.
15 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7538 sayılı Kanunla 5 puanlık işveren prim teşvik oranı 4 puana düşürülmüş, imalat sektöründe ise istihdamın desteklenmesi amacıyla 2026 yıl sonuna kadar 5 puan olarak uygulanmasina devam edileceği düzenlenmiştir.

Aynı Kanunla, ayakta tedavide hekim ve diş hekimi muayenesi katılım payları 20 TL olarak düzenlenmiş,birinci basamak sağlık hizmeti sunucularından sevk edilenler için katılim paylarını yarisına kadar azaltmaya SGK'ya yetki verilmiş ve ilgili tutarların her yıl 

yeniden değerleme oranı kadar artırılması düzenlenmiştir. 25 Ocak 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile katılım payları ikinci basamak resmi sağlık hizmeti sunucularında 20 TL, eğitim ve araştırma hastaneleri ile üniversite hastanelerinde 45 TL ve özel sağlık hizmeti sunucularında 50 TL olarak belirlenmiştir. 23 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sosyal Güvenlik Kurumu Sağlık Uygulama Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ ile katılım payları özel sağlık hizmeti sunucuları hariç 20 TL olarak yeniden belirlenmiş, ayrıca aile hekimlerinden, sağlik hizmet sunucularına sevk edilerek yapılan hekim ve diş hekimi muayenesi nedeniyle uygulanacak katılım payı yüzde 50 oranında azaltılarak tahsil edilmesine karar verilmiştir. Aynı Tebliğ ile basamaklar arası entegrasyon tamamlanıncaya kadar tüm müracaatların sevkli kabul edilmesi düzenlenmiştir.
17 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9418 sayıliı Cumhurbaşkanı Kararıyla prim borcu olanlar ile bunların bakmakla yükümlü olduğu kişilerin Sağlık Bakanlığı ve bağlıkuruluşlarının sağlık tesisleri ile kamu üniversite hastanelerinden 2025 yıliı sonuna kadar yararlanmasina imkân tanınmiştır.

4 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7539 sayılı Kanunla en düşük emekli aylığı 12.500 TL'den 14.469 TL'ye yükseltilmiştir.

Ayni Kanunla asgari ücret desteği, muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinde prime esas günlük kazancı 1.000 TL (toplu iş sözleşmesine tabi işyerleri için 2.000 TL) ve altında bildirilen sigortalilar için günlük 33,33 TL olması düzenlenmiştir.
30 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7546 sayılı Kanunla emekli bayram ikramiyeleri 3.000 TL'den 4.000 TL'ye yükseltilmiştir.

14 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7553 sayılı Kanunla, en düşük emekli aylığı tutarı 14.469 TL'den 16.881 TL'ye yükseltilmiştir. Aynı Kanunla turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde çalışan işçilerin hafta tatilinin takip eden dört gün içerisinde kullanılabileceğine ilişkin hükümler düzenlenmiştir.

Aynı tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10072 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla aktif işgücü programlarında kullanılmak üzere İşsizlik Sigortasi Fonu bir önceki yıl prim gelirlerinin yüzde 30'u olarak belirlenen harcama tavanı 2025 yılı için yüzde 50'ye çıkarılmıştır.
18 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10108 sayılı CumhurbaşkanıKararıyla yayımlanan Devlet Memurlarının Yarım Zamanlı Çalışma Hakkının Kullanımına İlişkin Yönetmelikle doğum veya evlat edinme sonrası memurların yarım zamanlı çalışma hakkına dair hususlar düzenlenmiştir.

Sosyal sigorta sisteminde finansal sürdürülebilirlik açısından önemli bir gösterge olan aktif/pasif oranı 2022 yılında 2,00 iken 2023 yılında emekliliğe hak kazanma koşullarında değişiklik yapılması sonrasında hızlı bir düşüş göstererek 1,66, 2024 yılında ise 1,61 olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde çırak, stajyer ve kursiyerler hariç tutulduğunda bu oran sırasıyla 1,84 seviyesinden 1,54 ve 1,49 seviyesine gerilemiştir.

TABLO II: 1- Sosyal Sigorta Programlarının Kapsadığı Nüfus 
2022: 12 701 720
2023: 13 699 397
2024: 13 787 636

2022: 3 277 097
2023: 3 643 443
2024: 3 659 585

2022: 2 215 783
2023: 2 298 014
2024: 2 334 798

2022: 7 208 840
2023: 7 757 940
2024: 7 793 253

2022: 1,48
2023: 1,59
2024: 1,57

2022: 2,88
2023: 2,76
2024: 2,77

2022: 45 858 112
2023: 45 361 182
2024: 46 222 662

2022: 17 348 662
2023: 16 420 457
2024: 16 614 246

2022: 314 257
2023: 322 162
2024: 3 24 664

2022: 22 987
2023: 17 408
2024: 14 676

2022: 636 302
2023: [TELEFON]: 539 241

2022: 1 492 323
2023: 1 300 374
2024: 1 406 464

2022: 8 359 180
2023: 10 237 035
2024: 10 788 040

2022: 17 684 401
2023: 16[TELEFON]: 16 535 331

2022: 2,37
2023: 1,82
2024: 1,75

2022: 1,31
2023: 1,44
2024: 1,45

2022: 15 725 984
2023: 15[TELEFON]: 15 554 261

2022: 2 619 030
2023: 2[TELEFON]: 2 513 681

2022: 120 610
2023: 128 909
2024: 125 895

2022: [TELEFON]: 460 260
2024: 427 298

2022: 2[TELEFON]: 2 701 073
2024: 2 747 008

2022: 9 920 116
2023: 9 764 966
2024: 9 740 379

2022: 1,27
2023: 1,15
2024: 1,12

2022: 3,83
2023: 4,02
2024: 4,07

2022: 438 989
2023: 457 222
2024: 468 106

2022: 144 213
2023: 144 444
2024: 145 653

2022: 97 041
2023: 110 204
2024: 115 923

2022: 197 735
2023: 202 574
2024: 206 530

2022: 1,49
2023: 1,31
2024: 1,26

2022: 2,04
2023: 2,17
2024: 2,21

2022: 75[TELEFON]: 75 878 808
2024: 76 840 436

2022: 23 389 002
2023: 22 720 009
2024: 2 2933 165

2022: 120 610
2023: 128 909
2024: 125 895

2022: [TELEFON]: 477 668
2024: 441 974

2022: 314 257
2023: 322 162
2024: 324 664

2022: 636 302
2023: [TELEFON]: 539 241

2022: 1 492 323
2023: 1 300 374
2024: 1 406 464

2022: 13 225 266
2023: 15 346 326
2024: 15 985 769

2022: 35 011 092
2023: 34 235 882
2024: 34 275 493

2022: 2,00
2023: 1,66
2024: 1,61

2022: 1,84
2023: 1,54
2024: 1,49

2022: 1,82
2023: 1,94
2024: 1,95

2022: 85 279 553
2023: 85 372 377
2024: 85 664 944

2022: 88,6
2023: 88,9
2024: 89,7
Kaynak: SGK, TÜIK 

(1) Zorunlu sigorta, isteğe bağlı ve diğer sigorta kollarını kapsamaktadır.
(2) Zorunlu sigorta ve yurt dışı topluluk sigortasını kapsamaktadır 
(3) 5510 sayılı Kanunun Ek-5, Ek-6, Ek-9 maddeleri kapsamındaki sigortalıları kapsamaktadır.
(4) Muhtarlık ve zorunlu sigortayı kapsamaktadır.



b) Amaç
Sosyal güvenlik sisteminin kapsamının artırılmasi, daha adil ve etkin bir yapıya kavuşturulması ile uzun dönemli mali sürdürülebilirliğinin güçlendirilmesi temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sosyal güvenlik kapsamı genişletilerek prim tabanı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.404)

Politika/Tedbir: Tedbir 404.1. Sisteme girişlerin kolaylaştırılması için farklı meslek ve gelir gruplarına yönelik yeni uygulamalar geliştirilecektir.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal güvenlik kapsamında yer almayan veya sisteme girişi zor olan gruplar için kolaylaştırıcı mekanizmalar geliştirilmesi yönünde çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 404.2. Kolay işverenlik uygulaması yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kolay işverenlik uygulamasının kapsamının genişletilmesi için çalışmalar tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 404.3. Düşük gelirli esnaf, sanatkâr, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar gibi gruplara özel sosyal sigorta programları oluşturulacaktır.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düşük gelirli esnaf, sanatkâr, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar gibi gruplar için mikro sigorta programlarının geliştirilmesi yönünde çalışma yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Sosyal güvenlik mevzuatı ve uygulamaları değişen işgücü piyasası koşullarına ve yeni nesil esnek çalışma modellerine uyumlu hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.405)

Politika/Tedbir: Tedbir 405.1. Dijitalleşmeyle birlikte geleneksel işyeri kavramının dişında ortaya çıkan yeni çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması için teknik ve hukuki altyapının güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dijitalleşmeyle birlikte ortaya çıkan yeni çaliışma modellerinin sosyal güvenlik sistemiyle uyumlaştırılması için gerekli teknik ve hukuki altyapının oluşturulmasına yönelik hazırlik çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 405.2. Sosyal güvenlik uygulamalarının başta kısmi süreli çalışma olmak üzere esnek çalışma modelleriyle uyumu artırıilacaktır.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kısa çalışma, evden çalışma, hibrit çalışma gibi esnek çalışma modellerinin sosyal güvenlik sistemine uyumunu artirmak üzere çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kişilerin daha çok istihdamda kalmasını teşvik eden, hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi önceleyen düzenlemeler hayata geçirilerek sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.406)

Politika/Tedbir: Tedbir 406.1. Sosyal güvenlik sisteminde hakkaniyeti ve aktüeryal dengeyi güçlendirecek reformlar hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal güvenlik sisteminin aktüeryal dengesini güçlendirmek üzere reform alanlarını belirlemek için ilgili kurumlar arasında ortak çalışmalar yürütülecektir.

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek bir aylık bağlama sistemi için reform alanları tespit edilecek ve bu alanlar ile ilgili çalışmalar yapılacaktır.

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Sosyal güvenlik sisteminin uzun dönemli mali görünümüne ilişkin düzenli raporların oluşturulması sağlanacaktır.

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Yaşlı bakım hizmetlerinin finansmanına yönelik uzun dönemli bakım sigortası altyapısının oluşturulması için çalışmalar yapılacaktır.

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Sürekli iş göremezlik geliri veya maluliyet ayliğı alan kişilerin yeniden işgücü piyasasına dönmesi için mesleki rehabilitasyon uygulamasina yönelik proje hayata geçirilecektir.

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK

2. Sosyal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.: 1. Sektörlere ve işyerlerine yönelik risk odaklı ve tarama şeklinde denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecek, prime esas kazancı bir önceki aya göre yüzde 20'den fazla azalan sigortalıilara kısa mesaj yoluyla uyarı gönderilecektir.

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Sosyal güvenlik sisteminin sade ve etkin bir yapıya kavuşturulması için istihdam teşvikleri gözden geçirilecek, hizmet sunumunun kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.409)

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Tedbir 409.2. Kişilerin etkin bir sosyal güvenlik hizmeti alabilmeleri için Sosyal Güvenlik Kurumunun bilişim teknolojileri kapasitesi artırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK: Çaliışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayal denetim faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. İşverenlerin SGK nezdinde yürütmüş oldukları tüm iş ve işlemlere tek bir platform üzerinden erişebilmelerine olanak sağlanacaktır. 2. Sistemde yer alan sunucular, veri tabanları, ağ ve güvenlik cihazları, uygulama sunucuları ve işletim sistemlerinin kritik altyapılarının stabil versiyon ve yama güncellemeleri tamamlanacaktır.

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Tedbir 409.3. Bürokrasinin azaltılması ve sigortalilara daha etkin hizmet verilebilmesi amacıyla SGK'nin diğer kurum ve kuruluşlarla yaptığı veri paylaşım işlemlerinin sayısı artırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), SGK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayal denetim faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Hizmet sunumu etkinliği ve kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi amacıyla kamu kurumlarıyla yapılan veri paylaşımı protokolleri artırılarak bürokrasi azaltılacaktır.

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Sağlık hizmetlerinde öngörülebilirlik ve sürdürülebilirlik dikkate alınarak ilaç ve tedavi harcamaları daha etkin hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.411)

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Tedbir 411.1. İlaç ve tedavi hizmetlerinde daha etkin fiyatlandırma mekanizmaları oluşturulacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK: Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayal denetim faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Beşerî ve tibbi ürünlerin piyasada bulunabilirliğini ve tedavinin uygun maliyetle sürdürülebilmesini sağlayacak etkin fiyatlandırma mekanizmalarının oluşturulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Tedbir 411.2. Beşerî ve tıbbi ürünlerin geri ödeme sisteminde alternatif modellerin kullanılması sağlanacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayal denetim faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Yeni ve yüksek maliyetli sağlık teknolojilerinin geri ödenmesinde alternatif ödeme modellerinin kullanımından daha fazla yararlanılacaktır.

Tedbir 408.3. Kayıt dışı istihdam ve kayıt dışi ücretle mücadelede veri analizine dayalı risk odaklı denetim faaliyetleri artırılarak prim tabanı genişletilecektir.: Tedbir 411.3. Sağlık hizmetlerinin finansmanında değer bazlı geri ödeme yöntemlerinin kullanılması sağlanacak, ödenen ilaç ve tedavilere yönelik düzenli aralıklarla geriye dönük analizler yapılarak ödeme listelerinin etkinliği artırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), GİB, SGK: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK
1. Kayıt dışı istihdam ve ücretin yoğun olduğu sektörler ile küçük ölçekli işletmelere yönelik yıl içerisinde risk analizlerine dayal denetim faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. İlaç geri ödeme listesi belirli aralıklarla gözden geçirilecek ve değer bazlı yöntemler yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir.: Tedbir 411.5. Akılcı ilaç kullanımı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamalarını rasyonelleştirecek tedbirler alınacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türk Eczacıları Birliği: Sağlık Bakanlığı (S), SGK, Üniversiteler, İlgili Meslek Kuruluşları
1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınmasi, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır.: 1. Antibiyotikler, solunum sistemi ilaçlari, analjezikler, proton pompa inhibitörleri ve kronik hastalıklarda kullanılan ilaçlar başta olmak üzere akılcı ilaç kullanımı konusunda farkındalık çalışmaları yürütülecek, yeni reçeteleme göstergeleri belirlenecek ve buna göre analiz, değerlendirme ve izleme çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir.: Tedbir 411.6. Sağlık Market uygulamasının kapsamı genişletilerek ilaç ve tıbbi malzeme tedarik zinciri daha da güçlendirilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türk Eczacıları Birliği: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, SGK, Üniversiteler
1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınmasi, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır.: 1. DMO üzerinden tedarik edilen ilaç, tibbi malzeme ve tibbi cihazların sayısı artırılacaktır. Tedarik İşbirliği Protokolü kapsamına dahil olmayan sağlık tesislerinin Sağlik Market sistemine dahil edilmesine ve dahil olanların alımlarının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir.: Tedbir 411.7. Sağlık hizmetlerinin gereksiz ve etkin olmayan kullanımını önlemeye yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türk Eczacıları Birliği: Sağlık Bakanlığı (S), SGK, Üniversiteler, Özel Hastaneler
1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınmasi, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır.: 1. Sağlık hizmetlerinin gereksiz kullanımını önlemeye yönelik bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir. 2. Klinik rehber ve protokollerin çok paydaşlı bir anlayışla üretilmesi, güncellenmesi ve kullanımının yaygınlaştırılması sağlanacaktır.

Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir.: Tedbir 411.8. Sağlık ürün ve hizmetlerinde talep kontrolü daha etkin sağlanacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türk Eczacıları Birliği: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı (S), SGK
1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınmasi, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır.: 1. Hizmet basamaklarının etkin kullanımı için sevk zinciri ile katılım payları arasındaki bağlantı güçlendirilecektir.

Tedbir 411.4. Yurt dışından temin edilen ilaçlar gibi hızlı artış gösteren gruplarda harcamalar etkinleştirilecektir.: Tedbir 411.9. Sağlık hizmetlerinin geri ödemesinde risk analizini ve hizmet sunucularının davranışlarını dikkate alan denetim modelleri geliştirilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, SGK, Türk Eczacıları Birliği: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, SGK
1. Yurt dışı ilaç listesi gözden geçirilerek, fayda maliyet açısından uygun olanların ödemeye alınmasi, ödeme koşullarının yeniden düzenlenmesi ve etkin olmayanların ödemeden çıkarılması hususunda çalışmalar yapılacaktır.: 1. Yapay zekâ destekli risk analizi modellerinin kullanılmasıyla sağlık hizmet sunucularinin denetimine yönelik çalışmalara devam edilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: SGK'ya Yapılan Bütçe Transferlerinin GSYH'ya Orani (3)
Birim: Yüzde
2024: 3,2
2025 (1): 3,4
2026 (2): 3,0

Performans Göstergeleri: Dosya Bazında Aktif-Pasif Oranı (4)
Birim: Oran
2024: 1,6
2025 (1): 1,6
2026 (2): 1,6

Performans Göstergeleri: Toplam Prim Tahsilat Orani
Birim: Yüzde
2024: 86
2025 (1): 87
2026 (2): 88

Performans Göstergeleri: Sosyal Sigorta Kapsami
Birim: Yüzde
2024: 06
2025 (1): 06
2026 (2): T6
a r 
 cab me ten da  cea da an c d a re   e ee e e d e e se     e tr  de  tae te 

2.1.8 Kamu İşletmeciliği ve Özelleştirme 
a) Amaç
Kamu işletmelerinin faaliyetlerini makroekonomik, sektörel, sosyal politikalarla uyum içerisinde ve kamu maliyesinde sürdürülebilirliği destekleyen bir anlayışla etkin ve verimli bir şekilde sürdürmesi temel amaçtır.

b) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: KiT yönetişim reformuna yönelik düzenlemeler hayata geçirilerek KİT'lerde iyi uygulama örnekleri ışığında etkinliği ve verimliliği artıracak kurumsal yönetim anlayışı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.413)

Politika/Tedbir: Tedbir 413.1. KİT'lerin üst yönetiminde kurumsal yönetim anlayışı güçlendirilecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanığı (S), İlgili Bakanlıklar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KİT'lerin kurumsal yönetim anlayışını güçlendirmeye yönelik mevzuat düzenlemeleri hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 413.2. Kamu işletmelerinin ve yönetim kurullarının hesap verebilirliğinin artırılması amacıyla KİT'lerin statü ve konumları yeniden belirlenecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Bakanlıklar, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KiT yönetişim reformu kapsamında KİT'lerin faaliyetleri ticari olan ve ticari olmayan ayrımına göre yeniden sıniflandırılacaktır.

Politika/Tedbir: KiT'lerde istihdam politikası insan kaynağı kalitesini ve kurumsal kapasiteyi geliştirecek şekilde uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.414)

Politika/Tedbir: Tedbir 414.2. KİTlerde nitelikli personel istihdamı sağlanacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili KIT'ler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Nitelikli personel istihdami konusunda özel sektörle rekabet halinde olan, ileri teknoloji, Ar-Ge ve bilgi birikimi gerektiren faaliyet alanlarında çalışan KİTlerde nitelikli personel istihdamını kolaylaştırmaya yönelik esnek ve rekabet edici ücret düzenlemeleri ile istihdam süreçlerine ilişkin düzenlemeler hayata geçirilecektir.

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Tedbir 416.1. 233 sayılı KHK haricinde faaliyet gösteren kamu işletmelerinde mali disiplinin sağlanması ve mali riskin takip edilmesi amacıyla kuruluşların finansal ve finansal olmayan bilgilerinin takibi için çerçeve düzenleme yapılacaktır.

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Tedbir 416.2. KÍTlerin kamusal ve ticari faaliyetlerinin ayrıştırılmasını sağlayacak etkin bir maliyet muhasebe sistemine geçilecektir.

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Tedbir 416.4. Dijital dönüşüm perspektifiyle KİT'lerin mevcut bilgi sistemi altyapısı iyileştirilecektir.

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Etkin bir piyasa mekanizması oluşturma hedefi doğrultusunda özelleştirme uygulamalarına devam edilecektir. (Kalkınma Plani p.418)

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Tedbir 418.1. Özelleştirme uygulamalarında uzun vadeli sektörel öncelikler çerçevesinde ve belirlenmiş bir program kapsamında halka arz dâhil olmak üzere yeni ve alternatif modeller kullanılacaktır.

Kamu mali disiplinini güçlendirmek amacıyla farklı statülerde yer alan kamu işletmeleri izlenecek, KiT'lerin muhasebe sistemlerinin etkinliği artırılacak ve mali yapıları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.416): Tedbir 418.2. Plan döneminde özelleştirme portföyünde bulunan şirket ve varlıkların özelleştirilmesine devam edilecek özelleştirme potansiyeli olan yeni şirket ve varlıkların portföye dâhil edilmesi sağlanacaktır.

c) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Katma Değer (GSYHya Oran)
Birim: Yüzde
2024 (1): 0,60
2025 (2): 0,57
2026 (3): 0,57

Performans Göstergeleri: Satış Hasılatı (GSYHya Oran)
Birim: Yüzde
2024 (1): 3,16
2025 (2): 3,13
2026 (3): 2,99

Performans Göstergeleri: Toplam Bütçe ve Fon Transferleri (GSYH'ya Oran
Birim: Yüzde
2024 (1): 1,21
2025 (2): 1,06
2026 (3): 0,92

Performans Göstergeleri: Temettü ve Hasılat Payi (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024 (1): 0,13
2025 (2): 0,12
2026 (3): 0,08

Performans Göstergeleri: Yatiırım (GSYH'ya Oran)
Birim: Yüzde
2024 (1): 0,55
2025 (2): 0,78
2026 (3): 0,88

Performans Göstergeleri: Borçlanma Gereği (GSYH'ya Oran) (4)
Birim: Yüzde
2024 (1): 2,36
2025 (2): 1,46
2026 (3): 1,15
(1) Enflasyon düzeltmesi uygulanarak oranlar hesaplanmıştır.
(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 

(4) Bütçe ve fon transferleri hariçtir.


2.2. YEŞİL VE DİJİTAL DÖNÜŞÜMLE REKABETÇİ ÜRETİM 
2.2.1. İmalat Sanayii 
a) Mevcut Durum 
On İkinci Kalkınma Planında yeşil ve dijital dönüşümle rekabetçi üretim eksenlerden biri olarak belirlenmiştir. Bu doğrultuda Planda imalat sanayiinde yatırımi, üretimi, istihdamıve ihracatı artırmaya yönelik politikalara öncelik verilmiştir. Plan döneminde ihracata dönük,teknoloji yoğun, katma değeri yüksek, yerel kaynakları azami seviyede kullanan, yeşil ve dijital dönüşümü odağına alan bir üretim yapısıyla ülkemizde imalat sanayiinin rekabetçiliğinin artırılması ve önemli bir üretim merkezi haline gelmesi hedeflenmektedir.
On İkinci Kalkınma Planında verimlilik artışını dinamik kılacak teknolojik yenilenmenin hızlandırılması ve istikrarlı büyümenin dinamiği olarak değerlendirilen imalat sanayiinde yapısal dönüşümün sağlanmasına yönelik sektörel önceliklendirme yaklaşımıbenimsenmiştir. Bu yaklaşımla, imalat sanayii sektörlerinin ticaret, üretim, katma değer,istihdam ve teknoloji düzeylerinin karşılaştırılması ve sektörler arası ileri ve geri bağlantıların analizi sonucunda kimya, ilaç-tıbbi cihaz, makine, elektrikli teçhizat, otomotiv, elektronik ve raylı sistem araçları öncelikli sektörler olarak Planda yer almıştır. Bu sektörler öncülüğünde teknoloji, yenilik, ürün kalitesi ve verimlilik sağlanarak yüksek katma değerli üretimin artırılması hedeflenmektedir. Bu sektörlerin tamamı aynı zamanda yüksek ve orta-yüksek teknoloji sektörleri arasında yer aldığından bunlarda sağlanacak gelişme imalat sanayiinin teknolojik dışa bağımllığının azaltılmasına ve sanayide yapısal dönüşüme katkısağlayacaktır.

Türk sanayii, 2025'in ilk yedi ayında küresel krizlere ve belirsizliklere rağmen büyümesini sürdürmüştür. Ancak ABD tarafindan başlatılan tarife savaşlari, emtia ve ara malı fiyatlarındaki belirsizlikler, tedarik zincirlerinde yaşanan kopmalar ve jeopolitik riskler sebebiyle dünya ekonomisindeki yavaşlama ülkemiz sanayiinin gelişimi üzerinde baskıoluşturmakla birlikte firsatlar da sunmaktadır.

Ülkemiz sanayiinin teknoloji-yoğun ve yüksek katma değerli bir yapıya geçiş hedefi doğrultusunda yeşil ve dijital dönüşüm odaklı yatırımların desteklenmesi, yüksek teknoloji girişimlerinin güçlendirilmesi, sanayi-üniversite-kamu işbirliğinin geliştirilmesi ve planlısanayi alanlarının genişletilmesi yaklaşımı sürdürülmüştür.


İmalat sanayii üretim endeksi 2024 yılında önceki yıla göre 0,3 puan azalış göstererek 108 olmuştur. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii üretimi, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,8 artmıştır. Bu dönemde en yüksek artışlar gıda, ağaç ürünleri,petrol ürünleri, fabrikasyon metal ürünleri, elektronik, diğer ulaşım araçları sektörlerinde gerçekleşirken azalışlar ise tekstil, giyim, deri, temel eczacılık, kauçuk ve plastik, makine ve ekipman ve motorlu taşıtlar sektörlerinde gerçekleşmiştir.

2024 yılında ortalama yüzde 75,9 olarak gerçekleşen imalat sanayii kapasite kullanım oranı 2025 yılının ilk dokuz ayında ortalama yüzde 74,3 olmuştur. TüİK Hanehalkı İşgücüAnketi sonuçlarına göre imalat sanayii istihdamı 2024 yılında bir önceki yılın ayni dönemine göre yüzde 0,5 artarak 6,26 milyon olmuştur.

TABLO II: 2- İmalat Sanayii ile İlgili Temel Göstergeler 
Birim: Yüzde
2021: 22,1
2022: 21,8
2023: 19,5
2024: 16,8
2025 (1): 15,9 (2)

Birim: Yüzde
2021: 17,3
2022: 6,1
2023: 2,1
2024: -0,3
2025 (1): 2,8

Birim: Milyar Dolar
2021: 211,5
2022: 240,3
2023: 241,0
2024: 246,5
2025 (1): 147,6

Birim: Yüzde
2021: 33,1
2022: 13,6
2023: 0,3
2024: 2,3
2025 (1): 5,3

Birim: Yüzde
2021: 94,5
2022: 94,6
2023: 94,2
2024: 94,2
2025 (1): 94,4

Birim: Milyar Dolar
2021: 205,5
2022: 261,1
2023: 292,0
2024: 280
2025 (1): 171

Birim: Yüzde
2021: 14,7
2022: 27,1
2023: 11,8
2024: -4,1
2025 (1): 6,7

Birim: Yüzde
2021: 75,9
2022: 71,8
2023: 80,7
2024: 81,4
2025 (1): 81,0

Birim: Yüzde
2021: 11,7
2022: 8,8
2023: 1,2
2024: 0,5
2025 (1): -1,8 (2)

Birim: Yüzde
2021: 76,6
2022: 77,2
2023: 76,3
2024: 76,0
2025 (1): 74,3 (5)
Kaynak: TÜIK, TCMB, TOBB, EUROSTAT 
(1) Ocak-Haziran dönemi; (2) Ocak-Haziran dönemi, (3) NACE Rev.2'ye göre 2021=100 Serisi, (4) ISIC Rev.4'e göre, (5) Ocak-Eylül dönemi, (6) Genel Ticaret Sistemine göre diş ticaret istatistikleri kullanılmıştır.

2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde imalat sanayii ihracatı bir önceki yılın aynıdönemine göre yüzde 5,3 artış göstermistir. Bu dönemde imalat sanayii sektörlerinde en fazla ihracat yapan ilk üç sektör sırasıyla otomotiv, ana metal ve gıda sektörleridir.
2024 yılında imalat sanayii ithalatı yüzde 4,1 artarak 280 milyar dolar olmuştur. İmalat sanayii ithalatı 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde yüzde 6,7 azalmıştır. Söz konusu dönemde ithalat oranı en fazla olan sektörler ana metal, otomotiv ve kimya sektörleridir.
TABLO II: 3- İmalat Sanayiinin İhracat Yapısı
Teknoloji Yoğunluğu: 2023
2020: 2024

Teknoloji Yoğunluğu: Yüksek
2020: 3,4
2021: 3,0
2022: 3,1
(Yüzde Pay): 3,8

Teknoloji Yoğunluğu: Orta-Yüksek
2020: 35,9
2021: 33,4
2022: 33,8
(Yüzde Pay): 36,6

Teknoloji Yoğunluğu: Orta-Düşük
2020: 27,2
2021: 31,1
2022: 30,8
(Yüzde Pay): 28,7

Teknoloji Yoğunluğu: Düşük
2020: 33,5
2021: 32,5
2022: 32,3
(Yüzde Pay): 30,9

Teknoloji Yoğunluğu: Toplam
2020: 100
2021: 100
2022: 100
(Yüzde Pay): 100
Kaynak: TÜİK-Dış Ticaret İstatistikleri 
2024 yılında yüksek teknoloji sektörlerinin toplam imalat sanayii ihracatından aldığıpay bir önceki yıla göre 0,2 puan azalarak yüzde 3,6 olurken, orta-yüksek teknoloji sektörleri ihracatında ise 1 puan artarak yüzde 37,4 olmuştur. Orta-düşük ve düşük teknoloji sektörlerinin payında azalış görülmüştür.


TABLO II: 4- Teknoloji Yoğunluğuna Göre İmalat Sanayiinin Yapısı (2025)
(Yüzde Pay)
Girişim sayısı: 0,8
Çalışan sayısı: 2,8
Üretim değeri: 3,5
Katma değer: 5,5
Íhracat: 3,6
(Yüzde Pay) İthalat: 11,1

Girişim sayısı: 12,4
Çalışan sayısı: 20,2
Üretim değeri: 26,7
Katma değer: 28,5
Íhracat: 37,5
(Yüzde Pay) İthalat: 43,9

Girişim sayısı: 32,1
Çalışan sayısı: 28,5
Üretim değeri: 34,3
Katma değer: 31,2
Íhracat: 28,2
(Yüzde Pay) İthalat: 31,5

Girişim sayısı: 54,6
Çalışan sayısı: 48,4
Üretim değeri: 35,5
Katma değer: 34,8
Íhracat: 30,8
(Yüzde Pay) İthalat: 13,5
Kaynak: TÜIK-Yıllik Sanayi ve Hizmet İstatistikleri 
TABLO II: 5- İmalat Sanayii Yapısal Dönüşüm Göstergeleri 
İhracat Birim Miktar Değeri: (Dolar/kg)
Birim: 0,87
2002: 1,36
2005: 1,48
2010: 1,81
2015: 1,26
2020: 1,75
2022: 1,92

İhracat Birim Miktar Değeri: Ticari Kesim Ar-Ge Harcamalari/Ciro
Birim: (Yüzde)
2002: 0,19(1)
2005: 0,29
2010: 0,35
2015: 0,55
2020: 0,72
2022: 0,67
2023: 0,84

İhracat Birim Miktar Değeri: İhracatin Dünya İhracatı İçinde Payı
Birim: (Yüzde, SITC)
2002: 0,63
2005: 0,82
2010: 0,89
2015: 1,00
2020: 1,08
2022: 1,19
2023: 1,19

İhracat Birim Miktar Değeri: Katma Değerin Dünya Katma Değeri İçinde Payı
Birim: (Yüzde)
2002: 0,69
2005: 1,09
2010: 1,11
2015: 1,17
2020: 1,01
2022: 1,25
2023: 1,4

İhracat Birim Miktar Değeri: Çalışan Başına Katma Değer
Birim: (Bin TL)
2002: 25,8(1)
2005: 25,1
2010: 34,5
2015: 60,2
2020: 149,5
2022: 453,8
2023: 756,0

İhracat Birim Miktar Değeri: İhracatı 5 Milyar Doları Aşan Sektör
Birim: Sayi
2002: 1
2005: 5
2010: 9
2015: 9
2020: 12
2022: 14
2023: 14

İhracat Birim Miktar Değeri: İmalat Sanayi Rekabetçilik Endeksi
Birim: Sira
2002: 33
2005: 31
2010: 31
2015: 29
2020: 28
2022: 27
2023: 24
Kaynak: UNIDo, Dünya Bankasi, TÜİK (1) 2003 yıli verisidir.

Görece geri kalmış bölgelerde çevresine hizmet verme bakımından merkez olma işlevi taşıyan illerde Cazibe Merkezlerini Destekleme Programi (CMDP) uygulanmasına devam edilmektedir. CMDP 2025 yılı uygulamaları kapsamında OSB altyapılarının güçlendirilmesi,üretim ve istihdam artırıcı faaliyetler ile kültürel miras gibi konularda toplam 4,7 milyar TL bütçeli 54 proje önerisi alınmış olup söz konusu projelerin değerlendirme süreci tamamlanmiştır. Değerlendirme süreci tamamlanan ve toplam bütçesi 1,79 milyar TL olan 15 proje onaylanmiştır. 2026 yılında CMDP uygulamasına sanayi ve teknolojinin geliştirilmesine öncelik verecek şekilde devam edilmesi öngörülmektedir.
Faaliyette olan özel sektör Ar-Ge merkezi sayısı Eylül 2025 itibarıyla 1.356'ya ulaşmıştır. 58 ilde faaliyet gösteren Ar-Ge merkezlerinin en yoğun olduğu iller İstanbul,Ankara, Kocaeli, Bursa ve İzmir'dir. 46 sektörde faaliyet gösteren bu merkezlerin en yoğun olduğu sektörlerin başında makine ve teçhizat imalati, otomotiv yan sanayii, yazılım,bilgisayar ve iletişim teknolojileri, tekstil ve elektrik/elektronik gelmektedir. Bu merkezlerde istihdam edilen toplam personel sayısı 89.621 kişiye ulaşmiş olup bunun 1.866'si doktora ve üstü eğitime sahiptir. Bu merkezlerde Eylül 2025 itibarıyla 29.021 patent başvurusu bulunmakta olup tescil edilen patent sayısı 16.017'ye ulaşmiştır.
Eylül 2025 itibarıyla 29 ilde faaliyette olan 342 özel sektör tasarım merkezleri en fazla İstanbul, Ankara, Bursa ve İzmir'de yer almaktadır. 31 sektörde faaliyet gösteren tasarım merkezlerinin en fazla sayıda faaliyet yürüttüğü sektörlerin başında tekstil, mühendislikmimarlik, imalat sanayii, makine ve teçhizat imalati, otomotiv yan sanayii ile medya ve iletişim gelmektedir. Toplam 8.454 kişinin çalıştığı bu merkezlerde Eylül 2025 itibarıyla yapılan patent başvurusu 603'e, tescil edilen patent sayısı ise 332'ye ulaşmiştır.

TABLO II: 6- İmalat Sanayiinde Önemli Sektörler İtibarıyla Üretimdeki ve DışTicaretteki Değişim TY 
(Yüzde)
Sektörler: 2024/ 2023
Üretim (1): 2025/ 2024 (2)
İhracat (3): 2024/ 2023
(Yüzde) İthalat (3): 2025/ 2024 (2)

Sektörler: İmalat Sanayii
Üretim (1): 0,3
İhracat (3): 2,8
(Yüzde) İthalat (3): 2,3

Sektörler: Toplami
(Yüzde) İthalat (3): 7,7

Sektörler: Gida Tekstil
Üretim (1): 2,1 -0,8
İhracat (3): 5,2 -3,7
(Yüzde) İthalat (3): 0,5

Sektörler: Giyim
Üretim (1): -3,1
İhracat (3): -5,9
(Yüzde) İthalat (3): -4,4

Sektörler: Deri
Üretim (1): -12,2
İhracat (3): -3,0
(Yüzde) İthalat (3): -5,2

Sektörler: Petrol Ürünleri
Üretim (1): -0,5
İhracat (3): 6,6
(Yüzde) İthalat (3): 1,3

Sektörler: Kimyasal Ürünler
Üretim (1): 1,6
İhracat (3): 0,0
(Yüzde) İthalat (3): 0,3

Sektörler: İlaç
Üretim (1): -8,3
İhracat (3): -2,3
(Yüzde) İthalat (3): 3,0

Sektörler: Kauçuk ve Plastik
Üretim (1): -4,0
İhracat (3): -1,3
(Yüzde) İthalat (3): 1,1

Sektörler: Taş ve Toprağa
Üretim (1): -2,4
İhracat (3): 4,4
(Yüzde) İthalat (3): -2,4

Sektörler: Dayali Sanayiler

Sektörler: Ana Metal
Üretim (1): 5,2
İhracat (3): 3,3
(Yüzde) İthalat (3): 0,3

Sektörler: Elektronik
Üretim (1): -5,8
İhracat (3): 20,7
(Yüzde) İthalat (3): -5,3

Sektörler: Elektrikli Teçhizat
Üretim (1): 1,8
İhracat (3): 0,3
(Yüzde) İthalat (3): 6,0

Sektörler: Makine
Üretim (1): -8,5
İhracat (3): -5,9
(Yüzde) İthalat (3): 1,1

Sektörler: Otomotiv
Üretim (1): -5,7
İhracat (3): -1,3
(Yüzde) İthalat (3): 6,0

Sektörler: Mobilya
Üretim (1): -3,4
İhracat (3): 0,9
(Yüzde) İthalat (3): -1,2
Kaynak: TÜIK 
(1) NACE Rev.2 Sınıflamasına Göre Aylik Sanayi Üretim Endeksi $(2021=100$ )(2) Ocak-Temmuz dönemi 
(3) ISIC Rev.4 Sinıflamasına gõre cari fiyatlarla (dolar) diş ticaret 
Millî Teknoloji Hamlesi vizyonu doğrultusunda hazırlanan 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi, 2025/6 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle 10 Mayıs 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanmıştır. Türkiye'yi, yüksek teknolojili ürün üretimi ve ihracatında lider ülkelerden biri konumuna taşımayı hedefleyen 2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi Belgesi;5 amaç, 20 makro hedef, 100 strateji ve 37 öncelikli program ve projeden oluşmaktadır.2030 Sanayi ve Teknoloji Stratejisi, dijital ekonomiye geçişi sağlamakla birlikte Türkiye'nin küresel ekonomide daha rekabetçi ve güçlü bir şekilde yer almasını hedeflemektedir.
Bu doğrultuda, sanayide yeşil dönüşümü teşvik eden sürdürülebilirlik temelli politikalarla karbon emisyonlarının azaltılmasi, Belgenin temel önceliklerinden biri olarak belirlenmiştir. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafindan 26 Temmuz 2024 tarihi itibarıyla uygulanmaya başlanan Yeşil Dönüşüm Programı ise Türkiye'de döngüsel ekonomi yaklaşımıyla uyumlu, doğal kaynakları koruyan, iklim ve sürdürülebilirlik hedeflerine katkısağlayan, kaynak verimli ve düşük karbonlu üretimi önceleyen yatırımların desteklenmesini amaçlamaktadır. Yeşil Dönüşüm Programına Türkiye'de imalat sanayiinde faaliyet gösteren yerleşik sermaye şirketleri başvurabilmektedir. Program KOBİ'ler ve büyük işletmelerin başvurularına açık genel bir program olarak tasarlanmıştır. Program kapsamında imalat sanayii tesislerinin yeşil dönüşümüne yönelik yapılacak iyileştirmelere, 903 sayılıYatırimlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar çerçevesinde; çağrı duyurusunda yer alan koşullar ve asgari yatırım tutarlarına bağlı olarak Stratejik Hamle Programı ve Öncelikli Yatırımlar Teşvik Sistemi kapsamında tanımlanan teşvikler sağlanmaktadır.

Ülkemizde dijital dönüşüme yönelik yapılacak yatırımların desteklenmesini amaçlayan Dijital Dönüşüm Programi, 29 Mayıs 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararının Resmî Gazete’de yayımlanmasıyla birlikte Stratejik Hamle Programı ve Öncelikli Yatırımlar kapsamına alınmıştır. Birinci ve ikinci bölgelerde asgari 12 milyon TL, diğer bölgelerde (3,4,5,6) asgari 6 milyon TL yatırım yapılması ile işletme öncelikli yatırımlar kapsamına alınmaktadır. 50milyon TL ve üstü yatırım yapan işletmeler ise Stratejik Hamle Programı kapsamında değerlendirilmektedir. Böylece katma değeri yüksek teknolojik ürün ve çözümlerin mevcut işletme süreçlerine entegre edilmesiyle maliyet azaltımi, kalite artışi, müşteri memnuniyeti ve ayni zamanda küresel pazarda rekabet edilebilir seviyelere ulaşabilmeyi hedefleyen işletmelerin yatırımlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır.

Eylül 2025 itibarıyla programa toplam 23 başvuru alınmıştır. Bu başvuruların toplam yatırım tutarı 6,7 milyar TL'yi aşmıştır. Önümüzdeki dönemde programa yönelik ilginin artmasıyla birlikte başvuru sayısında da önemli bir artış beklenmektedir.
KOSGEB tarafından, KOBİ'lerin güneş enerjisi yatırımları ile kaynak verimliliğini artırmaya, atık üretimini azaltmaya, suyun korunması ve sürdürülebilir üretim yöntemlerini uygulamaya yönelik projeleri desteklenmektedir. Bu kapsamda ilan edilen proje teklif çağrılarına 3.456 işletme başvuru yapmış olup projesi kabul edilen 2.012 işletmeye 5,6milyar TL destek ödemesi yapılmiştır.

TüBİTAK tarafından ise firmaların yeşil dönüşüm odaklı Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla yeşil teknolojilerin, ürünlerin veya süreçlerin geliştirilmesi ve yeşil inovasyon faaliyetleri desteklenmektedir. Teknoloji tabanlı başlangıç firmalari, KOBİ'ler ve büyük firmaların yanı sıra üniversiteler, araştırma altyapıları ve kamu araştırma merkezleri de bu desteklerden faydalanabilmektedir. Destekler, 1831 kodlu Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Desteği, 1832 kodlu Sanayide Yeşil Dönüşüm Desteği, 1833 kodlu Sanayiye Yönelik Ar-Ge ve Yenilik Ağları (SAYEM) Yeşil Dönüşüm Desteği olmak üzere üç farklı bileşen altında açılmış olan çağrılar kapsamında yürütülmektedir. Bu çerçevede 29 Eylül 2025 tarihi itibarıyla 1831 programına 970 proje başvurusu arasından 741 proje için destek kararıverilmiştir. Desteklenen projeler için çözüm ortaklarına yaklaşık 2,6 milyon TL tutarında ödeme yapılmiştır. 1832 programına 626 proje başvurusu arasından 231 proje için destek kararı verilmiştir. Kabul edilen projeler için kuruluşlara yaklaşık 22 milyon TL tutarında ödeme yapılmiştır. 1833 programına ise 25 platform başvurusu arasından 8 platform için destek kararı verilmiş olup henüz ödeme yapılmamıştır.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafindan HIT-30 Programı hayata geçirilmiştir.Program kapsamında, yarı iletkenler, mobilite, yeşil enerji, ileri imalat, sağlıklı yaşam, dijital teknolojiler, haberleşme ve uzay alanlarında stratejik yatırımlar öncelikli olarak desteklenecektir.

Kapasite Geliştirme Destek Programı (KOBİGEL) ile KOBİlerin verimliliğini, üretimini,pazar büyüklüğünü ve kurumsal kapasitesini artırmaya yönelik ölçek büyütme yatırımlarına katkı sağlanması amaçlanmaktadır. Program kapsamında 1.647 proje onaylanmış olup 25,5milyar TL tutarında kredi hacmi uygun bulunmuştur. Tahmini destek tutarının ise 9 milyar TL olması öngörülmektedir.

İstihdamı Koruma Destek Programi, imalat sanayiinin emek yoğun sektörlerinde işgücünün korunmasına katkı sağlamak amacıyla 30 Ocak 2025 tarihinde uygulamaya alınmıştır. Program kapsamında 15 bin işletmeye 5,6 milyar TL destek sağlanmıştır.

Kredi Garanti Fonu (KGF) kefaletleri özelinde toplam 50 destek paketiyle Ağustos 2025itibarıyla 531 bin firmaya 1,56 trilyon TL ticari kredi hacmine karşılık 1,23 trilyon TL kefalet sağlanmıştır.

Sanayide belirli bir rekabet edebilirlik ve sürdürülebilirlik potansiyeli taşıyan, ulusal düzeyde önemi haiz ve ağırlıklı olarak imalat sanayiinde faaliyet gösteren kümelenme teşebbüslerini desteklemek amacıyla Kümelenme Destek Programı uygulanmasına devam edilmektedir. Program kapsamında gerçekleştirilen çağrı dönemlerinde; İstanbul Sağlık Endüstrisi Kümelenmesi (İSEK), Nükleer Sanayi Kümelenmesi (NÜKSAK), OSTİM Yenilenebilir Enerji Kümelenmesi (OSTEK), Sürdürülebilir Ev Tekstili Kümelenmesi (SETEK)ve Eskişehir Kütahya Bilecik Seramik Kümelenmesi (EBK) olmak üzere toplam beş teşebbüs desteklenmektedir.

TüBİTAK TüSSİDE, hızla dijitalleşen dünyada ülkemiz işletmelerinin uluslararasırekabetçiliklerini koruyabilmeleri için D Dijital Dönüşüm Değerlendirme Modelini geliştirmiştir. Bu modelle imalat sanayii KOBİ'lerinin mevcut dijital dönüşüm olgunluk seviyelerine göre ihracat, verimlilik, sürdürülebilirlik hedefleri doğrultusunda yol haritalarının belirlenmesi, işletme büyüklüğüne ve sektörüne göre karşılaştırmaların yapılmasi, dijital dönüşüm için yapılacak projeler ve yatırımlara rehberlik edilmesi ve ortaya çıkan verinin analiziyle de kamu politikalarına girdi sağlanması hedeflenmiştir. Model,TüBİTAK TÜsSİDE tarafindan sunulan eğitim programinı başarı ile tamamlamalarının ardından sertifikalandırılan dijital dönüşüm danışmanları tarafından işletmelere uygulanmaktadır. Mevcut durumda 240 danışman gerekli eğitimi başarıyla tamamlayarak sertifikalandırılmıştır.İşletmelerinaldıklarıbu hizmet KOSGEB tarafindan desteklenmektedir. Ayrıca KOBİlerin Dijital Dönüşüm Yol Haritasında yer alan uygulama projelerini gerçekleştirmek üzere yapacakları yatırımlar Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve KOSGEB destek programlarıyla desteklenmektedir. Tüm bu danışmanlık sürecinde TÜBİTAK TÜSSİDE ve TÜBİTAK BİLGEM işbirliği ile geliştirilen DDX portal aktif olarak kullanılmaktadır. Bugüne kadar 426 firmanın DDX Dijital Dönüşüm Değerlendirme Modeli ile olgunluk seviyeleri ölçülmüştür.

Helal Akreditasyon Kurumunun (HAK) kurumsal altyapisının geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilmekte ve akreditasyon faaliyetleri sürdürülmektedir. Son yıllarda yürütülen geliştirme çalışmalarıyla sadece gida ürünleriyle sınırlı kalmayan bir akreditasyon yapısına geçen HAK, özellikle son iki yılda geliştirilen yeni akreditasyon programlarısayesinde yemek sunumu, gıda ambalaji, kozmetik ürünleri, turizm, lojistik ve konaklama gibi önemli sektörleri de hizmet kapsamına dahil etmiştir.

Eylül 2025 yılı itibarıyla Kuruma 58'i yerli ve 71'i yabancı olmak üzere 129 farklıuygunluk değerlendirme kuruluşundan kapsam genişletme başvurusu da dahil olmak üzere toplam 216 akreditasyon talebi gelmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda 75'i ilk akreditasyon, 40' kapsam genişletme ve ikisi yenileme olmak üzere toplam 117akreditasyon kararı alınmıştır. Bu faaliyetler sonucunda ülkemizde toplam 2.500'ün üzerinde helal belgeli üretim tesisi akreditasyon güvencesine kavuşmuştur.
TSE'nin stratejik öncelikleri, kritik sektörlerde yerli ve milli kapasiteyi güçlendirmek,mevcut altyapıyı geliştirmek ve Ankara Kalite Kampüsü aracılığıyla teknolojik bilgi transferi ve insan kaynağı yetkinliklerini artırmaktır. Ayrıca, uluslararası standardizasyon süreçlerinde Türkiye'nin etkinliğini artırmayı, KOBİ'ler ile sanayicilerin sürece daha aktif katılımınısağlamayı ve uygunluk değerlendirme ile standardizasyon çalişmalarındaki etkinliği güçlendirerek ülkenin küresel rekabet gücü ve standart belirleme kapasitesini yükseltmeyi hedeflemektedir.


b) Amaç
İmalat sanayiinde başta öncelikli sektörler olmak üzere tüm sektörlerde yeşil ve dijital dönüşüm ekseninde rekabet gücünün ve verimliliğin artırılması suretiyle yüksek katma değerli üretim yapısına geçişi sağlamak temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İmalat sanayiinde yeşil dönüşüm desteklenecek, döngüsel ve sürdürülebilir üretim uygulamalarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkinma Planı p.427)

Politika/Tedbir: Tedbir 427.1. Sürdürülebilir üretim ve yeşil dönüşüm teknolojilerinin benimsenmesi, geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için Ar-Ge faaliyetleri ve teknoloji transferi desteklenecektir. Tedbir 427.11. Sifir kirlilik hedefine yönelik emisyonlarını azaltarak enerji ve kaynak verimli üretim yaptığını
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S) Çevre, Şehircilik ve
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında üç çağrı açılacaktır. 2. 1832 Sanayide Yeşil Dönüşüm Programı kapsamında desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecektir. 1. Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği kapsamında temiz ve

Politika/Tedbir: raporlayan tesislerin temiz üretim yaptıklarını gösterecek şekilde sertifikalandırılmaları sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: kaynak verimli üretim yapan sanayi tesislerinden Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesi başvuruları alınacaktır. 2. Sanayide yeşil dönüşümün belgelendirilmesine yönelik kullanılan sistemin yapay zekâ ile geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir. 3. Sanayide Yeşil Dönüşüm Belgesinin yeşil finansmana erişim imkanlarının artırılması hedefiyle kamu ihalelerinde önceliklendirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. 4. Sanayide yeşil dönüşüm sürecinde yer alacak sektörel uzman havuzu oluşturulacaktır. 5. Sanayide yeşil dönüşüme ilişkin eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Imalat sanayiinde dijital dönüşümün gelişimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.428)

Politika/Tedbir: Tedbir 428.1. Imalat sanayiinde sektörel analizler yapılarak, yapay zekâ, büyük veri analitiği, ileri otomasyon vb. gibi dijital teknolojilerin imalat süreçlerine entegre edilmesi ve imalat sanayinde dijital dönüşüm teşvik
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dijital Dönüşüm Programıyla işletmelerin dijital teknolojileri imalat süreçlerine entegre ederek yapacakları dijital dönüşüm yatırımları desteklenecektir.

Politika/Tedbir: edilecektir. Tedbir 428.2. Imalat sanayiinde yer alan KOBİ'lerin dijital teknolojileri daha etkin kullanması amacıyla bilgilendirilmesi ve desteklenmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programi kapsaminda imalat sektöründe faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin dijitalleşme yatırımlarına ilişkin kredi faiz desteği sağlanacaktır.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 428.4. Verimlilik artışı amacıyla kurulan "model fabrika'ların bölgesel bazda ve dijital dönüşüme yönelik yeni hizmetler verecek şekilde tasarlanması sağlanacak ve etkinliği artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. Model fabrikaların dijital dönüşüme yönelik fiziki ve beşerî altyapısı geliştirilecektir.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: İmalat sanayiini geliştirmek ve güçlendirmek, üretimde dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla kurumsal kapasite ve veri altyapısı etkin kullanılacaktir. (Kalkınma Planı p.429)

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 429.2. Ürün bazlı çalışmalar yapılarak ara mali, stratejik ürün ve teknolojiler için yatırım yol haritaları hazırlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. 2025/9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında öncelikli ürün listesindeki ürünlere ya da teknolojilere yönelik yatırımlar desteklenecektir.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: İmalat sanayiine uygun yatırım yerlerinin yaşam alanlarına erişilebilirlik, beşeri ve sosyal imkânlar gözetilerek geliştirilmesi, artırılması ve tahsis süreçlerinin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.430)

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 430.4. Deprem başta olmak üzere afetlere karşı dirençli sanayi bölge ve tesisleri oluşturulacak, mevcut bölge ve tesislerde dirençliliğin artırılmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. Deprem bölgelerinde yer alan sanayi sitesi projeleri tamamlanacaktır.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: İmalat sanayiinin ihtiyaçları doğrultusunda etkin desteklerin sağlanması için devlet yardımları gözden geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.431)

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 431.2. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kritik ürün ve teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi ve üretilmesi için etkin şekilde kullanılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. Teknoloji Odaklı Sanayi Hamlesi Programı kapsamında yeni çağrılarla destekleme süreçlerine devam edilecektir.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: İmalat sanayiinin ikiz dönüşüm çerçevesinde ihtiyaç duyduğu nitelikli beşeri sermayenin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.432)

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 432.1. Mesleki eğitimde kamu-özel sektör işbirliğinin artırılması, meslek liseleri ve meslek yüksekokullarının yönetiminde özel sektörün daha etkin rol alması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. İhtiyaç duyulan alanlarda özel sektör ile işbirliği protokolleri hazırlanacak ve uygulanacaktır.

Tedbir 428.3. KOBİ'lerde yaygın olarak ihtiyaç duyulan dijitalleşme uygulamaları merkezi bir altyapı ve destekleyici yazılim araçlarıyla karşılanacaktır.: Tedbir 432.3. Mevcut işgücünün becerilerinin geliştirilmesi desteklenecek, işgücünde yer almayanların sanayinin ihtiyaç duyduğu becerilerle donatılmasi kamu- özel işbirliğiyle sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, Avrupa Dijital İnovasyon Merkezleri (ADİM)): Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Sanayi ve Teknoloji Bakanliğının ulusal koordinasyonunu yürüttüğü Dijital Avrupa Programı kapsamında desteklenen Avrupa Dijital Inovasyon Merkezlerinin (ADİM) KOBİ'lere altyapı sağlayarak onlara finansmana erişim, iş geliştirme danışmanlığı ve dijitalleşme alanlarında eğitimler vermesi sağlanacaktır.: 1. İşveren örgütleri ve meslek kuruluşları işbirliğiyle nitelikli işgücü yetiştirmeye odaklanan aktif işgücü programlari uygulanacaktır.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: İmalat sanayiinin uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesine yönelik altyapı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.433)

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 433.4. Firmalarimizin tabi olacağı uluslararası standartlar ve teknik düzenlemelerin belirlenme aşamasında etkin şekilde yer alınarak firsat ve tehditleri dikkate alan bir perspektifle gerekli çalışmaların yapılması sağlanacak, buna yönelik insan kaynağı ve kurumsal kapasite güçlendirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. Standardizasyon sektöründe dijital altyapi ve organizasyonel yapının etkinliğini artıracak çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: İmalat sanayiine yönelik tedarik zincirinin güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.434)

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 434.3. Tedarik zincirinin karbonsuzlaşması ve yeşil dönüşüm için farkındalık ve danışmanlık destekleri artırilacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. TURQUALITY®Programi kapsaminda sağlanan sürdürülebilirliğe yönelik destek kalemleri gözden geçirilecektir.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Haksız rekabeti önlemek, kaliteyi artırmak için ihtiyaca uygun etkili piyasa gözetimi yapılacak ve standart oluşturma altyapısı iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.435)

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 435.1. Farklı idareler tarafından yürütülen piyasa gözetim ve denetim faaliyetlerinin toplulaştırılmasi, uygulama yeknesaklığının sağlanmasi ve mükerrerliklerin engellenmesi amacıyla Piyasa Gözetim ve Denetim Kurumu kurulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. Piyasa Gözetim ve Denetim Kurumunun teşkilatlanmasına yönelik teşkilat mevzuatının fonksiyonel çerçevesini belirleme çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 435.2. Standart dişi ve taklit ürünlerin piyasaya arzını engellemek için idari para cezalari, kamuoyuna duyurma, ticari faaliyetlerin sonlandirilmasi gibi tedbirler sektör kuruluşlarıyla birlikte yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. Standart dışı ve taklit ürünlerin piyasaya arzının engellenmesi konusu ürün güvenliği boyutuyla yetkili kuruluşlar ile ele alınacak ve takip edilecektir.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 435.4. Standart çalişma gruplarının ve ayna komitelerinin etkin çalışması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. Ayna komite üyelerine uluslararası standartlara katılım sürecinin teknik yönlerini ve sektöre olacak faydasını içeren eğitimler düzenlenecektir.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 435.5. Sertifikasyon ve belgeleme hizmetlerine uygun fiyatlarla erişim kolaylaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. Hizmet ücretlerinin belirlenmesi aşamasında ilgili tüm tarafların uygun fiyatlarla hizmetlere erişimi için gerekli çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 432.4. Sanayinin yeşil dönüşümü konusunda kamu ve özel sektörün kurumsal kapasitesi geliştirilerek farkındalık artırılacaktır.: Tedbir 435.6. Türk Standardları Enstitüsü tarafindan verilen sertifika ve belgelerin diğer ülkeler ve bölgelerde de geçerli olabilmesini sağlayacak girişimlere ve çalişmalara devam edilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm alanında eğitim ve çalıştay programları düzenlenecektir.: 1. İhracatçıların talebi doğrultusunda yurt dişında mükerrer test ve belgelendirmenin önüne geçmek üzere ilgili ülkelerde TSE belgelerinin tanınmasına yönelik işbirliği faaliyetleri yürütülecektir.

Sektörün yeşil ve dijital dönüşümü desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.438): Tedbir 438.1. Yeşil ve dijital dönüşüm için sektörel ihtiyaçlar belirlenerek gerekli yatırımlar teşvik edilecektir.

Sektörün yeşil ve dijital dönüşümü desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.438): Kuruluşları
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii/GSYH (Cari)
Birim: Yüzde
2024: 16,8
2025 (1): 16,5
2026 (2): 17,26

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii Ihracatı
Birim: Milyar Dolar
2024: 246,5
2025 (1): 258,7
2026 (2): 266,5

Performans Göstergeleri: Öncelikli Sektörlerin Imalat Sanayii İhracatı İçerisindeki Payı
Birim: Yüzde
2024: 37,9
2025 (1): 32,8
2026 (2): 34,2

Performans Göstergeleri: Orta-Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatındaki Payı
Birim: Yüzde
2024: 37,4
2025 (1): 39,9
2026 (2): 40,0

Performans Göstergeleri: Yüksek Teknolojili Sanayilerin İmalat Sanayii İhracatındaki Payı
Birim: Yüzde
2024: 3,6
2025 (1): 3,7
2026 (2): 4,3

Performans Göstergeleri: Toplam Kredilerde Orta-Yüksek ve Yüksek Teknoloji Sektörlerinin Payı
Birim: Yüzde
2024: 6,75
2025 (1): 7,09
2026 (2): 7,61

Performans Göstergeleri: KOSGEB Destekleri İçinde İmalat Sanayiinin Payı
Birim: Yüzde
2024: 73,6(3)
2025 (1): 74,0
2026 (2): 75,0

Performans Göstergeleri: Türk Eximbank Kredi Hacminde Yüksek ve Orta Yüksek Teknolojili İhracatın Payi
Birim: Yüzde
2024: 43,6
2025 (1): 44,5
2026 (2): 45,0

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayiinde Çalışılan Saat Başına Üretim Endeksi
Birim: $2021=100$
2024: 103,2
2025 (1): 105
2026 (2): 107
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) TüİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri 

2.2.1.1. Öncelikli Sektörler 
2.2.1.1.1. Kimya 
a) Mevcut Durum 
Kimya sanayiinde üretim 2024 yılında yüzde 1,7 artmıştır. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre önemli bir değişim görülmemiştir. Kimya sanayiinde 2024 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 3,5 azalarak 38 milyar dolar,ihracat ise yüzde 0,3 artarak 16,9 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılının OcakTemmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 12,2, ithalat ise yüzde 2 artmıştır.

2024 yılı itibarıyla imalat sanayii ithalatı içerisinde yüzde 13,6 paya sahip olan kimya sanayiinde büyük ölçekli yatırım ihtiyacı devam etmektedir. Özellikle kauçuk ve plastik 

ürünleri imalatında kullanılan kimya sanayii ürünleri sektör ithalatının yaklaşık yüzde 35'ini oluşturmaktadir.

Sektörde lojistiği uygun yer tahsisi yapılarak petrokimya, plastik, kompozit ve ileri malzeme gibi alanları da içerecek şekilde kimya kümelenmelerinin oluşturulması sektörün daha yüksek katma değerli bir yapıya dönüştürülmesine imkân verecek ve firmaların rekabet gücü ile yeni yatırımların artırılması konularında sektöre avantaj sağlayacaktır.
Enerji ve petrokimya alanında önemli bir üretim merkezi olmasi planlanan Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesi Master Plan çalişmaları tamamlanmış, imar ve parselasyon planları onaylanmıştır. Bölgenin ilk yatırımcısı konumundaki Ceyhan Polipropilen Üretim Anonim Şirketine propan hammaddesinden polipropilen üretimi yatırımi yapmak üzere yer tahsisi yapılmış olup inşaat çalışmaları devam etmektedir. Hammadde depolama ve sivi dökme yük iskelesi ve yatırımcıların ihtiyacı olacak kuru yük, proje kargosu, konteyner elleçlemek için gerekli olan liman ve yardımcı tesisler projelerini gerçekleştirmek üzere bölgenin yönetici şirketine yer tahsisleri yapılmış olup inşaat çalışmaları devam etmektedir.Hem sivi-gaz terminalinin hem polipropilen üretim tesisinin 2027 yıli sonunda devreye alinmasi planlanmaktadir.

Eti Maden İşletmeleri Genel Müdürlüğünün (Eti Maden) Bandırma tesislerinde 800ton/yıl üretim kapasiteli ferrobor üretim tesisinin yapım çalişmaları tamamlanmış olup deneme üretimleri sürdürülmektedir. Balıkesir/Bandırma'da 150 ton/yıl kapasiteli bor nitrür üretim tesisi için çalişmalara devam edilmektedir.

Özellikle elektrikli arabaların bataryalarında kullanılan lityum karbonatın yerli imkânlarla üretilmesi için Eskişehir/Kırka'da 600 ton/yıl kapasiteli lityum karbonat üretim tesisi kurulmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. Ayrıca, nadir toprak elementleri alanında Eskişehir Beylikova'da Nadir Toprak Oksitlerinin (NTO) kazanılmasına yönelik ilk etapta yıllik 1.200 ton cevher işleyecek pilot üretim tesisinin kurulumu tamamlanmiştır.Yılda 10.000 ton nadir toprak oksitleri üretimi yapmak üzere endüstriyel tesis kurulumuna ilişkin çaliışmalara plan döneminde devam edilecektir.

b) Amaç
Katma değeri yüksek rekabetçi ve sürdürülebilir ürünlerin üretilmesi, yeşil ve dijital dönüşüme uyumlu entegre yatirımların yapılmasıyla ülkemizin dünya üretim ve ihracatındaki payının artırılarak ithalat bağımlılığının azaltılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Tedbir 437.2. Hammadde bağımlılığını azaltacak, kümelenme modeline uygun, liman ve demir yolu bağlantısı olan büyük ölçekli entegre tesis kurulması desteklenecektir.
Politika/Tedbir: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2025/9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımlari Hakkında Karar kapsamında yük taşımacılığına yönelik liman yatırımları (yat limani ve marina hariç) öncelikli yatirimlar kapsamında desteklenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Tedbir 438.2. Başta hidrojen ve amonyak olmak üzere yakıt ve kimyasalların yeşil teknolojilerle üretimine yönelik yatiırımlar desteklenecektir.
Politika/Tedbir: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Görece riskli hidrojen ve amonyak yatırımlari, 2016/9495 sayılı Yatırımlara Proje Bazlı Devlet Yardımi Verilmesine Îlişkin Karar Kapsamında incelenerek olası projeler için destek süreci işletilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Tedbir 438.5. Uçucu organik bileşik ölçümü yapabilecek akredite laboratuvar kurulacaktır.
Politika/Tedbir: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TSE Ankara Kalite Kampüsü ile bağlantılı olarak uçucu organik bileşik ölçümü yapabilecek akredite laboratuvar kurulması çaliışmalarına devam edilecektir.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Kimya sanayinde yerli hammadde kullanımı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.439)

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Tedbir 439.2. Kimyasal analizlerin kalitesinin artırılmasına yönelik kullanılan (sertifikali) referans malzemelerin ulusal kaynaklarla üretimi sağlanacaktır.
Politika/Tedbir: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TÜBİTAK BUTAL ile imzalanan mutabakat çerçevesinde üretilen üç sertifikalı referans malzeme, homojenlik, kararlılik ve karakterizasyon testleri tamamlanarak satışa sunulacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Politika/Tedbir Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Sektöre yönelik hazırlanacak strateji çerçevesinde kümelenmenin ve büyük ölçekli yatırım imkânlarının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.437): Tedbir 439.5. Katma değeri yüksek, bor ve bor türevi ürünlerin üretim ve ihracat miktari artırılacak, Ar-Ge kapasitesi ve yetkinliği güçlendirilecektir.
Politika/Tedbir: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sodyum bor hidrür üretim tesisi kurulumu tamamlanacaktır. 2.2,55 milyon ton bor ürünleri satışı yapılacaktır. 3. Balikesir/Bandırma'da 150 ton/yıl kapasiteli bor nitrür üretim tesisi ihalesi yapilarak tesis kurulumunun yüzde 20'si tamamlanacaktır. 4. TENMAK tarafindan desteklenen/yürütülen bora dayalı Ar-Ge faaliyetleri kapsamında üç proje tamamlanacaktır. 5. Bor ve türevlerine yönelik Ar-Ge çalışmalarının etkin bir şekilde yürütülmesini teminen ilgili personelin beş uygulamalı eğitim alması sağlanacaktır. 6. Yeni bor ürün ve teknolojilerinin geliştirilmesi, mevcutların iyileştirilmesi ve kullanım alanlarının yaygınlaştırılmasına yönelik en az üç yeni Ar-Ge ve Ür-Ge projesi başlatılacaktır.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 97,2
2025 (1): 98,1
2026 (2): 101,9

Performans Göstergeleri: İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 16,8
2025 (1): 19,0
2026 (2): 21,1

Performans Göstergeleri: İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 38,0
2025 (1): 38,0
2026 (2): 36,7

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay
Birim: Yüzde
2024: 6,8
2025 (1): 7,3
2026 (2): 7,8
Kaynak: TUIK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.1.2.2. İlaç ve Tıbbi Cihaz 
a) Mevcut Durum 
İlaç sanayiinde üretim 2024 yılında yüzde 8,3, 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 2,3 azalmıştır. İlaç sanayiinde 2024 yılında ithalat bir önceki yıla göre yüzde 9 artarak 5,9 milyar dolar, ihracat ise yüzde 2,3 artarak 2,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılının Ocak-Temmuz dönemi itibarıyla bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 13,9 ve ithalat yüzde 13,6 artmıştır.
2024 yılında Türkiye ilaç pazarı hastane ve eczanelerde 2023 yılına göre değer bazında yüzde 54,2 büyümeyle 343 milyar TL'ye ulaşmıştır. Kutu bazında ise 2,65 milyar kutu satışıgerçekleşmiştir. 2025 yılının ilk yedi ayında kutu bazında 1,52 milyar kutu satışıgerçekleşmişken bu rakam değer bazında 248,1 milyar TL'ye ulaşmıştır.
İlaçta yerel üretim çalışmalarıyla 2019'da imal ilaç oranı kutu bazında yüzde 87,6,değer bazında yüzde 51,8 iken, bu oran 2024 yılı verilerine göre kutu bazında yüzde 91,9,değer bazında yüzde 57,6 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılının ilk yedi ayında imal ilaç oranıkutu bazında yüzde 92, değer bazında ise yüzde 56,7 olarak gerçekleşmiştir. Uygulanan politikalar sonucunda üretim tesislerinin kapasite kullanım oranı artmakta ve buna bağlıolarak istihdamda artış yaşanmaktadır. 2024 yılı itibarıyla Türkiyenin tibbi cihaz alanındaki dış ticaret hacmi yaklaşık 3,9 milyar doların üzerine çıkmıştır. Sektör ihracatı, 2017 yılında 533 milyon dolar iken 2024 yılında 1,26 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2017 yılında tibbi cihaz sektöründe ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 23 iken, 2025 yılının ilk yedi ayında bu oran yüzde 44 olarak gerçekleşmiştir. Yerli üretimi destekleyici politikalarla sektör ihracatında artış sağlanması hedeflenmektedir.

b) Amaç
İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe kamu alımlarının kaldıraç etkisinden yararlanılarak küresel pazardaki rekabet gücümüzü artırmak,ithalat bağımlılığını azaltmak ve arz güvenliğini sağlamak temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Aşı başta olmak üzere ilaç ve tıbbi cihaz sektöründe üretim, Ar-Ge ve ihracat altyapısı desteklenecek ve arz güvenliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.441)

Politika/Tedbir: Tedbir 441.1. Aşı gibi kritik önem arz eden ürünlere yönelik sektörde arz güvenliğinin etkin sağlanması için klinik araştırmalar desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Aşı ve alt bileşenlerine ilişkin sanayi, kamu ve özel sektör ortaklığında yeni aşı adaylarına yönelik projeler desteklenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 441.2. Bağışıklık kazandırma programi kapsamındaki aşıların ülkemizde üretilebilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tamamı veya bir kısmı ülkemizde geliştirilen veya teknoloji transferi yapılarak üretilmesi planlanan aşıların preklinik/klinik çalışmaları, süreç geliştirme ve üretim faaliyetlerine bilimsel ve teknik destek verilerek takip ve koordinasyonu sağlanacaktır. 2.Her bir aşı için geliştirilen ortaklık modelleri dikkate alınarak çalışmalar yürütülecektir. 3. Aşı ihtiyaci, aşı geliştirilmesi, aşı teknolojileri ve aşı uygulamaları alanında Ar-Ge yapmak, yeni gelişme ve teknolojilerin izlenmesi ile bu gelişmelerin uygulamaya aktarılması amacıyla ulusal ve uluslararası işbirlikleri yapılacaktır. 4. Mevcut ve muhtemel aşı ihtiyaçlarına yönelik risk değerlendirmesi, saha araştırmalari, saha epidemiyolojisi ve sürveyans çalışmaları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 441.3. Yeni aşıların ve ilaçların üretilebilmesini ve kendine yeterliliğin sağlanmasını desteklemek üzere aşı ve ilaç teknolojisine özgü fiziki ve beşeri kapasite geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜSEB
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 5. Çocukluk çağı hastalıklarına yönelik aşı geliştirme projeleri kapsamında endüstriyel altyapi, Ar-Ge ekipleri ve girişimcilerin ortak yürüteceği projeler desteklenecektir. 1. Üretimi gerçekleştirilecek aşıların klinik araştırmalarına yönelik merkezlerde fizibilite çalışmaları yapılacaktır. 2. Ar-Ge, Ür-Ge süreçleri ve kalite testlerini gerçekleştirecek insan gücünün yetiştirilmesine yönelik bilimsel etkinlikler düzenlenecektir. 3. Aşı ve ilaç geliştirilmesine yönelik projelerin desteklenmesi ve alanında uzman Ar-Ge personel istihdaminin sağlanması amacıyla yeni çağrı programları açılacaktır.

Tedbir 441.4. Aşı ile ilaç, tibbi cihaz ve tanı amaçlı moleküllerin geliştirilerek pilot ölçekli üretiminin yapılması sağlanacaktır. Tedbir 441.5. Aşı, ilaç, tıbbi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): cihaz, referans malzeme, tani kiti ve yapay zekâ tabanlı sağlık teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik özel sektör ile işbirliği oluşturarak girişimcilik faaliyetleri desteklenecektir.
1. Kanser ve enfeksiyon hastalıkları için Ar-Ge ve klinik öncesi çaliışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Biyoteknolojik ilaç adaylarının (monoklonal antikorlar, nanoterapötikler, biyobenzerler) veya küçük organik moleküllerin geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. SciReact kapsamında, Türkiye'nin aşı ve biyoteknolojik ilaç geliştirme stratejisinin Covid-19 küresel salgınıyla ilişkisini inceleyen bir yol haritası hazırlanacaktır. 4. Diyabet hastaları için özel tasarımlı diyabet sensörleri ile ilgili çalışmalar yürütülecektir. 1. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) bünyesinde üniversite, kamu ve özel sektör temsilcileri arasında işbirliği: imkanlarını geliştirecek toplantı, eğitim, sempozyum vb. etkinlikler düzenlenecektir. 2. Sağlık teknolojileri alanında is modeli ve prototip geliştirme, fikri mülkiyet hakları ve regülasyon süreçleri gibi konularda girişimci adaylarına eğitimler ve yönderlik verilecektir. 3. Geliştirilen ürünlerin prototip geliştirme ve validasyon testlerinin gerçekleştirilebilmesi için işbirlikleri yapılacaktır. 4. Geliştirilen ürünlerin ticarileşmesi için özel sektör yatırımcıları, ilaç firmaları, medikal cihaz üreticileri gibi paydaşlarla işbirliği yapılacaktır. 5. Sağlık profesyonellerinin yenilikçi fikirlerinin hayata geçirilmesi, projelerinin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesi için sağlık tesislerinde TÜSEB-Teknoloji Transfer Ofisleri kurulacaktır. 6. Ülkemizde aşı alanında yetişmiş insan gücünün yetkinliğini ve toplumun farkındalığını artırmak amacıyla bilimsel etkinlikler düzenlenecektir. 7. Katma değer yaratabilecek ürünlerin geliştirilmesine yönelik özel sektör ile işbirlikleri oluşturularak projeler desteklenecektir. 8. Girişimcileri, ulusal ve uluslararası fonları ve özel sektörü buluşturan Üreten Sağlık portalı devreye alınacaktır. 9. Yerli kanser tanı kitlerinin geliştirilmesi ve prototiplerinin üretilmesi amacıyla özel sektör ile stratejik işbirlikleri ve

Tedbir 441.4. Aşı ile ilaç, tibbi cihaz ve tanı amaçlı moleküllerin geliştirilerek pilot ölçekli üretiminin yapılması sağlanacaktır. Tedbir 441.5. Aşı, ilaç, tıbbi Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Tedbir 441.7. AB dışı ülkelerle iyi üretim uygulamaları ve uluslararası işbirlikleri çerçevesinde karşılıklı tanıma anlaşmaları yapılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TİTCK, TÜBİTAK, TÜSEB: Sağlık Bakanlığı (S), TITCK, Üniversiteler, İlgili STK'lar
1. Kanser ve enfeksiyon hastalıkları için Ar-Ge ve klinik öncesi çaliışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Biyoteknolojik ilaç adaylarının (monoklonal antikorlar, nanoterapötikler, biyobenzerler) veya küçük organik moleküllerin geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. SciReact kapsamında, Türkiye'nin aşı ve biyoteknolojik ilaç geliştirme stratejisinin Covid-19 küresel salgınıyla ilişkisini inceleyen bir yol haritası hazırlanacaktır. 4. Diyabet hastaları için özel tasarımlı diyabet sensörleri ile ilgili çalışmalar yürütülecektir. 1. TÜSEB Teknoloji Transfer Ofisi (TTO) bünyesinde üniversite, kamu ve özel sektör temsilcileri arasında işbirliği: proje ortaklıkları kurulacaktır 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tipta bölgesel merkez olma hedefiyle DSö ile işbirliği süreci yürütülerek, DSÖ standartlarına uygun eğitim-araştırma programları başlatılacaktır.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: çalışmalar yürütülecektir. İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe katma değeri yüksek yerli üretim ve ihracatı artırmak üzere kurumsal yapılanma güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.442)

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Tedbir 442.1. İlaç ve tıbbi cihaz sektöründe yerli üretim süreci uluslararası yükümlülükler de gözetilerek yeniden ele alinacak, yatırım, üretim ve ihracatin artırılmasıi ile teknolojinin geliştirilmesi için kurumlar arası
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TİTCK
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: 1. Tıbbi cihaz sektörünün gelişimine katkı sağlamak üzere üretim, ihracat ve ithalat verilerinin sağlıklı olarak elde edilebilmesi için ilgili kurumlarla veri paylaşımının sağlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: koordinasyon etkin bir biçimde sağlanacaktır. Tedbir 442.2. Türkiye İlaç ve Tibbi Cihaz Kurumunun uluslararası alanda tanınırlığını artırmak amacıyla uluslararası üyelik ve işbirliklerinde aktif rol oynanacak, yeni işbirlikleri
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sağlık Bakanlığı (S), TITCK
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: 1. Ulusal kontrol laboratuvarının DSÖ tarafindan listelenen ön yeterli laboratuvarlar (WHO PQ Lab) arasında yer alması sağlanarak uluslararası tanınırlığı artırılacaktır. 2. DSÖ'nün Bitkisel İlaçlar için

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: gerçekleştirilecektir. Tibbi cihaz sektöründe uluslararası standartlara uygun yatırım, üretim ve ihracat kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.443)
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: Uluslararası Düzenleyici İşbirliği (IRCH) calismalarinda aktif rol üstlenilecektir.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Tedbir 443.2. Tibbi cihazlarla ilgili mevzuat altyapısı ulusal ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden düzenlenecek ve güçlendirilecektir.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sağlık Bakanlığı (S)
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: 1. Tibbi cihazların izinsiz satış, reklam ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin caydırıcıliğını artırmak amacıyla ihtiyaç duyulan yasal düzenlemenin yapılması için çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Tedbir 443.7. Başta savunma sanayii olmak üzere diğer sektörlerden tıbbi cihaz sektörüne teknoloji transferi sağlayan projeler desteklenecektir.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Savunma Sanayii Başkanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: 1. 1501 ve 1507 Programları çağrılarına sunulan, hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projeler öncelikli olarak desteklenecektir.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Tedbir 443.9. Belgelendirmeye esas olup ülkemizde yapilamayan test ve analiz işlemlerinin ülkemizde yapılabilmesi sağlanacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TSE
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: 1. Mevcut altyapıyla ülkemizde yapılamayan test ve analizler belirlenerek bu test ve analizlerin ülkemizde yapılabilmesi için hazırlık çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Ülkemizin biyoteknolojik ilaçların üreticisi ve ihracatçısı olma hedefine katkı sağlayacak şekilde ruhsatlandırma, fiyatlandırma ve geri ödeme ile Ar-Ge, yatırım ve ihracata yönelik devlet yardımları gözden geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.444) 1. Aziz Sancar Araştırma Merkezi

Tedbir 441.13. İlaç hammaddesi olarak kullanılabilecek tibbi aromatik bitki kaynakları tespit edilecek, ilaç sanayiinin üretim sürecinde değerlendirilmesine yönelik: Tedbir 444.1. İlac, tıbbi cihaz ve biyoteknolojik ürünlere yönelik test, sertifikasyon ve ruhsatlandırma alanında uluslararası akreditasyona sahip test ve analiz altyapısı oluşturulacaktır.
Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TMO: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TSE
1. Kültüre alınan tibbi aromatik bitkilerden ilaç hammaddesine yönelik ürün geliştirme çalışmaları yapılacaktır.: bünyesinde bulunan laboratuvarın ISO 15189, ISO 20387 ve ISO 27001 akreditasyon standartları için hazırlık süreçleri yürütülecektir. 2İlgili alanlarda ihtiyaç duyulan cihazlar tespit edilerek TSE Ankara Kalite Kampüsü ile hazırlık çalışmaları ve girişimler yapılacaktır.

Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir.: Tedbir 444.5. İlaca erişimin artırılması amacıyla patent kuralları göz önünde bulundurularak patent süresi yeni dolan veya yakın sürede dolacak biyoteknolojik ilaçların ülkemizde üretilmesi için mali ve altyapı destek mekanizmaları oluşturulacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili STK'lar
1. Ülkemizde biyoteknolojik beşeri tıbbi ürünlerin ve biyobenzer ürünlerin yenilikçi ürün olması durumunda ruhsatlandırma süreçleri başlatılacaktır.: 1. Fizibilite ve tarama çalışmaları neticesinde öncelikli olarak belirlenen ve ülkemizde sık kullanılan ilaçlar ile biyoteknolojik ürünlere yönelik proje çağrılarına çıkılacaktır. 2.İlaç etkin maddelerinin ülkemizde üretilmesi için üniversiteler ve ilaç sanayiiyle işbirliği yapılacaktır.

Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir.: Ürün geliştirme ve talep planlamasında sağlık hizmet sunumu verisinden yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.445)

Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir.: Tedbir 445.1. Sağlık hizmeti ve harcamalarına yönelik anonimleşmiş veriler işlenerek uzun vadeli ihtiyaç planları hazırlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
1. Ülkemizde biyoteknolojik beşeri tıbbi ürünlerin ve biyobenzer ürünlerin yenilikçi ürün olması durumunda ruhsatlandırma süreçleri başlatılacaktır.: 1. Yapılacak veri analizleri sonucunda ihtiyaçlar doğrultusunda yeni SUT kodlarının sınıflandırımasına ilişkin planlama yapılacaktır.

Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir.: Sağlık Vadisi hayata geçirilerek ilaç ve tıbbi teknolojiler alanında Ar-Ge, klinik araştırmalar ve üretim hazırlık aşamalarını içeren entegre bir sağlık ekosistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Plani p.446)

Tedbir 444.4. Türkiye'de geliştirilen biyoteknolojik ilaçlara ait ruhsat başvuruları piyasa arz süreçleri göz önünde bulundurularak öncelikli bir biçimde değerlendirilecektir.: Tedbir 446.2. İlkaşama firmalarının da faaliyet gösterebileceği TGB kurulacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), TİTCK: Sağlık Bakanlığı (S), ITCK
1. Ülkemizde biyoteknolojik beşeri tıbbi ürünlerin ve biyobenzer ürünlerin yenilikçi ürün olması durumunda ruhsatlandırma süreçleri başlatılacaktır.: 1. Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde TüSEB'in öncelikli alanları kapsamında faaliyet gösteren girişimci ve firmalarla işbirlikleri sağlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri (1): Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 103,6
2025 (2): 101,1
2026 (3): 105,0

Performans Göstergeleri (1): İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 2,2
2025 (2): 2,6
2026 (3): 3,0

Performans Göstergeleri (1): İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 5,8
2025 (2): 6,5
2026 (3): 7,0

Performans Göstergeleri (1): İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay Kaynak: TÜIK, TCMB
Birim: Yüzde
2024: 0,9
2025 (2): 1,0
2026 (3): 1,1
Kaynak: TÜIK, TCMB 

(1) Temel eczacılıik ürünlerinin ve eczacılığa ilişkin malzemelerin imalatına ilişkin verileri yansıtmaktadır.
(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 


2.2.1.2.3. Elektronik 
a) Mevcut Durum 
Elektronik sektörünün 2024 yılı üretim endeksi 130,7 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılıOcak-Temmuz döneminde ise 130 seviyesinde gerçekleşmiş olup önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 20,7 artmıştır. Sektör kapasite kullanım oranı 2024 yılında yüzde 74 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde ise geçen yılın ayni dönemine göre yüzde 8,6 azalarak yüzde 68,8 olarak gerçekleşmiştir.

2024 yıliı sektör ihracatı 3,4 milyar dolar, ithalatı ise 19,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 1,8, ithalat ise yüzde 8 oranında azalmıştır.


2023-2025 yıllarında 6550 sayılı Kanun kapsamında beş ulusal araştırma altyapısıyla birlikte toplam ulusal araştırma altyapısı sayısı 12'ye ulaşmıştır. TüBİTAK tarafından sağlık teknolojileri, MEMS, nanomalzemeler, optik, güneş enerjisi teknolojileri, hizlandırıcıteknolojileri, astrofizik, raylı sistem teknolojileri ile finansal teknolojiler gibi alanlardaki altyapılar desteklenecektir.

Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması (SAYEM) kapsamında dört platformda 19'u KOBİ, 19'u büyük ölçekli kuruluş olmak üzere 38 sermaye şirketi, 15 üniversite ve iki araştırma merkezi yer almaktadır. Bu platformlar altında akıllı ev ürünleri, akıllı şehirler, eklemeli imalat ve sağlık ürünleri gibi alanlarda toplam 78 proje yürütülmektedir. SAYEM Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile ülkemizin yeşil büyümesine katkı sağlayacak katma değeri yüksek ürün veya ürün grubu geliştirilmektedir. Bu kapsamda, 692,5 milyon TL bütçeli sekiz platform desteklenmiştir.

b) Amaç
Ar-Ge'ye dayali, rekabetçi, yüksek katma değerli ve yüksek teknolojili ürünlerin üretiminin ve ihracatinin artırılmasi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sektörde uluslararası rekabetçiliğin artırılmasına yönelik gerekli yatırımlar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Plani p.448)

Politika/Tedbir: Tedbir 448.1. Yüksek teknoloji yoğunluklu ürünlerin ihracatını özendirecek tedbirler alinacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yüksek teknoloji yoğunluklu ürün ihracatının artırılması amacıyla gerek sektörel ticaret ve alim heyetleri düzenlenmesi gerekse marka ve TURQUALITY® Destek Programlarina ilişkin faaliyetler devam edecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 448.2. Savunma elektroniğinde tasarımı ve üretimi yerli olarak gerçekleştirilen teknolojilerin sivil alandaki uygulamalara transferi ve ticarileşmesine yönelik destekler sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yüksek teknoloji geliştiren yenilik tabanlı savunma sanayii yatırımları 2025/9903 sayılı Yatırimlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsaminda görece yüksek destek yoğunlukları ile desteklenecektir. 2. 1501 ve 1507 Programlari çağrılarına sunulan hem askeri hem de sivil amaçla kullanılabilen yenilikçi çift kullanımlı (dual use) teknolojilerin geliştirilmesine yönelik projelerin desteklenmesine katkı sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tıbbi görüntüleme cihazları alanında kullanılan kritik teknolojileri içeren alt bileşenlerin üretimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.449)

Politika/Tedbir: Tedbir 449.2. Tibbi görüntüleme cihazları alanında kullanılan kritik teknolojileri içeren alt bileşenlerin üretimi desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, TİTCK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tibbi görüntüleme cihazları alanında kullanılan kritik teknolojileri içeren alt bileşenlerin üretimi 2025/9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkında Karar kapsamında Stratejik Yatırım destek sınifinda görece yüksek destek yoğunlukları ile desteklenecektir.

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Tedbir 450.1. 5G ve ötesi teknolojilerde sanayi, tarim, ulaşım, enerji gibi dikey sektörlerin gereksinimlerinin uçtan uca karşılanmasina yönelik çalışmalar yapılarak cihaz ve uygulamalar geliştirilecektir.

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Tedbir 450.3. 6G teknolojilerine yönelik Ar-Ge ve yatırım çalışmaları yapılacaktır.

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Yarı iletkenler ve bileşenleri teknolojilerinin geliştirilmesi sağlanacak ve bu alandaki yatırımlar desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.451)

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Tedbir 451.1. Mikroelektronik alanında tasarım ve üretim altyapısının güçlendirilmesi sağlanacaktır.

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Yapay zekâ, siber güvenlik, kuantum bilişim ve nesnelerin interneti gibi alanlardaki yeniliklere uyum sağlanacak ve bu alanlardaki yetkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.452)

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Tedbir 452.1. Yapay zekâ ve nesnelerin interneti ekosistemlerinde kullanılan donanım ve yazılım ürünlerinin yerli imkânlarla üretilmesi desteklenecektir.

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Enerji depolama ve güç elektroniğine yönelik yatırımların artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.454)

5G ve ötesi teknolojiler başta olmak üzere yerli elektronik haberleşme şebeke ve altyapı bileşenlerinin Ar-Ge ve üretim faaliyetleri desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.450): Tedbir 454.1. Enerji depolama kapasitesinin artırılması ve daha ekonomik teknolojilerin geliştirilmesi için Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 130,7
2025 (1): 158,1
2026 (2): 164,1

Performans Göstergeleri: İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 3,4
2025 (1): 3,5
2026 (2): 3,5

Performans Göstergeleri: İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 19,2
2025 (1): 20,5
2026 (2): 21,0

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay
Birim: Yüzde
2024: 1,4
2025 (1): 1,3
2026 (2): 1,3
Kaynak: TUIK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.2.1.2.4. Makine 
a) Mevcut Durum 
Makine sanayiinde 2024 yılı yurt içi üretimi 36,2 milyar dolar olarak gerçekleşmiş olup üretim bir önceki yıla göre yüzde 2,3 azalmıştır. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde üretim endeksi 110,2 olarak gerçekleşmiş olup 2024 yılının aynı dönemine göre yüzde 5,9düşmüştür. Makine imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı 2024 yılında yüzde 75,3 olarak gerçekleşmiştir.

Makine sanayiinde ihracat 2023 yılındaki 18,3 milyar dolar düzeyinden 2024 yılında yüzde 1,1 artarak 18,5 milyar dolara yükselmiştir. Sektör ithalatı 2024 yılında yüzde 5azalarak 29,7 milyar dolar olmuştur. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde sektör ihracatıyüzde 1,8 azalmış, ithalatı yüzde 0,2 artmıştır. Bir önceki yılın aynı dönemine göre motor ve türbinler, tarım ve orman ile inşaat ve maden makineleri ihracatında yüksek oranlıdüşüşler gerçekleşmiştir. Yurt içi talebe bağlı olarak diğer pompa, kompresör, genel amaçlımakineler, metalürji ve gıda makinelerinin ithalatında yüksek oranlı artışlar kaydedilmiştir.
b) Amaç
Makine sektöründe verimlilik ve dayanıklılık artırılarak rekabetçi ve teknoloji düzeyi yüksek üretim altyapısının geliştirilmesi, ikiz dönüşümün sağlanması ve ürün yerlileştirmesi ile küresel pazardan alınan payın artırılmasi temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Makine sektörünün Ar-Ge ve yenilik kapasitesi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.458)

Politika/Tedbir: Tedbir 458.5. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı destekli makine sektörü Ar-Ge ve tasariım merkezlerinin niteliklerinin iyileştirilmesine yönelik programlar tasarlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri değerlendirme ve denetim komisyonlarinda üc adet Ar-Ge ve Tasarım Merkezine öncelikli konulara ilişkin görevler verilerek niteliksel açıdan gelişimleri desteklenecektir.

Politika/Tedbir: Kamu alımları ve devlet yardımlarının sektörün gelişimine katkısı artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.459)

Politika/Tedbir: Tedbir 459.6. İşletmelerin dijital ve yeşil dönüşümleri yerli teknoloji ve teçhizatın geliştirilmesi ve kullanılması yoluyla desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 1831 Yeşil İnovasyon Teknoloji Yönderlik Çağrısı kapsamında desteklenen projelerin izleme süreçleri yürütülecek ve çözüm ortaklarinın performans değerlendirmeleri yapılacaktir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 113,3
2025 (1): 107,3
2026 (2): 111,4

Performans Göstergeleri: İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 18,4
2025 (1): 18,5
2026 (2): 18,6

Performans Göstergeleri: İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 29,6
2025 (1): 30,2
2026 (2): 29,2

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay
Birim: Yüzde
2024: 7,5
2025 (1): 7,1
2026 (2): 6,9
Kaynak: TUIK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.2.1.2.5. Elektrikli Teçhizat 
a) Mevcut Durum 
Elektrikli teçhizat sektörünün 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde üretim endeksi 112,5 olarak gerçekleşmiş olup 2024 yılının aynı dönemine göre yüzde 0,3 artmıştır.Sektörde imalat sanayiinde kapasite kullanım oranı 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 3,3 azalarak yüzde 73,1 olarak gerçekleşmiştir.
2024 yılında ihracat yüzde 5,9 artarak 18 milyar dolara yükselirken, ithalat yüzde 1,9artarak 15,7 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Ocak-Temmuz 2025 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 7, ithalat ise yüzde 13,7 artmıştır.
Alt sektörlerden elektrik motorlari, jeneratörler, transformatörler ile elektrik dağıtım ve kontrol cihazları imalatında 2025 yıli Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynıdönemine göre ihracat yüzde 12,5 artış sağlayarak 3,9 milyar dolara, ithalat yüzde 14,6artarak 4,3 milyar dolara ulaşmıştır.

Bir diğer alt sektör olan kablolama ve bağlantı malzemeleri imalatında Ocak-Temmuz 2025 döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre ihracat yüzde 15,5 artış sağlayarak 2,3 milyar dolara, ithalat yüzde 7,9 artarak 807,4 milyon dolara ulaşmıştır.
Ev aletleri imalatında ise 2025 yıliı Ocak-Temmuz döneminde bir önceki yılın aynıdönemine göre ihracat yüzde 5,1 azalarak 3,2 milyar dolar, ithalat yüzde 6,1 artarak 1,5milyar dolar olmuştur. Türkiye Beyaz Eşya Sanayicileri Derneği verilerine göre bir önceki yılın aynı dönemine göre altı ana üründe üretim yüzde 9 azalırken iç satışlar yüzde 9artmiştır.

b) Amaç
Elektrikli teçhizat sektöründe yüksek katma değerli ürünler üretilerek yerlileşmenin artırılmasi, sürdürülebilirliğin sağlanmasi, uluslararası marka oluşturulması ve uluslararasıürün standartları hazırlanmasında söz sahibi olunması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Elektrik altyapısının deprem dirençliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.463)

Politika/Tedbir: Tedbir 463.1. Elektrik altyapısının deprem dirençliliği artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Elektrik altyapısının deprem dirençliğinin artırılmasına yönelik olarak ihtiyaç analizi çalışması yapılacak ve bu doğrultuda bir yol haritası hazırlanacaktır. 2. İstanbul Doğal Gaz Kombine Çevrim A Santralinin Yenilenmesi ve Kapasite Artışı Projesi için ihale çalışmaları

Politika/Tedbir: Sektörün döngüsel ekonomiye yönelik yol haritası belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.467)
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: tamamlanacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 467.1, Elektrikli ve elektronik eşya ve bileşenlerinde eko tasarım gerekliliklerinin uygulanması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yeşil mutabakat kapsamında yayımlanacak yeni mevzuata yönelik ihtiyaç duyulan sektörlerde bilgilendirme toplantıları düzenlenecek, ilgili sektörlerde ürün denetim ve gözetimleri ile piyasaya arz edilen ürünlerin eko tasarım gerekliliklerine uygun olması sağlanacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 113,8
2025 (1): 101,1
2026 (2): 105,0

Performans Göstergeleri: İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 18,0
2025 (1): 19,2
2026 (2): 20,3

Performans Göstergeleri: İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 15,7
2025 (1): 17,5
2026 (2): 18,9

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay
Birim: Yüzde
2024: 7,3
2025 (1): 7,4
2026 (2): 7,5
Kaynak: TÜIK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.1.2.6. Otomotiv 
a) Mevcut Durum 
Dünya otomotiv sanayiinde 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 1 azalışla 92,5milyon araç üretilmiştir. Aynı yılda otomobil üretimi yüzde 0,5 azalmış, 67,7 milyon adet ile toplam araç üretiminin yüzde 73,2'sini oluşturmuştur.

Türkiye otomotiv sanayii üretimi 2024 yılında yüzde 7 azalarak 1,4 milyon olmuştur.Otomotiv sanayiinin kapasite kullanım oranı yüzde 70,5 olarak gerçekleşmiş, otomobil üretimi yüzde 5,1 azalarak 905 bin olmuştur. 2024 yılında otomotiv sanayii toplam yurt içi pazarı bir önceki yıla kıyasla yaklaşık aynı düzeyde kalmış ve 1,3 milyon olarak gerçekleşmiştir. Bununla birlikte otomobilde yurt içi pazar yüzde 1,3 artmıştır. 2024 yılında 654 bin otomobil ihraç edilmiş, toplam otomotiv sanayii ihracati bir önceki yıla benzer şekilde 1 milyon adedi geçmiştir. Böylece otomotiv sanayii üretiminde ihracatın payı yüzde 74,2 olmuştur. Aynı yılda 690 bini otomobil olmak üzere bir önceki yıla kıyasla yüzde 9,5artışla 893 bin araç ithal edilmiştir. Yurt içi pazarda ithalatın payı yüzde 69,5 olmuştur. 2024yılında otomotiv sanayii genelinde 34,5 milyar dolar ihracat, 35,2 milyar dolar ithalat gerçekleştirilmiştir.

2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre otomobil üretimi yüzde 1,2 azalırken, toplam otomotiv sanayii üretimi ise yüzde 3,5 artmıştır.Bununla birlikte otomotiv sanayii yurt içi pazarında 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde geçen yılın aynı dönemine kıyasla otomobil satışları yüzde 8,1 artış göstermiştir. 2025 yılıilk yedi ayında değer olarak otomotiv sanayii genelinde ihracat yüzde 15,6, ithalat yüzde 17,5 artmiştır.

b) Amaç
Gelişen küresel mobilite vizyonu çerçevesinde yeşil ve dijital dönüşüm sürecine uyum sağlanarak tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarik ve teknolojik gelişmenin gerçekleştirilmesi, katma değerin artırılması ve markalaşmanın sağlanmasıyla sektörün uluslararası piyasalardan aldığı payın yükseltilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Otomotiv ana ve tedarik sanayiinde rekabet gücünü etkileyen yeni nesil üretim teknolojilerinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.469) Tedbir 469.1. Mobilite Araç Sanayi ve Teknoloji 1. Mobilite Araç ve Teknolojileri Yol

Politika/Tedbir: ve Teknolojileri Yol Haritası çalışması tüm araç grupları ve gelişmeler doğrultusunda güncellenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, EPDK, TÜBİTAK, İLBANK, İlgili Belediyeler, İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Haritası kapsamındaki eylem ve kritik projelere ilişkin kaydedilen gerçekleşmeler ile nicel hedeflere ulaşma düzeyleri izlenecek ve eylem setinde gerekli güncellemeler yapılarak izleme ve değerlendirme faaliyetleri sürdürülecektir. 2. Ufuk Avrupa Ecomobility Projesi kapsamında otonom veya bağlantılı araçların merkezi istasyonlar ve birbirileri ile güvenli haberleşmesi için uygun protokoller belirlenecek ve gerekli altyapı çalışmaları yürütülecektir. 3. Mevcut projeler kapsamında gerçekleştirilen otonom veya bağlantıliı araçların sensör ve aktüatör bilgileri standart altyapıdan

Politika/Tedbir: Tedbir 469.2. Hidrojen yakit hücresi ve bileşenleri ile hidrojen temelli motorlara yönelik yatırım ve teknolojilerin geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: elde edilerek değerlendirme çalışmaları yapılacaktır. 1.Yakıt pili tahrikli kamyon platformunun pilot araç imalatı tamamlanacak ve yol testleri başlatılacaktır. 2. Hidrojen Temelli Karbon-Nötr İçten Yanmalı Motor Geliştirilmesi Projesi kapsamında çalışmalara

Politika/Tedbir: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: devam edilecektir. 3. Hidrojen yakıt hücresi ve bileşen teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik üç adet yakıt hücresi testi yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 469.3. İleri sürücü destek sistemlerine sahip araçlara geçiş desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Türk Standardları Enstitüsü, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tip onay mevzuati kapsaminda AB mevzuatına uyum çalişmalarına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 469.4. Araç şarj istasyonu teknolojisinin asgari şartları AB uygulamalarına uyumlu olarak belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, EPDK, TSE, TÜBİTAK, İlgili Özel Sektör Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. TÜBİTAK UME tarafindan geliştirilmekte olan saha muayene cihazları ile 81 ildeki tüm elektrikli araç şarj istasyonu testlerinin TSE'ye teknik destek verilerek gerçekleştirilmesi, ülke standartlarının oluşturulması ve uluslararası entegrasyonu sağlanacaktır.

Otomotiv sektöründe döngüsel ekonomiye geçiş ve pazarın dönüşümü sağlanarak yeşil dönüşüm gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.470): Tedbir 470.2. Batarya geri dönüşümü, ikincil kullanımı ve bertarafina ilişkin bir sistem oluşturulacaktır.

Otomotiv sektöründe döngüsel ekonomiye geçiş ve pazarın dönüşümü sağlanarak yeşil dönüşüm gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.470): Otomotiv sanayii tedarik zincirinde tasarımdan üretime tüm aşamalarda yerli tedarikin ve katma değerin artırılması desteklenecektir. (Kalkinma Planı p.471)

Otomotiv sektöründe döngüsel ekonomiye geçiş ve pazarın dönüşümü sağlanarak yeşil dönüşüm gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.470): Tedbir 471.2. Batarya, algılayıci, elektronik kontrol üniteleri, elektronik gösterge, elektrikli motor sistemleri ve otomotiv yazılımı gibi alanlarda teknoloji ve üretim kabiliyetleri geliştirilecektir.

Otomotiv sektöründe döngüsel ekonomiye geçiş ve pazarın dönüşümü sağlanarak yeşil dönüşüm gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.470): Otomotiv sanayiine yönelik işgücü niteliğinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.473)

Otomotiv sektöründe döngüsel ekonomiye geçiş ve pazarın dönüşümü sağlanarak yeşil dönüşüm gerçekleştirilecektir. (Kalkınma Plani p.470): Tedbir 473.1. Müfredatın ve eğitim yöntemlerinin günümüz teknolojik gerekliliklerine uygun şekilde güncellenmesi sağlanacak, özel sektörün ülke rekabetçiliğine destek olacak şekilde yürüteceği programlar desteklenecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Üretim Endeksi
Birim: 2021=100
2024: 122,3
2025 (1): 126,7
2026 (2): 131,5

Performans Göstergeleri: İhracat
Birim: Milyar Dolar
2024: 34,5
2025 (1): 39,2
2026 (2): 43,7

Performans Göstergeleri: İthalat
Birim: Milyar Dolar
2024: 35,1
2025 (1): 39,1
2026 (2): 42,1

Performans Göstergeleri: İmalat Sanayii İhracatı İçindeki Pay
Birim: Yüzde
2024: 14,0
2025 (1): 15,0
2026 (2): 16,1
Kaynak: TÜIK, TCMB (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.1.2.7. Raylı Sistem Araçları
a) Mevcut Durum 
Raylı sistem araçlarının güvenli ve konforlu bir yolculuk imkânı sağlaması ve yük taşımacılığında ekonomik, verimli ve çevre odaklı firsatlar sunması sebebiyle hem şehir içi hem şehirlerarası ulaşımda raylı sistem araçları yaygın olarak tercih edilmekte ve bu 

nedenle küresel ölçekte raylı sistem araçlarına yapılan yatırımlar hızla artmaktadır.Türkiye'de de demiryolu ve kentiçi ulaşım sektörlerinde artan kamu yatırımlarına paralel olarak önemli ölçüde çeken ve çekilen araç ihtiyacı bulunmaktadır. Bu doğrultuda, yerli raylısistem araç sanayiinin gelişimi ve üretilen araçların ve demiryolu araç bileşenlerinin ihracatının artırılmasıyla ülke ekonomisine katkı sağlanması önem arz etmektedir.
Türkiye'de raylı sistem araç bileşenlerinin yerli üretiminde önemli bir kapasite oluşmakla birlikte söz konusu üretim kabiliyetleri farklı firmalara dağılmış durumdadır. Raylısistem araçlarının talep tarafinda ise belediyelerin, ilgili kamu kurumlarının ve demiryolu tren işletmecilerinin faydalanması amacıyla ortak rayli sistem araç standardi oluşturulmasıihtiyaci bulunmaktadir.

Rayli sistem araçlarının yerli ve milli şekilde ulusal ve uluslararası standartlara uygun olarak üretilmesi amacıyla kurulan Türkiye Raylı Sistem Araçları Sanayi AŞnin (TÜRASAŞ)milli demiryolu sanayisini hızlı bir şekilde geliştirmesi ve demiryolu araçları imalat sanayiinde küresel ölçekte bir marka konumuna gelmesi hedeflenmektedir. Bu doğrultuda, TÜRASAŞbünyesinde Milli Banliyö Tren Seti Projesinin tasarımı ve prototip üretimi tamamlanarak seri üretimine başlanmış olup 2025 yılında tamamlanan ilk tren seti Gaziray'da kullanılmak üzere Gaziantep Büyükşehir Belediyesine teslim edilmiştir. 160 km/sa hıza uygun Milli Elektrikli Tren Seti prototipinin montaji ve fabrika testleri tamamlanarak seri üretimine başlanmişolup 2023 yılından itibaren beş tren seti TCDD Taşımacılik AŞ'ye teslim edilmiştir. Bu projeden kazanılan tecrübeyle başlanan 225 km/sa hıza uygun Milli Hızlı Tren Seti Projesinin tasarım çaliışmalarında sona gelinmiş olup prototip üretiminin 2026 yılında tamamlanmasıhedeflenmektedir. Yüksek Hızlı Tren Seti tasarım çalişmalarına da 2026 yılında başlanacaktır. Milli Elektrikli Anahat Lokomotifi Projesinin ise seri üretimine başlanmış olup yedi lokomotif TCDD Taşımacılık AŞ'ye teslim edilmiştir. Yerli ve milli imkanlarla üretilen tren setleri mevcut hatlar ve hizmete alinacak olan Ankara-Izmir, Bandırma-BursaOsmaneli, Mersin-Gaziantep ile Halkali-Kapıkule hatlarında kullanılacaktir. Ayrica TüRASAŞ'ın hâlihazırda üretmekte olduğu ve tasarım çalışmaları devam eden çeken ve çekilen raylı sistem araç üretimlerinin artırılması için kapasite artışı sağlayacak tesis, makine ve teçhizat yatirimlari devam etmektedir.

b) Amaç
Demiryolu ulaştırması ve kentiçi ulaşımda ihtiyaç duyulan raylı sistem araçlarının yerli imkânlarla tasarımı ve üretimi ile kritik bileşenlerindeki yerlilik oranının artırılmasi, yerli sanayinin Ar-Ge, tasarım ve üretim kabiliyetlerinin geliştirilmesi, her türlü raylı sistem araçlarının ve alt bileşenlerinin imalatı ile bakım ve onarımının yapılmasi temel amaçtır 

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu alımlarının raylı sistemlerde yerli üretimi daha etkin destekleyecek şekilde kullanılması sağlanacak, tasarım ve Ar-Ge faaliyetleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.476)

Politika/Tedbir: Tedbir 476.6. Raylı sistem araçlarının yerli üretiminde mevcut tasarim, Ar-Ge ve üretim kabiliyetlerine ilişkin envanter çalişması yapılacak, orta vadede oluşması beklenen talep ve ihtiyaçlar belirlenerek mahalli idareler de dâhil olmak üzere yerli raylı sistem araclarının tedarik edilmesi yönünde gerekli düzenleme ve finansal tedbirler hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Mevcut tasarim, Ar-Ge ve üretim kabiliyetlerine ilişkin devam eden envanter çalışması düzenli periyotlarla güncellenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 476.7. TÜRASAŞ bünyesinde devam eden yerli tasarım ve prototip çalişmaları tamamlanarak demiryolu sektörünün raylı sistem araç ihtiyacı karşılanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Milli Elektrikli Tren Seti (225 km/sa) Projesinde prototip çalışmaları tamamlanacaktır. 2. Coco Aks Tertibatli Milli Lokomotif Platformu Projesinde tasarim çalışmaları tamamlanarak prototip üretimine başlanacaktır. 3. Demiryolu bakım aracının tasarımı tamamlanarak prototip üretimine başlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 476.8. Sanayi İşbirliği Projeleri (SİP) ile raylı sistem araçlarındaki yerlilik oranı artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kritik bileşenlerin yerlilik oranlarının artırılması amacıyla Sanayi İşbirliği Projeleri ile yerli üreticiler TÜRASAŞ'n tedarikçi ekosistemine dâhil edilecektir.

Politika/Tedbir: Ülkemizde üretilen raylı sistem araç ve bileşenlerinin sertifikalandırılabilmesi için dışa bağımlılığı ortadan kaldıracak çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.477)

Politika/Tedbir: Tedbir 477.1. Yurt dışındaki test merkezlerine ve onaylanmış kuruluşlara bağımlılığın azaltılması için mevcut yerli test sistemlerinin kurulmasına ve yerli onaylanmış kuruluş görevlendirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Karşılıklı İşletilebilirlik Yönetmeliği hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 477.2. Ülkemizde Karşılıklı İşletilebilirlik Teknik Şartnamesinin geçerli olmadığı yurt içi hatlarda işletilecek araçlar için ulusal kurallar belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yurt içi demiryolu taşımacılığında ihtiyaç duyulan demiryolu aracı tipleri için yerli ve milli endüstrinin üretim şartlarına ve emniyet gerekliliklerine uygun tip onay değerlendirme kriterlerine dair tebliğler hazırlanacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Hizmete Alınan TÜRASAŞ Marka Çeken Lokomotif ve Tren Seti Sayisı
Birim: Adet
2024: 1
2025 (1): 37
2026 (2): 40

Performans Göstergeleri: Elektrikli Çeken (Anahat Lokomotifi + Tren Seti) Araç Sayısının Toplam Çeken Araç Sayısina Oranı
Birim: Yüzde
2024: 33
2025 (1): 35
2026 (2): 38
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.2. Öncelikli Gelişme Alanları
2.2.2.1. Tarim ve Gıda 
a) Mevcut Durum 
Tarım ve gıda sektörlerinde, dünya genelinde hem üretim hem de tüketim açısından önemli dönüşümler yaşanmaktadır. Küresel ölçekte tarımsal üretim artmaya devam ederken iklim değişikliği, jeopolitik gerilimler ve ihracat kısıtlamaları sektörün istikrarınıtehdit etmektedir. Bu durum gıda güvenliğinin kırılganlaşmasına, fiyatlarda ve üretici gelirlerinde dalgalanmalara sebep olmaktadır. Söz konusu gelişmeler, stratejik tarım ürünlerinde ülke içinde kendine yeterliliğin sağlanması, sürdürülebilirüretim artışı ve dirençli gıda sistemlerinin oluşturulması konularının tarım politikalarının odağında konumlanmasıina neden olmuştur.

Bu kapsamda tarımsal desteklemede çevrenin, insan ve hayvan sağliğının korunmasının önceliklendirilmesi, yenilikçi teknolojilere ve sürdürülebilirüretim uygulamalarına daha fazla kaynak aktarılmasi, risk yönetim mekanizmalarının güçlendirilmesi ve uluslararası ticaretin işlevselliğini artıracak düzenlemelerin hayata geçirilmesi öne çıkan politika alanlarıdır. Ayrica tarımsal üretimin arz-talep dengesini sağlayacak şekilde planlı bir biçimde gerçekleştirilmesi, toplumun yeterli ve dengeli beslenmesinin sağlanması amacıyla gidaya erişimin kolaylaştırılmasi, gıda kayıp ve israfının azaltılmasi, gida güvenliğinin temini açısından önemini korumaktadır. Toprak ve su kaynaklarının etkin yönetimi, küçük ölçekli çiftçilerin desteklenmesi, tarımsal üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve biyolojik mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılmasi, tarım sektörünün sürdürülebilirliği açısından artan öneme sahiptir.

2024 yılında yüzde 5,1 oranında artan tarımsal üretimin 2025 yılında yüzde 1,0azalacağı tahmin edilmektedir. Tarımsal katma değerin GSYH içindeki ağırlığı 2024 yılında yüzde 5,8 seviyesinde gerçekleşmiş olup 2025 yılında bu oranın aynı seviyede kalmasıbeklenmektedir.

2024 yılında yüzde 14,8 olan tarım sektöründe çalışanların toplam istihdam içindeki payi, Haziran 2025 itibarıyla yüzde 14,1'e gerilemiş olup yıl genelinde bu oranın yüzde 13,8olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.

2024 yılında tarım ve gıda ürünlerindeki ihracat önceki yıla göre yüzde 4,4 oranında artarak 28,4 milyar dolar, ithalat ise yüzde 13,8 oranında azalarak 18,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Tarım ve gıda ürünlerinde net ihracat 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 77,9 oranında artarak 9,6 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir.
Toplam tarım ve gida ürünleri ithalatında 2024 yıliı itibarıyla yüzde 44,1 oranındaki payla Brezilya, Rusya ve Ukrayna ilk üç sırada yer almaktadır. İhracatta bitkisel ürünlerde 

Rusya, Almanya ve Irak, hayvansal ürünlerde Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak, orman ürünlerinde Suriye ve Hollanda, balık ve balık ürünlerinde Japonya ve Rusya, işlenmiş gıda ürünlerinde ise Irak ve ABD önde gelen ülkelerdir.

TABLO II: 7- Tarım Sektöründe Büyüme, İstihdam ve Diş Ticaret Göstergeleri 
Gösterge: 2022
Yıllar: 2023
Yüzde Değişim: 2024

Gösterge: Katma Değer (2)

Gösterge: Tarim (3)
Yıllar: 120 888
Yüzde Değişim: 121 324

Gösterge: Katma Değer (4)

Gösterge: Tarim (3)
Yıllar: 1 025 853
Yüzde Değişim: 1 731 103 6,4

Gösterge: Tarımsal GSYH (Yüzde) İstihdam (5)
Yıllar: 6,5

Gösterge: Tanm İstihdamı (3)
Yıllar: 4 575
Yüzde Değişim: 4 390

Gösterge: Tarım İstihdamı (Yüzde)
Yıllar: 14,1
Yüzde Değişim: 13,6

Gösterge: İthalat (6) Bitkisel Üretim
Yıllar: 14 049
Yüzde Değişim: 12 021

Gösterge: Hayvancılık

Gösterge: Ormancılik
Yıllar: 282
Yüzde Değişim: 1 274

Gösterge: Balıkçılık
Yıllar: 133
Yüzde Değişim: 130 67

Gösterge: Gida Ürünleri ve İçecek
Yıllar: 71 7 856

Yüzde Değişim: 8 297

Gösterge: Toplam
Yıllar: 22 391
Yüzde Değişim: 21 789

Gösterge: ihhrat (6)

Gösterge: Bitkisel Üretim
Yıllar: 6 453
Yüzde Değişim: 8 169

Gösterge: Hayvancılık
Yıllar: 579
Yüzde Değişim: 521

Gösterge: Ormancilik
Yıllar: 81
Yüzde Değişim: 41

Gösterge: Balıkçılık
Yıllar: 656
Yüzde Değişim: 709

Gösterge: Gida Ürünleri ve İçecek
Yıllar: 17 911
Yüzde Değişim: 17 746

Gösterge: Toplam
Yıllar: 25 680
Yüzde Değişim: 27 186
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TüfK 
(1) Ocak-Ağustos dönemi verileridir (istihdam verileri ilk iki çeyrek ortalamasıdır). (2) Zincirlenmiş Hacim, Milyon TL, (3) Katma değer ve istihdam verileri Ocak-Haziran 2025 dönemine ait olup 2024 ylı karşılaştırması da aynı bazda yapılmıştır. (4) Cari Fiyatlarla, Milyon TL,(5) Bin Kişi, (6) Milyon Dolar 

Not: Dis ticaret verilerinde ISIC Rev.3 esas alınmıştır 
Türkiye'de 7442 sayılı Orman Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla 1 Eylül 2024 tarihi itibarıyla tarım sektöründe planlı üretim dönemine geçilmiştir.Tarımsal üretim planlamasına ilişkin usul ve esaslar ise 14 Eylül 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tarımsal Üretimin Planlanması Hakkında Yönetmelikle düzenlenmiştir.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunuyla uygulamaya konulan ve 22Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan İşlenmeyen Tarım Arazilerinin Tarımsal Amaçlı Kiraya Verilmesine İlişkin Yönetmelikle usul ve esasları belirlenen üst üste iki yıl süreyle kullanılmayan tarım arazilerinin kiralanmasına yönelik çalışmalar kapsamında 20242025 üretim yılına ait işlenmeyen tarım arazisi tespitleri tamamlanmış olup ilan süreci devam etmektedir. İşlenmeyen tarım arazilerinin etkin bir şekilde tespiti amacıyla coğrafi bilgi sistemi tabanlı olarak kurulan Entegre İdare ve Kontrol Sistemi aracılığıyla tüm tarım parsellerinin düzenliolarak izlenmesi için gerekliçalışmaların tamamlanmasıönem arz etmektedir.

Tarım sektörünün mevcut durumunun ortaya konulması amacıyla yürütülmekte olan Genel Tarım Sayımı çalışmaları Tarım ve Orman Bakanlığı ile TÜİK'in koordinasyon ve işbirliği çerçevesinde gerçekleştirilmektedir. Saha çalışmalarının 2025 yılı sonunda tamamlanması ve toplanan verilerin analizinin yapılarak sayım sonuçlarının 2026 yılında kamuoyuyla paylaşılması öngörülmektedir.

28 Kasim 2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Tarimsal Amaçlı Örgütlerin Derecelendirilmesine İlişkin Yönetmelik kapsamında tarımsal üretici örgütleri,faaliyetlerinde etkinliklerinin artırılmasi amacıyla Tarim ve OrmanBakanliğitarafindan 

belirlenen kriterler dâhilinde derecelendirilmektedir. Söz konusu Yönetmelikte, 8 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Yönetmelikle yapılan değişiklik kapsamında mali açıdan disiplinli ve sorumluluklarını yerine getiren örgütlerin daha sağlıklı belirlenebilmesi amacıyla tarımsal amaçlı örgütlerin başvurularında aranacak şartlar arasına vadesi geçmişkamu borcu ve sosyal güvenlik prim borcunun bulunmaması şartı eklenmiştir.
3 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Mera Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle jeotermal kaynaklar, doğal mineralli sular, enerji, turizm ve sanayi yatırımlarına ilişkin arazi ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla mera tahsis amacının değiştirilmesine yönelik usul ve esaslar güncellenmiştir. Bu çerçevede izin süreçleri yeniden düzenlenirken mera tahsis talebinde bulunan tesis sahiplerine ot kayıp bedeli ve teminat ödemesi yapılmasi, tahsis sürecinin sonunda geri dönüşüm projesi uygulaması yükümlülükleri getirilerek meraların korunmasına yönelik mekanizmalar güçlendirilmiştir.

24 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Sağlıkla İlgili Bazı Kanunlarda ve 663 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 2313sayılı Uyuşturucu Maddelerin Murakabesi Hakkında Kanunun 23 üncü maddesinde değişiklik yapılmıştır. Söz konusu düzenlemeyle kenevir bitkisinin yaprak ve çiçeklerinden ilaç etkin maddesi elde edilmesinin yanı sıra tibbi ürünler, sağlık ürünleri, uyuşturucu etkisi bulunmayan kişisel bakım ürünleri ve destek ürünlerinin üretimi de mümkün hale getirilmiştir.

Tarım ürünleri fiyat seviyesinin sağlıklı oluşması için gıda arz zincirine ilişkin kayıt sisteminin güçlendirilmesi, lisanslı depoculuğun yaygınlaştırılması, yaş meyve-sebze tedarik zincirinde lojistik altyapının ve yatırımların iyileştirilmesi, paketleme, nakliye, depolama ve perakende satişta uyulması gereken standartlarin belirlenmesiyle toptancı hallerinin modernizasyonu ve etkin çalıştırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülecektir.
Tarim Arazileri ve Sulama 
2024 yılı itibarıyla 24 milyon hektar tarım arazisinin 16,8 milyon hektarını ekilen, 2,7milyon hektarını nadasa bırakılan, 741 bin hektarını sebze yetiştirilen ve 3,8 milyon hektarınımeyvecilik, bağcılık ve zeytin ağaçları için ayrılan alanlar oluşturmaktadır.
Tarım arazilerinin korunması ve etkin kullanılması kapsamında mevcut arazilerin amaçdışı kullanımının önlenmesi, verimliliği artıracak modern tarım teknikleri ve karbon salımınıazaltacak toprak işleme yöntemlerinin yayginlaştırılmasi, nadas alanlarının üretime kazandırılmasi, arazi toplulaştırma çalışmalarının hızlandırılmasi, toprak veri tabanının oluşturulmasi, arazi kullanim planlarinin tamamlanmasi, erozyonla mücadelenin etkinleştirilmesi, topraklarin organik madde içeriklerinin artırılması ve toprak yönetiminde koordinasyonun güçlendirilmesi öncelikli konular arasında yer almaktadır.
Tarım sektörünün önemli sorunlarından biri olan çok parçalı arazi yapısının ortaya çıkardığı küçük tarım parsellerinin uygun ölçeğe getirilmesi amacıyla hız verilen arazi toplulaştırma çalışmalarında toplulaştırması tamamlanan alanın 2025 yılı sonunda 9,6milyon hektara, tescili tamamlanmış toplulaştırma alanının ise 7,8 milyon hektara ulaşmasıbeklenmektedir. 2026 yılında 450 bin hektar alanda toplulaştırma çaliışmasının başlatılmasıve 352 bin hektar alanda tescil işlemlerinin tamamlanması planlanmaktadır 

Nüfus artışi, hızlı kentleşme ve sanayileşme süreci, tarım dışı sektörlerin arazi talebini her geçen gün artırmaktadır. Bu gelişmeler karşısında tarım, orman, çayır ve mera alanlarının korunması ve sürdürülebilir biçimde kullanılması için arazi kullanım planlarının hazırlanması önem arz etmektedir. Bu kapsamda 2024 yılında arazi kullanım planlarının hazırlanması amacıyla 755 bin hektar alanda detaylı toprak etütleri ve haritalandırma çalışmaları tamamlanmıştır. Etüt ve haritalandırması tamamlanan kümülatif tarım arazisi alanının 2025 yılında 3,6 milyon hektara, 2026 yılında 5,4 milyon hektara çıkarılmasıplanlanmaktadir.
Sınırlı olan su kaynaklarının büyük bir kısmının tarımda kullanıldığı ve gıda ihtiyacının arttığı göz önüne alındığında, son yıllarda gıda üretiminin artırılmasında sulu tarımın yaygınlaştırılmasıyla verimli sulama sistem ve tekniklerinin rolü daha da önem kazanmıştır.Bu kapsamda bir yandan sulamaya açılan alanların genişletilmesine yönelik çalışmalar yürütülürken diğer yandan eski kanal ve kanaletli sulama sistemleri yenilenerek kapalısistem borulu sulama sistemlerine dönüştürülmekte ve tarımda suyun verimli kullanılmasına yönelik tedbirler alinmaktadır.
2024 yıl sonu itibarıyla toplam hacmi 183.413 hm³ olan depolama tesislerinin sayısı1.802'dir. 2025 yılında 22 baraj ve yedi gölet inşaatının tamamlanmasıyla toplam su depolama kapasitesinin 183.739 hm³ olacağı tahmin edilmektedir.
Türkiye'de mevcut su potansiyeli ile teknik ve ekonomik olarak sulanabilecek arazi miktarı 8,5 milyon hektar olarak hesaplanmaktadır. Bu alanın 2024 yıl sonu itibarıyla 7,2milyon hektarlık bölümü sulamaya açılmış olup bunun 3,66 milyon hektarı Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü (DSi) tarafından inşa edilip işletmeye alınmıştır. Kalan kısım ise mülga Topraksu Genel Müdürlüğü, mülga Köy Hizmetleri Genel Müdürlüğü ve mahalli idareler tarafindan gerçekleştirilen yatırımlardan oluşmaktadır. 2025 yılında brüt 70 bin hektarın sulamaya açılmasıyla toplam sulama alanının 7,27 milyon hektara ulaşacaği öngörülmektedir. 2026 yılında 64 bin hektar alanın sulamaya açılması ile toplam sulama alanının 7,334 milyon hektara ulaşması beklenmektedir.
DSİ tarafindan işletmeye açılan 3,66 milyon hektar alanın dağılımı incelendiğinde, 198bin hektarlık kısmın (yüzde 5,4) DSİ tarafından işletildiği, 2,95 milyon hektarlık bölümün (yüzde 80,7) su kullanıcı teşkilatları ve mahalli idarelerin sorumluluğuna devredildiği görülmektedir. Ayrıca, 491 bin hektar (yüzde 13,4) yeraltı suyu sulama kooperatiflerince,17 bin hektar (yüzde 0,5) ise bedeli karşılığında çeşitli kurumlarca işletilmektedir. Bu dağılım 1993 yılından itibaren hiz kazanan katılimcı sulama yönetimi politikalarının somut bir yansımasıdır. Söz konusu yaklaşım çerçevesinde, sulama tesislerinin işletme, bakım ve yönetim sorumluluğu faydalanıcılara aktarılmışböylece yerinden yönetimle sulama işletmeciliğinde hizlı ve etkili karar alınmasi, bakım-onarım faaliyetlerinin zamanında yapılmasi ve suyun daha adil dağıtimi hedeflenmiştir.


TABLO II: 8- DSİ Tarafından İnşa Edilen Sulama Tesislerinin İşletme Sahipliği (2024)

İşletmeden Sorumlu Kuruluş: DSi
Sulama Alanı (ha): 198 573

İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Su Kullanıcı Teşkilatları ve Mahalli İdareler
Sulama Alanı (ha): 2 954 482

İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Bedeli Karşılığında DSİ'ce İnşa Edilip Çeşitli Kurumlarca İşletilen Sulamalar
Sulama Alanı (ha): 17 013

İşletmeden Sorumlu Kuruluş: Yeraltı Suyu (YAS) Sulama Kooperatifleri
Sulama Alanı (ha): 491 424

İşletmeden Sorumlu Kuruluş: TOPLAM
Sulama Alanı (ha): 3 661 492
2024 yılında yenilemesi yapılan brüt sulama alanı 80.313 hektara ulaşmış olup Yatırım Programinda toplam 254 bin hektarlik sulama alanini kapsayan 80 sulama tesisinde yenileme çalışmalari, yaklaşık 950 bin hektar alanda ise yenileme projelerinin planlama ve proje aşamaları devam etmektedir.

DSİ tarafindan geliştirilen sulama sistemlerinin 2024 yıl sonu itibarıyla yüzde 32'si klasik sistemlerden, yüzde 32'si kanaletli sulama sistemlerinden, yüzde 36'sı ise borulu sistemlerden oluşmaktadır. DSi tarafından yeni yapılacak projelerin borulu sistemle inşa edilmesi ve eski sulama sistemlerinin modernizasyonuyla birlikte gelecekte borulu sulama sistemlerinin oranının artırılarak tarımda önemli miktarlarda su tasarrufunun sağlanmasıöngörülmektedir.

Tarımda suyun kullanım miktarını esas alan yöntemlere göre fiyatlandırılmasıyla kullanılan su miktarına göre ücretlendirme yapılarak etkin su kullanımının sağlanması ve aşırı su kullanımının önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu çerçevede, işletmedeki mevcut sulama şebekelerine sayaç takılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. 2024 yıl sonu itibarıyla 377 sulama tesisine 56.550 adet sayaç takılmış olup 2025 yılında 80 sulama tesisine daha 12.000 adet sayaç takılmasi planlanmaktadır.

Atıksu arıtma tesisi çıkış sularının geri kazanım üniteleri yardımıyla tarımsal sulamada kullanılmasına yönelik proje çalışmaları devam etmektedir. Bu çalişmaların sulama suyundan elde edilecek tasarruf miktarini artırarak tarımda suyun etkin ve verimli kullanılmasına katkıda bulunacağı öngörülmektedir. Ayrıca yağmur suyu hasadı ve bu suyun sulamada kullanımıyla ilgili yeni araştırma ve geliştirme faaliyetlerine başlanmış olup bu çalışmaların önümüzdeki dönemde genişletilerek sürdürülmesi planlanmaktadır. Alternatif su kaynaklarının sulamada kullanılmasının su kaynaklarının sürdürülebilir yönetimine önemli faydalar sunması beklenmektedir.

Bitkisel Üretim 
İklim değişikliğinin etkileri, küresel piyasalardaki dalgalanmalar ve artan nüfusun gıda talebi, bitkisel üretimde verimlilik, kalite ve sürdürülebilirlik odaklı politikaların benimsenmesini zorunlu kılmaktadır. Bu kapsamda doğal kaynakların etkin kullanımi,ekolojik dengenin korunması ve tarımsal piyasaların istikrarı gözetilerek bitkisel üretimin gıda güvenliğini garanti altına alacak şekilde planlanması büyük önem taşımaktadır.
TüİK tarafından açıklanan bitkisel üretim ikinci tahminlerine göre 2025 yılında yaşanan zirai don ve kuraklığın etkisiyle üretim miktarlarının, bir önceki yıla göre tahıllar ve diğer bitkisel ürünlerde yüzde 10,4, sebzelerde yüzde 0,8, meyve, içecek ve baharat bitkilerinde yüzde 30,4 oranında azalması beklenmektedir.


Tahıl ürünleri üretim miktarlarının 2025 yılında bir önceki yıla göre yüzde 12,4oranında azalarak yaklaşık 34,2 milyon ton olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Tahıl piyasalarında istikrarın sağlanmasına yönelik dış ticaret önlemleri dâhil olmak üzere gerekli tedbirler uygulanmaya devam edilmektedir. Jeotermal kaynakların etkin bir şekilde değerlendirilerek bitkisel üretim miktarının artırılması amacıyla organize tarım bölgeleri yatırımlarına hız verilmiştir. 2025 yılında 5.981 dekar alanda sera organize tarım bölgesinin tamamlanması öngörülmekte, 2026 yılında 3.037 dekar alanda altyapi çalişmalarının tamamlanması planlanmaktadır. Organize tarım bölgeleriaracıliğıyla sera alanlarının genişletilmesi sebze, tropik meyve ve süs bitkileri üretiminin artirılmasına, sebze fiyatlarındaki mevsimsel dalgalanmaların azaltılmasına ve bu ürünlere erişilebilirliğin kolaylaştırılmasına önemli katkı sağlayacaktır.

Bitkisel üretim sektöründe yerel çeşitlerin ve bitki gen kaynaklarının korunmasi,biyoteknoloji, islah, çeşit geliştirme, etkin piyasa denetimi, sertifikalı tohumluk üretimi ve kullanımı ile yenilenebilir enerji kaynaklarının kullanımının yaygınlaştırılması amacıyla altyapının iyileştirilmesine yönelik kamu yatırımları hızlandırılmış olup bu alanlarda kamu ile özel sektörün etkin işbirliğinin sağlanması konusunda çalışmalar devam etmektedir.
İklim değişikliğinin etkileri, artan insan hareketleri ve ticaret nedeniyle zararlıorganizmaların yayılimi hızlanmakta, bu durum üretimde rekolte ve kalite kaybina neden olmaktadır. Türkiye'de 669 bitki zararlı organizmasıyla mücadele çalışmaları yürütülmekte olup bunların başında süne, çekirge, tarla faresi, mildiyö, külleme, karaleke, domates güvesi, Akdeniz meyve sineği ve istilacı türlerden kahverengi kokarca gelmektedir. Biyolojik,biyoteknik, mekanik ve kimyasal yöntemlerin birlikte uygulandiğı entegre mücadele programlarıyla ürün kayıplarının önlenmesi, çevrenin korunması ve sürdürülebilir üretimin sağlanması hedeflenmektedir. Son yillarda ortaya çıkan istilacı zararlılarla mücadele ulusal düzeyde seferberlik anlayışıyla yerli biyolojik kontrol ajanlarının geliştirilmesi, tahmin ve erken uyarı sistemlerinin yaygınlaştırılmasıi, üretici eğitimleri ve kalıntı denetim programlarıçerçevesinde yürütülmektedir.

Tarımda izlenebilirlik ve sürdürülebilirliğin temini açısından organik tarım, iyi tarım uygulamalari, tıbbi ve aromatik bitkiler alanında yetiştiriciliğin geliştirilmesi, ihracatın artırılmasi,izlenebilirliğin iyileştirilmesiylekurumsal kapasitenin geliştirilmesine ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. Hem üretici gelirlerinin artırılması hem de katma değerli ürünlerin ekonomiye kazandırılması açısından önem taşıyan yöresel ve coğrafi işaretli tarımsal ürünlerin tespit ve sertifikalandırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülmektedir.
Hayvancılik 
Türkiye'de hayvancılık işletmeleri genelde küçük ölçekli aile işletmesi niteliğinde olup son yıllarda uygulanan projelerle orta ve orta-büyük ölçekli işletme sayılarında önemli artışlar sağlanmiştır.

2024 yılı itibarıyla yaklaşık 16,8 milyon baş olan sığır mevcudunun yüzde 45,6'sı kültür melezi, yüzde 48,2'si ise saf kültür irklarından oluşmaktadır. 44,1 milyon baş olan koyun mevcudunun içerisinde yerli koyun irklarının oranı yüzde 90,5 seviyesindedir.
2023 yılında 2,4 milyon ton olan et üretimi yüzde 12,5 oranında azalarak 2024 yılında yaklaşık 2,1 milyon tona düşmüştür. 2023 yılında 818 bin baş olan toplam canlı sığır ithalat 2024 yılında yüzde 31,6 azalarak 559 bin başa gerilemiştir.


2023 yılında 21,4 milyon ton olan süt üretimi yüzde 4,7 artarak 2024 yılında yaklaşık 22,5 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Et ve süt ihtiyacının yurt içinden sürdürülebilir şekilde karşılanması amacıyla hayvan varlığının artırılmasına, niteliğinin geliştirilmesi için suni tohumlama çalışmalarının yaygınlaştırılmasına ve hayvancılık işletme ölçeklerinin büyütülmesine yönelik destekleme programları sürdürülmektedir. Et ve süt üretiminin dengeli bir şekilde artırılmasının sağlanması bakımından büyükbaş hayvan yetiştiriciliğinde uygun irkların seçilmesi ve küçükbaş hayvancılığın et üretimindeki payının artırılması önem taşımaktadır.

Tavuk eti üretimi 2023 yılındaki 2,3 milyon ton seviyesinde iken yüzde 7,8 artışla 2024yılında 2,5 milyon tona yükselmiştir. 2023 yılında 602 bin ton olan tavuk eti ihracatı yüzde 26 oranında azalarak 2024 yılında 446 bin tona gerilemiştir.

TABLO II: 9- Başlıca Hayvancılık Göstergeleri 
2019: 17 688
2020: 17 965
2021: 17 851
2022: 16 852
2023: 16 421
2024: 16 824

2019: 8 560
2020: 8 838
2021: 8 825
2022: 8 296
2023: 8 070
2024: 8 213

2019: 7 555
2020: 7 594
2021: 7 641
2022: 7 325
2023: 7 304
2024: 7 670

2019: 1 574
2020: 1 533
2021: 1 385
2022: 1 231
2023: 1 047
2024: 941

2019: 37 276
2020: 42 127
2021: 45 178
2022: 44 688
2023: 42 060
2024: 44 080

2019: 34 199
2020: 38 580
2021: 41 183
2022: 40 729
2023: 38 209
2024: 39 871

2019: 3 077
2020: 3 547
2021: 3 995
2022: 3 959
2023: 3 852
2024: 4 208

2019: 11 205
2020: 11 986
2021: 12 342
2022: 11 578
2023: 10 303
2024: 10 822

2019: 184
2020: 192
2021: 186
2022: 172
2023: 162
2024: 162

2019: 22 960
2020: 23 504
2021: 23 200
2022: 21 563
2023: 21 482
2024: 22 487

2019: 1 741
2020: 1 786
2021: 1 952
2022: 2 192
2023: 2 384
2024: 2 105

2019: 19 898
2020: 19 788
2021: 19 298
2022: 19 809
2023: 20 638
2024: 21 155

2019: 2 138
2020: 2 136
2021: 2 246
2022: 2 418
2023: 2 329
2024: 2 512

2019: 109
2020: 104
2021: 96
2022: 118
2023: 115
2024: 95

2019: 688
2020: 401
2021: 262
2022: 117
2023: 818
2024: 559

2019: 16
2020: 17
2021: 24
2022: 23
2023: 650
2024: 10

2019: 665
2020: 384
2021: 238
2022: 94
2023: 92
2024: 478

2019: 7
2020: 0
2021: 0
2022: 0
2023: 74
2024: 71

2019: 309
2020: 414
2021: 413
2022: 546
2023: 602
2024: 446
Kaynak: TÜİK, ESK 
Yem bitkileri talebinin karşılanabilmesi açısından mera islah çalışmaları büyük önem arz etmektedir. Bu kapsamda mera tespit ve tahdit çalişmalari tamamlanmiş olup meraların kalite ve verimliliğinin artırılmasına yönelik islah çalışmalarına hız verilmiştir. Bununla birlikte otlatmaya yardımcı yapıların inşasının da islah projelerine dâhil edilerek mera islah çalışmalarının bütüncül bir çerçevede yürütülmesine önem verilmektedir.
Türkiye'de en son 1965 yılında tespit edilen SAT-1 serotipi şap hastalığı 2025 yılı Mayıs ayında Hakkari ve Van'da tespit edilmiştir. Her iki ilde baskın aşılama çalışmaları yapılmışve karantina önlemleri alınmıştır. Kurban Bayrami sonrası artan hayvan hareketleri sebebiyle SAT-1 serotipi şap hastalığı mihraklarında artış gözlenmiş ve söz konusu hastalık diğer illere de yayılmiştir.

Şap hastalığıyla mücadele kapsamında Şap Enstitüsü tarafından 17,2 milyon doz aşıüretilmiş ve hastalığın tespit edildiği illerde aşılama faaliyeti yürütülmüştür. Ayrıca hastalığın yayılmasını önlemek ve etkin bir kontrol sağlamak amacıyla 2025 yılı Haziran ayında ülke genelinde hayvanların yoğun olarak hareket ettiği hayvan pazarları geçici süreyle 

kapatılmıştır. Aşılama oranının yüzde 85'e ulaştığı illerde ise hayvan hareket kısıtlamalari,risk değerlendirmeleri sonucunda kademeli şekilde kaldırılmaktadır.
Hayvan hastalıkları ve zararlılarıyla daha etkin mücadele edilebilmesi amacıyla aşıüretiminde miktar ve kalitenin artırılabilmesi için özel sektörle işbirliği içerisinde aşıgeliştirme merkezinin kurulmasına yönelik olarak en uygun modelin belirlenmesi için çalışmalara devam edilmektedir.

Veteriner tibbi ürünlerin tüm kalite kontrol testleri ve analizleri ile hayvanlarda yapılması gereken farmakolojik, toksikolojik ve güvenlik çalışmalarının yürütüleceği veteriner tıbbi ürünler konusunda uzmanlaşmış, bağımsız ve uluslararası akreditasyona sahip bir kurumun kurulması planlanmaktadır. Bu kapsamda Yatırım Programında yer alan Veteriner Ürünleri Kontrol Merkezinin Kurulması Projesiyle söz konusu kurumun altyapisının inşasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır.

Veteriner aşılarının tamamının yurt içinde üretiminin sağlanabilmesi amacıyla aşı suşbankası ve Ar-Ge altyapısına sahip bir aşı üretim merkezi kurulacaktır. Aşı üretim merkezinin projelendirilmesinde özel sektörün üretim kapasitesi ile kamu ve özel sektör arasında işbirliği imkânlarının dikkate alınması önem taşımaktadır.

Su Ürünleri 
Dünya genelinde su ürünleri üretimi geçmişte daha çok avcılık yoluyla yapılırken nüfusun artmasi, doğal kaynakların giderek azalması ve birim alanda daha fazla üretime imkân sağlaması nedeniyle yetiştiricilik yoluyla gerçekleştirilen üretimin payı son yıllarda giderek artmaktadır.

Türkiye'nin bulunduğu coğrafi konum ve doğal kaynaklar, su ürünleri sektörüaçısından önemli firsatlar sunmaktadır. Sulama ve enerji amacıyla yapılan gölet ve barajlara bağlı olarak su ürünleri yetiştiriciliği yapılabilecek alan artmaktadır.
2024 yılında su ürünleri üretimi 933,2 bin ton olarak gerçekleşmiş olup bunun yüzde 34,6'sı deniz avcılığı, yüzde 3,6'sı iç su avcılığı ve yüzde 61,8'i yetiştiricilik üretiminden oluşmaktadır. Avcılık ve yetiştiricilik dâhil toplam su ürünleri üretiminin yüzde 22'si içsularda gerçekleştirilmiştir. Avcılık üretimi yıllar itibarıyla dalgalanma gösterirken yetiştiricilik üretiminde istikrarlı bir artış eğilimi görülmektedir. 2023 yılında 556 bin ton olan su ürünleri yetiştiriciliği yüzde 3,7 artışla 2024 yılında 577 bin tona yükselmiştir. Íç sularda alabalik, denizlerde ise çipura, levrek ve özellikle son dönemde Türk somonu üretiminde önemli artışlar görülmüştür. 2024 yılı itibarıyla 560 bin ton/yıl kapasiteli 557 deniz balıklarıyetiştiriciliği tesisi, 300 bin ton/yıl kapasiteli 1.914 iç su balıkları yetiştiriciliği tesisi olmak üzere toplam 860 bin ton/yıl kapasiteli 2.471 su ürünleri yetiştiriciliği tesisi faaliyet göstermektedir.

2023 yılında 708,8 milyon dolar olan balıkçılık ihracat tutarı yüzde 24 artışla 2024yılında 881,8 milyon dolara yükselmiş, dönem sonunda su ürünlerinin toplam tarımsal ihracattaki payı da yüzde 3,1 olarak gerçekleşmiştir.

Su kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir işletilmesi ile yasadışı avcılıkla mücadele edilmesi kapsamında deniz ve iç sulardaki av sahalarında, karaya çıkış noktaları dâhil olmak üzere tüm güzergâh, tesis, balık halleri, balık unu ve yağı fabrikalari, perakende satış yerleri ve soğuk hava depolarinda çapraz denetimler yapilmaktadır.


Mevcut stokların korunması ve sürdürülebilir işletilmesi amacıyla 2024 yılında 89,7milyon yavru balık su kaynaklarına bırakılmıştır. Bunun yanı sıra 2024 yılında 20 bin ton/yıl kapasiteli su ürünleri yetiştiricilik alanı yatırıma açılmıştır. Türk karasularında yayılım gösteren istilacı balik türlerinin mevcut popülasyonlarının ve stoka katılım oranlarının düşürülmesi, sucul biyolojik çeşitliliğin ve stokların korunması, kaynakların sürdürülebilir ve rasyonel kullanımının sağlanmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. Bununla birlikte sucul biyoçeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımının sağlanması amacıyla iç sular ve denizlerde bozulmuş ya da hasar görmüş habitatların rehabilitasyonuna ilişkin çalışmalar yürütülmekte, yapay resif alanları oluşturulmakta ve balıkçılık atıkları düzenli olarak temizlenmektedir.

Tarımsal Üretimin Planlanması Yönetmeliği kapsamında 2025 yılında avcılıkta dört tür (kalkan, kılıc, albakor ve kerevit), yetiştiricilikte ise alabalık üretim planlamasına dâhil edilmiştir. Böylece ülkemizdeki su ürünleri üretiminin yüzde 80i planlı üretim kapsamına alinmiştır.

Su ürünleri sektörünün gelişiminin sürdürülebilirliğini temin etmek üzere avcılık ve yetiştiricilikte üretim faaliyetleri ve yeni türlerin desteklenmesi amacıyla Ar-Ge çalişmalarına, su ürünleri araştırma enstitülerinin altyapılarının güçlendirilmesine, mevcut balıkçı barınaklarının rehabilitasyonuna ve yeni balıkçı barınaklarının inşasına yönelik çalişmalara devam edilmektedir.

Ormancılik 
Ormanlarımiz, sürdürülebilir orman yönetimi kriterleriyle birlikte koruma,rehabilitasyon, yeni yutak alanları oluşturma ve karbon depolama kapasitesini artırma yaklaşımı çerçevesinde modern ormancılik tekniklerine uygun olarak yönetilmektedir.Ormancılık faaliyetleriyle iklim değişikliği nedeniyle giderek artan kuraklık, sel, orman yangınları gibi afetlere karşi mücadele edilmekte, çölleşme ve arazi tahribatının dengelenmesine, biyoçeşitliliğin ve su kaynaklarının korunmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu kapsamda 2025 yılında 35,4 bin hektar alanda bozuk orman rehabilitasyonu,$^{10,4}$ bin hektar alanda ağaçlandırma çalışmasi, 18,9 bin hektar alanda erozyon kontrolü,$^{19,4}$ bin hektar alanda sel kontrolü faaliyetinin tamamlanmasıbeklenmektedir.

İklim değişikliği, çölleşme, erozyon ve arazi bozulumu birbirini tetikleyen süreçler olup doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimini tehdit etmektedir. Artan sicaklıklar ve düzensiz yağışlar toprak verimliliğini azaltmakta, erozyonu hızlandırmakta ve çölleşme riskini artırmaktadır. Diğer taraftan sıcaklık, kuraklık ile şiddetli rüzgarların etkisiyle orman yangınlarının sıklığı ve şiddeti artmakta, önemli mal ve can kayıpları meydana gelmektedir.

TABLO II: 10- Türkiye ve Seçilmiş Ülkelerde Orman Yangınları
Yunanistan: Yangın Yanan Sayısı Alan (Adet) (Hektar)
Türkiye: Yangin Sayısı (Adet)

İspanya: 2019
Yunanistan: 10 883
Türkiye: 83963

İspanya: 2020
Yunanistan: 8 068
Türkiye: 66783 1 060

İspanya: 2021
Yunanistan: 8 780
Türkiye: 87 880

İspanya: 2022
Yunanistan: 10 507
Türkiye: 267 947

İspanya: 2023
Yunanistan: 7 748
Türkiye: 89 068

İspanya: On Yil Toplamı (1)
Yunanistan: 97 438
Türkiye: 1 014 775

İspanya: Bir Yanginda Yanan Ortalama Alan (Hektar)
Türkiye: 10,41
Kaynak: OGM, Avrupa Orman Yangını Bilgi Sistemi (EFFIS)(1) 2014-2023 dönemini kapsamaktadır.

Türkiye ile benzer iklim özelliklerine sahip İspanya ve Yunanistan'da 2014-2023 yıllarıarasında yangın vakası başına sırasıyla ortalama 10,41 ve 43,16 hektar orman alanıyanarken Türkiye'de 9,08 hektar orman alanı yanmıştır. 2024 yılında 3.797 yangında 27.485hektar ve 2025 yılının ilk sekiz ayında 2.464 orman yangınında 76.887 hektar orman alanıyanmıştır. Bu sekiz aylık sürede yanan alan, 2021 yılında yaşanan büyük orman yangınlarından sonra bir yılda en fazla yanan alan olarak kayıtlara geçmiştir. Ayrıca aynıdönemde orman alanı dışında da 3.334 yangın çıkmış ve bunlara müdahale edilmiştir. Diğer yandan, Orman Genel Müdürlüğü (O)tarafindan yangın verilerine ilişkin resmi istatistiklerin verildiği 1988 yılından 2024 yılına kadar geçen 37 yılda toplam 553.102 hektar alanın yandığı, söz konusu alanın yüzde 39'unun ise son beş yıl içerisinde yandığıgörülmektedir.

Ülkemizde son 10 yıllık dönemde çıkan orman yangınlarının adet olarak yaklaşık yüzde 37'si ihmal-kaza (yanan alan olarak yüzde 44), yüzde 4'ü kasıt (yanan alan olarak yüzde 21), yüzde 14'ü doğal nedenler (yanan alan olarak yüzde 1) ve yüzde 45'i ise nedeni tespit edilemeyen yangınlardır (yanan alan olarak yüzde 34). Son yıllarda anız yangını gibi tarım alanlarından çıkıp orman alanlarına sıçrayan yangınlarda, sigara izmariti, ateş yakma vb.ihmaller nedeniyle çıkan yangın sayılarında artış görülmektedir.
Orman yangınlarıyla mücadele kapasitesinin artırılması kapsamında ülkemiz kara ve hava araç filosunun güçlendirilmesine, yanginlara müdahale süresinin kisaltılarak zararların en aza indirilmesine, yangınlarda görev alan personelin eğitilmesine yönelik tedbirler alınmaktadır. Bu kapsamda yangınlarla mücadelede kullanılan kara araçlarından arazöz, ilk müdahale ve su ikmal araçlari, su tankeri ile diğer iş makinelerinin sayısının artırılmasına ve yangın söndürme uçak ve helikopterlerinin alımına yönelik çalışmalara devam edilecektir.2025 yılında 105 helikopter, 27 uçak ve 14 insansız hava aracı (İHA) ile yangınlara havadan müdahale edilmiştir. Diğer taraftan orman yangınlarıyla mücadele kapsamında 1.786arazöz, 2.742 ilk müdahale aracı, 831 iş makinası olmak üzere toplam 5.359 müdahale aracıOGM envanterinde yer almaktadır. İnsan kaynağı olarak yangın işçisi, teknik eleman ve memurdan oluşan yaklaşık 25 bin personel ve 133 bini aşan gönüllü ile orman yangınlarına müdahale edilmektedir.

İklim değişikliği nedeniyle artan orman yangınlarıyla mücadele stratejilerinin geliştirilmesine, yangınlara karşi mücadelede daha sistematik ve bütüncül bir yaklaşım 

benimsenerek yangınların neden olduğu ekolojik, ekonomik ve sosyal zararların en aza indirilmesine, iklime dirençli ormancılık projelerinin yürütülmesine, kuraklıkla mücadele, sel ve taşkın felaketleri ile beraberinde getirdiği doğal kaynak bozulumunu önlemek için havza rehabilitasyon projelerinin uygulanmasına devam edilecektir.

Orman ekosistemlerinin sağladığı defne, ihlamur, sumak, adaçayı, kekik gibi tıbbi ve aromatik bitkiler ile doğal mantarlar, doğal meyveler ve benzeri birçok odun dışi orman ürününün sürdürülebilir kullanımları kapsamında yapılan tespit, teşhis ve envanter çalışmaları doğrultusunda tür bazlı faydalanma planları hazırlanmış, 363 farklı tür ve taksonda 2,2 milyon hektar alanda envanter ve planlama çalişmaları gerçekleştirilmiştir.Söz konusu ürünlerden ekonomik değeri yüksek olanların üretimleri sağlanarak ülke ekonomisine kazandırılması hedeflenmektedir.

Ormanlardan en uygun düzeyde faydalanılması için ekoturizm alanları ve rotalarıoluşturularak hizmete sunulmuştur. İlk defa 2017 yılında tesis edilen ekoturizm alanları ve rotaları 2024 yıl sonu itibarıyla 124'e ulaşmış olup bu sayının 2025 yıl sonuna kadar 140'a ulaşması öngörülmektedir. Ayrıca günübirlik ve konaklamalı olarak faydalanma imkânıbulunan orman parkları oluşturulmakta olup bu parklarda spor, kampçılik, piknik,fotoğrafçılık, yürüyüş gibi birçok aktivitenin yapılabilmesine imkân sağlanmaktadır.
Tarım Destekleri ve Piyasa Düzenlemeleri 
Bitkisel üretimde destekler, Tarim Havzaları Üretim ve Destekleme Modeli çerçevesinde ilçe düzeyinde belirlenen ürün listeleri esas alınarak uygulanmaktadır.Hayvancılıkta verim ve kalitenin artırılmasıni amaçlayan çerçevede destekleme çalışmalarıyürütülmektedir. Su ürünlerinde ise kayıt dışılığın önlenmesi ve verimliliğin artırılmasına yönelik destekleme uygulamalarina devam edilmektedir.

2025 yılında tarımsal destekleme bütçesinin 158,6 milyar TL olarak gerçekleşmesi beklenmektedir. Destekleme bütçesi 2026 yılında, 2025 yılı başlangıç ödeneğine kıyasla yüzde 24,2 oranında artırılarak 167,6 milyar TL'ye çıkarılmıştır.


TABLO II: 11- Tarımsal Destekleme Bütçesinin Dağılımı
Destekleme Konusu: 2024
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 2025(2)
Artış (Yüzde): 2026(3)
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2025

Destekleme Konusu: Alan Bazlı Tarımsal Destek
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 22 447,3
Artış (Yüzde): 32 175,3
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Ödemeleri Alan Bazlı Ek Ödeme (4)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 451,3
Artış (Yüzde): 910,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Mazot
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 14 829,2
Artış (Yüzde): 19 724,6
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Gübre
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 965,0
Artış (Yüzde): 8 281,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Sertifikalı Tohum ve Fidan
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 357,7
Artış (Yüzde): 2 358,7
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Kullanımi Findik
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 844,0
Artış (Yüzde): 901,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Telafi Edici Ödemeler
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 614,1
Artış (Yüzde): 2 307,5
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2 584,0

Destekleme Konusu: Bitki Karantina Tazminatı
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 3,3
Artış (Yüzde): 0,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Patates Siğili Desteği
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0,0
Artış (Yüzde): 28,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 44,0

Destekleme Konusu: Çay Budama Tazminat ve
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 610,8
Artış (Yüzde): 2 279,5
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 2 540,0

Destekleme Konusu: Masrafları Fark Ödemesi
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 26 703,9
Artış (Yüzde): 41 301,8
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Hububat ve Bakliyat
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 21 485,0
Artış (Yüzde): 31 349,2
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Çay
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 363,6
Artış (Yüzde): 2 614,8
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Arz Açığı Olan Ürünler (5)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 4 855,3
Artış (Yüzde): 7 337,8
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 0,0

Destekleme Konusu: Hayvancılık Destek Ödemeleri
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 21 316,8
Artış (Yüzde): 27 950,5
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 36 615,9

Destekleme Konusu: Bitkisel Üretim Destekleri (6)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 0,0
Artış (Yüzde): 23 550,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 90 889,8

Destekleme Konusu: Kırsal Kalkınma Amaçlı Tarimsal Destekleme (7)
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 5 404,1
Artış (Yüzde): 10 200,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 14 200,0

Destekleme Konusu: Tarim Sigortasi Destekleme Hizmetleri
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 12 717,0
Artış (Yüzde): 19 200,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 23 000,0

Destekleme Konusu: Diğer Tarımsal Amaçlı
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 1 267,7
Artış (Yüzde): 1 864,9
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 345,0

Destekleme Konusu: Destekler (8) TOPLAM
Destekleme Bütçesi (1) (Cari Fiyatlarla, Milyon TL): 91 465,9
Artış (Yüzde): 158 550,0
Destekleme Bütçesindeki Payı (Yüzde): 167 634,7
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
(1) 2024 yılında ilgili kurum bütçesi kesin hesap verileridir. (2) Gerçekleşme Tahmini, (3) Program, (4) Organik Tarım, İyi Tarım, Toprak Analizi, Beş Dekar Altındaki Küçük İşletme, Geleneksel Zeytin Bahçelerinin Rehabilitasyonu, Organik Organomineral Gübre desteğini kapsamaktadır. (5) Kütlü pamuk, zeytinyağı, dane zeytin, ayçiçeği, soya fasulyesi, kanola, aspir ve dane mısıra verilmektedir. (6) İlgili ürünler için Bitkisel Üretim Temel Desteği, Planlı Üretim Desteği ve Üretimi Geliştirme Destekleri ile Lisanslı Depolarda Ürün Depolama Kira Desteği, Patates Siğili Desteği, Biyolojik-Biyoteknik Mücadele Desteği ve zirai don destek ödemesini içermektedir. (7) Bütçe tutarının 2024 yılında 1.400 milyon TL'si, 2025 yılında 3.000 milyon TL'si ve 2026 yılinda 5 milyar TL'si Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu hibe karşılığıdır. (8) Sertifikalı tohum üretim, sertifikalı fidan üretim, tarımsal yayım danışmanlık Çiftlik Muhasebe Veri Ağı (ÇMVA),Ar-Ge, lisanslı depoculuk, tarımsal sulama elektrik desteği, tarımsal sulama amaçlı su kullanım hizmet bedeli desteklerini kapsamaktadır.
2024 yılında yayımlanan 2025-2027 Yillarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla bitkisel üretimde ilk kez üç yıllik ve üretim öncesinde açıklanan destekleme modeli hayata geçirilmiştir.

Yeni destekleme modelinde tüm destek konuları temel destek, planlı üretim desteği ve üretimi geliştirme desteği olmak üzere üç ana başlık altında toplanmış, ÇiftçiKayıt Sistemine kayıtlı tüm üreticiler kapsama alınmıştır. Planlı üretim desteği kapsamında stratejik ürünlerde kendine yeterliliğin temin edilmesi amacıyla bu ürünlerin uygun tarım havzalarında Tarimsal Üretimin Planlanmasi Kurulu tarafından belirlenen üretim planlarıçerçevesinde yetiştirilmesi teşvik edilmektedir. Su kısıtı olan 11 ilin 52 ilçesinde, su tüketimi az olan bazı ürünlere ilave destek verilerek yer altı su kaynaklarının sürdürülebilir kullanimının sağlanması hedeflenmektedir. Söz konusu Kararla sertifikalı tohum ve fidan kullanımı ile organik ve iyi tarım uygulamalarını yaygınlaştırmak amacıyla üretimi geliştirme desteği verilmesi hükme bağlanmıştır. Bunun yanı sıra, öncelikle arz açığı veya planlama kapsamındaki ürünler başta olmak üzere ilgili üretim yılındaki üretim maliyetleri ile iç ve dışfiyatlar dikkate alınarak çiftçilere, tarım politikaları amaç ve ilkelerine uyumu kolaylaştırmak,

üretimde sürdürülebilirliğisağlamak ve gelir kayıplarını telafiedebilmek amacıyla fark ödemesi desteği verilmesi planlanmaktadır.

14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025-2027 Yıllarında Yapılacak Bitkisel Üretime Yönelik Desteklemeler ile Diğer Bazı Tarımsal Desteklemelere İlişkin Kararda Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanı Kararıyla, 2026 yılı için destek katsayıdeğerleri ve Kararın ekinde yer alan havza ürün deseni listesi güncellenmiştir.
2025 yılinın Şubat, Mart ve Nisan aylarında meydana gelen zirai dondan etkilenen 65ilde 16 ürün için destekleme ödemesi yapılmasına yönelik usul ve esasları belirleyen 10396sayılı Cumhurbaşkanı Kararı 14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Söz konusu Karar kapsamında zirai don nedeniyle zarar gören çiftçilerden tarım sigortasıyaptırmamış olanlar ile tarım sigortası bulunmasına rağmen don teminatı içermeyen veya don teminatı mevcut olmakla birlikte 1 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe giren Devlet Destekli Bitkisel Ürün Sigortası Genel Şartları çerçevesinde tazminat ödemesinden yararlanamayanların zirai don desteğinden yararlandırılması kararlaştırılmıştır. Söz konusu Karar kapsamında tarımsal destekleme bütçesinden çiftçilere 23,6 milyar TL ödeme yapilmiştır.

Tarım Sigortaları Havuzu (TARSiM) kapsamında sigortası bulunan ve zirai don nedeniyle zarar gören üreticilere toplam 23 milyar TL tutarında hasar tazminati ödenecektir.Söz konusu ödemelerin Kasım ayı ortası itibarıyla tamamlanması öngörülmektedir.
Hayvancılik desteklemeleri kapsamında ise yeni modele geçiş 26 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayimlanan 2024-2026 Yillarında Yapılacak Hayvancılik Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararıyla gerçekleşmiştir. Böylece tarımsal desteklerin planlı üretime uygun olarak verilmesi ve destekleme politikasının uzun dönemli bir çerçevede oluşturulmasına yönelik önemli bir adım atılmıştır. Yeni destek modeliyle hayvancılıkta verimin artırılmasi, hayvan sağlığının korunmasi, planlı üretim kapsamında belirlenen havzalar bazında üretimin artırılması, üretici örgütlülüğünün güçlendirilmesi, küçük işletmelerin sürdürülebilirliklerinin sağlanması ilegenç ve kadın yetiştiricilerin sektörde faaliyet göstermelerinin teşvik edilmesi amacıyla hayvancılık desteklerinin daha etkin uygulanmasi hedeflenmektedir.

2024 yılında yayımlanan 2024-2026 Yillarında Yapılacak Hayvancılik Desteklemelerine İlişkin Cumhurbaşkanı Kararı 14 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Kararla değiştirilmiştir. Söz konusu değişiklikle hayvancılık destekleme programlarında birim destek tutarları artırılmış, üretici örgütü üyeliği ve kesinti oranlarına ilişkin hükümler güncellenmiş,yerli irklara yönelik destekler artırılmış ve başvuru ile ödeme süreçlerine dair teknik düzenlemeler yapilmiştır.

Yeni modelde su ürünleri desteklemeleri su ürünleri yetiştiriciliği ve su ürünleri avcılığıdestekleri olmak üzere iki başlık altında toplanmıştır. Su ürünleri yetiştiriciliğine verilen destekler dört temel destekleme programı ve dört teknik kriteri dikkate alacak şekilde daha etkin ve sade bir yapıya dönüştürülmüştür. Su ürünleri avcılığı kapsamında ise uzunluğu 12metrenin altında olan gemilerin sahiplerine verilen destek küçük ölçekli balikçılık desteği olarak değerlendirmeye alınmiş olup boy gruplarina göre verilecek destek tutarları bir önceki yıla göre artırılmıştır. Ayrıca kadın gemi sahiplerine/ortaklarına yüzde 35 daha fazla destekleme ödemesi yapılması öngörülmektedir. Bunun yanında su ürünleri avcılığı desteği kapsamında balon balığı avcılığının desteklenmesine devam edilmektedir.
Tarımsal desteklemelerde etkinliğin sağlanması için desteklerin havza, ürün ve su kısıtıtemelinde farklılaştırılarak bunların idare ve kontrolünün alan bazlı yapılmasına, çeşitli 

kurumlar tarafindan uygulanan farklı destek programları arasında tamamlayıcılığın sağlanmasına, üretici veya işletmelerin gelir seviyelerinin desteklerde dikkate alınmasına öncelik verilmektedir.

Gida 
2022 yılı Küresel Gida Güvenliği Endeksine göre Türkiye genel puanlamada 113 ülke arasında 49'uncu sirada yer almaktadır. Tarım ürünleri girdi fiyatlarındaki dalgalanmalar,küresel ölçekte artan talep, iklim değişikliğinin olumsuz etkileri, ulusal ve uluslararasıölçekte gıda tedarik zincirinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle dünya tarım ürünleri fiyatlarında artış yaşanmıştır. Gida ve Tarım Teşkilatı (FAO) Gıda Fiyat Endeksi Ağustos 2025'te, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 6,9 artmış olup tarihi yüksek seviyeye ulaştığıMart 2022'ye göre yüzde 18,8 azalmıştır.

Gıda tedarik zincirindeki bozulmalar, iklim değişikliği, doğal afetler, salgın hastalıklar,korumacı politikaların yükselişe geçmesi ve başta gübre olmak üzere tarımsal girdilere erişimde yaşanan aksaklıklar, üretim ve ihracat açısından önemli sorunlar olarak görülmektedir.Gidagüvenliğive güvenilirliğiperspektifinde sürdürülebilirüretime ve erişilebilir gidaya yönelik politikalar izlenmeye devam edilmektedir. Birincil üretimden tüketime kadar gıda zincirinin her aşamasında gıda kayıplarını ve israfını azaltmak, gıda üretim ve ambalaj teknolojilerinin geliştirilmesi, gıda işleme süreçlerinin iyileştirilmesi önemligörülmektedir. Gida güvenliğinin en önemliunsurlarından birisi olan hayvan hastalıklarıyla mücadele kapsamında aşılamaya önem verilmektedir. Bitkisel üretimde ilaçkullanımının azaltılması amacıyla bütüncül mücadele yöntemlerinin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.

5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağliği, Gida ve Yem Kanunu kapsamında yürütülen denetimlere ek olarak, gıda işletmelerinin teknik ve hijyenik gerekliliklere uygunluğunu doğrulamak amacıyla 81 ilde eş zamanlı sektörel gıda denetim programlarıuygulanmaktadır. 2024 yılında Türkiye genelinde toplam 1,3 milyon resmî gida kontrolügerçekleştirilmiş ve kuralları ihlal eden işletmelere 26,3 bin adet cezai işlem uygulanmıştır.Ayrıca, gıda taklit ve tağşişiyle mücadele amacıyla gida kontrol laboratuvar altyapılarının güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar devam etmektedir.

b) Amaç
Üretimin ekonomik, sosyal ve çevresel boyutlarını bütüncül olarak ele alan, teknoloji kullanım düzeyi ve verimliliği yüksek, örgütlü, rekabetçi, arz-talep dengesi çerçevesinde planlı üretim yapılan, doğal kaynakları etkin ve sürdürülebilir kullanan, toplumun yeterli ve dengeli beslenmesini sağlayan bir tarım sektörünün oluşturulması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Tarım istatistikleri uluslararası standartlara uygun olarak geliştirilecek, tarım bilgi sistemleri tarımsal üretimin tüm süreçlerinin sağlıklı şekilde kayıt altına alınması ve izlenmesini temin edecek şekilde etkin işler hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.488)

Politika/Tedbir: Tedbir 488.3. Tarim istatistiklerinin derlenmesi, işlenmesi, analizi ve kontrolünün etkin bir şekilde yapılması amacıyla düzenlemeler yapilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Genel Tarım Sayımi kapsamında sahadan toplanan veriler analiz edilerek sonuçları kamuoyuyla paylaşılacaktır.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Dijitalleşme, yapay zekâ ve veriye dayalı iş modelleriyle akıllı tarım uygulamaları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.489)

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 489.1. Tarim işletmeleri ve üretici örgütlerinin akıllı tarım uygulamaları konusundaki beşeri ve teknik altyapılarının geliştirilmesi desteklenecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Üretici örgütlerine akillı tarım uygulamalari konusunda teknik destek sağlanacaktır.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tarım arazilerinin korunması, sürdürülebilir kullanımı ve etkin yönetimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.490)

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 490.1. Tarımsal arazi kullanım planlarının hazırlanması tamamlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. 10 ilde 1,8 milyon hektar tarım arazisinin detaylı toprak etütleri ve haritalandırımásı çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 490.3. Tarim arazilerinin kullanımı etkin şekilde izlenecek, kullanılmayan araziler üretime kazandırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1.Üst üste iki yıl işlenmeyen tarım arazilerinin tarimsal üretim için kiralanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 490.5. Arazi toplulaştırma çalışmalarına sulama yatirimlariyla entegre bir şekilde devam edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. 450 bin hektar alanda arazi toplulaştırma çaliışmaları başlatılacaktır. 2. 352 bin hektar alanda tescil işlemleri tamamlanacaktır.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Bitkisel üretimde planlı üretime geçilecek, nitelikli genetik materyal kullanılarak verimin yükseltilmesi ve başta nüfusu yüksek büyükşehirlerde olmak üzere örtü altı yetiştiriciliğinin geliştirilmesi yoluyla üretim artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.491)

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 491.2. Sertifikal tohumluk üretim ve kullaniminin desteklenmesine devam edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Tarımsal destekleme bütçesi kapsamında sertifikalı tohum kullanımına destek sağlanmaya devam edilecektir.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Hayvansal üretimde verim ve kalite yükseltilecek, en önemli hayvansal üretim girdisi olan yem maliyetlerinin azaltılmasına yönelik mera islah çalışmalarına hız verilecek, ürün ve pazar çeşitliliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.492)

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 492.3. Mera islah çalışmaları otlatmaya yardımcı yapıların da kurulmasinı içerecek şekilde bütüncül bir yaklaşımla sürdürülecek, yönetim (amenajman) planlarının etkin uygulanması sağlanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. 200 bin hektar çayır mera alanında islah ve amenajman projesi uygulanacaktır.

Tedbir 488.4. Kayıt ve bilgi sistemleri erken uyari, piyasa kontrolleri, üretim planlaması ve stok yönetimini sağlayacak şekilde bütüncül bir yaklaşımla tasarlanacak, yazılim ve donanım altyapisı iyileştirilecektir.: Tedbir 492.5. Kanatl hayvan ürünleri ihracatında ürün ve pazar çeşitliliği artırilacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Tarimsal işletmelere ait kayıtlarin bir bütün halinde tutulabilmesi için mevcut kayıt ve bilgi sistemlerini içerecek bütünleşik bir kayıt sistemi geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Yurt içi arz ve talep dengesi dikkate alınarak kanatlı hayvan eti ihracatı yapılan ülkelerin sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 493.1. Su ürünleri kaynaklarının korunması, geliştirilmesi ve yasadışı avcilığın önlenmesi ile istilacı ve yabancı türlerin yayılımının önlenmesine yönelik kontrol, denetim ve izleme faaliyetleri etkin şekilde yürütülecektir.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 493.3. Küçük ölçekli balıkçılık işletmeleri, ekonomik sürdürülebilirliklerinin sağlanması ve çevreye olan olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi amacıyla desteklenecektir.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 493.4. Yeni su ürünleri yetiştiricilik bölgeleri planlanacak, yetiştiricilik tesislerinin kapasite kullanım oranları ve üretim verimliliği yükseltilecektir.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Gıda güvenilirliğini teminen altyapının iyileştirilmesine yönelik yatırımlar sürdürülecek, gıda denetimi, bitki ve hayvan hastalık ve zararlılariyla mücadele hizmetleri etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.494)

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 494.2. Ülkemizde piyasaya arz edilen veteriner tibbi ürünlerin tüm test ve analizlerini yapacak olan Veteriner Tibbi Ürün Kontrol Merkezi kurulacaktır.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 494.5. Bitkisel üretimde bilinçsiz zirai ilaç kullanımına yönelik denetim ve eğitimler artırılacak, kimyasal uygulamalara alternatif biyolojik ve biyoteknik mücadele yöntemleri desteklenerek yaygınlaştırılacaktır.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 494.6. Gida kontrol hizmetlerinin etkin bir şekilde yürütülebilmesi amacıyla yapılacak ihtiyaç analizi kapsamında laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir.

Su ürünleri üretiminde sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla denetimler etkinleştirilecek, yetiştiricilik üretiminde doğal kaynaklar ve biyoçeşitlilik korunarak yapılacak yeni yatırımlar ile üretim ve ihracat artırılacaktır. (Kalkinma Planı p.493): Tedbir 495.1. Tarim ürünleri soğuk zincir lojistik altyapısının iyileştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 496.3. Tarimsal amaçlı kooperatif ve üretici birliklerinin fiziki altyapılarının iyileştirilmesi desteklenecektir.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Çevrenin korunması ve iklim değişikliği ile mücadele kapsamında tarım sektöründe sera gazı salımının azaltılması için çevre dostu tarımsal uygulamalar desteklenerek yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.497)

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 497.2. Nadas alanlarının daraltılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecek, baklagillerin içinde yer aldığı münavebe uygulamaları teşvik edilecektir.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 497.6. Hayvancılik kaynaklı metan emisyonlarının azaltılması amacıyla hayvan islah çalışmalarının yanında metan üretimini baskılayıcı alternatif yem kaynaklarınin tespiti ve yem rasyonlarına uygun katkı maddelerinin ilavesi konularında Ar-Ge çalışmaları yapılacaktır.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tarımsal araştırmalar ile eğitim ve yayım çalışmalarında kurumlar arası koordinasyon sağlanarak etkinlik artırılacak, tarımsal Ar-Ge ve yayımın bağı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.498)

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 498.4. Ar-Ge sonuçlarının uygulamaya yansıtılması için yayımı yapılacak, araştırma personelinin katilimi ile eğitim ve yayım programlarının nitelikleri artırılacak, Ar-Ge ile eğitim ve yayımdan sorumlu kurumlar arasında işbirliği sağlanacaktır.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Çiftçilerin risklerden korunması ve gelirlerinin garanti altına alınmasına yönelik uygulamaların kapsamı genişletilerek etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.499)

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 499.1. Tarim sigortacılığında ürün ve risk bazında kapsamın genişletilmesine devam edilecektir.

Tarımsal amaçlı üretici örgütlerinin beşeri ve kurumsal yapıları güçlendirilerek üretimden pazarlamaya kadar tüm süreçlerde etkin rol alabilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.496): Tedbir 499.2. Gelir koruma sigortası ülke genelinde yaygınlaştırılacaktır.

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Tedbir 500.1. İklim değişikliğine dayanıklı ormanlar kurulacak ve ormanların yutak alan fonksiyonlarını artıracak şekilde yönetim planları geliştirilecektir.

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Tedbir 500.2. Ormanların afetler, kuraklik ve çölleşmeyle mücadele edilmesi, biyoçeşitliliğin ve su kaynaklarınin korunması, ekosistem hizmetlerinin geliştirilmesi ve arazi tahribatinin dengelenmesi konuları ile sağlık, gıda, turizm ve enerji sektörlerine katkısı artırılacaktır.

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Tedbir 500.3. Toprağın korunması ve erozyonla mücadele için yukárı havzalarda heyelan, sel ve çığ kontrol projeleri yürütülecektir.

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Tedbir 500.6. Ülkemiz firmalarının ormancılik sektöründe uluslararası alanda faaliyet göstermesi desteklenecektir.

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Orman kaynaklı ürün ve hizmetler sürdürülebilir orman yönetimi ilkeleri çerçevesinde ihracat odaklı çeşitlendirilecek, sektörün ekonomideki payı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.501)

SKA'lar, BM Küresel Orman Hedefleri ve Rio Sözleşmeleri dâhil ilgili uluslararası sözleşmeler ve ulusal taahhütlerimiz dikkate alınarak ormanlarımız sürdürülebilir orman yönetimi kriter ve göstergelerine uygun şekilde yönetilecek ve orman alanları artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.500): Tedbir 501.1. Orman varlığının yoğun olduğu bölgelerde orman ürünleri ihtisas OSBleri kurulacak, sektörde kümelenme sağlanacaktır.

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 501.4. Genetiği iyileştirilmiş ve hızlı gelişen türler kullanılarak özel sektör tarafindan yapılan endüstriyel ağaçlandırma uygulamaları desteklenecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Yerli üretim, sertifikalı ahşap malzeme kullanıminı artirmak amacıyla çeşitli mali teşviklerin sağlanabilmesine yönelik ilgili kurumlarla çalışmalar yürütülecektir. 2. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik "Ahşap Yapı Teknolojileri" eğitim programları düzenlenecektir. 3.Ahşap yapıların yangın dayanımına yönelik Ar-Ge çalışmaları yapılarak ulusal bilgi birikimi artırılacaktır. 4. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 5. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 6. Üreticilere yönelik Yapısal Ahşap Eğitimleri ve Belgelendirme çalışmaları yapılacaktır. 7. Yapraklı iki ağaç türüne ait eğilme direnç testleri yapılacaktır.: 1. 7 bin hektar alanda endüstriyel ağaçlandırma, 33 bin hektar alanda bakım çalışması yapılacaktır.

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 501.5. Toplumsal refahin artirılması ve orman köylerinden göçün önlenmesi amacıyla orman köylüleri yerinde istihdam edilecek ve kalkındırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
1. Yerli üretim, sertifikalı ahşap malzeme kullanıminı artirmak amacıyla çeşitli mali teşviklerin sağlanabilmesine yönelik ilgili kurumlarla çalışmalar yürütülecektir. 2. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik "Ahşap Yapı Teknolojileri" eğitim programları düzenlenecektir. 3.Ahşap yapıların yangın dayanımına yönelik Ar-Ge çalışmaları yapılarak ulusal bilgi birikimi artırılacaktır. 4. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 5. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 6. Üreticilere yönelik Yapısal Ahşap Eğitimleri ve Belgelendirme çalışmaları yapılacaktır. 7. Yapraklı iki ağaç türüne ait eğilme direnç testleri yapılacaktır.: 1. Orman köylülerinin faaliyetleri yerinde desteklenerek 36.000 adam/ay istihdam sağlanacaktır.

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 501.8. Orman ekosistem hizmetlerine erişim kolaylaştırılarak çevreye duyarlı bir yaklaşımla ekolojik turizm alanları artırılacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. Yerli üretim, sertifikalı ahşap malzeme kullanıminı artirmak amacıyla çeşitli mali teşviklerin sağlanabilmesine yönelik ilgili kurumlarla çalışmalar yürütülecektir. 2. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik "Ahşap Yapı Teknolojileri" eğitim programları düzenlenecektir. 3.Ahşap yapıların yangın dayanımına yönelik Ar-Ge çalışmaları yapılarak ulusal bilgi birikimi artırılacaktır. 4. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 5. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 6. Üreticilere yönelik Yapısal Ahşap Eğitimleri ve Belgelendirme çalışmaları yapılacaktır. 7. Yapraklı iki ağaç türüne ait eğilme direnç testleri yapılacaktır.: 1. 20 ekoturizm alanı oluşturularak hizmete alınacaktır.

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Orman yangınlarını önleyici tedbirler artırılacak, yangınlara müdahale kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkinma Planı p.502)

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 502.1. Orman yangınları ile etkin mücadele, biyoçeşitliliğin geliştirilmesi ve karbon depolamanın sağlanması için başta genç meşcereler olmak üzere tüm bakım müdahalelerine öncelik verilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Tarım ve Orman Bakanlığı (S)
1. Yerli üretim, sertifikalı ahşap malzeme kullanıminı artirmak amacıyla çeşitli mali teşviklerin sağlanabilmesine yönelik ilgili kurumlarla çalışmalar yürütülecektir. 2. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik "Ahşap Yapı Teknolojileri" eğitim programları düzenlenecektir. 3.Ahşap yapıların yangın dayanımına yönelik Ar-Ge çalışmaları yapılarak ulusal bilgi birikimi artırılacaktır. 4. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 5. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 6. Üreticilere yönelik Yapısal Ahşap Eğitimleri ve Belgelendirme çalışmaları yapılacaktır. 7. Yapraklı iki ağaç türüne ait eğilme direnç testleri yapılacaktır.: 1. Silvikültürel bakım tedbirlerinin güçlendirilmesi ve karbon odaklı bakım tedbirlerinin geliştirilmesi çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 501.3. Konut ve iş yerlerinde ahşap kullanımi yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 502.3. Orman alanları ile yerleşim yerleri ve tarım alanlari arasında yangına dirençli türler kullanılarak tampon bölgeler oluşturulacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Yerli üretim, sertifikalı ahşap malzeme kullanıminı artirmak amacıyla çeşitli mali teşviklerin sağlanabilmesine yönelik ilgili kurumlarla çalışmalar yürütülecektir. 2. Mimar, mühendis ve müteahhitlere yönelik "Ahşap Yapı Teknolojileri" eğitim programları düzenlenecektir. 3.Ahşap yapıların yangın dayanımına yönelik Ar-Ge çalışmaları yapılarak ulusal bilgi birikimi artırılacaktır. 4. Ahşabın çevre dostu, sağlıklı ve estetik yönlerini vurgulayan ulusal iletişim çalışmaları yürütülecektir. 5. Türkiye Deprem Yönetmeliğinde ahşap yapılar ile ilgili revize çalışmalar yapılacaktır. 6. Üreticilere yönelik Yapısal Ahşap Eğitimleri ve Belgelendirme çalışmaları yapılacaktır. 7. Yapraklı iki ağaç türüne ait eğilme direnç testleri yapılacaktır.: 1. 20 bin hektar alanda Yangina Dirençli Orman Tesisi (YARDOP) çalışması yapılacaktır. 2. Yangina hassas orman alanı çevresinde yer alan arazilerde üretim sezonu sonunda yangın önleme şeritlerinin oluşturulmasına yönelik faaliyet yürütülecektir.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 503.1. Kamu sulama yatirimlari, mevcut proje stokunun sürdürülebilirliği, ilerleme yüzdesi, depolama tesisi durumu, cazibeli sulama sistemine sahip olmasi, emsal sulama oranları yüksekliği, ekonomiye en kisa sürede kazandırılabilme imkânı ve diğer projeler ile eş zamanlı yürütülme gerekliliği kriterleri dikkate alınarak önceliklendirilecektir.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Mevcut sulama sistemlerinin rehabilitasyonuna devam edilecek, suyun kalite ve miktar olarak korunması ve etkin kullanımının sağlanmasına yönelik uygulamalara öncelik verilecektir. (Kalkınma Plani p.504)

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 504.1. Sulama sistemlerinin rehabilitasyonu ve modernizasyonuna yönelik yatirimlarda sulama orani, sulanmama sebepleri, projeli durumda öngörülen zirai gelir artışı ve rantabilite katsayısı kriterleri dikkate alınacaktır.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 504.2. Tarımda suyun verimli kullanılmasına yönelik su tasarrufu sağlayan yağmurlama ve damla sulama gibi modern sulama sistemleri yaygınlaştırılacaktır.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 504.3. Suyun kullanım miktarını esas alan yöntemlere göre fiyatlandırılması sağlanacaktır.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 504.4. Tarimsal kaynaklı su kirliliğini önlemeye yönelik uygulamalar yaygınlaştırılacaktır.

Sulama alanlarının genişletilmesine yönelik yatırımlar önceliklendirilecek ve finansman imkânları veni modellerle artırılacaktır (Kalkınma Planı p.503): Tedbir 504.5. Tarimsal sulamada alternatif su kaynakları kullanımının artırılması için yağmur sularının hasadı, arıtılmış atık suların sulama suyu kalitesine getirilmesi ve deniz suyunun tuzdan arındırılarak sulamada kullanımına yönelik Ar-Ge faaliyetleri yürütülecektir.

Sulama yönetiminde bilgi ve iletişim teknolojilerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.505): Tedbir 505.1. Uzaktan algılama teknolojisi ile coğrafi bilgi sistemi tabanlı tekniklerin sulama programlarının oluşturulmasında kullanımına yönelik Ar-Ge faaliyetleri yürütülecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Arazi Toplulaştırma Faaliyet Alani (Kümülatif) (3)
Birim: Milyon Hektar
2024: 9,6
2025 (1): 9,6
2026 (2): 10,1

Performans Göstergeleri: Tescil İşlemleri Tamamlanan Arazi Toplulaştırma Alanı (Kümülatif) (4) (5)
Birim: Milyon Hektar
2024: 7,6
2025 (1): 7,8
2026 (2): 8,2

Performans Göstergeleri: Merkezi Yönetim Bütçesinden Yapilan Toplam Tarimsal Desteklerin Tarimsal Katma Değere Orani (6)
Birim: Yüzde
2024: 17,5
2025 (1): 18,4
2026 (2): 22,0

Performans Göstergeleri: Yağlı Tohum Üretimi
Birim: Milyon Ton
2024: 2,78
2025 (1): 2,34
2026 (2): 4,75

Performans Göstergeleri: Hububat Ekiliş Alanı
Birim: Milyon Hektar
2024: 11,5
2025 (1): 11,6
2026 (2): 11,7

Performans Göstergeleri: Sığır Varlığı İçinde Kültür Irkı Oranı
Birim: Yüzde
2024: 48,8
2025 (1): 49,0
2026 (2): 49,2

Performans Göstergeleri: Mera Islah ve Amenajman Alanı (Bin Hektar, Kümülatif)
Birim: Bin Hektar
2024: 2 200
2025 (1): 2 400
2026 (2): 2 600

Performans Göstergeleri: Büyükbaş Hayvan Sayısı
Birim: Milyon Baş
2024: 17,0
2025 (1): 17,1
2026 (2): 17,3

Performans Göstergeleri: Küçükbaş Hayvan Sayısı
Birim: Milyon Baş
2024: 54,9
2025 (1): 59,1
2026 (2): 60,1

Performans Göstergeleri: Orman Alanlarının Ülke Yüzölçümüne Oranı
Birim: Yüzde
2024: 30,00
2025 (1): 30,00
2026 (2): 30,05

Performans Göstergeleri: Endüstriyel Ağaçlandırma (Yıllik)
Birim: Bin Hektar
2024: 7
2025 (1): 6
2026 (2): 7

Performans Göstergeleri: Ekoturizm Alan Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 124
2025 (1): 140
2026 (2): 160

Performans Göstergeleri: Sulamaya Açılan Brüt Tarımsal Alan (Kümülatif)
Birim: Milyon Hektar
2024: 7,20
2025 (1): 7,27
2026 (2): 7,33

Performans Göstergeleri: Sulama Orani (5)
Birim: Yüzde
2024: 69
2025 (1): 70
2026 (2): 71

Performans Göstergeleri: Yenilemesi Yapılan Brüt Sulama Alani (Kümülatif)
Birim: Bin Hektar
2024: 80,3
2025 (1): 90,6
2026 (2): 105,6
(1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) Tarim ve Orman Bakanlığı faaliyetleri esas aliınmıştır. (4) DSi tarafindan inşa edilen alanlan kapsamaktadır. (5) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Toprak ve Su Kaynaklarının Kullanımı ve Yönetimi Programının performans göstergelerinden biridir. (6) Merkezi yönetim bütçesinde yer alan tarımsal yatırım ödenekleri ve KiT'lere yapilan transferler dâhil edilmiştir 

2.2.2.2. Enerji 
a) Mevcut Durum 
Ekonomik büyüme, nüfus artışı, iklim değişikliği ve dijitalleşmenin beraberinde getirdiği enerji talep artışı ile küresel riskler ve diğer konjonktürel gelişmeler, enerji arz güvenliğinin sürdürülebilirliğinin sağlanmasına ve enerjide dışa bağımlılığın azaltılmasına yönelik politikaların önemini artırmaktadır. Bu kapsamda yeşil dönüşümün hızlandırılması,yenilenebilir enerji üretim kapasitesinin ve enerjiverimliliğinin artırılması hem ekonomik hem de stratejik açıdan öncelikli hedefler haline gelmiştir.


Enerji arz güvenliğinin artırılması ve net sifir emisyon hedeflerine ulaşılmasıkapsamında teknolojik gelişmelerin de etkisiyle özellikle son yıllarda ivme kazanan temiz enerji yatırımlarının, enerji sektöründe yapılan toplam yatırımların yüzde 67'sine karşılık geldiği görülmektedir. Temiz enerji yatırımlarının büyük çoğunluğunu yenilenebilir enerji,düşük emisyonlu yakıt üretimi, nükleer enerji, enerji verimliliği ile şebeke ve depolama yatırımları oluşturmaktadır. Bu yatırımlar neticesinde ilk defa 2024 yılında küresel elektrik üretiminde nükleer ve yenilenebilir enerjinin toplam payı yüzde 40' geçmiştir. Türkiyenin enerji sektörü politikaları da küresel eğilimler ve ülkemizin öncelikleri doğrultusunda belirlenmekte olup bu politikalarda enerjiarz güvenliğinin artırılmasi, dışa bağımlılığın azaltılmasi ve net sifir emisyon hedefi önceliklendirilmektedir.
Küresel birincil enerji talebi 2022 yılında yaklaşık 14,9 milyar ton eşdeğer petrol (TEP)iken 2023 yılında yüzde 1,8 artarak yaklaşık 15,1 milyar TEP'e ulaşmıştır. Bu talebin yüzde 30,2'si petrolden, yüzde 27,8'i kömürden, yüzde 22,8'i doğal gazdan, yüzde 4,7'si nükleerden, yüzde 14,5'i ise yenilenebilir ve diğer kaynaklardan karşılanmıştır. Türkiye'nin 2023 yılında birincil enerji talebi 158,4 milyon TEP olarak gerçekleşmiş olup birincil enerji kaynaklarında petrolün payı yüzde 30,2, doğal gazın payı yüzde 26,2, kömürün payı yüzde 25,3, yenilenebilir ve diğer kaynakların payı yüzde 18,3 olmuştur. Birincil enerji kaynaklarında ithalat yüzde 69 seviyesindedir. Ekonomiye kazandırılmasına devam edilen linyit, petrol, doğal gaz rezervleri ve artan yenilenebilir enerji kapasitesi ile birlikte ülkemizin birincil enerjide dışa bağımlılığının kademeli olarak azaltılması hedeflenmektedir.
2000-2024 yılları arasında yıllık ortalama elektrik enerjisi talep artışı dünyada yüzde 3iken ülkemizde bu oran büyüyen ekonomisine paralel olarak yüzde 4,3 olarak gerçekleşmiştir. Hızla artan enerji ihtiyacı göz önüne alındığında arz güvenliği tehlikeye atılmadan yerli enerji kaynaklarının kullanımının ve enerji verimliliğinin artırılması ile nükleer dâhil yeni teknolojilerin üretim portföyüne dâhil edilmesi öncelik arz etmektedir.
Dünyada toplam elektrik üretiminde doğal gazın payı 2001 yılında yüzde 18 iken 2023yılında yüzde 22,2 seviyesine çıkmıştır. Ülkemizde büyük ölçüde hidrolik kaynaklı elektrik üretimindeki dalgalanmalara bağlı olarak değişen doğal gazın elektrik üretimindeki payı2000'li yıllarda ortalama yüzde 45 düzeyinde seyrederken bu oran 2023 yılında yüzde 21,2024 yılında ise yüzde 18,9 olarak gerçekleşmiştir. Diğer yandan 2023 yılında 50,2 milyar $\mathsf{m}^{3}$ olan doğal gaz tüketimi, 2024 yılında yüzde 6 artarak 53,2 milyar $\mathsf{m}^{3}$ olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında tüketilen doğal gazın yüzde 25,3’ü elektrik üretiminde, yüzde 25,1' sanayide ve yüzde 49,6'sı bina ve diğer alanlarda ağırlıklı olarak isınma amaçlıkullanılmiştir.
Sakarya Sahasına ilave olarak 2025 yılında Göktepe Sahasında keşfedilen 75 milyar m³lük doğal gaz keşfiyle birlikte Karadeniz'deki doğal gaz rezervi toplam 785 milyar $\mathsf{m}^{3\prime}\mathsf{e}$ -.ulaşmıştır. Söz konusu doğal gazın üretim kapasitesinin artırılmasına yönelik yatırımlara devam edilmesi ve denizlerimizde bulunmasi muhtemel yeni rezervlerin ekonomiye kazandırılmasıyla birlikte enerjide dışa bağımlılığın, cari işlemler ile dış ticaret açıklarının ve enerji maliyetlerinin azalmasi beklenmektedir.
Arz güvenliğinin geliştirilmesi ve mevsimsel talep dalgalanmaları doğal gaz depolama kapasitesinin artırılmasını ve kaynak çeşitliliğini zorunlu kılmıştır. AB ülkelerinin doğal gaz depolama kapasitelerinin yıllık tüketimi karşılama oranı yaklaşık ortalama yüzde 25-30düzeyindeyken, ülkemizde bu oran yaklaşık yüzde 11 seviyesindedir. Hâlihazırda işletmede olan 4,6 milyar $\mathsf{m}^{3}$ depolama ve 75 milyon m³/gün geri üretim kapasiteli Kuzey Marmara Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisi ile 1,2 milyar $\mathsf{m}^{3}$ depolama ve 80 milyon m³/gün geri üretim kapasiteli Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Tesisiyle ülkemizin yer altı doğal 

gaz depolama kapasitesi 5,8 milyar m³e ulaşmıştır. Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Projesi kapsamında genişletme çalişmalarına devam edilmektedir. Ayrıca kaynak çeşitliliğinin artırılması amacıyla son yıllarda çeşitli ülkelerle farklı süre ve miktara sahip sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) anlaşmaları yapılmıştır.

TABLO II: 12- Elektrik Kurulu Gücü, Üretimi, Tüketimi ve Dış Ticareti 
Birim: MW
2010: 49 524
2015: 73 147
2020: 95 891
2024: 116 265
2025 (1): 121 175
2026 (2): 128 925

Birim: MW
2010: 32 182
2015: 41 541
2020: 46 309
2024: 46 855
2025 (1): 46 323
2026 (2): 48 523

Birim: MW
2010: 9 161
2015: 10 085
2020: 11 336
2024: 11 480
2025 (1): 11 475
2026 (2): 11 475

Birim: MW
2010: 3 281
2015: 6 064
2020: 8 987
2024: 10 456
2025 (1): 10 456
2026 (2): 10 456

Birim: MW
2010: 18 213
2015: 24 945
2020: 25 675
2024: 24 662
2025 (1): 24 160
2026 (2): 25 160

Birim: MW
2010: o
2015: 0
2020: 0
2024: 0
2025 (1): 0
2026 (2): 1 200

Birim: MW
2010: 1 526
2015: 446
2020: 312
2024: 257
2025 (1): 232
2026 (2): 232

Birim: MW
2010: 17 342
2015: 31 606
2020: 49 582
2024: 69 410
2025 (1): 74 852
2026 (2): 80 402

Birim: MW
2010: 15 831
2015: 25 868
2020: 30 984
2024: 32 203
2025 (1): 32 965
2026 (2): 33 395

Birim: MW
2010: 1 320
2015: 4 503
2020: 8 832
2024: 12 871
2025 (1): 14 800
2026 (2): 16 300

Birim: MW
2010: o
2015: 249
2020: 6 667
2024: 20 232
2025 (1): 22 600
2026 (2): 26 100

Birim: MW
2010: 191
2015: 986
2020: 3 098
2024: 4 104
2025 (1): 4 487
2026 (2): 4 607

Birim: GWh
2010: 211 208
2015: 261 783
2020: 306 703
2024: 354 570
2025 (1): 373 774
2026 (2): 387 291

Birim: GWh
2010: 155 370
2015: 177 608
2020: 177 066
2024: 190 231
2025 (1): 195 239
2026 (2): 196 186

Birim: GWh
2010: 40 515
2015: 36 180
2020: 43 306
2024: 47 633
2025 (1): 51 181
2026 (2): 51 266

Birim: GWh
2010: 14 532
2015: 39 986
2020: 62 506
2024: 75 363
2025 (1): 72 409
2026 (2): 72 695

Birim: GWh
2010: 98 144
2015: 99 219
2020: 70 931
2024: 66 978
2025 (1): 71 077
2026 (2): 71 650

Birim: GWh
2010: 0
2015: 0
2020: 0
2024: o
2025 (1): 0
2026 (2): 42

Birim: GWh
2010: 2 180
2015: 2 224
2020: 323
2024: 256
2025 (1): 572
2026 (2): 533

Birim: GWh
2010: 55 838
2015: 84 175
2020: 129 637
2024: 164 339
2025 (1): 178 535
2026 (2): 191 105

Birim: GWh
2010: 51 795
2015: 67 146
2020: 78 094
2024: 74 853
2025 (1): 77 783
2026 (2): 78 841

Birim: GWh
2010: 2 916
2015: 11 652
2020: 24 828
2024: 36 828
2025 (1): 42 807
2026 (2): 47 377

Birim: GWh
2010: 0
2015: 194
2020: 10 950
2024: 30 744
2025 (1): 35 597
2026 (2): 41 749

Birim: GWh
2010: 1 126
2015: 5 183
2020: 15 764
2024: 21 914
2025 (1): 22 348
2026 (2): 23 138

Birim: GWh
2010: 1 144
2015: 7 136
2020: 1 890
2024: 2 682
2025 (1): 2 128
2026 (2): 4 756

Birim: GWh
2010: 1 918
2015: 3 194
2020: 2 484
2024: 3 672
2025 (1): 4 590
2026 (2): 4 756

Birim: GWh
2010: 210 434
2015: 265 724
2020: 306 109
2024: 353 580
2025 (1): 371 312
2026 (2): 387 291
Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
2) Program 

(3) Fuel-Oil, Motorin, LPG, Nafta vb.
(4) Biyokütle, Jeotermal, Atik Isı

Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) modeli kapsamında bugüne kadar 3.170MW' güneş enerjisine dayalı ve 2.850 Mw' rüzgâr enerjisine dayalı olmak üzere toplam 6.020 MW kurulu güce sahip tesis için kapasite tahsisi yapılmıştır. Ayrıca 9 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de toplam 850 Mw kurulu güce sahip güneş enerjisine dayali ve toplam 1.150MW kurulu güce sahip rüzgâr enerjisine dayalı yarışmaların yapılacağı ilan edilmiştir.
Elektrik iletim şebekesinin geliştirilmesi, şebeke kısıtlarının bertaraf edilmesi ve yenilenebilir enerji santrallerinin şebekeye entegrasyonunun artırılması amacıyla elektrik iletim sistemi planlama ve yatırım çalişmalarına devam edilmiştir. Bu kapsamda transformatör merkezi ve iletim hatlarındaki kapasite artışları neticesinde 2025 yılı Ağustos ayi sonu itibarıyla transformatör merkezi adedi 804'e ve toplam kurulu gücü 229.638MVA'ya, toplam enerji iletim hattı uzunluğu ise 75.901 km'ye ulaşmıştır.

Talep tarafi katılımının geliştirilmesine ve elektrik şebekelerinin esneklik ihtiyacının karşılanmasına katkı sağlaması amacıyla 2022 yılı sonunda elektrik piyasası mevzuatına dâhil edilen toplayıcılık faaliyetine ilişkin ikincil mevzuat çalışmaları tamamlanmış olup 17Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.2053 yılı net sifir emisyon hedefi doğrultusunda enerji verimliliği çalışmalarına devam edilmektedir. 2024-2030 dönemini kapsayan Enerji Verimliliği 2030 Stratejisi ve II. Ulusal Enerji Verimliliği Eylem Plani kapsamında 2024 yılında kamu ve özel sektör tarafından toplam 3,4 milyar dolar yatırım yapılmış olup bunun karşılığında yaklaşık 1,5 milyon TEP enerji tasarrufu ve 4,8 milyon ton $C O_{2}$ eşdeğeri emisyon azaltımı sağlandığı hesaplanmıştır.Elde edilen enerji tasarrufunun yüzde 44,1'inin bina ve hizmetler, yüzde 28,2'sinin sanayi,yüzde 14,9'unun enerji, yüzde 9,2'sinin ulaştırma ve yüzde 2,9'unun tarım sektöründen sağlandığı ve geriye kalan yüzde 0,7'lik kısmının ise tüm sektörleri yatay kesen faaliyetlerden kaynaklandığı görülmüştür.
Verimlilik artırıcı projelere (VAP) yönelik destekleme programi kapsamında 2009yılından bu yana 724 projeye 245 milyon TL tutarında destek sağlanmıştır. Verilen destekler sonucunda yıllık 1,6 milyar TL mali karşılığı olan 163.287 TEP enerji tasarrufu sağlanmıştır.Projelerin ekonomik ömrü boyunca sağlanacak kümülatif enerji tasarrufunun 1,04 milyon TEP olarak gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Eylül 2025 sonu itibarıyla 59 projeye 44,6milyon TL tutarinda destek verilmiştir.
Kamu binalarında enerji verimliliğinin artırılması amacıyla 2019/18 sayılıCumhurbaşkani Genelgesi ile tanımlanan yüzde 15 enerji tasarruf hedefi, 2023/15 sayıli Cumhurbaşkanı Genelgesi ile 2030 yılına kadar yüzde 30 olarak güncellenmiştir. Bu kapsamda yürütülecek faaliyetlerin tanımlandığı Kamu Binalarında Tasarruf Hedefi ve Uygulama Rehberi 2024-2030 yayımlanmıştır. Ayrıca kamu kurumlarının yapacakları enerji verimliliği iyileştirmeleri için uzun vadeli sözleşme yapabilmelerine imkân sağlayan enerji performans sözleşmelerinin kamu sektöründe uygulanabilmesi için gerekli mevzuat altyapısıoluşturulmuştur.
Türkiyenin ilk nükleer santrali olan Akkuyu Nükleer Güç Santralinin tamamlanmasına yönelik çalışmalar devam etmekte olup 2023 yılında nükleer yakıt sahaya ulaştırılmıştır.Tamamlandığında Türkiye'nin elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'unu karşılayacak olan ve 4.800 MW toplam kurulu güce sahip santralin ilk ünitesinin 2026 yılında devreye alınmasıplanlanmaktadir.
2053 yıli net sifir emisyon hedefi kapsamında hidrojen değer zincirinin geliştirilmesi amacıyla temiz hidrojen üretim, depolama ve sivilaştırma teknolojileri ile yakıt hücresi teknolojilerinin geliştirilmesine yönelik projelerin desteklenmesine ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. Ayrıca 2023 yılında yayımlanan Türkiye Hidrojen Teknolojileri Stratejisi ve Yol Haritası'nda belirtilen hedeflere ulaşılması amacıyla Türkiye Temiz Hidrojen Eylem Plani hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
Ülkemizde elektrikli araçların gelişimine paralel olarak şarj istasyonu sayısı da artışgöstermektedir. Eylül 2025 itibarıyla toplam 13.113 şarj istasyonu bulunmakta olup bu istasyonlarda 19.817'si alternatif akımlı (AC), 14.795'i doğru akımlı (DC) olmak üzere toplam 34.612 şarj noktasına ulaşılmıştır. Ayrıca hâlihazırda ülkemizde kurulu olan şarj istasyonlarının 6.006'sı yeşil şarj istasyonu niteliğine sahiptir.


b) Amaç
Enerjinin sürekli, kaliteli, sürdürülebilir, güvenli ve karşılanabilir maliyetlerle arzını,enerji temininde kaynak çeşitlendirmesini ve 2053 yılı net sifir emisyon hedefini esas alarak yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarını değerlendirerek enerjide kendine yeterliliğini en üst seviyeye yükselten, nükleer teknolojiyielektrik üretiminde kullanan, enerjiverimliliğini artiran, enerji teknolojilerinde yerlileşmeyi önceleyen, yeni teknolojileri entegre eden,uluslararası enerji ticaretinde stratejik konumumuzu güçlendiren rekabetçi bir yapıya ulaşılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Enerji sektöründe rekabete dayalı yatırım ortamı geliştirilecek ve mali açıdan güçlü, istikrarlı, şeffaf, öngörülebilir, tüketicinin korunduğu ve sürdürülebilirliği de dikkate alan bir enerji piyasasının sürekliliği gözetilecektir. (Kalkınma Planı p.507)

Politika/Tedbir: Tedbir 507.1. Elektrik ve doğal gaz piyasalarında maliyet bazli fiyatlandırma uygulamaları benimsenecek, belirli gelir seviyesinin altındaki tüketici gruplarının desteklenmesi uygulamasına geçilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCMB, EPDK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Enerji tüketimi belirli bir seviyenin üzerinde olan kullanıcı grupları için elektrik ve doğal gazın maliyet bazlı fiyatlandırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Enerjinin her alanda verimli kullanımına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. (Kalkınma Plani p.508)

Politika/Tedbir: Tedbir 508.1. Kamu binalarının daha verimli hale getirilmesine yönelik uygulamalara devam edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu binalarında 2030 yılı için tanımlanan yüzde 30 tasarruf hedefi kapsamında 2.500 binada izleme faaliyeti yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 508.3. Başta binalarda olmak üzere enerji verimliliği alanında enerji performans sözleşmeleri, enerji hizmet şirketleri modeli ve kredi garanti fonunun kullanılması gibi alternatif yöntemler yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Enerji performans sözleşmeleriyle yapılan projelerin desteklenmesine yönelik mevzuat çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 508.4. Isi piyasası mevzuatına ilişkin çalışmalar tamamlanacak, teknik ve ekonomik olarak uygun yerlerde bölgesel isitma/soğutma sistemlerinin ve isi pompalarının kullanımi yaygınlaştirılacak ve jeotermal kaynaklı ısıtmanın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ülkemizin isı potansiyelinin değerlendirilmesi ve atik isinın kullanılabilmesi amacıyla isı piyasasına yönelik gerekli mevzuat düzenlemesi taslaği tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 508.6. Toplumdaki enerji verimliliği farkındalığının geliştirilmesi amacıyla bilinçlendirme, tanıtim ve eğitim gibi faaliyetler yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Milliî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sanayide ve binalarda enerji verimliliği proje yarışmaları ile ilkokul, ortaokul ve liselerde enerji verimliliği konulu çeşitli yarışmalar düzenlenecektir.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 509.2. Kömürün hidrojen, metanol ve amonyak üretimi gibi daha çevreci şekilde kullanılabilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetleri ve rezervlerimizin temiz kömür teknolojileriyle değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Nükleer enerji, elektrik üretim portföyüne dâhil edilecek, nükleer teknolojilerin kurulumu ve yerlileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.510)

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 510.1. Akkuyu Nükleer Güç Santrali (NGS) bütün üniteleri ile elektrik üretimine başlayacaktır.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 510.2. Nükleer santral kurulu gücünün artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 510.3. Küçük modüler reaktörler, füzyon teknolojileri ve ileri nesil reaktörler gibi yeni teknolojilere yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): 2053 yılı net sıfir emisyon hedefi kapsamında artan elektrifikasyonun daha temiz kaynaklarla karşılanması amacıyla yenilenebilir enerji kaynaklı elektrik üretimi artırılacak ve şebekeye entegrasyonu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.511)

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 511.1. Yerli aksam yükümlülüğü olan yeni Yenilenebilir Enerji Kaynak Alanları (YEKA) ihaleleri yapılacak, deniz üstü YEKA projeleri geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Enerji arz güvenliğinin sağlanması kapsamında çevresel etkiler azami ölçüde göz önünde bulundurularak yerli kömürün kullanımına devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.509): Tedbir 511.3. Elektrik şebekelerinin, potansiyel yenilenebilir kaynak alanları ile yenilenebilir enerji ve elektrikli araçların gelişim hızı da dikkate alınarak geliştirilmesine yönelik planlama ve yatirım çalışmaları yürütülecektir.

3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik temel gereksinimler ve ekonomik yapılabilirliğe ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Yük Tevzi Bilgi Sistemi Kullanıcı Entegrasyonu ve GES Üretimi Tahmin Sistemlerinin Geliştirilmesi Projesi tamamlanacaktır. 2. Rüzgâr İzleme ve Tahmin Geliştirme Projesi tamamlanacaktır.

3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik temel gereksinimler ve ekonomik yapılabilirliğe ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Tortum-Ahıska enterkoneksiyon hattının tesisine yönelik çalışmalar yüzde 60 oraninda tamamlanacaktir. 2. Babaeski-Nea Santa enterkonneksiyon hattinın tesisine yönelik anlaşma imzalanacaktır. 3. Vize Havza-Maritsa East 2 enterkoneksiyon tesisinin anlaşmasının imzalanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik temel gereksinimler ve ekonomik yapılabilirliğe ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Milli SCADA Sistemi Projesinde yüzde 50 oranında ilerleme sağlanacaktır.

3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik temel gereksinimler ve ekonomik yapılabilirliğe ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Sakarya Doğal Gaz Sahasında 12 kuyuda sondaj, 14 kuyuda alt tamamlama, 14 kuyuda üst tamamlama faaliyetleri tamamlanacaktir.

3. Yüksek Gerilimli Doğru Akım (High Voltage Direct Current-HVDC) hatlara yönelik temel gereksinimler ve ekonomik yapılabilirliğe ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Tuz Gölü Doğal Gaz Yer Altı Depolama Projesinde 0,8 milyar m³lük depolama kapasitesi devreye alınarak tesisin toplam doğal gaz depolama kapasitesi 2,5 milyar m³e çıkarılacaktır.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Ülkemizin enerji teknolojileri alanındaki yetenekleri ve rekabetçiliği artırılacak, ihracat potansiyeli güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.515)

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 515.2. Kritik ve katma değerli ekipmanların yerli olarak üretilmesi desteklenecek, yerli ürünlerin geliştirilmesine ilişkin Ar-Ge ve Ür-Ge faaliyetleri yürütülecek ve pilot tesisler hayata geçirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Başta yakın coğrafyamızdaki ülkelerle olmak üzere ülkemizin doğal gaz ticaret hacmi artırılacaktır.: 1. Hidroelektrik santrallerde kullanılan 60 MW güce sahip francis tipi türbin çarkı tasarımı geliştirilecektir.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Başta yeşil hidrojen olmak üzere hidrojen teknolojilerinin ve altyapısının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve ihtiyaç duyulan alanlarda uluslararası işbirlikleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.516)

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 516.2. Yeşil hidrojen üretiminin sağlanabilmesi için yerli elektrolizör geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Başta yakın coğrafyamızdaki ülkelerle olmak üzere ülkemizin doğal gaz ticaret hacmi artırılacaktır.: 1. Yeşil hidrojen üretimine yönelik 250 kW PEM Elektrolizör Geliştirilmesi projesinde tek hücre elektrolizör testleri yürütülecektir.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Üniversiteler
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: 2. Yüksek güç kapasiteli (1 MW ve üstü) elektrolizöre ilişkin alt bileşenler geliştirilecek ve 250 kw ölçekli modüler sistem imal edilecektir. 3. 1 MW çıkış gücüne sahip 4x250 kW modüler elektrolizör sistemi tasarlanacak ve test edilerek işletmeye alınacaktır.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 516.3. Hidrojenin tașinmasına ve depolanmasina yönelik Ar-Ge çalışmaları sürdürülecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Başta yakın coğrafyamızdaki ülkelerle olmak üzere ülkemizin doğal gaz ticaret hacmi artırılacaktır.: 1. Yenilenebilir enerji kaynaklarından üretilen ihtiyaç fazlası elektriğin kullanılarak yeşil hidrojenden amonyak üretim potansiyelinin belirlenmesine yönelik bir Ar-Ge projesi yürütülecektir.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Enerji teknolojilerinde kullanılan hammaddelerin arz güvenliğinin artırılması ve söz konusu hammaddelerin çevreye olumsuz etkilerinin asgari düzeye indirilebilmesi amacıyla çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.517)

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 517.1. Kullanım ömrü tamamlanan güneş paneli ve batarya gibi ekipmanların çevreye olumsuz etkilerinin azaltılabilmesi ve döngüsel ekonomiye geçişin sağlanması amacıyla geri dönüşüm tesisleri yaygınlaştırılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Başta yakın coğrafyamızdaki ülkelerle olmak üzere ülkemizin doğal gaz ticaret hacmi artırılacaktır.: 1. Bataryalar ve atık bataryalar ile ilgili taslak ulusal mevzuat nihai hale getirilecektir.

Tedbir 514.1. Ülkemizin enerji üretici ve tüketici ülkelerin buluştuğu bir ticaret merkezi olması amacıyla yakın coğrafyamızdaki enerji kaynaklarının pazara ulaştırılmasını sağlayacak şekilde piyasanın ve teknik altyapının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: Enerji sektöründe ihtiyaç duyulan nitelikli personel sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.518)


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Birincil Enerji Talebi
Birim: BTEP
2024: 163 901(1)
2025 (1): 166 325
2026 (2): 168 956

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Birincil Enerji Tüketimi
Birim: TEP/Kişi
2024: 1,91(1)
2025 (1): 1,93
2026 (2): 1,95

Performans Göstergeleri: Elektrik Enerjisi Talebi
Birim: TWh
2024: 353,6
2025 (1): 371,3
2026 (2): 387,3

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Elektrik Enerjisi Tüketimi
Birim: kWh/Kişi
2024: 4 127
2025 (1): 4 305
2026 (2): 4 469

Performans Göstergeleri: Elektrik Kurulu Gücü
Birim: MW
2024: 116 265
2025 (1): 121 175
2026 (2): 128 925

Performans Göstergeleri: Rüzgâr Kurulu Gücü
Birim: MW
2024: 12 871
2025 (1): 14 800
2026 (2): 16 300

Performans Göstergeleri: Güneş Kurulu Gücü
Birim: MW
2024: 20 232
2025 (1): 22 600
2026 (2): 26 100

Performans Göstergeleri: Yerli Kaynaklardan Üretilen Elektrik Enerjisi Miktarı
Birim: TWh
2024: 212,0
2025 (1): 229,7
2026 (2): 242,4

Performans Göstergeleri: Yenilenebilir Kaynakların Elektrik Üretimindeki Payı
Birim: Yüzde
2024: 46
2025 (1): 48
2026 (2): 49

Performans Göstergeleri: Doğal Gazın Elektrik Üretimindeki Payi
Birim: Yüzde
2024: 18,9
2025 (1): 19,0
2026 (2): 18,5

Performans Göstergeleri: Yer Alti Doğal Gaz Depolama Kapasitesi
Birim: Milyar m³
2024: 5,8
2025 (1): 6,3
2026 (2): 7,1

Performans Göstergeleri: Enerji Verimliliğinden Sağlanan Tasarruf Miktarı
Birim: BTEP
2024: 1 544
2025 (1): 2 664
2026 (2): 3 930

Performans Göstergeleri: Batarya Depolama Kapasitesi
Birim: MW
2024: 0
2025 (1): 50
2026 (2): 2 000
Kaynak: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığ
Kaynak: Enerji ve Tabil Kayrakiar Bakanlg 

Not: TEP: Ton Eşdeğer Petrol, BTEP: Bin TEP, kWh: Kilowatt-saat, TWh: Milyar Kilowatt-saat, MW: Megawatt.
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 


2.2.2.3. Savunma Sanayii 
a) Mevcut Durum 
Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) verilerine göre 2023 yıl sonu itibarıyla savunma ve havacılık sektörü cirosu son 22 yılda 19 kat artarak 20 milyar doların üstünde gerçekleşmiş,sektör ihracatı ise 29 kat artış göstererek 7,1 milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu süreçte savunma sanayiinde yerlileştirme çalışmaları aralıiksız devam etmiş olup 2002 yılında yüzde 20 düzeyinde olan savunma sanayii yerlilik oranı 2024 yılı itibarıyla yüzde 81,3 düzeyine ulaşmıştır. Ar-Ge çalışmalarına ayrılan kaynak ise son dönemde 3 milyar dolar seviyesine yaklaşmış olup sektördeki toplam istihdam 99 bin kişiye ulaşmıştır. SSB tarafından yürütülen proje sayısı hâlihazırda 1.100'ü aşmıştır. 2024 yılında ihale süreci devam eden projelerle birlikte proje hacmi 100 milyar doları geçmiştir. Söz konusu projeler yürütülürken Türkiye'nin küresel güç vizyonu doğrultusunda savunma sanayii ekosistemini dışa bağımlılığı asgari seviyeye indirecek şekilde güçlendirmek gayesiyle hareket edilmektedir.Bu hedef doğrultusunda üstün teknik özellikleri haiz ürünleri içeren, farklı harekât ihtiyaçlarına ve görev alanlarına hitap edebilecek projelerin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalara öncelik verilmekte, sektörel yetkinlikleri artırmak ve sürdürülebilirliği sağlamak üzere muhtelif destek mekanizmalari uygulanmaktadır.

Savunma sanayii teknolojilerinde dönüşümü sağlama çalışmalarına hız kesmeden devam edilmekte, geleceğin teknolojilerine yönelik yatırımlar günden güne artmaktadır.

Dünyanın hızla dönüşüm geçirdiği, pek çok alanda teknolojik olarak sıçrama kaydedilen bir dönemin içinden geçerken çığır açan teknolojilerde yol haritaları oluşturulmaktadır. Bu çerçevede kuantum teknolojileri, yapay zekâ , otonom sistemler, hipersonik teknolojiler gibi derin ve çığır açan teknolojilerde proje faaliyetleri yürütülmüş olup ayrıca Geleceğin Harekât Ortamını Şekillendirecek Teknolojiler (GHOST) Çalıştayi, Kompozit Odak Teknoloji Aği (OTAĞ) çalışmaları, Kuantum Teknoloji Paylaşım Günü, Savunma Sanayii Yapay ZekâZirvesi gerçekleştirilmiştir. Milli Teknoloji Hamlesine hiz kazandırmak, aynı zamanda savunma sanayii alanında geliştirilen teknolojinin sivil sahada kendine yer bulmasınısağlamak ve geliştirilen kabiliyetlerin uygulama alanlarını genişletmek amacıyla hayata geçirilen Yetenek Envanteri Projesinde (YETEN) sistem e-Devlet üzerinden tüm paydaşların kullanımına açılmış ve hâlihazırda 3.868 firma tarafından kullanılır hale getirilmiştir. Projenin olgunlaşmasıyla beraber sektördeki işbirliğinin artırılması ve sektör kabiliyetlerinin daha verimli kullanımi sağlanabilecektir.

Savunma sanayii ekosistemini güçlendirmek ve sürdürülebilirliğisağlamak üzere ekosistemin ihtiyaç duyduğu nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi için Savunma Sanayii Akademisi bünyesinde, Vizyoner Genç Platformunun Savunma Kariyer Platformuna dönüşümü gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, Sistem Mühendisliği, Uçuşa Elverişlilik Sertifikasyonu, Elektronik Harp, Elektro-Optik, Proje Yönetimi, SB Tedarik Uzmani Geliştirme Programı eğitimleri düzenlenmiş olup 8.000i aşkın sektör çalışanı katılım sağlamıştır.

Endüstriyel Yetkinlik Değerlendirme ve Destekleme Programi (EYDEP) kapsaminda savunma sanayiinin gelişimine önemli katkılar sağlayan KOBİ'ler, Savunma Sanayii Yatırım ve Geliştirme Faaliyetlerini Destekleme Programi kapsamında ise tüm savunma sanayii firmaları desteklenmektedir. 2024 yilında toplam 55 firma EYDEP desteklerinden faydalanmiştir.

Askeri alanda teknoloji yoğun ürün ve hizmetler için kazanılan yeteneklerin sanayileşme hedefleri doğrultusunda sivil alanda kullanımını sağlamak amacıyla SSB 20242028 Stratejik Planında da çift kullanımlılığa yer verilerek konu hakkında hedefler ve stratejiler belirlenmiştir. Bu kapsamda geliştirilecek yol haritası doğrultusunda proje pazarıhazırlık çalışmalarına başlanmıştır.

Sektör genelinde veşil dönüsüm alanında farkındalığı artırmak, sektörün ihracat potansiyelinin küresel ölçekte atılan düzenleyici adımlardan etkilenmemesi için yeşil dönüşüm yükümlülüklerine ilişkin ilgili paydaşlarla koordinasyon sağlanarak Yeşil Dönüşüm Destek Programları Tanıtım Etkinliği düzenlenmiştir.

TABLO II: 13- Savunma Sanayiine İlişkin Temel Büyüklükler 
Yil: 2018
Alınan Siparişler: 12 204
Ciro: 8 761
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 2 188
İthalat: 2 449
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 448
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 67 239

Yil: 2019
Alınan Siparişler: 10 671
Ciro: 10 884
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 3 068
İthalat: 3 088
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 672
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 73 771

Yil: 2020
Alınan Siparişler: 6 175
Ciro: 8 856
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 2 266
İthalat: 2 161
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 241
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 77 566

Yil: 2021
Alınan Siparişler: 8 576
Ciro: 10 159
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 3 225
İthalat: 2 062
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 1 640
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 75 660

Yil: 2022
Alınan Siparişler: 8 797
Ciro: 12 196
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 4 396
İthalat: 2 700
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 2 061
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 81 132

Yil: 2023
Alınan Siparişler: 20 112
Ciro: 15 072
Yurt Dişı Satış Gelirleri: 5 546
İthalat: 3 304
Ürün/ Teknoloji Geliştirme: 2 622
(Milyon Dolar) İstihdam (Kişi): 90 969
Kaynak: Savunma ve Havacılık Sanayii İmalatçılar Derneği (SASAD), Savunma ve Havacılık Sanayii Performans Raporlan 

b) Amaç
Ülkemizin savunma ve güvenlik ihtiyaçlarını, milli teknolojilerin ve yeteneklerin azami ölçüde kullanımını temin ederek karşılamak, savunma ve havacılık sanayiinin rekabetçiliğini küresel ölçekte artırmak, savunma sanayiinde edinilen becerilerin sivil sektöre yayılımını da sağlayarak ülkemiz için önemli ekonomik değer üreten bir seviyeye taşımak temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Türk savunma sanayii gerek yurt içi savunma ve güvenlik ihtiyaçlarını gerekse dost ve müttefik ülkelerin bu alandaki taleplerini yurt içi imkânlarla karşılayabilecek

Politika/Tedbir: Tedbir 520.1. Ülkemiz savunma ve güvenlik ihtiyaçlarında dışa bağımlılığı azami ölçüde ortadan kaldırmak amacıyla başta alt bileşenler olmak üzere yerli üretim yetkinlikleri
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: yetkinliğe ulaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.520) Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Savunma, anayurt güvenliği, havacılik ve uzay sanayii alanlarındaki yerli sanayi kuruluşlarının yatırım ve nitelikli personel istihdam faaliyetleri desteklenecektir.

Politika/Tedbir: geliştirilecektir. Tedbir 520.2. Kuantum teknolojileri, yapay zekâ, otonom sistemler, hipersonik teknolojiler gibi derin ve çığır açan teknolojilerde askeri ve sivil kullanıma yönelik Ar- Ge ve Ür-Ge faaliyetleri desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kuantum teknolojilerine yönelik SSB tarafından 2020 yılında oluşturulan yol haritası doğrultusunda dört Ar-Ge projesine devam edilecektir. . Yapay zekânın yatay teknoloji olarak kullanıldığı dokuz Ar-Ge projesinin yürütme faaliyetlerine devam edilecektir. 3. Kuantum Teknolojileri Geliştirme Platformu Çerçeve Sözleşmesi imzalanacaktır. 4. Süperiletken kuantum işlemci birimi (QPU) tasarim, üretim, test ve karakterizasyonuna yönelik sözleşme

Politika/Tedbir: Tedbir 520.3. Sektörün artan nitelikli insan kaynağı ihtiyacını karşılamak amacıyla eğitim altyapısı güçlendirilecek, teknoloji yarışma ve programları yoluyla savunma sanayiine yönelik ilgi artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: imzalanacaktır. 1. Sektör profesyonellerinin yetkinliklerini geliştirmeye yönelik Savunma Gelişim dijital eğitim platformunun üye ve içerik sayısı artırılacaktır. 2. Üniversite öğrencilerine yönelik dört farklı yetkinlik geliştirme programı sürdürülecektir. 3. Mesleki ve teknik liselerdeki öğrencilerin yetkinliklerini geliştirmek amacıyla hayata geçirilen ELMAS Programı kapsamında gerekli çalışmalar yapılacaktır. 4. Sektör çalışanlarına yönelik teknik okullar kapsamında yetkinlik geliştirme çalışmaları ve üniversitelerle yürütülen yüksek lisans programları sürdürülecek, yeni programlar hayata geçirilecektir.

kaynağına yönelik ihtiyaç analizleri: yapılacaktır. 11. Gençlerin savunma sanayiine olan ilgilerini artırmak ve genç yetenekleri keşfedip geliştirmek amacıyla yönderlik programlari, çevrimiçi etkinlikler ve Savunma sanayii ihracatı artırılacak, uluslararası işbirliği güçlendirilecek, yüksek teknolojili alanlarda yetenek kazanımı ve kullanımı çerçevesinde sivil pazarla

kaynağına yönelik ihtiyaç analizleri: etkileşimi desteklenerek ülkemizin sanayileşme hedefleri ve dış ticaret dengesi ile sektörün sürdürülebilirliğine katkı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.521) Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
5. TEKNOFEST, Devlet Teşvikleri Tanitim Günleri, Verimlilik ve Teknoloji Fuarı vb. faaliyetlere katılım sağlanarak savunma sanayii hakkında bilgilendirme yapılacak ve GHOST, Yenilikçi Yazılımlar Yarışıyor etkinlikleriyle sektörün nitelikli insan kaynağı artırılacaktır. 6. Sektörel etkileşimi artırmak için operasyonel ve stratejik yetkinlik/etkileşim programları sürdürülecektir. 7. Gençlerin savunma sanayiine olan ilgilerini artırmak ve yetkinliklerini geliştirmek amacıyla Gençlik Zirvesi ve Milli Yetkinlik Hamlesi Kampları düzenlenecektir. 8. Savunma Kariyer Platformunun üye sayısı artırılacaktır. 9. Ortaöğretim öğrencilerine yönelik iki farklı yetkinlik geliştirme programı sürdürülecektir. 10. Savunma sanayii ekosistemi için insan: 1. Savunma sanayii alanında ihracat potansiyeli yüksek ülkelerle Savunma Sanayii İşbirliği (SSİ) toplantıları gerçekleştirilecektir. 2.Yurt dışında gerçekleştirilecek savunma sanayii fuarlarına katılım gerçekleştirilerek firmalarımıza destek sağlanacaktır.

kaynağına yönelik ihtiyaç analizleri: Savunma Sanayii Başkanlığı (S)
5. TEKNOFEST, Devlet Teşvikleri Tanitim Günleri, Verimlilik ve Teknoloji Fuarı vb. faaliyetlere katılım sağlanarak savunma sanayii hakkında bilgilendirme yapılacak ve GHOST, Yenilikçi Yazılımlar Yarışıyor etkinlikleriyle sektörün nitelikli insan kaynağı artırılacaktır. 6. Sektörel etkileşimi artırmak için operasyonel ve stratejik yetkinlik/etkileşim programları sürdürülecektir. 7. Gençlerin savunma sanayiine olan ilgilerini artırmak ve yetkinliklerini geliştirmek amacıyla Gençlik Zirvesi ve Milli Yetkinlik Hamlesi Kampları düzenlenecektir. 8. Savunma Kariyer Platformunun üye sayısı artırılacaktır. 9. Ortaöğretim öğrencilerine yönelik iki farklı yetkinlik geliştirme programı sürdürülecektir. 10. Savunma sanayii ekosistemi için insan: 3. NATO faaliyetlerine katılım sağlanacaktır. 1. İlgili kurum, kuruluş ve sektör temsilcileriyle birlikte Çift Kullanim Yol Haritası hazırlanacaktır.

Tedbir 521.3. Sektör paydaşları arasında işbirliğini güçlendirmeye yönelik platformlar oluşturulacaktır.: Tedbir 521.4. Gerek savunma ve güvenlik gerekse sivil alanda siber güvenlik ihtiyaçları, azami ölçüde yerli ve yetkin çözümlerle karşılanacaktır.
Savunma Sanayii Başkanlığı (S): Savunma Sanayii Başkanlığı (S) sağlanacaktır.
1. SSB ve savunma sanayiinde faaliyet gösteren ana yüklenicilerin de katılım sağlayacağı savunma sanayii il buluşmaları ile teknopark, kümelenme ve OSB buluşmaları düzenlenecektir.: 1. Yerli ve yüksek veri hacmini destekleyebilecek Güvenlik Bilgi Olay Yönetimi (SIEM) ürünü geliştirilmesi ve TSK'da kullanıma alınması için Teknoloji Kazanım Yükümlülüğü (TKY) Projesi başlatılacaktır. 2. MSB Bilgi Sistem Modernizasyon Projesi kapsamında yerli muadili olmayan uç nokta güvenlik ürünleri geliştirilecektir. 3. Devam eden projelerde kullanici ihtiyaçlarına yönelik tedarikler gerçekleştirilirken siber güvenlik açısından yerli ve yetkin ürünler önceliklendirilecek ve gelişimi desteklenecektir. 4. Bankacılık ve sigortacılık gibi sektörlerin temsilcileri yerli siber güvenlik firmalarıyla bir araya getirilerek yerli ürün kullanımı desteklenecektir. 5. Sifır Güven Ağ Erişimi (ZTNA) ürünü yerlileştirilecektir. 6. TSK Bulut Bilişim Sistemi Projesi kapsaminda yerli muadili olmayan bulut güvenlik ürünleri geliştirilerek kullanımı 7. Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi ile koordineli olarak yerli siber güvenlik ürünleri kamu yetkililerine tanıtılarak yerli ürün konusunda farkındalık artırılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Savunma Sanayii Yerlilik Oranı
Birim: Yüzde
2024: 81
2025 (1): 82
2026 (2): 83

Performans Göstergeleri: Savunma ve Havacılık İhracatı (3)
Birim: Milyar Dolar
2024: 7,2
2025 (1): 7,3
2026 (2): 8,0

Performans Göstergeleri: Savunma ve Havacılik Sanayii Cirosu
Birim: Milyar Dolar
2024: 20,2
2025 (1): 18,2
2026 (2): 20,0

Performans Göstergeleri: Savunma ve Havacılık Sanayii İstihdamı
Birim: Bin Kişi
2024: 99,0
2025 (1): 108,9
2026 (2): 119,8
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program Hedefi (3) Mal ve Hizmet Dâhil İhracat 
2.2.2.4. Turizm 
a) Mevcut Durum 
Uluslararası turizm talebi, 2024 yılında tüm ekonomik dalgalanmalara ve jeopolitik belirsizliklere rağmen büyüme eğilimini sürdürmüştür. 2024 yılında uluslararası turist sayısıyüzde 12,2 oranında artarak 1,47 milyar kişiye ulaşmış, turizm gelirleri ise 1,7 trilyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Enflasyon ve döviz kuru dalgalanmaları dikkate alındığında, turizm gelirlerinde 2023 yılına göre yüzde 11,4, Covid-19 küresel salgın öncesi seviyeye göre ise 

yüzde 14,7'lik reel artış kaydedilmiştir. Bu gelişme, küresel salgın kaynaklı keskin daralmanın 2024 yılı itibarıyla küresel ölçekte sona erdiğini göstermektedir. 2025 yılında uluslararası turizm hareketinin yüzde 3,5 artarak 1,5 milyar kişi, turizm harcamalarının ise yüzde 4,1 artarak 1,8 trilyon dolar olarak gerçekleşmesi beklenmektedir.
Bununla birlikte, küresel turizm sektörü kırılganlığını korumakta ve bir dizi aşağı yönlüriskle karşı karşıya bulunmaktadır. Sınırlı ekonomik büyüme, artan seyahat maliyetleri ve yükselen tarifeler sektöre yönelik risk unsurları arasında yer almaktadır. BM Turizm verilerine göre, 2024 yılında küresel düzeyde turizm enflasyonu yüzde 8 olarak gerçekleşmişve hizmet enflasyonu, yüzde 5,7 olan genel (manşet) enflasyonun üzerinde seyretmiştir.Özellikle konaklama ve ulaşım maliyetlerindeki artış, hanehalkı bütçesi üzerinde baskıoluşturmaktadır. Buna rağmen, seyahat talebi canlılığını korumakta, maliyet açısından avantajlı yakın mesafedeki variş noktaları ile kisa süreli seyahatler ön plana çıkmaktadır.Öte yandan, Rusya-Ukrayna savaşı ve Ortadoğu'da artan jeopolitik gerilimlerin yarattığıbelirsizlikler turizm sektörü açısından aşağı yönlü riskleri canlı tutmaktadır.
Küresel ölçekteki gelişmelere paralel olarak Türkiye de turizm sektöründe güçlü bir büyüme performansı sergilemiştir. 2024 yılında ülkemize gelen turist sayısı bir önceki yıla göre yüzde 9,8 artarak 60,6 milyona ulaşırken, turizm gelirleri ise yüzde 8,3 artarak 61,1milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Bu veriler, ülkemiz açısından ulaşılan en yüksek seviyeleri işaret etmektedir.

Türkiye, 2024 yılında turist sayısı bakımından dünyada dördüncü sıraya yükselmiş,turizm gelirinde ise yedinci siradaki yerini korumuştur. Ayni dönemde ülkemiz, turist sayısıbakımından uluslararası turizm pazarından yüzde 4,1, Avrupa turizm pazarından yüzde 8,0pay alırken, turizm gelirleri açısından bu paylar sırasıyla yüzde 3,3 ve yüzde 7,8 olarak gerçekleşmiştir.

2024 yılında ülkemize gelen 52,6 milyon yabancı ziyaretçinin yüzde 44,7'si OECD,yüzde 23,9'u da Bağımsız Devletler Topluluğu ülkelerindendir. Ayni dönemde ülkemize en çok ziyaretçi gönderen ülkeler sıralamasında Rusya birinci (yüzde 12,8), Almanya ikinci (yüzde 12,6), İngiltere ise üçüncü (yüzde 8,4) sırada yer almıştır.
2023 yılında 979 dolar olan ziyaretçi başına ortalama harcama 2024 yılında 972 dolar seviyesine gerilemiştir. Bu durum, turist sayısı ve turizm gelirlerinde kaydedilen rekor seviyelere rağmen, kişi başına harcamanın artırılmasına yönelik politikaların önemini koruduğunu göstermektedir. Dolayısıyla, Türkiye'nin turizm stratejisinde nitelikli büyümeye,yüksek harcama potansiyeline sahip pazar segmentlerine ve katma değeri yüksek ürün çeşitlendirmesine odaklanmasi gerekmektedir.


TABLO II: 14- Dünyada ve Türkiye'de Turizm Hareketleri ve Turizm Gelirleri 
DÜNYA: Turist Sayısı (Milyon Kişi)
2019: 1 468
2020: 408
2021: 461
2022: 976
2023: 1 307
2024 2025 (2): 1 521

DÜNYA: Yıllık Değişim (Yüzde)
2019: 3,5
2020: -72,2
2021: 12,9
2022: 111,7
2023: 33,9
2024 2025 (2): 3,5

DÜNYA: Turizm Geliri (Milyar Dolar)
2019: 1 487
2020: 558
2021: 655
2022: 1 142
2023: 1 536
2024 2025 (2): 1 807

DÜNYA: Yıllık Değişim (Yüzde)
2019: 3,8
2020: -62,5
2021: 17,4
2022: 74,4
2023: 34,5
2024 2025 (2): 4,1

DÜNYA: TÜRKİYE

DÜNYA: Turist Sayısı (Milyon Kişi) (1)
2019: 51,2
2020: 15,9
2021: 29,9
2022: 50,5
2023: 55,2
2024 2025 (2): 61,4

DÜNYA: Yillık Değişim (Yüzde)
2019: 11,9
2020: -69,0
2021: 88,3
2022: 68,6
2023: 9,3
2024 2025 (2): 1,3

DÜNYA: Yabancı Ziyaretçi Sayısı (Milyon Kişi)(1)
2019: 45,1
2020: 12,7
2021: 24,7
2022: 44,6
2023: 49,2
2024 2025 (2): 53

DÜNYA: Yıllık Değişim (Yüzde)
2019: 14,1
2020: -71,7
2021: 94,1
2022: 80,3
2023: 10,4

DÜNYA: Turizm Geliri (Milyar Dolar)(3)(4)
2019: 42,9
2020: 15,3
2021: 30,5
2024 2025 (2): 0,7

DÜNYA: Yıllık Değişim (Yüzde)
2019: 19,3
2020: -64,3
2021: 99,3
2022: 50,2
2023: 56,4
2024 2025 (2): 64

DÜNYA: Kişi Bași Ortalama Harcama (Dolar)
2019: 826
2020: 958
2021: 1 032
2022: 64,6 971
2023: 12,4 979
2024 2025 (2): 4,7 1 017
Kaynak: Birleşmiş Milletler Dünya Turizm Örgütü (BM Turizm), Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜİK 
(1) Yabancı ziyaretçi sayısı, Türkiye Cumhuriyeti pasaportu taşımayan, sınır kapılarından ülkemize giriş yapan ve yurt dışında ikamet eden ziyaretçileri yansıtmaktadır. Turist sayısı ise, yabancı ziyaretçi sayısı ile yurt dışında ikamet eden Türkiye Cumhuriyeti pasaportlu ziyaretçi sayısı toplamından günübirlikçilerin (Türkiye'de 24 saatten az kalan) çıkarılmasıyla elde edilmektedir. (2) Gerçekleşme Tahmini.(3) 2020 yıli verisi 1., 3. ve 4. çeyrekleri kapsamaktadır. Covid-19 küresel salgını nedeniyle sınır kapılarında anket yapılamadığından 2020yılı 2. çeyreğe ilişkin veri yayınlanamamıştir. (4) Turizm gelirleri TüiK tarafından Nisan 2024'te revize edilmiştir.
Türkiye 2025 yılında nitelikli büyümeyi desteklemek ve dış şoklara karşı dayanıklılığıartırmak amacıyla ürün ve pazar çeşitliliğine yönelik çalışmalara ağırlık vermiştir. Bu kapsamda, Türkiye'ye 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde gelen yabancı ziyaretçi sayısıönceki yıla göre yüzde $^{0,9}$ azalarak 35,5 milyon kişi olarak gerçekleşmiştir. Buna karşın,turizm gelirleri ise 2025 yılı Ocak-Haziran döneminde önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 7,6 artış göstererek 25,8 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde ziyaretçi başıortalama harcama 942 dolardan 996 dolara, gecelik ortalama harcama ise 98 dolardan 106dolara yükselmiştir. Bu gelişmeler, Türkiye'nin ürün ve pazar çeşitliliğine odaklanan stratejilerinin ve nitelikli turiste yönelik çalışmalarının gelir bazında olumlu sonuç verdiğini göstermektedir.

2025 yılı sonunda Türkiye'ye gelen yabancı ziyaretçi sayısının bir önceki yıla göre yüzde 1 artarak 53 milyon kişiye ve turizm gelirinin ise yüzde 4,7 artarak 64 milyar dolara ulaşacağı öngörülmektedir. Küresel turizm pazarında fiyat rekabetçiliği ve değişen tüketici eğilimleri rekabet ortamını daha karmaşık hale getirmiştir. Bu çerçevede, ülkemizin yalnızca uygun maliyet avantajiı sunması değil, aynı zamanda kalite, sürdürülebilirlik ve özgün deneyimlerle farklılaşması giderek daha fazla önem kazanmaktadır.
Turizmin ekonomik etkilerini arz ve talep yaklaşımı ile ölçen Turizm Uydu Hesapları(2019-2023) verileri, ülkemiz turizm sektörünün hem ekonomik büyüme hem de istihdam oluşturma açısından önemini ortaya koymaktadır. 2023 yılı verilerine göre, ülkemizdeki turizm amaçlı toplam tüketim değeri $^{2,4}$ trilyon TL olarak gerçekleşmiş ve bu değerin toplam yurt içi arz içerisindeki payı yüzde $^{3,7}$ olmuştur. Aynı yıl turizm amaçlı gayrisafi katma değer 1,1 trilyon TL olarak hesaplanmış ve doğrudan turizm amaçli gayrisafi katma değerin toplam gayrisafi katma değer içindeki payı yüzde 4,7 olmuştur. Turizm sektöründe doğrudan istihdam edilen kişi sayısı 2023 yılında bir önceki yıla göre yüzde 4,6 artarak 998bin kişiye ulaşmıştır. Böylece, turizm sektöründeki istihdamın toplam istihdam içindeki payıyüzde 3,1'den yüzde 3,2'ye yükselmiştir.


Sürdürülebilir turizm faaliyetlerine hiz vermek amacıyla Küresel Sürdürülebilir Turizm Konseyi (KSTK) ile 202 yılında imzalanan üç yıllık işbirliği anlaşması çerçevesinde çalışmalar sürdürülmektedir. Bu konudaki ilk ulusal program olma özelliği taşıyan Sürdürülebilir Turizm Programı ile uluslararası standartlara uyum sağlanması ve Türkiye'nin sürdürülebilirlik konusunda yaptığı çalışmaların dijital ortamda görünürlüğünün artırılmasıamaçlanmaktadır. Programın konaklama tesisleri, tur operatörleri ve varış noktalarınıkapsayacak şekilde üç aşamalı bir geçiş süreciyle hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Bu kapsamda, öncelikli olarak konaklama tesisleri için hazırlanan sürdürülebilir turizm kriterleri KSTK standartlarına göre uygulanmaktadır. 25 Temmuz 2024 tarihli ve 2024/5 sayılıGenelge ile konaklama tesislerine 31 Aralik 2025 tarihine kadar en az 2. Aşama Belgesi alma zorunluluğu getirilmiş olup 2030 yılında ise konaklama tesislerinin tüm standartlarıkarşılaması hedeflenmektedir. Eylül 2025 itibarıyla 1. Aşama Belgeli 13.494, 2. Aşama Belgeli 3.979 ve 3. Aşama Sertifikali 1.995 tesisle birlikte toplam belgeli ve sertifikali konaklama tesisi sayısı 19.468'e yükselmiştir.
Ağustos 2025 itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından belgelendirilen 7.707tesiste 1.202.578 yatak, basit konaklama belgeli 13.607 tesiste 606.787 yatak bulunmakta olup yatırım aşamasındaki 146.194 yatakla birlikte ülkemizdeki toplam yatak kapasitesi 1.955.559'a ulaşmıştır. Ağustos 2025 itibarıyla 4'ü kruvaziyer gemi limanı olmak üzere turizm işletme ve yatırım belgeli toplam 51 deniz turizmi tesisi hizmet vermekte olup 13.690' denizde, 4.742'si karada olmak üzere toplam 18.432 yat bağlama kapasitesi bulunmaktadır. Eylül 2025 itibarıyla sektörde faaliyet gösteren seyahat acentası sayısı16.786'dir.
Konutların gerçek ve tüzel kişilere turizm amaçli kiralanmasına ilişkin usul ve esaslarıbelirleyen 7464 sayılı Konutların Turizm Amaçlı Kiralanmasına ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 1 Ocak 2024 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu amaçla, Ağustos 2025 sonu itibarıyla 131.665 konut için başvuru yapılmış olup bu başvuruların 43.698'i için turizm amaçli kiralanan konut izin belgesi düzenlenmiştir.
Ülkemizde turizm potansiyelinin korunması ve geliştirilmesi amacıyla çeşitli bölgeler Kültür ve Turizm Koruma ve Gelişim Bölgesi (KTKGB) olarak ilan edilmektedir. Buna göre 4Ekim 2024 tarihli ve 8999 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Muğla Bodrum Torba ve çevresi,27 Kasım 2024 tarihli ve 9164 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile Trabzon Araklı Pazarcık, 6Ağustos 2025 tarihli ve 10177 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararı ile de Hakkâri Cilo Dağları ve Hakkâri Mergabütan bölgeleri KTKGB olarak belirlenmiştir. Bu bölgelerde turizm yatırımlarının planlı ve sürdürülebilir biçimde gelişmesini sağlamak ve kültürel ile doğal kaynakların korunmasina katkıda bulunmak hedeflenmektedir.
6326 sayılı Turist Rehberliği Meslek Kanunu ile Kültür ve Turizm Bakanlığına Verilen Yetki ve Görevlerin Uygulanmasına Dair Yönetmeliğine göre, turist rehberliği mesleğine kabul, eğitim ve gezi programlarının düzenlenmesi, mesleğe yönelik yabancı dil sınavları ile Bakanlığın turizm meslekleri ve meslek kuruluşları üzerindeki idari ve mali denetim yetkilerini ve Kanunla verilen diğer görevlerin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.
28 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 175 sayılı Cumhurbaşkani Kararnamesi ile Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Tarım ve Orman Bakanlığına bağli, kamu tüzel kişiliğine sahip ve özel bütçeli bir kuruluş olarak yeniden teşkilatlandırilmiştir.


7553 sayılı Kanun ile 4857 sayılı İş Kanununda Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde çalışan işçilere yönelik hafta tatili uygulamasında esneklik sağlanmıştır.

Kıyıların korunması, çevre bilincinin gelişmesi ve turizm pazarlamasında önemli bir yeri olan Mavi Bayrak Uygulamasına dâhil olan ülkeler arasında Türkiye, 2025 yılında 577 ödüllüplajla üçüncü sırada, 29 ödüllü marina ile yedinci sırada yer almıştır. Ayrıca sekiz bireysel yat ve 18 turizm teknesi de Mavi Bayrakla ödüllendirilmiştir.

Ücretsiz, güvenli ve sıhhi plajların oluşturulması amacıyla turizmin yoğun olduğu bölgelerde yerel halkın ve ziyaretçilerin yararlanması için halk plajları yapimına devam edilmiştir. 2025 yılında Antalya ilinde Manavgat Sorgun ve Muğla ilinde Bodrum Yalıkavak halk plajları hizmete açılmıştır. Böylece Antalya, Muğla ve İzmir illerinde halkın kullanımına sunulan plaj sayısı 19'a yükselmiştir.

Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansının koordinasyonunda reklam ve tanıtım faaliyetlerine 2025 yılında da devam edilmiştir. Hedef pazar ülkelerde yerel ajanslarla yapılan anlaşmalar kapsamında algı ve imaj çalışmaları ile pazar araştırmaları yürütülmüş,ülke bazında talebe yönelik ve üst gelir grubunu hedefleyen özelleştirilmiş tanıtım çalışmaları sürdürülmüştür.

Türkiye'nin tek dijital küresel tanıtım platformu GoTürkiye.com yenilenmiş yapısıyla turizm potansiyelini varış noktası ve deneyim odaklı bir bakış açısıyla hedef pazarlardaki kullanıcılara sunmaya devam etmektedir. Değişen eğilimler çerçevesinde çeşitli kullanıcıprofilleri ve dijital tüketim alışkanlıklarına uygun içerikte hazırlanan, turizm ürün çeşitliliğini vurgulayan platformda, Eylül 2025 itibarıyla 105 varış noktası, 60 deneyim tanıtımı yapılmışve 10 dilde içerik sunularak 83,1 milyon tekil ziyaretçiye ulaşılmıştır.
Turizm faaliyetlerinin ülke geneline yayılmasi, marka bütünlüğünün sağlanması ve etkin tanıtımın yapılması amacıyla Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı tarafından il bazlı markalaşma ve tanıtım çaliışmalarına devam edilmekte olup 77 il için turizm yol haritaları hazırlanmıştır. Bu kapsamda sosyal medyada etkili kişiler, basın mensuplari,kanaat önderleri, tur operatörleri ve seyahat acentalarına yönelik tanıtım çalişmalarıgerçekleştirilmiştir. Ayrıca, Gezsen (Go) marka çatısı altında açılan 167 sosyal medya hesabında illere ait turizm ürünlerinin tanıtımına devam edilmektedir.
Gastronomi turizmi alanında ülkemizin sahip olduğu değerlerin yurt içi ve yurt dışıtanıtımında etkinliğinin artırılması, Türk mutfağı tanıtım faaliyetlerinin eşgüdümlü ve belirli bir tema altinda yapılarak zaman ve kaynak israfinın engellenmesi amacıyla 21-27 Mayis 2025 tarihleri arasında dördüncü kez kutlanan Türk Mutfağı Haftası çerçevesinde çeşitli tanıtım etkinlikleri düzenlenmiştir.

Türkiye, turizm tanıtımında ürün çeşitliliğini artırma ve turizm sezonunu 12 aya yayma hedefi doğrultusunda sağlik turizmine özel önem vermektedir. Hem sağlik hizmeti almak amacıyla gelen ziyaretçilerin hem de tatil için gelen turistlerin sağlık hizmetlerine erişiminin güvence altına alınması ziyaretçi memnuniyetini artırarak ülkeye yönelik tercihleri güçlendirmektedir. 26 Nisan 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Uluslararası Sağlık Turizmi ve Turistin Sağlığı Hakkında Yönetmelikle uluslararası sağlık turizmi alanında faaliyet gösterecek sağlık kuruluşları ve aracı kuruluşlar için asgari hizmet standartlarıbelirlenmiş, yetkilendirme ve denetim mekanizmaları oluşturularak hizmet kalitesinin güvence altına alınması sağlanmıştır. Bu düzenleme, Türkiye'nin uluslararası sağlık turizmi alanındaki rekabet gücünü artırmayı, hasta memnuniyetini yükseltmeyi ve sağlık hizmetlerinin şeffaf, planlı ve düzenli bir şekilde sunulmasini amaçlamaktadır. 13 Mayıs 

205 tarihinde Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Sağlık Bakanlığı arasında imzalanan Uluslararası Sağlık Turizmi Alanında İş birliği Protokolü ile kurumlar arası koordinasyonun güçlendirilmesi, tanitim faaliyetlerinin geliştirilmesi ve hizmet kalitesinin artırılmasi hedeflenmiştir.

Turizm sektörü, yenilikçi hizmetler ve ürünler geliştirmek üzere yeni nesil teknolojilerin süreç ve verilerinden faydalanarak akıllı turizme dönüşmektedir. Bu çerçevede, ülkemizde de yeni dijital takip altyapısı oluşturulmuş, ziyaretçilerin davranışlarını büyük veriye dayanarak yapay zekâyla analiz etme, ürün geliştirme ve hedef ülke bazlı varış noktasıtanıtım stratejisi oluşturma imkânı sağlanmıştır. Ziyaretçi ve konaklama istatistikleri, uçuşarama, uçuş kapasitesi ve uçuş biletleme istatistikleri büyük veri aracılığıyla günlük analiz edilebilmektedir. Ayrıca GoTürkiye ve diğer turizm platformlarının kullanım istatistikleri ile etkinlik ve ağırlama verileri de aynı yöntemle analiz edilerek Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı veri tabanına aktarılmaktadır. Bu verilerin karar mekanizmalarında kullanılması amacıyla ortak bir panel geliştirilmiş ve turizm çalışanlarının erişimine sunulacak şekilde tasarlanmıştır.

Turizm sektöründe nitelikli personel ihtiyacını karşılamak amacıyla Millî Eğitim Bakanlığı ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında imzalanan protokoller çerçevesinde son yedi yıldır sürdürülen ve öğrencilere konaklama tesislerinde staj imkânı sağlayan uygulama devam etmektedir. Ayrica konaklama ve yeme içme işletmelerinde çalişan personelin mesleki bilgi ve becerilerini geliştirmek ve hizmet kalitesini artırmak amacıyla İşbaşı Eğitimi Kurslari ile Kişisel Gelişim Seminerleri düzenlenmektedir.

Türkiye'nin tanıtımını daha etkin bir şekilde gerçekleştirmek amacıyla sektör çalışanlarına yönelik olarak sunulan All in Türkiye isimli çevrimiçi eğitim platformundaki 30kursa 113 farklı ülkeden 3.676 kişi kaydolmuş ve 9.173 sertifika verilmiştir.
Covid-19 küresel salgın sürecinde öne çıkan temassiz iletişim, sanal deneyimler,çevrimiçi işlemler gibi uygulamalarla birlikte dijital dönüşüm turizm sektörünün gündemindeki önemli başlıklardan biri haline gelmiştir. Dünyadaki dijital dönüşüme paralel olarak, turizm sektörü için yapay zekâ, sanal gerçeklik gibi dijital uygulamaların yerli kaynaklarla ve yenilikçi yaklaşımlarla geliştirilmesi, ayrıca turizm sektörü çalışanlarına dijital beceriler kazandırılmasi önem arz etmektedir.

b) Amaç
Değişen tüketici eğilimleri doğrultusunda turizmin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi,sezon süresinin uzatılmasi, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve daha fazla harcama eğilimi olan ziyaretçinin ülkemize çekilmesiyle ziyaretçi başına turizm gelirinin artırılması, varışnoktası yönetimi yaklaşımıyla sektörde yeşil ve dijital dönüşümün gerçekleştirilerek rekabetçiliğin geliştirilmesi ve koruma/kullanma dengesi gözetilerek ekonomik ve sosyal kalkınmaya katkı sağlanması temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Turizm sektörünün sürdürülebilirlik ilkeleri çerçevesinde doğal, tarihi ve sosyal çevreyi koruyucu ve geliştirici bir yaklaşım içinde olması sağlanacak ve sektörde yeşil dönüşüm hızlandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.523)

Politika/Tedbir: Tedbir 523.3. "Sürdürülebilir Turizm Programi" kapsamında turizmde yeşil dönüşümün sağlanması için çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Konaklama tesislerinde 3. Aşama Sertifika Belgesi alan tesis sayısı artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 523.5. Ekosistemin korunmasıni ve sürdürülebilir kullanımını sağlamaya yönelik planlama ve uygulamalarla korunan alanların etkin yönetimi gerçekleştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Korunan alanların artırılması amacıyla yeni etüt, envanter ve ilan çalışmaları gerçekleştirilecektir. 2. flan edilen korunan alanların sürdürülebilirliğini sağlamak için yönetim, gelişme ve uzun devreli gelişme planları hazırlanarak süresi biten planlar revize edilecektir.

Politika/Tedbir: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 3. Özel Çevre Koruma Bölgeleri ve Doğal Sit Alanlarında, taşıma kapasitesi gözetilerek çevre kirliliğinin önlenmesi ve giderilmesine yönelik çevre düzenleme, kanalizasyon ve içme suyu projeleri yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Turizm sektörünün hızlı değişen talebi karşılayabilen rekabetçi bir yapıya kavuşması için dijital dönüşüme uyum sağlaması desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.524)

Politika/Tedbir: Tedbir 524.3. Ziyaretçilere doğru kanallardan uygun içeriklerin ulaştırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecek ve yenilikçi çözümlerle kullanıcı deneyimi iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Varış noktası ve deneyim odaklı tanıtım faaliyetleri kapsamında global kanallarda 200'den fazla ülkede reklam faaliyetlerine devam edilecektir. 2. Hedef pazar ülkelerde Çevrimiçi Seyahat Acenteleri (OTA), tur operatörleri ve havayolları ile birlikte reklam çalışmaları yürütülmeye devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Rekabetçi ve hızla değişen talebi karşılayabilen bir turizm sektörü için hizmet kalitesi iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.525)

Politika/Tedbir: Tedbir 525.1. Hizmet kalitesini iyileştirerek daha rekabetçi bir turizm sektörü oluşturmak üzere personelin mevcut becerilerini geliştirmesi ve yeni beceriler edinmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, GAP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Cumhurbaşkanlığı Uzaktan Eğitim Kapisi platformu üzerinden 4.000 kişiye mesleki işbaşi eğitimleri çevrimiçi olarak verilecektir.

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tedbir 525.3. Mesleki eğitim müfredatı sektörün ihtiyaçları doğrultusunda yeniden düzenlenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Üniversiteler, İlgili STK'lar
1. Personel lojmanı yapimına uygun kamu arazileri tespit edilecek, bu arazilerin tasarruf hakları Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilerek yatırımcılara tahsisine ilişkin iş ve işlemler yürütülecektir.: 1. Ulusal meslek standartlari, ulusal ve uluslararası yeterlilikler, teknolojik gelişmeler ve sektörden gelen talepler doğrultusunda mesleki ve teknik ortaöğretim programları güncellenecektir.

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tedbir 525.4. Turizm sektörünün ihtiyacı olan nitelikli ara eleman ihtiyacının karşılanmasına yönelik uygulamalı eğitim programları geliştirilerek sürdürülecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili STK'lar
1. Personel lojmanı yapimına uygun kamu arazileri tespit edilecek, bu arazilerin tasarruf hakları Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilerek yatırımcılara tahsisine ilişkin iş ve işlemler yürütülecektir.: 1. Mesleki ve Teknik Eğitimi Geliştirme İş Birliği Protokolü kapsamında Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde okuyan öğrencilerin en az üç yabancı dil öğrenmelerine ve turizm işletmelerinde yoğunlaştırılmış beceri eğitimi almalarına yönelik faaliyetler yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tedbir 525.5. Hizmet kalitesinin ve turist memnuniyetinin artırılmasi amacıyla turizm tesislerinde fiziki şartların iyileştirilmesine yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacak ve denetim faaliyetleri artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, İlgili STK'lar
1. Personel lojmanı yapimına uygun kamu arazileri tespit edilecek, bu arazilerin tasarruf hakları Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilerek yatırımcılara tahsisine ilişkin iş ve işlemler yürütülecektir.: 1. Basit Konaklama Turizm İşletmesi Belgeli tesislerin Turizm İşletmesi Belgesi'ne geçişi sağlanacaktır. 2. Turizmde hizmet kalitesini artırmak amacıyla 5.000 turizm işletme belgeli tesis denetlenecektir.

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tutarlı ve bütüncül turizm gelişimini sağlamak, varış noktalarının özgün kimliklerini oluşturmak ve yerel ekonomik döngüyü güçlendirmek üzere varış noktası yönetim örgütleri hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.526)

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tedbir 526.3. Varış noktası yönetim örgütlenmesinde ihtiyaç duyulan insan kaynağı kapasitesi oluşturulacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansi, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
1. Personel lojmanı yapimına uygun kamu arazileri tespit edilecek, bu arazilerin tasarruf hakları Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilerek yatırımcılara tahsisine ilişkin iş ve işlemler yürütülecektir.: 1. Îl Tanıtım ve Geliştirme Programi kapsamında oluşturulan İl Tanitım ve Geliştirme Kurullari, illerdeki tüm turizm bileşenlerini kapsayacak şekilde çalışmalarını sürdürecektir.

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Ziyaretçi başına turizm gelirinin artırılması amacıyla daha fazla gelir bırakan turizm çeşitleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.527)

Tedbir 525.2. Turizm sektöründe çalışma koşulları iyileştirilecek ve çalışanların yıl boyunca istihdaminın sağlanmasına yönelik tedbirler alinacaktır.: Tedbir 527.1. Turizm ürünlerinin çeşitlendirilmesine yönelik yatırımların ve işletmeciliğin desteklenmesi amacıyla mevzuat çalışmaları gerçekleştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. Personel lojmanı yapimına uygun kamu arazileri tespit edilecek, bu arazilerin tasarruf hakları Kültür ve Turizm Bakanlığına devredilerek yatırımcılara tahsisine ilişkin iş ve işlemler yürütülecektir.: 1. Uygulamada ihtiyaç duyulan küçük tekne barınaklarına ilişkin mevzuat çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 527.4. Turizm yatırımlarının sürdürülebilir bir anlayışla gerçekleştirilmesine yönelik planlama ve arazi tahsis çalışmalarına devam edilecek, turizm altyapı yatırımları gerçekleştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İlgili STKlar
1. Kış turizminin sürdürülebilir gelişimini sağlamak üzere Uludağ Alan Planı çalişması tamamlanacaktır.: 1. Dört adet ücretsiz halk plaji yapılacaktır.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 527.5. Kültür ve turizm güzergâhları geliştirilerek ziyaretçi kalış süresinin ve harcamalarının artırılması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansi, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
1. Kış turizminin sürdürülebilir gelişimini sağlamak üzere Uludağ Alan Planı çalişması tamamlanacaktır.: 1. Kültürel ve turistik etkinliklerin tanıtımına yönelik faaliyetler artırılacak ve kültürel yolculuk rotalarının sayısı 20'ye çıkarılacaktır.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Turizm gelirinin artırılması, mevcut pazarlarımızın güçlendirilmesi, yeni pazarların oluşturulması ve harcama eğilimi yüksek ziyaretçilere ulaşılması amacıyla tanıtım faaliyetleri yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.528) Tedbir 528.1. Türkiye Kültür ve Turizm Bakanlığı 1. GoTürkiye çatı markası altında yeni markası altında ve odaklı (S), RTÜK, Türkiye Turizm temalar ve varış noktaları geliştirilecek, bir biçimde yapılan etkin Tanıtım ve Geliştirme dijital mecralarda tanıtım faaliyetleri tanıtım faaliyetlerine Ajansi, Yerel Yönetimler, gerçekleştirilecektir. devam edilecektir. İlgili STK'lar

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 528.1. Türkiye markası altında ve odaklı bir biçimde yapılan etkin tanıtım faaliyetlerine devam edilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: 1. GoTürkiye çatı markası altında yeni temalar ve varış noktaları geliştirilecek, dijital mecralarda tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 528.2. Değişen tüketici eğilimleri ile teknolojik gelişmeler doğrultusunda yeni tanıtim stratejileri belirlenecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTÜK, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansi, Yerel Yönetimler, ilgiliSTK/lar
1. Kış turizminin sürdürülebilir gelişimini sağlamak üzere Uludağ Alan Planı çalişması tamamlanacaktır.: 1. Gelişen trendlere uygun olarak yeni mecralar belirlenecek ve hitap ettiği ülkelere göre tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 528.3. Yeni pazarlar oluşturulmasi amacıyla başta Amerika ve Uzak Doğu ülkeleri olmak üzere turist potansiyeli yüksek ülkelerde tanıtım çalışmaları yürütülecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), RTÜK, Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı
1. Kış turizminin sürdürülebilir gelişimini sağlamak üzere Uludağ Alan Planı çalişması tamamlanacaktır.: 1. Amerika ve Uzakdoğu pazarı için tur operatörleri ve hava yolu şirketleri ile birlikte reklam ve ortak bütçeli tanıtım projeleri yürütülecektir. 2. Hedef pazarlarda yüksek gelir gruplarini hedef alan tanıtim faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Turizm sektörünün daha etkin analiz edilebilmesi için gerekli veri altyapısı oluşturulacak ve mevcut turizm istatistikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.529)

Tedbir 527.2. Turizm çeşitlerinin planlı gelişimini sağlamak üzere ana plan ve strateji çalışmaları yürütülecektir.: Tedbir 529.2. Turizmin sürdürülebilirliğini ölçmek için oluşturulan uluslararası istatistiki çerçeveye uygun ölçüm araçları geliştirilecek ve yeni veri setleri oluşturulacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Uludağ Alan Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. Kış turizminin sürdürülebilir gelişimini sağlamak üzere Uludağ Alan Planı çalişması tamamlanacaktır.: 1. Turizmin çevresel etkilerini ortaya koyan karşılaştırılabilir nitelikte bir gösterge seti oluşturulacak ve metodolojisi belirlenecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Turizm Geliri
Birim: Milyar Dolar
2024: 61,1
2025 (1): 64,0
2026 (2): 68,0

Performans Göstergeleri: Giriş Yapan Ziyaretçi Sayısı
Birim: Milyon Kişi
2024: 62,3
2025 (1): 63,0
2026 (2): 65,5

Performans Göstergeleri: Turizm Gelirinin GSYH İçerisindeki Payı
Birim: Yüzde
2024: 4,5
2025 (1): 4,1
2026 (2): 4,1

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Ortalama Harcama
Birim: Dolar
2024: 972
2025 (1): 1 017
2026 (2): 1 039

Performans Göstergeleri: Kişi Başı Gecelik Ortalama Harcama
Birim: Dolar
2024: 97
2025 (1): 102
2026 (2): 104
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜIK (1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3. Sektörel Politikalar 
2.2.3.1. Kamu Yatırım Politikaları
a) Mevcut Durum 
2025 yılı kamu yatırım uygulamalarında sektörel, bölgesel ve proje bazındaki öncelikler dikkate alınarak ekonomik ve sosyal altyapıyı geliştirecek yatırımlara ağırlık verilmiştir. 2025 yılı Yatırım Programı sene başı değerleri dikkate alındığında, mahalli idare yatırımları ve yatırım işçilik giderleri hariç olmak üzere toplam tutarı 10.599,5 milyar TL,2024 yılı sonu kümülatif harcaması 3.527,2 milyar TL ve 2025 yılı başlangıç ödeneği 1.444,4milyar TL olan 3.783 kamu yatırım projesi yürütülmektedir.

2025 yılı Yatırım Programı kapsamında yatırım ödeneğinden en yüksek payı yüzde 30,5 ile ulaştırma sektörü alırken, eğitim sektörünün payı yüzde 15,1, tarım sektörünün payı yüzde 11,4, madencilik sektörünün payı yüzde 10,3, sağlık sektörünün payı yüzde 9,6ve enerji sektörünün payı yüzde 7,6dır. İmalat, turizm, konut, içmesuyu ve kanalizasyon,teknolojik araştırma, güvenlik, adalet, çevre gibi diğer sektörlerin toplam payı ise yüzde 15,5'tir.

Orta Vadeli Programda (2026-2028) ilan edilen kuruluşların yatırım teklif tavanlarıdikkate alındığında 2026 yılında yatırım projelerine ayrılan kaynağın önemli ölçüde artırılması hedeflenmiştir. 2026 Yıli Merkezi Yönetim Bütçesi Kanun Teklifinde 2025 yıli sene başında 1.297 milyar TL olan merkezi yönetim bütçesi kapsamındaki yatırımlar için ayrılan ödeneklerin 2025 yılında yüzde 19,8 oranında artarak 1.554 milyar TL'ye ulaşmasıöngörülmüştür. Benzer şekilde, 15 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/15sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi eki 2026-2028 Dönemi Yatırım Programi Hazırlama Rehberinde yer alan 2026 yılı KİT yatırım teklif tavanları da 2025 yılında 405,5 milyar TL olan seviyesinden 679,3 milyar TL seviyesine çıkarılmıştır.

Ülkemizde Yap-İşlet-Devret (YİD), Yap-İşlet (Yİ), Yap-Kirala-Devret (YKD) ve İşletme Hakkı Devri (İHD) olmak üzere dört temel Kamu Özel İşbirliği (KÖİ) modeli uygulanmaktadır. Söz konusu modellerle 1986 yılından itibaren, Eylül 2025 itibarıyla 277Köř projesi için uygulama sözleşmesi imzalanmıştır. Uygulama sözleşmesi imzalanan projelerin toplam yatırım büyüklüğü Eylül 2025 fiyatlarıyla 112,09 milyar dolara ulaşmaktadır. Bu tutar içinde ulaştırma sektörü 70,64 milyar dolar yatırımla ilk sırada yer almakta olup bunu 22,93 milyar dolarla enerji, 13,80 milyar dolarla sağlık sektörü takip etmektedir. Mevcut durumda 262 proje işletmeye alınmiş olup 15 projenin yapimına devam edilmektedir.


TABLO II: 15- Genel Devlet Sabit Sermaye Yatırımlarının GSYH İçindeki Payı
Ülkeler: Avro Bölgesi
2021: 3,7
2022: 3,5
2023: 3,9
2024 (1): 3,9
(Yüzde) 2025 (1): 4,4

Ülkeler: Ortalaması Belçika
2021: 2,8
2022: 2,7
2023: 2,8
2024 (1): 3,0
(Yüzde) 2025 (1): 3,3

Ülkeler: Almanya
2021: 2,9
2022: 2,8
2023: 2,88
2024 (1): 2,9
(Yüzde) 2025 (1): 3,0

Ülkeler: Estonya
2021: 5,8
2022: 5,4
2023: 6,
2024 (1): 6,1
(Yüzde) 2025 (1): 7,2

Ülkeler: Irlanda
2021: 2,0
2022: 2,0
2023: 2,3
2024 (1): 2,7
(Yüzde) 2025 (1): 2,8

Ülkeler: Yunanistan
2021: 3,6
2022: 3,7
2023: 39
2024 (1): 3,7
(Yüzde) 2025 (1): 4,2

Ülkeler: İspanya
2021: 2,7
2022: 2,7
2023: 3,0
2024 (1): 2,7
(Yüzde) 2025 (1): 3,0

Ülkeler: Fransa
2021: 4,1
2022: 4,2
2023: 4,2
2024 (1): 4,3
(Yüzde) 2025 (1): 4,3

Ülkeler: Hirvatistan
2021: 4,8
2022: 4,0
2023: 5,6
2024 (1): 5,1
(Yüzde) 2025 (1): 5,4

Ülkeler: İtalya
2021: 2,8
2022: 2,6
2023: 3,2
2024 (1): 3,5
(Yüzde) 2025 (1): 3,8

Ülkeler: Letonya
2021: 5,6
2022: 4,5
2023: 5,6
2024 (1): 5,7
(Yüzde) 2025 (1): 7,0

Ülkeler: Litvanya
2021: 3,2
2022: 3,2
2023: 4,2
2024 (1): 4,2
(Yüzde) 2025 (1): 4,9

Ülkeler: Lüksemburg
2021: 4,1
2022: 4,3
2023: 4,7
2024 (1): 4,5
(Yüzde) 2025 (1): 4,7

Ülkeler: Malta
2021: 3,7
2022: 3,2
2023: 3,6
2024 (1): 3,3
(Yüzde) 2025 (1): 3,8

Ülkeler: Hollanda
2021: 3,4
2022: 3,2
2023: 3,1
2024 (1): 3,2
(Yüzde) 2025 (1): 3,2

Ülkeler: Avusturya
2021: 3,6
2022: 3,5
2023: 3,7
2024 (1): 3,9
(Yüzde) 2025 (1): 3,9

Ülkeler: Portekiz
2021: 2,6
2022: 2,4
2023: 2,6
2024 (1): 2,7
(Yüzde) 2025 (1): 3,7

Ülkeler: Slovakya
2021: 30
2022: 3,1
2023: 3,5
2024 (1): 3,6
(Yüzde) 2025 (1): 5,1

Ülkeler: Slovenya
2021: 4,7
2022: 5,5
2023: 5,3
2024 (1): 5,1

Ülkeler: Finlandiya
2021: 4,2
2022: 4,1
2023: 4,1
2024 (1): 4,4
(Yüzde) 2025 (1): $4,

Ülkeler: Avro Bölgesi Dışı AB Ortalamasi
2021: 4,3
2022: 4,1
2023: 4,7
2024 (1): 4,4
(Yüzde) 2025 (1): 4,7

Ülkeler: Bulgaristan
2021: 2,7
2022: 2,4
2023: 3,8
2024 (1): 3,0

Ülkeler: Çekya
2021: 4,6
2022: 4,5
2023: 4,9
2024 (1): 4,7
(Yüzde) 2025 (1): 3,6 4,9

Ülkeler: Danimarka
2021: 3,2
2022: 3,0
2023: 3,1
2024 (1): 3,1

Ülkeler: Macaristan
2021: 6,2
2022: 5,3
2023: 5,1
(Yüzde) 2025 (1): 3,8

Ülkeler: Polonya
2021: 4,1
2022: 3,8
2023: 5,1
2024 (1): 4,2 4,9
(Yüzde) 2025 (1): 4,2

Ülkeler: Romanya
2021: 4,1
2022: 4,4
2023: 5,4
2024 (1): 5,7
(Yüzde) 2025 (1): 5,1

Ülkeler: İsveç
2021: 5,0
2022: 5,1
2023: 5,3
(Yüzde) 2025 (1): 6,1 5,5

Ülkeler: AB Ortalaması
2021: 3,8
2022: 3,7
2023: 4,1
2024 (1): 5,4 4,1
(Yüzde) 2025 (1): 4,5

Ülkeler: Birleşik Krallık
2021: 3,1
2022: 3,1
2023: 3,2
2024 (1): 3,3
(Yüzde) 2025 (1): 3,4

Ülkeler: Japonya
2021: 4,2
2022: 3,9
2023: 3,9
2024 (1): 3,8
(Yüzde) 2025 (1): 3,9

Ülkeler: ABD
2021: 3,3
2022: 3,2
2023: 3,4
2024 (1): 3,5
(Yüzde) 2025 (1): 3,5

Ülkeler: Türkiye
2021: 2,5
2022: 2,8
2023: 3,0
2024 (1): 3,0
(Yüzde) 2025 (1): 3,0
Kaynak: Avrupa Komisyonu Ekonomik Tahminler Raporu, İlkbahar 2025; Strateji ve Bütçe Başkanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini 

b) Amaç
Kamu yatırımlarıyla ekonominin rekabetçiliğinin ve verimliliğinin artırılması, kamu hizmetlerinin daha etkin sunulması yoluyla toplumun tüm kesimlerinin yaşam standartlarının iyileştirilmesi ve refahının yükseltilmesi, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması, dijital dönüşümün desteklenmesi, bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasi, özel sektör yatırımlarının ihtiyaç duyduğu altyapının temin edilmesi ile afetlere ve küresel risklere karşı dayanıklılığın artırılması, kamu özel işbirliği (Köi) uygulamalarının makroekonomik politikalar, sektörel öncelikler, sosyoekonomik yapılabilirlik ve bütçe prensipleriyle uyumlu olarak, ayrıca dengeli bir risk paylaşımı ve maliyet etkinliği çerçevesinde yürütülmesi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu yatırımlarına ayrılan kaynak artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.531)

Politika/Tedbir: Tedbir 531.1. Bütçe imkânları çerçevesinde ekonomik olarak yapılabilir projelere ayrılan kamu kaynakları artırılacak, ortalama tamamlanma süresinin kisaltılması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2026 yılı içinde tamamlanarak hizmete girebilecek öncelikli projelere ve önemli ölçüde fiziki gerçekleşme sağlanmış projelere ağırlık verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 531.4. Afetlere ve olası risklere karşı dayanıklılığın artırılmasını sağlayacak yatırımlar, planlı sanayi alanlarına ilişkin yatırımlar ile çevre, teknolojik araştırma, BÍT ile demiryolu ve denizyolu ulaştırma sektörlerindeki yatırımlara öncelik verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yatirim Programi kapsaminda söz konusu sektörlere öncelik verilecek şekilde ödenek tahsisi yapılacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 532.2. KÖÍ projeleri, makroekonomik politikalar, sektörel öncelikler, kamu yükümlülükleri ve bütçe dengeleri dikkate alınarak sosyoekonomik yapılabilirlik, maliyet etkinlik, bütçe prensipleriyle uyum ve dengeli bir risk paylaşımı gözetilerek planlanacak ve yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Projelerin finansal ve sosyoekonomik yapılabilirliğinin analizine yönelik çalışma tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 532.3. Yatırımların izlenmesi ve değerlendirilmesine ilişkin faaliyetlere ağırlık verilecek, bu faaliyetler sonucu elde edilen bilgiler proje hazırlık sürecinde kullanılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu yatirimlari bilgi sisteminde izleme ve değerlendirmeye yönelik sistem geliştirmeleri yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 532.4. Kamu yatırım planlamasını güçlendirmek üzere yerel yönetimleri de kapsayacak şekilde tüm kurumlarda KÖİ dâhil tüm yatırım projelerinin hazırlanması, finansmani, uygulanmasi, izlenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerinin uluslararası standartlara uygun şekilde gerçekleştirilmesi için kurumsal yapı güçlendirilecek, beşeri kapasite artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Proje hazırlık, izleme ve değerlendirme konularinda eğitimler verilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 532.6. Kamu yatırım programina yeni proje tekliflerinde proje stokunu da dikkate alacak şekilde ilave kriterler belirlenecek, öngörülebilirlik ve şeffaflık güçlendirilecek, teklif edilen projelerin fizibilite raporlarının niteliği daha da artırılacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Mevcut politika belgeleri ve rehberlerde belirtilen kriterler çerçevesinde yeni proje teklifleri değerlendirilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 532.7. Kamu yatırım programinda yer alan projelerde ek ödenek kullanımı zorunlu hallerle sinırlı tutulacak, kuruluşlar tarafından sene başı ödenekleri çerçevesinde yıllık iş programlari hazırlanacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Yatırım Programı kapsamında öncelikli ve yıl içinde tamamlanacak projelere gerekli ödenek tahsis edilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 532.8. Kamu yatırımları için proje hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında standart rehberler hazırlanacak, eğitim programları düzenlenecektir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Kamu yatırımları için proje hazırlık, uygulama, izleme ve değerlendirme konularında standart rehberler hazırlanacak, eğitim programları düzenlenecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 532.9. Ihale ve denetim süreçlerinin yatırım planlamasıyla bağlantısı güçlendirilecektir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. İhale ve denetim süreçlerinin yatırım planlamasıyla bağlantısı sistem entegrasyonları vasıtasıyla güçlendirilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Kamu yatırımları ile özel sektör yatırımları arasında etkin tamamlayıcılık sağlanarak üretken kapasite artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.533)

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 533.1. Kamu yatırımları, cari açığın azaltılmasına yönelik yüksek katma değer yaratan ve istihdam artıran özel sektör yatırımları ile eşgüdüm içerisinde, yapılabilirliği dikkate alınarak planlanacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Yatirım Programi kapsaminda öncelikli ve yüksek katma değer sağlayacak projelere gerekli ödenek tahsis edilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 533.2. Öncelikli sektörlerin kamu yatırımları bağlamındaki ihtiyaçları değerlendirilecektir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Yatirim Programi kapsaminda öncelikli ve sektörel açıdan kritik projeler değerlendirilecektir.

Tedbir 532.5. Kamu yatırım programında rasyonelleștirme çalışmaları yapılmak suretiyle kısa sürede tamamlanarak ekonomik ve sosyal fayda üretecek yatırımlar önceliklendirilecektir.: Tedbir 533.3. Kamu yatırımlarında yerli ürün ve teknolojilerin kullanımına öncelik vermek amacıyla ürün ve teknoloji bazında yerlilik oranı takip edilecek, yaygın olan ürün ve teknolojilerden başlanarak yerlileşmeye yönelik adımlar atılacaktır.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S): Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Beşeri ve fiziki altyapıyı güçlendirecek ve kısa sürede ekonomiye kazandırılacak projelere ağırlık verilecektir.: 1. Yatirım Programi kapsamında binek araç, kentiçi raylı sistem aracı ve elektrikli otobüs alımı projeleri başta olmak üzere tüm yatırımlarda azami yerlilik oranı sağlanması koşulu gözetilecektir.

Kamu yatırımlarının bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarını giderecek şekilde uygulanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.534): Tedbir 534.1. Bölgesel gelişme potansiyelini harekete geçirecek yatırımlar ile sürdürülebilir kentsel gelişme odaklı projelere öncelik verilecektir.

Kamu yatırımlarının bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarını giderecek şekilde uygulanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.534): Tedbir 534.2. Merkezi yönetim ile yerel yönetimler arasındaki işbirliği ve koordinasyon geliştirilecek, yerel aktörlerin kamu yatırım planlamasında daha aktif rol almasını sağlamak üzere katılımcılığı artıracak mekanizmalar kullanılacak ve proje üretme kapasitesi güçlendirilecektir.
2.2.3.2. İş ve Yatırım Ortamı
a) Mevcut Durum 
2025 ylında özel kesim yatırımlarının artırılması ve üretken alanlara yönlendirilmesi amacıyla yatırım ortamının iyileştirilmesine, yabancı sermayenin teşvik edilmesine ve yatırım desteklerine yönelik faaliyetlere devam edilmiştir.

Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Koordinasyon Kurulu (YOİkK) kamu ve özel sektör kuruluşlarının temsilcileriyle düzenli toplantılar gerçekleştirmektedir. İlgili kurum ve kuruluşların işbirliğiyle hazırlanan 2025 Yıli Eylem Plani, 10 Temmuz 2025 tarihinde Kurulun internet sitesinde (www.yoikk.gov.tr) yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. 39 eylemden oluşan Eylem Planında yargı süreçlerinin iyileştirilmesi, yeni yatırım alanlarının oluşturulması, girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi, yüksek teknolojili yatırımların teşviki,yeşil dönüşüm/sürdürülebilirlik politikalarının yürütülmesi, lojistik ve teknolojik altyapının geliştirilmesi, finansmana erişim imkanlarının artırılması gibi başlıklar öne çıkmaktadır.
TCMB Kanununun 45'inci maddesi çerçevesinde, bankalar aracılığıyla azami ilk iki yılıi anapara ödemesiz ve azami 10 yıl vadeli olarak TL cinsinden düzenlenmiş senetlerin avansa kabulü karşılığında büyük ölçekli, yüksek teknolojili ve stratejik yatırımların finansmanı için yatırımcı firmalara Yatırım Taahhütlü Avans Kredileri (YTAK) kullandırılmaktadır. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının Yatırım Projelerinin Stratejik Öncelik ve Teknik Değerlendirmesine Dair Tebliğine uygun olarak Bakanlıkça yapılan değerlendirme sonucunda gerekli şartlarısağlayan firmalar bankalar aracılığıyla TCMB'ye kredi başvurusu yapabilmektedir. 2025yılının ilk sekiz ayında, YTAK kapsaminda toplam 618 firmaya 129,92 milyar TL kredi tahsisi yapılmış olup bu tutarın 114,3 milyar TL'si kullanılmiştır. Ayrıca, 23 Haziran 2025 tarihinde yapılan değişiklikle YTAK'ta politika faizi esas alınarak hesaplanan değişken faiz oranına geçilmiştir.

İklim Kanunu 9 Temmuz 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yeşil yatırımların tanımlanması ile finans kuruluşlarının bu doğrultuda yönlendirilmesini, temiz teknoloji yatırımlarının desteklenmesini öngören mevzuatın ülkemizdeki yatırım ve rekabet ortamıni yeniden şekillendirmesi beklenmektedir.

Dünya Bankası tarafindan Doing Business çaliışmasının sonlandırılmasindan sonra Business Ready (B-Ready) çalişmasında ilk aşamada 50 ekonomi kapsanmış olup kapsamın 2026 sonu itibarıyla 180 ekonomiye çıkarılması öngörülmektedir. Türkiye bu raporda yer almamış olup Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi koordinasyonunda hazırlıklar sürdürülmektedir. Cumhurbaşkanliğı Yatırım ve Finans Ofisince B-Ready endeksi kapsamında yer alan konulara ilişkin reform alanları belirlenmiş, endeksteki 38 göstergeyi etkileyecek 25 eylem maddesi üzerinden yıllık eylem planı hazırlanmıştır. Eylem planının uygulanmasının takibine yönelik çalışmalar Eylül 2025 itibarıyla başlatılmış olup ilgili kurumların eylemlere ilişkin ilerlemeleri iki ayda bir raporlaması öngörülmektedir.Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi gözetiminde belirli niteliklere sahip yatırımlar için e-Devlet entegrasyonu bulunan yatırım süreçlerinin yeni kurulacak bir dijital altyapi üzerinden izlenmesi planlanmakta olup Yatırım Takip Sistemi (YTS) oluşturulmasına yönelik çalışmalar başlatılmıştır. Bu doğrultuda, ÇED Kararı, Çevre İzin ve Lisans, Sanayi Sicil Belgesi, OSBlerde Yer Tahsisi, Yatırım Teşvik Belgesi, Maden Ruhsatı Müracaatı Sorgulama,Elektrik Üretim Ön Lisans ve Lisans süreçlerinin dijital ortamda takip edilmesi amacıyla ilgili kurumlarla veri paylaşım protokolleri imzalanmış, EPDK ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (MAPEG) ile veri entegrasyonu tamamlanmıştır. Ticaret Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı nezdindeki çalışmalar devam ederken, ilave edilecek yatırım süreçleri de belirlenmiştir. Bu doğrultuda Tarım ve Orman Bakanlığı ile veri paylaşım protokolü imzalanmasına yönelik görüşmelere başlanmiştir.
Ülkemizdeki icra ve iflas sisteminin etkinleştirilerek günümüz şartlarına daha iyi uyum sağlaması için elektronik dosya sistemi kullanımı artırılarak, icra dairelerindeki derdest fiziki dosyaların tamamının UYAP sistemine aktarılması çalişmalarına devam edilmiştir. Eylül 2025itibarıyla ülke genelindeki ilçe icra dairelerinin yüzde 65'i tarama faaliyetlerini tamamlamıştır. Ayrıca, büyük ölçekli mahallerde ihtisaslaşmış icra dairesi sayısının artırılması amacıyla İstanbul Anadolu 2. Banka Alacakları İcra Dairesi yeni icra modeli kapsamında faaliyete geçirilmiştir.
İcra ve İflas Kanununun yeniden yazılması amacıyla kurulan bilim komisyonunun hazırladığı çalışmanın teklif haline getirilmesi için daha önce yapılan toplantılar doğrultusunda hazırlanan taslak metin Eylül 2025 itibarıyla kurumların görüşüne açılmıştır.
Ayrıca, yargıda ihtisaslaşmanın güçlendirilmesi çalışmaları kapsamında iş dağılımısuretiyle oluşturulan ihtisas mahkemelerinin etki analizi yapılmış, bu analiz çalişmaları esas alınarak 2025 yılında 97 yeni ihtisas mahkemesi kurulmuştur. Eylül 2025 itibarıyla faal müstakil ihtisas mahkemesi sayısi 2.223'e ulaşmiştır.
Uzman arabuluculuk kurumunun yürürlüğe girmesi amacıyla ticaret hukuku, tüketici hukuku, banka ve finans hukuku, fikri mülkiyet hukuku, enerji ve maden hukuku, sağlık hukuku, spor hukuku, sigorta hukuku ve inşaat hukuku alanlarında uzmanlik eğitimi verilmeye devam edilmiştir.
Çalışma ve SosyalGüvenlik Bakanlığınca ikiz dönüşüm sürecinin getirdiğiuzaktan çalışma şeklinin sektörel, mesleki ve bölgesel işgücü göçü bağlamında etkilerinin analiz edilmesine yönelik olarak uzaktan çalışma biçiminin, bilgi teknolojileri sektörü esasında uygulanabilirliğinin incelendiği Uzaktan Çalışma ve Uluslararası Işgücü başlıklı rapor tamamlanmiştir.


TCMB verilerine göre ülkemize 2002-2024 döneminde toplam 275,9 milyar dolar tutarında Uluslararası Doğrudan Yatırım girişi olmuştur. Uluslararası doğrudan yatırım girişi 2024 yılında 11,7 milyar dolar, 2025 yılının ilk sekiz ayında ise 10,6 milyar dolar olmuştur.
Önümüzdeki dönemde uluslararası yatırımların imalat sanayii gibi verimlilik artışıimkânı daha yüksek alanlara çekilebilmesi ve ekonominin ihtiyaç duyduğu kaynak girişinin artırılması amacıyla uluslararası doğrudan yatırımlara ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir.
Bu amaçla hazırlanan 2024-2028 dönemini kapsayan Uluslararası Doğrudan Yatırım Stratejisi, 29 Temmuz 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2024/9 nolu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile yürürlüğe girmiştir. Ana hedefi ülkemizin küresel uluslararası doğrudan yatırım pastasından aldığı payı nitelikli uluslararası doğrudan yatırım projeleriyle 2028 yılında yüzde 1,5'e çıkarmak olan stratejide Yatırım Ortamı Rekabetçiliği,Yeşil Dönüşüm, Dijital Dönüşüm, Küresel Tedarik Zinciri, Nitelikli İnsan Kaynağı ve İletişim ve Tanıtma olmak üzere toplam altı temayı içeren bir politika çerçevesi oluşturulmuştur.Strateji kapsamında yürütülecek proje ve faaliyetler ise yıllik eylem planları çerçevesinde icra edilmekte olup 2025 yıli eylem planında 11 kurumun sorumluluğunda 47 eyleme yer verilmiştir.

Ayrıca Türkiye'nin uluslararası alandaki rekabetçiliğinin artırılması, yatırım ortamının güçlendirilmesi ve küresel gelişmeler doğrultusunda sürdürülebilir ekonomik büyümenin sağlanması amacıyla 11 Ekim 2025 tarihinde Yatırım Danışma Konseyinin 11. toplantısıgerçekleştirilmiştir. Cumhurbaşkanı yardımcısı başkanlığında ilgili bakanlar, kamu ve özel sektör temsilcileri ile 11 ülkeden toplam değeri 15 trilyon doları bulan 33 uluslararasıyatırımcının katılimıyla düzenlenen toplantıda “Küresel Tedarik Zinciri” ve "Dijital Yatırımlar”konuları ele alınmıştır.

b) Amaç
İş ve yatırım ortamında işlemlerin en az evrak sayısı, en kısa süre ve en düşük maliyetle yapılması suretiyle ekonominin daha rekabetçi bir yapıya kavuşturulması,bürokratik ve hukuki öngörülebilirliğin daha da güçlendirilmesi, nitelikli uluslararasıdoğrudan yatırımlardan daha fazla yararlanılması yoluyla yatırım, üretim, istihdam ve ihracat artırılarak yurt içi ve uluslararası piyasalar için bir tedarik ve üretim merkezi olmasıtemel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Bürokratik süreçlerin kolaylaştırılması ve maliyetlerin azaltılması yoluyla yatırımlara ivme kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.536)

Politika/Tedbir: Tedbir 536.1. Yatırim Süreçleri Kılavuzunda belirlenen ve zaman kaybına sebep olan prosedürlerin uygulayıcı kurumlarca en aza indirilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dünya Bankasının Business Ready Endeksine ilişkin olarak hazırlanan eylem plani hayata geçirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 536.3. İş ve yatırım süreçleri, kurulacak sektörel tek durak ofisler aracılığıyla en aza indirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Büyük yatırımların kamu kurum ve kuruluşlarıyla ilgili iş ve yatırım süreçleri, tek durak ofis aracılığıyla tek noktadan yürütülmesine yönelik mevzuat önerileri hazırlanacaktır.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 537.2. Yatırım yeri tahsis süreçlerinde etkin bir koordinasyon mekanizması kurulacak ve özellikle stratejik ve büyük ölçekli yatırımlarda süreçlerin daha hızlı işlemesini sağlayacak yeni tahsis modelleri geliştirilecektir.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 537.4. Yatırımcıların alternatif yatırım yeri bilgisine daha kolay ulaşabilmesine imkân sağlayacak dijital ortamlar oluşturulacaktır.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 537.5. Türkiye'nin uluslararası doğrudan yatırımlara yönelik yatırım yeri seçiminde alternatif senaryoların değerlendirmesine imkân sunan çalışmalar geliştirilecektir.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): İş ve yatırım ortamında düzenleyici çerçeve iyileştirilerek yatırımcı güveni, öngörülebilirlik ve istikrar artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.538)

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 538.1. Yüksek teknoloji ürünleri ile yenilikçi ürün ve hizmetlerin gelişmesinin ülke şartlarına uyumunu sağlamak, yenilikçi çözümlerin piyasa ve gerçek yaşam koşullarında uygulanmasını izleyerek kanıta dayalı düzenleme yapmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 538.3. Icra ve iflas sisteminin etkinliği borçlu ve alacaklı arasındaki hassas dengenin gözetilmesi suretiyle artırılacaktır.

Yatırımlara ayrılan hazine arazisi miktarı artırılacak, arazi tahsis süreçleri kurumlar arası koordinasyon artırılarak iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.537): Tedbir 538.6. Dijital pazarlarda ortaya çıkan pazar aksaklıkları ve adil olmayan uygulamalarla mücadele ve bu alanda Avrupa Birliği müktesebati ile uyum için rekabetin korunmasına ilişkin mevzuat güncellenecektir.

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Tedbir 539.1. Yurt dışından dönüşü özendiren uygulamalar değerlendirilerek karşılaşılan güçlükleri aşmaya yönelik yapısal tedbirler alınacak, yurt dışından ülkeye geri dönen bilim insanları ve alanında deneyimli kişiler için teşvik edici unsurlar belirlenerek çalişma ortami ve koşullarının geliştirilmesi sağlanacaktır.

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Tedbir 539.2. İlkaşama girişimcileri için vize modelinin oluşturulması sağlanarak yurt dışındaki girişimcilerin Türkiye'ye gelmesini cazip kılacak destek ve düzenlemeler yapılacaktır.

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Yatırımların artırılması ve nitelikli uluslararası doğrudan yatırımların çekilebilmesi amacıyla dijital ve yeşil dönüşüm sürecinden azami ölçüde faydalanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.540)

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Tedbir 540.5. Ar-Ge ve yenilik destek sistemi, dijital ve yeşil dönüşüm sürecinde kritik değer zincirlerinde ilerleme stratejileri ile firmaların ve sektörlerin ihtiyaçlarına ve gelişme potansiyellerine uygun bir şekilde yeniden yapılandırılacaktır.

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Türkiye'nin güçlü jeopolitik konumundan faydalanarak talep değişimlerine hızlı cevap verebilecek, yurt içi ve yurt dışı talepleri zamanında karşılayabilecek, olası sorunlar karşısında esnek ve dirençli yapıya sahip bir tedarik zinciri oluşturulacaktır. (Kalkınma Plani p.541)

Yabancı ülkelerde yaşayan araştırmacı ve girişimcilerin ülkemizde faaliyet göstermesini cazip kılacak düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.539): Tedbir 541.1. Ülkemizin coğrafi konumuna uygun olarak küresel tedarik zincirinde daha etkin rol üstlenmesi sağlanacak, tedarik zinciri stratejisi hazırlanacaktır.

Tedbir 541.2. Türkiye ekonomisi için temel ve kritik olan hammadde ve ara mallarının tedariki güvence altına alınarak kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 541.3. Dost ülkelerden ve yakın ülkelerden tedarik yaklaşımları değerlendirilerek yakın coğrafyamızda yer alan ülkeler ve Türk Cumhuriyetleriyle iş ve yatirim ortaminın uyumlaştırılmasına yönelik tedbirler alinacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile yeşil ve dijital dönüşüm programları kapsaminda desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir.: 1. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üye ve gözlemci ülkeleriyle planlanan ikili temas ve toplantılar çerçevesinde İs Forumları düzenlenecektir. 2. STA Güncelleme Müzakereleri sürdürülecektir.

Tedbir 541.2. Türkiye ekonomisi için temel ve kritik olan hammadde ve ara mallarının tedariki güvence altına alınarak kolaylaştırılacaktır.: İş ve yatırım ortamında yönetişim ve risk yönetiminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.542)

Tedbir 541.2. Türkiye ekonomisi için temel ve kritik olan hammadde ve ara mallarının tedariki güvence altına alınarak kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 542.1. Kamu ve özel sektör arasındaki diyaloğun güçlendirilmesi yoluyla Yatırım Ortamını İyileştirme Koordinasyon Kurulunun daha etkin karar alması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi
1. Katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile yeşil ve dijital dönüşüm programları kapsaminda desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir.: 1. Yeni dönem YOİKK Eylem Planı taslağı üzerinde mutabakat sağlanmasını müteakip döviz kazandırıcı, cari açığı azaltan ve mal ve hizmet ihracatıni kolaylaştırıcı hususlara odaklanan eylemler üzerinde çalışmalara başlanacaktır.

Tedbir 541.2. Türkiye ekonomisi için temel ve kritik olan hammadde ve ara mallarının tedariki güvence altına alınarak kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 542.2. Türkiye'nin diğer ülkelerde gerçekleştireceği uluslararası doğrudan yatırımları yönlendirme ve kolaylaştırma yönündeki kapasitesi geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı: Cumhurbaşkanlığı Yatırım ve Finans Ofisi (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile yeşil ve dijital dönüşüm programları kapsaminda desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir.: 1. Yurt içine gelen ve yurt dışına giden uluslararası doğrudan yatırımların birbirini tamamlayıcıliğı ve ekonomiye katkısının artırılması için yöntem önerileri geliştirilecektir.

Tedbir 541.2. Türkiye ekonomisi için temel ve kritik olan hammadde ve ara mallarının tedariki güvence altına alınarak kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 542.5. Finansal risklerin arttığı dönemlerde, firmaların finansman yönetiminin ve finansmana erişiminin kolaylaştırılmasına yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Katma değeri yüksek, ülkemizin kritik ihtiyaçlarını karşılayacak, arz güvenliğini sağlayacak, dışa bağımlılığını azaltacak, uluslararası rekabet gücünü artıracak ve araştırma-geliştirme içeriği yüksek imalat sektörü yatırımları ile yeşil ve dijital dönüşüm programları kapsaminda desteklenmesine karar verilen yatırımlar, Stratejik Hamle Programı kapsamında yüksek yoğunluklu şekilde desteklenecektir.: 1.Yatırım ve ihracat faaliyetleri önceliklendirilerek KOBİ'ler başta olmak üzere, firmaların finansmana erişim imkanlarının kolaylaştırılması için Hazine Destekli Kefalet Sistemi kapsamında destek paketi çalışmalarına devam edilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Uluslararası Doğrudan Yatırım İçinde Türkiye'nin Payı
Birim: Yüzde
2024: 0,8
2025 (1): 0,9
2026 (2): 1,0

Performans Göstergeleri: Planlı Sanayi Alanlarının (EB, OSB, KSS) Ülke Yüzölçümüne Oranı
Birim: Yüzde
2024: 0,18
2025 (1): 0,19
2026 (2): 0,20
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.2.3.3. Bilim, Teknoloji ve Yenilik 
a) Mevcut Durum 
Son dönemde çevresel ve teknolojik risklere karşı dayanıklılık, sürdürülebilirlik,toplumsal kapsayıcılık ve rekabetçilik gibi konuların ülkelerin bilim, teknoloji ve yenilik politikalarına yön verdiği görülmektedir. Özellikle yeşil ve dijital dönüşümü odağa alarak katma değeri yüksek ürün ve hizmet geliştirme kapasitesini artıran, toplumsal zorluklara çözüm üreten, insan odaklı ve işbirliğine dayalı politika ve faaliyetlerin önemi artmıştır.
Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda bilimsel araştırma ve teknolojik gelişim kapasitesini yeşil ve dijital dönüşümle entegre ederek rekabet gücünüartırması kritik önemi haizdir. Bu doğrultuda yeşil ve dijital dönüşüme uyum sağlanması için öncelikli sektör ve alanlarda nitelikli Ar-Ge insan kaynağının geliştirilmesi, özel sektörün bu dönüşüme yönelik organizasyon ve yenilik kabiliyetlerinin artırılmasi, Ar-Ge ve yeniliğin finansmanına yönelik etkin mekanizmaların ve alternatif finansman kaynaklarının oluşturulması için çalışmalar sürdürülmektedir. Son yıllarda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri artışgöstermiş ve gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması 2023 yılında 377 milyar 542 milyon TL olarak gerçekleşmiş, Ar-Ge harcamalarının GSYH'ya oranı ise yüzde 1,42 olmuştur. Benzer şekilde Ar-Ge ve yenilik ekosisteminin önemli unsurlarından olan araştırmacı insan gücübağlamında 2023 yılı itibarıyla Tam Zaman Eşdeğer (TZE) araştırmacı ve TZE Ar-Ge personeli sayıları sirasıyla 230.534 ve 290.850 olarak gerçekleşmiştir. Toplam TZE Ar-Ge personelinin yüzde 21,9'u doktora ve üstü dereceye sahiptir. Bununla birlikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin küresel gelişmeler ve ülkemiz öncelikleri doğrultusunda artırılması ve geliştirilmesi, hem kamu hem de özel kesim tarafından Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerine daha fazla kaynak ayrılması, Ar-Ge insan gücünün sayı ve nitelik olarak artırılması ihtiyacı devam etmektedir.

Son yıllardaki önemli bir gelişme de 2022 yılında başlatılan araştırma üniversitesi uygulaması olup bu kapsama alinan 23 üniversitenin desteklenmesine devam edilmektedir.Araştırma Üniversiteleri Destek Programı kapsamında devlet araştırma üniversitelerine YÖK tarafından eşleştirildikleri odak alanlarda kullanılmak üzere ilave bilimsel araştırma proje bütçesi artan oranda tahsis edilmektedir.

Araştırma altyapılarının Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılmasıyönündeki ihtiyaç devam etmektedir. Bu kapsamda, araştırma altyapıları Ar-Ge kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalardan olan 6550 sayılı Araştırma Altyapilarınin Desteklenmesine Dair Kanun çerçevesinde 12 araştirma altyapisi desteklenmekte ve bu altyapıların performanslarının izlenmesine yönelik süreç devam etmektedir. Ayrıca mevzuatın iyileştirilmesi çalışmaları ile Türkiye'de faaliyet gösteren öncüaraştırma altyapılarına yönelik yol haritası çalışmasının tamamlanması önemini korumaktadır. Araştırma altyapılarının ulusal Ar-Ge ekosistemindeki etkinliğinin artırılmasınıteminen altyapılara sağlanan desteklerin performans bazlı olarak artırılmasina yönelik ihtiyaç devam etmektedir.


TABLO II: 16- Bilim ve Teknoloji Alanındaki Temel Göstergeler 
Ar-Ge Harcamalarının GSYH: 1,18
2017: 1,27
2018: 1,32
2019: 1,37
2020: 1,40
2021: 1,32
2022: 1,42

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: İçindeki Payı (Yüzde) Gayri Safi Yurt içi Ar-Ge Harcamasi (Milyon TL - Cari Fiyatlarla)
2017: 36 862
2018: 47 802
2019: 56 978
2020: 69 038
2021: 101 738
2022: 198 670
2023: 377 542

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Ar-Ge Harcamalarının Sektörel Dağılımı (Yüzde)

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Yükseköğretim
2017: 42,3
2018: 39,6
2019: 38,6
2020: 38,8
2021: 34,2
2022: 33,8
2023: 30,0

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Özel Sektör
2017: 50,0
2018: 53,0
2019: 56,1
2020: 55,8
2021: 61,3
2022: 61,4
2023: 65,1

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Kamu
2017: 7,8
2018: 7,4
2019: 5,3
2020: 5,4
2021: 4,5
2022: 4,8
2023: 4,9

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: TZE Ar-Ge Personeli Sayisı
2017: 153 552
2018: 172 119
2019: 182 847
2020: 199 371
2021: 221 811
2022: 272 638
2023: 290 850

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: TZE Araştırmacı Sayısı
2017: 116 904
2018: 132 949
2019: 147 620
2020: 168 486
2021: 190 973
2022: 215 515
2023: 230 534

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: TZE Doktora veya Eşdeğeri Eğitim Seviyesine Sahip Ar-Ge
2017: 28 466
2018: 34 282
2019: 36 204
2020: 37 880
2021: 40 591
2022: 58 344
2023: 63 696

Ar-Ge Harcamalarının GSYH: Personeli Sayısı Hakemli Dergilerdeki Yayın Sayısı
2017: 45 941
2018: 46 744
2019: 53 327
2020: 60 017
2021: 68 521
2022: 72 871
2023: 75 398
Kaynak: TÜIK, TÜBİTAK, SCImago (Erişim Tarihi: 25.09.2025)
2021-2027 dönemini kapsayan ve yaklaşık 100 milyar avro bütçesi olan Ufuk Avrupa Programına yönelik çalışmalar ilgili kurum ve kuruluşlarla koordinasyon içerisinde yürütülmektedir. Bu çerçevede yürütülen bilgilendirme çalışmaları ve özellikle Ufuk 2020'de elde edilen deneyim ile artan işbirliği kapasitesi neticesinde Türkiye'nin söz konusu Programdan aldığı katkı payı tutarı yaklaşık 359 milyon avroya yükselmiştir.
Sağlık teknolojileri ve sağlık bilimleri alanında yenilikçi yaklaşımları ve üretkenliği teşvik etmek, fikirden ürüne giden projeleri desteklemek ve kamu-üniversite-özel sektör işbirliğini güçlendirmek amacıyla 2025 yılında Üreten Sağlık Modeli hayata geçirilmiştir. Yerli ve milli sağlık teknolojilerini geliştirerek sağlık sisteminde sürdürülebilirliği sağlamak ve dışa bağımllığı azaltmak amacıyla ürüne dönme potansiyeli yüksek olan projeler desteklenmektedir.

2019 yılından itibaren Arktik ve Antarktika'ya ulusal bilim seferleri düzenlenmekte ve uluslararası platformlarda Türkiye'nin görünürlüğü adına çalışmalar yapılmaktadır. Eylül 2025 itibarıyla dokuz Ulusal Antarktika (TAE), beş Ulusal Arktik (TASE) Bilim Seferi gerçekleştirilmiş ve çevre, meteoroloji ve oşinografi gibi konularda projeler yürütülmüştür.Ülkemizin kutup bölgelerine yönelik stratejilerini belirlemek, kutup bölgelerinde gerçekleştirilen ulusal çalışmaları yönlendirmek ve bu alanda gerekli koordinasyonu sağlamak amacıyla 7 Ağustos 2025 tarihli ve 13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur.

Küresel uzay ekonomisi büyümeye hızla devam etmekte olup ülkemizde de bu alandaki çalışmalar önem kazanmıştır. Özellikle yer gözlem ve haberleşme uydusu geliştirme alanında önemli aşamalar kaydedilmiştir. 2023 yılında yerli ve milli ilk metrealtıçözünürlüğe sahip yer gözlem uydusu İMECE'nin uzaya firlatılmasının ardından 2024 yılında ise ülkemizin yerli ve milli olarak geliştirilen ilk haberleşme uydusu TÜRKSAT 6A uzaya firlatılmiştir. Ayrica elde edilen yetkinliklere yeni kabiliyetler de eklenerek geliştirilecek olan Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi için çalışmalar başlatılmış olup geliştirilecek 

İMECE-2 ve İMECE-3 uyduları ile birlikte ülkemizin bu alandaki kapasitesinin artırılmasıamaçlanmaktadır.

Milli Uzay Programi kapsamında 2024 yılında, ilk Türk astronot bilimsel misyonlarıgerçekleştirmek üzere uzaya gönderilmiş, ikinci Türk astronot tarafından yörünge altıaraştırma uçuşu gerçekleştirilmiştir. Milli Uzay Programı çerçevesinde yürütülen Ay Araştirma Programının ilk aşamasiı olan AYAP-1 Projesinde Ay'a ulaşması planlanan uzay aracinın mühendislik tasarim-analiz çalişmaları tamamlanmış olup haberleşme, uydu yönetim, güç, yönelim kontrol vb. ekipmanların mühendislik ve uçuş modeli üretim ve testleri devam etmektedir. Geliştirilen uzay aracının, Dünya yörüngesinden Ay yörüngesine ulaşarak görüntü ve bilimsel veri toplaması ve ardından ay yüzeyine yüksek hızla inişyapması planlanmaktadır. Proje kapsamında firlatma sözleşmesi imzalanmış olup 2027yılında uzay aracının firlatılması planlanmaktadır. Son yıllardaki bu gelişmelere ek olarak,önümüzdeki dönemde ülkemizin uzay ekosisteminin daha da güçlendirilmesi, küresel uzay pazarından giderek daha fazla pay alınmasi, uzaya erişim ve uzayın kullanımında bağımsızlığın artırılması, uzay alanında uluslararası işbirliklerinin ve uzayın toplum yararına kullanılması imkânlarının geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
b) Amaç
Bilgi üretmeye yönelik sorgulama, araştırma, öğrenme, geliştirme istek ve düşünce sistematiğini tüm düzeylerde yaygınlaştıran, katma değeri yüksek ürün ve hizmet geliştirme kapasitesini artıran, toplumsal zorluklara çözüm üreten, ikiz dönüşümü destekleyen, insan odakli, çevik, işbirliğine dayali, etkin işleyen bir bilim, teknolojive yenilik ekosistemi oluşturmak temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ar-Ge insan kaynağı kapasitesi ve niteliği güçlendirilecek, araştırma kariyerlerinin çekiciliği ve sürdürülebilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.544)

Politika/Tedbir: Tedbir 544.1. Doktora ve doktora sonrası araştırmacılar için çalışma ve araştırma imkânları iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yurt dişı doktora sırası ve sonrası araştırma burs programları yılda iki kez çağrıya çıkılarak başvuru ve destek süreçleri yürütülerek araştırma imkanları geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 544.2. Araştırma deneyimine sahip nitelikli insan kaynağının artırılmasını teminen kamu destekli Ar-Ge projelerinde daha fazla lisans, yüksek lisans ve doktora bursiyerinin yer alması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Doktora öğrencilerinin Ar-Ge Projelerinde yer almasının teşvik edilmesi amaci ile Lisansüstü Burslari Performans Programı yılda iki kez çağrıya açılarak başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir. 2. Stajyer Araştirmaci Burs Programi kapsamında yıl içerisinde çağrıya çıkılacak ve program kapsamında desteklenen bursiyerlerin projelerde yer alması sağlanacaktır.

Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir.: Tedbir 544.4. Sanayide ihtiyaç duyulan doktora derecesine sahip nitelikli insan kaynağının üniversite sanayi işbirliğiyle yetiştirilmesi sağlanacak ve doktoralı araştırmacı istihdamı teşvik edilecektir. Tedbir 544.6. Yurt dışındaki
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programi ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir.: 1. Sanayi Doktora Programi kapsaminda doktora öğrencileri desteklenecek ve sanayide doktoralı araştirmaci istihdaminın artirılmasina yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir.: yetkin akademisyen ve araştırmacılara yönelik ülkemizde tam veya kısmi zamanlı çalışma imkânlarının çeşitlendirilmesi, işbirlikleri ile ortak projeler geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programi ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir.: 1. Konuk veya Akademik İzinli Bilim İnsanı Destekleme Programları yılda altı defa başvuruya açılmak üzere çağrıya çıkılacak olup başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir. 2.Yurt Dışı Bilim İnsanı Davet Programı ile yurt dişında bulunan akademisyenlerin ülkemizdeki çalıştay, sempozyum vb. etkinliklere katılımları sağlanacaktır. 3. Uluslararasi bilim diplomasisi faaliyetleri kapsamında ortak burs programları yürütülecek, bu programlarla lisansüstü ve doktora sonrası araştırmacıların Türkiye’de akademik çalışmalar yapmaları

Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir.: sağlanacaktır. Üniversitelerin bilimsel araştırma kapasitesi artırılacak, Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerindeki rolleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.545)

Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir.: Tedbir 545.1. Yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte Ar-Ge ve yenilik faaliyetlerinin gerçekleştirebilmesi için araştırma üniversitesi programi güçlendirilecek, bu programa dâhil üniversitelerin özel desteklerle kapasiteleri
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler: YÖK (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programi ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir.: 1. Araştırma Üniversitesi Destek Programi çerçevesinde araştırma üniversitelerinin Ar-Ge kapasiteleri ve niteliklerinin artırılmasına yönelik performans odakli desteklere devam edilecektir.

Tedbir 544.3. Üst seviye bilimsel ve teknolojik çalışmalar yürüten nitelikli araştırmacıların özel programlarla desteklenmesine devam edilecektir.: artırılacaktır. Tedbir 545.2. Üniversitelerin misyon odaklı uzmanlaşma çalışmalarında, veriye dayalı analizler yapılarak odak alanlarındaki çıktı ve etkilerini artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler
1. Uluslararası Lider/Genç Araştırmacılar Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Ulusal Lider Araştırmacılar Programi ve Ulusal Genç Liderler Programları çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir.: 1. Üniversitelerin odak alanlardaki performansları veriye dayalı olarak takip edilecek, bu alanlara yönelik etki analizi yapılarak raporlanacaktır.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 545.4. Başta araştırma üniversitelerinde olmak üzere doktora ve doktora sonrasi araştirmacı istihdamı artırılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun Ek 34 ve Ek 46 nci maddeleri uyarınca üniversitelerde istihdam edilen doktora sonrası araştırmacı sayısının artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 545.5. Bilimsel araştırma projelerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. Bilimsel araştırma projeleri kapsaminda üniversiteler arasında koordinasyon güçlendirilecektir.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Temel bilimlerde nitelikli araştırmacı insan gücü kapasitesi ve araştırma faaliyetleri, öncelikli sektörler ve teknoloji alanlarındaki ihtiyaçlara yönelik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.546)

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 546.1. Temel bilimlere yönelik lisansüstü burs miktarı ve faydalanan sayısı artırılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. Genç Beyinler ve Doktora Sonrası Araştirma Projeleri ile devlet üniversitelerinde araştırma görevlilerine burs desteği verilerek yurt dışında araştırma yapma imkânı sağlanacaktır.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 546.2. Temel ve uygulamalı alanlarda katma değer açısından yüksek etki yaratması muhtemel öncül araştırma projeleri desteklenecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. Avrupa Araştirma Konseyi Projeleri Güçlendirme Desteği Programı yıl boyunca başvuruya açık olacak şekilde çağrıya açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 546.3. Bilim alanlarında nitelikli çalışmalar ile öncü ve çığır açıcı araştırmalari desteklemek ve araştırmacı insan gücü kapasitesini artırmak için genç araştırmacılara yönderlik desteği sağlanacak, ulusal ve uluslararası eğitim ve araştırma temali bilimsel etkinlikler gerçekleştirilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. Uluslararası Anlaşmalar Çerçevesinde Yurt Dışındaki Bilimsel Étkinliklere Katılımi Destekleme Programının başvuru ve destek süreçleri yürütülecektir.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Toplum genelinde bilim, teknoloji, yenilik kültürünün yaygınlaştırılması, farkındalığın artırılması, bilim ve teknolojiye olan merakın teşvik edilmesi ve nitelikli insan kaynağının erken yaşlardan itibaren geliştirilmesi teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.547)

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 547.1. Bilim ve teknolojiye ilgili ve yetenekli gençlere teknoloji atölyelerinde ücretsiz eğitimler ve etkinlikler sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, STK'lar
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. Deneyap Teknoloji Atölyelerinde teknoloji üretme yetkinliği yüksek genç bireyler yetiştirilmesi amacıyla verilen teknoloji eğitimlerine devam edilecektir.

Tedbir 545.3. Üniversiteler bünyesinde Ar-Ge projesi yürüten araştırmacıların projelerdeki idari ve mali süreçleri kolaylaştırılacaktır.: Tedbir 547.2. Bilim ve teknoloji alanında fuarlar, yarışmalar, festivaller, sergiler, etkinlikler ve atölyeler desteklenmeye devam edilerek teknoloji farkındalığının artırılması sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Üniversiteler
1. Bilimsel Araştirma Yönetmeliğinde bu süreçleri kolaylaştırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: 1. TÜBITAK Bilim ve Toplum Başkanlığınca yürütülmekte olan çağrı programlarina devam edilecektir.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.1. Araştırma altyapılarının başta öncelikli sektörler ve kritik teknolojiler olmak üzere Ar-Ge kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.2. 6550 sayıli Araştırma Altyapılarının Desteklenmesine Dair Kanun kapsamında sağlanan destekler altyapıların performansları dikkate alınarak artırılacaktır.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.3. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu kapsamında yükseköğretim kurumları bünyesinde kurulan uygulama ve araştırma merkezleri, teknolojik araştırma merkezlerinin farklılaşan nitelikleri ve ihtiyaçları dikkate alınarak yeniden yapilandırılacaktır.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.4. Araştırma altyapılarının, alanlarına göre kendi aralarında ve sanayi ile ulusal ve bölgesel düzeyde işbirliği yapmasına imkân verecek Ar-Ge platformlarının oluşturulması sağlanacaktır.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.5. Araştırma altyapılarının erişilebilirliğinin artırılmasi amacıyla hazırlanan veri tabanı gözden geçirilerek etkinliği ve faydasının artirılmasina ve araştirma altyapılarının ulusal ihtiyaçları karşılamasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Tedbir 548.6. Ülkemizde kritik araştırma alanlarında faaliyet gösteren öncü araştırma altyapılarına yönelik yol haritası hazırlanacaktır.

Araştırma altyapılarının öncül araştırmalar yapan, nitelikli insan gücü istihdam eden ve özel sektörle işbirliği içinde çaliışan bir yapıyla Ar-Ge ve yenilik ekosistemindeki etkinliklerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.548): Ar-Ge ve yenilik destek sistemi odaklı, performans bazli, araştırmadan ticarileştirmeye tüm süreci kapsayan, başta öncelikli sektörler olmak üzere sektörlerin ihtiyaçlarını ve gelişme potansiyellerinidikkate alan bir yapıda etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.549)

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Tedbir 549.3. Ar-Ge ve yenilik desteklerinde kamu kurum ve kuruluşları arasındaki koordinasyon artırılacak, mevzuat uyumu gerçekleştirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. TENMAK Teknoloji ve Ürün Geliştirme Destek Programi kapsamında hidrojen teknolojileri ve yakıt hücresi ile karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojileri gibi alanlarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) en az dört olan projelerin destekleme sürecine devam edilecektir.: 1. Farklı kurumlar tarafindan yürütülen Ar-Ge destek programlarında süreç yönetiminde yeknesaklığın sağlanması amacıyla koordinasyon çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Tedbir 549.4. Ar-Ge, yenilik ve girişimcilik faaliyetlerine yönelik alternatif finansman mekanizmalarının oluşturulması sağlanacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK: Sanayí ve Teknoloji Bakanlığı (S), KOSGEB, TÜBİTAK
1. TENMAK Teknoloji ve Ürün Geliştirme Destek Programi kapsamında hidrojen teknolojileri ve yakıt hücresi ile karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojileri gibi alanlarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) en az dört olan projelerin destekleme sürecine devam edilecektir.: 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsaminda şirketlerin THS 5-9 aralığını kapsayan çalışmalarının desteklendiği çağrıya çıkılacaktır.

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Kamunun yönlendirici ve kolaylaştırıcı etkin rolüyle, ikiz dönüşümü destekleyen ve toplumsal zorluklara yönelik çözümler üreten ürün ve teknoloji platformlarının yaygınlaştırılması ve etkisinin artırıması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.550)

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Tedbir 550.1. Başta yeşil dönüşüm olmak üzere ihtiyaç duyulan teknolojilerin yerli imkânlarla geliştirilmesi amacıyla hedef odakli, platform bazlı teknoloji tabanlı ulusal girişimler başlatılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. TENMAK Teknoloji ve Ürün Geliştirme Destek Programi kapsamında hidrojen teknolojileri ve yakıt hücresi ile karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojileri gibi alanlarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) en az dört olan projelerin destekleme sürecine devam edilecektir.: 1. Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması, Mükemmeliyet Merkezi Destek Programı gibi açılacak çağrılar ile ihtiyaç duyulan kritik bileşenleri, cihazlari, malzeme ve modelleri geliştirmek üzere araştırma altyapılarının, özel sektör Ar-Ge merkezleri ve kamu Ar-Ge birimleri ile işbirliği içinde oluşturduğu teknoloji platformları desteklenecektir.

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Tedbir 550.2. Üniversite, özel sektör ve kamu işbirliğinde geliştirilen platformlara yönelik temel araştırmadan nihai ürüne kadar olan süreci kapsayan destek modelleri geliştirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBITAK, Üniversiteler
1. TENMAK Teknoloji ve Ürün Geliştirme Destek Programi kapsamında hidrojen teknolojileri ve yakıt hücresi ile karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojileri gibi alanlarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) en az dört olan projelerin destekleme sürecine devam edilecektir.: 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsaminda özel sektör öncülüğünde, üniversite ve kamu işbirliğiyle ihtisaslaşmış Ar-Ge ve Yenilik Platformları oluşturulacak, bu platformlar aracılığıyla Ürünleştirme Yol Haritaları (üYH) hazırlanarak yeşil dönüşüme yönelik ürün veya ürün grubu geliştirilmesine yönelik Ürünleştirme Programları (ÜPG) desteklenecektir.

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Üniversiteler, araştırma altyapıları ve özel sektör arasındaki işbirlikleri yoluyla bilgi ve teknoloji transferinin artırılmasına yönelik destek mekanizmaları uygulanacak ve arayüz yapılarının kurumsal kapasiteleri geliştirilerek etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.551)

Tedbir 549.2. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörler, derin ve kritik teknoloji alanları kesişimine yoğunlaşacak, performans bazlı uygulamalar yaygınlaştırılacak ve ticarileştirmeye yönelik tüm süreci kapsayan tamamlayıcı destekler sağlanacaktır.: Tedbir 551.2. TÜBİTAK, TÜSEB, TENMAK başta olmak üzere kamu kurumları bünyesindeki araştırma merkezlerinin etkinliği ile birbirleriyle ve ekosistemdeki diğer paydaşlarla işbirlikleri artırılarak yeni teknoloji ve ürünler geliştirilmesine yönelik projeler yürütülecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK: Sağlık Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler
1. TENMAK Teknoloji ve Ürün Geliştirme Destek Programi kapsamında hidrojen teknolojileri ve yakıt hücresi ile karbon yakalama, kullanım ve depolama teknolojileri gibi alanlarda Teknoloji Hazırlık Seviyesi (THS) en az dört olan projelerin destekleme sürecine devam edilecektir.: 1. Araştirma merkezleri ile TüSEB altyapilarının ortak kullanımlarını yayginlaştırmak, yeni teknoloji ve ürünler geliştirmek amacıyla kamu kurumları, özel sektör ve üniversitelerle işbirliği protokolleri oluşturulacaktır.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Tedbir 551.7. Akademik teşvik sistemi, bilgi ve teknoloji transfer faaliyetlerini önceliklendirecek şekilde gözden geçirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programi çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir.: 1. Akademik teşvik mekanizması, bilgi ve teknoloji transferine öncelik verecek şekilde yeniden yapılandırılacaktır.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Yeni ve derin teknolojik ürünlerin geliştirilmesi ve ticarileştirilmesine hız kazandırmaya yönelik destek miktarı ve çeşitliliği artırılacak, mevzuat iyileştirmesi yapılacak ve desteklerin kamu alımları mekanizmalarıyla tamamlayıcılığı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.552)

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Tedbir 552.1. Öncelikli sektörler başta olmak üzere firma iş ortaklıkları yüksek teknolojili Ür-Ge ve ticarileştirmesinin desteklendiği Sanayi Yenilik Ağ Mekanizması Programı yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programi çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir.: 1. Türkiye Yeşil Sanayi Projesi kapsaminda açılacak SAYEM Yeşil Dönüşüm Çağrısı ile bu alandaki faaliyetler desteklenecektir.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Tedbir 552.3. Ar-Ge ve yenilik projeleri sonucunda ortaya çıkan ve patentle korunan teknolojilerin lisanslama veya devir yoluyla Türkiye'de yerleşik firmalara aktarılmasına yönelik sağlanan destekler yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TBİITAK, TÜRKPATENT, Üniversiteler
1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programi çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir.: 1. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Tedbir 552.4. Yükseköğretim kurumlarında gerçekleştirilen buluşların ticarileştirilmesine yönelik mevzuat ve uygulamalar geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programi çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir.: 1. Üniversitelerin kendi adlarına kurmuş oldukları TTO'ların etkinliğinin artırılması için yasal düzenleme yapılacaktır.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Tedbir 552.5. Öncelikli sektörlerde ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihazların ve malzemelerin ihtiyaç makami kamu kurumlarınin eş finansmanıyla geliştirilmesi ve kamu alımlarının etkin bir araç olarak kullanılması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Teknoloji Transfer Ofisleri Destekleme Programi çerçevesinde TTO'lar hedef ve performans odaklı olarak desteklenecektir.: 1. Kamu kurumlarında ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihaz ve malzemelerin ihtiyaç makamı kamu kurumlarının eş finansmanıyla geliştirilmesine yönelik projeler desteklenecektir.

Tedbir 551.3. Teknoloji Transfer Ofislerinin (TTO) kurumsal yapıları analiz edilerek etkinliğinin, verimliliğinin ve insan kaynağı kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacak ve performans bazli destekler sağlanacaktır.: Yenilikçi girişimcilik desteklenecek, büyük işletmeler ile girişimciler arasındaki Ar-Ge işbirlikleri artırılacak ve büyük firmaların sektörlerindeki yeni girişimlerin kurulma ve büyüme aşamalarında destek olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.553)

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 553.2. Bir milyar dolar ve üzeri değerlemeye sahip firma olma adayı ve uluslararası rekabet gücü yüksek teknoloji girişimlerinin kurulması ve gelişmesi özendirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTÁK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Yatrım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında çağrılar açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Türkiye'de faaliyet gösteren, teknoloji ve yenilik odaklı iş modelleri geliştiren girişimlerin belirlenmesi, kamu desteklerinden ve yatırım ekosisteminden etkin şekilde yararlanabilmeleri için Teknogirişim Rozeti verilecektir. 3. Yenilikçi şirket kuruluş süreçlerini kolaylaştıran dijital bir uygulama hayata geçirilecektir. 4. Girişim sermayesi fonlarının ölçeği ve etkinliğinin artırılması için Fonların Fonunun kaynak kapasitesi artırılacaktır. 5. Türkiye Kalkınma Fonu kaynakları çeşitlendirilerek yaratılan ek kaynakla teknoloji odaklı girişimlere yatırım yapılması sağlanacaktır.: 1. Turcorn adayı ve küresel ölçekte rekabet potansiyeli yüksek teknoloji girişimleri desteklenmeye devam edilecektir.

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Yüksek katma değerli üretimi destekleyecek nitelikte öncül araştırma ve teknolojiler teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.554)

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 554.1. Alanında öncül bilimsel ve teknolojik bilgi üreten ulusal veya uluslararası firmaların Türkiye'de kuracağı Ar-Ge laboratuvarlari desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTÁK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Yatrım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında çağrılar açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Türkiye'de faaliyet gösteren, teknoloji ve yenilik odaklı iş modelleri geliştiren girişimlerin belirlenmesi, kamu desteklerinden ve yatırım ekosisteminden etkin şekilde yararlanabilmeleri için Teknogirişim Rozeti verilecektir. 3. Yenilikçi şirket kuruluş süreçlerini kolaylaştıran dijital bir uygulama hayata geçirilecektir. 4. Girişim sermayesi fonlarının ölçeği ve etkinliğinin artırılması için Fonların Fonunun kaynak kapasitesi artırılacaktır. 5. Türkiye Kalkınma Fonu kaynakları çeşitlendirilerek yaratılan ek kaynakla teknoloji odaklı girişimlere yatırım yapılması sağlanacaktır.: 1. Öncül Ar-Ge Laboratuvarları Destekleme Programi çerçevesinde THS 1-4 araliğındaki Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir.

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Başta AB ülkeleriyle olmak üzere Ar-Ge faaliyetleri, araştırma altyapıları ve araştırmacı insan gücü bakımından ikili, bölgesel ve çok taraflı işbirlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.555)

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 555.1. Bilim, teknoloji ve yenilik alanında küresel ve bölgesel ortak araştırma programlarından etkin bir şekilde faydalanılacak ve uluslararası karar alma mekanizmalarında ülkemizin güçlü temsili sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTÁK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Yatrım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında çağrılar açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Türkiye'de faaliyet gösteren, teknoloji ve yenilik odaklı iş modelleri geliştiren girişimlerin belirlenmesi, kamu desteklerinden ve yatırım ekosisteminden etkin şekilde yararlanabilmeleri için Teknogirişim Rozeti verilecektir. 3. Yenilikçi şirket kuruluş süreçlerini kolaylaştıran dijital bir uygulama hayata geçirilecektir. 4. Girişim sermayesi fonlarının ölçeği ve etkinliğinin artırılması için Fonların Fonunun kaynak kapasitesi artırılacaktır. 5. Türkiye Kalkınma Fonu kaynakları çeşitlendirilerek yaratılan ek kaynakla teknoloji odaklı girişimlere yatırım yapılması sağlanacaktır.: 1. Küresel ve bölgesel nitelikte olan çok taraflı işbirliği platformlarına ve ortak araştırma çağrılarına dâhil olunacak, uluslararası kuruluşların karar alma organlarında temsiliyet sağlanacaktır.

Tedbir 553.1. Yenilikçi, teknoloji düzeyi yüksek ürün ve hizmetleri geliştirebilen ilk aşama firmalarının kurulumu ve ölçeklenmesine yönelik destekler sağlanacak ve girişim sermayesi fon kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 555.2. AB Araştırma ve Yenilik Çerçeve Programlarına nitelikli projeler yoluyla katılımın sağlanması ve programların geri dönüş oranının artırılmasına yönelik tanitim, bilgilendirme ve kapasite geliştirme çalışmaları ile destek ve ödül programları gerçekleştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, TÜBİTÁK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yatrım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı kapsamında çağrılar açılarak başvuru, destek ve izleme süreçleri yürütülecektir. 2. Türkiye'de faaliyet gösteren, teknoloji ve yenilik odaklı iş modelleri geliştiren girişimlerin belirlenmesi, kamu desteklerinden ve yatırım ekosisteminden etkin şekilde yararlanabilmeleri için Teknogirişim Rozeti verilecektir. 3. Yenilikçi şirket kuruluş süreçlerini kolaylaştıran dijital bir uygulama hayata geçirilecektir. 4. Girişim sermayesi fonlarının ölçeği ve etkinliğinin artırılması için Fonların Fonunun kaynak kapasitesi artırılacaktır. 5. Türkiye Kalkınma Fonu kaynakları çeşitlendirilerek yaratılan ek kaynakla teknoloji odaklı girişimlere yatırım yapılması sağlanacaktır.: 1. Ülkemizin Ufuk Avrupa Programından yararlanma kapasitesinin artırılmasına yönelik çeşitli bilgi günü, konferans ve çalıştay gibi faaliyetler düzenlenecektir.

Tedbir 555.3. Uluslararasi araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır.: Tedbir 555.4. Stratejik ülkelerle ikili ve çoklu Ar-Ge ve yenilik işbirlikleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Araştırma Altyapıları için Avrupa Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları (ERIC) faaliyetlerine katılım sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu işbirliği ağlarına entegre olması için girişimler artırılacaktır.: 1. Bilim, teknoloji ve yenilik alanında faaliyet gösteren kurum ve kuruluşlarla birlikte ikili işbirliği çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 555.3. Uluslararasi araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır.: Sağlık teknolojileri, uzay teknolojileri, yarı iletken teknolojileri, nadir toprak elementleri ve kutup araştırmaları gibi stratejik alanlarda Ar-Ge ve yenilik faaliyetleri geliştirilerek sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.556)

Tedbir 555.3. Uluslararasi araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır.: Tedbir 556.1. Aşi, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti gibi sağlık teknolojilerinde Ar-Ge projeleri ile katma değer yaratabilecek ürünlerin geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, TÜSEB, Üniversiteler
1. Araştırma Altyapıları için Avrupa Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları (ERIC) faaliyetlerine katılım sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu işbirliği ağlarına entegre olması için girişimler artırılacaktır.: 1. Ulusal sağlık sisteminin ihtiyaç duyduğu öncelikli tıbbı ürün ve teknolojilere yönelik fizibilite ve tarama çalışmaları yapılarak aşi, ilaç, tıbbi cihaz, tanı kiti gibi ürün odaklı projeler desteklenecektir. 2. Yapay zekâ tabanlı sistemler ve bilgisayar destekli tanı sistemleri kapsamında olan tibbi cihaz alanında katma değer yaratabilecek ürünlerin geliştirilmesinde ulusal kurum ve kuruluşlarla işbirliği yapılarak ortak projeler üretilecektir.

Tedbir 555.3. Uluslararasi araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır.: Tedbir 556.2. Başta Ay Araştırma Projesi ile yerli ve milli uydu geliştirme projeleri olmak üzere ülkemizin uzay alanında teknoloji üretme kabiliyeti artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, TUA, Üniversiteler
1. Araştırma Altyapıları için Avrupa Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları (ERIC) faaliyetlerine katılım sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu işbirliği ağlarına entegre olması için girişimler artırılacaktır.: 1. Ay Görevi Projesi kapsamında geliştirilen uzay aracı firlatmaya hazır hale getirilecektir. 2. TÜBİTAK Uzay Teknolojileri Araştırma Enstitüsü bünyesindeki temiz oda, operasyon merkezi, anten, elektrikli itki ve otonom ömür test altyapıları geliştirilmesine devam edilecektir. 3. Yüksek Çözünürlüklü Takım Uydu Geliştirilmesi Projesi kapsamında ÍMECE-2 Uydusu entegrasyon

Tedbir 555.3. Uluslararasi araştırma altyapı iş ortaklıklarına katılım konusundaki mevzuat ve mevcut uygulamalar iyileştirilerek söz konusu iş ortaklıklarına katılım artırılacaktır.: Tedbir 556.3. Çip endüstrisinde Ar-Ge, tasarim, üretim ve ticarileştirme kabiliyetleri geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Araştırma Altyapıları için Avrupa Strateji Forumu (ESFRI) ve Avrupa Araştırma Altyapısı Konsorsiyumları (ERIC) faaliyetlerine katılım sağlanacak, ülkemiz altyapılarının bu işbirliği ağlarına entegre olması için girişimler artırılacaktır.: faaliyetleri yürütülecektir. 1. TÜBİTAK BİLGEM bünyesindeki mevcut altyapi geliştirilerek ülkemizin bu alandaki kapasitesi artırılacaktır.

Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir.: Ülkemizde Milli Teknoloji Hamlesinin gerçekleştirilmesine yönelik yapay zekâ, nesnelerin interneti, artırılmış gerçeklik, büyük veri, siber güvenlik, ileri malzeme, robotik, mikro/nano/opto-elektronik, biyoteknoloji, hidrojen teknolojileri, yenilenebilir enerji teknolojileri, batarya teknolojileri, genom düzenleme, karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojileri, yeni nesil nükleer reaktörler, füzyon, kuantum, algılayıcı teknolojileri ve katmanlı imalat teknolojilerine ilişkin gerekli Ar- Ge altyapısının tesis edilmesi ve ihtiyaç duyulan nitelikli insan kaynağının yetiştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.557)

Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir.: Tedbir 557.1. Kritik teknoloji alanlarında ülkemizin teknoloji üretme kapasitesi geliştirilmesi için projeler desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlıği, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TENMAK, TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Onuncu Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-X) düzenlenecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. 2. Altınci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-VI) gerçekleştirilecek ve bilimsel projeler yürütülecektir.: 1. Ar-Ge ve yenilik destekleri, öncelikli sektörlerde yoğunlaşacak ve yapay zekâ, hidrojen teknolojileri, batarya teknolojileri gibi kritik teknoloji alanlarını öncelikli olarak kapsayacaktır. 2. Yüksek teknoloji alanlarında açılacak çağrılarla ihtiyaç duyulan kritik bileşenlerin, cihazların, malzemelerin ve modellerin geliştirileceği projeler desteklenecektir.

Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir.: Tedbir 557.4. Teknolojik ilerlemelerin sosyal etkilerinin ortaya konulmasına yönelik olarak sosyal ve beşeri bilimler ile mühendislik bilimleri arasında eşgüdüm sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Onuncu Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-X) düzenlenecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. 2. Altınci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-VI) gerçekleştirilecek ve bilimsel projeler yürütülecektir.: 1. Bilimsel ve teknolojik ilerlemelerin toplumsal etkilerinin ortaya konulmasına yönelik desteklenecek projeler kapsamında eşgüdüm sağlanması adına sosyal ve beşeri bilimler ile mühendislik alanlarındaki araştırmacıların bir araya getirileceği arayüz/platform oluşturulması faaliyetleri yürütülecektir.

Tedbir 556.4. 2023-2035 yıllarını kapsayan Ulusal Kutup Bilim Stratejisi hedefleri doğrultusunda, her yıl Ulusal Kutup Bilim Seferleri (TAE ve TASE) ile birlikte kutup bilimleri alanında bilimsel etkinlikler ile eğitim ve farkındalık faaliyetleri düzenlenerek, kutup araştırmaları özelinde insan kaynağını artırma çalışmaları gerçekleştirilecek ve kurumsal altyapı geliştirilerek ülkemizin her iki kutup bölgesinde de uluslararası konumu güçlendirilecektir.: Tedbir 557.5. Ülkemiz için stratejik konularda kamu politikalarının geliştirilmesi süreçlerinde faydalanılmak üzere bilimsel temelli araştırma raporlarının oluşturulmasına yönelik sosyal ve beşeri bilim araştırma ve geliştirme faaliyetleri desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Onuncu Ulusal Antarktika Bilim Seferi (TAE-X) düzenlenecek ve bilimsel projeler yürütülecektir. 2. Altınci Ulusal Arktik Bilimsel Araştırma Seferi (TASE-VI) gerçekleştirilecek ve bilimsel projeler yürütülecektir.: 1. Sosyal ve Beşeri Bilimlerde Yenilikçi Çözümler Araştırma Programı kapsaminda bilimsel temelli araştırma projeleri desteklenecektir. 2. Kamu kurumlarıyla işbirliği içerisinde çağrılara çıkılarak politika yapımına katkı sağlayacak projeler desteklenecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Ar-Ge Harcamalarının GSYH'ya Orani (4)
Birim: Yüzde
2024 (1): 1,42
2025 (2): 1,65
2026 (3): 1,77

Performans Göstergeleri: Ar-Ge Harcamalarında Özel Sektörün Payı
Birim: Yüzde
2024 (1): 65,1
2025 (2): 65,9
2026 (3): 66,3

Performans Göstergeleri: Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Ar-Ge Personeli Sayısı (4)
Birim: Kişi
2024 (1): 290 850
2025 (2): 343 228
2026 (3): 372 854

Performans Göstergeleri: Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Araştırmacı Sayısı
Birim: Kişi
2024 (1): 230 534
2025 (2): 267 706
2026 (3): 288 483

Performans Göstergeleri: Tam Zaman Eşdeğer (TZE) Doktora veya Eşdeğeri Eğitim Seviyesine Sahip Ar-Ge Personeli Sayısı
Birim: Kişi
2024 (1): 63 696
2025 (2): 71 488
2026 (3): 75 735

Performans Göstergeleri: Hakemli Dergilerdeki Yayın Sayısı
Birim: Adet
2024 (1): 82 150 (5)
2025 (2): 88 370
2026 (3): 95 061
Kaynak: TÜIK, Scimago Journal and Country Rank (Erişim Tarihi: 25.09.2025)
(1) 2023 verisidir. (2) Gerçekleşme Tahmini, (3) Program, (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Araştırma,Geliştirme ve Yenilik Programinın performans göstergelerinden biridir. (5) 2024 yıli Scimago Journal and Country Rank verisidir.
2.2.3.4. Girişimcilik ve KOBİ'ler 
a) Mevcut Durum 
Esnaf ve sanatkârların çoğunluğunu oluşturduğu KOBİ'ler 2023 yıl sonu itibarıyla çalışan sayısı bakımından toplam girişimlerin yüzde 99,7'sini, istihdamın yüzde 70,5'ini,ihracatın yüzde 35'ini oluşturmaktadır. Ar-Ge harcamaları içinde KOBİ'lerin payı 2023 yılında yüzde 30'a yükselmiştir. KOBİ'lerin rekabet gücünün geliştirilmesi, yetkin insan kaynağına ve finansmana erişimlerinin kolaylaştırılması, yenilikçilik becerilerinin artırılmasi, ortak iş ve proje geliştirme yeteneklerinin güçlendirilmesi gerekmektedir. Ortak iş yapma kültürüne,sermaye birikimine ve gelir dağılımına olumlu katkılar sağlayan kooperatifçiliğin geliştirilmesi de önem arz etmektedir.

TABLO II: 17- Kurulan ve Kapanan İşletme Sayısı
2020: 365 533
2021: 314 300
2022: 333 235
2023: 210 521
2024 2025 (1): 287 624

2020: 99 588
2021: 111 897
2022: 125 598
2023: 88 731
2024 2025 (1): 120 005

2020: 102 794
2021: 110 303
2022: 141 324
2023: 128 982
2024 2025 (1): 116 028

2020: 15 949
2021: 16 686
2022: 23 719
2023: 26 153
2024 2025 (1): 31 300

2020: 31 036
2021: 26 930
2022: 26 082
2023: 18 962
2024 2025 (1): 15 612

2020: 24 134
2021: 27 175
2022: 25 154
2023: 33 439
2024 2025 (1): 18 893

2020: 622
2021: 599
2022: 1 983
2023: 3 174
2024 2025 (1): 2 674

2020: 46
2021: 67
2022: 1 165
2023: 1 069
2024 2025 (1): 1 207
Kaynak: Ticaret Bakanlığı, TOBB (1) Ağustos ayı itibarıyladır.
Temmuz 2025 itibarıyla bankacılık sistemi içinde kullandırılan KOBİ kredi miktarı 5.399milyar TL olup toplam krediler içindeki payı 2009 yılındaki yüzde 21 seviyesinden yüzde 26,93'e yükselmiştir.


TABLO II: 18- Esnaf ve Sanâtkarlar Kredi Kefalet Kooperatifleri Kefalet Kredileri 
Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme: 1 161 892

Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme: Sayısı Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi
2021: 1 166 482
2022: 1 056 406
2023: 850 593
2024: 801 600
2025 (1): 783 673

Kefalet Alan ve Kredi Kullanan İşletme: (Milyon TL)
2020: 67 520
2021: 77 523
2022: 90 530
2023: 131 699
2024: 248 394
2025 (1): 278 730
(1) Ağustos ayı itibarıyladır.
17 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9436 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıdoğrultusunda esnaf ve sanatkârlara kredi ve kefalet kooperatiflerinin kefaletiyle veya doğrudan 2025-2027 döneminde sağlanacak faiz indirimli kredilerin kıstasları belirlenmiştir.31 Ağustos 2025 itibarıyla kredi bakiyesi mevcut olan esnaf ve sanatkâr sayısı 783.673,kredi bakiyesi ise 278,7 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Kredi ve kefalet kooperatiflerinin çalışma bölgelerine ilişkin düzenleme yapılarak, esnaf ve sanatkârların finansmana daha etkin ve daha kolay erişmeleri yönünde adım atılmıştır.

Kooperatiflerin Desteklenmesi Programi (KOP-DES) kapsaminda 2020 yilindan itibaren kadın kooperatiflerine hibe destekleri sağlanmaktadır. Söz konusu Program çerçevesinde, 2020-2024 döneminde 772 kooperatifin 826 projesi için toplam 110,5 milyon TL tutarında destek kararı alinmıştır. 2025 yıli KOOP-DES programı kapsamında destek üst limitlerinde de önemli artışlar kaydedilmiştir.

Bununla birlikte, Ticaret Bakanlığı tarafından kooperatifçilik için yeni bir vizyon belgesi niteliğinde olan 2025-2029 Türkiye Kooperatifçilik Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak 20Eylül 2025 tarihinde yayımlanmiştır.

Hazine destekli kefalet uygulaması kapsamında Ağustos 2025 döneminde kefalet kullandırımı 14,9 milyar TL olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde öz kaynaktan sağlanan kefaletlerle birlikte toplam 48.175 KOBİ'nin, 59.145 kredi talebi değerlendirilerek 159,6milyar TL krediye karşılık 128,5 milyar TL kefalet desteği verilmiştir. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler nedeniyle Adana, Adıyaman, Diyarbakır, Elazığ, Gaziantep,Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Malatya, Osmaniye, Şanlıurfa illerinde faaliyet gösteren işletmelerde hasar ve gelir kaybi meydana gelmiştir. Deprem bölgesinde faaliyet gösteren mikro, küçük ve orta ölçekli işletmelerin faaliyetlerini sürdürebilmeleri için Dünya Bankasıve Japonya Uluslararası İşbirliği Ajansından (JICA) kredi temin edilmiş ve Deprem SonrasıMikro, Küçük ve Orta Ölçekli İşletmelerin Canlanması Destek Programı kapsamında toplam 60.678 işletmeye hasar durumları dikkate alinarak 20,5 milyar TL destek ödemesi yapılmıştır.

AB ve Alman Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı (BMz) tarafindan sağlanan fon kapsamında 2023-2025 döneminde toplam 3.719 işletmeye yaklaşık 2 milyar TL destek sağlanmıştır.


TABLO II: 19- KGF A$ Tarafından Verilen Kefalet ve Yaratılan Kredi Hacmi 
KGF AŞ Öz Kaynak: İşletme Sayısı
2021: 3 191
2022: 6 865
2023: 10 636
2024: 44 765

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Sayısı
2021: 3 323
2022: 7 377
2023: 12 452
2024: 54 917

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Hacmi (Milyon TL)
2021: 2 370
2022: 11 014
2023: 29 187
2024: 113 611

KGF AŞ Öz Kaynak: Hazine Kaynaklı Kefalet
2021: 4 735
2022: 2 962
2023: 13 767
2024: 36 495
2025 (1): 142 014

KGF AŞ Öz Kaynak: İşletme Sayısı
2021: 36 123
2022: 59 523
2023: 2 644
2024: 3 410

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Sayısı
2021: 56 958
2022: 95 209
2023: 3 492
2024: 4 228

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Hacmi (Milyon TL) Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL)
2021: 67 234
2022: 150 250
2023: 12 062
2024: 14 883

KGF AŞ Öz Kaynak: Toplam
2021: 13 283 54 064
2022: 78 829
2023: 184 190
2024: 14 346
2025 (1): 17 620

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Sayısı
2021: 39 314
2022: 66 388
2023: 13 280
2024: 48 175

KGF AŞ Öz Kaynak: Kefalet Hacmi (Milyon TL)
2021: 60 281
2022: 102 586
2023: 15 944
2024: 59 145

KGF AŞ Öz Kaynak: Yaratılan Kredi Hacmi (Milyon TL)
2021: 69 604
2022: 161 264
2023: 41 249
2024: 128 494

2021: 81 791
2022: 197 957
2023: 50 841
2024: 159 634
Kaynak: KGF AŞ
(1) Ocak-Ağustos dönemi itibarıyladır.
7 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 10182 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıile KoBi yönetmeliğinde yer alan ciro ve bilanço limitleri güncellenmiştir. Bu kapsamda,işletmelerin KOBİ statüsünden faydalanabilmesi için yıllık net satış hasılatı veya mali bilanço tutarı 500 milyon TL'den 1 milyar TL'ye yükseltilerek daha fazla işletmenin desteklerden yararlanmasının önü açılmıştır.

KOSGEB İşletme Değerlendirme Raporu 2023 yılından itibaren Findeks platformu üzerinden de erişime açılmiştır. İşletmeler yalnızca kendi raporunu değil, aynı zamanda ilgili işletme yetkilisinin onay vermesi durumunda diğer işletmelerin de raporunu temin edebilmektedir. 2020-2024 dönemi verilerini içeren KOSGEB İşletme Değerlendirme Raporunun yeni versiyonu hazırlanarak Eylül 2025 itibarıyla erişime açılmıştır.
TABLO II: 20- KOSGEB Destek Programlari 
DESTEK PROGRAMLARI: İşletme Sayısı
2022: Destek Tutari (Bin TL)
2023: İşletme Sayısı
2024: Destek Tutari (Bin TL)
2025 (1): İşletme Sayısı

DESTEK PROGRAMLARI: KOBİGEL - KOBİ Gelişim Destek Programi
2022: 359
2023: 74 718
2024: 1 467
2025 (1): 871 775

DESTEK PROGRAMLARI: Stratejik Ürün Destek Programi
2022: 17
2023: 9 135
2024: 17
2025 (1): 12 198

DESTEK PROGRAMLARI: KOBİ Teknolojik Ürün Yatırım Destek Programi
2022: 68
2023: 42 404
2024: 51
2025 (1): 33 547

DESTEK PROGRAMLARI: İşletme Geliştirme Destek Programi
2022: 15 764
2023: 330 908
2024: 13 407
2025 (1): 439 394

DESTEK PROGRAMLARI: İşbirliği Destek Programı
2022: 50
2023: 35 040
2024: 26
2025 (1): 18 386

DESTEK PROGRAMLARI: Geleneksel Girişimci Destek Program
2022: 22 798
2023: 184 780
2024: 13 551
2025 (1): 112 581

DESTEK PROGRAMLARI: İleri Girişimci Destek Programı
2022: 10 536
2023: 636 511
2024: 8 187
2025 (1): 503 341

DESTEK PROGRAMLARI: Yurt Dışı Pazar Destek Program
2022: 1 063
2023: 67 370
2024: 1 046
2025 (1): 72 701

DESTEK PROGRAMLARI: İŞGEM/TEKMER Destek Programı
2022: 17
2023: 11 206
2024: 17
2025 (1): 8 512

DESTEK PROGRAMLARI: İs Planı Ödülü Destek Programı
2022: 8
2023: 305
2024: 5
2025 (1): 170

DESTEK PROGRAMLARI: Ar-Ge, Ür-Ge ve Înovasyon Destek Programi
2022: 966
2023: 136 571
2024: 1 435
2025 (1): 231 094

DESTEK PROGRAMLARI: KOBİ Enerji Verimliliği Destek Programı
2022: 25
2023: 506
2024: 172
2025 (1): 12 514

DESTEK PROGRAMLARI: Yaşayan Kültür Mirası İşletmeler Destek Programi
2022: 90
2023: 2 745
2024: 205
2025 (1): 17 708

DESTEK PROGRAMLARI: Girişimci Destek Programı (İs Kurma Desteği)
2022: -
2024: -

DESTEK PROGRAMLARI: Girişimci Destek Programı İs Geliştirme Desteği

DESTEK PROGRAMLARI: KOBİ Dijital Dönüşüm Destek Programı YÖNDE - Yönderlik Ve Değerlendirme

DESTEK PROGRAMLARI: Destek Programi

DESTEK PROGRAMLARI: İstihdamı Koruma Destek Programı

DESTEK PROGRAMLARI: Toplam (2)
2022: 50 624 1[TELEFON]: 39 696 2 352 339
(1) Ocak-Ağustos dönemidir.
(2) Net işletme sayisi ve destek tutarını ifade etmektedir.

KOSGEB tarafindan 2024 yılında uygulanmaya başlanan 2 milyon TL üst limitli Girişimci Destek Programıyla girişimciler desteklenmektedir. İmalat sanayii, yazılım,danışmanlık, bilgi ve iletişim hizmetleri ve bilimsel araştırma ve geliştirme faaliyetleri sektörlerinde faaliyet gösteren işletmeler İş Geliştirme Desteği kapsamında sunacaklarıprojeler için 1.650.000 TL'ye kadar geri ödemeli destek alabilmektedir. KOSGEB tarafindan desteklenen sektörlerde faaliyet gösteren tüm girişimciler İş Kurma Desteği kapsamında desteklenmektedir. Bu desteklerde genç, kadın, engelli, gazi ve birinci derecede şehit yakınıgirişimcilere ayrıcalık tanınmaktadır.

2024 yılında yeni Acil Durumlar Kredi Faiz Desteği uygulamaya alınmamış olup 2024yılı öncesinde uygulanan kredi faiz desteklerine ilişkin tablo aşağıda yer almaktadır.
TABLO II: 21- KOSGEB Kredi Faiz Destekleri 
2021: 5 109
2022: 3 224
2023: 10 786
2024: 1 602
2025 (1): 1

2021: 395 678
2022: 237 814
2023: 3 260 191
2024: 371 846
2025 (1): 1 818

2021: 72 876
2022: 33 960
2023: 672.006
2024: 315 039
2025 (1): 260
Kaynak: KOSGEB (1) Ocak-Ağustos dönemidir.
Girişimciliğin geliştirilmesi amacıyla KOSGEB tarafından çevrimiçi olarak geleneksel ve ileri girişimcilik eğitimleri ücretsiz olarak sunulmaya devam edilmektedir. Ayrıca girişimcilik kültürünün yaygınlaştırılması çalışmaları kapsamında girişimcilerin iş kurma ve yürütme konularında bilgi ve becerilerini geliştirmek amacıyla çalışmalar sürdürülmektedir.
KOSGEB tarafindan TEKMER Destek Programi kapsaminda kurulan TEKMER'ler,girişimcilere ve işletmelere iş kurma süreçlerinde iş geliştirme, mali kaynaklara erişim,yönetim, danışmanlık, yönderlik, ofis ve ağlara katılım gibi hizmetler sağlamakta olup Eylül 2025 itibarıyla sayıları 39'a ulaşmıştır.

TABLO II: 22- KOSGEB Girişimcilik Eğitimleri ve Girişimcilik Desteği Alan İşletmeler 

Girişimcilik Eğitimi Katılımcı Sayısı: 165 478
2021: 154 092
2022: 113 412
2023: 94 043
2024: 59 935

Girişimcilik Eğitimi Katılımcı Sayısı: Girişimcilik Desteği Alan İşletme Sayısı
2021: 32 082
2022: 33 341
2023: 21 739
2024: 17 954
2025 (1): 15 169
Kaynak: KOSGEB 
(1) Ocak-Ağustos dönemidir.
TüBİTAK teknoloji ve yenilik odaklı iş fikirlerinin katma değer ve nitelikli istihdam sağlama potansiyeli yüksek teşebbüslere dönüştürebilmesi amacıyla, girişimcilerin fikir aşamasından pazara kadar olan faaliyetlerinin desteklenmesi doğrultusunda hibe destek şeklinde başlatılan Bireysel Genç Girişim (BiGG) Programında değişikliğe gidilerek yatırım tabanlı destek verilmeye başlanılmış ve destek üst limiti 450 bin TL'den 900 bin TL'ye çıkarılmıştır. 2023 yılında Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı Uygulama Esaslarıyürürlüğe girmiş ve bu kapsamda Türkiye Kalkınma Fonu ile BiGG Fonu kurulmuştur. 2023yılı Mart ayında Yatırım Tabanlı Girişimcilik Destek Programı çağrısına altı tematik alanda çıkılarak 2.885 iş fikri başvurusu alınmış ve yapılan değerlendirmeler sonucunda 153girişimcinin desteklenmesine karar verilmiştir. 2024-1 ve 2024-2 BİGG Yatırım Çağrısıkapsamında altı tematik alanda 3.685 iş fikri başvurusu alınmış ve yapılan değerlendirmeler sonucunda 251 girişimin desteklenmesine karar verilmiştir. 2025-1 BİGG Yatırım Çağrısı

kapsamında altı tematik alanda 2.031 iş fikri başvurusu alınmış ve yapılan değerlendirmeler sonucunda 101 girişimin desteklenmesine karar verilmiştir. 2025-2 BİGG Yatırım Çağrısıkapsamında altı tematik alanda 2.465 iş fikri başvurusu alınmış ve panel değerlendirmeleri devam etmektedir.

TABLO II: 23- TÜBİTAK Girişimcilik Destekleri 
Başvuru Sayısı: 5 933
2021: 3 437
2022: 2 885
2023: 3 685
2024: 4 496

Başvuru Sayısı: Desteklenen Girişimci Sayısı
2021: 272
2022: 281
2023: 153
2024: 251(2)
2025(1): 101

Başvuru Sayısı: Destek Miktarı (Milyon TL)
2021: 103
2022: 93
2023: 58
2024: 416(3)
2025(1): 78
Kaynak: TÜBİTAK 

(1) Ocak-Eylül dönemidir.

 Desteklenen Girişimci Sayıs, 204-1 ve 2-2 BiG Yatrım Çağrıları kapsamında desteklenen girişimci sayısi,
(3) Yil İçinde Aktarılan Destek Miktarı Toplamı (2025 sabit fiyatlarıyla)


OSB'lerde Yer Alan Parsellerin Tamamen veya Kısmen Tahsislerine İlişkin 2 Haziran 2021 tarihli Cumhurbaşkanı Kararındaki düzenlemeler doğrultusunda OsB'lerde atıl kalan sanayi parsellerine yatirımcıların yönlendirilmesi ve OsB'lerin canlandırılmasıhedeflenmekte, OSB'lerde 2,7 milyon olan mevcut istihdamin 3,5 milyona çıkarilmasıöngörülmektedir.

Yatırımcılarımıza uluslararası standartlarda yatırım ortamı sağlayan OsB'lere, küçük sanayiciye daha sağlıklı koşullarda çalışma ve kendilerini geliştirme imkânı sağlayan küçük sanayi sitelerine (KsS) ve yatırımları ülkemize yönlendirmek amacıyla endüstri bölgelerine (EB) ilişkin çalışmalara devam edilmektedir. 2025 yılında üç OSB'ye (Gümüşhane Kelkit,Giresun Şebinkarahisar Karma, Yakakent Su Ürünleri İşleme İhtisas) tüzel kişilik kazandırılarak toplam OSB sayısı Eylül 2025 itibarıyla 369'a ulaşmıştır. Kredi desteğiyle tamamlanan OSB sayısı 250'ye çıkmış, KSS sayısı ise 501 olmuştur. Eylül 2025 itibarıyla toplamda ilan edilmiş 51 endüstri bölgesi bulunmaktadır. Planlı sanayi bölgelerinin yeşil ve dijital dönüşüme uygun yapılanması sağlanarak yatırımcıların yatırım yeri ihtiyaçlarının hızlıve ekonomik olarak karşılanabilmesine yönelik çalışmalar yürütülmekte olup OsB ve KSS projeleri için (kamulaştırma dâhil) 2025 yılında yaklaşık 15 milyar TL olan başlangıçödeneğinin 2026 yılında 16 milyar TL'ye çıkarılması öngörülmektedir.
Eylül 2025 itibarıyla TGB sayısı 113'e, faaliyette olanların sayısı 93'e, TGB'lerde faaliyet gösteren işletme sayısı ise 11.997'ye yükselmiştir.

TABLO II: 24- OSB ve TGB Bilgileri 
2021: 213
2022: 220
2023: 229
2024: 240
2025 (1): 250(2)

2021: 55 098
2022: 57 397
2023: 58 305
2024: 59 227
2025 (1): 59 931

2021: 103 953 976
2022: 108 008 335
2023: 111 212 876
2024: 116 086 458
2025 (1): 120 868 221

2021: 73
2022: 81
2023: 81
2024: 91
2025 (1): 93

2021: 7 331
2022: 8 422
2023: 10 071
2024: 11 316
2025 (1): 12 065

2021: 824 482
2022: 722 196
2023: 981 260
2024: 1 008 873
2025 (1): 1 275 530
Kaynak: Sanayi ve Teknoloji Bakanlıği 
(1) Eylül ayı itibarıyladır.

(2) Gerçekleşme Tahmini 
(3) Mevcut OSB'lerdeki Üretime Geçen Parsel Sayısi 
(4) 2025 yıli fiyatlarıyladır.



Türkiye teknoloji girişimciliği ekosisteminde 2024 yılında 469 yatırım turunda 1,1milyar dolarlık yatırım yapılmıştır. Girişimciliğin finansmanının güçlendirilmesi amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının ana yatırımcısı olduğu 475 milyon TL büyüklükteki Teknoloji ve İnovasyon Fonu (TIF) 2020 yılında kurulmuş olup bu fon girişim sermayesi ekosistemini geliştirmek amacıyla hem teknoloji odaklı girişim şirketlerine yatırım yapmayıhedefleyen girişim sermayesi fonlarına hem de teknoloji ve yenilik odaklı ürün üreten,sistem geliştiren girişim şirketlerine doğrudan yatırım yapmaktadır. TIF aracılığıyla bu zamana kadar üç farklı girişim sermayesi fonuna 4,5 milyon avro taahhütte bulunulmuşolup söz konusu fonlara 3,5 milyon avro yatırım yapılmıştır. Ayrıca doğrudan yatırımlar kapsamında TIF 15 farklı teknoloji şirketine yatırım yapmış olup bu şirketlere yaklaşık 5,4milyon dolar kaynak aktarmiştir.

Türkiye Tech Visa, teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip yetenekler ile yenilikçi iş modelleri ve teknolojiye dayalı çalışmaları olan teknogirişimlere özel bir davet programıdır. Program, hem uluslararası yetenekleri hem de teknogirişimleri kapsayacak şekilde tasarlanmış ve Türkiye'nin teknoloji ekosistemine önemli bir katkı sağlamıştır. Bu program ile alanında başarılı yetenekler ve teknogirişimlerin Türkiye teknoloji ekosisteminin bir parçası olmasının hızlandırılması ve ülkemizde faaliyet göstermelerinin kolaylaştırılmasıhedeflenmektedir. 16 Eylül 2024'te lansmanı yapılan program kapsamında bugüne kadar 30 kabul verilmiş, 17 teknogirişim kurulmuş ve Eylül 2025 itibarıyla toplam 297 teknogirişim başvurusu alinmiştir.

TEKNOFEST kapsamında gerçekleştirilen girişim zirvesinde her yıl küresel girişimciler,yatırımcılar, yönderler ve kurumsal firmalar bir araya getirilerek Türkiye girişimcilik ekosistemine katkı sağlanmaktadır.

Yalın ve dijital dönüşüm uygulamalarını yenilikçi düşünce anlayışıyla bütüncül olarak koordine etmek, sanayi, eğitim ve danışmanlık hizmetleri alanındaki mevcut eksikliklerini gidermek amacıyla Yetkinlik ve Dijital Dönüşüm Merkezleri (Model Fabrikalar) Projesi başlatılmış ve Ankara, Bursa, Konya, Kayseri, Gaziantep, Mersin, Adana, Izmir, Samsun,Eskişehir ve Denizli illerinde söz konusu merkezlerin kurulum süreci tamamlanarak başta KOBİ'ler olmak üzere işletmelere eğitim ve danışmanlık hizmeti sunulmaya başlanmıştır.Tüm Model Fabrikalarda bugüne kadar toplam 612 firmada Öğren-Dönüş çalışması, 196firmada yalın proje uygulama çalişması tamamlanmıştır. Model Fabrikalar tarafindan 734firmaya deneyimsel eğitim verilmiş, 2.700'ün üzerinde farkındalıik eğitimi hizmeti sunulmuştur. Ayrica Ankara, Bursa, Konya ve Kayseri illerinde yer alan model fabrikalarin dijital dönüşüm altyapısı kurulum çalışmaları tamamlanmıştır. Malatya, Kocaeli, Sakarya,Trabzon ve Tekirdağ illerinde beş yeni Model Fabrikanın kurulum işlemleri devam etmektedir.

Girişimcilik ve KOBİ desteklerinin kapsam, çeşitlilik ve miktarlarındaki artışlar, esnaf ve sanatkârlara sağlanan krediler, kredi kefalet sisteminde ve bankacılık sistemindeki KOBİkredilerindeki artış gibi hususlar birlikte değerlendirildiğinde, sektörde önemli gelişmeler sağlandığı görülmektedir. Girişimcilik ekosisteminin geliştirilmesi,sağlanan desteklerin yenilikçi ve büyüyen/büyüme potansiyeli olan girişimlere odaklanması ve izlemedeğerlendirme sistemlerinin geliştirilmesiyle etki analizleri yapılması sonucunda sektörün gelişimi daha da hızlanacaktır.

b) Amaç
KOBİ ve girişimcilerin niteliklerini dikkate alan odaklı politikalar aracılığıyla finansmana erişim imkânlarının, kurumsal gelişimlerinin ve verimliliklerinin artırılmasi, yenilikçilik 

kapasitelerinin ve ölçeklerinin büyütülmesi, tedarik zincirlerinde daha güçlü bir biçimde yer almalarının sağlanması, ihracat, yenilikçilik ve rekabetçilik düzeylerinin yükseltilerek daha etkin ve verimli olarak büyümeye ve istihdama katkılarının artırılması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: KOBİ'lere yönelik beşeri sermaye güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.559)

Politika/Tedbir: Tedbir 559.2. Örgün eğitimdeki girişimcilik müfredatı finansal okuryazarlık, mevzuat bilgisi, dijital teknolojiler, e-ticaret, pazarlama gibi konulardaki ihtiyaçlar dikkate alınarak gözden geçirilecek, uygunluk değerlendirmesine imkân sunan uygulamalı girişimcilik eğitimleri yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Örgün eğitimdeki öğrencilerin girişimcilik becerilerinin geliştirilmesi ve teknogirişim projelerinin desteklenmesi için çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 559.3. Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) tarafindan yapılacak mesleki eğitim merkezleri ve meslek liselerinin yer seçiminde OSB'ler öncelikli olarak değerlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sektör içi okul, sektöre entegre okul, bölge okulu ve ihtisaslaşmış meslek liselerinin yayginlaştırılması sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 559.4. Teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip yetenekler ile yenilikçi iş modelleri ve yüksek teknolojiye dayalı işletmesi olan yabancı girişimcilere karşılıklılık ilkesi çerçevesinde vize uygulaması kolaylaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Teknoloji alanında kritik uzmanlıklara sahip kişiler ile yenilikçi iş modellerine ve yüksek teknolojiye dayalı girişimi olan girişimcilere özel vize uygulamasına ilişkin çalışmalara devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Girişimcilik ekosisteminde işbirliği yapma kültürü yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.560)

Politika/Tedbir: Tedbir 560.1. KOBİ ve girişimcilere yönelik destekleyici kuruluşlarda arayüz kullanımı yaygınlaştıracaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KOBİ ve girişimcilere yönelik arayüzler olan TEKMER ve SEGEM'lerin kuruluşu ve faaliyetlerini sürdürmeleri KOSGEB tarafindan desteklenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 560.3. KOBİ'ler ve üniversitelerin birlikte hazırlayacakları projelerin desteklenmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KOBİ'ler ve üniversitelerin ortaklı şekilde başvurabileceği programlar kapsamında proje başvuruları alinacak ve kabul edilen projeler için destek sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: KOBİ'ler, ölçeğini büyütmesi, sürdürülebilir bir yapıya kavuşması ve küresel düzeyde daha rekabetçi bir konum kazanması amacıyla desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.561)

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Tedbir 561.4. Kendi başına ayakta durabilen girişimci ve KOBİlerin artırılması amacıyla öncelikle geri ödemeli destekler tercih edilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. TGB'lerin altyapıları ve kuluçka merkezleri desteklenerek yaygınlaştırılacak, Ar-Ge, tasarım ve yenilik kapasitesi güçlendirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programi kapsamında kümelenme teşebbüslerinin destek süreci başlatilacak, desteklenen kümelenme teşebbüslerinin izleme ve denetim faaliyetleri yürütülecektir.: 1. İş Geliştirme Destek Programı ile girişimcilere geri ödemeli destekler verilmeye devam edilecektir.

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Tedbir 561.6. Teknogirişimciler tarafından oluşturulan ürünlerin DMO bünyesindeki Tekno Katalog platformu gibi araçlarla entegrasyonunu sağlayarak bu ürünlerin ticarileşme ve markalaşma süreçleri hızlandırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, DMO
1. TGB'lerin altyapıları ve kuluçka merkezleri desteklenerek yaygınlaştırılacak, Ar-Ge, tasarım ve yenilik kapasitesi güçlendirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programi kapsamında kümelenme teşebbüslerinin destek süreci başlatilacak, desteklenen kümelenme teşebbüslerinin izleme ve denetim faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Tekno Katalog Platformu girişimcilerin kamu alımları yoluyla ticarileşmesinin sağlanması amacıyla yüksek teknoloji ve yenilik, ekosistem, girişimcilik odaklarında geliştirilecektir. 2. TGB'lerde faaliyet gösteren teknoloji şirketlerine yönelik tanıtım ve eğitim faaliyetlerine devam edilecektir.

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Finansmana erişim kolaylaştırılacak, alternatif ve yenilikçi finansman yöntemleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.562)

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Tedbir 562.1. Yatırım bankacılığı, kurumsal ve bireysel girişim sermayesi, kitle fonlaması, etki yatırımcılığı, melek yatırımcılık gibi alternatif ve yenilikçi finansman imkânları güçlendirilecek ve kullanımları yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. TGB'lerin altyapıları ve kuluçka merkezleri desteklenerek yaygınlaştırılacak, Ar-Ge, tasarım ve yenilik kapasitesi güçlendirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programi kapsamında kümelenme teşebbüslerinin destek süreci başlatilacak, desteklenen kümelenme teşebbüslerinin izleme ve denetim faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Kitle fonlamasi, bireysel katılım sermayesi, girişim sermayesi gibi alternatif finansman kaynaklarının kullanımı Teknogirişim Konseyi gündemine alınarak bu kaynakların çeşitlendirilmesi ve güçlendirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2. Teknoloji odaklı girişimlere, yapay zekâ girişim sermayesi fonu ve ileri aşama girişim sermayesi fonu başta olmak üzere doğrudan yatırım ve fonların fonu aracılığıyla destek sağlanacaktır.

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Tedbir 562.2. Türkiye Finansal Raporlama Standardının KOBİ'ler arasında yaygınlaştırılması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. TGB'lerin altyapıları ve kuluçka merkezleri desteklenerek yaygınlaştırılacak, Ar-Ge, tasarım ve yenilik kapasitesi güçlendirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programi kapsamında kümelenme teşebbüslerinin destek süreci başlatilacak, desteklenen kümelenme teşebbüslerinin izleme ve denetim faaliyetleri yürütülecektir.: 1. YÖNDE Destek Programi kapsamında imalat sektöründe faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli işletmelerin sürdürülebilirlik raporlaması hizmetleri desteklenecektir.

Tedbir 561.1. KOBİ ve girişimciler hızlı büyüme, teknoloji odaklı ihracat yapma, yüksek teknoloji alanında faaliyet gösterme, verimlilik artırma gibi kriterler çerçevesinde odaklı bir yaklaşımla desteklenecektir.: Tedbir 562.3. Kredi garanti sistemi geliştirilecek ve girişimlerin yenilikçi iş modelleri ile Ar-Ge ve yenilik projelerinin finansmaninda kullanımı yaygınlastırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Katılim Finans Kefalet AŞ, Kredi Garanti Fonu AS, İhracatı Geliştirme AŞ
1. TGB'lerin altyapıları ve kuluçka merkezleri desteklenerek yaygınlaştırılacak, Ar-Ge, tasarım ve yenilik kapasitesi güçlendirilecektir. 2. Kümelenme Destek Programi kapsamında kümelenme teşebbüslerinin destek süreci başlatilacak, desteklenen kümelenme teşebbüslerinin izleme ve denetim faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Hazine destekli kefalet sistemi kapsamındaki kredi garanti kuruluşlarının kapasitelerinin ve işbirliklerinin geliştirilmesi yönündeki faaliyetlere ve ilgili alanlarda destek paketi çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 562.4. KOBİ'ler ve girişimciler değerlendirilirken bilgi asimetrisi problemlerini azaltmak amacıyla finans verileri dışındaki verilerin de kullanıldığı yeni puanlama sistemleri geliştirilecektir.: Esnaf, sanatkâr ve kooperatiflerin değişen ekonomik ve sosyal şartlara uyum sağlayacak şekilde rekabetçilikleri ve kapasiteleri geliştirilecek, denetim sistemleriyle şeffaflık ve güvenilirlikleri artırılacak, işbirliği ve ortak çalışma kültürünün yaygınlaşması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.563)

Tedbir 562.4. KOBİ'ler ve girişimciler değerlendirilirken bilgi asimetrisi problemlerini azaltmak amacıyla finans verileri dışındaki verilerin de kullanıldığı yeni puanlama sistemleri geliştirilecektir.: Tedbir 563.3. Hazine destekli kullandırılan kredilerde imalat sektörüne, ihracata, markalaşmaya, e- ticarete yönelen esnaf ve sanatkârlara sağlanan devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Sektör paydaşlarından elde edilen veriler kullanılarak işletmeleri puanlayacak ulusal KOBİ Derecelendirme Sistemi kurulacaktir.: 1. İmalat sektörü, ihracat, markalaşma, e-ticaret alanlarında faaliyet gösteren esnaf ve sanatkârlar için mevcut durum çalişması yapılacaktır.

Tedbir 562.4. KOBİ'ler ve girişimciler değerlendirilirken bilgi asimetrisi problemlerini azaltmak amacıyla finans verileri dışındaki verilerin de kullanıldığı yeni puanlama sistemleri geliştirilecektir.: Tedbir 563.7. Kooperatifçilikle ilgili kamuoyunda ve üniversitelerde farkındalık sağlanacak ve kooperatifçiliğin daha etkin uygulanması yönünde çalışmalar yapılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Sektör paydaşlarından elde edilen veriler kullanılarak işletmeleri puanlayacak ulusal KOBİ Derecelendirme Sistemi kurulacaktir.: 1. Kooperatiflere sağlanan hibe desteklerine ilişkin etki değerlendirme analizi yapılacaktır. 2. Kooperatiflerin finansmana erişiminin kolaylaştırılmasını teminen kredi garanti kurumları bünyesinde kooperatiflere özgü portföy oluşturulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: KOBİ'lerin İhracatı
Birim: Milyar Dolar
2024 (1): 87,0
2025 (2): 95,8
2026 (3): 98,7

Performans Göstergeleri: Imalat Sanayiinde Faaliyet Gösteren KOBİlerin İhracatındaki Yüksek Teknolojinin Payı
Birim: Yüzde
2024 (1): 1,3
2025 (2): 1,4
2026 (3): 1,5

Performans Göstergeleri: İstihdama Göre Hızlı Büyüyen KOBİ Sayısı (4)
Birim: Adet
2024 (1): 32 000
2025 (2): 34 000
2026 (3): 38 000

Performans Göstergeleri: KOBİlerin Mali ve Mali Olmayan Şirketler Ar-Ge Harcamasındaki Payi
Birim: Yüzde
2024 (1): 30,0
2025 (2): 31,0
2026 (3): 32,0

Performans Göstergeleri: Yıllık Girişim Yatırım Büyüklüğü
Birim: Milyar Dolar
2024 (1): 1,1(5)
2025 (2): 1,5
2026 (3): 2,0

Performans Göstergeleri: Bir Milyar Dolar Değeri Aşan Firma Sayısı
Birim: Adet
2024 (1): 6(6)
2025 (2): 10
2026 (3): 10
(1) TÜİK, Küçük ve Orta Büyüklükteki Girişim İstatistikleri, 2023
(2) Gerçekleşme Tahmini 

(3) Program 

(4) Ücretli çalışan sayısı 10'un üzerinde olan ve üç yıllık dönemde yıllık ortalama yüzde 10'dan fazla büyüyen girişimler 
(5) Turkish Startup Ecosystem 2024 Year in Review Report 
(6) Sanayi ve Teknoloji Bakanlığ



2.2.3.5. Fikri Mülkiyet Hakları
a) Mevcut Durum 
2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre yerli patent başvuru sayısında yüzde 18,6 artış, yerli faydalı model başvuru sayısında yüzde 29 artış,yerli marka başvuru sayısında yüzde 0,7 düşüş, yerli tasarım başvuru sayısında ise yüzde 3düşüş kaydedilmiştir. Tasarım başvurularında yaşanan düşüşün en önemli nedeni MillîEğitim Bakanlığına bağlı okullardan gerçekleştirilen başvuru sayısındaki azalmadır. 1.761tescilli coğrafi işaret bulunmakta olup 727 coğrafi işaret başvurusunun inceleme süreci devam etmektedir. AB'de tescilli coğrafi işaretli ürün sayısı 38e ulaşmış olup bunlar Antep Baklavasi, Aydın İnciri, Aydın Kestanesi, Aydın Memecik Zeytinyağı, Antakya Künefesi,Araban Sarımsaği, Ayaş Domatesi, Bayramiç Beyazi, Bingöl Bali, Bursa Siyah İnciri/Bursa Siyahı, Bursa Şeftalisi, Çağlayancerit Cevizi, Edremit Zeytinyaği, Edremit Körfezi Yeşil Çizik Zeytini, Ezine Peyniri, Gemlik Zeytini, Giresun Tombul Fındığı, Hüyük Çileği, Malatya Kayısısi, Maraş Tarhanasi, Milas Zeytinyaği, Milas Yağlı Zeytini, Osmaniye Yer Fıstıği,Safranbolu Safrani, Suruç Nari, Taşköprü Sarımsaği, Söke Pamuğu, Manisa Mesir Macunu,Gaziantep Menengiç Kahvesi, Silifke Yoğurdu, Aydın Memecik Zeytini, Erzincan Tulum Peyniri, Aydın Çam Fıstıği, Afyon Pastirmasi, Afyon Sucuğu, Antep Fıstık Ezmesi, Mut Zeytinyağı ve Kırkağaç Kavunudur. AB nezdinde sekizi ilanda olmak üzere işlemleri devam eden 58 coğrafi işaret başvurusu ve üç geleneksel ürün adı başvurusu bulunmaktadır.
Yeni bitki çeşitlerinin korunmasını amaçlayan islahçı hakları kapsamında koruma altında bulunan bitki çeşidi sayısı 2024 yıl sonu itibarıyla 2.033 olmuştur. Bu sayı içerisinde yerli türlerin orani yüzde 50'dir.

Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı (WIPO) tarafından yayımlanan raporda; 2023 yıli verilerine göre Türkiye, dünyada yerli patent başvurularında 12'nci, marka başvurularında altınci, tasarım başvurularında ikinci sırada yer alırken Avrupa'da yerli patent başvurularında yedinci, yerli marka başvurularında ikinci ve tasarım başvurularında ise birinci sırada yer almaktadir.

Uluslararası başvurular açısından değerlendirildiğinde Türkiye, WIPo tarafindan yayımlanan 2024 yıli verilerine göre 1.982 patent başvurusuyla 15'inci, 1.681 marka başvurusuyla 11'inci ve 597 tasarım başvurusuyla 11'inci sıradadır.
Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) 2017 yılından bu yana WIPO nezdinde 24 uluslararasi araştirma ve inceleme otoritesinden biri olarak faaliyet göstermektedir. Bu kapsamda TÜRKPATENT, 2024 yılında 1.842 uluslararası araştırma raporuyla en fazla rapor düzenleyen ilk dokuz kurum arasında yer almıştır.


TABLO II: 25- Sınai Mülkiyet Başvurularındaki Gelişmeler 
Ocak-Ağustos: 2021

Ocak-Ağustos: 17 566

Ocak-Ağustos: 48

Ocak-Ağustos: 4 490

Ocak-Ağustos: 98

Ocak-Ağustos: 191 779

Ocak-Ağustos: 92

Ocak-Ağustos: 65 915

Ocak-Ağustos: 90

Ocak-Ağustos: 295

Ocak-Ağustos: 53

Ocak-Ağustos: 577
Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Türk Patent ve Marka Kurumu (1) Lahey başvuruları dâhildir.

TÜRKPATENT, dijital dönüşüm vizyonuyla hayata geçirdiği TÜRKPATENT Akademi Platformu üzerinden, ülke genelinde sinai mülkiyet bilincini artırmak amacıyla patent,marka, tasarım ve coğrafi işaret konularında 2.500 dakikayı aşan dijital ve etkileşimli eğitim içerikleri sunmaktadır. 2 Ocak 2025'te açılan platformda 9.750 kayıtlı kullanıcı 25 bin saatlik eğitim izlemiş, 20 binden fazla sertifikali eğitimi tamamlamıştır.
Üniversite öğrencilerinin sınai mülkiyet bilincini artırmayı hedefleyen IP Öncüleri Projesi, Ankara'da bulunan 12 üniversitenin katılımıyla başlamıştır. Ankara'da pilot olarak başlatılan projede, 12 üniversitedeki sınai mülkiyet danışma birimlerinde çalışan danışmanların desteğiyle 24 üniversite öğrencisi IP öncüsü olarak belirlenmiş ve bu öğrencilerimize hem TÜRKPATENT Akademi üzerinden çevrimiçi hem de yüz yüze eğitimler verilerek IP konusunda bilgileri artırılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığı ile işbirliği içinde IP öncülerinin okullarda yapacağı sunum materyalleri geliştirilmiş ve bu projeyle 24 IP öncüsütarafından Ankara'da 15 okulda 2.450 meslek lisesi öğrencisine sınai mülkiyet konusunda sunumlar yapılmıştır.

Eylül 2025 itibarıyla TüRKPATENT tarafindan toplam beş fuara katılım sağlanmış, bu fuarlarda toplamda dokuz buluşçuya kurumun stantlarında yer verilmiş ve buluşların ticarileștirilmesine aracılik edilmiştir.

WIPO ile Ankara pilot bölge olmak üzere IP Clinic isimli bir proje geliştirilmiştir. Proje,KOBİler için yenilikçi şirketlerin iş planlarına ve maddi olmayan varlık portföylerine dayalı

olarak fikri mülkiyet stratejilerini desteklemektedir. Bu kapsamda seçilen şirketlere kişiselleştirilmiş yönderlik, uzman tavsiyesi ve eğitim yoluyla dört aylık bir program sunulacaktır. Firma seçimi için Ankara'daki üniversiteler ve Teknopark Ankara bünyesindeki firmalarla görüşülmüş, 20 firma projeye dâhil edilmiştir. Firmaların TÜRKPATENT Akademi üzerinden hazırlayıci eğitimleri tamamlanmıştır.

İlk aşama firmalarının oluşturdukları projelerin, patent ve faydalı model başvurusuna ve değerlemesine teşvik edilmesi ve sonucunda etki odakli çıktisı olan firmanın teknoloji hazırlık seviyesinin yükseltilmesi ve teknoloji transferi işlemleri ile ticarileştirme faaliyetlerine aracılik edilmesi amacıyla TÜRKPATENT tarafindan PATIKA (Patentle,Ticarileştir ve Kazan) projesi geliştirilmiştir. Proje kapsamında öncelikle yeşil ve dijital dönüşüm alanında faaliyet gösteren ilkaşama firmalar için duyuruya çıkılarak başvurular alınacaktır. Bu bağlamda, TÜBİTAK ile gerçekleştirilebilecek işbirliği faaliyetleri TÜBİTAK Teknoloji ve Yenilik Destek Programları Başkanlığı (TEYDE), Teknoloji Transfer Mekanizmalari Destekleme Grubu (TEMEG) ile istişare edilmiştir.
Ar-Ge ve Tasarım Merkezlerine yönelik başlatılan Sınai Mülkiyetle Güçlenen Ar-Ge ve Tasarım Merkezleri Projesi ile firmaların sınai mülkiyet bilgi düzeyini artırmak hedeflenmiştir. Proje kapsamında üç aşamalı eğitimler planlanmış, toplamda 345 firmadan 1.270 çalişana eğitim verilmiştir. 2025 yılı sonunda tamamlanacak projeyle firmaların inovasyon ve sınai mülkiyet kapasitelerinin artırılması ve TTO'larla işbirliğinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.

Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde faaliyet gösteren girişimlerin sınai mülkiyet bilgi düzeyini artırmak için iki aşamalı çevrimiçi eğitimden oluşan Sınai Mülkiyetle Güçlenen StartUp'lar Projesi başlatılmıştır. 80 girişimin toplam 114 personelle katılım gösterdiği projeyle girişimlerin inovasyon ve sinai mülkiyet kapasitelerinin artırılması hedeflenmektedir.
Üniversitelerin patent performansını ölçen ve çeşitli istatistiklerin yer aldığı Üniversite İnovasyon Raporu Mart 2025'te yayımlanmiştir.

Sınai mülkiyet haklarının ticarileştirilmesi sürecine, özellikle sınai mülkiyet varlıklarının değer tespiti hizmeti ile katkı sağlamak üzere kurulmuş olan Türk Sınai Mülkiyet Değerleme,Mühendislik ve Danışmanlık Hizmetleri AŞ, 2018 yılından bu yana konuyla ilgili farkındalığın oluşturulmasi, insan kaynağı yetiştirilmesi ve kapasitenin artırılmasına dair çalışmalar yürütmektedir. Bu kapsamda özellikle ticarileştirme ekosisteminin canlandırılmasi, somut değere dönüşen sınai mülkiyet sayısının artırılması amacıyla sınai mülkiyet haklarının yoğun olarak üretildiği üniversiteler, Ar-Ge merkezleri, teknoparklar ve her ölçekten firma ile ilişki ve işbirlikleri geliştirilmektedir. Buna dair yapılan değerleme çalışmalarına ek olarak düzenli şekilde farkındalığın artırılmasına yönelik etkinlikler düzenlenmektedir.
TüRKPATENT ve BTK işbirliğinde hazırlanan Temel Sınai Mülkiyet Hakları Eğitim Programına ilişkin videolar BTK Akademi sayfasında yayınlanmaya devam etmektedir. Buna ek olarak 2022 yılında Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve TURKPATENT arasında imzalanan Sektör Kampüste İşbirliği Protokolü kapsamındaki faaliyetler Fikri Mülkiyet Akademisi Sınai Mülkiyet Eğitim Merkezi tarafindan yürütülmektedir. Program kapsamında 2025 yılı Güz dönemi için ise Anadolu Üniversitesi Heykel Bölümü, İzmir Bakırçay Üniversitesi Hukuk Fakültesi ve Gebze Teknik Üniversitesi Mimarlık Bölümlerine yönelik olarak ders açma işlemleri tamamlanmıştır. TÜRKPATENT internet sitesinde yayınlanmak üzere ilk ve ortaöğretim yaş grubundaki çocuklar arasında sınai mülkiyet farkındalığını artırmak amacıyla yapay zekâ destekli içerik oluşturma çalışmaları yürütülmektedir.

Ülkemizde toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve fikri mülkiyet sisteminin güçlendirilmesini teminen sektörün etkin şekilde desteklenmesi amacıyla ilgili mevzuatın ihtiyaç ve talepler doğrultusunda güncellenmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Telif hakları alanında meslek birliklerinin üyelik, dokümantasyon, lisanslama ve dağıtım süreçlerinin bir otomasyon sistemi üzerinden gerçekleştirilmesi ve işlem bilgilerine ilişkin veri tabanı oluşturulması amacıyla kurulan Meslek Birlikleri Bilişim Sistemi (MEBSİS),41.634 telif hakki sahibine ve 2.186.455 esere ilişkin bilgileri içermektedir.
Konaklama tesislerinin turizm işletme belgesi işlemlerinde telif izinlerinin alındığınıgösterir müzik lisans belgesinin sunulması yönündeki uygulama sayesinde telif lisansına sahip konaklama tesisi sayısı 15.731'e ulaşmıştır. Konaklama tesislerinin lisanslanmasında yakalanan bu başarının yeme-içme tesisleri bakımından da sağlanabilmesi amacıyla müzikten faydalanan sektörlerin başında gelen restoran, kafe, lokanta, eğlence tesisi gibi işletmelerin üyesi olduğu TURYID ve TÜRES ile müzik sektörü federasyonları MSF ve MÜZFED arasinda 06 Mart 2025 tarihinde Gastronomi Tesislerinde Müzik Lisansı İşbirliği Protokolü Kültür ve Turizm Bakanlığı koordinasyonunda imzalanmıştır. Bu İşbirliği Protokolüile telif lisansı alan işletmelerin uygun bedeller karşılığında milyonlarca yerli ve yabancışarkıyı sınırsızca kullanabilmesine imkan tanınmıştır. Ülkemizin kültürü, ekonomisi ve tanıtımı açısından iki önemli değer olan gastronomi ve müzik alanlarında sağlanan bu işbirliğinin bir tarafta müzisyenlerin hak ettikleri telif gelirine ulaşmasına diğer tarafta işletmelerin hizmet kalitesine önemli katkı sunması öngörülmektedir. Bu olumlu gelişmeler ışığında ülkemizde faaliyet gösteren 26 meslek birliği tarafindan 2023 yılında elde edilen telif geliri 1,16 milyar TL iken, bu tutar 2024 yılında yaklaşık yüzde 90 oranında bir artışla 2,21 milyar TL'ye yükselmiştir.

Fikri mülkiyet hakları konusunda yetişmiş personel ihtiyacının karşılanmasına katkıvermek amacıyla tüm paydaşlara yönelik eğitim, danışmanlık, araştırma ve koordinasyon faaliyetlerini yürütmek üzere kurulan Fikri Mülkiyet Akademisi çalışmalarını sürdürmektedir.2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde yapılan etkinliklerde Fikri Mülkiyet Akademisi Sınai Mülkiyet Eğitim Merkezi bünyesinde çevrimiçi ve yüz yüze olmak üzere 19 eğitim/seminer gerçekleştirilmiş ve yaklaşık olarak 1.400 kişiye eğitim verilmiştir. 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde Telif Hakları Eğitim Merkezi bünyesinde 20 eğitim ve farkındalık faaliyeti gerçekleştirilmiştir. Telif Hakları Eğitim Merkezi ve Türkiye Adalet Akademisi işbirliğiyle hâkim ve savcılara yönelik seminerler ile meslek birliği yöneticileri ve personeline yönelik eğitim programlari düzenlenmektedir.

Fikri mülkiyet, kültür endüstrisi ve kültür politikaları alanlarında araştırma ve eğitim faaliyetlerini yürüten üniversitelerle işbirliği içerisinde çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Bu kapsamda işbirliği yapılan üniversite sayısı 17'ye yükselmiştir.

WIPO Uzaktan Eğitim Programı kapsamında yer alan telif haklarıyla ilgili eğitim modüllerinin Türkçeye çevrilmesi tamamlanmış olup altyapı kurulması süreci devam etmektedir.

81 ilin denetim komisyonu üyelerine yönelik eğitimlere düzenli olarak devam edilmekte, korsanla mücadele denetimlerinde daha güçlü bir işbirliğinin tesisi amacıyla Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğü arasında ortak çalışmalar yürütülmektedir. Korsanlığın kaynağında engellenmesine yönelik olarak il denetim komisyonları, 2025 yılının ilk yedi ayında 360 operasyon gerçekleştirmiş ve bu operasyonlarda 118.066 korsan materyal ele geçirilmiştir. Kitaplarda ve sinema-müzik eserlerinde kullanılmasi zorunlu olan bandrol, Türkiye'de korsanla mücadele bakimından en etkili uygulamalar arasında yer almaktadır. Ağustos 2025 itibarıyla 271.436.269 kitap 

bandrolü, 745.707 sinema, müzik, bilgisayar oyunu bandrolü olmak üzere toplamda yaklaşık 272 milyon bandrol satılmıştır.

Fikri ve sınai haklar mahkemelerinin iş yükü ve ortalama görülme sürelerine ilişkin analiz çalışmalarının sonucunda Eylül 2025 itibarıyla Antalya ve Bursa'da ilk defa fikri ve sınai haklar hukuk mahkemeleri kurulmuştur.

İlköğretim müfredatında öğrencilerde telif hakları bilincinin oluşturulması amacıyla fen bilimleri, sosyal bilgiler, bilişim teknolojileri ve yazılım, Türkçe, matematik ve görsel sanatlar derslerinde ilgili içeriklere yer verilmiştir.

b) Amaç
Fikri mülkiyet hakları alanında yenilikçi fikir ortamının geliştirilmesi, hak sahiplerinin haklarının yurt içinde ve yurt dışında etkin şekilde korunmasi, uygulanacak desteklerle yenilikçiliğe ve katma değerli küresel marka oluşturulmasına imkân sağlanması ve hak ihlallerine karşi etkin mücadele edilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Toplumda fikri mülkiyet bilincinin artırılması ve yayılması sağlanacak, hedef odaklı eğitim ve bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.565)

Politika/Tedbir: Tedbir 565.1. Fikri mülkiyet hakları alanında farkındalığın artırılması için kamuoyuna, kullanıcılara ve hak sahiplerine yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalişmaları yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlgili kurum ve kuruluşlarla yapılacak işbirliğiyle eğitim modülleri ve içerikleri belirlenecek ve sertifikalı eğitimler düzenlenecektir. 2. Öğrencilere yönelik ulusal düzeyde yarışmalar, sergiler ve etkinlikler düzenlenecektir. 3. Sınai mülkiyet danışma birimine yönelik fiziki ve çevrimiçi eğitimler verilecek, işbirliği faaliyetleri gerçekleştirilerek nitelikleri artırilacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 565.3. Fikir ve sanat eserlerine ilişkin davalara katkı sağlamak amacıyla öncelikli olarak ihtisas mahkemesinde görev yapacak hâkim ve savcılar olmak üzere yargı sürecindeki tüm paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yargı süreçleriyle ilgili paydaşlara yönelik eğitim verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 565.5. Çocuklarda ve gençlerde telif hakları bilincinin oluşturulması için ilköğretim ve ortaöğretim müfredatına telif haklarına yönelik içerik eklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İlköğretim ve ortaöğretimde tespit edilen derslerin müfredati telif haklarını içerecek şekilde güncellenecektir.

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 565.10. Teknoloji Geliştirme Bölgeleri, Ar-Ge Merkezleri ve Tasarım Merkezlerine yönelik tematik sınai mülkiyet eğitim programları yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1.Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: 1. TGB'lere ve yönetici şirketlere yönelik sınai mülkiyet eğitimleri verilecektir.

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 565.12. Bitki islahçı hakları korumasında yapılan iş ve işlemlerde etkinliğin artırılması ve kamuoyunda farkındalık yaratılması için paydaşlara yönelik eğitim faaliyetleri düzenlenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1.Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: 1. Bitki ıslahçı hakları konusunda kamuoyunda farkındalık oluşturulması ve bilinç düzeyinin yükseltilmesi amacıyla eğitim, bilgilendirme ve farkındalik artırıcı faaliyetler düzenlenecektir.

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Telif haklarında toplu hak yönetim sisteminin geliştirilmesi ve ülke genelinde adil ve yaygın bir lisanslama sistemi oluşturulmasıyla telif gelirlerinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.566)

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 566.1. Meslek birliklerinin profesyonel yönetim ve insan kaynakları dâhil olmak üzere kurumsal kapasitelerinin artırılması amacıyla meslek birliği zorunlu organ üyeleri ile personeline yönelik periyodik eğitimler verilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Meslek Birlikleri
1.Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: 1. Meslek birliklerine yönelik en az bir eğitim programı düzenlenecektir.

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 566.2. Ülke genelinde yaygın bir lisanslama sistemi kurulabilmesi için toplu hak yönetimi ve meslek birlikleri konusunda kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, TESK, TOBB, Meslek Birlikleri
1.Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: 1. Ticaret ve esnaf odalarıyla işbirliği içerisinde kamuoyu bilinçlendirme faaliyetleri yapılacaktır.

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Ülkemizin fikri mülkiyet varlıklarının ekonomik değere dönüşümü hızlandırılacak, sektörel temelde ekonomik değer ölçümü yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.567)

Tedbir 565.8. Mühendislik ve temel bilimler alanında öğrenim gören öğrencilerin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerini artırmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 567.1. Telif haklarına dayali endüstrilerin ve alt sektörlerin ülke ekonomisine katkısının ölçümü için temel ekonomik göstergeler ve istihdama katkının ölçülmesine yönelik çalışmalar yürütülecek, düzenli aralıklarla kamuoyuyla paylaşılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), TÜİK
1.Yükseköğrenim öğrencilerinin patent araştırması konusunda bilgi ve becerilerinin artırılmasına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.: 1. Telif haklarına dayalı endüstrilerin ekonomik ölçüm raporu yıllik olarak hazırlanarak kamuoyu ile paylaşılacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 567.5. Fikri mülkiyet varlıklarının değerlemesine ilişkin hizmet kapasitesi artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. Sınai mülkiyet sahibi taraflarla işbirlikleri geliştirilerek bu varlıkların değerlemesi başta olmak üzere, ticarileştirme sürecinde ihtiyaç duyulan teknik destekler sağlanacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 567.6. Sanayicilerin ve yatırımcıların fikri mülkiyet sahipleriyle etkileşimi artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. Sınai mülkiyet hak sahiplerinin buluşlarıni tanıtmak ve ticarileştirme faaliyetlerine aracılık yapmak üzere tanıtım etkinlikleri yapılacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 567.7. Ticarileşme potansiyeli yüksek patentlerin ulusal ve uluslararası düzeyde tanıtımına yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. TÜRKPATENT tarafindan ulusal ve uluslararası fuarlarda açılacak stantlarda buluş sahiplerinin buluşlarını sergilemelerine imkan sağlanacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 567.10. Ülkemizin ihracat potansiyeli yüksek coğrafi işaretli ürünleri için uluslararası markalaşma stratejileri geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. AB başvurularını yapacak kurumlara, başvuruların hazırlanmasına ilişkin teknik destek sağlanacaktır. 2. Yerelde pilot ürünler belirlenerek markalaşmaya yönelik eğitimler verilecek ve söz konusu ürünlerin markalaşmasına ilişkin bir yol haritası hazırlanacaktır. 3. AB'ye ihracat potansiyeli en yüksek olan ürünlerin tespitine yönelik istatistiki veri toplanacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Sahtecilik ve korsanla mücadele edilmesine yönelik mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.568)

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 568.1. Sahtecilik ve korsanlıkla mücadele stratejisi oluşturulması ile kayıt dışılığın ve ekonomik kaybın sayısal olarak ölçülmesi sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. Korsanlıkla mücadele ile kayıt dışılığın önlenmesi amacıyla kamuoyu araştırması ve analiz raporu hazırlanacaktır.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Bitki ıslahçı hakları sisteminin etkinliği artırılacak ve ülkemiz ıslah çeşitlerinin uluslararası alana çıkarılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.570)

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 570.1. Bitki ışlahçı haklarına ilişkin kurumsal yapı geliştirilecek, personel ve hizmet kalitesi artırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Tarim ve Orman Bakanlığı (S)
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. Bitki ıslahçı hakları konusunda personelin mesleki kapasitesi ve hizmet kalitesi artırılacak, kurumsal kapasite geliştirme çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Fikri mülkiyet haklarına yönelik destekleme sistemi yeniden yapılandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.571)

Tedbir 567.3. Telif haklarına dayalı yenilikçi endüstrilerde başarıli ülke örnekleri incelenecektir.: Tedbir 571.1. Sanayi kuruluşlarının sınai mülkiyet çıktılarının artırılması için destek ve stratejilerin oluşturulması sağlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Telif haklarına dayalı yaratıcı endüstrilerde fark yaratan ülke örnekleri incelenerek bir rapor hazırlanacaktır.: 1. Sanayi kuruluşlarının sınai mülkiyet çıktılarının artırıması için bilgilendirme ve danışmanlık hizmeti verilecektir.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 571.4. Standarda esas patent süreçlerinin desteklenmesi sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Bilgi ve iletişim teknolojileri ile yeşil dönüşüm alanında Standarda Esas Patentler (SEP) konusunda kamuoyu, ilgili kamu kurumları, üniversiteler ve ilgili sektörlerde bilincin artırılmasina yönelik etkinlik düzenlenecektir.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 571.5. Telif haklarına dayalı kültür endüstrileri ile toplu hak yönetim kuruluşlarinın kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik özel destek programları oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Meslek birlikleri kurumsal kapasitelerinin ve lisanslama faaliyetlerinin geliştirilmesi amacıyla desteklenecektir.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 571.6. Fikri mülkiyet varliklarının değerlemesine ve ticarileştirilmesine yönelik devlet yardımları gözden geçirilecek, kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. İlkaşama firmalarına yönelik iş paketleri, proje takvimi, yol haritası ve eylem planı hazırlanacak ve sınai mülkiyet bilgilendirme semineri düzenlenecektir.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 571.7. Türkçe ibareli markaların uluslararası düzeyde markalaşması teşvik edilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜRKPATENT
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Esas unsuru TDK Güncel Türkçe Sözlüğünde bulunan ifadeleri içeren marka ibareleri için Madrid Protokolü kapsamında WIPO'ya sunulacak uluslararası başvurulara ve sonraki işlemlere yönelik destek sağlanacaktır.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Fikri mülkiyet alanında her düzeyde nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.572)

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 572.1. Fikri ve Sınai Haklar İhtisas Mahkemelerinin personel kapasitesi ve kalitesi geliştirilecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Adalet Bakanlığı (S)
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Fikri ve Sınai Haklar Mahkemelerinde görevli hâkimler için meslek içi eğitim çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 572.4. Üniversitelerde ve TTO'larda fikri mülkiyet hakları alanında çalışanların sayısını ve niteliğini artırmaya yönelik destekler sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Teknoloji Transferi Profesyoneli İstihdamı Destekleme Çağrısi kapsamında üniversiteler, TTO'lar ve üniversiteler adına faaliyet gösteren TGB yönetici şirketlerine yönelik eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri düzenlenecektir.

Tedbir 571.3. TÜBİTAK 1702 programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 572.5. Gümrük personelinin fikri mülkiyet haklarının korunmasına yönelik farkındalığı ve yetkinliği artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), TÜBİTAK: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Türk Patent ve Marka Kurumuyla 1702 Programı kapsamındaki desteklerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir. 2. Patent Tabanlı Teknoloji Transferi Destekleme Programının özel sektör tarafindan etkin kullanılabilmesi için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Hak sahipleri ve temsilcileri ile gümrük personeline yönelik hizmet içi eğitim faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 573.2. Íhtisas mahkemelerindeki hâkim ve savcıların görevlerindeki sürekliliğin sağlanması ve yargılama sürelerinin azaltılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 573.3. Fikri mülkiyet uyuşmazlıklarının çözümünde arabuluculuk ve tahkim uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 573.4. Sinai mülkiyete ilişkin veri, istatistik ve içeriklerin raporlanması ve paylaşımı sağlanacaktır.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 573.5. Sınai mülkiyet tescil süreçleri, yapay zekâ teknolojileri kullanılarak hızlandırılacak, karar kalitesi artırılacak ve başarılı uluslararasi uygulamalar ülkemize uyarlanacaktır.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Yeşil ve dijital dönüşüm alanında geliştirilecek yerli ve milli teknolojilerin uluslararası düzeyde etkin korunması ve ticarileşmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.574)

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 574.1. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında patent verilerine dayalı teknoloji eğilim raporları hazırlanarak araştırmacıların ve girişimcilerin kullanımına sunulacaktir.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 574.2. Yeşil ve dijital dönüşüm alanındaki patent başvurularına yönelik "hızlı inceleme süreçleri" geliştirilecektir.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 574.3. Yeşil ve dijital dönüşüm alanında faaliyet gösteren girişimlerin fikri mülkiyet yönetim kapasiteleri artırılacaktir.

Kurumsal kapasite geliştirilecek ve işbirliği platformları oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.573): Tedbir 574.4. Bilgisayar uygulamalı buluşlarla ilgili bilişim sektörüne yönelik bilgilendirme ve farkındalik faaliyetleri yürütülecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yeşil ve Dijital Dönüşümle İlgili Tescilli ve Geçerli Patent Sayısı
Birim: Adet
2024: 3 155
2025 (1): 4 000
2026 (2): 4 400

Performans Göstergeleri: Türkiye Orijinli Uluslararası Patent Başvuru Sayısı
Birim: Adet
2024: 1 982
2025 (1): 2 100
2026 (2): 2 300

Performans Göstergeleri: Avrupa Birliğinde Tescilli Coğrafi İşaret Sayısı
Birim: Adet
2024: 29
2025 (1): 45
2026 (2): 60

Performans Göstergeleri: Meslek Birliği Telif Geliri
Birim: Milyon TL
2024: 2,2
2025 (1): 3,2
2026 (2): 3,9
Kaynak: Türk Patent ve Marka Kurumu, Telif Hakları Genel Müdürlüğü, Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilat 
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 


2.2.3.6. Bilgi ve İletişim Teknolojileri 
a) Mevcut Durum 
Bilgi ve iletişim teknolojileri (BİT) sektörü, GSYH'ya yapacağı doğrudan katkının ötesinde, ekonominin geneli açısından yenilikçiliğin gelişmesine ve tüm sektörlerde verimlilik düzeyinin artmasına imkân tanımaktadır.

Elektronik Haberleşme 
Altyapıya dayalı rekabetin tesisini sağlamak üzere, altyapı işletmeciliği alanında Haziran 2025 itibarıyla 192 alternatif işletmeci yetkilendirilmiştir. Bu işletmecilerin son bir yılda yapmış oldukları 50 bin km fiber altyapı yatırımı ile genel fiber uzunluğu yüzde 8,8oranında artış göstererek 2025 yıliı birinci çeyrek itibarıyla 617.765 km'ye ulaşmıştır.
Sabit genişbant erişim pazarında, abone sayısı bazinda, DSL hizmeti pazar payı 2024yılı birinci çeyrek itibarıyla yüzde 54,1 iken 2025 yılı birinci çeyrek itibarıyla yüzde 48,3olarak gerçekleşmiştir. Aynı dönemde kablo internet hizmetinin pazar payı yüzde 7,1seviyesinde yatay seyir izlemiştir. Yerleşik işletmecinin sabit genişbant pazarındaki payı ise Mart 2025 itibarıyla yüzde 53,4 seviyesindedir.

Mart 2025 itibarıyla mobil haberleşme hizmetlerini kullanan toplam abone sayısı 95milyon olup 2016 yılında sunulmaya başlanan 4,5G hizmeti aktif abone sayısı aynı dönemde 74,6 milyona yaklaşmıştır.

Mart 2024 itibarıyla 74,4 milyon olan toplam mobil genişbant abone sayısı yüzde 1,2'lik artışla Mart 2025'te 75,3 milyona yükselmiştir. Toplam genişbant abone sayısi, bir yılda yüzde 1,9 artış göstererek Mart 2025'te 96 milyona ulaşmış olup genişbant abone yoğunluğu ise Türkiye için yüzde 112 iken OECD ülkelerinde Haziran 2024 itibarıyla yüzde 174,1'dir.

2025 yılında 5G mobil elektronik haberleşme altyapılarının kurulmasi, işletilmesi ve hizmetlerinin sunulmasına ilişkin yetkilendirmeye dair ihalenin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmüştür.

Türkiye'nin küresel uydu haberleşme pazarındaki ağırlığını artırma politikasıçerçevesinde ilk yerli haberleşme uydusu TüRKSAT 6A test süreçleri tamamlanarak 21Nisan 2025 tarihinde hizmete alinmiştir.


Bilgi Teknolojileri 
Eylül 2025 itibarıyla Teknoloji Geliştirme Bölgelerinde yer alan 11.997 firmanın yüzde 60' ve 1.360 Ar-Ge merkezinin yüzde 16'si BİT alanında faaliyet göstermektedir.
Ulusal Veri Stratejisi çalışmalarına temel oluşturmak üzere mülga Dijital Dönüşüm Ofisi ve UNDP işbirliği ile yürütülen çalışmalar kapsamında hazırlanan rapor, 21 Şubat 2024tarihinde yayımlanmıştır. Ulusal Veri Stratejisi teknik şartname ve sözleşme taslağıhazırlanmakta olup strateji belgesinin 2026 yılında tamamlanması öngörülmektedir.
Siber güvenlik sektörünün gelişmesinive bütünleşmesini temin etmek amacıyla TüBİTAK Siber Güvenlik Enstitüsü ve Savunma Sanayii Başkanlığı işbirliğiyle geniş katılımlıbir sektör ekosistemi oluşturulmuş olup üniversitelerin de ekosisteme dâhil edilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bu çalışmalarla, siber güvenlik alanındaki münferit Ar-Ge faaliyetlerinin ve girişimlerin bütünleşik bir yapıda, işbirliklerine dayalı olarak geliştirilmesi ve desteklenmesi amaçlanmaktadır. Mülga Dijital Dönüşüm Ofisi ve Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda yürütülen Türkiye Siber Güvenlik Kümelenmesi bünyesinde Eylül 2025 itibarıyla 231 firma, 437 ürün ve 694 hizmetle faaliyet göstermektedir.

BM-Uluslararası Telekomünikasyon Birliği (ITU) Global Siber Güvenlik Endeksinin (GCI) 12 Eylül 2024 tarihinde yayımladığı rapora göre Türkiye 194 ülkenin yer aldığıdeğerlendirmede 1. Seviye Örnek Alınan Ülkeler arasında yer almıştır.
TABLO II: 26- Bilgi ve İletişim Teknolojileri Sektörüne İlişkin Temel Göstergeler 

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 92 230
2023: 94 320
2024: 96 500
2025 (1): 98 100

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 108
2023: 113
2024: 112
2025 (1): 113

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 93 315
2023: 96 383
2024: 102 900
2025 (1): 106 100

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 109
2023: 115
2024: 119
2025 (1): 122

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 1 473
2023: 1 499
2024: 1 530
2025 (1): 1 562

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): 87,1
2023: 88,8
2024: 90,9
2025 (1): 92

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): Internet Erişimine Sahip Hane Orani (Yüzde) (4)
2023: 95,5
2024: 96,4
2025 (1): 96,2
2026 (2): 98

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): Kablo TV Abone Sayısı (Bin) İnternet Kullanan Bireylerin Oranı (Yüzde) (3) İnternet Erişimine Sahip Girişimlerin Oranı (Yüzde) (5)
2023: 96
2024: 94,4
2025 (1): 97,2
2026 (2): 98,2

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): BİT Pazar Büyüklüğü (Milyar Dolar)
2023: 33
2024: 36,7
2025 (1): 47
2026 (2): 47,9

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): - Telekomünikasyon
2023: 16,1
2024: 15,9
2025 (1): 22,9
2026 (2): 23,2

Mobil Telefon Abone Sayısı (Bin) Mobil Telefon Abone Yoğunluğu (Yüzde) Genişbant Abone Sayısı (Bin) Genişbant Abone Yoğunluğu (Yüzde): - Bilgi Teknolojileri
2023: 16,9
2024: 20,8
2025 (1): 24,1
2026 (2): 24,7
Kaynak: Strateji ve Bütçe Başkanlığı, BTK, TÜİK, TÜBİSAD 
(1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program 

(3) TÜłK 16-74 yaş arası nüfus verisidir.

(4) TüIK verisidir.

(5) Seçilmiş sektörlerde 10 ve üzeri çalışanı olan girişimler bazında olup TüİK verisidir.

TüİK İşgücü İstatistikleri Araştırması sonuçlarına göre 2023 ylında 313 bin kişi olan BİT sektöründeki istihdam sayısı 2024 yılında 346 bin kişiye yükselmiştir.
2025 yılı TüİK Hanehalkı Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 16-74 yaş grubundaki bireyler arasinda internet kullananlar yüzde 90,9’a ulaşırken bu oran kadınlarda yüzde 88,2, erkeklerde yüzde 93,6 olarak gerçekleşmiştir. İnternete erişim imkânı olan hanelerin oranı ise 2024'te yüzde 96,4 iken 2025'te yüzde 96,2'tür. Bununla birlikte, 2025 yılında bireylerin yüzde 19,2'si üretken yapay zekâ kullandığını beyan etmiştir.

2025 yılı TüİK Girişimlerde Bilişim Teknolojileri Kullanım Araştırması sonuçlarına göre 10 ve üzeri çalışana sahip girişimler içinde sabit genişbant internet bağlantısına ve internet erişimine sahip olan girişimlerin oranı sırasıyla yüzde 93,6 ve yüzde 97,2 olarak gerçekleşmiştir. İnternet sayfasına sahip girişimlerin oranı 2024 yılında yüzde 51,8seviyesinde iken 2025 yılında yüzde 56,5'e yükselmiştir. Yapay zekâ teknolojisi kullanan girişimlerin oranı ise 2024 yılında yüzde 4,4 olarak gerçekleşirken 2025 yılında yüzde 7,5olmuştur. Girişimlerin yapay zekâ kullanma amaçları arasında ilk sirada yüzde 46,5 ile pazarlama veya satış gelmektedir.

Yayıncılık 
Eylül 2025 itibarıyla karasal ortamdan geçici yayın hakkına sahip televizyon yayın hizmeti sunan 125, radyo yayın hizmeti sunan 923 medya hizmet sağlayıcısı bulunmaktadır.Uydu ortamından yayın lisansına sahip 292 televizyon ve 96 radyo bulunurken, kablo ortamından ise 159 televizyon ve 17 radyo hizmet sunmaktadır.
Radyo, televizyon ve isteğe bağlı yayın hizmetlerini internet ortamından sunmak isteyen medya hizmet sağlayıcılarının yayın lisansi, bu yayınları internet ortamından iletmek isteyen platform işletmecilerinin ise yayın iletim yetkisi alma zorunluluğu mevcuttur. Bu kapsamda, internet ortamından yayın hizmeti sunan 43 kuruluşun televizyon, 22 kuruluşun radyo, 48 kuruluşun isteğe bağlı yayıncılık hizmeti lisansi, 19 platform işletmecisinin ise yayın iletim yetkisi bulunmaktadır.

b) Amaç
Bilgi ve iletişim teknolojilerinde yerli katma değerin artırılmasi, bu teknolojilerin etkin ve yaygın kullanılması yoluyla ekonomide verimliliğin ve rekabetçiliğin sağlanması ve orta vadede teknolojide dışa bağımlıliğın azaltılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Teknolojik gelişmeler ışığında kamu ve özel sektör eliyle işletilen elektronik haberleşme altyapılarının rekabetçiliği ve sürdürülebilirliği sağlanacaktır. (Kalkınma

Politika/Tedbir: Planı p.576) Tedbir 576.1. Ulusal Genişbant Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak yürürlüğe konulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, BTK, Rekabet Kurumu, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal Genişbant Stratejisi ve Eylem Planı tamamlanarak uygulamaya konulacaktır.

Politika/Tedbir: Yüksek hızli, kaliteli, güvenli ve uygun maliyetli erişim imkânı sunan sabit ve mobil genişbant altyapıları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.577)

Politika/Tedbir: Tedbir 577.1. Elektronik haberleşme sektöründe rekabetin güçlendirilmesi amacıyla altyapı kurulumuna ilişkin izin ve geçiş hakkı, altyapinın ortak kullanımı ve tesis paylaşımı süreçleri iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Pasif altyapi kurulumunun kolaylaştırılması ile geçiş hakkı izinlerine ilişkin ödenecek bedellerin yeknesak hale getirilmesi çalışmaları kapsamında yasal düzenleme yapılacak, ikincil mevzuat güncelleme çalişmaları yapılacaktır.

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: BİT sektöründe yerli ürün ve hizmet gelişimi desteklenerek yerlilik oranları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.579)

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Tedbir 579.2. Yazılim geliştirme ve hizmet sunumu standartlarının bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründe yaygınlaşması desteklenecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Siber Güvenlik Başkanlığı
1. Ulusal ve uluslararası düzeydeki IDN uygulamaları incelenmek suretiyle Türkiye'deki internet trafiği, güvenlik ve altyapı ihtiyaçlarına yönelik durum analizi yapılarak mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Firma yazılım geliştirme olgunluk modeli, Kamu Bilişim Hizmet Alımı Kapsamında Katılımcıların Yetkilendirilmesi Hakkında Yönetmelik kapsamına alınacaktır.

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Tedbir 579.7. Elektronik haberleşme sektöründe yetkilendirmelerde yerlilik oranı kriterlerinin yerli katma değeri artıracak şekilde belirlenmesi sağlanacak ve işletmeci altyapılarının teknoloji bazında yerlilik oranı takip edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı
1. Ulusal ve uluslararası düzeydeki IDN uygulamaları incelenmek suretiyle Türkiye'deki internet trafiği, güvenlik ve altyapı ihtiyaçlarına yönelik durum analizi yapılarak mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. 5G yetkilendirmeleri verilecektir. 2. 5G yetkilendirmelerinde, yüzde 50 oranında yerli mali belgeli ürün ve en az yüzde 5 oranında da milli haberleşme ürünü kullanma yükümlülüğü başlatılacaktır.

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Ulusal siber güvenliğin sağlanmasına yönelik stratejik, düzenleyici ve teknolojik çalışmalar gerçekleştirilecek, kurumsal yapılanma güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.581)

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Tedbir 581.2. AB'nin Şebeke ve Bilgi Güvenliği Direktifi (NIS2) ile siber güvenlik alanındaki yeni çalışmaları ve uluslararasi alanda en iyi uygulamalar dikkate alınarak ulusal siber güvenliğin sağlanmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, BTK, Kişisel Verileri Koruma Kurumu, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Ulusal ve uluslararası düzeydeki IDN uygulamaları incelenmek suretiyle Türkiye'deki internet trafiği, güvenlik ve altyapı ihtiyaçlarına yönelik durum analizi yapılarak mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. NIS2 direktifi ile uyumlu olacak şekilde ulusal siber güvenliğin güçlendirilmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır. 2. AB Siber Dayanıklılık Yasası (CRA) ve ilgili AB düzenlemeleri başta olmak üzere uluslararası mevzuat gözetilerek siber güvenlik alanında ihtiyaç duyulan ikincil düzenlemeler yapilacaktır.

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Ülkemizde siber güvenlik bilinci ve nitelikli insan kaynağı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.583)

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Tedbir 583.1. Siber güvenlik alanında nitelikli işgücünün yetiştirilmesine ve kariyer olanaklarının iyileştirilmesine yönelik programlar geliştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK: Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Millî' Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, BTK, YÖK, Mesleki Yeterlilik Kurumu
1. Ulusal ve uluslararası düzeydeki IDN uygulamaları incelenmek suretiyle Türkiye'deki internet trafiği, güvenlik ve altyapı ihtiyaçlarına yönelik durum analizi yapılarak mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Siber güvenlik alanında görev yapan uzmanlara ilişkin mesleki roller ve nitelikleri belirlenecektir.

Tedbir 577.3. Internet Değişim Noktası (İDN) kurulmasına yönelik usul ve esaslar belirlenecek, IDN kurulumu gerçekleştirilecektir.: Tedbir 583.2. Siber güvenlik alanında yetkin işgücünün korunması amacıyla yeni iş modelleri oluşturulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), BTK: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar
1. Ulusal ve uluslararası düzeydeki IDN uygulamaları incelenmek suretiyle Türkiye'deki internet trafiği, güvenlik ve altyapı ihtiyaçlarına yönelik durum analizi yapılarak mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.: 1. Siber güvenlik ve bilgi güvenliği alanındaki nitelikli işgücünün sektörde istihdamının artirilmasına yönelik analiz ve değerlendirme raporu hazırlanacaktır.

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Tedbir 584.1. Ulusal Veri Stratejisi ve Eylem Planı hazırlanarak uygulamaya konulacaktır.

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Tedbir 584.3. Dijital ortamdaki verinin daha yüksek katma değer oluşturacak şekilde kullanılmasına yönelik çalışmalar desteklenecektir.

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Açık kaynak kodlu yazılım ekosistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.586)

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Tedbir 586.2. Açık kaynak teknolojilerin tanıtılması ve eğitim kaynakları sunulması ile vatandaşların hem kullanım hem de geliştirici olarak daha aktif rol alması sağlanacaktır.

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Bilgi ve iletişim teknolojileri sektöründeki insan kaynağını ve niteliğini artırmaya yönelik kamu, üniversite ve STK işbirliği içerisinde programlar oluşturacaktır. (Kalkınma Plani p.588)

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Tedbir 588.1. Yazılim sektöründeki insan kaynağı açığı detaylı şekilde analiz edilerek bu açığın yetiştirme, yeniden yetkinlik kazandırma ve daha etkin kullanımıyla kapatılması sağlanacaktır.

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Kamu ve özel sektör işbirliği içerisinde, rekabetçi bir ortamda, kaliteli görsel-işitsel içerik üretimi ve ihracatını artırmaya, markalaşmayı sağlamaya, yüksek katma değer üretmeye ve sektörün ekonomiye katkısını artırmaya yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.592)

Ulusal ölçekte veri yönetişim çerçevesi belirlenerek gerekli teknik, kurumsal ve mevzuat altyapısı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.584): Tedbir 592.1. Ulusal ve uluslararası yayıncılık ortamlarında görsel-işitsel içeriğin telif haklarının korunmasına yönelik kamu- özel sektör işbirliği içerisinde etkin mekanizmalar oluşturulacaktır.

Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafindan düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır.: Tedbir 592.6. Türk Dili Konuşan Ülkeler Yayıncılık Düzenleyici Kuruluşları Birliği oluşturulması için diplomatik girişimler yürütülecektir.
RTÜK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCMB, TÜIK: RTÜK (S)
1. Görsel-işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak ve sektör raporu olarak yayımlanacaktır.: 1. Türk Devletleri Yayıncılık Düzenleyici Otoriteler Forumu (T- BRAF) kurulacaktir.

Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafindan düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır.: Tedbir 592.7. Gelişen medya teknolojilerine yönelik ülkemiz konumlanışının belirlenmesi yönünde çalışmalar yürütülecektir.
RTÜK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCMB, TÜIK: RTÜK (S), BTK
1. Görsel-işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak ve sektör raporu olarak yayımlanacaktır.: 1. Medya teknolojilerine ve frekans spektrumu kullanimına ilişkin gelişmeler takip edilerek mevcut yayıncılik sistemine uyumu sağlanacaktır.

Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafindan düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır.: Tedbir 592.8. Medya okuryazarlığının geliştirilmesine yönelik faaliyetler gerçekleştirilecektir.
RTÜK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCMB, TÜIK: RTÜK (S), Millî Eğitim Bakanlığı
1. Görsel-işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak ve sektör raporu olarak yayımlanacaktır.: 1. Medya okuryazarlığına ilişkin eğitimler düzenlenecektir. 2. MEB ile yapilan Medya Okuryazarlığı İşbirliği Protokolü kapsamında hazırlanan sirali eğitim videoları Eğitim Bilişim Ağı (EBA) Platformunda yayımlanacaktır.

Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafindan düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır.: Yayıncılık sektöründe nitelikli işgücü oluşturmak üzere eğitim sistemi güçlendirilecek, sektöre özgü destekler eşgüdüm içerisinde kurgulanarak üretim ve pazarlama ekosisteminin her aşamasından gelir elde edilmesi kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Plani p.593)

Tedbir 592.3. Tüm paydaşların işbirliğiyle görsel/işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak; üretim ve ihracat verileri derlenecek, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafindan düzenli olarak sektöre ilişkin veri üretilmesi, açıklanması ve sektörel gelişmelerin raporlanarak kamuoyuyla paylaşılması sağlanacaktır.: Tedbir 593.2. Tasarim merkezlerinin işlevselliği artırılacak, yetkin işgücünün üniversitede ve mezuniyet sonrası uzaktan çalışabilecek şekilde istihdam edilmesine olanak sağlanacaktır.
RTÜK (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TCMB, TÜIK: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S)
1. Görsel-işitsel içerik alanında istatistiki altyapı oluşturulacak ve sektör raporu olarak yayımlanacaktır.: 1. Değerlendirme ve Denetim Komisyonu tarafindan tasarım merkezleri için fikri ve sınai mülkiyet hakları konusunda somut çıktıların artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Mobil Genişbant Abone Yoğunluğu
Birim: Yüzde
2024: 90,7
2025 (1): 92,0
2026 (2): 94,0

Performans Göstergeleri: Fiber Genişbant Abone Yoğunluğu
Birim: Yüzde
2024: 9,6
2025 (1): 10,0
2026 (2): 10,5

Performans Göstergeleri: Înternet Kullanim Orani (3)
Birim: Yüzde
2024: 88,8
2025 (1): 90,9
2026 (2): 92,0

Performans Göstergeleri: Kadınlarda
Birim: Yüzde
2024: 85,4
2025 (1): 88,2
2026 (2): 90,3

Performans Göstergeleri: Erkeklerde
Birim: Yüzde
2024: 92,2
2025 (1): 93,6
2026 (2): 95,1
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) 16-74 yaş aralığındaki internet kullananların oranıdır.


2.2.3.7. Madencilik 
a) Mevcut Durum 
Madencilik sektöründe 2024 yılında üretim artışa geçmis, ihracat önemli oranda artmış, ithalatta iyileşme gerçekleşmiştir. 2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde önceki yılın aynı dönemine göre ithalatta yüzde 7 artış, ihracatta yüzde 0,7 azalış, üretimde ise yüzde 1,05 artış gerçekleşmiştir. İhracatta mermer, çinko, bakır, feldspat, krom, kurşun ve bor,ithalatta ise ham petrol ve doğal gaz, taşkömürü ve demir önemli ağırlığa sahiptir.
TABLO II: 27- Madencilik ile İlgili Temel Göstergeler 
GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): 1,4
2022: 1,0
2023: 0,9
2024: 1,0 (3)

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): -4,8
2022: -4,4
2023: 5,5
2024: 1,05

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): 4 622
2022: 3 788
2023: 4 497
2024: 2 476

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): 13,9
2022: -18,0
2023: 18,7
2024: -0,7

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): 1,8
2022: 1,5
2023: 1,7
2024: 1,6

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): 75 344
2022: 46 310
2023: 42 717
2024: 26 315

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): Toplam İhracat İçindeki Payı (Yüzde) İthalat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İthalat Artışı (Yüzde)
2022: 88,0
2023: -38,5
2024: -7,8
2025 (2): 7,0

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): Toplam İthalat İçindeki Payı (Yüzde)
2022: 20,7
2023: 12,8
2024: 12,4
2025 (2): 12,4

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): Kurulan İşletme Sayısı
2022: 841
2023: 608
2024: 582
2025 (2): 313

GSYH İçindeki Payı (Yüzde) (Cari Fiyatlarla) Üretim Artışı (Yüzde) (1) Îhracat (Milyon Dolar) (Cari Fiyatlarla) İhracat Artışı (Yüzde): Kapanan İşletme Sayısı
2022: 178
2023: 256
2024: 202
2025 (2): 116
Kavnak: TÜİK. TOBB 
,.

(1) NACE Rev.2 Sniflamasına Göre Aylık Sanayi Üretim Endeksinden (2021=100) yararlanılarak oluşturulmuştur.
(2) Ocak-Temmuz 2025 dönemi 

(3) Gerçekleşme Tahmini 


19 Temmuz 2025 tarihli ve 7554 sayılı Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla 3213 sayılı Maden Kanununda, madencilik faaliyetlerinde izin süreçlerinin iyileştirilmesi, yatırım güvencesinin artırılmasi, stratejik ve kritik madenlere ilişkin yasal çerçevenin oluşturulmasi, arama faaliyetlerinin artırılması ve niteliğinin geliştirilmesi,işletme ruhsatlarında işletme yükümlülüklerinin artırılmasi, ruhsatların atıl kalmasının önlenmesi ve ruhsat ihalelerinin etkinleştirilmesi hususlarında kapsamlı değişiklikler yapılmıştır.

Uygulanmakta olan maden işleme tesisi kurulumu şartlı ruhsat ihaleleri ve bu tesislere verilen teşvikler ile büyük ölçekli firmaların son dönemde başladıkları altın, demir dışı metal,taş kömürü ve başta fosfat olmak üzere endüstriyel hammadde üretimi projelerinin ve yeni petrol ve doğal gaz keşiflerine dayalı üretim faaliyetlerinin madencilik sektörü yatırımlarınıve sektörün katma değerini olumlu yönde etkilemesi beklenmektedir. Diğer yandan, başta nadir toprak elementleri ve linyit rezervlerimizin alternatif kullanım alanlarına ilişkin olmak üzere maden kaynaklarımızın değerlendirilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetlerine ve üretim yatirimlarina devam edilmektedir.

Ham petrol üretimi 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 30 artarak 104.031varil/gün ortalamayla 5,3 milyon ton olarak gerçekleşmiştir. Ham petrol ithalatı 2024 yılında bir önceki yıla göre yüzde 4,4 azalarak 30 milyon ton olmuştur. 2024 yılında yurt içi ham petrol üretiminin toplam petrol arzina oranı yüzde 15'tir. 2024 yılı doğal gaz üretimi bir önceki yıla göre yüzde 176 artarak 2,3 milyar m³ olarak gerçekleşmiştir. Doğal gaz ithalatıise 2024 yılında bir önceki yıla kıyasla yüzde 3,4 artarak 52,2 milyar m³ olmuştur. 2024yılında yurt içi doğal gaz üretiminin toplam doğal gaz tüketimine oranı yüzde 4,3 olarak gerçekleşmiştir.


Enerjide dışa bağımlılığın azaltılması ve sanayide hammadde ihtiyacının karşılanmasıamacıyla kamu kurumlarınca yürütülen maden, enerji hammaddeleri ve jeotermal kaynak arama ve üretimine yönelik çalişmalara devam edilmektedir. Bu kapsamda MTA tarafından maden ve jeotermal kaynak arama faaliyetleri ile TPAO tarafindan petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri yoğun bir şekilde sürdürülmektedir. Önümüzdeki yıllarda Sakarya Doğal Gaz Sahası ile Gabar Petrol Sahasındaki üretim artışlarıyla yerli doğal gaz ve petrol üretim oranlarınin önemli ölçüde yükselmesi beklenmektedir.

Karadeniz'deki 785 milyar m³ rezervin ekonomiye kazandırılması amacıyla Sakarya Doğal Gaz Sahası Geliştirme projesi kapsamında doğal gaz üretimine 2023 yılı itibarıyla başlanmış olup sahada günlük 9,5 milyon m³ doğal gaz üretim kapasitesine ulaşılmıştır.2028 yılı itibarıyla sahadan yıllık yaklaşık 15 milyar m³ doğal gaz üretilmesi hedeflenmektedir. Sahadaki üretim yatırımlarının tamamlanmasıyla birlikte ülkemizde tüketilen doğal gazın yerli kaynaklarla karşılanma oranı artacak ve enerji arz güvenliğine önemli bir katkı sağlanacaktır.

2021 yılında Şehit Esma Çevik ve Şehit Teğmen Akdeniz, 2023 yılında Şehit Aybüke Yalçın, 2024 yılında ise Mehmet İrfan Güler, Bülent Sadioğlu ve Bulmuşlar sahalarında toplam 867 milyon varil ham petrol rezervi keşfedilmiş olup söz konusu rezervlerin hızlı bir şekilde ekonomiye kazandırılabilmesi amacıyla çalişmalara devam edilmektedir. Eylül 2025itibarıyla Gabar bölgesindeki sahalarda toplam 137 üretim kuyusu bulunmakta olup günlük yaklaşık 78.000 varil ham petrol üretimi gerçekleştirilmektedir. Üretimin başladığı tarihten itibaren dört yıllık dönemde Gabar bölgesindeki kümülatif petrol üretimi 42,5 milyon varildir.Bölgedeki günlük ham petrol üretiminin artırılması amacıyla sondaj çalışmalarına yoğunluk verilmiştir.

Madencilik sektöründe yatırım ortamının iyileştirilmesi, mevzuatın güncel ihtiyaçlar çerçevesinde yenilenmesi, madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenerek katma değeri yüksek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi, enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacınıkarşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetlerinin artırılması, madencilik faaliyetlerinin diğer sektörlerle eşgüdüm içinde planlanması sürdürülecektir. Bu kapsamda,birbiriyle ilişkili olan orman, tarım, su, maden, jeotermal ve petrol gibi doğal kaynakların tek noktadan yönetilebilmesi ve bürokratik süreçlerin azaltılması için üst düzeyde kurumsal mekanizma oluşturulması yönünde çalışmalara öncelik verilecektir.
b) Amaç
Madencilik faaliyetlerinin bütünleşik bir yönetim sistemi ve sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde yürütülerek sektörde yatırım ortamının iyileştirilmesi, yurt içi aramaların artıriılmasi suretiyle ülkemizin maden, jeotermal kaynak, petrol ve doğal gaz potansiyelinin tespit edilmesi, madenlerin işlenerek ara ve uç ürünlere dönüştürülmesi yoluyla katma değerin artırılmasi, hammadde arz güvenliğinin sağlanması ve dışa bağımlıliğın azaltılmasi temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Güncel ihtiyaçlar çerçevesinde madencilik sektörünü etkileyen mevzuata ilişkin kapsamlı bir çalışma yapılarak yatırım güvencesi artırılacak ve yatırım ortamı iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.595)

Politika/Tedbir: Tedbir 595.1. Her bir maden grubunun özelliklerini ve ihtiyaçlarını gözetecek şekilde yeni bir maden kanunu hazırlanacak ve arama faaliyetleri kamu yararına faaliyet olarak tanımlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Madencilik faaliyetlerinde yatırım güvencesinin sağlanmasına yönelik ikincil mevzuat hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Enerjide dışa bağımlılığın ve cari açığın azaltılmasını teminen başta linyit olmak üzere jeotermal ve kaya gazı gibi yüksek potansiyeli bulunan yerli kaynaklara yönelik arama, üretim ve Ar-Ge faaliyetleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.596)

Politika/Tedbir: Tedbir 596.1. Kaya gazı ve metan gazı gibi konvansiyonel olmayan kaynaklara yönelik araştırma faaliyetleri yürütülecek, bitümlü şeylden sentetik petrol üretimine yönelik çalışmalara devam edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çatlatma operasyonları ile konvansiyonel olmayan kaynaklarin test edilmesine yönelik bes kuyuda çalışma yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 596.2. Jeotermal kaynaklarımızın aranması ve işletilmesine yönelik faaliyetler artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Jeotermal kaynak aramaları kapsaminda 15.000 metre sondaj yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Sürdürülebilir kalkınma ilkeleri çerçevesinde madencilik sektörünün çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyumu geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.597)

Politika/Tedbir: Tedbir 597.1. Çevre ve iş güvenliği mevzuatına uyum bilinci artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çevre ve iş güvenliği alanında gerekli bilincin oluşturulmasına yönelik 200 kişiye eğitim verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 597.2. Eğitim ve sertifikasyon çalışmalarına devam edilecek, iş sağlığı ve güvenliğinin etkin yönetimi amacıyla madenciliğe özgü kurumsal altyapi oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 750 kişinin daimî nezaretçilik eğitim ve sertifikasyon işlemleri tamamlanacaktır. 2. 1.500 yetkilendirilmiş tüzel kişinin eğitim ve sertifikasyon işlemleri tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 597.3. Maden atik, artık ve pasa envanteri çıkarılacak, bunlarda yer alan değerli elementlerin ve madenlerin potansiyeli belirlenecek ve değerlendirilmelerine yönelik projeler geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Maden artik veya pasalarinin değerlendirildiği 45 proje hayata geçirilecektir.

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 597.5. Ulusal Maden Rehabilitasyon Bilgi Sistemi kurulacak, başarılı rehabilitasyon ve sosyal sorumluluk projelerinin tanitimi yapılacak, rehabilitasyon uygulamalarının etkinliği artırılacaktir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG
1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir.: 1. Türkiye Geneli Rehabilite Edilmiş Maden Sahaları ile Madencilik Sosyal Sorumluluk Çalışmalarının Tespiti Projesi kapsamında 15 ilin envanteri çıkarılacaktır.

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Madencilikte katma değerin artırılması amacıyla madencilik ürünlerinin yurt içinde işlenmesine ve uç ürün geliştirilmesine öncelik verilecek, madencilikte kullanılan makine ve ekipmanın yerli üretimi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.601)

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 601.1. Maden ruhsat sahalarının ihalelerinde katma değeri yüksek ara ve uç ürün üretimine yönelik tesis kurulum şartı uygulaması yaygınlaştırılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MAPEG
1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir.: 1. Katma değeri yüksek ara ve uç ürün üretimi için tesis şartlı dokuz ihale yapilacaktır.

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacını karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama çalışmaları artırılacak, yapılacak önceliklendirme çerçevesinde ekonomik potansiyeli yüksek, stratejik ve kritik madenlerin aranmasına öncelik verilecektir. (Kalkınma Planı p.602)

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 602.1. Enerji ve sanayi sektörlerinin hammadde ihtiyacıni karşılamak üzere yurt içi ve yurt dışındaki arama faaliyetleri artırılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA
1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir.: 1. 7.000 km havadan jeofizik araştırması yapılacaktır. 2. Maden arama ve araştırmaları kapsaminda 450.000 metre sondaj yapılacaktır. 3. Arama ve araştırma faaliyetleri kapsamında 25.000 km² detay etüt yapılacaktır.

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 602.2. Karada ve KKTC'nin deniz ruhsat sahaları dâhil olmak üzere denizlerde petrol ve doğal gaz arama faaliyetleri kapsamında sismik ve sondaj çalışmaları yoğunlaştırılacaktır.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), TPAO
1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir.: 1. Ham petrol ve doğal gaz arama ve üretimi kapsamında kara ve deniz alanlarında 300 kuyuda sondaj yapılacak ve 19.900 km² üç boyutlu sismik veri toplanacaktır.

Tedbir 597.4. Madencilik faaliyetlerinin öncesinde ve sonrasinda çevresel parametrelerin tespiti ve oluşabilecek sorunların önlenmesine yönelik bilimsel çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 602.3. Ülkeler ve ülke grupları tarafindan belirlenen stratejik ve kritik hammaddeler ile nadir toprak elementlerinin aranması ve araştırılmasına yönelik projeler geliştirilecektir.
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), MTA
1. Madencilik öncesi ve sonrasındaki jeojenik etkinin belirlenmesine yönelik iki çalışma gerçekleştirilecektir.: 1. Öncelikli madenlerin yurt dışında aranmasına yönelik iki proje oluşturulacaktır.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Madencilik Katma Değerinin GSYH'ya Oranı (Cari Fiyatlarla)
Birim: Yüzde
2024: 0,9
2025 (1): 1,0
2026 (2): 1,5

Performans Göstergeleri: Madencilik İhracatı (Cari Fiyatlarla)
Birim: Milyar Dolar
2024: 4,5
2025 (1): 5,0
2026 (2): 7,0

Performans Göstergeleri: Ara ve Uç Ürün Üretim Şartlı Maden Sahası İhale Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 58
2025 (1): 60
2026 (2): 76

Performans Göstergeleri: Doğal Gaz Üretimi
Birim: Milyar m³/Yil
2024: 2,3
2025 (1): 3,2
2026 (2): 4,9

Performans Göstergeleri: Ham Petrol Üretimi
Birim: Varil/Gün
2024: 104 031
2025 (1): 135 000
2026 (2): 170 000
Kaynak: TüfK, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 


2.2.3.8. Lojistik ve Ulaştırma 
a) Mevcut Durum 
İklim değişikliği başta olmak üzere çevre, ekonomik ve sosyal odaklı gelişmeler sürdürülebilir kalkınma hedeflerini öncelikli bir gündem maddesihaline getirmiştir. Bu bağlamda, ulaştırma ve lojistik sektörü, kaynakların etkin kullanımı, yaşanabilir şehirlerin inşası, enerji verimliliği, iklim değişikliği ile mücadele ve afetlere dirençlilik gibi kritik alanlarıetkileyen bir sektör olarak öne çıkmaktadır. Günümüzde ulusal ve uluslararası ticaretin dinamikleri değişirken, lojistik süreçlerin yenilikçilik, esneklik, güvenlik ve tedarik zinciri yönetimiyle şekillendiği gözlenmektedir. Özellikle gelişmekte olan ülkelerin ekonomik ve stratejik üstünlük elde etmesi için lojistik maliyetlerini etkin bir şekilde yönetmesi büyük önem taşımaktadır.

Küresel tedarik sürecinde yaşanan aksaklıklar sonucunda artan maliyetler ve jeopolitik krizlerin yarattığı belirsizlikler uluslararası ticareti ve dolayısıyla lojistik akışları olumsuz yönde etkilemiştir. Uluslararası ticaretin sağlıklı işlemesi için ulaştırma ve lojistik sistemlerinin güvenli, verimli, hızlı ve esnek olmasının kritik önemi bir kez daha görülmüştür.
Uzun dönemli planlarla dengeli bir modal dağılım hedeflenmesine karşın artan ulaşım talebine yönelik geliştirilen hızlı ve kısa vadeli yaklaşımlar nedeniyle mevcut ulaştırma sistemimiz karayolu odaklı olarak büyümüştür. Bununla birlikte, artan ulaşım ihtiyaçlarına uygun demiryolu ve denizyolu altyapısının verimli bir şekilde geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

Türkiye'nin uluslararası ticarette rekabet avantajinı artırması amacıyla ulaştırma ve lojistik alaninda da önemli adimlar atilmiş, bu kapsamda metro hatlari, havalimanlari ve demiryolu projeleriyle kentiçi ulaşım ve ulusal taşımacılık güçlendirilmiştir. Öte yandan sürdürülebilir kalkınma hedefleri doğrultusunda, demiryolu ve denizyolu taşımacılığı

temelinde çevre dostu taşımacılığı öne çıkaran bir ulaştırma sisteminin tesisi, afete dayanıklıaltyapıların oluşturulması ve dijital teknolojilerin yaygınlaştırılması önemini korumaktadır.
TABLO II: 28- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Modal Dağılım 
(Yüzde)
Yük (Ton-km): Karayolu

Yük (Ton-km): AB-27

Yük (Ton-km): Türkiye

Yük (Ton-km): Yolcu (Yolcu-km)

Yük (Ton-km): Karayolu

Yük (Ton-km): 82,2

Yük (Ton-km): AB-27 Türkiye
Kaynak: 2023 vılı AB Ulastırma İstatistikleri, Ulastırma ve Altvapı Bakanlığı, TCDD, DHMi (1) AB-27 ülkeleri için deniz ve kıyı taşımacıliığı dâhil olmayıp yalnızca iç suyolu taşıma verisidir.(2) Türkiye için kabotaj taşıma verisidir.
(3) Kent içi ulaşım taşımaları hariçtir.

2023 yılı verilerine göre yurt içi yük taşımalarında Türkiye'nin yüzde 3,5 olan demiryolu payının, AB-27 ülkelerinin yüzde 17,1 olan payına kıyasla oldukça düşük olduğu gözlenmektedir. Benzer şekilde yurt içi demiryolu yolcu taşımalarında Türkiye'nin yüzde 1,5olan payı, AB-27 ülkelerinin yüzde 7,5 olan payının gerisinde kalmıştır. Bu durum, karayolu yük taşımacılığına olan yüksek talebin demiryoluna kaydırılarak daha dengeli ve verimli bir ulaştırma sisteminin oluşturulması ihtiyacını ortaya koymakla birlikte güçlü bir potansiyele de işaret etmektedir.

TABLO II: 29- Ulaştırma Alt Sektörlerinde Yük ve Yolcu Taşımaları
Yıllık Değişim (Yüzde): Birim

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Yolcu-km

Yıllık Değişim (Yüzde): Milyon-Ton-km
Kaynak: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TCDD, KGM, DHMİ
(1) Gerçekleşme tahmini 

(2) Banliyö yolcu taşımalanı hariçtir.

(3) İdari yük taşımaları hariçtir.

(4) Önceki yıllarda yer alan yurt dışı yük taşıma verisi Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafindan hesaplanmamaktadır.
(5) KGM'nin sorumluluğu altındaki yol ağında yapılan taşımalardır.


Karayolu 
Bölünmüş yol yapım programı kapsamında Eylül 2025 itibarıyla 176 km bölünmüş yol tamamlanmış, otoyollar dâhil çok şeritli karayolu ağı 29.906 km'ye ulaşmış ve 644 km bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımı tamamlanmıştır.


TABLO II: 30- Satıh Cinsine Göre Yol Ağı
Yol Sınifi: Otoyollar (1)
BSK: 3 796
Sathi Kaplama: -
Parke: -
Stabilize: -
Toprak: -
Diğer Yollar: -
(km) Toplam: 3 796

Yol Sınifi: Devlet Yolları
BSK: 21 782
Sathi Kaplama: 8 934
Parke: 43
Stabilize: 22
Toprak: -
Diğer Yollar: -
(km) Toplam: 30 781

Yol Sınifi: İl Yolları
BSK: 6 793
Sathi Kaplama: 24 839
Parke: 213
Stabilize: 246
Toprak: 318
Diğer Yollar: 1 524
(km) Toplam: 33 933

Yol Sınifi: Toplam
BSK: 32 371
Sathi Kaplama: 33 773
Parke: 256
Stabilize: 268
Toprak: 318
Diğer Yollar: 1 524
(km) Toplam: 68 510
Kaynak: Karayollan Genel Müdürlüğü (2025 Eylül dönemi verileridir.)(1) Büyükşehir Belediyelerine devredilen otoyollar dâhildir.
Eurostat 2023 verilerine göre bin kişi başına otomobil sayısı İsveç'te 472, İtalya'da 694, Fransa'da 573, Almanya'da 588 ve İspanya'da 551 iken Türkiye'de 178'dir. Diğer taraftan, milyon otomobil başına can kaybi sayısı İsveç'te 46, İtalya'da 74, Fransa'da 80,Almanya'da 58 ve İspanya'da 67 iken Türkiye'de 430'dur. Ülkemizde trafik güvenliği,öncelikli politikalar arasında yer almakta olup bu kapsamda eğitim ve denetim faaliyetlerine devam edilmektedir.

Demiryolu 
Türkiye'deki mevcut demiryolu ağı 2024 yıl sonu itibarıyla 2.251 km'si hızlı tren hattı,9.235 km'si konvansiyonel ana hat, 2.433 km'si iltisak hattı ve istasyon yolları olmak üzere toplam 13.919 km'dir. Toplam ağın yüzde 58'i sinyalli, yüzde 52'si ise elektrikli olup 2028yılına kadar tamamlanacak projelerle elektrikli ve sinyalli hat uzunluklarının önemli ölçüde artış göstermesi beklenmektedir.

TABLO II: 31- Ülkelere Göre Demiryolu Ağı ve Verimliliğinin Karşılaştırılması
Ülkeler: km / bin km²
Demiryolu Yoğunluğu: km / 100 bin nüfus

Ülkeler: Fransa
Demiryolu Yoğunluğu: 44
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 40
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 4 733

Ülkeler: Çekya
Demiryolu Yoğunluğu: 123
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 88
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 2 631

Ülkeler: Almanya
Demiryolu Yoğunluğu: 110
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 46
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 5 957

Ülkeler: Belçika
Demiryolu Yoğunluğu: 119
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 31
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 6 237

Ülkeler: Avusturya
Demiryolu Yoğunluğu: 68
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 63
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 6 211

Ülkeler: AB-27
Demiryolu Yoğunluğu: 49
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 43
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 4 028

Ülkeler: Türkiye
Demiryolu Yoğunluğu: 15
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Trafik-10³): 13
Demiryolu Hat Verimliliği (Hat Başına Düşen Tren - 10³3): 2 980
Kaynak: 2023 ylı AB Ulaştırma İstatistikleri, TCDD, Uluslararası Demiryollanı Birliği (UIC)
Not: Toplam trafik yolcu-km ve ton-km büyüklüklerinin toplamını ifade etmekte olup banliyö yolcu taşımalarını da içermektedir.
Yük ve yolcu taşımacılığındaki darboğazları gidermeye yönelik demiryolu ağının geliştirilmesi amacıyla Ankara-Afyonkarahisar-Uşak-Manisa-Izmir, Bandırma-BursaYenişehir-Osmaneli, Mersin-Adana-Osmaniye-Gaziantep demiryolu hatlarının yapım çaliışmaları devam etmektedir. Yüksek hızlı tren projelerinin tamamlanmasıyla demiryolunun yolcu taşımacılığından aldığı payın artması beklenmektedir. Ayrıca, uluslararası yük taşımacılığı yapılan ulaştırma koridorlarına entegrasyonu güçlendirecek demiryolu yatırımlarıyla ülkemizin küresel tedarik zincirindeki etkinliğinin artırılması hedeflenmektedir.

Yerli ve milli imkânlarla üretilmekte olan Milli Elektrikli Tren Setleri ve Elektrikli Ana Hat Lokomotiflerinin hizmete alınmasıyla yük ve yolcu taşımacılığı daha etkin ve verimli hale getirilecektir.

Önemli demiryolu güzergâhlarında kapasite artışı sağlayacak elektrifikasyon ve sinyalizasyon projeleriyle ikinci hat yapımlarına devam edilmekte olup fiziki kapasite artışıiçin yeni yük ve yolcu vagonu imalatına hız verilmiştir. Söz konusu projelerin hayata geçirilmesi ve özel sektör tren işletmeciliğinin gelişmesiyle orta ve uzun vadede demiryolu yük taşımacılığında hedeflenen gelişmelerin sağlanması beklenmektedir.
Demiryolu sektöründe önemli yük üretim merkezlerinden olan OsB'lerin demiryolu ağına iltisak hatlarıyla bağlantılarının artırılması ve kombine yük taşımacılığının geliştirilmesi ile ilgili projeler önceliklendirilecektir.

Denizyolu 
Ülkemizde 2024 yıl sonu itibarıyla 13,5 milyon TEU konteyner ve toplam 531 milyon ton yük elleçlemesi yapılmıştır. 2025 yılında toplam konteyner elleçleme miktarının yaklaşık yüzde 3,5 artış ile 14 milyon TEU, toplam yük elleçleme miktarının ise yaklaşık yüzde 4,5artışla 556 milyon ton olması beklenmektedir.

Limanlarda elleçlenen konteyner miktarı 2002-2012 döneminde yıllik ortalama yüzde 13,9 artış gösterirken yavaşlayan küresel ticaret ve konteyner ticaretinin doyma noktasına yaklaşmasıyla bu oran 2013-2024 yılları arasında yüzde 5'e gerilemiştir.
TABLO II: 32- Akdeniz ve Karadeniz'deki Önemli Limanlarda Konteyner Trafiği 
Limanlar (Bin TEU): Valensiya-Ispanya 5 586

Limanlar (Bin TEU): Algeciras-Ispanya 4 799

Limanlar (Bin TEU): Pire-Yunanistan 4 731

Limanlar (Bin TEU): Barselona-Ispanya 3 522

Limanlar (Bin TEU): Gioia Tauro-Italya 3 385

Limanlar (Bin TEU): Ambarlı Limanları-Türkiye 3 170

Limanlar (Bin TEU): Le Havre-Fransa 3 061

Limanlar (Bin TEU): Cenova-Italya 2 664

Limanlar (Bin TEU): Kocaeli Limanları-Türkiye 2 159

Limanlar (Bin TEU): Mersin-Türkiye 1 942

Limanlar (Bin TEU): İzmir Aliağa-Türkiye 1 586

Limanlar (Bin TEU): Marsilya-Fransa 1 454

Limanlar (Bin TEU): Trieste-Italya 767

Limanlar (Bin TEU): Köstence-Romanya 657

Limanlar (Bin TEU): İzmir Alsancak-Türkiye 290
Kaynak: 2023 yılı AB Ulaştırma İstatistikleri, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Deniz Ticareti İstatistikleri 
2024 yılında 13,5 milyon TEU elleçleme hacminin yüzde 70'i Ambarli, Aliağa, Kocaeli ve Tekirdağ limanlarında gerçekleştirilmiştir. Elleçlenen yükün yüzde 36'sı ihracat amaçlıolup bu kapsamda elleçlenen yük miktarı bir önceki yıla göre yüzde 1,5 artış göstermiştir.Türkiye'de küçük ölçekli, verimsiz ve dağınık liman altyapısı lojistik maliyetleri yükseltmekte,bununla birlikte sektörde aşırı rekabete yol açarak liman işletmecilerinin kârlılığınıazaltmakta ve kaliteli liman altyapısının önüne geçmektedir. Bu çerçevede, ülkemizdeki liman yatırımlarının bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.

Öte yandan, Türkiye'nin denizcilikte bölgesel aktarma merkezi olmasını teminen Doğu Akdeniz'de Ortadoğu ve Orta Asya ülkelerinin çıkış kapısı olacak transit yük odaklı bir ana liman inşası ile gemi bakım ve onarımı için yeni tersane kurulması önem arz etmektedir.
Havayolu 
2024 yıl sonu itibarıyla Türkiye'de sivil hava ulaşımına açık 58 havalimanından 50'si Devlet Hava Meydanları İşletmesi Genel Müdürlüğü (DHMİ) tarafından işletilmekte olup Zafer, Zonguldak-Çaycuma, Gazipaşa-Alanya ve Aydın-Çıldır Havalimanları DHMi denetiminde özel şirketler tarafindan; İstanbul ve Çukurova Uluslararası HavalimanlarıDHMi denetimi ve gözetimi altında özel şirketler tarafından; İstanbul Sabiha Gökçen Havalimanı Savunma Sanayii Başkanlığı denetiminde özel şirket tarafından; Eskişehir Hasan Polatkan Havalimanı ise Eskişehir Teknik Üniversitesi tarafindan işletilmektedir. DHMİbünyesinde yer alan Ankara Esenboğa, Antalya, Muğla Bodrum-Milas, Muğla Dalaman ve İzmir Adnan Menderes Havalimanlarındaki iç ve dış hat yolcu terminalleri de özel şirket tarafindan işletilmektedir.

2024 yılında 39 milyondan fazla yolcuya hizmet veren Antalya Havalimanında KÖi kapsamında yaklaşık 740 milyon avroluk kapasite artırım çalışmaları tamamlanmış, iç hatlar terminali 36 bin 859 metrekareden 75 bin metrekareye, diş hatlar terminali 90 bin 143metrekareden 224 bin metrekareye, apron alanlarının genişletilmesiyle 108 olan uçak park kapasitesi 176'ya çıkarılmıştır. Böylece havalimanının 35 milyon yolcu/yıl olan kapasitesi yeni yatırımlarla 82 milyon yolcu/yıla yükselmiştir. 2025 yılı yaz döneminde günlük 1.000'in üzerinde uçuş gerçekleştirilen havalimani, Avrupa'nın en yoğun dokuzuncu havalimanıolmuştur.

2024 yılında 80 milyondan fazla yolcuya hizmet veren İstanbul Havalimani, günlük ortalama 1.401 uçuş ile üst üste üçüncü defa Avrupa'nın en yoğun havalimanı olmuştur.Yolcu bazında ise söz konusu havalimanı 2024 yılında Avrupa'da ikinci, dünyada ise yedinci sirada konumlanmiştir.

2022 yılında başlayan Eş Zamanlı Üçlü Bağımsız Pist Operasyonu çalışmalarıkapsamında eğitim, uygulama, vb. süreçler tamamlanarak 17 Nisan 2025 tarihinde Avrupa hava sahalarında ilk kez İstanbul Havalimanında üç uçak aynı anda kalkış gerçekleştirmiştir.Dinamik kapasite yönetimi sayesinde uçak bekleme sürelerinin azaltılmasi, yakıt tasarruflarınin maksimize edilmesi ve olası gecikmelerin asgari seviyeye düşürülmesinin yanı sıra bahse konu operasyonlarla beraber havalimanının günlük uçuş sayısı 1.600'ün üzerine çıkmıştır. Söz konusu havalimanında ikinci etap birinci faz çalışmaları devam etmektedir. Bu çalışma kapsamında mevcutta kuzey-güney yönlü üç ana ve iki yedek pistle operasyonlara devam edilen havalimanında doğu-batı yönlü dördüncü ana pistin 2026yılında hizmete girmesi planlanmaktadır.

Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerde hasar gören Hatay Havalimanında birinci etap çalişmaları tamamlanarak 2.720 metre uzunluk ve 45 metre genişliğinde yardımcı pist ile toplam 10 uçak park pozisyonlu apron ve taksi yolları hizmete açılmış, 2Eylül 2025 tarihinde ilk ticari uçuş gerçekleştirilmiştir. Ana pistin yenilenmesi, hızlı çıkış ve bağlantı taksi yollari, çevre duvari, terminal binası güçlendirmesi ve diğer altyapıçalışmalarının ise 2026 yıl sonuna kadar tamamlanması öngörülmektedir.
Esenboğa Havalimanında üçüncü pist ve diğer mütemmim tesislerin yapım çalışmasıKÖİ modeliyle devam etmekte olup projenin 2026 yılı ilk çeyreğinde tamamlanması ve pistin hizmete girmesi öngörülmektedir.


Yolcu veya kargo taşımacılığı yapan 14 havayolu şirketi bulunmaktadır. Havayolu şirketlerinin uçak sayısı 2024 yıl sonu itibarıyla bir önceki yıla kıyasla yüzde 9 artış ile 729'a yükselmiştir. 691'i yolcu, 38'i kargo uçağı olan havayolu filosunun toplam koltuk kapasitesi 143.050, kargo uçaklarının toplam yük kapasitesi ise 2.708 tondur.
2024 yılında havalimanlarındaki yolcu trafiği, bir önceki yıla göre dış hatlarda yüzde 9,4 artarak 134,9 milyon yolcu, iç hatlarda yüzde 5,5 artarak 95,4 milyon yolcu ve toplamda ise yüzde 7,8 artarak 230,8 milyon yolcu olarak gerçekleşmiştir. 2024 yılında iç hat yolcu trafiğinin önemli bir bölümü İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 20,5), İstanbul (yüzde 18,2),Ankara Esenboğa (yüzde 10,2), İzmir Adnan Menderes (yüzde 7,0) ve Antalya (yüzde 6,7)Havalimanlarından; dış hat yolcu trafiğinin büyük bir bölümü ise İstanbul (yüzde 46,7),Antalya (yüzde 23,5) ve İstanbul Sabiha Gökçen (yüzde 16,3) Havalimanlarından gerçekleşmiştir.

Mevcut meydanlardan kapasite sinırına ulaşanların kapasitelerinin artırılmasına yönelik yatırımlar ile hizmet standartlarının yükseltilmesi, uçuş emniyetinin artırılması ve hava trafik yönetimiyle ilgiliprojeler sektör açısından önceliğini korumaktadır. Diğer taraftan, altyapi imalatları tamamlanan Bayburt-Gümüşhane ve Yozgat Havalimanlarıprojelerinin üst yapı imalatları ile Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerde zarar gören Hatay ve Malatya Havalimanlarında iyileştirme çalışmalarına devam edilmektedir.
Posta Sektörü
Posta sektöründeki haberleşmeye yönelik gönderilerin rolü giderek azalırken posta hizmetleri önemli bir ticaret altyapısı haline dönüşmüştür. Kurye, kargo ve lojistik sektörleri arasındaki sınırlar giderek belirsizleşirken, e-ticaretteki artış sektörün büyümesine önemli katkı sağlamaktadır. 2024 yılında kabul edilen haberleşme gönderilerinin sayısı 2023 yılına göre yüzde 28 azalarak 269,7 milyon olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan, aynı dönemde posta kolisi/kargosu gönderileri hacmi yaklaşık yüzde 8 artış göstermiş ve 1,39 milyar adede ulaşmıştır. Posta kolisi/kargosu gönderilerinin yüzde 95'ini kurumsal gönderiler oluşturmuştur. 2024 yıl sonu itibarıyla posta işletmecileri 10.992 şubede yaklaşık 122 bin çalişanla hizmet sunmuştur.

Sektörde 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanunu çerçevesinde Eylül 2025 itibarıyla verilen 68 yetki belgesiyle 26'sı ulusal düzeyde olmak üzere 57 işletmeci yetkilendirilmişdurumdadir.

Evrensel posta hizmet yükümlüsü PTT A$ Ağustos 2025 itibarıyla 1.068 müdürlük,1.850 şube ve 608 acente olmak üzere toplam 3.526 işyerine sahiptir. Bu işyerlerinin 807'si herhangi bir bankanın bulunmadığı yerleşim yerlerinde hizmet sunmaktadır.
Mart 2025'te Posta Sektörüne İlişkin Yetkilendirme Yönetmeliğinde yapılan değişikliklerle platforma bağlı posta hizmetleri ilk kez düzenlenmiş, ulusal işletmecilerin depo ve işyeri asgari şartlarına ilişkin düzenleme yapılmış ayrıca işletmecilerin kabul görmüşuluslararası standartlarda çevresel sürdürülebilirlik ilkelerine uygun olarak enerji verimliliği,atik yönetimi, karbon emisyonlari ve çevresel etkilerin azaltılması konularında gerekli tedbirleri almalarına yönelik düzenleme getirilmiştir.

2025 yılı Mayıs ayında Evrensel Posta Hizmetleri Yönetmeliğinde yapılan değişikliklerle evrensel posta hizmetinin net maliyetinin bildirimi ve ödenmesine ilişkin düzenleme yapılmiştir.


b) Amaç
Modlar arası (intermodal) ve çok modlu (multimodal) taşimacılik uygulamalarının geliştirilmesi; güvenli, erişilebilir, bütüncül, çevre dostu ve düşük maliyetli bir ulaştırma sisteminin tesis edilmesi, rekabetçi üretim ve ihracatı destekleyen altyapinın oluşturulmasısağlanarak ulaştırma ve lojistikte bölgesel bir üs olma potansiyelimizden azami düzeyde faydalanılması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Afete dirençli ulaştırma altyapısının tesis edilmesine yönelik mevzuat düzenlemeleri ve altyapı çalışmaları tamamlanacaktır. (Kalkınma Planı p.605)

Politika/Tedbir: Tedbir 605.6. İklim değişikliği ve doğal afetlerin demiryolu ulaşımında yaratacağı etkilerin azaltılması amacıyla altyapı bilgi sistemi geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Emniyet ve Güvenlik Bilgi Altyapi Sistemlerinin Kurulması Projesi kapsamında çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Ulaştırma ve lojistik sektöründe çevresel etkilerin ve maliyetlerin en aza indirilmesi ile enerji verimliliğinin artırılmasi amacıyla demiryolu ve denizyolu taşımacılığına öncelik verilecek, alternatif finansman yöntemleri geliştirilecek, güvenli, kesintisiz, etkin, bütüncül ve sürdürülebilir ulaştırma ağı ve lojistik merkezler tesis edilecektir. (Kalkınma Planı p.606)

Politika/Tedbir: Tedbir 606.2. Demiryollarında devam eden elektrifikasyon çalışmalarıyla uyumlu olacak şekilde elektrikli çeken araç sayısı artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dokuz adet 160 km/sa Milli Elektrikli Tren Seti, bir adet 225 km/sa Milli Elektrikli Tren Seti ve 30 Milli Elektrikli Anahat Lokomotifi temin edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 606.5. Net sifir emisyon hedefi doğrultusunda havayolu sektöründe sürdürülebilir havacılık yakıtları üretimine ve kullanımına yönelik çalışmalar desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sürdürülebilir havacılık yakıtlarının üretimine yönelik üniversite işbirlikleri artırılarak bu yakıtların Ar-Ge ve üretimine ilişkin yol haritası belirlenecektir. 2. Sürdürülebilir Havacılık Yakıtı Talimati (SHT-SAF) kapsamında SAF üretim ve tüketimi izlenecektir.

Politika/Tedbir: Ulaştırma ve lojistik sektöründe insan kaynağının niteliğine yönelik kamu, üniversite ve sanayi işbirliği çalışmaları yürütülecek, ilgili uluslararası kuruluşlarda Türkiyenin orta ve üst düzeyde temsil gücünün artırılması için çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Plani p.607)

Politika/Tedbir: Tedbir 607.1. Ulaştırma ve lojistik alanında bölgesel ve küresel ölçekte ülkemiz standartlarının benimsenmesi amacıyla diğer ülkelere ileri seviyede eğitim ve danışmanlık hizmetleri sunulacaktir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Başta KKTC ve Türk devletleri olmak üzere gelecek talepler doğrultusunda eğitim desteği verilmeye devam edilecek, bu eğitimlerin yaygınlaştırılması sağlanacaktır.

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Tedbir 607.3. Ulaştırma ve lojistik hizmetleri eğitimlerinde standartlar oluşturulacak, üniversite-sektör işbirliğiyle sektörde istihdam edilecek nitelikli personel yetiştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, YÖK
1. Havacılık otoritelerinin planladığı toplantı ve çalıştayların ülkemizde icra edilmesi sağlanacaktır.: 1. Havacılık sektöründeki görev tanımları yetkinliklere dayalı olarak yeniden yapılacak, mesleki gelişim planları oluşturulacaktır. 2. Ulusal Staj Programi kapsaminda üniversite-sektör işbirliği içinde personel yetiştirmeye yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Ulaştırma sektöründe devam eden yatırımlar yapılabilirlik, sürdürülebilirlik, etkinlik, erişilebilirlik, güvenlik ve verimlilik odağında gözden geçirilerek mevcut altyapının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.608)

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Tedbir 608.2. Uygunluk, etkinlik ve kapasite analizleri çerçevesinde havalimanlarınin; orman yangınlarıyla mücadele, eğitim, gösteri, hava aracı depolama, bakım-onarım, söküm ve geri dönüşüm, amatör havacılik, fuar, festival ve sınav merkezi gibi faaliyetlerle daha etkin kullanılması teşvik edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Havacılık otoritelerinin planladığı toplantı ve çalıştayların ülkemizde icra edilmesi sağlanacaktır.: 1. Havalimanlarının daha etkin kullanılmasının teşvik edilmesine yönelik teknik çalışma yapılacak ve sonuçlar raporlanacaktır.

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Tedbir 608.3. Bölgesel havayolu taşımacılığının geliştirilebilmesi amacıyla havayolu işletmeleri desteklenecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Havacılık otoritelerinin planladığı toplantı ve çalıştayların ülkemizde icra edilmesi sağlanacaktır.: 1. Yurt içi sefer ve nokta sayısının artırılabilmesini teminen havayolu işletmeleri ve ilgili kamu kurumları ile çalışmalara devam edilecektir.

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Tedbir 608.4. Mevcut karayolu altyapısının etkin kullanılmasına yönelik iyileştirmelere öncelik verilecek, yeni projelerde asgari sanat yapisı gerektiren, maliyet etkin güzergâhlar tercih edilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Havacılık otoritelerinin planladığı toplantı ve çalıştayların ülkemizde icra edilmesi sağlanacaktır.: 1. Karayolu ulaştırmasi sektöründe teklif edilecek projelere ilişkin fizibilite çalışmalarında maliyet etkin güzergâh alternatifleri değerlendirilecektir.

Tedbir 607.2. Türkiye'nin ulaştırma ve lojistik alanındaki başarıları ortaya konularak uluslararası etkinliği artırılacak ve ülkemizin sektörel uluslararası kuruluşların karar mekanizmalarında daha etkili olması sağlanacaktır.: Tedbir 608.5. Devam eden demiryolu yatırımlarının termin süresinde tamamlanip ekonomiye kazandırılması için yatırımcı kuruluşlar arasında eşgüdüm ve işbirliği temin edilecek, is programına göre imalatların tamamlanması sağlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Havacılık otoritelerinin planladığı toplantı ve çalıştayların ülkemizde icra edilmesi sağlanacaktır.: 1. Müştereken yürütülen projelerde eşgüdümün sağlanmasını teminen finansman ve ödenek ihtiyacı bütüncül bir yaklaşımla belirlenecektir.

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Tedbir 608.7. Ulaştırma ve Lojistik Ana Planı gerçekleşmeleri periyodik olarak raporlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Yeni ve yenilenen demiryolu altyapilarinin hizmete sunulmasi ve bakımlarında kullanımak üzere Demiryolu Altyapi Yetkilendirme Yönetmeliği yayımlanacak ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik tebliğler hazırlanacaktır.: 1. Ulaştirma ve Lojistik Ana Plani gerçekleşmeleri yıllık olarak raporlanacaktır.

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Ulaştırma ve lojistik sektöründe BİT başta olmak üzere dijital uygulama ve yeni teknolojilerin kullanımı yaygınlaştırılarak ulaştırma sistemlerindeki mevcut altyapının daha etkin ve verimli kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.609)

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Tedbir 609.2. Akillı yollar, bağlantılı ve otonom sürüş sistemleri, akıllı ulaşım sistemleri, enerji sönümleyici oto korkuluklar gibi teknolojik çözümlerle seyahat emniyetini, güvenliğini ve ulaşım verimliliğini artıran yapıların kullanimı yaygınlaştırılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Yeni ve yenilenen demiryolu altyapilarinin hizmete sunulmasi ve bakımlarında kullanımak üzere Demiryolu Altyapi Yetkilendirme Yönetmeliği yayımlanacak ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik tebliğler hazırlanacaktır.: 1. Akılli ulaşim alanında mevzuat çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Tedbir 609.3. Ulaştırma sektöründeki dijital uygulama ve sistemlerin kullanımi yaygınlaştırılacak, yerli kaynaklar kullanılarak geliştirilmesi üretilmesi, Ar-Ge çalışmaları ve hareketlilik verilerinin kullanımı desteklenecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Yeni ve yenilenen demiryolu altyapilarinin hizmete sunulmasi ve bakımlarında kullanımak üzere Demiryolu Altyapi Yetkilendirme Yönetmeliği yayımlanacak ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik tebliğler hazırlanacaktır.: 1. Havayolu sektöründe kullanılan dijital uygulama ve sistemlerin yerli olarak üretilmesi ve kullanılmasina yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Tedbir 609.4. Demiryolu altyapısı ve araçlarının dijital envanterinin oluşturulmasına yönelik çalışmalar tamamlanarak bakım/onarım ile hat taleplerinin izlenmesi sağlanacak, işletmecilik faaliyetlerinin verimi artırılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Yeni ve yenilenen demiryolu altyapilarinin hizmete sunulmasi ve bakımlarında kullanımak üzere Demiryolu Altyapi Yetkilendirme Yönetmeliği yayımlanacak ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik tebliğler hazırlanacaktır.: 1. Yerli Otomatik Tren Muayene İstasyonu Kurulması (OTMİ) Projesi tamamlanacaktır.

Tedbir 608.6. Demiryolu yapim, bakım-onarım ve emniyet standartlarında iyileştirmeler yapılacak, modernizasyona yönelik Ar-Ge çalışmaları desteklenecektir.: Tedbir 609.5. Konvansiyonel demiryolu hatlarında yapılan taşımacılığın güvenli, çevre dostu, ekonomik ve verimli hale getirilebilmesi için elektrifikasyon, sinyalizasyon ve haberleşme altyapısı yük potansiyeli odağında önceliklendirilerek tamamlanacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S): Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Yeni ve yenilenen demiryolu altyapilarinin hizmete sunulmasi ve bakımlarında kullanımak üzere Demiryolu Altyapi Yetkilendirme Yönetmeliği yayımlanacak ve yönetmeliğin uygulanmasına yönelik tebliğler hazırlanacaktır.: 1. Devam eden modernizasyon çalışmaları iş programına göre zamanında tamamlanacak, yeni proje teklifleri yük potansiyeline göre önceliklendirilecektir.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Tedbir 610.1. Yapimına devam edilen hizli tren projeleri tamamlanacak, darboğaz yaşanan bölgelerde hat kapasitesi artırılacak ve yük taşıma potansiyeli yüksek bölgelerin demiryolu ağına bağlanması sağlanacaktır.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Tedbir 610.2. Küresel tedarik zincirinin sürdürülebilirliğinin sağlanması için ülkemizin içinde bulunduğu ulaştırma koridorlarının etkinliğini ve çeşitliliğini artırma çalışmaları devam edecektir.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Tedbir 610.3. Etüt projesi tamamlanmış iltisak hattı projelerinin yapımına öncelik verilecek, yük talebinin yüksek olduğu demiryolu koridorlarında çift hat ve yan hat gibi uygulamalarla kapasite artırılacaktır.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Türkiye'nin denizcilikte bölgesel ve kıtasal anlamda aktarma merkezi olmasını teminen ülkemizdeki kıyı tesisleri geliştirilecek, Türk deniz ticaret filosu iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.611)

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Tedbir 611.2. Doğu Akdeniz bölgesinde Ortadoğu ve Orta Asya ülkelerinin çıkış kapısı olacak, transit yük odakli, bölgenin gelişmesine ve ihracatin artırılmasına katkı sağlayacak bir ana liman inşa edilecektir.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Tedbir 611.3. Kıyı tesislerinin geri sahaları geliştirilecek, limanların ölçek ekonomisinden azami faydalanacak şekilde bütüncül kıyı planlamalarına uygun olarak hayata geçirilmesi sağlanacak ve uluslararası modlar arası taşıma koridorlarıyla bağlantıları güçlendirilecektir.

Yük ve yolcu taşımacılığında demiryolu payının artırılmasıyla kombine taşımacılık imkânlarının geliştirilmesine yönelik öncelikle devam eden demiryolu projeleri tamamlanacak; OsB'ler, limanlar ve maden ocakları gibi önemli yük merkezlerinin demiryolu bağlantıları sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.610): Türk havacılık sektörünün ekonomik, çevresel ve sosyal sürdürülebilirlik hedefine ulaşması sağlanacak, havacılik mevzuatı, operasyonel gereklilikler ve küresel gelişmeler dikkate alınarak güncellenecektir. (Kalkınma Planı p.612)

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 612.3. Havayolu işletmelerinin diğer ülkelere olan uçuş sayılarının artırılabilmesine ve yeni uçuş izinlerinin daha kolay alınabilmesine yönelik ulusal strateji belgesi ve yol haritası oluşturulacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1. Havayolu işletmelerinin uçuş sayısının artırılabilmesi amacıyla diğer ülkelerin sivil havacılık otoriteleri ile daha yakın işbirlikleri kurularak mevcut anlaşma ve mutabakat zaptlarının güncellenmesi sağlanacaktır.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 612.4. Transit yolcuların ülke ekonomisine katkısını artırmak için havalimanlari ve çevresinde yeni faaliyetleri içeren iş modelleri geliştirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1. Havalimanlari ve çevresinde yeni iş modelleri geliştirilmesine yönelik kavramsal çerçeve oluşturulacak, tüm sektör paydaşlarının katılım sağlayacağı toplantılar düzenlenecektir.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 612.5. Hava kargo süreçlerinin mevzuat kaynaklı eksiklikleri incelenecek ve yapılabilecek iyileştirmeler hayata geçirilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1Yurt içi ve yurt dışı transit ișlemlerinin sadeleștirilmesi ile hava kargo süreçlerinde kolaylaştırıcı yöntemlerin uygulanmasına yönelik kavramsal cerceve olusturulacaktır.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Karayollarında bakım/onarım hizmetleri zamanında ve yeterli düzeyde karşılanacak; mevcut karayolu ağında oluşabilecek trafik akış darboğazları giderilerek ulaşımın yeterli hizmet seviyesinde sürdürülmesi için gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.613)

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 613.1. Karayolu ağında taşıt işletme giderlerini ve ağır bakım maliyetlerini azaltacak şekilde önleyici bakım kavramı esas alınacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1. Varlık yönetim sistemleri geliştirilmesi ve bakım yönetimi yapilması amacıyla 15 bin km yol envanter bilgileri güncellenecektir. 2. 271 km otoyolda üstyapı büyük onarimi tamamlanacaktir.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 613.2. Karayollarında yıllık ortalama günlük trafiği 1.000 ağır taşıtın üzerinde olan güzergâhlarda bitümlü sıcak karışım (BSK) kaplama yapımına ağırlık verilecektir.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1. 798 km BSK yapımı tamamlanacaktır.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Tedbir 613.3. Karayollarında seyahat sürelerinin azaltılmasi, trafik güvenliğinin artırılması ve mevcut yol kapasitelerinin verimli kullanılmasını amaçlayan Akıllı Ulaşım Sistemleri (AUS) yaygınlaştırılacaktır.
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Ticaret Baanlii: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. İstanbul Havalimaninda mevcut kargo kapasitesinin verimli kullanılmasına yönelik yol haritası belirlenecektir.: 1. Devlet ve il yollarında toplam 500 km uzunluğunda haberleşme altyapisı tesis edilecektir. 2.Bir adet Akıllı Ulaşım Sistemleri Merkezi kurulacaktır.

Tedbir 612.2. Istanbul'un uluslararası bir hava kargo ve aktarma merkezi haline gelmesini teminen kargo kapasitesinin daha etkin ve verimli bir şekilde kullanılması sağlanacaktır.: Karayolu trafik kazalarından kaynaklı can kayıplarının azaltılması için yol kullanıcılarının hata yapabileceğini kabul eden ve yol güvenliğini trafik sistemindeki tüm aktörlerin ortak bir sorumluluğu olarak gören "güvenli sistem yaklaşımı" benimsenecektir. (Kalkınma Plani p.614)

Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır.: Tedbir 614.3. İşaretleme, levha ve ışıklarla tüm yol kullanıcılarının yol kesimlerine ait standartları anlayabileceği "kendini ifade eden yollar" ile çarpmayı önleyen veya çarpma sonucunda oluşabilecek hasarları en aza indiren "affedici yol kenarları" yaklaşımlarıyla karayolu ağındaki altyapı ve güvenlik standartları yükseltilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Trafik Güvenliği Analiz Sistemi için yeni modüller geliştirilecektir. 2. Trafik güvenliği konusunda Mobil Trafik Eğitim Tırları ile 30 bin öğrenciye farkındalık eğitimi verilecektir.: 1. 1.700 km otokorkuluk yapımı gerçekleştirilecektir. 2. 550 km uzunluğunda sarsma bandı yapımı gerçekleştirilecektir.

Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır.: Tedbir 614.4. Trafik denetimlerinin etkinliğinin artırılmasını sağlamak üzere kazalardaki şiddet oranını ve kaza sayısını yükselten trafik ihlallerinin önlenmesine ve algılanan yakalanma risk duygusunun güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S)
1. Trafik Güvenliği Analiz Sistemi için yeni modüller geliştirilecektir. 2. Trafik güvenliği konusunda Mobil Trafik Eğitim Tırları ile 30 bin öğrenciye farkındalık eğitimi verilecektir.: 1. Jandarma sorumluluk bölgesinde 56,5 milyon, polis sorumluluk bölgesinde 51 milyon araç/sürücü denetimi yapılacaktır. 2. 44 adet Ortalama Hız İhlal Tespit Sisteminin trafik denetimlerinde kullanılması sağlanacaktır, 3. Algılanan ve gerçek yakalanma riskinin yükseltilmesi amacıyla kazaların oluşumuna etken ihlal odaklı özel denetimler yapilacaktır .

Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır.: Posta sektörünün gelişen e-ticaret koşullarına uyumu sağlanarak hızlı, kaliteli, güvenilir ve sürdürülebilir hizmet sunulmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.617)

Tedbir 614.2. Bilgi toplama, değerlendirme, analiz ve veri dağıtım faaliyetleri güçlendirilecek, ortak veri tabanları kaza önlemeye yönelik çalışmalarda kullanılacaktır.: Tedbir 617.1. Yeni iş modellerinin getirdiği ihtiyaçlar çerçevesinde mevzuat çalışmaları yürütülecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S)
1. Trafik Güvenliği Analiz Sistemi için yeni modüller geliştirilecektir. 2. Trafik güvenliği konusunda Mobil Trafik Eğitim Tırları ile 30 bin öğrenciye farkındalık eğitimi verilecektir.: 1. Uluslararasi alanda mevzuat güncelleme çalışmaları takip edilecek ve gerekli düzenleme taslakları hazırlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Hızlı Tren Hat Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2024: 2 251
2025 (1): 2 251
2026 (2): 2 769

Performans Göstergeleri: Karasal Yolcu Taşımacılığında Demiryolunun Payi
Birim: Yüzde
2024: 5,26
2025 (1): 5,77
2026 (2): 5,93

Performans Göstergeleri: Kabotaj Hattinda Elleçlenen Yük
Birim: Milyon Ton
2024: 63,2
2025 (1): 68,0
2026 (2): 71,9

Performans Göstergeleri: Havalimani Toplam Yolcu Sayısı (Direkt Transit Dâhil)
Birim: Milyon Kişi
2024: 230,8
2025 (1): 244,8
2026 (2): 255,9

Performans Göstergeleri: Bölünmüş Yol Uzunluğu (Otoyol Dâhil) (Kümülatif)
Birim: km
2024: 29 730
2025 (1): 30 004
2026 (2): 30 420

Performans Göstergeleri: Otoyol Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2024: 3 796
2025 (1): 3 796
2026 (2): 3 796

Performans Göstergeleri: BSK Kaplamalı Yol Ağı (Kümülatif)
Birim: km
2024: 31 727
2025 (1): 32 477
2026 (2): 33 485

Performans Göstergeleri: Trafik Kazaları Sonucu Hayatını Kaybeden Kişi Sayısı
Birim: Kişi
2024: 6 351
2025 (1): 5 600
2026 (2): 5 000

Performans Göstergeleri: Lojistik Performans Endeksinde Türkiye'nin Sirası
Birim: Sira
2024: 38
2025 (1): 38
2026 (2): 33
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.2.3.9. Ticaretin ve Tüketicinin Korunmasının Geliştirilmesine Yönelik Hizmetler 

a) Mevcut Durum 
Covid-19 küresel salgınının toptan ve perakende ticarette oluşturduğu arz-talep dengesizliği tümüyle aşılmadan ortaya çıkan Rusya-Ukrayna savaşı dünya ekonomisini önemli ölçüde etkilemiştir. İki ülkenin gıda, enerji ve gübre gibi temel malların ana tedarikçilerinden olmaları ve birçok ülkenin yaptırımları tedarik zincirinin bozulmasına neden olmuş, özellikle lojistik ve enerji maliyetleri ile temel gida ve endüstriyel emtia fiyatlarında önemli artışların yaşanmasını beraberinde getirmiş, küresel ticaret hacmi artışı ivmesini kaybetmiştir.

Bunun yanı sıra İsrail tarafından Filistin'de uygulanan soykırım da küresel ticareti etkilemiştir. 7 Ekim 2023 tarihinden itibaren İsrail ile Filistin arasındaki gerilim artmiş,İsrailin Filistin üzerindeki saldırıları ve yaptırımları dünya genelinde yankı uyandırmıştır.İsrailin uygulama ve politikalarını etkilemek amacıyla küresel ölçekte ticari ve sosyal bir boykot hareketi başlatılmıştır. Bu doğrultuda Türkiye, ilk aşamada 54 ürün grubunda yer alan ürünlerin İsrail'e ihracatını kısıtlama kararı almış, daha sonra ihracat ve ithalat işlemlerini tüm ürünleri kapsayacak şekilde durdurmuştur.

2024 yılında GSYH reel olarak bir önceki yıla göre yüzde 3,3 artarken, toptan ve perakende ticaret yüzde 6,2, konaklama ve yiyecek hizmetleri ise yüzde 2,3 oranında büyümüştür. 2024 yılında toptan ve perakende ticaretin GSYH içindeki payı yüzde 15,1,konaklama ve yiyecek hizmetleri faaliyetlerinin payı ise yüzde 2,8 olmuştur.
2023 yılında sektörün, sanayi ve hizmetler sektörleri toplamı içindeki payı girişim sayısına göre yüzde 30,4, ciroya göre yüzde 39,7 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 33- Toptan ve Perakende Ticaret Göstergeleri 
Girişim Sayısı (Bin Adet): 2021
Ciro (Milyar TL): 2022

Girişim Sayısı (Bin Adet): 281
Ciro (Milyar TL): 295

Girişim Sayısı (Bin Adet): 752
Ciro (Milyar TL): 815

Girişim Sayısı (Bin Adet): 3 304
Ciro (Milyar TL): 3 578

Girişim Sayısı (Bin Adet): 31,3
Ciro (Milyar TL): 31,0
Kaynak: TÜIK, Yillk Sanayi ve Hizmet İstatistikleri (Nace Rev. 2)
Ticarette verimlilik ve hizmet kalitesinin artırılması yönündeki tüketici baskısı sektörde dönüşümü hızlandırmaktadır. Esnaf ve sanatkâr kesimi yeni iş modellerini takip etmekte,kümelenmeye gitmekte, isim hakkı devri sistemine katılmakta, tüketiciye en yakın konumunu kullanarak satış imkânları elde etmekte, böylece toplamda ağırlığınıkorumaktadır. Geleneksel toptancıliığa duyulan ihtiyacin azalmasi sonucu toptan ticaretle uğraşan girişimciler yeni iş modellerine yönelmektedir.

Haziran 2025 itibarıyla toptan ve perakende ticarette 4,7 milyon, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,9 milyon kişi istihdam edilmektedir. İstihdam içinde toptan ve perakende ticaretin payı yüzde 14,4, konaklama ve yiyecek hizmetlerinin payı yüzde 5,8'dir.
Ticaret alanındaki küçük girişimciler önemli bir istihdam kaynağı oluşturmaktadır.Ancak bu kesimde organize bir tedarik ve dağıtım zinciri oluşturulamadığından rekabet 

imkânları daralmaktadır. Küçük girişimler elektronik pazar yerlerinde yer alarak tüketiciye erişim imkânlarını iyileştirmeye yönelmektedir. 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde, toptan ve perakende ticaret hizmetlerinde kurulan ve kapanan gerçek kişi ticari işletmelerinin toplam içindeki payı sırasıyla yüzde 27,7 ve yüzde 40,9 olmuştur. 2024 yılının aynıdöneminde bu paylar sırasıyla yüzde 30,2 ve yüzde 42,2 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 34- Toptan ve Perakende Ticarette Kurulan-Kapanan Şirket Sayıları
2021: Toptan ve Perakende Ticaret (1)
2022: Kurulan Kapanan
2023: Tüzel Kişi Gerçek
2024: 37 516
2024 (2): 48 188
2025 (2): 43 466

2021: Kişi
2022: 10 827
2023: 10 559
2024: 6 558
2024 (2): 5 152
2025 (2): 2 861

2021: Tüzel Kişi Gerçek
2022: 5 176
2023: 7 816
2024: 8 839
2024 (2): 11 328
2025 (2): 6 139

2021: Kişi
2022: 9 251
2023: 10 069
2024: 15 170
2024 (2): 7 286
2025 (2): 4 610

2021: Toptan ve Perakende Ticaretin Genel Toplam İçindeki Payı (Yüzde)
2022: Kurulan
2023: Tüzel Kişi Gerçek
2024: 33,7
2024 (2): 33,9
2025 (2): 32,9

2022: Kişi
2023: 39,3
2024: 38,9
2024 (2): 32,9
2025 (2): 31,8

2021: Kapanan
2022: Tüzel Kişi Gerçek
2023: 30,1
2024: 32,1
2024 (2): 32,8
2025 (2): 34,8

2022: Kişi
2023: 43,7
2024: 43,5
2024 (2): 46,1
2025 (2): 41,3
Kaynak: TOBB, Kurulan/Kapanan Şirket İstatistikleri 
(1) Motorlu kara taşitlarının ve motosikletlerin toptan ve perakende ticareti ile onarımı dâhildir.
(2) Ocak-Ağustos dönemidir.


Gelişen ekonomiye, şehirleşme ve genç nüfus potansiyeline bağlı olarak ticaret sektörü yerli ve yabancı yatırımcıların ilgisini çekmektedir. 2002-2024 döneminde toptan ve perakende ticaret sektöründe toplam 19,3 milyar dolar, konaklama ve yiyecek hizmetlerinde 1,9 milyar dolar uluslararası doğrudan yatırım gerçekleştirilmiştir.
Küresel salgınla birlikte daha da ön plana cıkan dijital dönüsüm tüm sektörlerde olduğu gibi e-ticaret alanında da hızlı bir büyümeye katkı sağlamaktadır. Mağazalar ve alışveriş merkezleri gibi fiziksel satış kanallarında alışveriş trafiği giderek azalırken, e-ticaret hacmi önemli ölçüde artış göstermiş ve toplam ticaret içindeki payını yukarı çekmiştir. 2024yılında e-ticaret hacmi bir önceki yıla oranla yüzde 61,7 artarak 3 trilyon TL'yi aşmış ve GSYH içindeki payı yüzde 6,5 olmuştur. 2024 yılında e-ticaretin genel ticarete oranı yüzde 19,1 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu harcamaların yüzde 87,7'si yurt içi harcamalar olup kartlı ödemeler yüzde 66 ile en çok tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde 2023 yılında 559.412olan e-ticaret faaliyetinde bulunan işletme sayısı 2024 yıli itibarıyla 600.800'e yükselmiştir.e-Ticaret faaliyetinde bulunan işletmelerin en çok bulunduğu iller İstanbul, Ankara, İzmir,Bursa ve Antalya'dır. İnternetten gerçekleşen kartlı ödemeler tutarı 2013 yılında 34,6 milyar TL iken 2024 yılında 4,66 trilyon TL'ye ulaşmıştır. 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde söz konusu tutar 4,5 trilyon TL seviyesindedir. 2004 yılında yüzde 0,9 olan internetten alışverişyapanların oranının 2025 yılıi sonuna kadar yüzde 55,7'ye ulaşması beklenmektedir.
TABLO II: 35- İnternetten Yapılan Kartlı Ödeme İşlemleri 
Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımi (1): İşlem Adedi (Milyon)
2013: 168,0
2019: 607,1
2020: 848,9
2021: 1 351,9
2022: 1 915,8
2023: 2 327,9
2024: 2 665,1

Yerli ve Yabancı Kartların Yurt İçi Kullanımi (1): İşlem Tutarı (Milyar TL)
2013: 34,6
2019: 190,1
2020: 260,4
2021: 454,5
2022: 1 027,7
2023: 2 365,4
2024: 4 662,0
Kaynak: Bankalararasi Kart Merkezi 
(1) Bilet ve poliçe ödemeleri gibi internetten kartla yapılan tüm ödemeler dâhildir.

2024 yılında tüketici hakem heyetlerine yapılan başvuru sayısı 755.997 olarak gerçekleşmiştir. Söz konusu başvurular 444.485 ile en çok perakende ticaret sektörükapsamında yapılmış olup bunu 76.702 başvuruyla finansal hizmetler sektörü takip etmektedir. 2024 yılında Reklam Kurulunca 277,7 milyon TL idari para ve durdurma cezasi uygulanmıştır. Sağlık sektörü, uygulanan toplam idari para cezası içinde yüzde 32'lik paya sahip olup ilk sırada yer almaktadır. Bunu yüzde 14 oranıyla gıda sektörü takip etmektedir.
30 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de 7529 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun yayımlanmıştır. Söz konusu değişiklikle işletmelerin ürünlerini yurt dışı pazarlara ulaştırmalarını kolaylaştıran elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcıların sınır ötesi elektronik ticaret faaliyetlerinin yanı sıra yüksek teknoloji yatırımlarının teşvik edilmesine yönelik düzenleme yapılmıştır.
8 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcı ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanmıştır. Söz konusu değişiklikle bilgi verme ve doğrulama yükümlülüğü,haksız ticari uygulamalar, aracılık sözleşmesi, veri kullanımı ve paylaşımı ile yurt dışı satışlar gibi birçok konuya ilişkin düzenlemeler yapılmıştır.

8 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Alışveriş Merkezleri Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile alışveriş merkezi maliki, alışverişmerkezi yönetimi gibi hususların tanımlarında çeşitli düzenlemelere gidilmiştir.
24 Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete'de Mesafeli Sözleşmeler Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak cayma hakkı istisnası kapsamına alinan cep telefonu, akıllı saat, tablet ve bilgisayar gibi ürünlerin yeniden cayma hakkı kapsamına dâhil edilmesi gibi tüketiciyi koruyan hususlarda düzenlemeler yapılmıştır.
8 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete'de doğrudan satış sistemlerine ilişkin uygulama usul ve esaslarını düzenleyen Doğrudan Satışlar Hakkında Yönetmelik yayımlanmıştır.
24 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de 6502 Sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun Kapsamında Uygulanan İdari Para Cezalarına İlişkin Uzlaşma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak Ticaret Bakanlığınca gerekli görülen hâllerde ticaret il müdürlükleri bünyesinde komisyon kurulabilmesi düzenlenmiştir.
b) Amaç
Ülkemizde yeşil ve dijital dönüşüm çerçevesinde yeni ticaret pazaryeri ve araçlarının güvenli bir şekilde kullanılarak alicı ve satıcıların etkin bir biçimde buluşturulduğu, fiyatların etkin işleyen sağlıklı piyasa koşullarında belirlendiği, üretici ve tüketici haklarının korunduğu, kalite odakli, kolay ve düşük işlem maliyetli bir ticaret ortamının sağlanmasıtemel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Toptan ve perakende ticaret sektöründe rekabet gücü artırılacak ve piyasa işleyişinde karşılaşılabilecek aksaklıklar üretici ve tüketicilerin faydası gözetilerek giderilecektir. (Kalkınma Plani p.619)

Politika/Tedbir: Tedbir 619.2. Toptan ticareti geliştirmeyi teminen toptancı hallerinin ve benzeri yapıların modernizasyonunu sağlamak üzere mevzuat çalışmaları tamamlanacak, hallerin ticaretteki payı artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1 Toptancı hallerine ilişkin ikincil mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.3. Sebze ve meyve ticaretinde üreticilerin hak ve menfaatlerinin korunmasına yönelik düzenlemeler hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sebze ve meyve ticaretinde tüm alıcılar için ödeme sürelerinin belirlenmesi yönünde mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.4. Piyasaya arz edilen ürünlerin fiyatlarının anlık takibini sağlamaya yönelik bir sistem kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Restoran fiyat verileri açık portal marifetiyle yayınlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.7. Hal Kayit Sistemi ve Hal Kayit Sistemi Mobil Uygulamasi, kullanıcıların ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde güncellenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Hal Kayıt Sistemi ve Hal Kayıt Sistemi Mobil Uygulamasi güncellenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.8. Lisansl depoculuk sisteminin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması için lisanslı depo sayısınin, depolama kapasitesinin ve ürün çeşitliliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Lisansli depo sayısı ve depolama kapasitesi artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.10. Toptan ve perakende ticaret sektörünün dijital dönüşüme uyum kapasitesinin artırılması konusunda çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. KOBİlerin ve girişimcilerin e- ticaret kapasitelerini güçlendirmek ve dijital dönüşümlerine katkıda bulunmak amacıyla Türkiye e- Ticaret Haftası hazırlık çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 619.11. Yeşil ve dijital dönüşüm başta olmak üzere gelişen ihtiyaçlar doğrultusunda mevcut mevzuat ve uygulamalar katılımcı bir yaklaşımla iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Avrupa Yeşil Mutabakatı kapsamında AB mevzuatinın ülkemiz ihracatina etkilerine ve mevzuat uyum süreçlerine ilişkin olarak Avrupa Komisyonu ile teknik toplantılar düzenlenecektir. 2. Yeşil dönüşüm mevzuatı kapsamında bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilecek ve ilgili sektör görüşleri alınacaktır.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Mesleki eğitim merkezleri öğrencilerine girişimcilik ve iş kurma eğitimleri verilecektir.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Marka ve TURQUALITY® Destek Programi kapsamında markalaşmaya yönelik faaliyetler desteklenecektir.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Sektördeki güncel gelişmelerin takip edilmesi ve ihtiyaçların belirlenebilmesi amacıyla sektörel paydaşlarla toplantılar düzenlenecektir.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Seçilen illerde e-ticaretle ilgili bilgi paylaşımı ve bilinçlendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. Şirketlerin, pazaryerlerinin, e- ihracat konsorsiyumlarının ve perakende e-ticaret sitelerinin yurt dişi pazarlarda ve pazaryerlerinde satış yapabilmeleri desteklenecektir.

3. Ülkemiz geri dönüşüm sektörünün ihtiyaç duyduğu hammadde arzinın sürdürülebilirliği, atıkların çevreye uygun koşullarda işlenmesinin sağlanması ve AB Atık Sevkiyat Tüzüğü kapsamında ilgili sektörlerin hazır olabilmesi için mevzuat ve uygulamaya yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.: 1. e-Kolay Íhracat Platformunda geliştirme çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dişı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir.: Tedbir 620.8. Elektronik ticarette haksız ticari uygulamalara yönelik denetim ve inceleme faaliyetleri yürütülecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S)
1. Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin (ETBİS) kullanicı dostu olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2.Yurt dışı pazar örnekleri incelenerek ihracat potansiyeli yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır.: 1. Haksız ticari uygulamalara karşı kapsamlı ve etkin denetim faaliyetleri yürütülecektir.

Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dişı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir.: Tedbir 620.9. Sinir ötesi e- ticarette ürünlerin iade alınması sürecinin kolaylaştırılmasına ilişkin mevzuat düzenlemeleri yapılacak ve uygulama iyileştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin (ETBİS) kullanicı dostu olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2.Yurt dışı pazar örnekleri incelenerek ihracat potansiyeli yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır.: 1. TPS-HMB-Geri Gelen Eşya Belgesi ile Basitleştirilmiş Günlük Beyannamesinin ilişkilendirme süreçleri kolaylaştırılacaktır.

Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dişı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir.: Tedbir 620.11. e-Ihracat gümrük işlemlerinde sadeleştirilmeye gidilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin (ETBİS) kullanicı dostu olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2.Yurt dışı pazar örnekleri incelenerek ihracat potansiyeli yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır.: 1. Basitleştirilmiş Gümrük Beyannamelerinin doğrudan mikro ihracatçılar tarafindan verilebilmesine yönelik düzenlemeler yapilacaktır.

Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dişı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir.: Tüketicinin korunmasıyla ilgili mevzuat gözden geçirilecek, hassas tüketici gruplarına özel önlemler getirilecek ve uygulamalar iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.621)

Tedbir 620.7. Elektronik Ticaret Bilgi Sistemi, işletmelerin ve tüketicilerin ihtiyaçlarını karşılayacak ve yurt dişı pazarları da içerecek şekilde ürün bazlı ayrıntılı verilerle geliştirilecektir.: Tedbir 621.8. İlköğretim müfredatına bilinçli tüketici dersi konularak öğrencilerin erken yaşlarda tüketici hakları konusunda bilinçlendirilmesi sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Elektronik Ticaret Bilgi Sisteminin (ETBİS) kullanicı dostu olmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2.Yurt dışı pazar örnekleri incelenerek ihracat potansiyeli yüksek ürünlerin tespitine yönelik rapor hazırlanacaktır.: 1. Uygun olan seçmeli derslerin öğretim programlarında bilinçli tüketime yönelik içeriklere yer verilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Lisansli Depo Sayısı
Birim: Adet
2024: 224
2025 (1): 260
2026 (2): 270

Performans Göstergeleri: İnternet Üzerinden Alışveriş Yapanların Oranı (3)
Birim: Yüzde
2024: 51,7
2025 (1): 55,7
2026 (2): 60,0

Performans Göstergeleri: Tüketici Ürünlerindeki Güvensizlik Oranı
Birim: Yüzde
2024: 1,1
2025 (1): 1,0
2026 (2): 1,0
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) İnternet kullanan bireylerin kişisel kullanım amacıyla internet üzerinden mal veya hizmet siparişi verme ya da satın alma oranıdır.

2.2.3.10. Gümrük Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
İhracatın artırılması, toplum ve çevrenin korunmasi, kaçakçılıikla etkin mücadele edilmesi hedefleri çerçevesinde uluslararası standartlara uyumlu gümrük politikalarıuygulanmaya devam edilmiştir. Şeffaflığın artırılmasi, bürokrasinin ve maliyetlerin azaltılması konusunda çalışmalar yürütülmüş ve sektörün ihtiyaçlarına uygun çözümler geliştirilmeye çalışılmıştır.


Güvenilir firmalara gümrük işlemlerinde kolaylık sağlayan ve 2013 yılında uygulamaya konulan Yetkilendirilmiş Yükümlü uygulaması kapsamında yetki verilen firma sayısı Eylül 2025 itibarıyla 788'e ulaşmıştır. Gümrük hizmetlerinde ticaretin kolaylaştırılması faaliyetleri kapsamında aynı tarih itibarıyla yerinde gümrükleme yetkisine sahip firma sayısı ihracatta 71, ithalatta ise 18 olmuştur. Ayrıca 72 firma izinli gönderici, 19 firma izinli alıcı yetkisine sahiptir. Eylül 2025 itibarıyla gümrük müşaviri sayısı 3.768, gümrük müşavir yardımcısısayısı 11.675 ve yetkilendirilmiş gümrük müşaviri sayısı 434'e yükselmiştir.
Kaçakçılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2024 yılında ele geçirilen kaçak eşyanın toplam piyasa değeri bir önceki yıla kıyasla yüzde 139 artarak 55,2 milyar TLye ulaşmıştır.2025 yılı Ağustos sonu itibarıyla yakalama değeri bir önceki yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 62'lik artış göstererek 46,1 milyar TL'ye ulaşmıştır.

Fikri ve sınai mülkiyet haklarının gümrüklerde korunması için yapılan başvuru sayısı2024 yılında 3.031 iken, 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde 2.058 olarak gerçekleşmiştir.
Kara Kapıları Takip Programından alınan verilere göre 2024 yılında kara sinır kapılarında toplam 10.319.622 araç giriş-çıkışı kaydedilirken, 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde toplam 6.836.927 araç giriş-çıkışı gerçekleşmiştir. 2024 yılı kara gümrük kapılarında giriş çıkış yapan yolcu sayısı 33.401.356 kişiyken, 2025 yılı Ocak-Ağustos döneminde bu sayı 21.459.109 kişi olmuştur. 2025 yılı verilerine göre en çok yolcunun geçişyaptığı sınır kapısı 5.233.685 kişiyle Kapıkule Sınır Kapısı iken en az yolcunun geçiş yaptığısınır kapısı 310.842 kişiyle Öncüpınar Sınır Kapısı olmuştur.

Gümrük idarelerinde sürdürülen modernizasyon ve yapım işlerinin tamamlanarak yeni gümrük tesislerinin hizmete açılması önemini muhafaza etmektedir. Türkiye'de 19 Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü faaliyet göstermekte olup bunlara bağlı 160'i faal, 15'i faal olmayan toplam 175 gümrük müdürlüğü bulunmaktadır. Günümüzün değişen şartlarına uyum sağlanması amacıyla gerekli görülen hizmet binaları ve gümrük kapılarında modernizasyon çalışmaları sürdürülmektedir. Bunun yanı sıra yapımı devam eden gümrük hizmet binaları ve gümrük kapılarıyla güvenli ticaretin sağlanmasi, işlem sürelerinin kısaltılması, kaçakçılığın önlenmesi gibi konularda iyileşme elde edilmesi ve gümrük süreçlerinin etkinliğe kavuşturulması amaçlanmaktadır. Bu kapsamda, Gürbulak Gümrük Kapısının inşaat çaliışmalarının 2025 yılında tamamlanması planlanmaktadır. YayladağıGümrük Kapısının modernizasyonuna yönelik proje çalışmaları tamamlanmış olup inşaat çalışmalarına başlanılacaktır. Diğer yandan, Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler sonrasinda deprem tehlikesi bulunan illerdeki yapim projelerine öncelik verilmesi kararlaştırılmış olup söz konusu illerdeki projeler devam etmektedir.
Türkiye'nin de taraf olduğu Ortak Transit Sözleşmesi kapsamında transit eşyasının işlemlerinin hızlandırılarak basitleştirilmesini ve ticaret erbabının zaman kaybetmesini önleyerek maliyetlerin azaltılmasını sağlamak amacıyla oluşturulan Ortak Transit Rejimi çerçevesinde Türkiye'den Avrupa Birliğine, karayoluyla Muratbey ve Erenköy Gümrük Müdürlüklerinden yapılan ihracat taşımalarının 2024 sonu itibarıyla yaklaşık yüzde 30'u izinli gönderici tesislerinden gerçekleştirilmiştir.

Kaçakçılıkla mücadelede ihtiyaç duyulan yeni nesil teknolojilerin yerli ve milli imkânlarla üretilmesini sağlayıp sanayi üretiminde katma değerin artırılmasi, dışa bağımlılığın azaltılması ve yasadışı ticaretin önlenmesi amacıyla başlatılan ve fiziki müdahalesiz kontrol teknolojileri olarak adlandırılan Milli Araç ve Konteyner Tarama (MİLTAR) Projesinin üçüncü faz çalışmalarına devam edilmektedir.

Sistemlerin yerli olarak tedarikine devam edilmekte olup ürün çeşitliliğine gidilerek MİLTAR Projesi kapsamında üretilen ve Hayalet adı verilen Geri Yansima Teknolojili Araçve Konteyner Tarama Sistemlerinden ilk ikisi 15 Ağustos 2024 ve 10 Eylül 2025 tarihlerinde Habur Gümrük Kapisında hizmete alınmiştır.

Kaçakçılıkla etkin mücadeleyi sağlayacak teknik cihaz ve sistemlerin tüm sahalarda yaygınlaştırılmasına 2025 yılında da devam edilmiştir. Bu kapsamda, 18 kara gümrük kapısıve 10 Ro-Ro (Roll-on/Roll-of) limaninda kurulu bulunan Plaka Tanima Sistemlerinin 2025yılı bakım onarım sözleşmesi imzalanmıştır. Ayrıca, 12 Bagaj X-Ray Cihazi, 25 videoskop cihazi, 12 yoğunluk ölçüm cihazi, 25 yaka kamerası ve 10 karbondioksit ölçüm cihazı temin edilmiş ve ihtiyaç duyan gümrük müdürlüklerine tahsis edilmiştir. Bunun yanı sıra 1 Çekicisiz Mobil Araç ve Konteyner Tarama Sistemi temini amacıyla ihale süreci başlatılmiş olup gümrük sahalarında kaçakçılıkla daha etkin mücadele hedeflenmektedir.
Havayoluyla gerçekleştirilen dış ticaret işlemlerinde süreçlerin sadeleştirilmesi, şeffaf bir şekilde takip edilebilmesi, işlem süreçlerinin kısaltılması ve maliyetlerin azaltılması hedefi doğrultusunda başlatılan Havayolu İşlemlerinin Dijitalleştirilmesi Projesi kapsamında yazılım çalişmaları tamamlanmıştır. Projenin ilk adımı olarak, 25 Ocak 2024 tarihinde Ankara Esenboğa Gümrük Müdürlüğünde başlatılan Hava Yolu Gümrük Beyan Sistemi (HGBS) pilot uygulamasinin ardından gerçekleştirilen sistem iyileştirmeleri sonrasında sistemin yaygınlaştırılması amacıyla 15 Ocak 2025 tarihinde Sabiha Gökçen Gümrük Müdürlüğünde pilot uygulama başlatılmıştır. Sistemin 2025 yılında tüm havalimanlarında devreye alınmasıhedeflenmektedir.

Gümrükte Kullanılan Belgelerin Dijitale Dönüşümü Projesiyle ihracat ve antrepo işlemlerinde hayata geçirilen Kağitsız Gümrük Uygulamasının kapsamının genişletilerek ithalat işlemlerinde de kullanılmasına yönelik çalışmalar yürütülmektedir.
Dünya genelinde e-ihracatın toplam ihracat içindeki payının artışına paralel olarak söz konusu artıştan ülkemizin daha fazla pay elde edebilmesi ve e-ihracatçıların daha düşük maliyetlerle ihracat yapmasına imkân sağlanarak ülkemizin rekabet gücünün ve eihracatının artırılması amacıyla yurt içi aktarım merkezlerinin kurulması amaçlanmaktadır.
İthalat denetimleri, Dis Ticarette Risk Esasli Kontrol Sistemi (TAREKS) üzerinden elektronik ortamda risk esasli olarak gerçekleştirilmektedir. TAREKS sayesinde denetimlerin etkin ve verimli şekilde gerçekleştirilmesi sağlanmakta ve işlemler 7/24 çevrimiçi takip edilebilmektedir. TAREKS'in yapay zekâ destekli yeni risk analizi odağında yenilenerek daha etkin bir ürün güvenliği denetimi sağlanmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir.
Risk Analizi Teknik Alt Yapısının Güçlendirilmesi (Veri Madenciliği) Projesi yürütülmüştür. Projeyle Ticaret Bakanlığının sahip olduğu yüksek ölçekli verinin istatistiki yöntemler, analitik modeller ve yapay zekâ algoritmaları gibi en verimli ve modern yaklaşımlarla analiz edilmesi, gerçek zamanlı olarak daha riskli alanlara yoğunlaşılmasının sağlanması ve risk analizi çalışmalarında seçiciliğin artırılması amaçlanmıştır.
b) Amaç
Uluslararası standartlar ve yükümlülüklerimiz doğrultusunda şeffaflığı ve öngörülebilirliğiesas alarak ticareti kolaylaştırmak ve kaçakçılıkla etkin mücadele etmek temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizin ulusal hak ve menfaatleri gözetilerek, gümrük alanında ikili, bölgesel ve çok taraflı ticari ve ekonomik ilişkileri ve iş birlikleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.623)

Politika/Tedbir: Tedbir 623.1. Ülkemizde ve dünya ticaretinde yaşanan ekonomik gelişmeler göz önünde bulundurularak Gümrük Birliği'nin güncellenmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, AB Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Gümrük Birliğinin güncellenmesi amacıyla AB ile ekonomik ve ticari ilişkilerin geliştirilmesine yönelik kurulan yakın diyalog çerçevesinde, AB kurumları ve üye ülkeler nezdinde ticari sorunlarin ele alınması ve yeni alanlarda işbirliğinin derinleştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 623.2. Gümrük idareleri arasında işbirliği artırılarak muhtelif uluslararası belgelerin akdedilmesi çalışmaları yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Hızlı ve güvenli ticaretin sağlanması hedefiyle uluslararası belgelerin metin içeriklerinin hazırlanması çalışmalanı sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Farklı kurumlarca yapılan kontrol, izin ve onay süreçleri basitleştirilecek ve bu süreçlerde aranan belgeler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.624)

Politika/Tedbir: Tedbir 624.1. Belgelerin yerindeliği gözden geçirilerek sayısı azaltılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ticaretin Kolaylaştırılması Eylem Planı (2024-2028) çerçevesinde ithalat, ihracat ve transite ilişkin gümrük ve dış ticaret işlemlerinde düzenlenen belgelerin sadeleştirilmesi sağlanacaktır. 2. Gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılmasına yönelik Ticaretin Kolaylaştırılması Koordinasyon Kurulu bünyesinde bir tavsiye kararı alınacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 624.2. Diş ticaret işlemlerinde blokzincir ve otomatik karakter tanıma (OCR) gibi yenilikçi teknolojiler kullanılarak kâğıtsız ortamda gümrük uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Ticaret Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1 İthalatta kâğıtsız gümrük uygulamalarına geçiş için gerekli teknik çalişmalara devam edilecektir. 2. Gümrük müdürlüklerince yürütülen beyanname kontrol süreçlerinin iyileştirilmesi ve eşyanın tarife, kiymet ve vergilendirilmesine yönelik olarak idarece yapılan tespitlerdeki doğruluk oranının artırılması amacıyla yapay zekâ destekli bir sistem geliştirilmesine yönelik çalışma yapılacaktır. 3. Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemi ve diğer elektronik gümrük uygulamaları üzerinden yürütülen gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir, yapay zekâ vb. yenilikçi teknolojiler kullanılarak geliştirilmesine ve iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Tedbir 624.5. Gümrük kapılarında yaşanan bekleme nedeniyle artan maliyetlerin düşürülmesi için beklemeye sebep olan mevzuat ve altyapi unsurları iyileştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S)
1. Tek Pencere Sistemine entegre kurum/kuruluşlar ile belge sayılarının artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2. Demiryolu Tek Pencere Sisteminin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Gümrük kapılarında görev ve sorumluluğu olan bakanlıkların 7/24 çalışma sistemine uyumu takip edilecektir. 2. Yayladağı Gümrük Kapısının modernizasyonuna ilişkin inşaat çalışmaları tamamlanacaktır.

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Gümrük hizmetlerinde tahsil edilen ücretler gözden geçirilerek uluslararası standartlarla uyumlu hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.625)

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Tedbir 625.1. Ithalat ve ihracat süreçlerinde alınan ücret ve kesintiler hizmetle doğrudan ilişkisi dikkate alınarak gözden geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Tek Pencere Sistemine entegre kurum/kuruluşlar ile belge sayılarının artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2. Demiryolu Tek Pencere Sisteminin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Ticaretin Kolaylaştırıması Eylem Plani (2024-2028) çerçevesinde ithalat, ihracat ve transite ilişkin gümrük ve dış ticaret işlemlerinden alinan ücret ve kesintiler, bunlarin hizmetle doğrudan ilişkisi dikkate alınarak gözden geçirilerek azaltılabilecek veya kaldırılabilecek olanlar tespit edilecektir. 2. Gerekli mevzuat değişikliklerinin yapılmasına yönelik Ticaretin Kolaylaştırılması Koordinasyon Komitesi bünyesinde bir tavsiye kararı alınacaktır.

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Gümrük hizmetleri yeşil ve dijital dönüşümle uygun bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Plani p.626)

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Tedbir 626.1. Geleneksel diş ticaret modelleriyle kurgulanan dış ticaret ve gümrük mevzuatı ikiz dönüşüme uyum doğrultusunda e-ihracatın gereklilikleri de dikkate alınarak revize edilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Tek Pencere Sistemine entegre kurum/kuruluşlar ile belge sayılarının artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2. Demiryolu Tek Pencere Sisteminin hayata geçirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Küresel e-ticaret pazarinda kendi ihracatçımıza rekabet gücü sağlamak ve İstanbul'u uluslararası kargo aktarma merkezi yapmak amacıyla ülkemizde Sipariş Karşılama Merkezleri kurulmasına yönelik mevzuat ve bilgi teknolojileri altyapısı oluşturulacaktır. 2. Karşı ülke gümrük uygulamalarına ilişkin güncel bilgiler Ticaret Bakanlığına ait internet sitesi üzerinden ihracatçılara sunulacaktır.

Tedbir 624.4. Diş ticaret işlemlerinde sorumlu olan kurumların veri paylaşımı yapması sağlanarak mükerrer veri girişleri önlenecektir.: Gümrük işlemlerinde etkinlik ve verimliliğin artırılması amacıyla bilgi ve iletişim teknolojilerinden azami ölçüde yararlanılacak ve altyapı ihtiyacı karşılanacaktır. (Kalkınma Plani p.628)

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 628.3. Eşya, taşıt ve yolcu kontrollerinde ileri teknolojiye sahip sistemler ve uygulamalar yaygınlaştırılarak yazılımlar geliştirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S)
1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir altyapısı kullanılarak süreçteki tüm paydaşlarca elektronik ortamda tek bir ekrandan yürütülebilmesi ve izlenebilmesini sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Milli Tarama Sistemleri Geliştirilmesi Projesi (MİLTAR) kapsamında fiziki müdahalesiz kontrol teknolojilerinin gümrük kapılarında çeşitlendirilmesine ve yaygınlaştırılmasına devam edilecektir.

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Uluslararası yükümlülüklerimizle uyumlu şekilde e-ihracatın artırılmasına yönelik düzenlemeler yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.630)

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 630.1. e-Ihracat süreci başta olmak üzere basitleştirilmiş gümrük beyanı süreci QR kodu uygulamalarıyla ele alinacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S)
1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir altyapısı kullanılarak süreçteki tüm paydaşlarca elektronik ortamda tek bir ekrandan yürütülebilmesi ve izlenebilmesini sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Basitleştirilmiş gümrük beyanı sürecinde karekod uygulamasıyla ilgili çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 630.3. e-Ticarette kargo süreçlerini kolaylaştırarak, e-ihracatı hızlandırmak ve yurt dışındaki gümrükleme sürecini kolaylaştırmak için gerekli düzenlemeler hayata geçirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir altyapısı kullanılarak süreçteki tüm paydaşlarca elektronik ortamda tek bir ekrandan yürütülebilmesi ve izlenebilmesini sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. e-Îhracat işlemlerinde eşyanın satış ve sevkine ilişkin düzenlenen e- irsaliye veya e-faturada yer alan verilerden basitleştirilmiş gümrük beyannamesi verilebilmesi için çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Lojistik faaliyetler iyileştirilecek ve gümrük işlemleri kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.631)

Tedbir 628.2. İhracat işlemlerinde blokzincir teknolojisinin kullanılmasına ilişkin yürütülen çalışmaların Bilgisayarlı Gümrük Etkinlikleri (BİLGE) Sistemini de kapsayacak şekilde geliştirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 631.1. Şehir içindeki gümrük alanları ve bekleme sahaları yerleşim yeri dışına taşınacak, yerinde gümrükleme uygulaması ile gümrük sahalarına olan gereksinim azaltılacak, fabrika sahası, meyve sebze hali ve depolama alanları gibi her türlü tesisin çalışma saatleri ile altyapıları gece lojistiğine elverişli hale getirilecektir.
Ticaret Bakanlığı (S): Ticaret Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. İhracat işlemleriyle ilgili tüm gümrük ve lojistik süreçlerinin blokzincir altyapısı kullanılarak süreçteki tüm paydaşlarca elektronik ortamda tek bir ekrandan yürütülebilmesi ve izlenebilmesini sağlayacak İhracat Zinciri Projesinin hayata geçirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.: 1. Şehir içinde kalan Erenköy Gümrük Tesislerinin şehir dışına taşınmasına yönelik yapım çalışmalarına başlanılacaktır. 2. Yapımi devam eden Şanliurfa Gümrük Müdürlüğü yeni hizmet binasının inşaat çalışmaları tamamlanacaktir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam YYS Sahibi Firma Sayısı
Birim: Adet
2024: 754
2025 (1): 785
2026 (2): 800

Performans Göstergeleri: İhracatta Yükün Deniz Limanlarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi
Birim: Gün
2024: 1,9
2025 (1): 2,0
2026 (2): 2,0

Performans Göstergeleri: İhracatta Yükün Kara Kapılarında Gümrük Gözetiminde Ortalama Bekleme Süresi
Birim: Saat
2024: 3,8
2025 (1): 3,9
2026 (2): 3,8

Performans Göstergeleri: İlk 4 Saatte Gümrüklemesi Tamamlanan İhracat Beyannamesi Oranı
Birim: Yüzde
2024: 86,7
2025 (1): 88,0
2026 (2): 89,0
Kaynak: Ticaret Bakanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.2.3.11. İnşaat, Mühendislik-Mimarlık, Teknik Müşavirlik ve Müteahhitlik Hizmetleri 

a) Mevcut Durum 
Kentsel dönüşüm faaliyetleri ile Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler sonrasında deprem bölgesindeki yeniden imar çalişmalari, inşaat sektörünün lokomotifi olmaya 2025 yılında da devam etmiştir. Sektördeki büyüme 2025 yılı ilk çeyreğinde yüzde 8,6, ikinci çeyreğinde yüzde 10,9 olarak gerçekleşmiştir. Büyüme ivmesine karşın sektörde maliyet baskısi, finansmana erişim zorluklari, nitelikli işgücü eksikliği, hammadde tedarikinde sıkıntılar, yurt dişında yaşanan gerginlikler ve korumacı politikalar nedeniyle yaşanan pazar kaybi ve alt sektörlerde üretim dalgalanmaları devam etmektedir.
2025 yılı TüİK verilerine göre inşaat sektöründe yeni iş siparişleri endeksi üç aylık düşüşün ardından Mayıs ayında artmıştır. Benzer şekilde Haziran-Ağustos döneminde gerilemiş, Eylül ayında ise bir önceki aya göre yüzde 0,6 artış göstermiştir.
İnşaat sektörü güven endeksinde 2025 yılında dalgalanmalar görülmüştür. Haziran ayında bir önceki aya göre yüzde 1,7 azalan endeks, Temmuz ayında bir önceki aya göre yüzde 2,2 artmıştır. Ağustos ayında bir önceki aya göre yüzde 4 düşen endeks, Eylül ayında yüzde 3,6 artmıştır.

OECD tarafından küresel çelik piyasasına yönelik 2025 yılı ikinci çeyrek için yayımlanan rapora göre Temmuz 2021'de başlayan düşüş eğilimi devam etmiştir. Çelik ve inşaat demiri fiyatlarında Şubat 2025 itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre dolar bazında demiri sırasıyla yüzde 17 ve yüzde 12 düşüş gerçekleşmiştir. Demir cevheri ve hurda fiyatları,Şubat 2025 itibarıyla bir önceki yılın aynı ayına göre dolar bazında sırasıyla yüzde 18 ve yüzde 19 azalmıştır.

Dünya genelinde kaynak maliyetlerindeki artış inşaat sektörünü etkilemeye devam etmiş olsa da artış hızı yavaşlamıştır. TüİK tarafından yayımlanan inşaat maliyet endeksi,Temmuz 2025'te bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 22,9 artarken malzeme endeksi yüzde 18,9, işçilik endeksi yüzde 31 artmıştır. Bina dışı yapıların inşaat maliyet endeksinde de bir önceki yılın aynı ayına kıyasla yüzde 23,5 artış meydana gelmiştir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Mimarlık ve Mühendislik Hizmet Bedellerinin Hesabında Kullanılacak 2025 Yılı Yapı Yaklaşık Birim Maliyetleri Hakkında Tebliğ31 Ocak 2025 tarihinde yayımlanmıştır. Söz konusu düzenlemeyle bir önceki düzenlemelerden farklı olarak birim maliyetlerin yanı sıra yapının mimarlık hizmetlerine esas olan sinif ve gruplarında da güncelleme yapılmiş olup I. Sinif C ve D, II. Sınif C ve V. Sinif E grubu yapıları eklenmiştir. Bir önceki yılın Şubat ayında yayımlanan tebliğde yer alan birim maliyetlere göre tüm inşaat gruplarının birim maliyetlerinde yüzde 26'nın üzerinde artışgerçekleşmiştir.

TABLO II: 36- İnşaat Sektöründeki Gelişmeler 
2022: 4,9
2023: 5,4
2024: 5,8
(Yüzde) 2025: 6,2(1)

2022: -7,1
2023: 6,5
2024: 9,9
(Yüzde) 2025: 9,8(2)
Kaynak: TÜIK 

(1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır.

(2) Bir önceki yılın Ocak-Haziran dönemine göre ortalama değerler esas alınmıştır.

2023 yılında yüzde 6,5'lik büyümeyle sektörün daralma eğilimi sona ermis, 2024yılında yüzde 9,9'luk artışla büyüme eğilimi devam etmiştir. Sektörün GSYH içindeki payıise 2025 yılı Ocak-Haziran döneminde yüzde 6,2 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 37- İnşaat Sektörü İstihdamı

Kaynak: TÜIK 
(1) Ocak-Haziran dönemi ortalama değerleri esas alınmıştır.
Türkiye'nin önemli istihdam kaynaklarından biri olan inşaat sektörünün istihdamında ve toplam istihdam içindeki payında 2025 yılı Ocak-Haziran döneminde bir önceki yılın aynıdönemine göre artış meydana gelmiştir.

TüİK tarafindan yayımlanan yapı izin istatistikleri yalnızca belediyelerce düzenlenen yapı belgelerini kapsarken 2025 yıli ikinci çeyrek itibarıyla tüm yetkili idarelerce düzenlenen belgeler de istatistiklere dahil edilmiştir. Bu kapsamda, 2010 yilindan itibaren mevcut olan istatistikler de güncellenmiştir. 2025 yılı ikinci çeyreğinde bir önceki yılın aynı çeyreğine göre yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısı yüzde 18,1, daire sayısı yüzde 44,3 ve toplam metrekare büyüklüğü yüzde 30,2 azalmıştır. Yapı kullanma izni verilen sanayi binaları ve depolar hariç diğer binaların toplam metrekare büyüklüğü, 2025 yılı OcakHaziran döneminde önceki yılın aynı dönemine göre düşmüştür.

TABLO II: 38- Metrekare Büyüklüğüne Göre Yapı Kullanma İzin Belgesi Alan Binaların Dağılımı

(Bin m²)
2022: 7 125
2023: 6 911
2024: 8 134
(Bin m²) 2024 (1) 2025 (1): 3 925 3 042

2022: 96 365
2023: 79 163
2024: 89 281
(Bin m²) 2024 (1) 2025 (1): 39 444 39 298

2022: 3 754
2023: 3 114
2024: 3 374
(Bin m²) 2024 (1) 2025 (1): 1 550 1 396

2022: 5 615
2023: 4 294
2024: 6 416
(Bin m²) 2024 (1) 2025 (1): 3 499 2 290

2022: 14 259
2023: 14 966
2024: 17 792
(Bin m²) 2024 (1) 2025 (1): 7 645 8 152
Kaynak: TÜIK 
(1) Ocak-Haziran dönemi değerleri esas alınmıştr.
2025 yılında inşaat sektöründe sürdürülebilir ve cevre dostu inşaat sektörü hedefi doğrultusunda karbon-nötr beton kullanımi, üç boyutlu yazıcılarla yapım, yapay zekâkullanımı, isı yalıtımı ve enerji verimliliği sağlayan akıllı malzemeler ile geri dönüştürülmüşmalzeme kullanımi, yapı bilgi modellemesi, insansız hava araçlarıyla izleme, modüler ve prefabrik yapılar gibi uygulamaların artarak devam etmesi beklenmektedir. Bu uygulamalar sektörü verimlilik, maliyet ve risk yönetimi açısından etkilerken yeni standartlara uyum sürecini de beraberinde getirmektedir.

2025 yılında iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerine yönelik temel eğitim müfredatıgüncellenmiştir. Yüksekte güvenliçalışma bilincinin artırılmasına, işkazalarını önleyici nitelikte iş ekipmanının kullanımına ve iş kazalarının önlenmesine yönelik bilgilendirme ve seminer faaliyetleri yürütülmüştür. İl müdürlükleri bünyesindeki yapı malzemeleri laboratuvarlarının altyapılarının güçlendirilmesi amacıyla envanter incelemesi, eksiklerinin tespitine yönelik çalışmalar yürütülmüştür.

Sektörde sürdürülebilirliğin sağlanması ve firmalar üzerindeki yükün azaltılmasıamacıyla 29 Mart 2025 tarihli Cumhurbaşkanı Kararıyla demiryolu hattı, tramvay, finiküler,monoray, metro ve şehir içi raylı ulaşım sistemleri inşaat ve onarım işleri dolayısıyla bu işleri yapanlara ödenen istihkak bedellerinden yapılan vergi tevkifat oranı yüzde 1'e düşürülmüştür.

Kamu ihale, alım ve sözleşme süreçlerinde Elektronik Kamu Alımları Platformu üzerinden yürütülecek iş ve işlemleri düzenleyen Kamu Alımlarının Elektronik Ortamda Yapılması Yönetmeliği ile eki Elektronik Ortamda Yapılan İhalelerde Uygulanacak Tip İdari Şartname ve buna bağlı diğer düzenlemeler 15 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe girmek üzere 18 Mayıs 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştir. Ayrica kamu ihale mevzuatinda değişiklik yapan 10 yönetmelik ve iki tebliğ de aynı tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.Söz konusu düzenlemelerden dokuz yönetmelik ve tebliğin yürürlük tarihleri 26 Aralık 2024tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak 1 Ağustos 2025 olacak şekilde güncellenmiştir.
11 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren yeni yapı ruhsatıalınacak kamuya ait sağlık, eğitim, yurt ve hizmet binalarından toplam yapı inşaat alanı10.000 m² ve üzerinde olan binalar için YeS-TR Sistemi aracıliğıyla yeşil sertifika alınmasızorunlu kılınmıştır.


Binaların enerji performansının iyileştirilmesi kapsamında çeşitli mevzuat düzenlemeleri gerçekleştirilmiştir. 20 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan TS 825 Binalarda Isı Yalıtım Kuralları Standardı İle İlgili Tebliğ ile TS 825 isi yalıtım standardızorunlu hale getirilmiştir. Bahse konu standartla uyumlu yeni enerji performans kriterlerini düzenleyen Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 24 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Ayrıca binaların enerji performansı hesaplamalarini güncelleyen Binalarda Enerji Performansı Ulusal Hesaplama Yöntemine Dair Tebliğ 25 Nisan 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanunun bazı maddelerinde değişiklik getiren 7534 sayılı Köy Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, 5 Aralık 2024tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Kanun hükümlerinde yapılan değişikliklere uyum sağlanması ve daha etkin bir yapı denetim sisteminin oluşturulması amacıyla 12 Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de Yapı Denetimi Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Yapı Sahipleri ile Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi İmzalayacak Yapı Denetim Kuruluşlarının Elektronik Ortamda Belirlenmesine İlişkin Usul ve Esaslara Dair Tebliğde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ ve Yapı Denetim Kuruluşlarının Faaliyetlerinin Denetlenmesi, İdari Müeyyide Uygulanması ve İdari Para Cezalarının Tahsil Edilmesinin Usûl ve Esaslarına Dair Tebliğde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğyayımlanmıştır.

TABLO II: 39- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmalarının En Çok Proje Yaptığı Ülkeler 
Ülke: (Milyon Dolar) (1)
2024: (Yüzde Pay)
Ülke: (Milyon Dolar) (1)
1972-2025 Temmuz: (Yüzde Pay)

Ülke: BAE
2024: 6 056
Ülke: 19,4
1972-2025 Temmuz: Rusya

Ülke: S. Arabistan
2024: 5 545
Ülke: 17,7
1972-2025 Temmuz: Türkmenistan

Ülke: Uganda
2024: 3 061
Ülke: 9,8
1972-2025 Temmuz: Irak

Ülke: Gabon
2024: 2 159
Ülke: 7,0
1972-2025 Temmuz: S. Arabistan

Ülke: Cezayir
2024: 1 687
Ülke: 5,4
1972-2025 Temmuz: Libya
Kaynak: Ticaret Bakanlığı(1) Projelerin Toplam Bedeli 
Ticaret Bakanlığı verilerine göre Türk müteahhitlik firmaları 1972 yılından Temmuz 2025'e kadar 137 ülkede 543,61 milyar dolar değerinde 12.627 proje üstlenmiştir. 1972'den bugüne kadar proje yapılan ülkelere bakıldığında Rusya ilk sıradaki konumunu korusa da savaş nedeniyle 2024 yılında en çok proje üstlenilen ilk beş ülke arasında yer almamıştır.Aynı yıl Gabon ve Uganda'da ise önemli projeler üstlenilmiştir. Firmaların en çok proje gerçekleştirdiği ülkeler Bağımsız Devletler Topluluğu, Orta Doğu ve Afrika ülkeleridir.
2025 yılı Ocak-Temmuz döneminde Türk inşaat firmaları yurt dışında 6,18 milyar dolar değerinde proje üstlenmiştir. Yurt dışı müteahhitlik firmalarının üstlendiği projelerin dağılımına bakıldığında 1972'den 2025 Temmuz ayına kadar ilk sırayı yüzde 14,1'lik payla karayolu/tünel/köprü projelerinin aldığı görülmektedir. Farklı sektörlerde faaliyet gösteren firmalar 2024 yılında en çok demiryolu projesi üstlenmiştir.


TABLO II: 40- Yurt Dışı Müteahhitlik Firmaları Tarafından Üstlenilen Projelerin Sektörel Dağılımı

Sektörler: (Milyon Dolar) (1)
2024: (Yüzde Pay)
Sektörler: (Milyon Dolar) (Yüzde (1)
1972-2025 Temmuz: Pay)

Sektörler: Demiryolu
2024: 8 164
Sektörler: 26,1
1972-2025 Temmuz: Karayolu/Tünel/Köprü

Sektörler: Karayolu/Tünel/Köprü
2024: 3 431
Sektörler: 11,0
1972-2025 Temmuz: Konut

Sektörler: Konut
2024: 2 148
Sektörler: 6,9
1972-2025 Temmuz: Enerji Santrali

Sektörler: Sağlık Tesisi
2024: 1 746
Sektörler: 5,6
1972-2025 Temmuz: Demiryolu

Sektörler: Turistik Tesis
2024: 1 678
Sektörler: 5,4
1972-2025 Temmuz: Ticaret Merkezi
Kaynak: Ticaret Bakanlığı(1) Projelerin Toplam Bedeli 
b) Amaç
Net sifır karbon hedefi doğrultusunda yenilenebilir kaynakları kullanan, sürdürülebilir ve güvenli yapılı çevre oluşturmak; güçlü ve entegre tedarik zincirlerine sahip, düşük karbonlu yapı malzemelerini rekabetçi maliyetlerle üretebilen, teknolojik kabiliyeti yüksek bir inşaat sektörü oluşturmak ve ülkemizi yurt dışında küresel bir marka haline getirmek temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İnşaat sektörünün yeşil dönüşümü sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.633)

Politika/Tedbir: Tedbir 633.1. Düşük karbonlu yapı malzemelerinin rekabetçi maliyetlerle üretilebilmesi için güçlü ve entegre tedarik zincirleri oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Binaların yapım, kullanım ve yıkım süreçlerini içeren ulusal düzeyde Yaşam Döngüsü Değerlendirme (YDD) hesaplama yöntemi oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 633.3. İnşaat sektöründe sürdürülebilirliğin sağlanması amacıyla ihtiyaç analizi yapılarak gerekli mevzuat çalışmaları yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STKlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İnşaat sektöründe sürdürülebilirlik ihtiyaç analizi doğrultusunda mevzuat çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 633.5. Mevcut bina stokunun enerji performansının iyileştirilmesi için finansal ve teknik teşvik araçları geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Finansal ve teknik teşvik mekanizmaları oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 633.8. Binalarda yenilenebilir enerji kullanım oranları artırılarak enerji verimliliği yüksek binalar yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Binalarda yenilenebilir enerji kullanım oranının kademeli olarak artırılması konusunda altyapı çalışması yapılacaktır.

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Tedbir 633.11. Yeşil binalar ile yeşil yerleşmelerin sertifikalandırılmasına yönelik Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi yaygınlaştırılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sifir Enerjili Bina (nSEB) uygulamalari hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Yeşil bina ve yerleşmeler ile Ulusal Yeşil Sertifika Sistemi (Yes- TR) hakkında ilgili idarelere, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir.

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Tedbir 633.12. Ulusal Yeşil Bina Sertifika Sistemi (Yes-TR) uluslararası kullanıma uygun hale getirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sifir Enerjili Bina (nSEB) uygulamalari hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Yes-TR'nin diğer ülkelerde kullanımına imkân tanıyan sistem, yazılım ve altyapı çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Mimarlık-mühendislik eğitimi güncel gelişmelere uygun olarak gözden geçirilerek niteliği artırılacaktır. (Kalkınma planı p.636)

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Tedbir 636.1. Üniversitelerdeki mimarlık- mühendislik eğitim müfredatı yapı bilgi modellemesi, döngüsel ekonomi, enerji verimliliği gibi alanlar ile hukuk, sözleşme yönetimi, proje yönetimi ve risk yönetimi gibi yönetsel konularda nitelikli ve yabancı dil bilen işgücü yetiştirilmesine yönelik yeniden düzenlenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sifir Enerjili Bina (nSEB) uygulamalari hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Yükseköğretim kurumlarında mimarlık-mühendislik eğitim müfredatinın güncellenmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: İnşaat ekosisteminde dijitalleşme artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.637)

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Tedbir 637.2. Dijital proje teslimi, otonom proje kontrolü gibi araçların kullanımına yönelik hukuki altyapı oluşturulacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Binalarda Enerji Performansı Yönetmeliği ve Neredeyse Sifir Enerjili Bina (nSEB) uygulamalari hakkında ilgili kurumlara, uygulayıcılara ve sektöre yönelik eğitim ve seminer faaliyetlerine devam edilecektir.: 1. Yapi ruhsat süreçleriyle entegre dijital proje teslimine ilişkin mevzuat hazırlıkları yapılacaktır. 2. Mimarlik-mühendislik projelerinin teslim, kontrol ve onay sürecinin dijital ortama taşınmasi, internet tabanlı ve açık kaynaklı ulusal e- proje portal araçlarının kullanılmasına yönelik altyapı geliştirme çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 633.10. nSEB uygulamaları hakkında toplumsal farkındalık oluşturulacaktır.: Kamu ihale mevzuatı ve uygulamaları uluslararası norm ve standartlarla uyumlu olacak şekilde güncellenecek, kamu ihale usulleri ile yapım ve hizmet yüklenicilerinin seçim kıstasları rekabeti sağlayacak şekilde yeniden belirlenecektir. (Kalkınma Planı p.641)

Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızli, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir.: Tedbir 641.6. Kamu ihale sözleşme süreçlerinin dijitalleştirilmesi amacıyla merkezi bir platform oluşturulacak, tüm kamu kurum ve kuruluşlarının işlemlerini bu platform üzerinden yürütmesi sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Elektronik Kamu Alımlanı Platformunun güncel teknolojilerle yenilenmesine ve mevcut geliştirmelere yeni özelliklerin eklenmesine yönelik analiz, yazılım ve test süreçlerine devam edilecektir.: 1. Kamu ihale sözleşme işlemlerinin elektronik ortamda tek bir platformdan yürütülmesine yönelik analiz, yazılım ve test süreçlerine devam edilecektir.

Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Teknik müşavirlik hizmetleri desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.642)

Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızli, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir.: Tedbir 642.1. Teknik müşavirlik hizmetleri desteklenecektir.

Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızli, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir.: Müteahhitlik ve teknik müşavirlik firmalarının uluslararası rekabet gücü artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.643)

Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızli, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir.: Tedbir 643.1. Yurt dışi müteahhitlik hizmetlerinin yeni pazarlara girebilmesi, mevcut pazarlarda derinleşmesi, Türk inşaat ürünlerinin ihracatına katkı sağlanması için firmaların uluslararası pazarlarda konumlanmasi, güçlenmesi ve markalaşması yönünde desteklenmesine devam edilecektir.

Tedbir 641.5. Tüm kamu ihale ve alımlarının hızli, etkin ve saydam bir şekilde tek bir platformdan yürütülmesi amacıyla sistem güncellenecektir.: İnşaat sektöründe yenilikçilik ve Ar-Ge faaliyetleri, ülke önceliklerine ve ihtiyaçlarına göre teşvik edilecek ve Ar-Ge faaliyetlerinde akademik katkının artırılmasına yönelik araçlar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.644) Tedbir 644.2. Teknik Çevre, Şehircilik ve İklim 1. Ar-Ge faaliyetlerinin mevzuat geliştirmeye yönelik Değişikliği Bakanlığı (S), yaygınlaştırılması kapsamında Ar-Ge faaliyetleri için Sanayi ve Teknoloji mevzuat çalışmaları programlar oluşturulacaktır. Bakanlığı tamamlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Tedbir 644.2. Teknik mevzuat geliştirmeye yönelik Ar-Ge faaliyetleri için programlar oluşturulacaktır.
1. Elektronik Kamu Alımlanı Platformunun güncel teknolojilerle yenilenmesine ve mevcut geliştirmelere yeni özelliklerin eklenmesine yönelik analiz, yazılım ve test süreçlerine devam edilecektir.: 1. Ar-Ge faaliyetlerinin yaygınlaştırılması kapsamında mevzuat çalışmaları tamamlanacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Yurt Dışı Teknik Müşavirlik Hizmetleri Yıllık Toplam Proje Tutari
Birim: Milyon Dolar
2024: 263
2025 (1): 200
2026 (2): 210

Performans Göstergeleri: Yurt Dışı Müteahhitlik Hizmetleri İş Hacmi
Birim: Milyar Dolar
2024: 30,6
2025 (1): 27,0
2026 (2): 28,0
(1) Gerçekleşme Tahmini 2) Program 
2.2.4. Devlet Yardımlari 
a) Mevcut Durum 
102 sayılı Devlet Yardımlarının Uygulanmasi, Koordinasyonu, İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca sektörlerin yönlendirilmesi ve özendirilmesi suretiyle ülkemizin uzun vadeli rekabet gücünün geliştirilmesi ve kalkınma sürecinin hızlandırılması amacıyla 2025 yılında devlet yardımları alanında mevzuat düzenlemeleri yapılmiş, izleme ve etki değerlendirme çalışmaları yürütülmüş, devlet yardımı uygulayan kurumların izleme ve etki değerlendirme kapasitelerinin artırılmasına yönelik faaliyetleri sürdürülmüştür.
Mevzuat düzenlemeleri kapsamında 1 Mayis 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 184 sayılı Devlet Yardımlarının Uygulanmasi,Koordinasyonu, İzlenmesi ve Değerlendirilmesi Hakkında CumhurbaşkanlığıKararnamesinde Değişiklik Yapılmasına Dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile 102sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 2'nci maddesinin ikinci fıkrası değiştirilmiştir.Söz konusu değişiklik ile 5018 sayılı Kanuna ekli (III) sayılı Cetvelde yer alan Düzenleyici ve Denetleyici Kurumlar tarafindan uygulanan devlet yardımlari da 102 sayıli CumhurbaşkanliğıKararnamesinin teklif ve değerlendirmeye tabi devlet yardımlarıarasina dahil edilmiştir.

Ayrıca, sektörel ihtiyaçlar ve gelişmeler çerçevesinde tarım, yatırım, girişimcilik ve ihracat alanlarına yönelik devlet yardımlarına ilişkin 2025 yıli Eylül sonu itibarıyla toplam on bir Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanmıştır. Bu Kararların altısı tarım, biri yatırım, ikisi girişimcilik, ikisi kültür biri ise ihracat alanına yönelik olarak çıkarılmıştır. Kararlardan yedisi mevcut düzenlemelerde değişiklik yapılmasına veya süre uzatımına ilişkin iken,diğer beş Karar ile yeni düzenlemeler ihdas edilmiştir.

Tarım sektörüne ilişkin olarak 2025 yılında yayımlanan altı CumhurbaşkanıKararından üçü mevcut düzenlemelerde değişiklik yapılmasına veya süre uzatımına yönelik olurken, diğer üçü ise yeni düzenlemeler getirmiştir. Yeni düzenlemeler çerçevesinde işlenmeyen, nadasa ayrılan ve işlemeli tarıma uygun olmayan alanlar öncelikli olmak üzere, uygun tarımsal üretim yöntemleri kullanmak suretiyle bitkisel üretimin artırılması ve zirai don nedeniyle hasar gören üreticilerin hasarının karşılanmasıdüzenlenmektedir. Bunlar 15 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarim Sigortaları Havuzuna Devlet Tarafindan Taahhüt Edilecek Hasar FazlasıDesteğine İlişkin 9593 sayılı Cumhurbaşkanı Karari, 19 Mart 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Tarım Arazilerinin Kullanımının Etkinleştirilmesinin Desteklenmesine İlişkin 9626 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile 14 Eylül 

2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 2025 Yılında Meydana Gelen Zirai Don Nedeniyle Ürünleri Hasar Gören Çiftçilere Destekleme Ödemesi Yapılmasına Dair 10396 sayıli Cumhurbaşkani Kararıdır.
2025 yılında girişimcilik ve yatırım alanında uygulanan devlet yardımları hakkında yayımlanan üç Cumhurbaşkanı Kararından ikisi yeni düzenleme niteliğinde, biri ise mevcut Kararlarda değişiklik yapılmasına yöneliktir. Yatırım sektörü ile ilgili olarak üretim ve istihdamın artırılması, Türkiye'nin kritik ihtiyaçlarının karşılanmasi, uluslararasırekabet gücünü artıracak katma değeri yüksek yatırımların özendirilmesi, işletmelerin yeşil ve dijital dönüşümlerinin hızlandırılmasi, uluslararası doğrudan yatırımların artırılması ve bölgesel gelişmişlik farklılıklarının azaltılmasına yönelik yatırımların desteklenmesi amacıyla 9903 sayılı Yatırımlarda Devlet Yardımları Hakkinda Karar, 30Mayıs 2025 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu Karar ile seçiciliğin ve destek unsurlarının etkinliğinin artırılması hedeflenmiştir.
Girişimcilik sektörü ile ilgili olarak 1 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9497 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile KOSGEB tarafindan verilecek hizmetler ve desteklerden yararlanacak işletmelere ilişkin sektörel ve bölgesel öncelikler belirlenmiştir. Buna ek olarak mevcut düzenlemelerde yapılan değişiklik uyarınca bir destek programı kapsamında KOSGEB tarafından sağlanacak kredi faiz desteği üst limiti 1 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 9504 sayılı Cumhurbaşkani Kararı ile yükseltilmiştir.
İhracat alanında 2025 yılında 5973 sayılı İhracat Destekleri Hakkında Kararda değişiklik yapılmasına yönelik bir Cumhurbaşkanı Kararı yayımlanmıştır. 17 Nisan 2025tarihli Resmî Gazete'de vayımlanan söz konusu değisiklik kapsamında 1 Ocak 2026tarihinden itibaren uygulanmak üzere yurt dışı fuarlarda olduğu gibi yurt içi fuarlarda da prestijli fuar uygulamasi getirilmekte, sektörün önde gelen uluslararası fuarlarının Ticaret Bakanlığı tarafından prestijli fuar olarak belirlenmesi ve söz konusu fuarlara katılımın daha yüksek parasal sınır dahilinde desteklenmesi olanağı sağlanmaktadır.Ayrıca yurt içi fuar katılım destek başvurularının daha hızlı sonuçlandırılabilmesi amacıyla yurt dışı fuarlarda olduğu gibi Bakanlık tarafından metrekare bazında belirlenerek ilan edilen bedel üzerinden devlet yardimi sağlanmasını içeren desteğe esas tutar uygulamasina geçilmektedir.
Bunlara ek olarak kültür alanına ilişkin Sinema Sektörünün Desteklenmesi Hakkında Yönetmelikte yapılan değişiklikler 7 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete ile 19Haziran 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Söz konusu değişiklikler ile devlet yardımı süreçlerinde etkinliğin artırılması amacıyla başvuru belgelerinde düzenlemeler yapilmiş, ayrica sinema desteklerinin daha verimli kullanılmasını ve sektörün gelişimini sağlamak üzere İlk Uzun Metrajlı Film Desteğine yönetmenlerin yanı sıra yapımcıların da başvurabilmesine imkân tanınmıştır. Bunun yani sıra tüm devlet yardımi türlerinde teminat karşılığında tek seferde ödeme ve aynı yıl içerisinde birden fazla destek alma yasağı korunarak yararlanıcılara birden fazla devlet yardımına başvurabilme olanaği getirilmiştir.
102 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi uyarınca devlet yardımlarına ilişkin mükerrerliğin önlenmesi ve farklı devlet yardımı uygulamaları arasında uyumun 

sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılmış ve uygulayıcı kurum ve kuruluşlarla görüşmeler gerçekleştirilmiştir.

2025 yılında ilgili kamu kurum ve kuruluşları tarafindan 102 sayılıCumhurbaşkanliğiKararnamesi uyarinca devlet yardimlarinin etkilerinin değerlendirilmesine ve uygulamaların iyileştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmüştür. Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan Kararname uyarınca 2024 YılıDevlet Yardımlari Değerlendirme Raporu hazırlanmıştır.

Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarının, devlet yardımlarıalanındaki etki değerlendirme kapasitelerinin geliştirilmesi amacıyla, Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından 2024 yılında düzenlenen eğitim programlarına ilgili kurumlardan toplam 141 temsilci katılmış, programları başarıyla tamamlayan 113 katılımcıya sertifika verilmiştir. Eylül 2025'te başlayan ve Kasım ayında tamamlanması öngörülen eğitim programına ise 30 kamu kurum ve kuruluşunu temsilen 145 personelin katılım sağlamasıöngörülmektedir. Söz konusu eğitimin ardından başarılı olan katılımcılara sertifika verilecektir. Buna ek olarak, devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birimlerinden temsilcilerin katılımıyla 25-26 Kasım 2025 tarihlerinde gerçekleştirilecek Devlet Yardımları Bilgilendirme ve Değerlendirme Toplantısı'nda devlet yardımlarının uygulanmasi, izlenmesi ve etkilerinin değerlendirilmesine yönelik ortak ihtiyaçların ele alınması ve iyi uygulama örneklerinin paylaşılması planlanmaktadır.
Devlet yardımlarının etkin şekilde izlenmesi ve raporlanmasi amacıyla Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafindan kurulan Devlet Yardımları İzleme Sistemi (DYİS)'ne 2025yılında ilgili tüm kurum ve kuruluşların entegrasyonu sağlanmıştır. Mevzuat ve uygulamadaki gelişmeler doğrultusunda DYİS'e ilişkin idame ve geliştirme çalışmaları2026 yılında sürdürülecektir.

b) Amaç
Sektörel yönlendirme ve özendirmeyle yatırım, üretim ve istihdamın artırılmasısuretiyle toplum refahının yükseltilmesi, uzun vadeli uluslararası rekabet gücünün geliştirilmesi, kalkınma sürecinin hızlandırılmasi, bölgesel gelişmişlik farklarının azaltılmasi, piyasa aksaklıklarının giderilerek piyasa ekonomisine işlerlik kazandırılmasıtemel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Devlet yardımlarının etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.646)

Politika/Tedbir: Tedbir 646.1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında etki değerlendirme kapasitesi geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanliğı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK,
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Devlet yardımı uygulayan kamu kurum ve kuruluşlarında görev yapan ilgili personele yönelik etki değerlendirme eğitim programlanı gerçekleştirilecektir. 2. Devlet yardımi uygulayan kamu kurum ve kuruluşları arasında tecrübe paylaşımını amaçlayan toplantılar gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 646.2. Uygulanmakta olan devlet yardımlari, amacı ile tutarlılığı başta olmak üzere etki değerlendirme sonuçları kapsamında gözden geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: BDDK, EPDK, GİB, SPK Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanliğı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, YÖK,
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2025 Yili Devlet Yardimları Değerlendirme Raporu hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: BDDK, EPDK, GİB, SPK Devlet yardımlarına ilişkin izleme mekanizması oluşturulacak ve ilgili kamu kurum

Politika/Tedbir: ve kuruluşları arasında koordinasyon sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.647) Tedbir 647.3. Uluslararasi yardım standartlari ve d ee a ea  a e
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Devlet yardımlarıyla ilgili mt a a
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Etki Değerlendirme Eğitimi Verilen Kamu Kurum ve Kuruluş Personeli Sayısı
Birim: Kişi
2024: 141
2025 (1): 145
2026 (2): 140

Performans Göstergeleri: DYİS'e Entegre Devlet Yardımi Uygulayan Kamu Kurum ve Kuruluş Oranı
Birim: Yüzde
2024: 50
2025 (1): 100
2026 (2): 100
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 


2.3. NİTELİKLİ İNSAN, GÜÇLÜ AİLE, SAĞLIKLI TOPLUM 
2.3.1. Eğitim 
a) Mevcut Durum 
Okul öncesinden itibaren eğitimin her kademesinde kaliteli eğitime erişim gerek fiziki kapasitenin geliştirilmesi gerekse öğretmen niteliklerinin artırılmasıyla gerçekleştirilmektedir. Küresel ölçekte yaşanan ve özellikle son yıllarda beceri temelli eğitimin ön plana çıkmasıyla birlikte dijital, analitik ve sosyal becerilerin bireylere kazandırılmasında eğitim sistemi önemli bir rol oynamaktadır.

Okul öncesi eğitimin yaygınlaştırılması faaliyetleri neticesinde 4-5 yaş için brüt okullaşma oranı, 2024-2025 eğitim-öğretim döneminde yüzde 66,96 olarak gerçekleşmiştir.Okul öncesi eğitime erişim için beşeri ve fiziki imkânları iyileştirme çalışmalarının yanı sıra kaliteli okul öncesi eğitime erişim için okul öncesiyle ilgili kalite standartları belirlenerek izleme ve değerlendirme sisteminin geliştirilmesi hedeflenmektedir.
Temel eğitim kademesinde de eğitime erişim artırılmış ve çocukların beceri temelli etkinlikler doğrultusunda temel eğitimin yapılandırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilmiştir. 2024-2025 eğitim-öğretim döneminde brüt okullaşma orani ilköğretimde yüzde 98,44, ortaöğretimde ise yüzde 101,07 olmuştur. Ortaöğretim kademesinde devamsızlık ve başarısızlık nedeniyle sınıf tekrarı riski taşıyan öğrencilere yönelik çalışmaları gerçekleştirmek amacıyla önleme, müdahale ve yönlendirme çalışmalarıdevam etmektir. Ayrica öğrencilerin sinif geçmelerinde gerekli görülen yeterlilik ve kazanımlara sahip olarak eğitim ve öğretim süreçlerini tamamlamalarını sağlamak amacıyla düzenlemeler yapılmiştir.

Öğrencilerin fiziki, sosyal, duygusal, zihni ve ahlâkî bakımdan çok yönlü gelişimini desteklemek amacıyla geliştirilen Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinin uygulanmasına ilişkin genelge yayımlanmış olup Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli Öğretim Programları uygulaması2024-2025 eğitim öğretim yılında 1., 5., ortaöğretim hazırlık ve 9. sınıflarda başlamış olup 2025-2026 eğitim öğretim yılında da 2., 6. ve 10. sıniflarda uygulamaya geçilmiştir. Ders kitaplarındaki içerikler, teorik bilgilerin yanı sıra günlük hayatla da köprü kuracak nitelikte hazırlanmaktadır. Bilgi, beceri, eğilim ve değerlerin öğrencilere günlük yaşamında karşılaşabileceği durumlara uygun olarak bireysel ve birlikte çalışma, eğitsel oyunlar,araştırma ve proje çalışmaları gibi ders içi ve ders dışı etkinliklerle kazandırılmasıhedeflenmektedir. Ayrıca öğrencilerin kelime hazinesini geliştirecek şekilde Türkçenin doğru ve etkili kullanimına dikkat edilmektedir.

Türkiye Yüzyılı Maarif Modelinde öğrencilerin işbirliği yapma, etkin öğrenme,toplumsal yaşam, aile yaşamı gibi alanlarda yeterli olabilmelerini sağlayan, başarı için önemli rol oynayan ve akademik başarıyı destekleyen yönlerini geliştirmek için sosyal duygusal beceri programları oluşturulmaktadır. Sosyal duygusal becerilerin gelişimini destekleyen afiş, broşür ve sunum içeriklerinin yanı sıra okul öncesi ve ilkokul öğrencilerine yönelik oyun içerikleri ve hikâye kitapları da hazırlanmış olup pek çok materyal öğrenci,öğretmen ve velilerin kullanımına sunulmaktadır.


Eğitim hizmetlerine yönelik bilgi sistemlerine ilişkin kapasite ve kabiliyetlerin geliştirilmesi amacıyla eğitim-öğretim, insan kaynakları, fiziki altyapıya ilişkin ihtiyaçların tespiti gibi süreçlerde karar alma faaliyetlerini destekleyen, çözüm önerileri sunan, olasısorunları önceden tespit eden, daha hızlı ve doğru kararlar alınmasına yardımcı olan dijital bir karar destek platformu olan Bakanlık Yönetim Sistemi uygulamaya konulmuştur. Söz konusu uygulamanın geliştirilmesine ilişkin süreçler devam etmektedir.Beşeri sermayenin ekonominin ihtiyaçlarıyla uyumlu bir şekilde geliştirilmesi ve becerilerin güncellenmesi hususunda mesleki eğitimin kritik bir rolü bulunmaktadır. Bu kapsamda, özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında müfredat, finansman,öğretmen eğitimi, staj ve istihdam dâhil uzun vadeli işbirliğinin sağlanması çalışmalarına devam edilmektedir. Diğer yandan mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımısağlayan, mesleki değerlere bağlı öğrencilerin yetiştirilmesi mesleki eğitimde öncelikler arasındadır. Mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören öğrencilerin firsat eşitliği temelinde sektörel yoğunluğun bulunduğu yerlerdeki işletmelerde mesleki eğitime katılımlarını sağlayarak mesleki yeterliliklerinin artırılması, altyapının geliştirilerek sektörel kümelenmenin sağlanması ile birlikte işgücü piyasası ihtiyaçlarına uyumun güçlendirilmesi amacıyla Millî Eğitim Bakanlığı Bölge Okulu, İhtisas, Sektör İçi ve Sektöre Entegre Özellikli Mesleki ve Teknik Ortaöğretim Kurumlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönergesi kapsamında kurum ve kuruluşlarla işbirliği protokolleri yürütülmeye devam edilecektir.Mesleki eğitimde bireysel ve sektörel ihtiyaçlara cevap verebilen bir mesleki eğitim sistemi inşa etmek, eğitim-istihdam ilişkisini güçlendirmek, mesleki eğitimi yaygınlaştırmak,mesleki eğitimin gelecekteki perspektifini belirlemek amacıyla mesleki ve teknik liselerin fiziki altyapısını güçlendirmeye yönelik atölye ve laboratuvar donanımlarının güncel ve geleceğin teknolojik gelişmelerine uygun olarak yenileme çalışmaları devam edecektir.Ekim 2025 itibarıyla 129 devlet üniversitesi, 75 vakıf üniversitesi ve dört vakıf meslek yüksekokulu olmak üzere toplam 208 yükseköğretim kurumu bulunmakta olup her ilimizde yükseköğretim hizmeti gerçekleştirilmektedir. İlk kademelerde olduğu gibi yükseköğretim kademesinde de eğitime erişim sorunu ortadan kaldırılmış olup yükseköğretimde kalitenin artırılmasi amaçlanmaktadır.
YÖK tarafindan, dünyadaki hızlı teknolojik gelişim ile birlikte bilgi ve iletişim teknolojilerindeki ilerlemelere ayak uydurmak, öğrencilere daha etkili bir öğrenme deneyimi sunmak ve araştirma faaliyetlerini güçlendirmek amacıyla dijitalleşme konusunda önemli adımlar atılmaktadır. Üniversite öğrencileri ile mezunlarının mesleki yetkinliklerinin artırılması ve yükseköğretimin dijitalleşmesi kapsamında bilişim ve yapay zekâ alanında çeşitli çalışmalar yürütülmektedir. Üniversitelerde yeni ortaya çıkan ve ihtiyaç duyulan yetkinliklerin öğrencilere kazandırılması amacıyla bilişim alanında ön lisans, lisans ve lisansüstü programlar açılmıştır. Dijital teknolojiler alanında bütün sektörlerde ihtiyaçduyulan nitelikli insan kaynağını karşılamak amacıyla yapay zekâ mühendisliği, yapay zekâve veri mühendisliği bölümleri ile lisansüstü seviyede farklı programlar açılmıştır. Ayrıca başta yapay zekâ olmak üzere dijitalleşme ve büyük veri gibi konularda ortaya çıkan insan kaynağı ihtiyacını karşılamak için açılması gereken yeni bölüm ve programların belirlenmesine yönelik YöK bünyesinde Yapay Zekâ Temelli Programların Belirlenmesi Çalışma Grubu kurulmuş, 2023 yılından itibaren yürütülen çalışmalar sonucunda 20yükseköğretim kurumu bünyesinde 23 lisans ve 50 ön lisans programı açılmıştır.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığıile imzalanan Sürdürülebilir ve İklim Dostu Kampüs Oluşturulması Alanında İş Birliği Protokolü ile belirlenen 11 pilot üniversitede sürdürülebilir, enerji bakımından verimli,doğayla uyumlu ve çevreye asgari düzeyde zarar veren kampüslerin oluşturulmasi,üniversite kampüslerinde enerji verimliliği ve yenilenebilir enerji uygulamalarının artırılması,bu alanda duyarlılık ve farkındalık oluşturulmasına yönelik çalışmaların yürütülmesi amaçlanmaktadir.
Üniversitelerde eğitimin niteliğinin ve yükseköğretim sisteminin kalitesinin artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilmektedir. 2006 ve sonrasında kurulmuşüniversitelerin bölgesel kalkınma misyonu çerçevesinde ihtisaslaşmasını sağlamak amacıyla Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşması Programı kapsamında Ekim 2025 itibarıyla 25 üniversite desteklenmektedir. Üniversitelerin bulundukları bölgedeki kalkınma potansiyelini harekete geçirmeleri amacıyla tarım ve havza bazlı kalkınma,hayvancılık, sağlık ve çevre, ormancılik, tekstil, jeotermal, yenilenebilir enerji ve batarya teknolojileri, turizm, akıllı lojistik ve bütünleşik bölge uygulamalarıyla makine ve imalat teknolojileri alanlarında desteklenen projelerle üniversite-sanayi işbirliğinin kurulması ve bölgede üretilen ekonomik değerin artırılması amaçlanmaktadır.
Öncelikli Bilim Alanlarında Uzmanlaşan Üniversiteler Projesiyle stratejik araştırma alanlarında yayın kapasitesi ve kalitesiyle öne çıkan yükseköğretim kurumlarının desteklenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla bilgi güvenliğinden tarımda dijital teknolojilere,enerji depolamadan temiz enerjiye kadar 16 stratejik araştırma alanında yetkinlik gösteren 26 devlet ve vakıf üniversitesi program kapsamına alınmıştır. Program ile yükseköğretim sisteminde araştırma kapasitesinin artırılmasi, ülkenin ihtiyaç duyduğu kritik alanlarda uzmanlaşmanın teşvik edilmesi ve uluslararası düzeyde rekabet gücünün yükseltilmesi hedeflenmektedir.
Yükseköğretimde uluslararasılaşma çalışmaları kapsamında Türkiye'deki uluslararasıöğrenci sayısı 2015 yılında 72 binlerde iken Ekim 2025 itibarıyla 350 bini aşmıştır. 20242028 Yükseköğretimde Uluslararasılaşma Strateji Belgesi Şubat 2025'te yayınlanmıştır. Söz konusu belgede öğrenci seçim ve kabul süreçleri konusundaki kriterlere yer verilmekte,marka değeri yaratacak üniversitelerin belirlenmesinde program bazlı kontenjan dağılımi hususlarının dikkate alınması ve yabancı dilde eğitim veren programların sayisının artırılmasi, uluslararası öğrencilere yönelik barınma imkânları ve uluslararasılaşmada kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik politika hedefleri belirlenmiştir. Ayrıca yükseköğretim kontenjanlarının belirlenmesinde arz-talep dengesinin yanı sıra eğitimistihdam bağlantısinın da dikkate alınması önemlidir.
Üniversite sayısı ve örgün yükseköğretim kontenjanlarına paralel olarak yurt ihtiyacının da karşılanması amacıyla Ekim 2025 itibarıyla Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlıyurt yatak kapasitesi 1.005.037'ye çıkarılarak talebi karşılama oranı artırılmıştır.Önümüzdeki dönemde de ülke genelinde kapasite artışına devam edilecektir.
b) Amaç
Tüm bireylerin kapsayıcılık ilkesi esasında nitelikli bir eğitime ve hayat boyu öğrenme imkânlarına eşit şartlarda erişimisağlanarak akademik, sosyal ve mesleki becerilerinin uluslararası standartlara uygun bir şekilde geliştirilmesi, analitik düşünme, finansal 

okuryazarlık, işbirlikçi çalışma ve liderlik alanlarında yetkinlik sahibi olmalarının sağlanması,milli, manevi, ahlaki, insani ve toplumsal değerleri içselleştirmiş, ait olduğu aile ve topluma karşı sorumluluk sahibi bireyler olarak yetişmeleri temel amaçtır.
Erken yaşlarda bireylerin yetenek ve kapasitelerinin keşfedilerek bilim, teknoloji ve mesleki kariyer alanlarında uygun kabiliyetleri geliştirebileceğialanlara yönlendirilmesi,ayrıca kişisel ilgi alanları dikkate alınarak kültür, sanat, spor ve dil yetkinlikleri kazandırılarak genç yaşta belirli alanlarda beceri sahibi, üretken ve sosyal birer vatandaş olarak toplumsal iş bölümünde yer almalarının sağlanması hedeflenmektedir.

Kalite ve sonuç odaklı bir yönetim anlayışıyla ülkemizin ihtiyaçları doğrultusunda evrensel bilgi üretimine katkı sunacak yetkinlikte akademik kadroların ve nitelikli insan gücünün yetiştirilmesini hedef alan, uluslararası öğrenciler ve alanında başarılıakademisyenler için üniversitelerimizi çekim merkezi haline getirecek yenilikçi ve rekabetçi bir yükseköğretim sisteminin oluşturulması amaçlanmaktadır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Çocukların kaliteli, evrensel, ücretsiz ve okul öncesi eğitime erişimlerinde fırsat eşitliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.661)

Politika/Tedbir: Tedbir 661.1. Okul öncesine erişimin artırılması için gerekli fiziki ve beşeri altyapı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milli Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlıği, Hazine ve Maliye Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Okul öncesi eğitimde ihtiyaç duyulan dersliklerin yapımına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 661.2. Kaliteli okul öncesi eğitime erişimi kolaylaştırmak üzere ekonomik ve sosyal gelişmişlik düzeyleri dikkate alınarak öncelikli bölge ve ailelerin ihtiyaçlanı için farklı modeller üzerinde çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Okul öncesi eğitimde geçici köy ana sinifi, taşima merkezinde ana sinıfi, evde okul öncesi eğitim erişim modelleri uygulanacaktir.

Politika/Tedbir: Tedbir 661.3. Hayırseverlerden ve özel sektörden gelen desteklerin öncelikle okul öncesi eğitim alanına yönlendirilmesi teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Hayırseverlerden ve özel sektörden gelen desteklerin öncelikle okul öncesi eğitim alanına yönlendirilmesi için tüm valiliklere gerekli duyuru, bilgilendirme ve yönlendirme yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Çocukların ruhsal ve bedensel gelişimlerini gözeten, çocuk güvenliğini ve çocuğun iyi olma halini destekleyen eğitim ortamları sağlanacak, eğitim dışına çıkma ve okuldan kopma riski bulunan öğrencilere yönelik önleyici mekanizmalar oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.662)

Politika/Tedbir: Tedbir 662.1. Özel eğitime gereksinim duyan bireylerin eğitimi için beşeri ve fiziki imkânlar artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel eğitim okullarının ve özel eğitim ortamlarının (özel eğitim sınıfi, hastane sınıfı vb.) fiziki yapısı güçlendirilecektir. 2. Temel eğitim döneminde kaynaştırma ve bütünleştirme uygulamaları yoluyla eğitim gören öğrencilere yönelik temel matematik ve temel okuryazarlik etkinlik setleri ve programlari hazırlanacaktir.

Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır.: Öğrenciler arasındaki başarı farkı ile okullar arasındaki nitelik farkı azaltılacak, tüm okullarda nitelikli ve kapsayıcı eğitim hizmet sunumu sağlanacak, bu amaçla insan kaynağının niteliği artırılacak ve eğitim sürecinin önemli bir parçası olan ailelerin bu kapsamda daha fazla katkı sağlamalarına yönelik eğitim faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.663)

Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır.: Tedbir 663.2. Uygulanan telafi edici ve destekleyici yetiştirme programları için etkin izleme ve değerlendirme sistemi kurulacak, bu programlar öğrenci ihtiyaçlarını dikkate alacak şekilde yeniden
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Okul kütüphanelerinde atölye, seminer, söyleşi, sergi ve dinleti gibi kültürel-sosyal etkinlikler gerçekleştirilecektir. 2. Bağımlılıkla mücadele için çeşitli kurum ve kuruluşlar işbirliğiyle tiyatro, resim, kisa film gibi yarışmalar, münazara etkinlikleri düzenlenecektir. 3. Bilişim alanında çalışma yapan öğretmen ve öğrencilerin ürünlerini paylaşmaları ve yaygınlaştırmaları amacıyla Ulusal GençTek Zirvesi düzenlenecektir. 4. Öğrencilere iklim değişikliği, sürdürülebilirlik ve gönüllülük bilinci temalı resim, şiir, afiş, kısa film gibi yarışmalar yapılacaktır.: 1. İlkokulların 3. sıniflarında uygulanan İlkokullarda Yetiştirme Programı Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsamında yeniden yapılandırilacaktır.

Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır.: yapılandırılacaktır. Bireyin gelişimini temel alan ve uzun vadeli öğrenme sürecini de içeren ölçme ve değerlendirme sistemi oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.665)

Tedbir 662.3. Okullarda bilim, kültür, sanat ve spor faaliyetleri ile sosyal etkinlikler artırılacaktır.: Tedbir 665.1. Ölçme ve değerlendirme sistemi yeterlilik temelli olarak eğitimin tüm kademelerinde yapılandırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Okul kütüphanelerinde atölye, seminer, söyleşi, sergi ve dinleti gibi kültürel-sosyal etkinlikler gerçekleştirilecektir. 2. Bağımlılıkla mücadele için çeşitli kurum ve kuruluşlar işbirliğiyle tiyatro, resim, kisa film gibi yarışmalar, münazara etkinlikleri düzenlenecektir. 3. Bilişim alanında çalışma yapan öğretmen ve öğrencilerin ürünlerini paylaşmaları ve yaygınlaştırmaları amacıyla Ulusal GençTek Zirvesi düzenlenecektir. 4. Öğrencilere iklim değişikliği, sürdürülebilirlik ve gönüllülük bilinci temalı resim, şiir, afiş, kısa film gibi yarışmalar yapılacaktır.: 1. İlkokullarda görev yapan sınıf öğretmenlerinin meslekî yeterliklerinin geliştirilmesi amacıyla öğretmen eğitimleri gerçekleştirilecektir. 2. Öğretmenlerin sınıf içi ölçme ve değerlendirme süreçlerinde kullanabileceği süreç odaklı ve oyun temelli etkinlik örneklerinin yer aldığı materyaller hazırlanacaktır. 3. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli kapsaminda ortaokul ve liselerde Türkçe, matematik ve fen bilimleri alanlarinda çoktan seçmeli ve açık uçlu sorular içeren Okul Tabanlı İzleme uygulanarak öğrencilerin öğrenme çıktıları ile beceri düzeyleri belirlenecektir.

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Tedbir 665.3. Ulusal izleme araştırmaları için mevzuat altyapısı oluşturulacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Milli Eğitim Bakanlığı (S)
1. İki yıllık döngüler halinde ve 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABÍDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 3. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevaplarin puanlanması sağlanacaktır.: 1. İzleme araştırmalarına yönelik hazırlanan yönetmelik, yönerge ve kılavuz güncelleme çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Tedbir 665.4. Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla dört temel becerinin değerlendirilmesine yönelik ölçme araçları geliştirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, TDK
1. İki yıllık döngüler halinde ve 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABÍDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 3. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevaplarin puanlanması sağlanacaktır.: 1. Türkçenin doğru ve güzel kullanımını geliştirmek amacıyla farklı sinif düzeylerinde dört temel dil becerisinin değerlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Eğitim sistemi olağanüstü durumlara karşı daha dayanıklı ve esnek bir yapıya kavuşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.666)

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Tedbir 666.1. Bireyselleşmiş öğrenme sistemi etkin hale getirilecek, uzaktan eğitim altyapısı iyileştirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. İki yıllık döngüler halinde ve 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABÍDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 3. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevaplarin puanlanması sağlanacaktır.: 1. Yabancı dil öğretimine yönelik dijital içeriklerin platform üzerinden kullanıma sunulması sağlanacaktır. 2. MEBİ Bireysel Öğrenme Platformunun içerikleri 11. ve 12. sıniflar için hazırlanarak sisteme yüklenecek, öğrenme analitiği ve yapay zekâ destekli asistan geliştirilerek dijital eğitim platformları ile entegrasyonu sağlanacaktır.

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Tedbir 666.2. Olağanüstü durumlarda eğitimin kesintiye uğramasının öğrenme kayıpları üzerindeki etkisini telafi edici çalışmalar yürütülecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. İki yıllık döngüler halinde ve 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABÍDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 3. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevaplarin puanlanması sağlanacaktır.: 1. Türkiye Yüzyılı Maarif Modeline göre 9. ve 10. sınıflar için MEBİ Platformuna entegre edilerek e- içerikler oluşturulacaktır. 2. Eğitim Bilişim Ağının (EBA) içerik yönünden çeşitliliğini arttırmak ve zenginleştirmek amacıyla öğretim materyali, eğitsel video, simülasyon ve zenginleştirilmiş kitap türünde içerikler üretilecektir.

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Eğitimde teknolojinin doğru kullanımı sağlanacak, teknoloji okuryazarlığı artırılacak ve teknoloji kullanımından kaynaklı eşitsizlikler azaltılacaktır. (Kalkınma Planı p.667)

Tedbir 665.2. Ölçme ve değerlendirmede bilgi ve iletişim teknolojileri aktif olarak kullanılacaktır.: Tedbir 667.1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. İki yıllık döngüler halinde ve 4, 8 ve 10. sınıf düzeyindeki öğrencilerin öğrenim sürecinde edindikleri bilgi ve becerileri günlük yaşamda kullanabilme yeterliliklerini belirlemeyi ve zihinsel yetkinlik düzeylerini ölçmeyi amaçlayan Akademik Becerilerin İzlenmesi ve Değerlendirilmesi (ABİDE) araştırması elektronik ortamda e-ABÍDE olarak gerçekleştirilecektir. 2. Merkezî sınavların değerlendirilmesinde teknolojik gelişmelere uygun yeni yöntemler uygulanacaktır. 3. Yapay zekâ kullanımı ile açık uçlu sorulara ait cevaplarin puanlanması sağlanacaktır.: 1. Okullarda fiber altyapı ve etkileşimli tahta kullanımı yaygınlaştırılacaktır.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Tedbir 668.2. Öğretmenlik kariyer basamaklarında uzman öğretmenlik ve başöğretmenliğe geçişte hazırlanan eğitim programlarının içeriği, mesleki gelişmelerin yanı sıra uluslararası gelişmeleri içerecek şekilde geliştirilerek öğretmenlerin uygun süre ve düzeylerde yetkinlikleri daha da artırılacaktır.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Tedbir 668.5. Eğitim yöneticiliği profesyonel meslek olarak düzenlenecek, okul yöneticiliği yapacak öğretmenlerin yetiştirilmesi için kurumsal yapı oluşturularak yönetici sertifika programları uygulanacaktır.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Öğretim programları milli, manevi, ahlaki ve evrensel değerler esas alınarak küresel gelişmelere ve ihtiyaçlara uygun olarak güncelelenecek, dijital içeriklerin niteliği ve niceliği geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.669)

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Tedbir 669.1. Bilim ve Sanat Merkezleri (BİLSEM)'ne özgü öğretim programları geliştirilecektir.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Tedbir 669.2. Yaygın eğitim dâhil tüm öğretim programlarinda belirlenecek öncelikli kazanımlar doğrultusunda dijital eğitim içerikleri geliştirilecektir.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Okul yönetim sistemi iyileştirilerek okullardaki karar alma sürecine tüm paydaşların dâhil edilmesine imkân sağlanacak, okul yönetiminde katılımcılıkla birlikte eğitimin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.670)

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Tedbir 670.1. Mesleki eğitimde ders seçimi dâhil karar alma süreçlerine özel sektörün ve ailelerin katılımı sağlanacaktır.

Öğretmen yetiştirme ve geliştirme süreci; mesleğe kabulden önceki eğitimden başlanarak mesleğe kabul, mesleki gelişim ve kariyer gelişimi gibi tüm aşamaları, ihtiyaçlar doğrultusunda yeniden yapılandırılacak, böylece öğretmenlik mesleğinin niteliği ve toplumsal statüsü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.668): Eğitim mekânlarının kalitesi artırılarak teknolojiye, çevreye ve sosyal yaşama uyumlu, güvenli, afetlere dirençli, estetik ve erişilebilir olması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.671)

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Özel öğretimde niteliğin artırılması için etkin izleme ve değerlendirme çalışmaları yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.673)

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Tedbir 673.2. Özel öğretimde yeni modeller geliştirilerek bu alanda kamunun denetleyici rolü güçlendirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Kurumsal kapasitenin değerlendirilmesine yönelik okul türlerine göre derslik ihtiyacı ve atıl kapasitenin değerlendirilmesi için Bakanlık Yönetim Sistemi aracılığıyla analiz çalışması yapılacaktır.: 1. Özel öğretim kurumlarında uygulanan programların çeşitliliği artırılarak bu kurumlara yönelik izleme ve denetim süreçleri iyileştirilecektir.

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Tedbir 673.3. Özel mesleki ve teknik eğitim kurumlarına verilen devlet desteği kalite standartları gözetilerek verilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Milli Eğitim Bakanlığı (S)
1. Kurumsal kapasitenin değerlendirilmesine yönelik okul türlerine göre derslik ihtiyacı ve atıl kapasitenin değerlendirilmesi için Bakanlık Yönetim Sistemi aracılığıyla analiz çalışması yapılacaktır.: 1. Organize Sanayi Bölgesi (OSB) içinde ve dışındaki özel mesleki ve teknik Anadolu liselerinde öğrenim gören öğrencilere verilen eğitim ve öğretim desteğinin öğrenci, öğretmen ve işveren taraflarındaki etkilerini belirlemeye yönelik anket ve diğer saha araştırma çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Özel eğitime erişim iyileştirilerek eğitimin niteliği ve niceliği artırılacak, rehberlik hizmeti standartları yükseltilecektir. (Kalkınma Planı p.674)

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Tedbir 674.1. Özel eğitim kurumları ile üniversitelerin özel eğitim ve uygulama araştırma merkezleri arasındaki işbirlikleri artırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Kurumsal kapasitenin değerlendirilmesine yönelik okul türlerine göre derslik ihtiyacı ve atıl kapasitenin değerlendirilmesi için Bakanlık Yönetim Sistemi aracılığıyla analiz çalışması yapılacaktır.: 1. Millî Eğitim Bakanlığı ile Fatih Sultan Mehmet Vakif Üniversitesi arasında işbirliği protokolü imzalanarak özel eğitim bölümleri ve meslek yüksekokullarının araştırma kapasitelerinin güçlendirilmesi ve proje işbirliklerinin geliştirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Tedbir 674.2. Bütünleştirme eğitimi veren okullardaki destek personelinin sayısı ve niteliklerinin artırılması çalışmaları devam edecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Kurumsal kapasitenin değerlendirilmesine yönelik okul türlerine göre derslik ihtiyacı ve atıl kapasitenin değerlendirilmesi için Bakanlık Yönetim Sistemi aracılığıyla analiz çalışması yapılacaktır.: 1. Bütünleştirme eğitimi veren okullardaki destek personelinin sayısı ve niteliklerinin artirılması çalışmaları devam edecektir.

Tedbir 671.1. Yeni derslik inşaatlari, bölgeler ve okul türleri özelinde derslik kapasite kullanımı bağlamında mevcut okul ve dersliklerin kapasitelerinin tam olarak kullanılmasını sağlamak üzere okul ve kurumların birleştirilmesi, okul türlerinin değiştirilmesi, binaların takası ve ortak kullanım gibi alternatifler de değerlendirilerek derslik başına düşen öğrenci sayısı gelecek potansiyeli, öğrencilerin nakil hareketi, çağ nüfusu gibi veriler dikkate alınarak yapılacaktır.: Hayat boyu öğrenmeye katılım ve belge çeşitliliği artırılacak, kazanımların belgelendirilmesi teşvik edilecek, hayat boyu öğrenme sisteminin işgücü piyasasının talep ettiği becerileri kazandırması ve bu becerilerin iş ve sosyal yaşamda etkin kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.675)

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Tedbir 675.4. İşverenler ile hayat boyu öğrenme merkezi hizmeti sunanlar arasındaki işbirlikleri geliştirilerek ortak program sunmalari sağlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar
1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: 1. Mesleki eğitime yönelik protokol ve proje çalışmaları ile işbirlikleri kurulacaktır.

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Veri üretme, toplama, işleme, raporlama ve değerlendirme mekanizmaları güçlendirilecek, bu verilerin okullardan merkezi idareye kadar her aşamada kullanılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.677)

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Tedbir 677.1. Veriye dayalı politika üretilmesi sağlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: 1. Eğitimde veriye dayalı politika geliştirilmesini desteklemek üzere bilişim altyapısı güçlendirilecek uluslararası güvenlik sertifikasyonlarıyla desteklenecek ve karar destek sistemleri geliştirilecektir. 2. Bakanlığın tüm birimlerinde üretilen ve tutulan verilerin erişilebilir hale getirilmesi, bu veriler üzerinde analiz, değerlendirme ve modelleme çalışmaları yapılarak Bakanlığın ihtiyaçlarına uygun veriye dayalı politika önerilerinin geliştirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Tedbir 677.2. Üretilen veriler ile nitel ve nicel araştırmalar yürütülecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: 1. Ulusal ve uluslararası düzeyde düzenlenen eğitim teknolojileri zirvelerinin sonuçlarına yönelik araştırmalar bilimsel ölçütler esas alınarak gerçekleştirilecektir. 2. İl millî eğitim müdürlükleri araștırma geliştirme (AR-GE) birimleri tarafindan veri toplamaya ve işlemeye yönelik değerlendirme mekanizmasını güçlendirecek araştırma raporlari hazırlanacaktır.

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Mesleki ve teknik eğitimde özel sektörle işbirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.678) Tedbir 678.2. Özel sektör ile Millî Eğitim Bakanlığı 1. Belirlenen alanlarda özel sektörle mesleki ve teknik eğitim (S), Çalışma ve Sosyal işbirliği yapılarak protokoller kurumları arasında finansman Güvenlik Bakanlığı, hazırlanacak ve yürütülecektir. dâhil uzun vadeli işbirliği Sanayi ve Teknoloji sağlanacaktır. Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Tedbir 678.2. Özel sektör ile mesleki ve teknik eğitim kurumları arasında finansman dâhil uzun vadeli işbirliği sağlanacaktır.
1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: 1. Belirlenen alanlarda özel sektörle işbirliği yapılarak protokoller hazırlanacak ve yürütülecektir.

Tedbir 675.2. Hayat boyu öğrenmede verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: Tedbir 678.3. Ülkemiz sanayiinde öncelikli sektörlerde faaliyet gösteren firmalardaki eğitim merkezi altyapisindan mesleki ve teknik eğitim öğrencilerinin yararlanması sağlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S): Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar
1. Hayat boyu öğrenme kurumlarında verilen eğitimlerin standardizasyonunun sağlanması için gerekli mevzuat değişikliği çalışmaları yapılacak ve eğitimin standardizasyonu için akreditasyon sistemi oluşturulacaktır.: 1. İhtiyaç duyulan alanlara yönelik özel sektörle işbirliği yapılarak protokoller hazırlanacak ve yürütülecektir.

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Mesleki ve teknik eğitimde mesleki, akademik, dijital ve sosyal beceri kazanımı iyileştirilecek, ahilik kültürüyle birlikte mesleki değerlere bağlılık güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.679)

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Tedbir 679.1. Akademik ve mesleki beceriler de dâhil olmak üzere ulusal beceri tanımlaması yapılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalişma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Mesleki Yeterlilik Kurumu
1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır.: 1. İŞKUR tarafindan gerçekleştirilen "Beceri Envanteri" çalışmasının MYK Sektör Komiteleri tarafindan teknik doğrulaması yapılacaktır.

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Tedbir 679.4. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı sağlanarak öğrencilerin ve eğiticilerin mesleki bilgi yanında dijital becerileri geliştirilecek, öğretmen ve yöneticilere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenecek, öğretim araç gereç ve içerikleri hazırlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalişma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar
1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır.: 1. Mesleki eğitimde teknolojinin yoğun kullanımı ile öğrenci ve eğiticilerin mesleki bilgileri ve dijital becerileri geliştirilecektir.

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Tedbir 679.5. İşbirliği protokolleri kapsamında hizmet içi eğitimlerle mesleki ve teknik eğitim atölye ve laboratuvar öğretmenlerine yönelik iş başı eğitimlerine ağırlık verilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalişma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar
1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır.: 1. Özel sektörle işbirliği halinde işbaşı eğitimlerine ağırlık verilecektir.

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Mesleki ve teknik eğitim alan bireylerin işgücü piyasasına geçişleri kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.680)

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Tedbir 680.2. Özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki ve teknik eğitimde bölüm ve alan bazında ihtiyaç planlaması yapılarak bölgesel ve sektörel düzeyde beceri ihtiyaç haritası çıkarılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalişma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar
1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır.: 1. Mesleki ve teknik eğitimde sektör ve bölge düzeyinde, bölüm, alan bazında beceri ihtiyaç haritası oluşturularak belirlenen okullarda gerekli alan ve dallar açılacaktır.

Tedbir 678.5. Mesleki ve teknik eğitime yönelik alternatif finansman kaynakları oluşturulacak ve bu kaynakların kullanımı artırılacaktır.: Tedbir 680.3. Nitelikli işgücü ihtiyacını karşılamak için program bütünlüğü esas alınarak başta OSBlerde yer alanlar olmak üzere meslek liseleri ile yükseköğretim kurumlarının program, yönetim, insan kaynakları, finansman ve fiziki altyapı açısından eşleştirilmesi ve koordinasyonu sağlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çalişma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, STK'lar: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Kurum, kuruluşlar ve ilgili sektörlerle yapılan protokoller kapsamında mesleki teknik eğitim kurumu öğrencilerine başarı bursu verilmesi ve mezuniyet sonrası istihdam edilmelerinin desteklenmesi sağlanacaktır.: 1. Mesleki ve teknik ortaöğretimde öğretimi yapılan alanlarda teknolojik gelişmeleri ve sektörel talepleri karşılayacak şekilde güncellemeler yapılacaktır.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Yabancı dil becerilerini artırmaya yönelik eğitim sistemi, başta müfredat ve öğretmen yetkinliği olmak üzere güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.681)

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 681.2. Mesleki ve teknik eğitimde mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ağırlık verilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Mesleğe özgü yabancı dil eğitimine ihtiyaç duyulan alanlara ait mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının güncellenmesi çalışması yapılacaktır.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Üniversitelerin nitelik yönünden gelişimlerinin izlenmesi ve yönlendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.682)

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 682.1. Yükseköğretim Kurulu (YÖK) ve üniversitelerde, veriye dayalı politika geliştirme süreçlerinin ve büyük verinin kullanımı yaygınlaştırılacak, üniversitelerin performans göstergeleri kapsamında güncel verileri takip edilerek performans değerlendirme raporları belirli aralıklarla paylaşılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: YÖK (S), Üniversiteler
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Üniversite İzleme Kriterleri modülünün geliştirilmesi sağlanacak ve elde edilen verilerin raporlanması sürdürülecektir.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 682.2. Alan bazlı eşleştirmeler aracılığıyla yükseköğretim kurumları arasında iş birliğini artırmaya yönelik modeller geliştirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: YÖK (S), Üniversiteler
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Üniversitelerin alan bazlı çalışmalarını değerlendirebilecek sistemler üzerinde çalışmalar sürdürülecektir.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 682.3. Yükseköğretim kontenjanlarının üniversitelerin kapasiteleri ölçüsünde, sektörel işgücü arz ve talebinin mevcut durum ve öngörülerle uyumlu olarak ve bölgesel ihtiyaçların dikkate alinarak belirlenmesi sağlanacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: YÖK (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Yükseköğretim Eğitim Programları Danışma Kurulu yılda en az bir defa toplanacaktır. 2. Mezunlarin istihdam durumlarının takibinin yapılması amacıyla Yükseköğretim Kurulu bünyesinde başlatılan yazılım çalışmaları tamamlanacaktir.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 682.5. "Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesi"nin etkinliği artirılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: YÖK (S), Üniversiteler
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Bölgesel Kalkınma Odaklı Misyon Farklılaşması ve İhtisaslaşma Projesi kapsaminda performans değerlendirme ölçütleri dikkate alinarak uygulama sonuç raporu hazırlanacak ve kriterleri güncellenerek izleme ve değerlendirme sistemleri güçlendirilecektir.

Tedbir 680.4. Mesleki ve teknik eğitim süreci bütüncül olarak planlanacak, eğitim kademeleri arasında birbirini tamamlayıci programlar geliştirilecektir.: Tedbir 682.6. Açıköğretim sistemindeki programlar sektörel ihtiyaçlar çerçevesinde gözden geçirilerek açıköğretimin yükseköğretim sistemi içindeki ağırlığı azaltılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), YOK: YÖK (S), Üniversiteler
1. Mesleki ve teknik ortaöğretim programlarının başat alanlar altında alan ve dalları birleştirilecektir.: 1. Ortaöğretim mezunlarının yükseköğrenime devamına ilişkin açıköğretim programlarındaki kontenjanlar programın niteliği göz önüne alınarak belirlenecektir.

YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: Tedbir 683.1. Üniversitelerin atama ve yükseltme kriterlerinin alt sınırı merkezi olarak belirlenecektir.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 683.2. Akademisyenlere yönelik projeye dayalı esnek istihdam modelleri gelistirilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Projeye dayali esnek istihdam modelleri konusunda çalişmalara devam edilecektir.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Üniversite öğrencilerinin ve mezunlarının mesleki yetkinlikleri artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.684)

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 684.1. Sektör temsilcilerinin katılimıyla programların oluşturulmasi, yeterliliklerin belirlenmesi ve uygulamalı eğitimlerin sektörle birlikte yürütülmesi sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Yeşil dönüşüm ile sağlık ve tarımda dijitalleşme odaklı programlar başta olmak üzere yeni programlara öğrenci alımı yapılacaktır.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 684.2. Üniversitelerde kariyer merkezlerinin kapasitelerinin geliştirilmesi, üniversite öğrencilerine ve mezunlarına yönelik kariyer rehberliği ve danışmanlığı faaliyetleri yaygınlaştırılarak bu faaliyetlerin erişilebilirliği desteklenecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Üniversitelerde düzenlenen kariyer günlerinin etkinliği ve niteliği artırılacaktır.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 684.3. Mezunlarin işgücü piyasası performansları düzenli takip edilerek ilgili göstergelerde üniversitelerin gelişimlerinin izlenmesi sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, SGK, Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Akademik Birim Ağacı Yönetim Sistemi Programının iyileştirme çalışmaları sürdürülecektir.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 684.4. Üniversitelerin yetkin olduğu alanlarda öğrencilerin mesleki ve teknik bilgi ve tecrübelerinin artırılmasi amacıyla sanayi işbirlikleri ve ortak eğitim modellerinin tesisine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Yükseköğretim öğrencilerinin ihtiyaç duyulan alanlarda en az bir dönem uygulamali eğitim almalarına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Yükseköğretimin uluslararasılaşma düzeyi yükseltilecek, ülkemiz nitelikli uluslararası öğrenciler ve akademisyenler için çekim merkezi haline getirilecektir. (Kalkınma Planı p.685)

Tedbir 682.7. Açıköğretim yetişkin eğitimi ve hayat boyu öğrenme odaklı olarak yeniden yapılandırılacaktır.: Tedbir 685.1. Yabancı dilde eğitim veren programların niteliği artırılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Hayat boyu kendilerini yenilemeleri ve geliştirmeleri için yetişkinlere yönelik açıköğretim programlanı tasarlanacaktır.: 1. Belirlenen kriterler kalite güvencesi anlayışıyla gözden geçirilerek sürekli iyileştirme yaklaşımıyla geliştirilecektir.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 685.3. Yükseköğretim kurumları arasında uluslararası işbirlikleri artırılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Uluslararası Ortak Diploma Programlarının niteliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 685.5. Nitelikli yabancı uyruklu doktoralı araştırmacı ve akademisyenlerin istihdamını özendirici ve kolaylaştırıcı çalışmalar yürütülecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. İhtiyaç duyulan alanlarda nitelikli yabancı uyruklu doktoralı uluslararası bilim insanlarının istihdami desteklenecektir.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 686.1. Öncelikli sektörler ile gelişme alanlarına odaklı doktora programlarının ilgili sektörle işbirliği içerisinde yürütülmesi sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Üniversitelerin öncelikli alanlarda özel sektörle işbirliği içerisinde doktora programları açmaları teşvik edilecektir.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 686.2. Üniversitelerin yurt dışındaki yetkin üniversitelerle ortak doktora programları açmaları teşvik edilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Yükseköğretim ekosisteminde tanınırlığı yüksek ve uluslararası siralamalarda yer alan üniversitelerle ortak doktora programlarının geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 686.3. Doktora programları ve öğrenci kabul koşulları gözden geçirilecek, üniversitelerin yetkinlik analizine ve ihtisas alanına uygun doktora programları oluşturulması sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Üniversitelerin doktora programi açma kriterleri, niteliği artıracak şekilde gözden geçirilecektir.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 686.5. Akademik ve mesleki doktora ayırımı yapılarak her birinden beklenen kazanımların Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinde geliştirilmesi, doktora olgunluk düzeyine ulaşmış belirli üniversitelerde sanayi doktora programları gibi mesleki doktora programlarının oluşturulması desteklenecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Alanında yetkinlik düzeyi yüksek olan üniversitelerde özel sektörle işbirliği içerisinde mesleki doktora programları oluşturulacaktır.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: Tedbir 686.6. Doktora ve doktora sonrası araştırmalar için burs çeşitliliğinin artırılmasi sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Üniversitelerin uluslararası öğrenci kabulünde sadece ÖSYM'nin yapmış olduğu Türkiye Yurtdışından Öğrenci Kabul Sinavinın esas alınmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Doktoralı Genç Araştırmacılar için Yabancı Dilde Bilimsel Metin Yazma Programi, Doktora Sonrası Araştırma Projesi ve Temel Bilimlerde Genç Beyinler Projesi kapsamında araştırmacılara burs desteği sağlanacaktır.

Tedbir 685.2. Nitelikli uluslararası öğrenci sayısının artırılması sağlanacaktir.: desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.687)

YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: Yükseköğretimde dijital dönüşüm sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.688)

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 688.2. Üniversitelerde kurumsal bulut hizmetlerinin sunulmasi, yapay zekâ, robotik ve artırılmış gerçeklik başta olmak üzere bilgi ve iletişim teknolojileri kapsamında araştırma ve eğitim amaçlı kullanılabilecek yazılım, araç ve ekipmanlara erişimin sağlanması desteklenecektir.
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: YÖK (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. İlgili devlet kurumlarıyla işbirlikleri yapılarak bulut hizmetleri başta olmak üzere bilişim hizmetlerinde harcamaların etkinleştirilmesine ve mükerrer harcamaların önlenmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 688.4. Üniversitelerin dijital dönüşümünde ve dijital yayın alımlarında fayda- maliyet etkinliğini hedefleyen yerli ve milli yazılımların önceliklendirildiği bulut tabanlı uygulamalar kullanılacaktır.
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: YÖK (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. Üniversitelerin dijital dönüşümünde ve dijital yayın alımlarında mükerrer harcamaların önlenmesine yönelik yerli, milli ve merkezi yazılımın önceliklendirildiği çalışmalar tamamlanacaktir.

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 688.6. 5G ve ötesi yeni nesil iletişim teknolojilerinde yazılım, donanim ve altyapi alanlarında, nesnelerin interneti, yapay zekâ, büyük veri, kuantum, siber güvenlik, akıllı ulaşım, artırılmış gerçeklik gibi gelişen teknoloji alanlarında nitelikli insan gücü yetiştirilmesi çalışmalarına ağırlık verilecektir.
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. İhtiyaç ve kapasite doğrultusunda yapay zekâ, büyük veri ve siber güvenlik alanlarında yükseköğretim programlarının sayısı artırılacaktır.

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 689.1. Başta çözüm ortağı olarak reel sektör etkileşiminin artırılması olmak üzere öz gelirleri ve finansman çeşitliliği artırılarak üniversitelerin gelişimine daha fazla kaynak sağlanacaktır.
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. Üniversitelerin finansman çeşitliliğini artırmaya ilişkin mevzuat hazırlanacaktir.

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 689.2. Üniversitelere YÖK (S), Üniversiteler 1. Bağış ve yardımlara yönelik teşvik yapılacak yardım ve bağışlar edici düzenlemeler yapilacaktır. teşvik edilecektir. Üniversitelerdeki idari ve teknik personel niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.690)
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: Tedbir 689.2. Üniversitelere yapılacak yardım ve bağışlar teşvik edilecektir.
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. Bağış ve yardımlara yönelik teşvik edici düzenlemeler yapilacaktır.

Tedbir 687.2. Sürdürülebilir ve iklim dostu kampüs hedefine ulaşmada alternatif finansman araçlarına erişim sağlanacaktır.: Tedbir 690.1. Üniversitelerde verimliliği düşüren farklı istihdam statüleri gözden geçirilerek yeni bir personel rejimi oluşturulacak ve kurumsal kapasite geliştirilecektir.
YÖK (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Alternatif finansman yöntemlerine yönelik ilgili kurumlarla işbirlikleri geliştirilecektir.: 1. Üniversitelerde verimliliği artıracak idari ve teknik personel rejimine ilişkin düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Üniversitelerdeki TTO'lar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.691)

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 691.1. TTOlar bölgesel öncelikler ve tematik dikey eksenler özelinde yapılandırılacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Üniversiteler
1. Araştırma altyapılarında nitelikli personellerin istihdamına yönelik düzenlemeler tamamlanacaktır.: 1. İlgili paydaşlarla yapılacak değerlendirmeler doğrultusunda mevzuatın iyileştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Yükseköğretim düzeyinde mesleki ve teknik eğitim güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.692)

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 692.1. Meslek yüksekokullarının müfredatları Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafindan yayımlanan standartlar ve yeterlilikler çerçevesinde güncellenecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖK (S), Mesleki Yeterlilik Kurumu, Üniversiteler
1. Araştırma altyapılarında nitelikli personellerin istihdamına yönelik düzenlemeler tamamlanacaktır.: 1.Mesleki Yeterlilik Kurumu ile yapılacak ortak çalışmalar kapsamında meslek yüksekokulları programlari ve müfredatları güncellenecektir.

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Yükseköğretim sisteminde kalite güvencesi kültürü yaygınlaştırılacak ve güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.693)

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 693.1. Yükseköğretimde kurumsal akreditasyon ile program akreditasyonu geliştirilecektir.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖKAK (S)
1. Araştırma altyapılarında nitelikli personellerin istihdamına yönelik düzenlemeler tamamlanacaktır.: 1. Yükseköğretim kurumlarında kalitenin benimsenmesi ve yayılması sağlanarak ulusal kalite güvence sistemi güçlendirilecek, uluslararasi kurumsal akreditasyon süreçlerine başlanacak ve kurumsal akreditasyon programı uygulanmasının tüm üniversitelere yaygınlaştırma çalışmalarına devam edilecektir. 2. Program akreditasyonunun yaygınlaştırılması, geliştirilmesi ve akreditasyon kuruluşlarının daha sağlıklı değerlendirme yapabilmelerine yönelik yasal düzenleme yapılacaktır.

Tedbir 690.2. Araştırma altyapılarında yüksek nitelikli teknik personelin görevlendirilmesi sağlanacaktır.: Tedbir 693.2. Kalite güvencesi, stratejik planlama, performans ve veri yönetimi sistemlerinin entegrasyonu sağlanacaktır.
YÖK (S), Üniversiteler: YÖKAK (S)
1. Araştırma altyapılarında nitelikli personellerin istihdamına yönelik düzenlemeler tamamlanacaktır.: 1. Yükseköğretimde kurumsal akreditasyon ile program akreditasyonu geliştirilecektir. 2. Kalite güvencesi, stratejik planlama, performans ve veri yönetimi sistemlerinin entegrasyonu sağlanacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: 4-5 Yaş Net Okullaşma Oranı
Birim: Yüzde
2024: 65,1(3)
2025 (1): 61,7(4)
2026 (2): 75,0

Performans Göstergeleri: 14-17 Yaş Kız Çocuklarının Net Okullaşma Oranı
Birim: Yüzde
2024: 91,8(3)
2025 (1): 86,5(4)
2026 (2): 90,0

Performans Göstergeleri: Hayat Boyu Öğrenmeye Katılım Oranı (5)
Birim: Yüzde
2024: 8,0
2025 (1): 8,0
2026 (2): 8,1

Performans Göstergeleri: Doktoralı Mezun Sayısı
Birim: Kişi
2024: 14 113
2025 (1): 13 500
2026 (2): 15 000

Performans Göstergeleri: Dünya Akademik Başarı Sıralamasında İlk 500'e Giren Üniversite Sayısı (6)
Birim: Adet
2024: 5
2025 (1): 6
2026 (2): 7

Performans Göstergeleri: Küresel ölçekteki Yeşil Kampüs Sıralamasında İlk 100'e Giren Üniversite Sayısı (6)
Birim: Adet
2024: 6
2025 (1): 6
2026 (2): 7
(1) Gerçekleşme Tahmini, (2) Program, (3) MEB 2023-2024 örgün eğitim istatistikleri verisidir. (4) MEB 2024-2025 örgün eğitim istatistikleri verisidir. (5) 25-64 yaş nüfusundaki yetişkinler arasında araştırmanın yapıldığı son dört hafta içerisinde herhangi bir eğitim programına katilanların oranıdır. (6) Uluslararasi tanınırliğı ve geçerliliği olan sıralamalar baz alınacaktır.
2.3.2. İstihdam ve Çalışma Hayatı
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de işgücü piyasasında önceki yıl gözlenen olumlu eğilimler 2024 yılında da sürmüş ve istihdamda kayda değer bir artış yaşanmıştır. 2024 yılında istihdam ve işgücüne katılma oranları bir önceki yıla göre 1,2 ve 0,9 puan artarak sirasıyla yüzde 49,5 ve yüzde 54,2 seviyesinde gerçekleşmiştir. 2023 yılında yüzde 9,4 olan işsizlik oranı 2024 yılında 0,7puan azalarak yüzde 8,7 seviyesine gerilemiştir. İstihdam ve işgücünün temel göstergelerinde yaşanan iyileşmeye uygun olarak genç işsizlik oranında da düşüşgözlenmiştir. Söz konusu gösterge 2023 yılındaki yüzde 17,4 seviyesinden 1,1 puan azalarak 2024 yılında yüzde 16,3 düzeyine inmiştir. 2024 yılında toplam istihdam bir önceki yıla göre yaklaşık 1 milyon kişilik bir artış göstermiştir.

Covid-19 küresel salgın döneminde azalarak 2020 yılında yüzde 30,8 seviyesine kadar gerileyen kadınların işgücüne katılım oranı 2024 yılında yüzde 36,8 seviyesine yükselmiştir.Bu yükseliş, kadınların işgücüne katılım oranına ilişkin olarak On İkinci Kalkınma Planıkapsamında belirlenen hedeflerle uyumluluk göstermektedir.

TABLO II: 41- Temel İstihdam ve İşgücü Göstergeleri 
(15+ Yas, Yüzde): İşgücüne Katılma Oranı Kadın

(15+ Yas, Yüzde): Erkek

(15+ Yas, Yüzde): İstihdam Oranı

(15+ Yas, Yüzde): Kadın

(15+ Yas, Yüzde): Erkek

(15+ Yas, Yüzde): İstihdamın Sektörel Dağılımı

(15+ Yas, Yüzde): Tarım

(15+ Yas, Yüzde): Sanayi

(15+ Yas, Yüzde): Hizmetler

(15+ Yas, Yüzde): İnşaat

(15+ Yas, Yüzde): İşsizlik Oranı

(15+ Yas, Yüzde): Kadın

(15+ Yas, Yüzde): Erkek

(15+ Yas, Yüzde): Genç İşsizliği Oranı (15-24) Kaynak: TÜIK
Kaynak: TÜIK 

Çalışma hayatında sosyal diyalog alanında Üçlü Danışma Kurulu 27 Kasım 2024tarihinde Çalişma Hayatında Yargi Süreçleri gündemi ile toplanmıştır. Toplantıda sosyal tarafların görüş ve önerileri alınmakla beraber kurul, toplumsal adalet ve huzurun temel gereklerinden biri olan yargı süreçlerini çalışma hayatı özelinde ele almak ve daha etkin çözümler üretebilmek amacıyla bir araya gelmiştir.

2024 sonu itibarıyla kurulan Nüfus Politikaları Kurulu kapsamında oluşturulan beşgruptan birisi olan Çalişma Hayatı Çalışma Grubu, dinamik nüfus yapısının korunmasıamacıyla iş ve aile yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütmektedir.
1 Ağustos 2025 tarihinde başlayan ve Kamu Işveren Heyeti ile Kamu Görevlileri Sendikaları Heyeti arasında yürütülen 8. Dönem Toplu Sözleşme görüşmeleri neticesinde 11 hizmet kolunun tamamında uzlaşma sağlanmıştır.

Kamu görevlilerinin geneline yönelik mali ve sosyal haklar konusunda ise nihai kararıKamu Görevlileri Hakem Heyeti vermiş olup bu kapsamda kamu görevlilerine, 2026 yıli birinci dönem için yüzde 11, ikinci dönem için yüzde 7, 2027 yılı birinci dönem için yüzde 5, ikinci dönem için yüzde 4 oranında zam yapılması kararlaştırılmıştır. Ayrıca 2026 yılıbirinci dönem için kamu görevlilerinin taban aylıkları 1.000 TL artırılmıştır.
6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 1 Ocak 2025 itibarıyla yürürlüğe giren hükümleri gereğince, kamu işyerleri ile 50'den az çalışanı bulunan az tehlikeli sınıftaki işyerleri de iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri kapsamına alınmıştır. Uygulamaların etkinleştirilmesi amacıyla küçük işletmelerin kendi iş sağlığı ve güvenliği süreçlerini yürütebilmelerine yönelik düzenlemeler hayata geçirilmiş ve bugüne kadar 251.873işverene eğitim verilmiştir.

15 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de Uluslararası İşgücü Kanunu Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.Yapılan düzenlemeyle geçici koruma sağlananlar ile insani ikamet izni sahibi yabancılardan,İçişleri Bakanlığınca Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına bildirilenler, çalışma izni muafiyeti kapsamında çalışabilmektedir.

Ekim 2024-Eylül 2025 döneminde düzenlenen 337 bin Mesleki Yeterlilik Kurumu Mesleki Yeterlilik Belgesi ile birlikte çalışma hayatına toplamda 3,1 milyondan fazla Mesleki Yeterlilik Belgeli nitelikli işgücü kazandırılmıştır. Uluslararası akredite sınav ve belgelendirme kuruluşu sayısı 261'e ulaşmıştır.

On Birinci ve On İkinci Kalkınma Planları kapsamında uygulanan tedbirlerin etkili bir şekilde hayata geçirilmesi sonucunda işgücünün eğitim düzeyinde belirgin bir artışsağlanmıştır. Bu çerçevede, yükseköğretim mezunlarının istihdam içindeki payı 2020 yılında yüzde 27,4 iken 2024 yılında yüzde 29,5'e yükselmiştir.

TABLO II: 42- İşgücünün Eğitim Düzeyi 
(Yüzde)
Eğitim Düzeyi: İşgücü
2020: İstihdam
(Yüzde) 2024: İşsiz

Eğitim Düzeyi: Okuryazar Olmayanlar
2020: 2,5
(Yüzde) 2024: 2,6

Eğitim Düzeyi: Lise Alti
2020: 48,1
(Yüzde) 2024: 48,3

Eğitim Düzeyi: Lise
2020: 10,7
(Yüzde) 2024: 10,4

Eğitim Düzeyi: Mesleki ve Teknik Lise
2020: 11,3
(Yüzde) 2024: 11,1

Eğitim Düzeyi: Yükseköğretim
2020: 27,3
(Yüzde) 2024: 27,4

Eğitim Düzeyi: Toplam
2020: 100
(Yüzde) 2024: 100
Kaynak: TÜIK 

İşKUR tarafindan düzenlenen aktif işgücü programlarından 2024 yılında 223.196 kişi yararlanmıştır. Ağustos 2025 itibarıyla aktif işgücü programları kapsamında yapılan harcamalar 10,9 milyar TL olmuştur.

TABLO II: 43- İşKUR Tarafından Düzenlenen Aktif İşgücü Programlarına Yapılan Harcama ve Yararlanan Kişi Sayısı
Yıllar: 2019
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 124 920
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 309 373
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 402 393
Toplam (Kişi): 836 686
Harcama (Bin TL): 7 770 560

Yıllar: 2020
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 87 372
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 126 344
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 335 761
Toplam (Kişi): 549 477
Harcama (Bin TL): 5 096 776

Yıllar: 2021
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 101 501
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 72 132
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 360 170
Toplam (Kişi): 533 803
Harcama (Bin TL): 6 438 380

Yıllar: 2022
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 10 763
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 115 480
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 156 356
Toplam (Kişi): 282 599
Harcama (Bin TL): 6 596 907

Yıllar: 2023
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 1 654
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 299 030
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 48 817
Toplam (Kişi): 349 501
Harcama (Bin TL): 16 339 899

Yıllar: 2024
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 3 405
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 154 052
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 65 739
Toplam (Kişi): 223 196
Harcama (Bin TL): 28 597 037

Yıllar: 2025 (1)
Mesleki Eğitim Kursları (Kişi): 10 220
Toplum Yararına Programlar (Kişi): 58 951
İşbaşı Eğitim Programı (Kişi): 45 877
Toplam (Kişi): 115 048
Harcama (Bin TL): 10 921 115
Kaynak: İŞKUR 
(1) 2025 yılıi Ocak-Ağustos dönemi verileridir.
2025 yili itibarıyla asgari ücret brüt 26.005,50 TL, net 22.104,67 TL olarak belirlenmiştir. Bir önceki döneme göre net asgari ücrette yüzde 30,01 oranında artışsağlanmıştır. Bununla birlikte, ilk kez 2016 yılında uygulanan asgari ücret desteği uygulamasına 2025 yılında da devam edilmektedir. 2025 yılı için aylık 1.000 TL tutarında asgari ücret desteği sağlanmaktadır.

TABLO II: 44- İşgücü Maliyetlerinde ve Net Ele Geçen Ücretlerdeki Gelişmeler 
2018: -

2016 2017: 112,4
2018: 109,9
2019: 106,5
2020: 90,0
2021 2022: 83,8
2023: 150,2
2024 2025(2): 175,4

2016 2017: 113,0 111,1
2018: 113,5
2019: 112,9
2020: 108,6
2021 2022: 103,8
2023: 137,0
2024 2025(2): 171,9

2016 2017: 153,8
2018: 165,2
2019: 169,3
2020: 172,0
2021 2022: 180,6
2023: 243,3
2024 2025(2): 222,5

2016 2017: 7,4
2018: 2,3
2019: -3,1
2020: -15,5
2021 2022: -6,9
2023: 79,2
2024 2025(2): 16,7

2016 2017: -0,1 6,1 -1,7
2019: -0,5
2020: -3,9
2021 2022: -4,4
2024 2025(2): 28,6

2016 2017: 23,5
2018: 3,1 9,4
2019: 2,5
2020: 1,6
2021 2022: 5,0
2023: 34,7
2024 2025(2): -2,4 -2,8

2016 2017: 105,0
2018: I 106,3
2019: 113,3
2020: 110,8
2021 2022: 95,0
2023: 89,7
2024 2025(2): 179,8

2016 2017: 157,3
2018: 153,4
2019: 158,6
2020: 158,0 152,4
2021 2022: 148,1
2023: 204,7
2024 2025(2): 265,6

2016 2017: 232,4
2018: 221,5
2019: 242,4
2020: 248,3
2021 2022: 252,4
2023: 285,1 384,1
2024 2025(2): 350,5

2016 2017: -0,1
2018: -4,2
2019: 6,6
2020: -2,2
2021 2022: -14,3
2023: -5,6
2024 2025(2): 8,2 8,0

2016 2017: 6,2
2018: -0,8
2019: 3,4
2020: -0,4
2021 2022: -3,6
2023: -2,8
2024 2025(2): -2,3

2016 2017: 23,8
2018: -1,9
2019: 9,4
2020: 2,5
2021 2022: 1,6
2023: 13,0
2024 2025(2): -3,0
Kaynak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Kamu İşveren Sendikalarından elde edilen verilerle Strateji 
ve Bütce Baskanlığı tarafından hesaplanmıstir.

Not: 2008 yılından itibaren net ele geçen ücretlere bekâr çalışan için asgari geçim indirimi dâhildir.
(1) Reel hesaplamalarda TÜFE $(2003{\stackrel{\circ}{=}}100)$ bazlı endeks kullanımıştır.

(2) Gerçekleşme Tahmini 



İşUR tarafından yürütülmekte olan İşbaşı Eğitim Programları ve Mesleki Eğitim Kurslarıyla nitelikli işgücü yetiştirilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda 2025 yılı OcakAğustos döneminde İşbaşı Eğitim Programlarından 45.887 kişi, Mesleki Eğitim Kurslarından 10.220 kişi faydalanmıştır.

İşgücü piyasasında dijital dönüşüm ve iklim değişikliğinin ortaya çıkaracağı yeni talepler doğrultusunda, işgücünün niteliğinin geliştirilmesi, aktif işgücüprogramlarının yaygınlaştırılıp etkinliğinin artırılmasi, esnek çalişma biçimlerinden daha fazla kişinin yararlanmasi, özel politika gerektiren grupların istihdam ve işgücüne katılımının güçlendirilmesi, kayıt dışı istihdamın ve beyin göçünün azaltılması ile iş sağlığı ve güvenliği hizmetlerinin kalite ve verimliliğinin artırılması yönündeki ihtiyaç devam etmektedir.
b) Amaç
Başta özel politika gerektiren gruplar olmak üzere toplumun tüm kesimlerine yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlandığı koşullarda iş imkânlarının sunulması,ikiz dönüşüm sürecinin etkilerinin fırsata dönüstürülmesi, calışma çağındaki nüfusun azami oranda istihdam edilmesi, insan kaynağı niteliğinin yükseltilip etkin kullanıldığı verimli bir işgücü piyasasının oluşturulmasi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): Tedbir 695.1. İşgücü piyasasında yaşanan dönüşüm çerçevesinde ara ve kalifiye işgücü ihtiyacına yönelik beceri geliştirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.
Politika/Tedbir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yeşil dönüşüm ve dijital dönüşümün gerçekleştiği sektör ve meslekler incelenerek bu alanlarda aktif işgücü programlanı etkin bir şekilde uygulanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): Tedbir 695.2. Sektörel bağlamda düşük ve yüksek otomasyon alanları belirlenecek, otomasyon süreçlerinin işgücü piyasası üzerindeki etkileri analiz edilecektir.
Politika/Tedbir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İşyerlerinin otomasyon süreçleri sektörel olarak değerlendirilecek ve soru formu aracılığıyla alınan bilgiler doğrultusunda yüksek otomasyon alanları belirlenecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): İşgücü piyasasının ikiz dönüşüm sürecine uyumu sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.696)

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): Tedbir 696.1. Istihdama yönelik devlet yardımları sektörel bazda ikiz dönüşümü destekleyecek şekilde uygulanacaktır.
Politika/Tedbir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal Adil Geçiş Stratejisi hazırlık çalışmaları kapsamında ikiz dönüşüme ilişkin sosyal koruma tedbirleri ilgili kurum ve kuruluşlarla hazırlanacaktır.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): Tedbir 696.3. İkiz dönüşüm kapsamında aktif işgücü politikaları analiz edilerek yeniden düzenlenecektir.
Politika/Tedbir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İkiz dönüşüm kapsamında aktif işgücü piyasası politikalarının düzenlenmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.

Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Politika/Tedbir Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Mevcut ve yeni meslek alanları ile bu alanların gerektirdiği beceri düzeylerinin belirlenmesi ve güçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.695): Özel politika gerektiren grupların yeterli bir gelirle kayıtlı, iş sağlığı ve güvenliğinin sağlandığı koşullarda işgücü piyasasına katılımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.697)

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 697.6. Uzaktan çalışma gibi esnek çalışma modellerinin kayıtlı ve güvenceli bir şekilde uygulanması ve yaygınlaştırılması sağlanacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Engellilere yönelik danışmanlık hizmetleri kapsamında 81 ilde danışmanlık faaliyeti yürütülecektir.: 1. Yeni nesil çalışma modellerinde yaşanan gelişmeler doğrultusunda işgücü piyasasının ihtiyaçları ve iş yaşam dengesi gözetilerek sosyal taraflarla diyalog halinde mevzuat düzenlemeleri hayata geçirilecek ve güvenceli esneklik sağlanacaktır.

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Gençlerin istihdamının artırılması ve çalışma koşullarının iyileştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.698)

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 698.5. Gençlerin kariyer farkındalıklarını artırmak ve istihdam imkânlarına erişimini kolaylaştırmak amacıyla faaliyetler yürütülecektir.

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Kamu istihdam hizmetleri, yoksul hanelerin sürdürülebilir gelir kaynaklarına ulaşabilmesini desteklemek amacıyla hane temelinde geliştirilecek ve bu hanelerin İşKUR hizmetlerinden faydalanması önceliklendirilecektir. (Kalkınma Planı p.699)

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 699.1. SGK, İŞKUR ve Sosyal Yardımlar Genel Müdürlüğü verileri entegre edilecek ve İŞKUR hizmetleri ile kamu kaynaklı hizmet ve yardımlardan yararlanamayan dar gelirli hanelere İŞKUR hizmetlerinin sunumunda öncelik sağlanacaktır.

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Ülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda nitelikli yabancı işgücünün istihdamı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.701)

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 701.2. Çalışma izni başvurularında aranan diploma denkliklerine ilişkin süreçler iyileştirilecektir.

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Düzensiz işgücügöçü ile mücadele ve uluslararası işgücünün kayıtlı istihdamının artırılması amacıyla çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.702)

Tedbir 697.3. Engellilerin istihdam edilmelerine yönelik iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 702.2. Çalışma izinleri ile sosyal güvenlik kayıtları arasında entegrasyon geliştirilecektir.

Tedbir 703.1. Kayıt dışılığın azaltımasına yönelik bilinçlendirme ve denetim faaliyetleri artırılacaktır.: çalışmaları yapılacaktır. İş sağlığı ve güvenliği hizmetleri daha etkin ve verimli hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.704)

Tedbir 703.1. Kayıt dışılığın azaltımasına yönelik bilinçlendirme ve denetim faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 704.1. İş kazası ve meslek hastalıklarının tespiti ve bildirimi süreçleri iyileştirilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı
1. Kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu değerlendirilen sektörlere yönelik denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecektir. 2.Ülke genelinde kayıtlı istihdamın önemi hakkında ilgili taraflara sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirme, bilinçlendirme ve rehberlik: 1. İş sağlığı alanında meslek hastaliklarinin önlenmesi ve tespitine katkı sunmak üzere sağlık gözetimi, tibbi tetkik, araştırma, eğitim hizmeti sunulacaktır. 2. Pnömokonyoz ve asbest konularında dış katılımcıya yönelik sertifikali eğitimler ve İSG profesyonellerine yönelik iş hijyeni temel eğitimleri düzenlenecek ve

Tedbir 703.1. Kayıt dışılığın azaltımasına yönelik bilinçlendirme ve denetim faaliyetleri artırılacaktır.: Tedbir 704.4. İş sağlığı ve güvenliği alanında yerli üretim ile dijital ve teknolojik çözümler teşvik edilerek yaygınlaştırıması sağlanacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Baanliği
1. Kayıt dışı istihdamın yoğun olduğu değerlendirilen sektörlere yönelik denetim ve rehberlik faaliyetleri yürütülecektir. 2.Ülke genelinde kayıtlı istihdamın önemi hakkında ilgili taraflara sosyal güvenlik hak ve yükümlülükleri konusunda bilgilendirme, bilinçlendirme ve rehberlik: yaygınlaştırılacaktır. 1. İnşaat işlerinde ilgili mevzuat ve standartlara uygun yerli üretim güvenlik ağı ve geçici kenar koruma sistemlerinin kullanıminın yaygınlaştırılması için ilgili kurumlarla işbirliği yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılma Oranı (3)
Birim: Yüzde
2024: 54,2
2025 (1): 53,7
2026 (2): 54,4

Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılma Oranı, Kadın (3)
Birim: Yüzde
2024: 36,8
2025 (1): 36,5
2026 (2): 37,5

Performans Göstergeleri: İstihdam Oranı (3)
Birim: Yüzde
2024: 49,5
2025 (1): 49,1
2026 (2): 49,8

Performans Göstergeleri: İşsizlik Oranı
Birim: Yüzde
2024: 8,7
2025 (1): 8,5
2026 (2): 8,4

Performans Göstergeleri: Kayıt Dışı İstihdam Oranı
Birim: Yüzde
2024: 26,5
2025 (1): 26,1
2026 (2): 24,9

Performans Göstergeleri: Ölümlü İş Kazası Oranı
Birim: Yüz Binde
2024: 8,7
2025 (1): 7,0
2026 (2): 6,4
(2) Program 
(Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan İstihdam Programının performans göstergelerinden biridir.
2.3.3. Sağlık 
a) Mevcut Durum 
Sağlık hizmet sunumunda son yıllarda kaydedilen ilerlemeler neticesinde fiziki altyapı,insan kaynağı, hizmete erişim, aile hekimliği, anne ve çocuk sağlığı, hastane yatak sayıları,koruyucu sağlik, kurumsal yapılanma, bulaşıcı hastalıklarla mücadele, hasta ve hekim hakları başta olmak üzere pek çok alanda gelişmeler sağlanmıştır. Bununla birlikte fiziki altyapı ve sağlık personelinin bölgeler arası dağılımındaki farklılıkların giderilmesine, sağlık alanında finansmanın sürdürülebilirliğinin sağlanmasına, hizmet sunum kalitesinin yükseltilmesine ve koruyucu sağlık hizmetlerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir.


TABLO II: 45- Sağlık Alanında Gelişmeler 
10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: 28,6
2019: 30,0
2020: 30,1
2021: 30,7
2022: 31,2
2023: 31,3

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: 66,3
2019: 52,5
2020: 55,7
2021: 58,1
2022: 58,2
2023: 59,8

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: 193
2019: 205
2020: 217
2021: 228
2022: 239
2023: 258

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Yatak Doluluk Oranı (Yüzde) 100 Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı 100 Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı
2019: 306
2020: 342
2021: 343
2022: 356
2023: 361
2024 (4): 381

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (1)
2019: 1,45
2020: 1,48
2021: 1,43
2022: 1,60
2023: 1,56
2024 (4): 1,58

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Hekim Sayısının Dengeli Dağılım Oranı (2)
2019: 2,00
2020: 2,11
2021: 2,14
2022: 2,29
2023: 2,37
2024 (4): 2,41

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Hekim Başına Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı
2019: 1,60
2020: 1,70
2021: 1,60
2022: 1,56
2023: 1,51
2024 (4): 1,48

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda) (3)
2019: 9,0
2020: 8,5
2021: 9,1
2022: 9,1
2023: 9,8
2024 (4): 8,9

10 Bin Kişiye Düşen Yatak Sayısı: Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda)
2019: 13,0
2020: 13,0
2021: 13,0
2022: 12,6
2023: 13,5
2024 (4): 11,5
Kaynak: Sağlık Bakanlığı
(1) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait rakamlanın oranıdır.
(2) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait rakamların oranıdır.
(3) Bebek ölüm hızı tüm haftalarda doğan bebek ölümlerini kapsamaktadır.

(4) 2024 yılı verileri Sağlık İstatistiği Yıllığı 2024 ön sonuçlarıdır.


Anne ve bebek sağlığı alanında, 2019 yılında 13 olan yüz bin canlı doğumda gerçekleşen anne ölüm oranı, 2024 yılında 11,5'e düşmüştür. Aynı oran, 2023 yılı itibarıyla OECD ve AB'de sırasıyla yüz bin canlı doğumda 9,4 ve 6,8 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan 2019 yılında, bin canlı doğumda 9 olan bebek ölüm hizi, 2024 yılında 8,9'a düşmüştür. Bin canlı doğumda bebek ölüm hızı 2023 yılı itibarıyla OECD ve AB'de ise sırasıyla 3,8 ve 3,1 olarak gerçekleşmiştir. Bebek ölümlerinin azaltılmasında önemli bir faktör olan Beşli Karma Aşı$(\mathrm{D a B T}+\mathrm{\dot{I}P A}+\mathrm{H i b})$  üçüncü doz aşılama hızı 2024 yılında yüzde 95,6 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yılı Nisan ayında Beşli Karma Aşı uygulaması Altılı Karma Aşı uygulaması$(\mathrm{D a B T}+\mathrm{\dot{I}P A}+\mathrm{H i b}+\mathrm{H e p B})$ ., ile değiştirilmiştir.

Hasta yatak kapasitesi ve hasta yataklarının niteliği açısından sağlık hizmet altyapısıiyileşmiş olup 2019 yılında 28,6 olan 10 bin kişiye düşen yatak sayısı 2024 yılında 31,3olmuştur. Nitelikli yatak sayısının yoğun bakım yatakları hariç tüm yataklara oranı 2019yılında ülke genelinde yüzde 74,7 iken 2024 yılında yüzde 83,4'e yükselmiş, aynı yıllarda söz konusu oran Sağlık Bakanlığı hastanelerinde ise yüzde 72'den yüzde 82,8 seviyesine ulaşmıştır. Sağlık altyapısının iyileştirilmesi ve hizmete erişimin kolaylaştırılmasıyla 2023yılında 11,4 olan kişi başı hekime müracaat sayısi, 2024 yılında 12,2 olarak gerçekleşmiştir.
TABLO II: 46- Yıllar İtibarıyla Toplam Hasta Yatağı Sayısı ve Doluluk Oranları
2019: 251,2
2020: 254,5
2021: 262,2
2022: 266,6
2023: 268,4
2024(1) OECD(2): -

2019: 74,7
2020: 78,5
2021: 79,7
2022: 80,9
2023: 82,5
2024(1) OECD(2): 83,4

2019: 28,6
2020: 30,0
2021: 30,1
2022: 30,7
2023: 31,2
2024(1) OECD(2): 31,3
AB(2): 46,9

2019: 66,3
2020: 52,5
2021: 55,7
2022: 58,1
2023: 58,2
2024(1) OECD(2): 59,8
AB(2): 67,7
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, OECD, Eurostat 
(1) Sağlık İstatistiği Yıllğı 2024 ön sonuçlarıdır. (2) 10 bin kişiye düşen yatak sayısı OECD-37 ile AB-27, yatak doluluk oranı ise OECD-30ile AB-23'ün 2023 yılına veya en yakın yıla ait verileridir. (3) Toplam yataklara yoğun bakım yatakları dâhil edilmemiştir. (4) OECD ve AB'nin 2023 yılına ait akut bakım verisi olup fizik tedavi ve rehabilitasyon hizmetleri dåhil değildir.

TABLO II: 47- Sağlık Kuruluşlarına Göre Hastane Müracaat Sayısı ve Dağılımı
Kurum: Sağlık Bakanlığı
2003: 113 849
2007: 209 630
2011: 254 343
2015: 306 826
2023: 424 551
(Bin) 2024 (1): 466 094

Kurum: Üniversite
2003: 9 638
2007: 15 025
2011: 24 437
2015: 34 539
2023: 45 534
(Bin) 2024 (1): 48 283

Kurum: Özel
2003: 6 158
2007: 24 486
2011: 59 069
2015: 77 217
2023: 67 441
(Bin) 2024 (1): 66 239

Kurum: Toplam
2003: 129 645
2007: 249 141
2011: 337 850
2015: 418 582
2023: 537 526
(Bin) 2024 (1): 580 616
Kaynak: (1) Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistiği Yıllığı 2024 ön sonuçlarıdır.
Kamu Özel İşbirliği yöntemiyle yapımı tamamlanan 18 şehir hastanesi (Mersin, Yozgat,Isparta, Adana, Kayseri, Elazığ-Fethi Sekin, Manisa, Eskişehir, Ankara-Bilkent, Bursa,İstanbul-Başakşehir Çam ve Sakura, Konya, Tekirdağ Dr. İsmail Fehmi Cumalıoğlu, AnkaraEtlik, Kocaeli, Gaziantep, İzmir Bayraklı ve Kütahya) toplam 29.325 tescilli hastane yatağıyla hizmet vermektedir.

Merkezi yönetim bütçesinden finanse edilen şehir hastanelerinden 1.000 yatak kapasiteli Antalya Şehir Hastanesi Mart 2024 itibarıyla tamamlanarak hizmete alınmıştır.İlave olarak 15.750 yatak kapasiteli 13 şehir hastanesinin (Aydın, Samsun, Trabzon, Denizli,Sakarya, Şanlıurfa, Diyarbakır-Kayapınar, İstanbul-Sancaktepe, Mardin, Rize, Ordu, Van ve Kahramanmaraş Yörükselim) inşaat çalışmaları devam etmekte olup toplam 3.465 yatak kapasiteli üç şehir hastanesinin ise proje-yapım ihalesi çalışmaları yürütülmektedir.
Bunun yanı sira Kahramanmaraş ve Hatay merkezli deprem bölgelerinde hasar görmüş sağlık tesislerinin yeniden yapımı amacıyla acil durum hastane modeli geliştirilerek deprem bölgesi özelinde 1.640 yatak kapasiteli 14 acil durum hastanesi yatırım programına dâhil edilmiş olup bunlardan 1.540 yatak kapasitesindeki 12 proje (Adıyaman-Çelikhan,Gaziantep-Nurdağı ve Oğuzeli, Hatay-Merkez, Payas, İskenderun, Defne, Erzin ve Altınözü,Kahramanmaraş-Merkez, Türkoğlu ve Nurhak Acil Durum Hastaneleri) tamamlanarak hizmete alinmiştir. Gaziantep OsB Travmatoloji ve Acil Durum Hastanesinin yıl sonuna kadar tamamlanmasi beklenmektedir.

TABLO II: 48- Sağlık Kuruluşlarına Göre Muhtelif Göstergeler (2024)
Yatak Sayısı: 169 834
Sağlık Bakanlığı: 44 131
Üniversiteler: 54 394

Yatak Sayısı: Hastanelere Müracaat Sayısı (Bin)
Sağlık Bakanlığı: 466 094
Üniversiteler: 48 283
Özel Hastaneler: 66 239

Yatak Sayısı: Yatan Hasta Sayısı (Bin)
Sağlık Bakanlığı: 8 275
Üniversiteler: 2 035
Özel Hastaneler: 3 572

Yatak Sayısı: Ameliyat Sayısı (Bin)
Sağlık Bakanlığı: 3 673
Üniversiteler: 1 158
Özel Hastaneler: 1 439

Yatak Sayısı: Ameliyat Sayısının Müracaat Sayısına Oranı (Yüzde)
Sağlık Bakanlığı: 0,79
Üniversiteler: 2,40
Özel Hastaneler: 2,17

Yatak Sayısı: Ameliyat Sayısinın Yatak Sayısına Oranı
Sağlık Bakanlığı: 21,6
Üniversiteler: 26,2
Özel Hastaneler: 26,4

Yatak Sayısı: Yatak Doluluk Oranı (Yüzde)
Sağlık Bakanlığı: 62,0
Üniversiteler: 65,0
Özel Hastaneler: 48,9

Yatak Sayısı: Hastanın Ortalama Kalış Günü
Sağlık Bakanlığı: 4,6
Üniversiteler: 5,1
Özel Hastaneler: 2,7

Yatak Sayısı: Yatak Devir Hızı (Hasta)
Sağlık Bakanlığı: 48,7
Üniversiteler: 46,1
Özel Hastaneler: 65,7

Yatak Sayısı: Uzman Hekim Sayısı (Kişi)
Sağlık Bakanlığı: 61 248
Üniversiteler: 12 958
Özel Hastaneler: 32 808
Kaynak: Sağlık Bakanlığı, Sağlık İstatistikleri Yıllığı 2024 ön sonuçlarıdır.

2024 yılında toplam yatak kapasitesinin yüzde 20,3'üne, uzman hekim sayısının yüzde 30,7'sine sahip olan özel sektör, tüm ameliyatların yüzde 22,9'unu gerçekleştirirken, toplam yatak kapasitesinin yüzde 16,4'üne ve uzman hekim sayısının yüzde 12,1'ine sahip olan üniversite hastaneleri yapılan ameliyatların yüzde 18,5’ini gerçekleştirmiştir.2024 yılında ülkemizde toplam hekim sayısı 221.133, toplam diş hekimi sayısı 50.434,hemşire sayısı 264.857 ve ebe sayısı 61.618 olmuştur. Aynı yılda yüz bin kişiye düşen hekim sayısı 258 iken hemşire ve ebe sayısı 381'dir. 2023 yıli için bu sayılar sirasıyla AB'de 426 ve 837, OECD'de ise 387 ve 913'tür. Hekim başına düşen hemşire ve ebe sayısı AB'de 1,97,OECD'de 2,4 iken ülkemizde ise bu oran 2024 yılında 1,48 olarak gerçekleşmiş olup sağlık personeli sayısının artırılmasına yönelik çalişmalar devam etmektedir.Aile hekimliği sisteminin güçlendirilmesi çerçevesinde, Aile Hekimliği Sözleşme ve Ödeme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 30 Ekim 2024 tarihli ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Bu kapsamda, aile hekimlerinin etkin kronik hastalık takibi yapabilmeleri için aile hekimliği birimlerinin hastaneler ve sağlıklı hayat merkezleriyle entegrasyonu sağlanmış, aile hekimlerine hastaları için hastane randevusu alabilmeleri amacıyla Merkezi Hekim Randevu Sisteminde yüzde 10 oranında kontenjan ayrılmıştır. Kronik hastalığı olan vatandaşlara ilaç raporlarını aile hekimliklerinde yenileyebilme imkânı getirilmiş, akılcı ilaç kullanımi teşvik edilmiş, aile hekimlerince yazılan ilaç ve reçete kurallari değiştirilmiştir.
Bulaşıcı olmayan hastalıkların toplam hastalık yükü içerisindeki payı, yaşlanan nüfusun da etkisiyle giderek artmaktadır. 2024 yılında gerçekleşen ölümlerin yüzde 72,1i dolaşım sistemi hastalıklari, tümörler, solunum yolu hastalıkları ile beslenme, endokrin ve metabolizmayla ilgili hastalıklardan kaynaklanmıştır. Bulaşıcı olmayan hastalıklara neden olan temel risk faktörleri tütün kullanımi, fiziksel aktivite eksikliği ve dengesiz beslenmedir.Risk faktörleriyle mücadele kapsamında halk sağlığının korunması önem arz etmekte olup buna yönelik kurulan sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı Eylül 2025 itibarıyla 320'ye ulaşmıştir.
Kronik hastalıkların erken teşhisinde, tedavisinde ve süreç yönetiminde birinci basamak sağlik hizmetlerinin daha aktif bir rol üstlenmesinin sağlanmasi, tarama ve tedavi sürecinin kanıta dayalı klinik uygulama yönergeleri doğrultusunda yürütülmesi, hastalıkların semptom ve bulgularının kontrol altına alınmasi, bireylerin fonksiyon kayıplari yaşamalarının ve engelli hale gelmelerinin önüne geçilmesi amacıyla Hastalik Yönetim Platformu (HYP)uygulaması geliştirilmiştir. Hipertansiyon, diyabet, kardiyovasküler risk değerlendirmesi,obezite ve çok yönlü yaşlı değerlendirmesi parametrelerinin yer aldığı yazılım aile hekimlerinin kullanımına açılmıştır. Ülkemizde sık görülen ve en fazla morbidite ya da mortaliteye yol açan hastalıklardan astım, KOAH, inme, koroner arter hastaliğı ve kronik böbrek hastalıklarına dair tarama ve takip kılavuzları bilimsel gelişmeler ve sahanın geri bildirimleri doğrultusunda revize edilmiş, bu kılavuzlara uygun olarak ilgili HYP modülleri güncellenmiştir. HYP aracıliğıyla Temmuz 2021-Ağustos 2025 tarihleri arasında aile hekimlerince 134 milyon sağlik taraması ve 84 milyon hastalık izlemi gerçekleştirilmiştir.
Fazla kiloluluk ve obezite dünyada ve ülkemizde sıklığı giderek artan, tüm toplumu etkileyen bir sağlık sorunu olarak öne çıkmaktadır. İdeal Kilonu Öğren, Sağlıklı Yaşa kampanyası çerçevesinde, 10 Mayıs-10 Temmuz 2025 tarihleri arasinda 10,5 milyon kişinin 

boy ve kilo ölçümleri yapılarak fazla kilolu olduğu belirlenenler, ücretsiz beslenme danışmanlığı hizmeti için birinci basamak sağlık kuruluşlarına yönlendirilmiştir. 2025 yılıAğustos sonu itibarıyla birinci basamak sağlık kurumlarında 730 binin üzerinde beslenme danışmanlığı hizmeti verilmiştir.

Toplam sağlık harcamalarının GSYH'ya oranı 2023 yılında yüzde 4,7, kamu sağlık harcamalarının toplam sağlık harcamaları içindeki payı ise aynı yılda yüzde 77,5 olarak gerçekleşmiştir. Diğer taraftan sağlık harcamalarının bulaşıcı olmayan hastaliıkların hastalık yükü içerisindeki payının yaşam tarzı ve demografik yapıdaki değişimle beraber artması,sağlık teknolojilerindeki hızlı ilerlemeler ve daha kaliteli sağlık hizmeti talebindeki artış gibi sebeplerle önümüzdeki yıllarda yükselmesi beklenmektedir.

Akılcı ilaç kullanımının yaygınlaştırılmasına yönelik faaliyetler sürdürülmektedir. OECD ülkelerinde 2023 yılında ortalama 19,1 olan bin kişi başına düşen günlük antibiyotik tüketim miktarı (Daily Defined Dose-DDD), Türkiye'de 2024 yılında 37,7 olmuştur.
Bağımlılıkla mücadele çalışmaları kapsamında 2025 yılı Eylül sonu itibarıyla toplam 1.340 yatak kapasiteli 49 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi, toplam 242 yatak kapasiteli 15 çocuk ergen bağımlılık arındırma merkezi ve yataklı beş Bağımlı Hastalar için Rehabilitasyon Merkezi (BAHAR) hizmet vermektedir. Ayrıca, 81 ilde yaygınlaştırma çalışmaları kapsamında aynı tarih itibarıyla ayaktan hizmet veren 71 yetişkin bağımlılık arındırma merkezi ile dokuz çocuk ergen-bağımlılik arındırma merkezi hizmet sunmaktadır.Hâlihazırda 81 ilde yataklı ya da ayaktan arındırma merkezi bulunmaktadır.

b) Amaç
Bireylerin bedenen ve ruhen tam bir iyilik halinde sağlıklı yaşam sürdürmeleri, ihtiyaçhalinde kaliteli, güvenilir, etkin, veriye dayali süreçlerle desteklenen, hazırlik ve uyum kapasitesi yüksek, mali açıdan sürdürülebilir sağlık hizmeti sunumunun sağlanması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sağlıklı yaşam tarzı teşvik edilerek bulaşıcı olmayan hastalık risklerine karşı koruyucu sağlık hizmetleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.706)

Politika/Tedbir: Tedbir 706.1. Sağlıklı yaşam tarzının teşvik edilmesine yönelik sağlıklı beslenme, fiziksel aktivitenin artırılması gibi alışkanlıkların toplumsal tutuma dönüşmesi sağlanacak, bilinçlendirme faaliyetleri yürütülecek, sağlık okuryazarlığı teşvik edilerek birey sorumluluğunun geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sağlıklı beslenme ve hareketli yaşam alışkanlıkları kazandırılmasına yönelik görsel medya paylaşımları yapılacak, halk eğitim faaliyetleri düzenlenecek ve internet ortaminda güvenli sağlık bilgisi yayınlarına yer verilecektir. 2. İl sağlık müdürlükleri tarafından okullarda sağlıklı beslenme ve fiziksel aktivite konularinda eğitimler verilecek, fiziksel aktivite etkinliklerinin düzenlenmesine devam edilecektir. 3. Birinci basamakta bulaşıcı olmayan hastalıkların önlenmesi amacıyla yürütülen beslenme danışmanlığı hizmeti sayısı artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 706.2. İklim değişikliğinin sağlık üzerine olan etkisinin belirlenmesi ve azaltılması için kurumsal kapasite güçlendirilerek kurumlar arası işbirliği artırılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Halk sağlığını iklim değişikliğinin olumsuz etkilerinden korumak amacıyla eylem planı hazırlanacaktır. 2. Hassas gruplara yönelik bilgilendirici ve yönlendirici broşür ve afişler hazırlanacaktır. 3. İklime duyarlı hastalık listesinin hazırlanmasi için İklim Değişikliği ve Sağlık Bilimsel Danışma Kurulu kurulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 706.4. BulaşıCI olmayan hastalıklara yönelik risk faktörlerinin azaltılması için kanser tarama programlariı da dâhil olmak üzere çeşitlendirilmiş tarama programları yaygınlaştırılacak, erken teşhis oranları artırılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Birinci basamak sağlık tesisleri bünyesinde kanser tarama merkezlerinin sayıları artırılacak, mevcut merkezlerin ise altyapıları güçlendirilecektir. 2. Tarama ve Tarama Sonrası Teşhis Eğitimleri, KETEM Uyum Eğitimleri ve erken teşhise yönelik farkındalık çalışmaları yürütülecektir. 3. Aile hekimlerine ve aile sağlığı çalışanlarına kronik hastalıklar, kronik hastalık risk faktörleri ve HYP hakkında yüz yüze yöntemle farkındalik ve bilgilendirme eğitimlerinin verilmesine devam edilecektir.

4. HYP kapsamında yürütülen hipertansiyon ve kardiyovasküler risk tarama oranlarının 81 ildeki tüm aile hekimliği birimleri nezdinde artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Acil obstetrik bakım eğitimi programına gebelik enfeksiyonları ve servikal yetmezlik eğitimleri eklenerek, sağlik personeline acil obstetrik bakım eğitimleri verilecektir. 2. Acil serviste görevli hekimlere çocuk acil temel eğitim programi düzenlenecektir. 3. Birinci basamakta gebe ve lohusa izlemlerinin niteliğinin artırıması için izleme ve değerlendirme çalişmaları yapılarak anne ölüm oraninın yüksek olduğu illerde, il değerlendirme ziyaretleri düzenlenecek, problemlere ve çözüme yönelik çalışmalar yapılacaktır. 4. Tüm sağlık kuruluşlarını kapsayacak şekilde ulusal düzeyde kritik konjenital kalp hastalıkları tarama programı başlatılacaktır.

4. HYP kapsamında yürütülen hipertansiyon ve kardiyovasküler risk tarama oranlarının 81 ildeki tüm aile hekimliği birimleri nezdinde artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Sağlıklı Hayat Merkezlerinde aktifleştirilen Genç Akademileri bünyesinde gençlere yönelik danişmanlık ve eğitim hizmetleri sunulacaktır.

4. HYP kapsamında yürütülen hipertansiyon ve kardiyovasküler risk tarama oranlarının 81 ildeki tüm aile hekimliği birimleri nezdinde artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Anadolu Tibbı Kütüphanesi Projesi başlatılacaktır. 2. GETAT uygulamalarının etkinlik ve güvenliğine ilişkin klinik araştırmalar desteklenerek sonuçlara dayalı olarak ulusal klinik uygulama rehberleri hazırlanacak, elde edilen veriler uluslararası dergilerde yayımlanacaktır. 3. Orta Asya, Balkanlar ve Orta Doğu ülkeleriyle ortak GETAT projeleri yürütülecektir.

4. HYP kapsamında yürütülen hipertansiyon ve kardiyovasküler risk tarama oranlarının 81 ildeki tüm aile hekimliği birimleri nezdinde artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Takviye edici gıdaların güvenli bir şekilde piyasaya arzının sağlanabilmesi için yeni mekanizmaların oluşturulmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: Tedbir 707.2. Nadir hastalıklara ilişkin tedavi ve araştırma merkezi sayısı artırilacaktır.

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: Tedbir 707.3. Zihinsel özel gereksinimli bireyler ve ailelerinin etkin sağlık hizmet sunumuna ulaşması kolaylaştırılacaktır.

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: Tedbir 707.4. Evde sağlık hizmetleri güçlendirilecek ve izleme takip sistemi geliştirilecektir.

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.708)

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: Tedbir 708.1. Bulaşıcı hastalıklara yönelik mevcut tanı, takip ve erken uyarı sistemleri geliştirilecektir.

Özel gereksinimi ve nadir hastalığı olan bireylere sunulan sağlık hizmetlerinin kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.707) Tedbir 707.2. Nadir Sağlık Bakanlığı (S), 1. Nöromüsküler hastalik (kas ve sinir hastalıklara ilişkin tedavi ve Üniversiteler, TÜSEB hastalıikları) birimlerinin sayısı araştırma merkezi sayısı artırılacaktir. artırilacaktır. Tedbir 707.3. Zihinsel özel Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve 1. Çok Disiplinli Çocuk ve Genç Ruh gereksinimli bireyler ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sağlığı Merkezlerinin (ÇÖZGEM) ailelerinin etkin sağlık hizmet Çalışma ve Sosyal Güvenlik sayıları artırılacaktır. sunumuna ulaşması Bakanlığı, Millî Eğitim 2. ÇÖZGEM'de görev yapacak kolaylaştırılacaktır. Bakanlığı, Üniversiteler personelin erken müdahale konusunda donanimini artirmak üzere uygulamalı davranış analizi ve erken müdahale eğitim programları düzenlenecektir.: Tedbir 708.2. Ulusal düzeyde biyolojik ürünlerin üretilmesine ve aşı üretim kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik merkezler kurulacaktır.

Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 708.4. Küresel salgın ve afet gibi olağanüstü durumlarda sağlık hizmet sunucularının rol ve sorumluluklarını içeren yol haritaları belirlenecek, malzeme ve personel akışına ilişkin planlamalar etkin bir şekilde yapılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Milliî Savunma Bakanlıği, Tarım ve Orman Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler
1. Aşı programları konusunda toplumsal farkındaliğın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve aşı tereddüdünü önlemeye yönelik kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları düzenlenecektir. 2. Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi ile Saha Rehberleri güncellenecek ve yeni rehberler doğrultusunda saha personeli eğitimleri düzenlenecektir.: 1. Hizmetlerin sevk ve idaresine ilişkin hususların güncellenmesi amacıyla Acil Sağlık Hizmetleri Yönetmeliğinde değişiklik yapılacaktır. 2. Küresel afet gibi durumlarda halka arz edilen su kaynaklarındaki kirliliklerin yerinde tespiti ile halk sağlığının korunmasi, olası bir salgının önüne geçilmesi ve saha ihtiyaçlarının karşılanması için mobil laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir.

Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 708.5. Acil durumlarda güvenilir bilgi akışı ve koordinasyonun sağlanmasına yönelik altyapı ve kapasite güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlıği, Üniversiteler, Belediyeler
1. Aşı programları konusunda toplumsal farkındaliğın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve aşı tereddüdünü önlemeye yönelik kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları düzenlenecektir. 2. Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi ile Saha Rehberleri güncellenecek ve yeni rehberler doğrultusunda saha personeli eğitimleri düzenlenecektir.: 1. Haberleşme sağlayan sayısal telsiz sistemlerine yönelik entegrasyon sağlanan il sayısı artırılacaktır. 2. Kamu, özel ve vakif üniversitesi hastanelerinin afet ve acil durumlarda ihtiyaç duyulacak kritik önemi haiz envanterinin etkin yönetimi için bu sağlık tesislerinin verilerini Kaynak Envanter ve Yatırım Yönetimi Sistemine iletebilecekleri entegrasyon altyapisı geliştirilecektir.

Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır.: Birinci basamak sağlık tesislerinin sağlığın korunması ve geliştirilmesindeki rolü güçlendirilecek, hizmet basamakları içerisinde öncelikle kullanımı sağlanacak, basamaklar arası etkileşim geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.709)

Tedbir 708.3. Bağışıklık kazandırma programları güçlendirilerek toplumsal farkındalık artırılacak, aşılama programları tüm risk gruplarını içerecek şekilde yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 709.1. Birinci basamak sağlık tesisleri nitelik ve nicelik olarak geliştirilerek bu birimlere başvuran kişilerin koruyucu, önleyici, tedavi edici sağlık hizmetlerini bütüncül olarak alabilmesi, böylece ikinci ve üçüncü basamak sağlık merkezlerine başvuruların azaltılması sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler
1. Aşı programları konusunda toplumsal farkındaliğın artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecek ve aşı tereddüdünü önlemeye yönelik kamuoyunu bilgilendirme kampanyaları düzenlenecektir. 2. Genişletilmiş Bağışıklama Programı Genelgesi ile Saha Rehberleri güncellenecek ve yeni rehberler doğrultusunda saha personeli eğitimleri düzenlenecektir.: 1. 100 adet birinci basamak sağlıik tesisinin inşaati tamamlanacaktir. 2.Yeni aile hekimliği birimleri hizmete açılarak aile hekimliği birimi başına nüfusun 2.800 kişiye düşürülmesi sağlanacaktır.

Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır.: Tedbir 709.3. Aile sağlığı merkezi sayısı artırılarak aile hekimlerine yönelik hizmet içi eğitimlerle alınan hizmetin etkinliği ve hizmetten duyulan memnuniyet iyileştirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S): Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Hastalik Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve 81 ildeki aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Aile hekimlerine bebek, çocuk ve ergen izlem protokollerinin sahada uygulanmasina yönelik eğitimler verilecektir. 2. Her bir aile hekimliği biriminde sunulan hizmetlere ilişkin belirli dönem aralıklarında memnuniyet anketi uygulanarak gerekli alanlarda iyileştirmeler yapılacaktır.

Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır.: Tedbir 709.4. Aile hekimlerinin üst basamaklara yönlendirdikleri hastaların tetkik ve tedavi sonuçlarına ilişkin geri bildirimlerini sağlayacak bir sistem oluşturularak hizmet basamakları arasındaki etkileşim güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S): Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler
1. Hastalik Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve 81 ildeki aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Birinci, ikinci ve üçüncü basamak sağlık tesislerinde işlenen verilerin basamaklar arasında akışı için entegrasyon çalışmaları yürütülecektir.

Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır.: Tedbir 709.5. Sağlıklı hayat merkezlerinin sayısı artırılacak, hizmet sunum niteliği geliştirilecek ve bu merkezlerin aile sağlığı merkezleriyle etkileşimi sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S): Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
1. Hastalik Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve 81 ildeki aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. 35 yeni Sağlıklı Hayat Merkezi (SHM) hizmete açılacaktır.

Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır.: Tedbir 709.8. Göç sağlığı hizmetlerinin, ülke sağlık sistemiyle bütünleşik bir biçimde sunularak hizmetin sürdürülebilirlik ve etkinlik bakımından geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S): Sağlık Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı
1. Hastalik Yönetim Platformuna yeni kronik hastalık takip modülleri ilave edilecek ve 81 ildeki aile hekimliği birimlerinin kullanımına açılacaktır. 2. Kronik hastalıklara yönelik tarama ve izlem modüllerinin tüm aile hekimliği birimleri tarafından etkin kullanımı sağlanacak, yapılan tarama/izlemlerin gerçekleşme oranları takip edilecek, takiplerin niteliklerinin artırılması için çalışmalar yürütülecektir.: 1. Göçmen Sağlığı Merkezi personeline yönelik sağlık hizmetlerinin etkinliğini ve verimliliğini artırmak amacıyla sağlık okuryazarlığı eğitimleri verilecektir. 2. Mobil sağlık tarama araçlarıyla göçmenlere yönelik toplamda 140.000 kanser tarama testi yapılacaktır.

Tedbir 709.2. Bulaşıcı olmayan hastalıklar başta olmak üzere, hastalıklara ilişkin tarama ve teşhis gibi süreçler ile kronik hastaların tedavi takiplerinde dijital uygulamaların da desteğiyle aile sağlığı merkezlerinin sorumlulukları artırılacaktır.: Bağımlılıkla mücadeleye yönelik sunulan hizmetlerin kapasitesi ile kalitesi iyileştirilecek, erişilebilirlik artırılacak ve hizmetlerin tamamlayıcı şekilde sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.710)

Tedbir 710.2. Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında iyi uygulama örnekleri ve müdahale programları güçlendirilerek sürdürülecek, bağımlılıkla mücadele kapsamında uygulanan mekanizmaların toplum tarafindan bilinirliği artırılacaktır.: Tedbir 710.3. Danışmanlik, tedavi ve iyileştirme hizmeti alan bireylerin takiplerinin yapılması için ilgili birimler arasında eşgüdüme yönelik bilişim altyapısı oluşturulacak, danışmanlık hizmetleri yüz yüze ve çağrı merkezleri aracılığıyla sürdürülecek, birinci basamak sağlık tesislerinde önleme ve psikososyal destek hizmetleri
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Üniversiteler, RTÜK, Belediyeler, STK'lar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlıği, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar
1. Bağımlılığın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik etkinlikler düzenlenerek bağımlılıkla mücadeleyi destekleyici içerikler hazırlanacak ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu sosyal medya hesaplarında paylaşılacaktır. 2.Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında yürütülen iyi uygulamaların paylaşıldığı bölge değerlendirme toplantıları yapılacaktır.: 1. Yüz yüze bağımlılık danışmanlığı hizmeti veren merkezlerin sayısı ve sunulan hizmetlerin kalitesi artırılacaktır. 2.Danışmanlık merkezlerinde bağımlilık risk değerlendirme programları hayata geçirilecektir.

Tedbir 710.2. Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında iyi uygulama örnekleri ve müdahale programları güçlendirilerek sürdürülecek, bağımlılıkla mücadele kapsamında uygulanan mekanizmaların toplum tarafindan bilinirliği artırılacaktır.: yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 710.4. Sigara bırakma poliklinikleri, bağımlılık danışma arındırma merkezleri, zorunlu tedavi kararlarının uygulandığı merkezler ile danışma, tedavi, iyileştirme ve sosyal uyum süreçlerinin bütünleşik bir şekilde sunulacağı BAHAR Merkezleri farklı nüfus gruplarının hizmet alımıni kolaylaştıracak şekilde
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Üniversiteler, RTÜK, Belediyeler, STK'lar: Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlıği, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar
1. Bağımlılığın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik etkinlikler düzenlenerek bağımlılıkla mücadeleyi destekleyici içerikler hazırlanacak ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu sosyal medya hesaplarında paylaşılacaktır. 2.Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında yürütülen iyi uygulamaların paylaşıldığı bölge değerlendirme toplantıları yapılacaktır.: 1. Sigara bırakma polikliniklerinin sayısı artırılacak, uzaktan sigara bırakma poliklinik hizmetleri yaygınlaştırılacaktır. 2. Bağımlılıkla mücadelede hizmet veren sağlık kuruluşlarının bilinirliğini artıracak farkındalık çalışmaları yapılacaktır. 3. Sigara birakma polikliniklerinde sigara bırakma tedavisinde kullanılan farmakolojik tedavilerin sürekliliği sağlanacaktır. 4. Kamu kurumlarında sigara bırakma danışmanlığı hizmetleri

Tedbir 710.2. Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında iyi uygulama örnekleri ve müdahale programları güçlendirilerek sürdürülecek, bağımlılıkla mücadele kapsamında uygulanan mekanizmaların toplum tarafindan bilinirliği artırılacaktır.: yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 710.5. Bağımlılık alanında çalışacak sağlık personelinin nitelik ve niceliği ihtiyaçlar doğrultusunda geliştirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Diyanet İşleri Başkanlığı, Üniversiteler, RTÜK, Belediyeler, STK'lar: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler, STK'lar
1. Bağımlılığın sağlık üzerindeki olumsuz etkilerine yönelik etkinlikler düzenlenerek bağımlılıkla mücadeleyi destekleyici içerikler hazırlanacak ve Bağımlılıkla Mücadele Yüksek Kurulu sosyal medya hesaplarında paylaşılacaktır. 2.Bağımlılığın önlenmesi için farklı nüfus gruplarına yönelik farkındalık artırma çalişmaları kapsamında yürütülen iyi uygulamaların paylaşıldığı bölge değerlendirme toplantıları yapılacaktır.: yaygınlaştırılacaktır. 1. Danışmanlık merkezlerinde bağımlılık alanında çalışan sağlık personeline yönelik bağımlılık temel eğitimi uzaktan eğitim modülü hazırlanarak Uzaktan Sağlık Eğitim Sistemi (USES) üzerinden ilgili tüm personelin eğitim alması sağlanacaktır.

Tedbir 710.6. Bağımllığa ilişkin tanı, tedavi ve izlem sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 710.7. Bağımlılıkla mücadeleye ilişkin faaliyetlerin kanıta dayalı olarak tasarlanabilmesi için madde kullanım davranışlarına yönelik dönemsel araştırmalar yapılacak ve veri mahremiyeti gözetilerek kurum kuruluşlar arası veri
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve
1. Erişkinlerde kumar bağımlıliığı ile gebe ve yenidoğanlarda bağımlılığa yaklaşım konulu iki yeni rehber hazırlanacaktır. 2. Tani ve tedavi sürecinde hizmet standartlarını geliştirmek amacıyla Asgari İşleyiş Standartları Rehberi (ASİS) güncellenecek ve rehberin tüm bağımlılık arındırma ve rehabilitasyon merkezlerinde uygulanması sağlanarak merkezlerin işleyişleri rehbere göre değerlendirilecek ve sonuç raporu hazırlanacaktır.: 1. Yetişkin Tütün Araştırması yapılacaktır. 2. 2025 yılında yapılan Gençlik Tütün Araştırması Raporu tamamlanarak yayımlanacaktır.

Tedbir 710.6. Bağımllığa ilişkin tanı, tedavi ve izlem sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: paylaşımı sağlanacaktır. Altyapı Bakanlığı, STK'lar Sağlıkta insan kaynağı ile fiziki altyapı nicelik ve nitelik olarak iyileştirilecek ve bölgeler arası dağılımda denge sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.711)

Tedbir 710.6. Bağımllığa ilişkin tanı, tedavi ve izlem sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 711.1. Başta tıp, diş hekimliği ve eczacılık olmak üzere sağlık meslek gruplarında eğitimin kalitesi artırılacak ve uzmanlık eğitimindeki müfredatları bilişim altyapısıyla desteklenerek ülke genelinde standart sağlanacak, sağlık alanında geleceğin ihtiyaç ve şartlarına uygun bir şekilde ve ülke ihtiyaçları göz önünde bulundurularak her alanda yeterli ve nitelikli
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler
1. Erişkinlerde kumar bağımlıliığı ile gebe ve yenidoğanlarda bağımlılığa yaklaşım konulu iki yeni rehber hazırlanacaktır. 2. Tani ve tedavi sürecinde hizmet standartlarını geliştirmek amacıyla Asgari İşleyiş Standartları Rehberi (ASİS) güncellenecek ve rehberin tüm bağımlılık arındırma ve rehabilitasyon merkezlerinde uygulanması sağlanarak merkezlerin işleyişleri rehbere göre değerlendirilecek ve sonuç raporu hazırlanacaktır.: 1. Uzmanlık Eğitimi Yönetim Sistemi yazılım programı ülke genelindeki eğitim kurumlarında yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 710.6. Bağımllığa ilişkin tanı, tedavi ve izlem sürecinde klinik kalitenin artırılmasına yönelik klinik protokollerin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: işgücü oluşturulacaktır. Tedbir 711.3. Başta hekim, hemşire ve ebe olmak üzere ihtiyaçlar doğrultusunda ülke çapında bölgeler ve sağlık tesisleri arasında yeterli sayıda ve dengeli bir şekilde dağılımı sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, YÖK, Üniversiteler
1. Erişkinlerde kumar bağımlıliığı ile gebe ve yenidoğanlarda bağımlılığa yaklaşım konulu iki yeni rehber hazırlanacaktır. 2. Tani ve tedavi sürecinde hizmet standartlarını geliştirmek amacıyla Asgari İşleyiş Standartları Rehberi (ASİS) güncellenecek ve rehberin tüm bağımlılık arındırma ve rehabilitasyon merkezlerinde uygulanması sağlanarak merkezlerin işleyişleri rehbere göre değerlendirilecek ve sonuç raporu hazırlanacaktır.: 1. Sağlik mesleklerinde ve tipta uzmanlik alanlarında branş bazında ihtiyaç ve mevcut durum analizleri yapılacaktır.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Tedbir 711.7. Uluslararasi sağlıkta insan kaynağı hareketliliğinin yönetilmesine ilişkin politikalar geliştirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
1. Afet durumunda yüksek yatak kapasiteleri ile hizmet sunumunda devamlılığın sağlanabilmesine katkı sağlayacak üç şehir hastanesi inşaatı tamamlanacaktır.: 1. Sağlık iş gücünün uluslararası hareketliliğine neden olan etkenlerin araştırılacağı saha çalışması yapılacaktır.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Tedbir 711.8. Doku, organ, kemik iliği ve kök hücre nakil işlemleri başta olmak üzere özellikli sağlık hizmetlerinin kapasitesi artırılarak bu hizmetlere ulusal ve uluslararası düzeyde ulaşılabilirlik artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Afet durumunda yüksek yatak kapasiteleri ile hizmet sunumunda devamlılığın sağlanabilmesine katkı sağlayacak üç şehir hastanesi inşaatı tamamlanacaktır.: 1. Kemik iliği nakli merkezlerinin sayısı ve organ nakli merkezlerinin nitelikleri ve hizmet kapasitesi geliştirilecektir.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Aktif yaşlanmaya yönelik koruyucu ve tedavi edici sağlık hizmetlerinin kapasitesi iyileştirilecek ve artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.712)

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Tedbir 712.1. Yaşlı bakımında sağlık ve sosyal hizmetleri bir araya getiren bakış açısıyla yeni bir model oluşturulacak, bu kapsamda kurumlar arası koordinasyon sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler
1. Afet durumunda yüksek yatak kapasiteleri ile hizmet sunumunda devamlılığın sağlanabilmesine katkı sağlayacak üç şehir hastanesi inşaatı tamamlanacaktır.: 1. Yaşlılara yönelik sağlik hizmet sunumunda birimler ve basamaklar arasındaki entegrasyon güçlendirilecektir.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Tedbir 712.2. Yaşlılara yönelik koruyucu ve tedavi edici hizmetlerin güçlendirilmesi sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler
1. Afet durumunda yüksek yatak kapasiteleri ile hizmet sunumunda devamlılığın sağlanabilmesine katkı sağlayacak üç şehir hastanesi inşaatı tamamlanacaktır.: 1. HYP kapsamında yer alan çok yönlü yaşlı değerlendirmesi ve izlemi modülünün aile hekimliği birimleri tarafindan yaygin ve etkili bir şekilde kullanılması sağlanacaktır. 2. Kronik hastalik yönetimine aktif katılımın sağlanabilmesi için yaşlıların HYP'nin getirdiği yenilik ve hizmetler hakkında farkındalığı artırılacaktır.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Tedbir 712.3. Yaşlı sağlığı (geriatri) ve palyatif bakım hizmetleri sunan merkezlerin sayısı artırılacak, evde sağlik ve bakım hizmetleriyle entegrasyonu sağlanacak ve yaşlıların sağlık hizmetlerine ulaşımı kolaylaştırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, Belediyeler
1. Afet durumunda yüksek yatak kapasiteleri ile hizmet sunumunda devamlılığın sağlanabilmesine katkı sağlayacak üç şehir hastanesi inşaatı tamamlanacaktır.: 1. Sağlıklı Yaş Alma Merkezleri (YAŞAM) sayısı artırılacaktır. 2. Palyatif bakım merkezlerinin sayısı artırılacaktır.

Tedbir 711.6. Olası afet durumlarında kesintisiz sağlık hizmeti sunumu sağlanabilmesi amacıyla sağlık tesislerinin afetlere karşı dayanıklılığı artırilacaktir.: Sağlık turizmi hizmet kapasitesi nitelik ve nicelik olarak geliştirilecek, uluslararası alanda ülkemizin tercih edilirliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.713)

Tedbir 713.1. "Health Türkiye" küresel bir markaya dönüştürülecek, bu kapsamda sağlık turizmi alanında ülkemizin tanıtım ve pazarlama faaliyetleri yürütülecektir.: Tedbir 713.2. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren ve yetki belgesine sahip sağlık kuruluşları ile aracı kuruluşların denetlenmesine yönelik sistem güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Üniversiteler, USHAŞ: Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Üniversiteler, USHAŞ
1. Health Türkiye markası uluslararası sağlik fuarları, kongreler ve seminerlerde temsil edilecektir. 2. Türkiye'nin nitelikli sağlık hizmetlerini küresel çapta çeşitli dillerde anlatan dijital reklam kampanyaları ve tanıtım çalışmaları yürütülecektir. 3. Sağlık turizmi alanında en az üç ülkeyle protokol ya da sözleşme yapılacaktır. 4. Sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren paydaşların insan kaynağı niteliğini artırmaya yönelik eğitimler düzenlenecektir. 5. Sağlık turizmi alanındaki sertifikaların akreditasyonu için çalışmalar yürütülecektir. 6. Sağlik turizmi kapsamında memnuniyet ölçümü amacıyla: anketler yapılacaktır. 1. Sağlık turizmi faaliyetlerine yönelik tanıtım ve bilgilendirme standartları oluşturularak sektörel takip yapılacaktır. 2. Sağlık turizmi yetkisi verilen sağlık tesislerinin Health Türkiye portalına kayıt süreçleri takip edilecek, kayıt yaptırmayanların yetki belgeleri iptal edilmesine yönelik işlemler tesis edilecektir.

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Sağlık hizmet sunum kalitesinin ve klinik kalitenin ölçülmesi, değerlendirilmesi ve iyileştirilmesi sağlanacak, sağlık hizmetlerinde akreditasyon sistemi geliştirilecek ve hasta güvenliği temin edilecektir. (Kalkınma Planı p.714)

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Tedbir 714.1. Sağlık hizmetlerinde klinik kalitenin ölçümü ve geliştirilmesi sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler, USHAŞ: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Sağlık turizmi kapsamında yapılan düzenlemeler çerçevesinde ilgili sağlık tesislerinin akreditasyon süreçlerini yürütmek üzere mevcut akreditasyon denetim alt yapisı güçlendirilecektir. 2. Mevzuat gereği akreditasyon zorunluluğu getirilen hastane, tip merkezi, laboratuvar ve diyaliz merkezlerinin akreditasyon süreci takip edilecektir. 3. Akreditasyon zorunluluğu olmayan poliklinikler ve muayenehaneler için sertifika programları oluşturulacaktır.: 1. Klinik kalitenin ölçümüne yönelik klinik kalite raporlari yayımlanacak, yeni sağlik olguları belirlenerek klinik kalitenin geliştirilmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Tedbir 714.4. Normal doğuma yönelik bilinçlendirme ve özendirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler, USHAŞ: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Sağlık turizmi kapsamında yapılan düzenlemeler çerçevesinde ilgili sağlık tesislerinin akreditasyon süreçlerini yürütmek üzere mevcut akreditasyon denetim alt yapisı güçlendirilecektir. 2. Mevzuat gereği akreditasyon zorunluluğu getirilen hastane, tip merkezi, laboratuvar ve diyaliz merkezlerinin akreditasyon süreci takip edilecektir. 3. Akreditasyon zorunluluğu olmayan poliklinikler ve muayenehaneler için sertifika programları oluşturulacaktır.: 1. Normal doğuma ilişkin toplum genelinde bilinç ve farkındalik geliştirilecektir. 2. Normal doğuma teşvik için koordinatör ebeler tarafindan gebelere danışmanlık hizmeti verilecek, gebe okullarında verilen gebe eğitimlerinin devamlılığı sağlanacaktır. 3. Anne dostu hastane sayısı artırılacaktır.

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Tedbir 714.5. Akreditasyon altyapısı geliştirilecek, akredite olan sağlık tesis sayısı artırılacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler, USHAŞ: Sağlık Bakanlığı (S), TÜSEB, Üniversiteler
1. Sağlık turizmi kapsamında yapılan düzenlemeler çerçevesinde ilgili sağlık tesislerinin akreditasyon süreçlerini yürütmek üzere mevcut akreditasyon denetim alt yapisı güçlendirilecektir. 2. Mevzuat gereği akreditasyon zorunluluğu getirilen hastane, tip merkezi, laboratuvar ve diyaliz merkezlerinin akreditasyon süreci takip edilecektir. 3. Akreditasyon zorunluluğu olmayan poliklinikler ve muayenehaneler için sertifika programları oluşturulacaktır.: 1. Akreditasyon denetim süreçlerinin yürütüleceği bilgi yönetim sistemi geliştirilecektir. 2. Akredite edilen sağlık tesisi sayısı 134'e çıkarılacaktır.

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Dijital sağlık çözümlerinin sağlık sistemi içerisinde etkin ve verimli kullanımı sağlanacak, dijital sağlık teknolojilerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.715)

Tedbir 713.3. Sağlık tesislerinin sağlık turizmi konusunda akreditasyonu teşvik edilecektir.: Tedbir 715.1. Dijital sağlık çözümlerinin sağlık sistemiyle etkin bir şekilde bütünleşmesi sağlanacak, hastanelerin dijitalleşme altyapısı desteklenecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, TÜSEB, Üniversiteler, USHAŞ: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Sağlık turizmi kapsamında yapılan düzenlemeler çerçevesinde ilgili sağlık tesislerinin akreditasyon süreçlerini yürütmek üzere mevcut akreditasyon denetim alt yapisı güçlendirilecektir. 2. Mevzuat gereği akreditasyon zorunluluğu getirilen hastane, tip merkezi, laboratuvar ve diyaliz merkezlerinin akreditasyon süreci takip edilecektir. 3. Akreditasyon zorunluluğu olmayan poliklinikler ve muayenehaneler için sertifika programları oluşturulacaktır.: 1. Karar verme süreçlerinin daha etkin hale getirilmesi ve veri analizinin kalitesinin artırılması amacıyla SİNA Platformuna yapay zekâ desteği eklenecektir. 2. e-Nabız sisteminde vatandaşın yurt dışına çıkışlarda kullanabilmesi amacıyla kronik hastalıkları ile ilgili tanı, ilaç gibi sağlık kayıtları ile ameliyatla engelliliğe ilişkin bilgilerin yer alacağı sağlık bilgileri özet belgesi altyapısı hazırlanacaktır. 3. Verem savaş dispanserlerinin akciğer görüntüleme sistemi ile entegrasyon çalışması tamamlanacaktır.

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 715.4. Dijital teknolojilerin sağlık alanında kullanımına ilişkin toplum genelinde farkındalıik oluşturulacak, dijital sağlık okuryazarlığı geliştirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Uzaktan sağlık sistemi kapsamında hizmet sunulacak kronik hastalıklar, uzaktan sağlık hizmetlerinin kapsamı ve türü ile bu hizmetlere ilişkin muayene ve takip standartları belirlenecektir.: 1. Sağlık alanında kullanılan dijital teknolojiler ve geliştirilen mobil uygulamalarla ilgili bilinç ve farkındalığı artırmaya yönelik açıklayıcı ve tanıtıcı materyaller hazırlanacaktır.

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Veri ve kanıta dayalı politika oluşturmada girdi olarak kullanılabilecek, bilimsel araştırma ve analizlerde kullanılmaya elverişli, uluslararası karşılaştırmalara olanak sağlayan kalite ve ayrıntıda veri üretimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.716)

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 716.1. Uluslararası kıyaslamaya olanak verecek detay ve kalitede veri üretimi sağlanacak, sağlık verilerinin ulusal/uluslararası normlara uygun olarak standardizasyon süreçleri yürütülecek, veri kalitesi ve güvenilirliği artırılacak, sağlık verilerinin siber güvenliği güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler
1. Uzaktan sağlık sistemi kapsamında hizmet sunulacak kronik hastalıklar, uzaktan sağlık hizmetlerinin kapsamı ve türü ile bu hizmetlere ilişkin muayene ve takip standartları belirlenecektir.: 1. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan Resmi İstatistik Programi kapsamındaki göstergelerin tanımlarınin ulusal ve uluslararası standartlarla uyumu gözden geçirilerek, iş kuralları belirlenecek ve uluslararası karşılaştırılabilir sağlık istatistikleri üretilerek yayımlanacaktır. 2. Sağlık Bakanlığı veri tabanlarında yer alan ve uluslararası kuruluşların talep ettiği sağlık verilerinin uluslararası standartlara uyumlaştırılmasına yönelik göstergeler listelenecek, veri desenleri oluşturulacak ve uygunluk kontrolleri yapılacaktır.

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Sağlık sisteminde mali sürdürülebilirlik sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.717)

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 717.1. Geri ödeme sisteminde kanita dayalı modellerin uygulanmasi sağlanacak, sağlık harcamalarına ilişkin denetim altyapısı güçlendirilecek, hizmet sunum ve ilaç fiyatlarının etkin maliyet değerlendirmeleri yapılarak belirlenmesi sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler
1. Uzaktan sağlık sistemi kapsamında hizmet sunulacak kronik hastalıklar, uzaktan sağlık hizmetlerinin kapsamı ve türü ile bu hizmetlere ilişkin muayene ve takip standartları belirlenecektir.: 1. Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında kurumca geri ödemesi yapılan tanı ve tedavi hizmetlerinin etkin kullanılmasının sağlanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır. 2.Akılcı ilaç kullanimı teşvik edilerek ilaç ve tedavi harcamaları rasyonelleştirilecektir.

Tedbir 715.2. Kronik hastalıkların izlem ve takibi başta olmak üzere "tele sağlık" sistemleri geliştirilecek, ilişkili sistemlerle birlikte çalışabilirliği sağlanarak kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 717.4. Akılcı ilaç kullanımı konusunda bilinç düzeyi artırılacak, hekimlerin desteklenmesi ve denetimi sağlanacak, akılcı ilaç kullanımına ilişkin sistem altyapısı güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler: Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıği, Üniversiteler, TİTCK
1. Uzaktan sağlık sistemi kapsamında hizmet sunulacak kronik hastalıklar, uzaktan sağlık hizmetlerinin kapsamı ve türü ile bu hizmetlere ilişkin muayene ve takip standartları belirlenecektir.: 1. Akılcı ilaç kullanımına yönelik farkındalık iletişim çalışması ve sosyal medya paylaşımlari yapılacaktır. 2. İlaç tüketim hesaplamaları için sistem altyapısı oluşturulacak ve reçeteleme verilerinin entegrasyonuyla sistem güçlendirilecektir. 3. Antimikrobiyallerin tüketimi ve direnç verileri birlikte analiz edilecektir.

Tedbir 717.6. Kişiselleştirilmiş tıp konusunda sağlıklı ve güvenilir veriyle bilgi üretilmesi sağlanarak yenilikçi ürünler desteklenecektir.: Tedbir 718.1. Etkin tedarik zinciri takibi ile güvenli ilaç ve tibbi cihaza erişimin kolaylaştırılması sağlanacaktır.
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler, TÜSEB: İlaç ve tıbbi cihaza erişimin kolaylaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.718)
1. Türkiye Nadir Hastalık Haritalama ve Tarama Kiti Projesi yürütülecektir. 2. Kişiselleştirilmiş tıpla ilgili araştırma projesi yürütülecektir.: Sağlık Bakanlığı (S), Çaliışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, TITCK, Üniversiteler

Tedbir 717.6. Kişiselleştirilmiş tıp konusunda sağlıklı ve güvenilir veriyle bilgi üretilmesi sağlanarak yenilikçi ürünler desteklenecektir.: Tedbir 718.2. İlaçta akılcı tedarik yönetimi altyapısının güçlendirilmesi sağlanacak ve yapay zekâ uygulamalarıyla desteklenecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler, TÜSEB: Sağlık Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, TÜBİTAK, TITCK, Üniversiteler
1. Türkiye Nadir Hastalık Haritalama ve Tarama Kiti Projesi yürütülecektir. 2. Kişiselleştirilmiş tıpla ilgili araştırma projesi yürütülecektir.: 1. Geleneksel ve tamamlayıcı tip uygulamalarında kullanılan ürün ve hizmetlerin izlenebilirliğini artırmak amacıyla yapay zekâ destekli tedarik yönetim sistemi kurulacaktır.

Tedbir 717.6. Kişiselleştirilmiş tıp konusunda sağlıklı ve güvenilir veriyle bilgi üretilmesi sağlanarak yenilikçi ürünler desteklenecektir.: Tedbir 718.3. Güvenli ürüne erişimi sağlamak amacıyla ulusal kontrol laboratuvar altyapısı güçlendirilecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler, TÜSEB: Sağlık Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TİTCK
1. Türkiye Nadir Hastalık Haritalama ve Tarama Kiti Projesi yürütülecektir. 2. Kişiselleştirilmiş tıpla ilgili araştırma projesi yürütülecektir.: 1. Ulusal kontrol laboratuvarının değişen ihtiyaçlar kapsamında cihaz altyapısı güçlendirilecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: On Bin Kişiye Düşen Hastane Yatağı Sayısı
Birim: Adet
2024 (1): 31,3
2025 (2): 31,7
2026 (3): 33,5

Performans Göstergeleri: Yüz Bin Kişiye Düşen Hekim Sayısı (4)
Birim: Kişi
2024 (1): 258
2025 (2): 268
2026 (3): 282

Performans Göstergeleri: Yüz Bin Kişiye Düşen Hemşire ve Ebe Sayısı (4)
Birim: Kişi
2024 (1): 381
2025 (2): 385
2026 (3): 390

Performans Göstergeleri: Aile Hekimliği Birimi Başına Düşen Nüfus (5)
Birim: Kişi
2024 (1): 3 003
2025 (2): 2 875
2026 (3): 2 800

Performans Göstergeleri: Nitelikli Hastane Yataklarının Tüm Hastane Yataklarına Oranı (Yoğun bakım yatakları hariç, Sağlık Bakanlığı) (4)
Birim: Yüzde
2024 (1): 82,8
2025 (2): 83,0
2026 (3): 86,0

Performans Göstergeleri: Bebek Ölüm Hızı (Bin Canlı Doğumda, Tüm Haftalar) (6)
Birim: Binde
2024 (1): 8,9
2025 (2): 8,8
2026 (3): 8,7

Performans Göstergeleri: Anne Ölüm Oranı (Yüz Bin Canlı Doğumda) (6)
Birim: Yüz Binde
2024 (1): 11,5
2025 (2): 11,5
2026 (3): 11,4

Performans Göstergeleri: Obezite Oranı (15 Yaş ve Üzeri) (Ölçüme Dayali)
Birim: Yüzde
2024 (1): 28,9(7)
2025 (2): 28,6
2026 (3): 28,3

Performans Göstergeleri: Diyabet Orani (15 Yaş ve Üzeri) (Ölçüme Dayali)
Birim: Yüzde
2024 (1): 11,5(7)
2025 (2): 11,3
2026 (3): 11,2

Performans Göstergeleri: 15 Yaş ve Üzeri Nüfusta Tütün Ürünü Kullanim Sıklığı (Her gün ve ara sıra kullananların oranı) (8)
Birim: Yüzde
2024 (1): 32 (9)
2025 (2): 29
2026 (3): 29

Performans Göstergeleri: Fiziki Altyapının Dengeli Dağılım Oranı (10)
Birim: Oran
2024 (1): 1,58
2025 (2): 1,55
2026 (3): 1,50

Performans Göstergeleri: Hekim Sayısının Dengeli Dağılım Oranı (11)
Birim: Oran
2024 (1): 2,41
2025 (2): 2,17
2026 (3): 2,09

Performans Göstergeleri: Sezaryen Doğum Orani (Bin Canli Doğumda)
Birim: Binde
2024 (1): 612
2025 (2): 580
2026 (3): 430
Kaynak: Sağlık Bakanlığı
(1) Sağlık İstatistikleri Yıllğı 2024 ön sonuçlarıdır. (2) Gerçekleşme Tahmini (3) Program (4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Tedavi Edici Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (5) Aile hekimliğinde kaytlı nüfus kullanılmıştır. (6)Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Koruyucu Sağlık Programının anahtar göstergelerinden biridir. (7)Türkiye Beslenme ve Sağlık Araştırması 2017 yılı verisine dayanarak yapılan projeksiyondur. (8) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Bağımlılıkla Mücadele Programının anahtar göstergelerinden biridir. (9) TüÎK, Türkiye Sağlık Araştırması2022 (10) İBBS Düzey 1'e göre 10 bin kişiye düşen yatak sayısı en yüksek ve en düşük olan bölgelere ait sayıların oranıdır. (11) İBBS Düzey 1'e göre 100 bin kişiye düşen toplam hekim sayıları üzerinden, en yüksek ve en düşük bölgelere ait sayıların oranıdır.

2.3.4. Aile 
a) Mevcut Durum 
Toplumu bir arada tutan ve toplumsal değerlerin nesiller arasi aktarılmasını sağlayan aile kurumu, nitelikli bireylerin yetişmesinde ve güvenli toplumların oluşmasında önemli rol oynamaktadır.

Son dönemde, yeni teknolojiler, hızlı kentleşme, göç, demografik dönüşüm ve iklim değişikliği, küresel çapta aile kurumunu etkilemektedir. Bunların yanı sıra, yaşanan Covid19 küresel salginı ve artan afet olayları da ailelerin sosyal ve ekonomik anlamda desteklenmesi ihtiyacını artırmaktadır. Medya okuryazarlığının yeterli seviyede olmaması ve bu nedenle dijital ortamlardaki içeriklerin kişileri olumsuz yönde etkilemesi gibi sorunlar,aile içindeki iletişimi olumsuz etkilemekte ve aile bireylerinin sağlığının bozulması riskini ortaya çıkarmaktadır. Tüm bu gelişmelerin olumsuz etkilerinden aile kurumunu korumak amacıyla ailenin güçlendirilmesine yönelik politikaların iş hayatı ve sosyal hayatla uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesi ihtiyacı bulunmaktadır.

Türkiye'de tek kişilik hanehalkının oranı yükselmekte olup en az bir çekirdek aile ve diğer kişilerden oluşan geniş ailelerin oranı son yıllarda yükselme eğilimi göstermektedir.Ülkemizde 2024 yil sonu itibarıyla TÜİK verilerine göre toplam 26.599.261 hane bulunmaktadır. Çekirdek ailelerden oluşan hanehalkı orani, bir önceki yıla göre azalarak yüzde 63,5 seviyesinde gerçekleşirken geniş ailelerden oluşan hanehalkı oranı artarak yüzde 13,3 olmuştur. Tek kişilik hanehalkı oranı artma eğilimini 2024 yılında da sürdürerek yüzde 20'ye ulaşmıştır. Benzer şekilde, baba veya anneyle (ebeveynlerden sadece biriyle)yaşayan çocuklardan oluşan hanehalkı oranında da yıllar itibarıyla artış gözlenmekte olup 2024 yılında toplam hanehalkının yüzde 10,9'unu oluşmuştur. Bu oranın yüzde 2,6'lık kısmıbaba ve çocuk, yüzde 8,4'lük kısmı ise anne ve çocuk olan hanehalkıdır.
TABLO II: 49- Tiplerine Göre Hanehalkı Oranı
Hanehalkı Tipleri: Tek Kişilik Hanehalkı
2021: 18,9
2022: 19,4
2023: 19,7
(Yüzde) 2024: 20,0

Hanehalkı Tipleri: Çekirdek Aileden Oluşan Hanehalkı
2021: 64,4
2022: 64,5
2023: 63,8
(Yüzde) 2024: 63,5

Hanehalkı Tipleri: -Sadece Eşlerden Oluşan Çekirdek Aile
2021: 13,5
2022: 13,8
2023: 14,0
(Yüzde) 2024: 14,0

Hanehalkı Tipleri: -Eşler ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile
2021: 40,8
2022: 40,4
2023: 39,2
(Yüzde) 2024: 38,6

Hanehalkı Tipleri: -Tek Ebeveyn ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile
2021: 10,1
2022: 10,3
2023: 10,6
(Yüzde) 2024: 10,9

Hanehalkı Tipleri: Baba ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile
2021: 2,3
2022: 2,3
2023: 2,4
(Yüzde) 2024: 2,6

Hanehalkı Tipleri: Anne ve Çocuklardan Oluşan Çekirdek Aile
2021: 7,8
2022: 8,0
2023: 8,2
(Yüzde) 2024: 8,4

Hanehalkı Tipleri: En Az Bir Çekirdek Aile ve Diğer Kişilerden Oluşan Hanehalk
2021: 13,5
2022: 12,8
2023: 13,2
(Yüzde) 2024: 13,3

Hanehalkı Tipleri: Ebeveyn Bulunmayan Birden Fazla Kişiden Oluşan Hanehalkı
2021: 3,2
2022: 3,3
2023: 3,3
(Yüzde) 2024: 3,2
Kaynak: TüfK, Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçlar 
2024 yılında geniş ailelerin yüzde 26,9'u, tek kişilik hanehalklarının ise yüzde 11,7'si yoksulluk sınırının altındadır. Diğer yandan, anne ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranının baba ve çocuklardan oluşan çekirdek aile oranından yaklaşık üç kat daha fazla olduğu görülmektedir. Bu durum, farklı aile tiplerinin farklılaşan ihtiyaçlarına göre çalışma yapılması gerekliliğini ortaya çıkarmaktadır.


Boşanan çiftlerin sayısı 2023 yılında 173.342 iken 2024 yılında 187.343'e yükselmiştir.Evlenen çiftlerin sayısı ise 2023 yılında 567.011 iken 2024 yılında 568.395 olmuştur.Önümüzdeki dönemde de boşanmaların altında yatan temel sorunlar incelenerek sayısının azaltılmasına yönelik çalışmaların yapılması önemini korumaktadır.
Evlenen gençlerin desteklenmesini hedefleyen ve 2024 yili Şubat ayında Kahramanmaraş ve Hatay deprem bölgesinde pilot olarak uygulanmaya başlanan ve sonrasında ülke geneline yayginlaştırılan Aile ve Gençlik Fonu kapsamında 2025 yılı Eylül sonu itibarıyla 42.331 yeni evlenecek çifte faizsiz 150.000 TL kredi verilmiştir. Aile ve Gençlik Fonu Evlenecek Gençlerin Desteklenmesi Projesi kapsaminda sunulan 150.000TL'lik kredi desteği Ocak 2026 itibarıyla eşlerden her ikisinin 18-25 yaş aralığında olduğu durumda 250.000 TL, en az birinin 26-29 yaş araliğında olduğu durumda 200.000 TL düzeyine yükseltilecektir.

Ailenin güçlendirilmesi kapsamındaki hizmetlerin etkin ve etkili bir şekilde sunulmasına 2025 yılında da devam edilmiştir. Aileye yönelik hizmetlerin ilgili kurum ve kuruluşlarla koordineli bir şekilde hayata geçirilmesini sağlayacak 2024-2028 yıllarını kapsayan Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Eylem Planı uygulamaya konulmuş olup Planın etkin bir şekilde izlenmesi için Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Koordinasyon Kurulu toplantılari gerçekleştirilmiştir.

Aile Eğitim Programı (AEP), ailelerin eğitim, hukuk, iktisat, medya ve sağlık alanlarındaki hizmetlerden daha etkili biçimde yararlanmalarına, aile içi süreçlerini işlevselleştirerek aile yaşam kalitelerinin artmasına, sahip olduğu her türlü kaynaği etkili bir şekilde yönetmelerine ve karşılaşabilecekleri çeşitli risklere yönelik önlemler almalarına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. AEP kapsamında Ağustos 2025 sonu itibarıyla 659.697kişiye, Evlilik Öncesi Eğitimleri kapsamında 239.199 kişiye, Aile Danışmanlığı hizmeti kapsamında 18.653 kişiye, Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitimleri kapsamında ise 163.080kişiye ulaşılmış olmakla birlikte ailelerin ihtiyaçlarına yönelik danışmanlık ve eğitim hizmetlerinin niteliği ve niceliğinin geliştirilmesi ihtiyacı önemini korumaktadır.
Türkiye Afet Müdahale Planı ve Müdahale Hizmetleri Yönetmeliği ile Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanliğına verilen afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmetleri görevi kapsamında Ağustos 2025 itibarıyla 3.824 Bakanlik personeline afet ve acil durumlarda psikososyal destek eğitimi verilmiştir. Aile ve bireylerin sosyal yardım ve sosyal hizmetlere olan ihtiyaçlarının tespiti, ihtiyaca göre sosyal yardım ve sosyal hizmet modellerinin planlanması ve gerektiğinde diğer kamu hizmetlerinden yararlandırılmasının sağlanmasıamacıyla rehberlik ve danışmanlik hizmetlerini kapsayan Aile ve Sosyal Destek Programi (ASDEP) kapsamında çalişmalara devam edilmiştir. Eylül 2025 itibarıyla ulaşılan hane sayısı9,9 milyona yükselmiştir. Bu ziyaretlerde ailelere rehberlik ve danışmanlık hizmeti sunulmuştur. ASDEP'e yönelik kapasite geliştirme çalışmalarının devamlılığının sağlanmasıönemlidir.

b) Amaç
Kadın ve erkeğin evlilik bağıyla kurulan, milli ve manevi değerlerin taşıyıcısı olan ailenin her türlü zararlı eğilimden korunması, sağlıklı nesillerin yetişmesi, dinamik nüfus yapisının ve kalkınmanın istikrarlı bir biçimde sürdürülmesini teminen aile kurumunun güçlendirilmesi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Aileye yönelik hizmetlerin niteliği ve niceliği geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.720) Tedbir 720.1. Aileye yönelik Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Kamu, özel sektör ve STK'larla

Politika/Tedbir: eğitim ve danışmanlık hizmetlerinin içeriği kamu kurum ve kuruluşları, üniversiteler ve STK'larla işbirliği içerisinde çeşitlendirilerek yaygınlaştırılacak, eğitim, rehberlik ve danışmanlık hizmetlerinde ihtisaslaşma sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: işbirliği protokolleri imzalanarak aile eğitimleri ve evlilik öncesi eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Modüler Aile Eğitim Programi kapsamında, uygulayıcı ve aile eğitimleri yaygınlaştırılacaktır. 3. Çevrimiçi Psikolojik Destek ve Aile Danışmanlığı hizmetinin pilot uygulaması gerçekleştirilecek ve hizmetin ülke geneline yaygınlaştırılması sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 720.2. Milli ve manevi değerlerimiz gözetilerek sağlıklı nesillerin devamina ve aile yapısını olumsuz etkileyen kötü alışkanlıkların, bağımlılıkların ve zararlı akımların etkilerinin azaltılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, RTÜK, Diyanet İşleri Başkanlığı, İŞKUR, Úniversiteler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 18 yaş üzeri bağımlı bireylere, aileleri ve yakınlarina sosyal hizmet merkezlerinde (SHM) sosyal uyum süreci danışmanlığı verilecektir. 2. Sosyal uyum süreci danışmanlığı kapsamında görev yapacak personele kapasite geliştirme eğitimleri verilecektir. 3. Türkiye Bağımlılıkla Mücadele Eğitimleri (TBM), kurum bakımındaki 15 yaş üstü çocuklar başta olmak üzere tüm vatandaşlara verilmeye

Politika/Tedbir: Tedbir 720.3. Aile bireylerinin, teknoloji ve dijitalleşmenin olumsuz etkilerinden korunmasına yönelik bilinçli medya kullanimı konusunda farkındalığını artırmak üzere eğitim programları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, RTÜK
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: devam edilecektir. 1. Ailelere yönelik bilinçli medya kullanımı konusundaki eğitimler yaygınlaştırılacaktır.

Politika/Tedbir: İş ve aile yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik çalışmalara hız verilecektir. (Kalkınma Planı p.721)

Politika/Tedbir: Tedbir 721.2. Çocuk, yaşlı ve engelli bakım hizmetlerinin niteliği ve niceliği iyileştirilerek yaygınlaştırılacaktır. Afet ve kriz dönemlerinde ailelerin ekonomik, sosyal ve psikolojik olarak
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çocuk, engelli ve yaşli bakimina yönelik hizmetler çeşitlendirilecek ve yaygınlaştırılacaktır. 2. Bakım kuruluşlarında görevli personele yönelik hizmet içi eğitim düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.724) Tedbir 724.3. Afet ve acil Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Afet ve acil durumlarda görev alan durumlarda risk azaltma ve Bakanlığı (S), AFAD, İlgili tüm afet personelinde afet ve acil müdahale çalışmaları aile odaklı Kamu Kurum ve durum hizmetlerinin insani ve aileyi yaklaşımla güçlendirilecektir. Kuruluşları, İlgili STK'lar odağına alacak sekilde yürütülmesine yönelik farkındalık oluşturulacaktir.

2.3.5. Kadın 
a) Mevcut Durum 
Kadının güçlenmesi, kadın erkek fırsat eşitliğinin sağlanması ve kadınların iyi olma halinin desteklenmesi, sürdürülebilir kalkınmanın sağlanması ve ülke refahının adil bir şekilde paylaşımı açısından kritik öneme sahiptir. Bu çerçevede kadınların hayatın her alanında etkin ve eşit temsilinin sağlanmasına, işgücüne katılımlarının artırılması ve insana yakışır, nitelikli işlerde çalışmaları ile her türlü şiddet ve ayrımcılığa karşı korunmalarına yönelik çalişmalara devam edilmektedir.

Bu doğrultuda, Kadının Güçlenmesi Strateji Belgesi ve Eylem Plani 2024-2028 yıllarınıkapsayacak şekilde ilgili tüm tarafların görüş ve önerileri alınarak kapsayıcı bir yaklaşımla hazırlanmış ve 8 Mart 2024 tarihinde Dünya Kadınlar Gününde kamuoyuna duyurularak yürürlüğe konulmuştur. Ayrıca 2025/4 sayılı Kadının Güçlenmesi konulu CumhurbaşkanlığıGenelgesi kapsamında oluşturulan Kadının Güçlenmesi Koordinasyon Kurulunun ilk toplantısı 17 Temmuz 2025 tarihinde gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Kurul bünyesinde kadının güçlenmesine yönelik çalışmaların daha ayrıntılı ve etkili yürütülmesi amacıyla Bakım Sorumlulukları ve İş-Aile Yaşamının Uyumlaştırılması, İklim Değişikliği, Çevre ve Kadınların Rolü, Karar Alma Mekanizmalarında Kadın Temsiliyetinin Güçlendirilmesi, Yerel Kalkınma Alt Komitesi, STEM Alanlarında Kız Çocukları ve Kadınların Güçlenmesi başlıklı beş alt komite olușturulmuştur.

Kadinın güçlenmesi noktasinda belirleyici bir rolü olan istihdam, son yıllarda ilerleme kaydedilen bir alan olmakla birlikte, kadınların istihdam ve işgücüne katılım oranlarıerkeklere göre oldukça düşük seyretmektedir. 2024 yılında kadın istihdam oranı yüzde 32,5,erkek istihdam oranı yüzde 66,9, kadın işsizlik oranı yüzde 11,8, erkek işsizlik oranı ise yüzde 7,1 olarak gerçekleşmiştir. Yine aynı yılda kadınların işgücüne katılım oranı yüzde 36,8, erkeklerin işgücüne katılım oranı ise yüzde 72 olmuştur. Türkiye'de 2024 yılı için işgücüne dâhil olmayan 21 milyon kadın bulunmaktadır. İşgücüne dâhil olamama nedenleri arasında bakım ve ev işleriyle meşgul olma ön plana çıkmaktadır. İş ve aile yaşamının kadın erkek fırsat eşitliği temelinde uyumlaştırılmasına yönelik çözüm geliştirilmesine ağırlık verilmesinin, çocuklar, yaşlılar ve engelliler için kaliteli ve erişilebilir bakım hizmetlerinin yaygınlaştırılmasinın önemi ortaya çıkmaktadır.

Kadınların nitelikli işlerde istihdam edilmesi yoluyla güçlendirilmesi, kadınların ve kız çocuklarının fen, teknoloji, mühendislik ve matematik alanları ile ikiz dönüşüm temelinde değişen ve dönüşen meslek alanlarındaki temsiliyetinin artırılmasını gerektirmektedir. Bu doğrultuda eğitimin tüm seviyelerinde kiz çocuklarının zihinsel olarak bu alanlara yabancılaşmamasının sağlanması birincil öneme sahiptir. Bununla birlikte bu alanlarda kadın temsilinin artırılmasına yönelik çalişmalar,istihdam edenlerin de farkındalık düzeyinin artırılmasına ve çalışma yaşamının insana yakışır temelde dönüşümüne bağlıdır. Bu çerçevede Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca çalışmalar yürütülmektedir.
Benzer bir yaklaşımla, eğitimde ve istihdamda olmayan (NEE) genç kadınların ekonomik ve toplumsal hayata katılımlarını, bilgi ve beceri düzeylerinin artırılması ile işgücüpiyasasında aktif olarak yer almalarını sağlayıcı çalışmalar yapılmaktadır. Bu kapsamda Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, uluslararası kuruluşlar ve STK'larla işbirliği içinde çeşitli projeler yürütülmektedir.


2024 yılı verilerine göre Türkiye'de kendi hesabına çalışan kadınların oranı yüzde 19,9, işveren kadınların oranı ise yüzde 12,3'tür. Girişimcilik alanında kadınların güçlenmesinin sağlanması amacıyla, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu ile imzalanan IPARD Programına İlişkin İş Birliği Protokolü kapsamında Kadın Girişimciler ve Kadın Kooperatiflerine Yönelik IPARD Proje Hazırlama Eğitimleri gerçekleştirilmiş ve 2025yılı içerisinde 2.691 kadına eğitim verilmiş, çevrimiçi bir satış platformu ile imzalanan protokol kapsamında 4.832 girişimci kadın e-ticaret kanalıyla satış yapmaya ve protokol kapsamında sunulan avantajlardan faydalanmaya başlamıştır. Enerji sektöründeki kadın istihdamının artırılması ve temsiliyetinin güçlendirilmesi amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile bir enerji firması arasında 17 Ocak 2025 tarihinde Kadınlar İçin Enerji Okulu İşBirliği Protokolü imzalanmıştır. Protokol kapsamında, kadınlara yönelik elektrik sektörüne ilişkin beş hafta süreyle yüz yüze bir eğitim programı düzenlenmiştir. Kadınlar için Enerji Okulu eğitimleri verilmiştir.
Kadın istihdamını artırmaya, girişimciliği geliştirmeye ve üreten kadınların işbirliği ve dayanışma ortamında iyi olma hallerine katkısı önem arz eden kooperatiflerin geliştirilmesine ve nitelikli hale getirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Kadın Kooperatiflerinin Güçlendirilmesi İş Birliği Protokolü kapsamında 2025 yılında yıllık iş planlarıçerçevesinde, il müdürlükleri koordinasyonunda çalıştay, eğitim, bilgilendirme toplantıları,farkındalık çalışmaları ve kadın kooperatif ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.
Kayıt dışı istihdam, kadınların sosyal güvenlik kapsamı dışında kalmalarına neden olmakta ve onları yoksulluk riskiyle karşı karşıya bırakabilmektedir. 2024 yılı verilerine göre,erkek çalışanların yüzde 23,4'ü, kadın çalışanların ise yüzde 32,9’u kayıt dışı çalışmaktadır.Kayıt dışılıkta tarım sektörü öne çıkmaktadır. Tarımda kayıt dışı istihdam oranı erkek çalışanlar için yüzde 75,4, kadın çalışanlar için ise yüzde 91,1 olarak kaydedilmiştir. Özellikle kırsal alandaki kayıtlı kadın istihdamının düşük olmasının en temel sebebi kadınların ücretsiz aile işçisi konumunda olmasıdır. Bu doğrultuda kırsal alandaki kadın işgücünün ücretli ve kayıtlı hale getirilmesi, kadın girişimciliğinin artırılması, kadınlara yönelik sosyal alanların oluşturulmasi, bakım hizmetlerinin kaliteli, ekonomik ve erişilebilir olarak sunulması önem arz etmektedir. Ayrıca kırsaldaki kadın işgücünün görünürlüğünün ve güvenceli istihdamının artırılmasıyla hayatın her alanı için hedeflenen kadın erkek firsat eşitliğinin gerçekleştirilmesi, yürütülecek çalışmaların odak noktasıdır. Bu amaçla, Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından sağlanan tarımsal destek programlarında kadın çiftçi projelerine öncelik verilmeye devam edilmektedir. 2025 yılında bu kapsamda 923 kadın girişimci ile sözleşme imzalanmiştir.
Kadınların istihdama katılmasının önünde en büyük engel olan ailede ve iş yaşamında üstlendiği sorumlulukların kadın erkek firsat eşitliği temelinde düzenlenmesi gerekmektedir.Bu amaçla, erken dönem çocukluk bakım hizmetlerinin erişilebilir olması ve hizmet çeşitliliğinin artırılmasına yönelik çalışmaların disiplinler arası bakış açısı ile koordinasyon ve işbirliği içerisinde yürütülmesi önem arz etmektedir.
Kadınların toplumsal yaşama etkin katılımları ile bireysel haklara erişimleri ve iyi olma hallerinin istihdam yoluyla tesisi yanında toplumun yarisını oluşturmalari, alınan kararların birincil düzeyde etkilediği ve bağladığı gruplardan biri ve ayrıca toplumsal değerler çerçevesinde çocukları ve gençleri etkileme gücünü haiz olmaları sebebiyle karar alma mekanizmalarına katılımları elzemdir. Bu konuda ülkemizde yıllara göre ilerleme 

kaydedilmekle birlikte kadınların karar alma mekanizmalarına katılımlarının sınırlı olduğu görülmektedir. TüİK İstatistiklerle Kadın 2024 verilerine göre şirketlerde orta ve üst düzey yönetici konumundaki kadınların oranı yüzde 20,6'dır. Bu çerçevede, kadınların kamu, özel sektör ve siyaset kurumu dâhil tüm karar alma mekanizmalarına her seviyede katılımına yönelik çalışmaların yürütülmesi önem arz etmektedir.

Ülkemizin öncelikli politika alanlarından birini oluşturan kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında, IV. Ulusal Eylem Plani (2021-2025) 2025 yili itibarıyla tamamlanacaktır. 2026-2030 dönemini kapsayacak V. Ulusal Eylem Planı hazırlıik çalışmalarıdevam etmektedir. 2026-2030 dönemini kapsayacak yeni eylem plani, geçmiş dönem uygulama deneyimlerinden elde edilen kazanımlar ve eksiklikler doğrultusunda bilimsel temele dayali, yenilikçi, katılımcı ve sürdürülebilir bir yaklaşımla hazırlanmaktadır.
Diğer taraftan, Türkiye'de Kadına Yönelik Şiddet Araştırması tamamlanmış olup yayımlanmıştır. Kadına yönelik şiddetle mücadelenin sürdürülebilirliğiaçısından şiddet uygulayanlara yönelik çok yönlü sosyal hizmet müdahalesini içeren bir modelin oluşturulmasına ilişkin çalışmalar ve raporlama süreci devam etmektedir.
Bununla birlikte kadına yönelik şiddetle mücadele kapsamında Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafindan kadın hizmet birimlerince sunulan hizmetlerin standart, ölçülebilir ve izlenebilir bir şekilde yapılandırılarak hizmet niteliğinin artırılması amacı ile 81 ilde uygulanacak olan Kadın Konukevi ve Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi (ŞöNİM) Hizmet Standartları Rehberi, beraberinde iç ve diş değerlendirmeyi kapsayan Kadın Konukevi ve şöNİm Öz Değerlendirme Rehberi hazırlanmış ve çalışma ziyaretleri gerçekleştirilmiştir.
Ayrıca bilimsel kanıta dayalı hizmet geliştirme süreçlerine katkıda bulunacak öneriler elde etmek üzere ihtisaslaşmış kadın konukevlerinin mevcut durumu ortaya konularak kapasitelerinin geliştirilmesi ve ülke genelinde yeterli sayı ve kapasitede ihtisaslaşmışhizmet sunumuna yönelik projeksiyonun belirlenmesi amacıyla İhtisaslaşmış Kadın Konukevlerinin Kapasitesinin Geliştirilmesi Projesi yürütülmektedir. Proje kapsamında 2025yıli içerisinde kadın konukevinden hizmet alan kadınların ve beraberindeki çocuklarının profil analizi ile ihtisas kadın konukevlerinin mevcut durum analizine başlanmıştır.
Yapılan çalışmalar On İkinci Kalkınma Planı ile öncelikli olarak ulaşılması öngörülen hedeflere yönelik olup tüm kamu kurum ve kuruluşlarının duyarlılıkla söz konusu alanlarda faaliyet göstermesi, kadının güçlenmesi ile kadına yönelik her türlü şiddetin ve ayrımcılığın ortadan kaldırılması amacı çerçevesinde bütüncül bir şekilde ilerleme kaydedilmesi açisindan önem arz etmektedir.

b) Amaç
Ailede merkezi role sahip kadınların hak ettiği üstün kıymeti görmesi ve kalkınmamıza ivme kazandırılması için kadınların başta eğitim ve istihdam olmak üzere hayatın tüm alanlarındaki hak ve imkânlardan eşit biçimde yararlanmalarının ve her tür şiddet ve ayrımcılıktan uzak şekilde yaşamalarının sağlanması, her alanda ve düzeyde temsil ve katılıminin artirılmasi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kadın erkek fırsat eşitliğinin sağlanması ve kadınların güçlenmesi önceliğinin tüm plan, program, politika geliştirme ve uygulama süreçlerinde yer alması sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: (Kalkınma Planı p.726) Tedbir 726.1. Kurumlarca toplanan verilerin cinsiyet, yaş, göçmenlik statüsü, engellilik, coğrafi konum gibi nitelikler bazında üretilmesi sağlanacak ve buna dayalı analizler gerçekleştirilecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Eğitim, sağlık ve istihdam alanlarında üretilen verilerin cinsiyet, engellilik, yas, göçmenlik ve coğrafi konum gibi nitelikler bazında geliştirilmesi sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 726.2. Kadın erkek firsat eşitliğine duyarlı bütçeleme çalışmaları yaygınlaştırılarak bütçeleme süreçlerine entegre edilecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kadın Erkek Eşitliğine Duyarlı Bütçeleme Projesi Faz II kapsamında bütçeleme süreçlerine ilişkin izleme çalışmaları

Politika/Tedbir: Tedbir 726.3. Spor alanında kadınlarin temsilinin artirilmasina yönelik politikalara dayanak teşkil edecek göstergelerin üretilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: gerçekleştirilecektir. 1. Kadınların spor alanındaki temsilini ölçmeye yönelik veri üretilmesi için çalışmalar yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 726.5. Kadın erkek fırsat eşitliğine duyarlılığın eğitim süreçlerine entegrasyonuna yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Okullarda ve üniversitelerde öğrenim gören öğrencilere kadın erkek firsat eşitliği ile kadınların ve erkeklerin farklılaşan ihtiyaçlarına duyarlilık üzerine farkındalik artırma eğitimleri yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kadınların eğitim, istihdam ve karar alma mekanizmalarına katılımı ile temsillerinin artırılması için kota ve ilave destekler gibi "geçici özel önlemler" tanımlanarak uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.727)

Politika/Tedbir: Tedbir 727.1. Kamu, özel sektör, siyaset dâhil tüm karar alma mekanizmalarında ve yönetimin her kademesinde nüfusun yarısını oluşturan kadınların temsili ve katılımının artırılması hedefiyle, aşamaliı bir geçiş için çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kadınların karar alma mekanizmalarına katılımı konusunda uygulamaya dönük olmak üzere etkin ve eşit temsil odaklı istişare toplantıları gerçekleştirilecek ve politika belgesi oluşturulacaktır.

Politika/Tedbir: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 2. Kadın erkek fırsat eşitliği temelinde iş ve aile yaşamının uyumlaştırılmasi, kadın istihdamının artırılması ve dinamik nüfus yapısının korunması için yeni nesil çalışma modellerini de içerecek şekilde ikincil mevzuat çalışmaları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kadınların ekonomik, sosyal ve kültürel hayata eşit katılımının yanı sıra eşit işe eşit ücret ilkesinin benimsendiği koşullarda istihdamının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.728)

Tedbir 728.1. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve STK'larla işbirliğiyle kadın istihdamını artırmak üzere kaliteli, ekonomik ve erişilebilir bakım hizmetlerine ilişkin alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır.: Tedbir 728.2. Kadınların işgücüne katılımlarını artıracak girişimcilik, finansal ve dijital okuryazarlık, kooperatifçilik gibi alanlardaki programlar kapsamları genişletilerek yaygınlaştırılacaktır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Kadın istihdamını artırmak üzere kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, verel vönetimler ve STK'lar tarafindan uygulanmakta olan bakim modellerinin incelenmesi ile etkin ve erişilebilir alternatif modellerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Kadınların girişimcilikte, ekonomik teknolojik alanlarda sahip oldukları potansiyeli açığa çıkarmalarını teşvik etmek amacıyla çalışmalar yürütülecektir. 2. Eğitimde ve istihdamda olmayan

Tedbir 728.1. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve STK'larla işbirliğiyle kadın istihdamını artırmak üzere kaliteli, ekonomik ve erişilebilir bakım hizmetlerine ilişkin alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır.: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, STK'lar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: genç kadınların ekonomik ve toplumsal hayata katılımlarının artırılmasına, kadın girişimciliğinin ve kadın kooperatiflerinin desteklenmesine yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 728.1. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve STK'larla işbirliğiyle kadın istihdamını artırmak üzere kaliteli, ekonomik ve erişilebilir bakım hizmetlerine ilişkin alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır.: Tedbir 728.3. İkiz dönüşümle değişen işgücü piyasasına kadınların tam, eşit, güvenceli ve etkin katılımlarının sağlanması, bu kapsamda ortaya çıkacak yeni beceri ve yeteneklerin kadınlara kazandırılmasına yönelik programlar geliştirilecektir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Kadın istihdamını artırmak üzere kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, verel vönetimler ve STK'lar tarafindan uygulanmakta olan bakim modellerinin incelenmesi ile etkin ve erişilebilir alternatif modellerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Kadınlara, ikiz dönüşüm sürecinde ortaya çıkacak yeni becerilerin kazandırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 728.1. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve STK'larla işbirliğiyle kadın istihdamını artırmak üzere kaliteli, ekonomik ve erişilebilir bakım hizmetlerine ilişkin alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır.: Tedbir 728.4. Kadın temsilinin düşük olduğu matematik, fen, teknoloji ve mühendislik alanlarında kadınların eğitim ve istihdamının artırılması için kamu ve özel sektörün eşitlik ve kapsayıcılik temelinde dönüşümüne yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Üniversiteler, STK'lar
1. Kadın istihdamını artırmak üzere kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, verel vönetimler ve STK'lar tarafindan uygulanmakta olan bakim modellerinin incelenmesi ile etkin ve erişilebilir alternatif modellerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Mühendislik fakültelerinde ve liselerde eğitim gören kız öğrencilere yönelik destek, yönlendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Tedbir 728.1. Merkezi yönetim, yerel yönetimler, özel sektör ve STK'larla işbirliğiyle kadın istihdamını artırmak üzere kaliteli, ekonomik ve erişilebilir bakım hizmetlerine ilişkin alternatif modeller geliştirilmesi ve pilot uygulamaları takiben yaygınlaştırılması sağlanacaktır.: Tedbir 728.5. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen kadın üretici ve girişimcilerin hayata yeniden katılmalarını ve tutunmalarını sağlamak için üretimin, yenilikçi teknolojilerin, işbirliğinin, psikolojik güçlenmenin de içinde olduğu program ve projeler hayata geçirilecektir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, STK'lar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STKlar
1. Kadın istihdamını artırmak üzere kamu kurum ve kuruluşları, özel sektör, verel vönetimler ve STK'lar tarafindan uygulanmakta olan bakim modellerinin incelenmesi ile etkin ve erişilebilir alternatif modellerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.: 1. Politika yapım süreçlerine esas teşkil etmek üzere 11 deprem ilinde faaliyet gösteren kadın üretici ve girişimcilerin mevcut durumları ile sorunlarına ilişkin bir rapor hazırlanacak ve yayımlanacaktır.

Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle mücadele edilecek, şiddetin önlenmesi ve şiddet mağdurlarının güçlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.729): Tedbir 729.1. Kadınlara ve kiz çocuklarına yönelik şiddet ve erken yaşta evliliklerle mücadeleye ilişkin yasal düzenlemelerin şiddete sifir tolerans anlayışıyla daha etkin bir şekilde uygulanması sağlanacaktır.

Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle mücadele edilecek, şiddetin önlenmesi ve şiddet mağdurlarının güçlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.729): Tedbir 729.2. Kadına yönelik şiddetle mücadele kapsaminda koruyucu ve önleyici hizmetlerin etkin sunumuna yönelik kurumsal kapasite geliştirilecek, hizmet standartları uygulanacak ve sistematik, güvenilir ve karşılaştırılabilir verilerin toplanması sağlanacaktır.

Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle mücadele edilecek, şiddetin önlenmesi ve şiddet mağdurlarının güçlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.729): İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı

Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle mücadele edilecek, şiddetin önlenmesi ve şiddet mağdurlarının güçlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.729): Tedbir 729.3. Kadınlara ve kiz çocuklarına karşı her türlü şiddet ile topyekûn mücadele kapsamında toplumsal farkındalık ve duyarlılığın artırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Kadınlara yönelik şiddet ile erken yaşta ve zorla evliliklerle sıfır tolerans ilkesiyle mücadele edilecek, şiddetin önlenmesi ve şiddet mağdurlarının güçlenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.729): Tedbir 729.4. Yeni teknolojiler ile tüm iletişim kanalları dâhil medyanın kadınlara yönelik olumlu tutum ve davranış oluşturma çabaları desteklenecek, kadının toplumdaki algisını olumsuz gösteren her türlü içerikle etkin bir şekilde mücadeleye devam edilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Okullaşma Oranı, Kadın (Ortaöğretim) (3)
Birim: Yüzde
2024: 88,7
2025 (1): 83,3
2026 (2): 91,6

Performans Göstergeleri: Okullaşma Oranı, Kadın (Yükseköğrenim) (3)
Birim: Yüzde
2024: 53,9
2025 (1): 53,0
2026 (2): 54,5

Performans Göstergeleri: Kadın İstihdam Oranı (4)
Birim: Yüzde
2024: 32,5
2025 (1): 32,6
2026 (2): 33,1

Performans Göstergeleri: İşgücüne Katılım Oranı, Kadın (4)
Birim: Yüzde
2024: 36,8
2025 (1): 36,5
2026 (2): 37,5

Performans Göstergeleri: Kadın Belediye Başkanı Oranı
Birim: Yüzde
2024: 5,6
2025 (1): 5,6
2026 (2): 5,6

Performans Göstergeleri: Parlamentodaki Kadın Temsil Orani (4)
Birim: Yüzde
2024: 19,9
2025 (1): 19,9
2026 (2): 19,9
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) Mili Eğitim Bakanlığı 2023-2024 öğretim yılı örgün eğitim istatistikleridir.
(4) TÜIK verisidir.


2.3.6. Çocuk 
a) Mevcut Durum 
2024 yıl sonu itibarıyla Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) sonuçlarına göre,yaklaşık 85 milyon 665 bin olan Türkiye nüfusunun yaklaşık 21,8 milyonu diğer bir ifadeyle yüzde 25,5'ini çocuklar (0-17 yaş) oluşturmaktadır. Nüfus projeksiyonlarına göre mevcut eğilimlerin devam etmesi durumunda bu oranın 2030 yılında yüzde 22,1, 2040 yılında ise yüzde 17,9 olması beklenmektedir.

Ülkemizdeki yaklaşık 26,6 milyon hanenin yüzde 42,8'inde 0-17 yaş grubunda en az bir çocuk bulunmaktadır. Çocuk bulunan hanelerin 2024 yılında yüzde 23,3'ünde 0-4, yüzde 29,3'ünde 5-9, yüzde 29,6'sında 10-14, yüzde 17,8'inde ise 15-17 yaş grubunda çocuk yer almaktadır.

2024 yılında, 27 AB üyesi ülkenin çocuk nüfus oranı ortalaması yüzde 17,8'dir. AB üye ülkeleri içinde en fazla çocuk nüfus oranına sahip ülkeler sırasıyla yüzde 23 ile İrlanda,yüzde 20,8 ile Fransa ve yüzde 20,6 ile İsveç'tir. Türkiye mevcut çocuk nüfus oranı ile AB üye ülkelerinden daha yüksek orana sahiptir.

Çocuklar kendi bireysel değerlerinin ötesinde toplumların demografik sürdürülebilirliğinin,ülkelerin gelecekteki işgücükapasitelerinin, ekonomik büyümenin,genel olarak kalkınma potansiyelinin temel kaynağıdır. Erken çocukluk döneminden başlayarak çocukların sağlık, karşılık veren bakım, beslenme, eğitim ve gelişimine yönelik hizmetlerin sunumu ile erişilebilirliğinin artırılmasına ve niteliğinin yükseltilmesine yönelik çalışmalar önem arz etmektedir.

Bu kapsamda ebeveynlerden ve bakım verenlerden başlamak üzere çocuklara hizmet sunan çalışanların kapasitesinin artırılması, davranış değişikliği yaratıcı eğitimler verilmesi,ilgili kamu kurum ve kuruluşlarca sunulan hizmetlerin bir plan dahilinde daha koordinasyonlu ve etkileşimli bir şekilde sunulmasına devam edilmektedir. Çocukların fiziksel, sosyal ve zihinsel gelişimlerini destekleyici kültürel, sanatsal, bilimsel ve sportif faaliyetler yaygınlaştırılmakta ve erişilebilir hâle getirilmektedir. Çocukların gelişimi, bakım verenlerin istihdamı ile sosyal ve ekonomik hayata katılımlarının artırılması ve dinamik nüfus 

yapısının korunması için erken dönem çocuk bakım imkânları yaygınlaştırılarak daha erişilebilir hale getirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde 13 Ağustos 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle konut parsellerinde yapılan gündüz bakım evlerinin 150 metrekaresi emsal harici tutulmuştur.Aynı düzenlemeyle konut parsellerinde yapı inşaat alanı 15.000 m²'den fazla yapı ya da yapıların projelendirilmesi durumunda, 0-66 aylik çocukların hizmetine tahsis edilmesi ve alanı 200 m²den fazla olmamak üzere gündüz bakımevi alanı ayrılması hükme bağlanmıştır.2024/7 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesinde Cumhurbaşkanlığı iznine tabi bulunan kamu kurum ve kuruluşlarına kreş ve çocuk bakımevi hizmeti verilmesi amacıyla arsa arazi satın alınması ya da kamulaştırılmasi, yeni inşaata başlanılması veya bu amaçla kiralama yapılmasına Cumhurbaşkanlığının 30 Temmuz 2025 tarihli yazısı ile izin verilmiştir.MEB Örgün Eğitim İstatistiklerine göre Türkiye genelinde 2023/24 eğitim ve öğretim döneminde örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 18 milyon 710 bin 265'tir. Okul öncesi eğitim seviyesinde 5 yaş net okullaşma oranı 2023/24 öğretim yılında yüzde 84,3 olup bu oran cinsiyete göre incelendiğinde, erkek ve kız çocuklar için yaklaşık olarak aynıdır. Bu oranlardaki artış erken çocukluk gelişimine önemli katkılar sağlamaktadır. Özel eğitim gerektiren (işitme, görme, ortopedik ve hafif düzeyde zihinsel engelli) çocuklara hizmet veren, özel olarak yetiştirilmiş personelin bulunduğu, geliştirilmiş eğitim programlarının uygulandığı özel öğretim kurumlarında örgün eğitime devam eden öğrenci sayısı 559 bin 725 olmuştur. Özel eğitim alan öğrenciler örgün eğitimdeki öğrencilerin yüzde 3'ünüoluşturmaktadır. Özel örgün eğitime devam eden öğrencilerin yüzde 63'ünü erkek öğrenciler, yüzde 37'sini ise kız öğrenciler oluşturmaktadır.
Erken yaşlardan itibaren çocukların spora yönelmeleri beden ve ruh sağlıklarıaçısından önemli olmakla beraber ilerleyen yaşlardaki disiplinli olma, takım çalışmasına yatkınlık, bir amaç için ortak hareket edebilme gibi çalışma hayatında da kişiyi başarılıkılabilecek pek çok beceriyi çocuklara kazandırmaktadır. Bu bağlamda Gençlik ve Spor Bakanlığı (GSB) ile Milî Eğitim Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü ile 8-10 yaşgrubu çocukların spora yönlendirilmesi amacıyla gerçekleştirilen Sportif Yetenek TaramasıProjesi kapsamında her eğitim-öğretim yılında yaklaşık 1 milyon 3. sınıf öğrencisinin test ve ölçümleri yapılmaktadır. Spora yatkın öğrenciler, sporculuk kariyerleri için güçlü bir temel oluşturmayı ve sporcu kimliği kazandırmayı amaçlayan Sporcu Eğitimi ve Gelişimi Programına davet edilmektedir. Ayrıca 5-18 yaş grubundaki çocukları spor yapmaya teşvik etmek, çocuklara sporu sevdirmek, spor kulüplerine sporcu kaynaği sağlamak, toplumda spor kültürünü oluşturmak, katılımcıların en az bir spor dalında uzmanlaşmasını ve sporun daha geniş kitlelere yayılmasını sağlamak amacıyla GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz Spor Okullari faaliyetlerine devam etmektedir.
Ülkemizde çocuk alanında önleyici ve koruyucu hizmetlerin geliştirilmesi, alanda çalışan personelin nitelik ve niceliğinin artırılmasi, rehberlik ve araştırma merkezleri ile okulların rehberlik hizmetlerinin güçlendirilmesi ve özellikle risk altındaki çocuklara yönelik psikolojik destek programlarının yaygınlaştırılması çaliışmaları devam etmektedir.
Çocuklara yönelik her türlü riski önlemek amacıyla koruyucu önleyici program ve faaliyetler geliştirmek, çocukların sağlıklı gelişimlerini desteklemek, refah içinde yaşamalarını sağlamak, yönlendirme çalışmaları yapmak ve izleme faaliyetleri yürütmek amacıyla her ilde Çocuklar Güvende Ekipleri oluşturulmuştur. Bu kapsamda ekiplerce alan 

taramalari, çocuklarla mesleki çalışmalar, hane ziyaretleri, ailelere yönelik rehberlik faaliyetleri ve eğitim kurumları ziyaretleri gerçekleştirilmektedir. Eylül 2025'te toplam 394Çocuklar Güvende personeli ile 1.731 çocuğa yönelik mesleki müdahalede bulunulmuştur.Ekiplerin kurulmasından bugüne kadar toplamda sokakta tespit edilerek risk altında olduğunda değerlendirilen 53.812, okulda tespit edilerek risk altında olduğu değerlendirilen 64.865 ve hanesinde izleme ve takibi yapılan 207.056 çocuğa ilişkin hizmet süreci başlatılarak mesleki müdahalede bulunulmuştur.

Çocuğa yönelik koruyucu ve önleyici faaliyetler kapsamında çocukların, ailelerin ve çocukla çalişan personelin farkındalıklarının artırılmasına ve çocukların ihmal, istismar ve şiddetten korunmasina yönelik eğitimler sürdürülmektedir.

Ülkemiz öncülüğünde, alanında uzman hukukçular, psikologlar, hekimler, öğretmenler ve çocukların katılımıyla dünyada ilk kez hazırlanan Dijital Dünyada Çocuk HaklarıSözleşmesi 22 Nisan 2025'te imzalanmiştır.

Çocukların gerek cep telefonu, tablet, televizyon ve bilgisayarlar aracılığı ile yaşlarına uygun olmayan içeriklere maruz kalması gerekse kendi kişisel bilgilerini bilinçsiz bir şekilde paylaşmaları çocuklar açısından siber zorbalık ve istismar başta olmak üzere çeşitli riskler barındırmaktadır. Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanin zararlarından korunması ve bilişim teknolojileriyle yaşlarına ve gelişimlerine uygun olarak tanışmalarıamacıyla yürütülen bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri devam etmektedir. Ayrica çocuklar için zararlı olduğunu düşünülen yayın ve uygulamaların doğrudan Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına ulaştırılması için Muzır İçeriklere Müdahale İhbar Platformu (Çocuklar İçin Duyarlı Ol-DUY) oluşturulmuştur. Bu platform üzerinden BİP, Whatsapp veya e-posta ile ihbarlar alınıp değerlendirilmektedir. Bu kapsamda Ağustos 2025 itibarıyla sosyal medya platformlarında çocukların sağlıklı gelişimleri açısından zararlı olduğu değerlendirilen toplam 2.748 içeriğe müdahale edilmiştir.

Küçükleri Muzir Neşriyattan Koruma Kurulunca Temmuz 2025 sonuna kadar 87.149süreli yayın ile 536 kitap incelenmiş, 52 kitap hakkında küçükler için zararlı olduğu yönünde karar verilmiştir. Ayrıca müstehcenlik suçunun tespiti için Temmuz 2025 sonuna kadar 30.359 adli dosya incelenmiștir.

2025 yılı Boşanma Ístatistiklerine göre 2024 yılında boşanan çiftlerin sayısı 187.343olmuştur. Kesinleşen boşanma davalari sonucunda 186.536 çocuk velayete verilmiştir.Çocukların velayetinin yüzde 74,4'ünün anneye, yüzde 25,6'sının ise babaya verildiği görülmektedir. Yıllara göre artış gösteren boşanma sayıları ile tek ebeveynli ailelerde ve bu ailelerde yaşayan çocuklarda artış yaşanmaktadır. Tek ebeveynli ailelerin barınma, geçim,beslenme, ulaşım, çocuk bakımı ve eğitimi gibi önemli sorunları bulunmaktadır. Özellikle kadınların bu durumda olması göz önünde bulundurularak yürütülen çalışmalara ek destek politikalari geliştirilmesi önem arz etmektedir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanliğı tarafindan 81 ilde oluşturulan, koruma ve bakım altında bulunan çocuklar ile aileleri başta olmak üzere farklı risk gruplarındaki çocukların Sosyal Hizmet Merkezleri (SHM) aracıliğıyla izlemelerinin yapılması ve zamanında müdahale edilebilmesi için Çocuklar Güvende Programı başlatılmıştır. Bu kapsamında çocuk hakkında eğitim, danışmanlık ve sağlik alanında tedbirler alınmakta, çocuğun ailesine Sosyal 

Ekonomik Destek (SED) hizmeti ya da sosyal yardımlaşma ve dayanışma vakifları aracılığıile destek sağlanmakta, çocuğun ailesine yönelik rehberlik hizmeti verilmekte, aile hakkında adli işlem başlatılabilmekte, en son çare olarak gerek görülmesi halinde çocuk kurum bakımına alınmaktadır. Ağustos 2025 itibarıyla Çocuklar Güvende Programı ile 205 bini aşan izleme ve değerlendirme çalışmasi yapılmiştır.

Korunma ihtiyacı olan çocukların öncelikli olarak aile odaklı hizmetlerden faydalanmasıönem taşımaktadır. Bu kapsamda söz konusu çocuklara sunulan hizmetlerin geliştirilmesine,hizmet standartlarının oluşturulmasina, bakım hizmetlerinin ihtisaslaştırılmasına ve bu konuda toplumsal farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir.

İhtiyaç sahibi durumda bulunan ailelere çocuklarını sağlik kontrolüne göndermeleri (sağlık kontrolü şartıyla doğum sonrası iki ay için), anne adaylarının ise hamilelik süresince sağlık kontrolüne gitmeleri (gebelik döneminde aylık anne için ve çocuk için olmak üzere ayrı ayrı) ve doğumlarını hastanede yapmaları şartıyla (tek seferlik) yapılan şartlı sağlık yardımı kapsamında Temmuz 2025 itibarıyla 552.499 kişiye 121 milyon TL yardım yapılmıştır, İhtiyaç sahibi olan ailelere, çocukların örgün eğitime devam etmeleri ve okulun açık olduğu aylarda bir ay içerisinde dört günden fazla devamsızlık yapmamaları şartıyla yapılan şartlı eğitim yardımı kapsamında ise Temmuz 2025 itibarıyla 1.115.907 kişiye 216,6milyon TL yardım yapılmiştir.

Gelir seviyesi düşük ailelere yönelik çocukların öz aile veya yakınları yanında daha iyi koşullarda yetişmelerini sağlamak amacıyla SED hizmetlerinden Ağustos 2025 itibarıyla 178.469 çocuk yararlanmaktadır. 2025 yılı itibarıyla SED hizmeti kapsamında çocuk başına ödenen aylık destek miktarı çocukların devam ettiği eğitim kademesine göre artmaktadır.SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması Projesi kapsamında ailelerde farkındalık oluşturmaya,çocukların kaliteli ve verimli zaman kullanabilmesine ortam ve imkân sağlamaya yönelik faaliyetler yürütülmektedir. Ayrıca SED hizmetinden yararlanan aileler İşKUR meslek edindirme kurslarına yönlendirilmektedir.

Ağustos 2025 sonuna kadar evlat edinilme koşullarını taşıyan toplam 20.592 çocuk evlat edinme hizmetinden faydalandırılmış olup aileleri yanında bakım imkânı bulunmayan ve evlat edindirilemeyen 10.673 çocuk ise koruyucu aile yanında yaşamaktadır.
Temmuz 2025 itibarıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı 1.363 yatılıkuruluşta (116 Çocuk Evleri Sitesi, 1.185 Çocuk Evleri, 62 İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesi olmak üzere) 14.528 çocuğa koruma ve bakım hizmeti sağlanmaktadır. Kurum bakımındaki çocuklara yönelik yaşam becerilerini geliştirici programlar ve sosyal kültürel faaliyetler yürütülmektedir. Kurum bakımından reşit olarak ayrılan ve kamuda istihdam edilen gençlerin iş hayatına uyumlarını kolaylaştırmak ve istihdam sürecindeki kalıcılığınıdesteklemek üzere yılda üç kez yapılan merkezi yerleştirme işlemleri sonrasında iş hayatına uyum seminerleri düzenlenmektedir. Ağustos 2025 itibarıyla kamuda işe yerleştirilen çocuk/genç sayısı 579 olup 1988 yılından itibaren işe yerleştirilen kümülatif çocuk/gençsayisı 64.817'dir.

Çocukların üstün yararı ilkesinden hareketle çocuk refahının artırılması ve çocukların eğitime erişimini artırmak ve eğitimde fırsat eşitliğini sağlamak üzere sosyal yardım 

faydalanıcısı hanelerdeki ilköğrenim ve ortaöğrenim düzeyinde örgün eğitime devam eden öğrencilerin giyim, ayakkabi, çanta, kırtasiye gibi eğitim ile ilgili temel ihtiyaçlarının karşılanması için kaynak tahsisi yapılmaktadır.

İhtiyaç sahibi çocukların özel öğretim kurumlarından ücretsiz olarak yararlanmasıkapsamında çaliışmalar devam etmekte olup Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafindan açılış izni verilen özel kreş, gündüz bakımevleri ile özel çocuk kulüplerinin kapasitesinin yüzde 3'ü çeşitli nedenlerle okul öncesi eğitimden yararlanamayan çocukların desteklenmesi için ayrılmaktadır. Bu kapsamda Ağustos 2025 itibarıyla toplamda 2.353kuruluşta 3.146 çocuk ücretsiz kreş hizmetinden yararlanmaktadır. Kontenjanın tam olarak kullanılması kaynakların iyi değerlendirilmesi için önem arz etmektedir.
Şehit ve gazi çocuklari, devlet koruması altında olan, anne ve babası vefat etmiş olan öğrenciler yükseköğretime geçişlerinde Gençlik ve Spor Bakanlığına bağlı yurtlara öncelikli olarak yerleştirilmekte ve bu öğrencilerden yurt ücreti ile güvence bedeli alınmamaktadır.
Çocuk İşçiliği ile Mücadele Ulusal Programının yenilenmesi için yeni program çalışmalarına başlanması amacıyla Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile UNICEF işbirliğinde yürütülecek olan Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi 2Haziran 2025 tarihinde başlatılmış olup Proje kapsamında sorumlu ve ilgili kuruluşların kurumsal kapasitelerinin geliştirilmesi hedeflenmektedir. Bununla birlikte ilgili kurumlar tarafindan mevsimlik tarım işçilerinin çocuklarının örgün öğretime yönlendirilmesi ve telafi eğitimleri, sosyal, sportif ve kültürel faaliyetler yoluyla desteklenmesi çalişmalarıyürütülmektedir. 2024 yılı Hanehalkı İşgücü Araştırmasına göre işgücüne katılma oranlarıbir önceki yıla göre önemli artışlar göstererek 2024 yılında 15-17 yaş grubunda cinsiyete göre erkek çocuklarda yüzde 35,6, kız çocuklarda yüzde 13,7, toplamda ise yüzde 24,9olmuştur.

Çocuk yaşta ve zorla evlilikleri önlemeye yönelik çalışmaların çocukların yoksulluk,göçmen olma gibi özel durumlari ve küresel salgin, deprem ve benzeri riskler de dikkate alınarak geliştirilmesi gerekmektedir. 2024 yıli evlenme istatistiklerine göre 2024 yılında resmi evlilikler içerisinde cinsiyete göre 16-17 yaş grubunda, 9.354 kız çocuğunun, 617erkek çocuğunun evlendiği görülmektedir.

Güvenlik birimlerine gelen veya getirilen çocukların karıştığı olay sayısı 2024 yılında,2023 yılına göre yüzde 9,8 oranında artarak 612.651 olmuştur. Bu olaylarda çocukların 279.620'si mağdur olarak, 202.785'i suça sürüklenme sebebiyle (kanunlarda suç olarak tanımlanan bir fili işlediği iddiasıyla), 96.438'i bilgisine başvurma amacıyla, 18.561'i kayıp (hakkında kayıp müracaatı yapılıp daha sonra bulunan) olması sebebiyle, 8.729'u kabahat işlediği iddiasıyla, 6.518'i ise bu nedenlerin dışında kalan diğer nedenlerden dolayı güvenlik birimlerine gelmiş veya getirilmiştir. Suça sürüklenme sebebiyle güvenlik birimine gelen veya getirilen çocukların yüzde 40,4'üne yaralama, yüzde 16,6'sına hırsızlık, yüzde 8,2'sine uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, satmak veya satın almak, yüzde 4,6'sına tehdit,yüzde 4,2'sine genel tehlike yaratan suçlar, yüzde 26'sına ise bu nedenlerin dışında kalan diğer suçlar isnat edilmiştir.

Ülkemizde son zamanlarda giderek artan akran zorbalığı da çocuklar arasında önemli bir sorun alanıdır. PISA raporu çalişmaları kapsamında okuma becerileri, matematik ve fen 

okuryazarlığı alanındaki akademik becerilerin yanı sıra öğrencilere okulda zorbalıkla ilişkilendirilebilecek davranışlarla ilgili deneyimleri sorulmuştur. Araştırma ile okullarda fiziksel, ilişkisel, sözel ve gasp olmak üzere dört farklı zorbalık türü ölçülmüştür. PISA 2022verilerine göre zorbalık, uygulamaya katılan ülkelerin tamamında görülmüştür. Türkiye'deki öğrenciler de en sık sözel ve ilişkisel zorbalık yaşadıklarını bildirmişlerdir. Araştırma sonuçlarına göre, OECD ülkelerinde zorbalık içeren davranışlardan herhangi birine uğrayan öğrenci ortalaması OECD ülkelerinde yüzde 20, Türkiye'de ise yüzde 27 olmuştur. Bilimsel araştırmalarda akran zorbalığı siber zorbalıkla birlikte ele alınmaya başlanmıştır.Problemlerin çözümünde sadece ebeveynler değil bu konuda öğretmenler, okul yönetimleri,ilgili bakanlıklar gibi pek çok kesimin beraber hareket etmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda okullarda ve çocukların yoğun olarak bulundukları çevrelerde gerekli tedbirlerin alınmasi, mevzuat düzenlemesi, eğitim ve denetimlerin artirılması ihtiyacı bulunmaktadır.
Çocuk koruma mekanizmalarının güçlendirilmesi ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununda yer alan çocuklara özgü tedbirlerin etkin ve koordineli olarak uygulanarak izlenmesi ve çocuk adalet sisteminin onarıcı adalet yaklaşımıyla yeniden yapılandırılmasına yönelik çaliışmalar devam etmektedir. Adli süreçte çocuk dostu mülâkat usullerini desteklemek üzere kurulan adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinin sayısı Eylül 2025 itibarıyla 177'e yükselmiştir. Özel ortamlarda ifade ve beyanlarının alınması gerektiği veya fail ile yüz yüze gelmesinde sakınca bulunduğu değerlendirilen mağdurların ifade ve beyanlarının alınmasında kullanılan adli görüşme odalarının sayısı ise Eylül 2025 itibarıyla 81 ilde 165 adliyede toplam 175'e çıkmiştir.

Ülkemizde yaklaşık kayıtlı 1,2 milyon geçici koruma statüsünde çocuk bulunmaktadır.Çocuk Hakları Komitelerince kamp dışında yaşayan ve geçici koruma altındaki yabancıçocukların topluma uyumlarının sağlanması amacıyla düzenlenen çocuk haklarına, koruyucu ve önleyici hizmetlere yönelik farkındalik çalışmalari, Suriyeli ve Türk çocukların bir arada yaşama becerisini geliştirecek ve birlikte zaman geçirmesini sağlayacak etkinlikler düzenlenmektedir.

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca göç sürecinde veya göç sonrasında ailesinden ayrı düşmüş çocukların aile bütünlüğünün sağlanması amacıyla aile takibi ve birleştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Ülkemize düzensiz göç yolu ile gelen ve refakatsiz olduğu tespit edilen 13-18 yaş grubu çocuklara toplam 340 çocuk kapasiteli 9İhtisaslaştırılmış Çocuk Evleri Sitesiyle hizmet verilmektedir.

b) Amaç
Geleceğimizin teminatı çocuklarımizin üstün yararı temelinde iyi olma hallerinin desteklenmesi, hayata eşit ve sağlıklı koşullarda başlayabilmeleri, erken yaşlardan itibaren nitelikli eğitim imkânlarına eşit firsatlarda erişebilmeleri, sağlıklı bir şekilde beslenmeleri,barınmaları ve gelişmeleri için en uygun ortamın oluşturulmasi, potansiyellerini gerçekleştirmeye yönelik imkânların artırılması temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/ Tedbir: Doğum öncesi dönemden başlayarak çocukların sağlık, beslenme, erken öğrenme, karşılık verici duyarlı bakım, güvenli çevre ve sosyal koruma politikalarına yönelik hizmetlerin sunumu ile erişilebilirliğinin artırılması ve niteliğinin yükseltilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.731)

Politika/ Tedbir: Tedbir 731.6. Gelişim geriliği riski taşıyan çocuklar, engelli çocuklar ve üstün yetenekli çocuklar için aile temelli ulusal erken müdahale programi geliştirilecektir.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Üniversiteler Aile ve Sosyal Hizmetler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Erken çocukluk dönemi ile ilgili Bebek Akademisi kapsamında eğitimler düzenlenecektir. 2. Tarama programlarinda risk görülen çocuklar için, MHRS'de aile hekimlerine verilen özel kontenjan kapsamında randevuların aile hekimlerince alınabilmesi sağlanacaktır. 3. Taburculuk sonrası yüksek riskli bebeklerin kontrollerinin takibi için yüksek riskli bebek modülü oluşturulacaktır. 4. Gelişim Geriliği Riski Taşıyan veya

Politika/ Tedbir: Çocukların fiziksel, sosyal ve zihinsel gelişimlerini destekleyici, anne babalarıyla
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: Engeli Olan Çocuklar için Türkiye'de Aile Temelli Ulusal Erken Müdahale Sisteminin Geliştirilmesinin Desteklenmesi Projesi kapsamında başlatılan pilot uygulamanın izleme ve değerlendirme çaliışması yapılacaktır.

Politika/ Tedbir: nitelikli zaman geçirmelerini sağlayan kültür, sanat, bilim ve spor faaliyetleri özendirilecek, yaygınlaştırılacak ve erişilebilir hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.732)

Politika/ Tedbir: Tedbir 732.1. Çocukların kültür, sanat, bilim ve spor faaliyetlerine yönelmesini özendirmeye yönelik uygulamalar geliştirilecek, her çocuğun bir spor ve bir kültür- sanat alanında beceri kazanması için çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uygun olan seçmeli derslerin öğretim programlarında sanat ve kültür okuryazarlık becerileri ve ilgili alan becerilerine yer verilerek

Politika/ Tedbir: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Ś), Gençlik ve Spor Bakanlığı
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: güncellenecektir. 2. Kurum bakımında bulunan çocukların spor yetenek taramaları yapılarak yetenekli oldukları branşlarda desteklenmeleri sağlanacaktır.

Politika/ Tedbir: Tedbir 732.2. Çocukların karar alma süreçlerine katılımlarını sağlayan mekanizmalar artırılarak güçlendirilecektir.
Sorumlu/İş birliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çocuk katılımının güçlendirilmesi amacıyla, 81 il müdürlüğünde faaliyet gösteren Çocuk Hakları İl Komitelerinin kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir.: Tedbir 732.4. Çocukların gençlik merkezlerine, spor salonlarına, kültür merkezlerine ve kütüphanelere erişimlerinin kolaylaştırılmasına yönelik düzenlemeler ve uygulamalar yapılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S)
1. Yeşil Vatan Tematik Takvimi kapsamında okullarda çevre ve sürdürülebilirlik çalışmalarının yaygınlaştırılması sağlanacak ve belirlenen temalarda şenlik faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Çocukların gençlik merkezlerine ve spor tesislerine erişimlerinin kolaylaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir.: Çocuk işçiliğinin önlenmesine yönelik mücadele kararlılıkla sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.734)

Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir.: Tedbir 734.1. Çocuk işçiliği ile mücadele alanında faaliyetler etkinleştirilecek, kamu kesiminde, özel sektörde ve toplumda bu konuda bilinç artırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı
1. Yeşil Vatan Tematik Takvimi kapsamında okullarda çevre ve sürdürülebilirlik çalışmalarının yaygınlaştırılması sağlanacak ve belirlenen temalarda şenlik faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Çocuk işçiliği ile mücadelede farkındalığı artırmak amacıyla toplanti/seminer/eğitimler yapilacaktir.

Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir.: Tedbir 734.2. Çocuk işçiliği ile mücadelede, merkezi düzeyde üretilen politikaların yerel düzeyde uygulanabilirliği ve izlenebilirliği artırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. Yeşil Vatan Tematik Takvimi kapsamında okullarda çevre ve sürdürülebilirlik çalışmalarının yaygınlaştırılması sağlanacak ve belirlenen temalarda şenlik faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Çocuk işçiliğinin izlenebilmesi amacıyla hazırlanan Çocuk İşçiliği Riski Takip Sistemi illerdeki Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimlerinin kullanımına açılarak il verilerinin merkezi düzeyde izlenmesi ve takip edilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 732.3. Kendi geleceğini inşa eden bir neslin oluşturulmasına katkı sunulmasını teminen iklim değişikliği ve sürdürülebilirliğe yönelik faaliyetlere çocukların katılımı sağlanacak, gönüllülük faaliyetleri hakkında çocuklar, aileler ve öğretmenler bilinçlendirilecek, çocukların yaşlılar ve engelliler ile aile içi ve kuşaklararası iletişimleri güçlendirilecektir.: Tedbir 734.3. Çocuk işçiliği ile mücadele birimlerinin kapasitesi artırılacak, yerelde çocuk işçiliği ile mücadele alanında çalışan kurum, kuruluş, üniversite, STKlar ve özel sektör arasında işbirliği ve koordinasyon geliştirilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milliî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlıği, Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlıği, Üniversiteler, STK'lar
1. Yeşil Vatan Tematik Takvimi kapsamında okullarda çevre ve sürdürülebilirlik çalışmalarının yaygınlaştırılması sağlanacak ve belirlenen temalarda şenlik faaliyetleri gerçekleştirilecektir.: 1. Çocuk İşçiliği ile Mücadele Birimlerinin çalışma prensiplerinin belirlendiği bir doküman hazırlanarak ilgili kurumlar ile paylaşılacak ve illerde Çocuk İşçiliği ile Mücadele İl Eylem Plani tamamlanacaktır.

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: yürütülecektir. Tedbir 734.6. Ülkemizin çocuk işçiliği ile mücadele çalışmalarının uluslararası platformlarda yer alması sağlanacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: 1. Çocuk işçiliği ile mücadele alanında Türkiye'nin elde ettiği başarılara ilişkin ilerleme raporu hazırlayarak İttifak 8.7 Sekretaryasına sunulacaktır.

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: Çocuk adalet sisteminin çocuğun üstün yararı ilkesi ve onarıcı adalet yaklaşımıyla yapılandırılması sürdürülecektir. (Kalkınma Planı p.735)

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: Tedbir 735.2. Çocuk Koruma Kanununda yer alan çocuklara özgü tedbirlerin uygulanması ve tedbir kararlarının izlenmesine ilişkin mekanizmalar geliştirilecek ve çocuk dostu
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: Adalet Bakanlığı (S)
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: 1. Çocuk adalet merkezlerinin sayısı artırılacaktır. 2. Çocuk Koruma Kanunu uyarınca verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının etkin bir şekilde takibi

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: uygulamalar artırilacaktır. Tedbir 735.3. Çocuk adalet sisteminin onarici adalet yaklaşımıyla yapılandırılmasına yönelik etki analizleri yapılarak yeni modeller geliştirilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: Adalet Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: sağlanacaktır. 1. Yargi süreçlerinde çocuklara yönelik koruyucu ve onarıcı yaklaşımlar içeren çalışmalar yürütülecektir. 2. Birden fazla suça sürüklenen çocuklara yönelik özel rehabilitasyon

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: Tedbir 735.4. Adli süreçte çocuklara özgü koruma mekanizmaları güçlendirilecek, çocuk dostu mülakat usulleri desteklenecek ve adli görüşme
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı Adalet Bakanlığı (S)
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: tedbirleri geliştirilecektir. 1. Suça sürüklenen çocuklar hakkında sosyal inceleme raporu düzenlenmesinin zorunlu hâle getirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: odalanı yaygınlaştırılacaktır. Tedbir 735.5. Çocukların suça maruz kalmalarının önlenmesine yönelik kurumların kapasitesi artırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: 1. Çocuk suçları ile mücadele kapsamında çocukların suça maruz kalmalarının önlenmesine yönelik kurumsal kapasite artirilacak olup 15 İlçe Jandarma Komutanlığı bünyesinde Aile İçi Şiddetle Mücadele ve Çocuk Kısım Amirliği oluşturulacaktır.

Tedbir 734.5. Çalışan çocukların çocuk hakları, İş Kanunu, ilk yardım ile iş sağlığı ve güvenliği eğitimi almaları, işverenlerin de "Çocuk Hakları İş İlkeleri" bağlamında eğitilmeleri sağlanacak ve çocuk çalıştırma kapsamındaki sorumlulukları hakkında bilinçlendirme çalışmaları: Tedbir 735.6. Ebeveynleri ceza ve tutukevinde olan çocukların sorunlarının çözümüne ve iyilik hallerinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), STK'lar: Adalet Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı
1. Ortak İşbirliği Yoluyla Çocuk İşçiliği ile Mücadele Projesi kapsamında sivil toplum kuruluşları ve sosyal taraflar vasıtasıyla işverenleri bilgilendirme programları yapılacaktır.: 1. Yakınları ceza ve tutukevinde bulunan çocukların ceza infaz kurumunda bulunan yakınlarıyla sosyal ilişkilerinin gelişmesini sağlayacak çalışmalar yürütülecektir. 2. Čeza infaz kurumlarında hükümlü ve tutukluların ziyaret süreçlerindeki iş ve işlemler ile sağlık işlemleri, gelişmiş teknolojik yöntemler kullanılarak dijitalleştirilecektir.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Tedbir 735.8. Cezaevinde kalan çocukların meslek öğrenmeleri teşvik edilecektir.
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
1. Ceza infaz kurumlarındaki suça sürüklenen çocukların örgün öğretimden faydalanması amacıyla kapalı ceza infaz kurumlarında kurulan çok programlı liseler yaygınlaştırılacaktır.: 1. Eğitim ve Öğretim İş Birliği Protokolü kapsamında ceza infaz kurumlarında mesleki eğitim verilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Koruma ve bakım altındaki çocukların erken çocukluk döneminden başlayarak eğitim seviyelerini yükseltmeye, sosyal ve bireysel gelişimlerine hız kazandırmaya yönelik çalışmalar artırılacak, bakım sonrası süreçte sosyal hayata uyumları desteklenecektir. (Kalkınma Plani p.736)

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Tedbir 736.2. Koruma altındaki çocuklara kurum bakımından ayrılmaları ile başlayan süreç mevcuttaki uygulamaların etkinliği ve etkililiği incelenerek değerlendirilecek, söz konusu çocukların eğitime, istihdama, sosyal hayata katılımlarını desteklemek üzere verilen rehberlik ve destek hizmetleri
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (Ś), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı
1. Ceza infaz kurumlarındaki suça sürüklenen çocukların örgün öğretimden faydalanması amacıyla kapalı ceza infaz kurumlarında kurulan çok programlı liseler yaygınlaştırılacaktır.: 1. Kurum bakim hizmetlerinden yararlandırılan bireylere talepleri doğrultusunda iş hayatına uyum konusunda eğitim verilerek sosyal hayata katılım süreçlerinde rehberlik yapılacaktır.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: çeşitlendirilerek geliştirilecektir. Korunmaya ihtiyacı olan çocuklara, çocukların bireysel ihtiyaçları ve özellikleri doğrultusunda nitelikli hizmetler sunulacak, aile odaklı hizmetlerin geliştirilmesi ve

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Tedbir 737.1. Koruma altındaki çocukların aile odaklı hizmetlerden faydalanmasi artırılacak, koruyucu aile hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi, güçlendirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir. Tedbir 737.2. "Sosval ve
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: yaygınlaştırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.737) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), STK'lar
1. Ceza infaz kurumlarındaki suça sürüklenen çocukların örgün öğretimden faydalanması amacıyla kapalı ceza infaz kurumlarında kurulan çok programlı liseler yaygınlaştırılacaktır.: 1. Geçici Koruyucu Aile Modeli pilot uygulamasının gerçekleştirilmesi ve modelin yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Ekonomik Destek Hizmeti"nin etkinliği ve sosyal destek boyutu güçlendirilecektir. Tedbir 737.4. Danışmanlık
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, TÜBİTAK, Üniversiteler, Belediyeler, STK'lar
1. Ceza infaz kurumlarındaki suça sürüklenen çocukların örgün öğretimden faydalanması amacıyla kapalı ceza infaz kurumlarında kurulan çok programlı liseler yaygınlaştırılacaktır.: 1. SED Hizmetinin Etkinliğinin Artırılması Projesi kapsamında SED hizmetinden yararlanan çocuklar için akademik, sosyal, kültürel ve sportif etkinlikler düzenlenecektir. 2. SED Hizmetinin etkinliğinin tespiti ve sistemin güçlendirilmesi için etki analizi projesi yürütülecektir.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: tedbiri uygulamalarının güçlendirilmesi sağlanacaktır.
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı
1. Ceza infaz kurumlarındaki suça sürüklenen çocukların örgün öğretimden faydalanması amacıyla kapalı ceza infaz kurumlarında kurulan çok programlı liseler yaygınlaştırılacaktır.: 1. Danışmanlık tedbiri uygulamaları kapsamında eğitici eğitimleri gerçekleştirilecek ve 81 ilde danışmanlık tedbiri uygulayan personele yönelik yaygınlaştırma eğitimleri düzenlenecektir.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Adalet Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı: 2. Danışmanlık tedbiri uygulamalarında kullanılan modüller revize edilerek güncel ihtiyaçlara uygun yeni programlar hazırlanacak ve çocuklar ile ailelerle yapılacak çalışmalarda kullanılacaktır.

Tedbir 735.7. Cezaevinde kalan çocukların bu süreyi etkin ve verimli geçirmeleri ve psikososyal durumlarını geliştirmeleri için eğitim ve faaliyetler düzenlenecek, destekler verilecektir.: Çocuğa yönelik ihmal, istismar ve şiddeti önleyecek program ve uygulamalar geliştirilecek, risk altındaki çocuklara ve ailelerine yönelik hizmetler ile psikososyal destek programları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.738)

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Tedbir 738.4. "Çocuk İzlem Merkezleri'nin sayıları ve etkinlikleri artırılacaktır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı: Sağlık Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programının 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitim modülleri uygulamaya konulacaktır. 3. Ebeveynlere, bakim verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir.: 1. İki adet Çocuk İzlem Merkezi açılacaktır.

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Tedbir 738.5. Çocuk koruma ilk müdahale ve değerlendirme birimlerinin güçlendirilmesi ve etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
1. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programının 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitim modülleri uygulamaya konulacaktır. 3. Ebeveynlere, bakim verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir.: 1. İhtisaslaşmış Çocuk Evleri Sitelerinde ilk kabul ihtisas alanları ayrılacaktır.

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Tedbir 738.6. Ülke genelinde tarama, tespit ve izleme faaliyetleri yürüten "Çocuklar Güvende Ekipleri"nin kapasiteleri artırılacaktır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S)
1. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programının 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitim modülleri uygulamaya konulacaktır. 3. Ebeveynlere, bakim verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir.: 1. Çocuklar Güvende ekiplerinde çalışan personele yönelik eğitim düzenlenecektir.

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Tedbir 738.7. Adliyelerde çocuklara nitelikli destek sunan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri yaygınlaştırılacaktır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı: Adalet Bakanlığı (S)
1. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programının 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitim modülleri uygulamaya konulacaktır. 3. Ebeveynlere, bakim verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir.: 1. Adli destek ve mağdur hizmetleri müdürlüklerinin sayısı artırılacaktır.

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Çocuklara yönelik psikososyal destek hizmetleri yaygınlaştırılacak, bilgilendirme, izleme ve yönlendirmeler yapılacak, riskli veya atipik gelişim gösteren çocuklara uygun gelişimsel müdahaleler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.739)

Tedbir 738.2. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere çocuklara ve ebeveynlerine ihmal, istismar ve şiddet konularında farkındalık eğitimleri verilecek, çocukların yaşam becerileri güçlendirilecektir.: Tedbir 739.1. Rehberlik araştırma merkezleri ile okulların rehberlik hizmetleri güçlendirilecektir.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programı kapsamında 0-6 yaş grubu çocukların ebeveynlerine yönelik eğitimler yaygınlaştırılacaktır. 2. Çocukların Yaşam Becerilerinin Güçlendirilmesi ve Geliştirilmesine Yönelik Farkındalık Eğitim Programının 7-18 yaş grubu çocuklar ve ebeveynlerine yönelik eğitim modülleri uygulamaya konulacaktır. 3. Ebeveynlere, bakim verenlere ve çocukla çalışan personele yönelik çocuklarda mahremiyet bilinci eğitimi verilecektir.: 1. Öğrencilerin kendilerini değerli, güvende, desteklenmiş ve aidiyet duygusu yüksek bireyler olarak yetişmelerini sağlamak amacıyla psikososyal destek programlari ve materyaller hazırlanacaktır. 2. Ortaokul ve lise öğrencilerine yönelik geliştirilen Mesleki İlgi ve Mesleki Beceri Envanterlerinin bilgisayar destekli uygulaması yaygınlaştırılacaktır. 3. Rehberlik Araştırma Merkezlerinde kullanılmak üzere Dil Konuşma Bozukluğu Tanılama Bataryası geliştirilecektir. 4. Yedi engel türüne yönelik gelişimsel tarama ölçekleri geliştirilecektir.

5. Mesleki Değer Envanterinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması çalışmaları yapılacaktır. 6. Türk Ulusal Zekâ Ölçeği kapsamında Öğrenme Güçlüğü Bataryası hazırlanacaktır. 7. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bataryası hazırlanacaktır. 8. Zorlayıcı yaşam olayları sonrasında kullanılacak Sinif Temelli Müdahale Programi okullarda uygulanacaktır.: 1. Ebeveyn kaybı yaşayan çocuklara yönelik hane ziyaretleri gerçekleştirilecek ve bu çocuklarla çalışan personel için eğitim düzenlenecektir. 1. Aile içindeki birlik ve beraberliğin korunmasi, ailenin desteklenmesi ve

5. Mesleki Değer Envanterinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması çalışmaları yapılacaktır. 6. Türk Ulusal Zekâ Ölçeği kapsamında Öğrenme Güçlüğü Bataryası hazırlanacaktır. 7. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bataryası hazırlanacaktır. 8. Zorlayıcı yaşam olayları sonrasında kullanılacak Sinif Temelli Müdahale Programi okullarda uygulanacaktır.: güçlendirilmesi için bülten hazırlanacaktır. 2. Bağımlılıkla mücadelede önleyici faaliyetler kapsamında hazırlanan Aileler İçin Bağımlılıkla Mücadele Psikoeğitim Programının uygulaması yaygınlaştırılacaktır. 1. Okulum Temiz Belgelendirme

5. Mesleki Değer Envanterinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması çalışmaları yapılacaktır. 6. Türk Ulusal Zekâ Ölçeği kapsamında Öğrenme Güçlüğü Bataryası hazırlanacaktır. 7. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bataryası hazırlanacaktır. 8. Zorlayıcı yaşam olayları sonrasında kullanılacak Sinif Temelli Müdahale Programi okullarda uygulanacaktır.: Programı kapsamında eğitim faaliyetleri yürütülecektir. 2. Çocuklarimız İlk Yardımla Daha Güvende Projesi kapsamında öğrenci ve velilere uygulamalı ilk yardım eğitimleri ve seminerler verilecektir. 3. Okulumda Sağlıklı Besleniyorum Programı kapsamında öğrenci ve velilere sağliklı beslenme, fiziksel aktivite ve obezite ile mücadele konularında eğitimler verilecektir. 4. Seçmeli ders programlarında sağlik, ilk yardım, beslenme, finansal okuryazarlık, teknoloji, hukuk ve sosyal medya okuryazarlığı becerilerine yer verilmesi

5. Mesleki Değer Envanterinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması çalışmaları yapılacaktır. 6. Türk Ulusal Zekâ Ölçeği kapsamında Öğrenme Güçlüğü Bataryası hazırlanacaktır. 7. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bataryası hazırlanacaktır. 8. Zorlayıcı yaşam olayları sonrasında kullanılacak Sinif Temelli Müdahale Programi okullarda uygulanacaktır.: sağlanacaktır. 1. Çocuk Yaşam Merkezlerin yatırım analizi raporu, merkezlerde uygulanacak programlar, personele verilecek hizmet içi eğitim belgeleri ve ilgili mevzuat hazırlanacaktır. 2. Malatya, Adıyaman, Kahramanmaraş ve Hatay'da Çocuk Yaşam Merkezi kurulacaktır.

5. Mesleki Değer Envanterinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması çalışmaları yapılacaktır. 6. Türk Ulusal Zekâ Ölçeği kapsamında Öğrenme Güçlüğü Bataryası hazırlanacaktır. 7. Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu Bataryası hazırlanacaktır. 8. Zorlayıcı yaşam olayları sonrasında kullanılacak Sinif Temelli Müdahale Programi okullarda uygulanacaktır.: 1. Fiziksel aktivite, beslenme, obezite, aşırı tuz ve şeker tüketimi konularında çocuk, ergen, anne-baba ve çocuğun bakımından, eğitim ve öğretiminden sorumlu bireylere eğitim verilecektir.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: Tedbir 740.1. Çocukların dijital risklerden, yazılı ve görsel medyanın zararlarından korunmasına yönelik çalışmalar artırılacaktır.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: Tedbir 740.4. Çocukların siber suçlar ve siber zorbalıklar konusunda bilinçlendirilmesi sağlanacaktır.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: (Kalkınma Plani p.742) Tedbir 742.2. Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi ve Eğitim Merkezleri (ÇEMATEM) ile buralarda istihdam edilen nitelikli personel sayısı artırılacaktır.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: 1. Bir adet ÇEMATEM hizmete açılacaktır.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: Tedbir 742.4. Bağımlılıkla mücadele amacıyla çocuklara, ailelere ve çocuklarla çalışan profesyonellere yönelik bilinçlendirme çalışmaları ve eğitimler sürdürülecektir.

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: Tedbir 744.1. Afet durumlarında çocukların maruz kalacağı olumsuzlukların

Çocukların sağlıklı gelişimlerini olumsuz etkileyecek oyun ve dijital uygulamalar ile kitap ve sosyal medya içeriklerinden korunmasına yönelik tedbirler alınacak, siber suçlar konusunda bilgilendirilmeleri sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.740) Tedbir 740.1. Çocukların Aile ve Sosyal Hizmetler 1. Çocukların dijital ortamda dijital risklerden, yazılı ve görsel Bakanlığı (S), Gençlik karşılaşabilecekleri risklere karşı medyanın zararlarından ve Spor Bakanlığı, Millî korunmalarını sağlamak, ebeveynlere korunmasına yönelik çalışmalar Eğitim Bakanlığı, Sanayi rehberlik etmek ve toplumda artırılacaktır. ve Teknoloji Bakanlığı farkındalık oluşturmak amacıyla bir internet sitesi oluşturulacaktır. 2. Sosyal medyada bilinçlendirici videolar yayınlanacaktır.: giderilmesine ve haklarının korunmasına yönelik projelerle afet öncesi bilinçlendirme ve afetlere hazırlıkli olma çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: 3-5 Yaş Net Okullaşma Oran
Birim: Yüzde
2024: 48,9
2025 (1): 49,3
2026 (2): 51,0

Performans Göstergeleri: Koruyucu Aile Hizmetinden Yararlanan Çocuk Sayısı (0-18 Yaş)
Birim: Kişi
2024: 10 500
2025 (1): 11 600
2026 (2): 12 800

Performans Göstergeleri: SED Hizmetinden Yararlanan Çocuk Sayısı (0-18 Yaş)
Birim: Kişi
2024: 172 500
2025 (1): 174 200
2026 (2): 176 000
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.3.7. Gençlik 
a) Mevcut Durum 
Ülkemizin "nitelikli insan, güçlü aile, sağlıklı toplum" kalkınma vizyonunun en önemli öncelikleri arasında yer alan gençlerin, insani ve milli değerlere sahip, değişime ve gelişime açık, kendine güvenen, topluma ve sorunlara duyarli, sosyal, siyasal ve ekonomik hayata aktif katılım gösteren nitelikli ve sağlıklı bireyler olarak yetişmesi önemli görülmektedir.
2024 yıl sonu itibarıyla Türkiye'nin genç nüfusu (15-24 yaş) toplam nüfusun yüzde 14,9'unu (12.763.159) oluşturmakta, genç nüfus ortalaması yüzde 10,7 olan AB-27ortalamasinin üstünde yer almaktadır.

Mevcut genç nüfusuyla önemli bir demografik fırsata sahip olan Türkiye'nin bu potansiyeli etkili bir şekilde değerlendirebilmesi için eğitimde nicelik ve niteliğin artırılması,işsizliğin önlenmesi, gençlerin iktisadi ve sosyal hayat ile karar alma mekanizmalarına aktif katılımının sağlanmasi, teknolojinin doğru ve etkin kullanılması amacıyla kalkınma vizyonunu destekleyecek politikalar hayata geçirilmektedir.

TüİK verilerine göre eğitimde ve istihdamda olmayan gençlerin oranı 2023 yılında yüzde 22,5 iken 2024 yılında yüzde 22,9 olmuştur. Genç erkeklerde eğitimde ve istihdamda olmayanların oranı 2023 yılında yüzde 15,6 iken 2024 yılında yüzde 16,2, genç kadınlarda bu oran 2023 yılında yüzde 29,8 iken 2024 yılında yüzde 30,1 olarak belirlenmiştir.
Gençlerin eğitimde ve istihdamda olmama nedenlerine uygun olarak işgücü piyasasına geçişi sağlayacak bilgi, beceri, çalışma alışkanlığı, toplumda birey olarak ayakta kalabilme yeteneğini ve disiplin kazandırmayı amaçlayan aktif işgücü programları kapsamında İşgücüUyum Programı, İş Pozitif Programı, İşKUR Gençlik Programı gibi uygulamalar yürütülmekle birlikte çeşitli işbaşı eğitim ve mesleki eğitim kurs faaliyetleri ve destekleri sürdürülmektedir.
Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere ilişkin göstergeler de dikkate alınarak erken yaşlarda etkin iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerine devam edilmesi, mesleki eğitime yönlendirmelerin ve iş-yaşam dengesini kurmak üzere politika ve hizmetlerin devamlılığının sağlanması önemlidir.

2022-2023 öğretim yılında yüzde 46 olan yükseköğretim net okullaşma oranı, 20232024 öğretim yılında yüzde 42,7 olmuştur. Aynı dönemlerde cinsiyete göre yükseköğretimde net okullaşma oranı erkeklerde yüzde 41,1 iken yüzde 36,7 olarak,kadınlarda yüzde 51,2 iken yüzde 49 olarak gerçekleşmiştir.

Hanehalkı İşgücü Araştırması sonuçlarına göre genç nüfusun istihdam orani, 2023yılında yüzde 37,7 iken 2024 yılında yüzde 39,5'e yükselmiştir. Genç erkeklerde istihdam 

oranı 2023 yılında yüzde 49,2 iken 2024 yılında yüzde 51,7, genç kadınlarda bu oran 2023yılında yüzde 25,4 iken 2024 yılında yüzde 26,4 olmuştur.

Genç nüfusun istihdamı sektörlere göre incelendiğinde, 2024 yılında yüzde 13'ü tarım,yüzde 30,7'si sanayi, yüzde 56,3'ü hizmet sektörlerinde istihdam edilmektedir. Gençerkeklerin yüzde 11,8’i tarım, yüzde 35,9’u sanayi, yüzde 52,3’ü hizmet sektöründe istihdam edilirken, genç kadınların yüzde 15,4'ünün tarım, yüzde 19,9'unun sanayi, yüzde 64,7'sinin hizmet sektöründe istihdam edildiği gözlenmektedir.

Gençlerin sosyal hayata aktif katılımlarının artırılmasi, öz güvenlerinin, umutlarının ve toplumsal aidiyet duygularının desteklenmesi, gönüllülük bilincinin kazandırılmasi amacıyla gençlik merkezleri, genç ofisler, gençlik kampları ve hareketlilik programları yoluyla gençler için sosyokültürel, sanatsal ve sportif faaliyetler yürütülmektedir. Eylül 2025 itibarıyla 560gençlik merkezinde ve 376 genç ofis kuruluşunda gençlere hizmet verilmektedir. Ayrica,Ağustos 2025 itibarıyla 43 gençlik kampında toplam 133.945 genç gerçekleştirilen faaliyetlere katılmıştır.

81 ilden gençlerin de sürece doğrudan katılımı, ilgili kurum ve kuruluşların katkıları ve saha araştırmaları doğrultusunda gerçekleştirilen çalıştaylar ile gençlerin ihtiyaç, beklenti ve önerilerini merkeze alan Gençlik Politika Belgesinin hazırlanması çalışmalarısürdürülmektedir.

Diğer taraftan ülkemizin gençlik profilini demografik, sosyal, ekonomik ve sağlık göstergeleriyle çok boyutlu olarak ortaya koymayı hedefleyen Türkiye Gençlik Atlası Raporu hazırlanmakta olup 15-29 yaş aralığındaki gençlerin gündem algılari, kişisel gelişim düzeyleri, gelecek beklentileri, eğitim tercihleri ve toplumsal katılım eğilimlerini kapsamlıele almayı hedefleyen Türkiye Gençlik Endeksi Araştırması çalışmalarının yıl sonuna kadar tamamlanmasi planlanmaktadir.

Uyuşturucu ile Mücadele Eylem Planı (2024-2028) çerçevesinde madde bağımlılığıyla mücadelede etkinlik sağlanması amacıyla koruyucu ve önleyici faaliyetlerin, tedavi, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleriyle mevcut kurumsal yapıların ve uygulamaların geliştirilmesine, ilgili kurumlar arasındaki eşgüdüm ve bilgi paylaşımının güçlendirilmesine,önleme, bilgilendirme ve saha araştırmalarına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Ceza infaz kurumları ile denetimli serbestlik kapsamındaki hükümlü ve yükümlügençlerin tekrar suç işlemesini önlemek, ilgi, istek ve becerileri doğrultusunda toplumsal uyumlarını sağlamak amacıyla Adalet Bakanlığı ile Gençlik ve Spor Bakanlığı arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında yürütülen Kapılar Kapanmasın Projesinden toplam 25.705 tutuklu, hükümlü ve yükümlü yararlandırılmıştır.

b) Amaç
Gençlerin güçlü yaşam becerilerine, eğitim ve istihdam imkânlarına, insani ve milli değerlere sahip olarak yetişmelerinin, iktisadi ve sosyal hayat ile karar alma mekanizmalarına aktif katılımlarının sağlanması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Gençlerin fiziki, sosyal ve muhakeme yönüyle gelişimleri ile yenilikçi ve girişimci niteliklerini destekleyen bilim, sanat, kültür ve spor faaliyetlerine katılımları özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.746)

Tedbir 746.3. Gençlik merkezleri ile genç ofislerin sayısı ihtiyaca göre artırılacak ve benzer faaliyetler yürütülen kuruluşlarla ortaklıklar geliştirilecektir. Tedbir 746.4. Gençlerin: okuma, anlama, düşünme yetilerini geliştirici, kendilerini sözel ve yazılı olarak ifade edebilmelerine imkân sağlayıcı ortamların sayısı ve niteliği artırılacaktır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Millîi Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, RTÜK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Gençlik merkezlerinin yapımına devam edilecektir. 2. Genç ofislerin açılmasına devam edilecektir.: 1. Kitap Okuma Halkaları faaliyetleri ve yapılacak kitap tahlilleri ile gençlere kitap okuma alışkanlığı kazandırılması sağlanacaktır. 2. Eğitim Yönetim Sistemi kullanıcı dostu bir sistem olması yönünde geliştirilecektir. 3. Eğitim Deneyim Uygulama internet sitesinin (edu.gsb.gov.tr) içeriği gençlerin ihtiyaçlarına göre zenginleştirilecektir. 4. Gençlik Radyosu ve diğer radyo kanalları ile sosyal medyada gençlerin gelişimlerine katkı sağlayacak konulara ilişkin yayınlar yapılacaktır. 5. Kamu kurumları ve STKlarla işbirliği içerisinde yayın faaliyetlerinin sayısı ve niteliği artırılarak okullar, yurtlar, gençlik merkezleri, genç ofisler, kitap kafeler ve spor tesisleri gibi yerlerde gençlerin hizmetine

Tedbir 746.3. Gençlik merkezleri ile genç ofislerin sayısı ihtiyaca göre artırılacak ve benzer faaliyetler yürütülen kuruluşlarla ortaklıklar geliştirilecektir. Tedbir 746.4. Gençlerin: Tedbir 746.5. Gençlerin proje ve faaliyetlere katılımları artırılarak sorumluluk alma ve liderlik becerilerinin geliştirilmesine yönelik faaliyetler yaygınlaştırılacaktır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Millîi Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Milliî Eğitim Bakanlığı
1. Gençlik merkezlerinin yapımına devam edilecektir. 2. Genç ofislerin açılmasına devam edilecektir.: sunulacaktir. 1. Gençlik merkezleri ve genç ofisler aracılığıyla Kişisel Gelişim Atölyesi, İnovasyon Atölyesi, Bilim ve Teknoloji Kulübü çalışmaları sürdürülecektir. 2.Yurtlarda kalan gençlere yönelik sosyal sorumluluk projeleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 746.3. Gençlik merkezleri ile genç ofislerin sayısı ihtiyaca göre artırılacak ve benzer faaliyetler yürütülen kuruluşlarla ortaklıklar geliştirilecektir. Tedbir 746.4. Gençlerin: Tedbir 746.9. Gençlik merkezleri ve gençlik kamplarında yürütülen programlar başta olmak üzere, gençlerin kişisel ve sosyal gelişimine katkı sağlayan programlar ile faaliyetlerin sayısı ve niteliği
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Millîi Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarim ve Orman
1. Gençlik merkezlerinin yapımına devam edilecektir. 2. Genç ofislerin açılmasına devam edilecektir.: 1. Gençlik merkezleri ve gençlik kampları başta olmak üzere gençlik tesislerinde gençlerin kişisel, sosyal ve kültürel olarak gelişmelerine katkı sunmayı amaçlayan gezi, yarışma, kültür-sanat, teknoloji-inovasyon, bilgilendirme-bilinçlendirme programları çeşitlendirilip faaliyetlerin

Tedbir 746.3. Gençlik merkezleri ile genç ofislerin sayısı ihtiyaca göre artırılacak ve benzer faaliyetler yürütülen kuruluşlarla ortaklıklar geliştirilecektir. Tedbir 746.4. Gençlerin: artırılacaktır. Tedbir 746.10. "Türkiye Ulusal Gençlik Konseyi"nin aktif hale getirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Millîi Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Bakanlığı Gençlik ve Spor Bakanlığı (S)
1. Gençlik merkezlerinin yapımına devam edilecektir. 2. Genç ofislerin açılmasına devam edilecektir.: sayısı ve niteliği artırılacaktır. 1. Türkiye Ulusal Gençlik Konseyinin aktif hale getirilmesine yönelik çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 746.11. Gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasına yönelik çalışma yürütülecektir.: Tedbir 746.12. Ülkemizin geliştirilebilecek alanlarında çalışmalar üretmek üzere ilgili kamu kurum ve kuruluşları, STK'lar, üniversite ve özel sektör ile gençleri bir araya getiren yönetişim modelleri geliştirilecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Gençlik merkezleri ve genç ofisler aracılığıyla Gönüllülük Kulübü ve Gençlerin İyilik Ağacı kulüp çalışmalarına devam edilecektir. 2. Gönüllülük ve Gönüllü Yönetimi Eğitimleri gerçekleştirilecektir. 3. AnadoluyuzBiz ve Damla Gönüllülük Hareketi projeleri gerçekleştirilecek, gönüllülük projeleri kapsamında gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasina yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Üniversitelerin müfredatında yer alan seçmeli gönüllülük çalışmaları dersinin etkin şekilde yürütülebilmesi amacıyla üniversitelerle işbirlikleri gerçekleştirilecektir. 5. Yurtlarda Gönül Bağı Etkinlikleri, Gönüllülük Yönetimi Kursu, Bilgiden Bilince Konferanslari, Çevre Faaliyetleri ile Komşum Projesi uygulanacaktır.: 1. Üniversiteler bünyesinde faaliyet gösteren gençlik araştırma merkezleri, sosyal politikalar enstitüleri ile ilgili akademik birimlerin, gençlik alanında bilimsel ve uygulamalı araştırmalar gerçekleştirmelerini desteklemek amacıyla Gençlik Araştırmaları Destek Programı uygulanacaktir.

Tedbir 746.11. Gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasına yönelik çalışma yürütülecektir.: Gençlerin ve ebeveynlerin özellikleri ile sorun alanlarına özelleştirilmiş psikolojik danışma ve rehberlik hizmetleri yaygınlaştırılacak, yetkinlik kazandırıcı ve bilgilendirici eğitimler artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.747)

Tedbir 746.11. Gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasına yönelik çalışma yürütülecektir.: Tedbir 747.1. Okullarda, yükseköğrenim öğrenci yurtlarında ve gençlik merkezlerinde; sağlik, ilk yardım, teknoloji, sosyal medya, finansal ve hukuk okuryazarlığı konularında farkındalıik artırıcı faaliyetler ile beceri güçlendirecek programlar yürütülecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanığı, YÖK
1. Gençlik merkezleri ve genç ofisler aracılığıyla Gönüllülük Kulübü ve Gençlerin İyilik Ağacı kulüp çalışmalarına devam edilecektir. 2. Gönüllülük ve Gönüllü Yönetimi Eğitimleri gerçekleştirilecektir. 3. AnadoluyuzBiz ve Damla Gönüllülük Hareketi projeleri gerçekleştirilecek, gönüllülük projeleri kapsamında gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasina yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Üniversitelerin müfredatında yer alan seçmeli gönüllülük çalışmaları dersinin etkin şekilde yürütülebilmesi amacıyla üniversitelerle işbirlikleri gerçekleştirilecektir. 5. Yurtlarda Gönül Bağı Etkinlikleri, Gönüllülük Yönetimi Kursu, Bilgiden Bilince Konferanslari, Çevre Faaliyetleri ile Komşum Projesi uygulanacaktır.: 1. GençTek Bilişim Ekosistemi kapsamında yapay zekâ, siber güvenlik, robotik, dijital tasarım, e- ticaret, ağ programlama, mobil programlama, oyun tasarimi, e-spor, dijital bağımlılıklara fiziksel alternatif, havacılik sistemleri, bilişim hukuku ve güvenli internet çalışma grupları oluşturularak akran öğretimi ve meslektaş işbirliği temelinde etkinlikler gerçekleştirilecektir.

Tedbir 746.11. Gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasına yönelik çalışma yürütülecektir.: Tedbir 747.3. Gençlik merkezlerinde psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarında uzman istihdamı yaygınlaştırılarak gençlere ve ebeveynlere yönelik hizmetler verilecektir.
Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İçişleri Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Gençlik merkezleri ve genç ofisler aracılığıyla Gönüllülük Kulübü ve Gençlerin İyilik Ağacı kulüp çalışmalarına devam edilecektir. 2. Gönüllülük ve Gönüllü Yönetimi Eğitimleri gerçekleştirilecektir. 3. AnadoluyuzBiz ve Damla Gönüllülük Hareketi projeleri gerçekleştirilecek, gönüllülük projeleri kapsamında gençlerin gönüllülük faaliyetlerine ilişkin bilinçlendirilmesi ve katılımlarının artırılmasina yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Üniversitelerin müfredatında yer alan seçmeli gönüllülük çalışmaları dersinin etkin şekilde yürütülebilmesi amacıyla üniversitelerle işbirlikleri gerçekleştirilecektir. 5. Yurtlarda Gönül Bağı Etkinlikleri, Gönüllülük Yönetimi Kursu, Bilgiden Bilince Konferanslari, Çevre Faaliyetleri ile Komşum Projesi uygulanacaktır.: 1. Gençlerin başta afet ve kriz durumlarında olmak üzere psikolojik iyi oluşlarını ve dayanıklılıklarını desteklemeye yönelik çalışmalar yürütülecektir. 2. Gençlik merkezlerinde psikolojik danışmanlık ve rehberlik alanlarında gençlerle çalişan personele kapasite artırımi için eğitimler düzenlenecektir.

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Tedbir 748.2. Gençlerin ve gençlik alanındaki profesyonellerin bağımlılıkla mücadele konusunda bilgilendirilmesi ve bilinçlendirilmesi yönünde çalışmalara devam edilecektir.

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Tedbir 748.5. Davranışsal bağımlılıklarla mücadele kapsamında kanıta dayalı politikalar tasarlanması için akademik çalışmalar desteklenecek, koruyucu ve önleyici politikaların tasariminda ve tedavi hizmetlerinin şekillendirilmesinde kanıta dayalı önlemler dikkate alınacaktır.

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Uluslararası veya geçici koruma altında olan gençlerin sosyal uyum sorunlarını en aza indirmek üzere farkındalık, kültürler arasi etkileşim ve zorluklarla başa çıkma kabiliyetleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.749)

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Tedbir 749.2. Uluslararasi veya geçici koruma altında olan gençlere yönelik mesleki yönlendirmeler yapilacaktır.

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Eğitimde ve istihdamda olmayan gençlere yönelik yapılan analizler çerçevesinde birey, aile ve toplum odaklı bütüncül bir yaklaşımla eğitime veya istihdama katılımlarını destekleyen program ve projeler geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.750)

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Tedbir 750.2. Gençlerin liderlik becerileri geliştirilerek girişimciliklerinin desteklenmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.

Bağımlılık yapıcı maddelerle etkin mücadele edilecek, sosyal rehabilitasyon ve uyum hizmetleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.748): Tedbir 750.3. Eğitimde ve istihdamda olmayan gençler açık işlere ve mesleklere yönlendirilecektir.

Tedbir 750.7. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri ile geleceğin mesleklerini de içeren kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar uygulanacaktır.: Tedbir 750.8. Başta kırsal bölgelerde yaşayan genç kadınlar olmak üzere gençlerin çalışma hayatına girmeleri desteklenecek, kırsala tersine göçü sağlayıcı, ekonomik ve sosyal hayatı canlandıricı projeler geliştirilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı
1. Gençlerin işgücü piyasasına uyumunu desteklemek amacıyla işbaşı eğitim programları, mesleki eğitim kursları ve projeler uygulanacaktır.: 1. İş Pozitif Programı kapsamında kayıtli kadın istihdamının artırılmasına yönelik proje ve uygulamalar yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 750.7. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri ile geleceğin mesleklerini de içeren kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar uygulanacaktır.: Tedbir 750.9. Eğitimde ve istihdamda olmayan genç kadınların yaşam becerilerinin geliştirilmesi ve istihdama katılımlarının sağlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Gençlerin işgücü piyasasına uyumunu desteklemek amacıyla işbaşı eğitim programları, mesleki eğitim kursları ve projeler uygulanacaktır.: 1. Eğitimde ve istihdamda olmayan kadınlara yönelik danışmanlık hizmetleri verilerek, açık işlere ve aktif işgücü programlarına yönlendirilmeleri sağlanacaktır.

Tedbir 750.7. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri ile geleceğin mesleklerini de içeren kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar uygulanacaktır.: Gençlere ilişkin uluslararası karşılaştırmalara imkân veren, düzenli toplanan veri sayısı ve kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.751)

Tedbir 750.7. Gençlerin kişisel, sosyal gelişimleri ile geleceğin mesleklerini de içeren kariyer planlamalarına katkı sağlayacak programlar uygulanacaktır.: Tedbir 751.1. Gençlerin ihtiyaç ve beklentilerini ölçmek için anketler düzenlenecek ve araştırmalar yapılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK
1. Gençlerin işgücü piyasasına uyumunu desteklemek amacıyla işbaşı eğitim programları, mesleki eğitim kursları ve projeler uygulanacaktır.: 1. Türkiye Gençlik Atlası Araştırması yürütülecek, Türkiye'de gençlerin okuma alışkanlıkları ile ilgili saha araştırması yapılacak, Gençlik ve Spor İstatistikleri Çerçeve Programı çalışmaları sürdürülecektir.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Genç İstihdam Oranı (15-24 Yaş)
Birim: Yüzde
2024: 39,5
2025 (1): 40,5
2026 (2): 41,4

Performans Göstergeleri: Eğitimde ve İstihdamda Olmayan Genç Oranı (15-24 Yaş)
Birim: Yüzde
2024: 22,9
2025 (1): 23,4
2026 (2): 22,5

Performans Göstergeleri: Gençlik Merkezi Sayısı
Birim: Adet
2024: 522
2025 (1): 570
2026 (2): 600

Performans Göstergeleri: Genç Ofis Sayısı
Birim: Adet
2024: 372
2025 (1): 400
2026 (2): 405
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.3.8. Engelli Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
Engellilik kavrami, uzun süreli fiziksel, zihinsel, düşünsel ya da algısal bozukluğu sebebiyle toplumun geri kalan kesimi gibi hayata eşit ve etkili şekilde katılmasının önünde engel bulunan kesimleri tanımlamaktadır.

TüİK tarafindan belirli aralıklarla yapılan Türkiye Sağlık Araştırması verilerine göre toplumun yüzde 5,1'i görme sorunu, yüzde 3,4'ü işitme sorunu yaşamakta ve yüzde 4,9'u herhangi bir yardım almadan ya da yardımcı araç kullanmadan yürüyememektedir.Toplumun yüzde 4,5' ise yaşıtlarına göre öğrenmede ve hatırlamada zorluk çekmektedir.Engellilikle ilgili tüm bu göstergelerde kadınların oranı erkeklerden daha fazladır. Her alt 

kırılımda yıllar bazında iyileşmeler görülmekte olup görme sorunu olan bireylerin oranı 2016yılında yüzde 6,9 iken 2022 yılında yüzde 5,1'e, işitme sorunu olan bireylerin oranı 2016yılında yüzde 4,5 iken 2022 yılında yüzde 3,4'e, herhangi bir yardım almadan ya da yardımcıbir araç kullanmadan yürüyemeyenlerin oranı 2016 yılında yüzde 6,5 iken 2022 yılında yüzde 4,9'a, yaşıtlarına göre öğrenmede ve hatırlamada zorluk çekenlerin oranı ise 2016yılında yüzde 6,7 iken 2022 yılında yüzde 4,5'e gerilemiştir.

TABLO II: 50- Engellilikle İlgili Göstergeler 
(Yüzde)
Gösterge: Toplam Erkek
2019: Kadın
(Yüzde) 2022: Toplam

Gösterge: Görme Sorunu Olan Bireylerin Oranı
2016: 6,9
2019: 5,3
(Yüzde) 2022: 8,6

Gösterge: İşitme Sorunu Olan Bireylerin Oranı Herhangi Bir Yardım Almadan ya da
2016: 4,5
2019: 3,9
(Yüzde) 2022: 5,0

Gösterge: Yardımcı Bir Araç Kullanmadan Yürüyemeyenlerin Oranı
2016: 6,5
2019: 4,0
(Yüzde) 2022: 8,9

Gösterge: Yaşıtlarına Göre Öğrenmede Ve Hatırlamada Zorluk Çeken Bireylerir Orani
2016: 6,7
(Yüzde) 2022: 3,3 10,0
Kaynak: TÜfK, Türkiye Sağlık Araştırması, 2016, 2019, 2022
Engellilerin istihdamı kapsamında engelli çalıştırmakla yükümlü işyeri sayısı Temmuz 2025 itibarıyla kamu sektöründe 1.389, özel sektörde 20.960 olarak gerçekleşmiştir. Engelli çalıştırmakla yükümlü işyerlerinde çalıştırılması gereken engelli sayısı kamu sektöründe 23.829'a, özel sektörde ise 132.913'e yükselmiştir. 2002 yılında 5.777 olan engelli memur sayısı Temmuz 2025 itibarıyla 80.923'tür. Açık işgücü piyasasında istihdamı zor olan zihinsel ve ruhsal engelli bireylerin istihdamını sağlamak üzere korumalı işyeri modeli uygulanmakta ve bu kapsamda korumalı işyerleri devlet tarafından desteklenmektedir. 16 korumalı işyerinde 130 engelli birey istihdam edilmektedir. Engellilerin istihdama erişiminin artırılmasi için toplumdaki önyargıların giderilmesine ve işyerlerinin erişilebilirliğinin sağlanmasına yönelik çalışmaların yaygınlaştırılmasına ihtiyaç bulunmaktadır.

Engelli bireylerin eğitimi kapsamında örgün eğitimde özel eğitim okulları ve sınıflarıi,hizmet sunmaya devam etmektedir. 2001-2002 eğitim öğretim yılında 342 olan okul sayısı,2024-2025 eğitim öğretim yılında 1.854'e yükselmiştir. Bu okullarda görev yapan öğretmen sayısı ise 34.510'dur. Özel eğitime gereksinim duyan öğrencilerin okullarına ücretsiz taşınmalarının sağlanması amacıyla 2024 yılında 6,4 milyar TL ödenek ayrılmıştır. Engelli bireylerin eğitime katılımının artırılması ve sürdürülebilirliğin sağlanması için erken dönem eğitime ağırlik verilmesi önem taşımaktadır.

2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun kapsamında verilen engelli maaşlari, engelli yakını aylığı ve evde bakım yardımı uygulamaları sürdürülmekte olup engelliler ve ailelerinin ekonomik açıdan desteklenmelerine yönelik çalişmalar devam etmektedir. Bakıma muhtaç engellilerin bakımının sağlanması için hizmet sunan yatılı bakım ve rehabilitasyon merkezleri ile umut evlerinin sayısı 251 iken, gündüzlü hizmet sunan kuruluş sayısı 142'dir. Engellilere ve bakmakla yükümlü oldukları kişilere yönelik çeşitlendirilmiş hizmet modellerinin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmekte olup gündüzlü bakım merkezlerine ilişkin mevzuat altyapisının tamamlanması gerekmektedir. Ailesi yanında bakılan engelli bireylerin ailelerinin sağlık, tatil vb. gibi nedenlerle il dışı veya yurt dışına çıkması ya da geçici olarak 

engellisine bakamayacak durumda olması halinde engelliye ücretsiz olarak geçici ve misafir bakım hizmeti sunulmaktadır. Temmuz 2025 itibarıyla bu hizmetten yararlanan engelli birey sayısı 245 olup söz konusu hizmetin yaygınlaştırılması gerekmektedir. Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşme kapsamında kamu personeline engellilik, iş yerine uyum konusunda alınabilecek tedbirler ve genel olarak engelli hakları konulu eğitimler verilmiş ve farkındalık toplantıları düzenlenmiştir.

2025/8 sayılı Ulusal Erişilebilirlik Günü konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesiyle erişilebilirliğin temel hak olduğu bilincinin geliştirilmesi, gündelik yaşamın doğal bir parçasıhaline getirilmesi, doğru uygulamaların yaygınlaştırılmasi, gelecek nesillerde sürdürülebilirliğinin sağlanması ve erişilebilirlik kültürünün oluşturulması amacıyla 16 Mayıs Ulusal Erişilebilirlik Günü olarak belirlenmiştir.

Dijital alanda internet siteleri ve mobil uygulamalar aracıliğıyla sunulan bilginin farklıi özelliklere sahip kullanıcılar tarafindan edinilebilir ve anlaşılabilir formatta olması amacıyla internet siteleri ve mobil uygulamaların tasarım ve güncelleme dâhil tüm aşamalarında erişilebilirliğin sağlanması için 21 Haziran 2025 tarihinde 2025/10 sayılı Web Siteleri ve Mobil Uygulamaların Erişilebilirliği konulu Cumhurbaşkanlığı Genelgesi yayımlanmıştır.
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB) tarafından hayata geçirilen AİLEM Engelsiz İletişim Merkezi kapsamında sözel dili kullanamayan ve iletişim dili olarak işaret dilini kullanan işitme engelli bireylerin eğitim, sosyal hayata katılım, çalışma hayati, çevre ile etkileşim, yasal hakları öğrenme ve bunları kullanma, kamu hizmetlerinden yararlanma vb.süreçlerinde yaşadığı iletişim, hizmete ve bilgiye erişim sorunlarının çözümü kapsamında merkezi uzaktan erişimli görüntülü hizmet verilmeye devam edilmiştir. Bu çerçevede, hem mobil uygulamadan hem de internet uygulamasından erişilebilen merkez, bugüne kadar 203.125 aramaya çeviri hizmeti sunmuştur.

81 ilde 121 birimde hizmet sunan 350 engelli iş koçu aracılığıyla, Ağustos 2025itibarıyla 137.712 engelli danışanla 220.910 görüşme gerçekleştirilmiştir. Aynı dönemde 205engelli vatandaş aktif işgücü hizmetleri kapsamında işbaşı eğitim programlarına katılmıştır.
b) Amaç
Engelliliğin önlenmesi, erken tanı ve teşhisle müdahale edilerek ortadan kaldırılmasıveya en aza indirilmesi, başta bakım, eğitim ve istihdam olmak üzere engelli bireylere sunulan hizmetlerin iyileştirilmesi, engelli bireylerin toplumsal yaşamın tüm alanlarına engellerini hissettirmeyecek şekilde katılımlarının ve erişilebilirliğin sağlanması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Engellilik konusunda koruyucu ve önleyici çalışmalar etkinleştirilecek, engellilere yönelik sağlık hizmetlerinin niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.753)

Politika/Tedbir: Tedbir 753.1. Engellilere yönelik erken tanı ve müdahale programları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Engelli bireylere yönelik hazırlanan dijital uygulamalarin tanitimi ve yaygınlaştırılmasına yönelik iletişim çalışmaları ve sosyal medya paylaşımları yapılacaktır.

2. Engelli bireylere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır.: 1. İki adet Toplum Ruh Sağlığı Merkezi hizmete açılacaktır.

2. Engelli bireylere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır.: 1. Engelli bireylerin ayaktan ve yatarak tedavilerinde kullanılan tibbi malzemelere ve cihazlara erişimini kolaylaştıracak mevzuat düzenlemeleri tamamlanacaktır.

2. Engelli bireylere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır.: 1. Gündüzlü bakım merkezlerine ilişkin mevzuat altyapısı tamamlanacaktır. 2. 2828 sayılı Kanunda düzenleme yapılarak Aktif Yaşam Merkezi tanımının kuruluşta tam gün, yarım gün ya da seanslı gündüzlü bakımı da içerecek şekilde yeniden yapılması sağlanacaktır. 3. Engellilere yönelik geçici ve misafir bakım hizmeti yaygınlaştırılacaktır.

2. Engelli bireylere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır.: 1. Kamu kurum ve kuruluşları ile sivil toplum temsilcilerine yönelik engelliliğin ana akımlaştırılması ve hak temelli yaklaşım konularında eğitim verilecektir. 2. Engelli Hakları İzleme ve Değerlendirme Kurulu toplantıları gerçekleştirilecektir.

2. Engelli bireylere yönelik sağlık hizmetleri ile bu hizmeti veren merkezlerin bilinirliğini artırıcı iletişim çalışmaları yapılacaktır.: 1. Toplum temelli hizmetlerin çeşitlendirilmesine yönelik olarak iyi uygulama örnekleri incelenerek raporlanacaktir.

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Tedbir 758.3. Erken çocukluk döneminden başlamak üzere, çocukların eğitime yönlendirilmesi ve destekler konusunda, engelli bireye sahip ailelerin bilgilendirilmelerine yönelik eğitimler verilecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar
1. Özel eğitim ilköğretim kurumlarında güncellenen haftalik ders programinda yer alan toplumsal uyum becerileri ile Türk İşaret Dili Dersi öğretim programları uygulanmaya başlanacaktır. 2. Özel eğitim meslek okullarının akademik programlarının güncellenmesine yönelik çalışma yapılacaktır.: 1. Özel eğitim ihtiyacı olan öğrencilerin ailelerine daha etkili destek sunmak amacıyla Travma Odaklı Eğitim Programları uygulanacaktır.

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Tedbir 758.4. Kapsayıcı eğitim konusunda engellilere hizmet sunanlar ve engellilerle birlikte eğitim alanlar ile onların aileleri başta olmak üzere toplumun tüm kesimlerinin bilgi ve bilinç düzeyini artırmak üzere farkındalık çalışmaları yapılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar
1. Özel eğitim ilköğretim kurumlarında güncellenen haftalik ders programinda yer alan toplumsal uyum becerileri ile Türk İşaret Dili Dersi öğretim programları uygulanmaya başlanacaktır. 2. Özel eğitim meslek okullarının akademik programlarının güncellenmesine yönelik çalışma yapılacaktır.: 1. Engellilerin eğitimi konusunda veri ve raporlama çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Engelli bireylerin istihdamında işverenlerin, engelli olmayan diğer çalışanların ve toplumun genelinin farkındalığı artırılarak olumsuz yargıların giderilmesi ile bilgi ve bilinç düzeyinin yükseltilmesi ve iyi uygulamaların özendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.759)

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Tedbir 759.2. Kamu spotlari, sosyal medya gibi araçlarla engelli bireylerin çalışma yaşamında yer alma hakkı ve bu konuda işveren ve çalışanlarca alinabilecek tedbirlere yönelik bilgi ve farkındalık çalışmaları yürütülecektir.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar: RTÜK (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Özel eğitim ilköğretim kurumlarında güncellenen haftalik ders programinda yer alan toplumsal uyum becerileri ile Türk İşaret Dili Dersi öğretim programları uygulanmaya başlanacaktır. 2. Özel eğitim meslek okullarının akademik programlarının güncellenmesine yönelik çalışma yapılacaktır.: 1. Engelli bireylerin istihdami kapsamında yayınlanan ikame program sayısı artırılacaktır.

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Engelli işçi çalıştırma yükümlülüğüne ilişkin mekanizmalar değerlendirilerek güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.760)

Tedbir 758.1. Engellilere yönelik eğitim hizmetlerini düzenleyen mevzuat gözden geçirilerek kapsayıcı bir müfredat oluşturulacaktır.: Tedbir 760.1. Kota/ceza yönteminin ve İŞKUR tarafindan uygulanan idari para cezalarının etkinliği ve istihdama katkısı ile uygulamaya ilişkin denetimler artırılacaktır.
Millî Eğitim Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Üniversiteler, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. Özel eğitim ilköğretim kurumlarında güncellenen haftalik ders programinda yer alan toplumsal uyum becerileri ile Türk İşaret Dili Dersi öğretim programları uygulanmaya başlanacaktır. 2. Özel eğitim meslek okullarının akademik programlarının güncellenmesine yönelik çalışma yapılacaktır.: 1. İşverenler açısından bürokratik prosedürler azaltılacak, engelli, eski hükümlü ve terör mağduru kontenjan takibinin etkinliği artırılacaktır. 2. Engelli kontenjan hesaplamasının SGK verileri kullanılarak otomatikleştirilmesine yönelik olarak yürütülen Çalişan Bildirim Sisteminin hayata geçirilmesi sağlanacaktir.

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: İşe alım ve çalışma süreçlerinde danışmanlık, yönlendirme, işbaşı eğitim ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinin etkinliği ve yaygınlığı artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.761)

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Tedbir 761.1. İl ve işkolu düzeyinde ihtiyaçlar belirlenerek bu çerçevede danışmanlık, yönlendirme, işbaşı eğitim ve iş ve meslek danışmanlığı hizmetlerinin planlaması yapılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, İŞKUR
1. Engelliler için kendi işini kurma hibe projelerinin başvuru sürecinde, tanıtım ve danışmanlık faaliyetleri yürütülecektir. 2. Engelli iş koçları vasıtasıyla engellilere yönelik sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapılarak engelli istihdam projelerinin bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.: 1. İşgücü piyasası araştırmaları yapılacaktır. 2. İşgücü piyasası araştırmaları sonuçlarına göre iş ve meslek danışmanlığı hizmetleri sunulacak ve işbaşı eğitim programları düzenlenecektir.

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Türkiye'de destekli istihdamın mevzuat altyapısı oluşturularak destekli istihdam, bir istihdam modeli olarak uygulanacaktır. (Kalkınma Planı p.762)

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Tedbir 762.1. Engelli istihdaminda engelli bireyin iş öncesi, iş sırası ve iş sonrasında bir iş ve meslek danışmanı tarafindan desteklenmesini içeren destekli istihdam modeline ilişkin mevzuat ve personel altyapisi oluşturulacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Engelliler için kendi işini kurma hibe projelerinin başvuru sürecinde, tanıtım ve danışmanlık faaliyetleri yürütülecektir. 2. Engelli iş koçları vasıtasıyla engellilere yönelik sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapılarak engelli istihdam projelerinin bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.: 1. Destekli istihdam modeline ilişkin mevzuatin oluşturulması ile engelli iş koçlarının niteliklerini artiracak eğitim programlarının geliştirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Tedbir 762.2. Destekli istihdama yönelik yürütülen pilot projeler yaygınlaştırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
1. Engelliler için kendi işini kurma hibe projelerinin başvuru sürecinde, tanıtım ve danışmanlık faaliyetleri yürütülecektir. 2. Engelli iş koçları vasıtasıyla engellilere yönelik sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapılarak engelli istihdam projelerinin bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.: 1. Destekli istihdam modeli baz alınarak hayata geçirilen engelli iş koçluğu hizmeti, eğitim, çalıştay, saha ziyaretleri vb. ile desteklenerek yaygınlaştırılacaktır.

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Fiziksel çevre şartlari, ulaşım hizmetleri, internet siteleri, mobil uygulamalar, basıli, dijital ve görsel medya yayınları ile kamusal hizmetler engellilerin erişilebilirliğine uygun hale getirilecektir. (Kalkınma Planı p.763)

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Tedbir 763.1. Erişilebilirliği ilgilendiren işlerde çalışan meslek grupları başta olmak üzere toplumun tüm kesimlerinde erişilebilirlik konusunda bilgi ve farkındalığın artırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, STK'lar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. Engelliler için kendi işini kurma hibe projelerinin başvuru sürecinde, tanıtım ve danışmanlık faaliyetleri yürütülecektir. 2. Engelli iş koçları vasıtasıyla engellilere yönelik sivil toplum kuruluşları ile işbirliği yapılarak engelli istihdam projelerinin bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları gerçekleştirilecektir.: 1. Farkli meslek gruplarına yönelik erişilebilirlik konusunda eğitimler düzenlenecektir.

Tedbir 760.2. Ídari para cezalarinin engellilere yönelik istihdam projelerinde etkin kullanımını sağlamaya yönelik bilgilendirme ve farkındalık çalışmaları yürütülerek proje üretme kapasitesi geliştirilecektir.: Ulusal Engelliler Veri Tabanında ulusal bakım ihtivacları ve uluslararası standartlarla uyumlu, güncel, kapsamlı ve kaliteli engellilik göstergelerinin üretilmesi için çalışmalar yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.764)

Tedbir 764.1. Ulusal Engelliler Veri Tabanındaki kapsam eksikliğinin giderilmesi ve veri kalitesinin iyileştirilmesine ilişkin yürütülen güncelleme çalışmaları tamamlanacaktir.: Engelli bireylerin iyileşme ve gelişme süreçlerine katkı sağlamak amacıyla spor faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.765)

Tedbir 764.1. Ulusal Engelliler Veri Tabanındaki kapsam eksikliğinin giderilmesi ve veri kalitesinin iyileştirilmesine ilişkin yürütülen güncelleme çalışmaları tamamlanacaktir.: Tedbir 765.1. Spor tesisleri ve aletleri erişilebilir hale getirilecek ve kullanımları desteklenecektir.
Sağlık Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Üniversiteler, TÜIK: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S)
1. e-Rapor platformunda yer alan Erişkinler İçin Engellilik Sağlık Kurulu Raporları ve Çocuklar İçin Özel Gereksinim Raporu (ÇÖZGER) sistemlerindeki veriler incelenecek, ulusal/uluslararası taleplere uygun, güncel, kapsamlı ve kaliteli engellilik göstergelerinin üretilmesi için çalışmalar gerçekleştirilecektir.: 1. Yeni yapılacak spor tesisleri erişilebilir olarak yapılacak ve mevcut tesislerin de erişilebilir hale gelmesi çalışmalarına devam edilecektir.
2.3.9. Sosyal Hizmetler, Sosyal Yardımlar ve Yoksullukla Mücadele 
a) Mevcut Durum 
Yoksulluğun azaltılmasi, özel politika gerektiren çocuklar, gençler, kadınlar, engelliler,yaşlıilar gibi toplumun tüm kesimleri gözetilerek kimsenin geride bırakılmamasi, sosyal yardım ve sosyal hizmetlerin etkinleştirilerek yaygınlaştırılması ile genel yaşam standardının artırılması ülkemizin sürdürülebilir kalkınma öncelikleri arasında yer almaktadır.
2025 yılı itibarıyla huzurevi sayısı 171, engelli bakım ve rehabilitasyon merkezi sayısı286, sosyal hizmet merkezi sayısı 432, çocuk evleri sitesi sayısı 120, çocuk evi sayısı 1.187,ihtisaslaşmış çocuk evleri sitesi sayısı 59 olmuş, 112 olan kadın konukevi sayısı ise aynıkalmıştır. Sosyal hizmet kuruluşlarının ihtiyaç halinde sayılarının artırılması ve sunulan hizmetlerin etkinliğinin sağlanmasına yönelik çalışmalar önem taşımaktadır.
TABLO II: 51- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına Bağlı Sosyal Hizmet Kuruluşlarının Sayı ve Kapasiteleri 
Kuruluş Türleri: Sayı Kapasite
2023: Sayı Kapasite
2025 (1): Sayı

Kuruluş Türleri: Çocuk Evi (0-18 Yaş) (2)
2022: 1 187
2023: 6 841
2024: 1 185
2025 (1): 6 815

Kuruluş Türleri: Çocuk Evleri Sitesi (Sevgi Evleri)
2022: 113
2023: 7 097
2024: 116
2025 (1): 7 284

Kuruluş Türleri: Çocuk Destek Merkezleri Huzurevi
2022: 65
2023: 2 107
2024: 64
2025 (1): 2 107

Kuruluş Türleri: Engelli Bakım ve
2022: 169
2023: 17 602
2024: 168
2025 (1): 17 542

Kuruluş Türleri: Rehabilitasyon Merkezi (3)
2022: 283
2023: 8 309
2024: 286
2025 (1): 8 273

Kuruluş Türleri: Sosyal Hizmet Merkezi Kadın Konukevi ve İlk Kabul
2022: 397
2024: 410

Kuruluş Türleri: Birimi (4)
2022: 112
2023: 2 779
2024: 112
2025 (1): 2 805

Kuruluş Türleri: ŞÖNİM
2022: 81
2024: 82
Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığ

(1) Eylül 2025 itibarıyladır.

(2) Çocuk evleri müstakil apartman dairelerinden ibarettir.

(3) Yatılı engelli bakım ve rehabilitasyon merkezileri, umutevleri ve müstakil gündüzlü bakım kuruluşların toplamıdır.
(4) Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı kadın konukevlerini ifade etmektedir.

2024 yılında sosyal hizmet kapsamında yapılan harcamalarda artış yaşanmış olup Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı bünyesinden çocuk ve gençlere yaklaşık 29 milyar TL, yaşlı

bireylere yaklaşık 11 milyar TL, engelli bireylere yaklaşık 19,9 milyar TL, aile, toplum ve kadına yönelik faaliyetler için ise yaklaşık 2,6 milyar TL kaynak kullanılmıştır. Millî Eğitim Bakanlığına ise yaklaşık 6,9 milyar TL engelli bireylerin özel eğitimleri için kaynak tahsis edilmiştir.

TABLO II: 52- Sosyal Hizmet Harcamalarının Harcama Yapılan Kesime Göre Dağilımı

Harcama Yapılan Kesim: Çocuk-Genç
Kuruluş: ASHB
2022: 7[TELEFON]: 14 886 283
2024: 28 678 939

Harcama Yapılan Kesim: Yaşlı
Kuruluş: ASHB
2022: 2 786 799
2023: 5 755 557
2024: 10 942 619

Harcama Yapılan Kesim: Engelli
Kuruluş: Kurum Bakımı
2022: ASHB
2023: 2 021 846
2024: 4 214 643

Harcama Yapılan Kesim: Özel Kuruluşta Bakım
Kuruluş: ASHB
2022: 2 447 973
2023: 6 244 093
2024: 11 806 993

Harcama Yapılan Kesim: Özel Eğitim
Kuruluş: MEB
2022: 5[TELEFON]: 18 671 700
2024: 6 845 861

Harcama Yapılan Kesim: Aile, Toplum, Kadın
Kuruluş: ASHB
2022: 860 608
2023: 1 271 171
2024: 2 561 925

Harcama Yapılan Kesim: Toplam
Kuruluş: 21 179 025
2022: 51 043 447
2023: 68 982 154
Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (ASHB), Milli Eğitim Bakanlığı (MEB)
Sosyal yardımlar, ihtiyacı olanlara yönelik eğitim ve sağlık alanlarını da kapsayacak şekilde kamu kurum ve kuruluşları tarafından yaygınlaştırılmış olup sosyal devlet anlayışının bir gereği olarak sosyal yardımlara ayrılan kaynak artişına uygun olarak sosyal yardımların GSYH'ya oranı da artmaktadır. 2008 yılında yüzde 1,02 olan sosyal yardım harcamalarının GSYH'ya oranı 2024 yılında yüzde 1,01 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Kişi başına düşen gelir tutarını esas alarak ihtiyaç sahibi tüm hanelerin güçlendirilmesi için uygulanan programlardan biri olan Aile Destek Programı 2024 yılı sonunda tamamlanmiştir.

Sosyal yardımlarda dağınıklığın giderilmesi ve etkinliğin artırılması için Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sisteminden elde edilen veriler kullanılarak, sosyal yardımların rasyonelleştirilmesine yönelik projeksiyon çalışması yapılmıştır.

Sosyal yardımlarda dijital dönüşüm sağlanarak sosyal yardım başvuruları ve sosyal incelemelerin dijital ortamda yürütülmesi kapsamında Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarına (SYDv) dağıtımı tamamlanan tabletlerin kurulumu ve kullanımı için teknik destek sağlanmıştır. Hizmet sunumunda etkinliğin artırılması için tablet kullanımının ülke genelinde yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

SYDV'ler tarafindan tespit edilen sosyal hizmet ihtiyacı olan hanelerin ASDEP Bilişim Sistemine iletilmesi amacıyla bilişim sistemleri arasında entegrasyon sağlanmiş olup sisteme dahil olan kamu kurumlarının artırılması önemlidir.

Sosyal yardımlarda etkinliğin artırılması için kamu kurumları, belediyeler ve sivil toplum kuruluşları arasındaki bilgi paylaşımının ve Bütünleşik Sosyal Yardım Bilgi Sistemi,Aile Bilgi Sistemi ve e-belediye sistemi arasındaki entegrasyonun artırılması ihtiyacı devam etmektedir.


TABLO II: 53- Sosyal Yardım Hizmeti Veren Kamu Kuruluşlarının Sosyal Yardım Harcamaları

Kurum: Yararlanıcı Sayısı
Yardım Türü: Tutar
2022: Yararlanicı Sayısı
2023: Tutar
2024: Yararlanicı Sayısı

Kurum: (Bin TL)
Yardım Türü: (Bin TL)
2022: (Bin TL)

Kurum: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı
Yardım Türü: Sosyal Yardımlardan Faydalanan Toplam Hane Sayısı
2022: 4 498 852 (1)
2023: 4 989 456
2024: 4 574 684

Kurum: Yaşlı ve Engelli Aylığı
Yardım Türü: 1[TELEFON]: 21[TELEFON]: 1[TELEFON]: 35 970 361

Kurum: Sosyal ve Ekonomik Destek (Çocuklari Muhtaç Aileler)
Yardım Türü: 232 273
2022: 3 497 109
2023: 283 684
2024: 6 826 921

Kurum: Evde Bakım
Yardım Türü: [TELEFON]: 17 939 582
2023: [TELEFON]: 31 657 199

Kurum: SYDVler (Fon) Tarafindan Verilen Tüm Sosyal Yardımlara Aktarılan Kaynak
Yardım Türü: 31[TELEFON]: 95 278 489
2023: 106 771 942

Kurum: Genel Sağlık Sigortası Primleri
Yardım Türü: 9 488 441
2022: 33[TELEFON]: 9 021 162
2024: 61 107 145

Kurum: Vakıflar Genel Müdürlüğü
Yardım Türü: Muhtaç Aylığı (yetim ve engelliler)
2022: 4 241
2023: 93 366
2024: 4 603

Kurum: İmaret Hizmetleri
Yardım Türü: 149 898
2022: 198 399
2023: 175 433
2024: 660 388

Kurum: Burs (ilk ve ortaöğretimdeki muhtaç öğrenciler
Yardım Türü: 20 995
2022: 48 138
2023: 48 515
2024: 182 267

Kurum: MEB
Yardım Türü: Burs (ilk ve ortaöğretimdeki muhtaç öğrenciler
2022: 283 002
2023: 1 896 591
2024: 348 367

Kurum: KYGM
Yardım Türü: Burs Kyükseköğretimdeki muhtaç öğrenciler
2022: [TELEFON]: 5 118 225
2024: 813 598

Kurum: τκ-π
Yardım Türü: Kömür Yardımı
2022: 2 066 649 (Hane)
2023: 3 961 487
2024: 1 891 440 (Hane)

Kurum: Belediyeler (2)
Yardım Türü: Tüm Sosyal Yardımlar
2022: 23 707 573
2023: 43 263 018
2024: 79 108 213

Kurum: TOPLAM
Yardım Türü: 143 108 297
2022: 286 994 755
2023: 451 072 454

Kurum: TOPLAM/GSYH (Yüzde)
Yardım Türü: 0,93
2022: 1,06
2023: 1,01
Kaynak: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığ
(1) Salgın özelinde hayata geçirilen yardımlardan faydalanan hane sayıları dâhil edilmiştir. Bu haneler dâhil edilmediğinde ulaşılan hane sayısı 2022 yılında 4.419.286'dır.
(2) Belediyelerin sosyal yardım harcamalan projeksiyon yöntemi ile tahmin edilmiştir.
(3) Geçtiğimiz yıllarda TKİ tarafından verilen kömür yardımı nakliye masrafları 2023 yılında SYDV'ler tarafından karşılanmıştır.

En zengin yüzde 20'lik grubun yıllık kullanılabilir gelirden aldığı payın en yoksul yüzde 20'lik grubun aldığı paya oranı (P80/P20) 2024 yılında bir önceki yıla göre $^{0,2}$ puan azalarak $^{7,7}$ olarak gerçekleşmiştir. Eşdeğer hanehalkı kullanılabilir fert geliri medyan değerinin yüzde 60'ının altında gelirle yaşayan nüfusun toplam nüfusa oranı alınarak hesaplanan göreli yoksulluk oranı 2024 yılında bir önceki yıla göre $^{0,1}$ puan azalmıştır.
TABLO II: 54- Yoksulluk Göstergeleri (1)
2017: $^{7,5}$
2018: $^{7,8}$
2019: $^{7,4}$
2020: $^{8,0}$
2021: $^{7,6}$
2022: $^{7,9}$
2023: $^{7,9}$
(Yüzde) 2024: $^{7,7}$

2017: 20,1
2018: 21,2
2019: 21,3
2020: 21,9
2021: 21,3
2022: 21,6
2023: 21,3
(Yüzde) 2024: 21,2
Kaynak: TüiK Gelir ve Yaşam Koşullanı Araştırmaları ve Hanehalkı Bütçe Araştırmaları

(1) Gelir ve Yaşam Koşullanı Araştırması sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri bir önceki takvim yılını referans almaktadır.
(2) Göreli yoksulluk hesaplanırken eşdeğer hanehalkı kullanılabilir geliri medyan değerinin yüzde 60'i yoksulluk sınırı olarak alınmıştır.


b) Amaç
İhtiyaç duyan toplum kesimlerinin bakım, rehabilitasyon, psikososyal destek gibi sosyal hizmetlere en iyi şekilde erişimlerinin sağlanması, sosyal yardımların etkinliğinin artırılması, aile odaklı bir yaklaşımla sosyal dışlanma riskinin en aza indirilmesi, başta eğitim,sağlık ve barınma gibi temel hizmetlere erişimi de içeren yoksulluğun tüm yönleriyle mücadele edilerek giderilmesi ve sosyal içermenin sağlanması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sosyal hizmet modellerinin çeşitlendirilmesi ve yaygınlaştırılması sağlanacak, bu hizmetlerin niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.768)

Politika/Tedbir: Tedbir 768.1. Bakim hizmetlerinde öncelikle aile yanında veya evde bakım teşvik edilecek, destek hizmetleri ile gündüzlü bakım hizmetleri yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye genelinde ihtiyaç duyulan gündüzlü bakım merkezlerine yönelik ihtiyaç tespiti yapılacak, ihtiyaca göre gündüzlü bakım merkezleri yaygınlaştırılacaktır. 2. Koruyucu Aile Hizmetinin tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 768.2. Sosyal hizmetlere ilişkin standartlar belirlenerek etkin bir izleme, değerlendirme ve denetleme mekanizması kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Üniversiteler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Aile ve Toplum Temelli Sosyal Destek Modeli ile sosyal hizmet ve desteğe ihtiyaç duyan bireylerin erken dönemde tespit edilmesi ve yaşadıkları çevrede kapsayıcı, erişilebilir, sürdürülebilir destek mekanizmalarıyla buluşturulması için bilgilendirme ve yönlendirme süreçlerinde görev alan paydaşlarla işbirliği yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 768.3. Sosyal hizmet alanında faaliyet gösteren personelin niteliği artırılacak ve ihtisaslaşması yönünde çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'1lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Bakım süreçlerinde yer alan personelin çeşitli alanlar açısından uzmanlaşmasına yönelik eğitimler düzenlenecektir. 2. İhtisas çocuk bakım kuruluşlarında görev yapan meslek elemanlarına ihtisas eğitimleri verilecektir.

Politika/Tedbir: Sosyal hizmet ve yardımların bilinirliği sağlanarak gönüllülük özendirilecektir. (Kalkınma Planı p.769)

Politika/Tedbir: Tedbir 769.1. Vatandaşların ve sivil toplumun sosyal hizmet ve yardımlara katılımına yönelik tanıtim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Yerel Yönetimler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Engellilik alanında faaliyet gösteren STK'ların kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik savunuculuk, hak temelli yaklaşım, şikayet mekanizmaları, proje geliştirme gibi konuları kapsayan materyal geliştirilecektir. 2.Yaşlılık alanında faaliyet gösteren STK'ların kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalıştay gerçekleştirilecektir. 3. SYDV'lerin fon toplama kapasitesinin geliştirilmesi ve bilinirliğinin artırılması için vatandaşlara yönelik tanıtım ve bilgilendirme faaliyetleri

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 771.2. Sosyal yardım sistemi gözden geçirilecek, işgücüne katılıma mani olmayacak şekilde bütünleşik bir yapıda, aile odaklı ve fert başına asgari bir geliri garanti edecek şekilde yeniden kurgulanacaktır.

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 771.3. Sosyal yardımlara ilişkin düzenl takip ve inceleme mekanizması oluşturulacaktır.

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 772.1. Sosyal yardım sistemi ile aktif ve pasif işgücü programları arasında bağlantı kurulacaktır.

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 772.2. Sosyal yardım faydalanıcılarına yönelik iş arama desteği gibi uygulamalar yaygınlaştırılacaktır.

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Sosyal yardımlar fırsat eşitliği gözetilerek yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.773)

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 773.1. Eğitim odaklı sosyal yardımların etkinliği artırılacaktır.

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Sosyal yardım ve hizmetler altyapısı, afetler gibi olağanüstü durumlara hazırlıklı olma doğrultusunda güçlendirilecek ve kurumlar arası koordinasyon artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.774)

Sosyal yardım sisteminin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.771): Tedbir 774.1. Öncelikle yoksullar, kadınlar, çocuklar, engelliler ve yaşlılar olmak üzere nüfusun tümünün afetler ile ekonomik, sosyal ve çevre sorunları gibi durumlar için dirençleri artırılacaktır.

4. ASHB'ye bağlı yatılı ve gündüzlü bakım kuruluşlarından hizmet alan engelli ve yaşlı bireylere yönelik yerel kaynaklarla işbirliği içerisinde eğitimler düzenlenecektir. 5. Afet ve acil durumlarda psikososyal destek hizmet kalitesinin geliştirilerek afetlere dirençli toplum oluşturulması amacıyla personel kapasitesini geliştirmeye yönelik eğitimler: düzenlenecektir. 1. Kırsal Kalkınma Yatırımlarının Desteklenmesi (KKYD) ve AB Katılim Öncesi Mali Yardım Aracı Kırsal Kalkınma (IPARD) programlarında kırsal kesimin gelirinin artırılması, tarımsal faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve kırsalda istihdamin artırılması konusunda yoksul kesime öncelik verilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Göreli Yoksulluk (3)
Birim: Yüzde
2024: 21,2
2025 (1): 21,1
2026 (2): 20,5

Performans Göstergeleri: P80/P20 (4)
2024: 7,7
2025 (1): 7,6
2026 (2): 7,5
Kaynak: TÜIK 
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
..-...(4) En yüksek gelire sahip yüzde 20'lik nüfus kesiminin gelirinin en düşük gelire sahip yüzde 20lik nüfus kesiminin gelirine oranıdır.
2.3.10. Gelir Dağılımı
a) Mevcut Durum 
Gelir dağılımı göstergesi olan Gini katsayısı kapsayıcı sosyal transfer ve gelirler politikası uygulamalarının etkisiyle 2023 yılında 0,420 seviyesinde iken 2024 yılında 0,413seviyesine gerilemiştir. Sıralı yüzde 20'lik gelir gruplarının toplam gelirden aldığıpay incelendiğinde en düşük gelire sahip yüzde 20'lik grubun toplam gelirden aldığı payın bir önceki yıla göre 0,2 puan artarak yüzde 6,3 olarak gerçekleştiği, en yüksek yüzde 20'lik gelir grubunun toplam gelirden aldığı payın ise 0,6 puan azalarak yüzde 48,1 seviyesine gerilediği görülmektedir 

TABLO II: 55- Eşdeğer Hanehalkı Kullanılabilir Fert Gelirine Göre Gelir Gruplarının Toplam Gelirden Aldıkları Paylar ve Gini Katsayısı (1)
2018: 6,1
2019: 6,2
2020: 5,9
2021: 6,1
2022: 6,0
2023: 6,1
(Yüzde) 2024: 6,3

2018: 10,6
2019: 10,9
2020: 10,6
2021: 10,8
2022: 10,4
2023: 10,2
(Yüzde) 2024: 10,4

2018: 14,8
2019: 15,2
2020: 14,9
2021: 15,1
2022: 14,7
2023: 14,3
(Yüzde) 2024: 14,6

2018: 20,9
2019: 21,4
2020: 21,1
2021: 21,3
2022: 20,9
2023: 20,6
(Yüzde) 2024: 20,7

2018: 47,6
2019: 46,3
2020: 47,5
2021: 46,7
2022: 48,0
2023: 48,7
(Yüzde) 2024: 48,1

2018: 100
2019: 100
2020: 100
2021: 100
2022: 100
2023: 100
(Yüzde) 2024: 100

2018: 0,408
2019: 0,395
2020: 0,410
2021: 0,401
2022: 0,415
2023: 0,420
(Yüzde) 2024: 0,413
Kaynak: TüfK Gelir ve Yaşam Koşullanı Araştırmaları ve Hanehalkı Bütçe Araştırmaları
(1) Gelir ve Yaşam Koşulları Araştırması sonuçlarına ilişkin gelir bilgileri, bir önceki takvim yılını referans almaktadır.

Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı tarafindan açıklanan İnsani Gelişme Endeksi (İGE) siralamasında ülkemiz 0,855 endeks değeri ile 193 ülke ve bölge arasında 51. sirada yer alarak çok yüksek insani gelişme kategorisindeki yerini korumuştur. İGE değeri 19902023 yılları arasında yüzde 42,6 oranında artış göstermiş ve bu dönemde doğumda beklenen yaşam süresi 9,3 yıl, ortalama eğitim süresi ise 4,5 yıl artmıştır.
b) Amaç
Gelirler politikası başta olmak üzere enflasyonla mücadelede kullanılacak makroekonomik politikaların gelir dağılımını iyileştirici yönde uygulanmasi, vergi yapısının gelir dağılımını iyileştirecek şekilde gözden geçirilmesi, sosyal transferler aracılığıyla fırsat eşitliğinin artırılması, işgücü piyasasında ortalama ücret seviyesinin yükseltilmesine yönelik politikalar yoluyla tüm refah bileşenlerinin toplum içinde adil dağıtılması, yoksulluk ve sosyal dışlanma riski altında bulunan kesimlerin ekonomik ve sosyal hayata katılımlarının artırılması ve firsat eşitsizliğinin gelecek nesillere sirayet etmesinin önüne geçilmesi suretiyle gelir dağılımının iyileştirilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sosyal yardım sisteminin kapsamı ve yeterliliği artırılacak, sosyal transferler yoluyla fırsat eşitliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.777)

Politika/Tedbir: Tedbir 777.2. Aktif işgücü programlarının kapsamı genişletilerek dijitalleşme ve teknolojik gelişmenin getirdiği daha yüksek ücretli işlerde istihdamın artırılması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), YÖK, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dijital dönüşümün gerçekleştiği sektör ve meslekler incelenerek bu alanlarda nitelikli işgücü yetişmesine yönelik aktif işgücü programlan uygulanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 777.3. Kayıt dışı istihdama yönelik denetim faaliyetleri artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kayıt dışı istihdamın önlenmesi amacıyla sektörel, yaygın/yoğun ve risk odaklı denetimler gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 777.4. Gençlere yönelik işbaşı eğitim programları kapsamında verilen prim ve ücret desteklerinin etkinliği artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İşbaşı eğitim programlarının uygulanmasına sektör, meslek ve hedef grup odaklı olarak devam edilecektir. 2. Meslek lisesi mezunu gençlerin mezun oldukları alanda istihdam edilmelerini sağlamak amacıyla işbaşı eğitim programları kapsamında sunulan destek mekanizmaları güçlendirilerek gençlerin işgücü piyasasina entegrasyonu artirılacaktir.

d) Hedefler 
Performans Göstergesi: Gini Katsayısı
2024: 0,413
2025 (1): 0,410
2026 (2): 0,400
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.3.11. Kültür ve Sanat 
a) Mevcut Durum 
Somut ve somut olmayan kültürel mirasımızın yurt içinde ve yurt dişında korunmasına yönelik restorasyon, sayısallaştirma ve envanter çalişmalarına devam edilmiştir.Restorasyon çalışmalarında tek eser ölçeğinden tematik projelere doğru bütüncül bir anlayışa yönelme gözlenmektedir. Sayısallaştırma çalışmaları tamamlanan yazma eserler internet ortamında faydalanıcıların erişimine açılmıştır. Bu gelişmelere karşılık restorasyon çalışmalarında niteliğin geliştirilmesi ve eserin özgün amacına göre işlevlendirilmesi,envanter çalışmalarında kapasitenin geliştirilmesi ve kurumlar arası eşgüdümün sağlanmasıihtiyacı devam etmektedir 

Ülkemiz kültür ve tabiat varlıkları açısından oldukça zengin bir mirasa sahiptir. Ülke genelinde yaklaşık 129 bin korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı, 27 bin sit alanıbulunmaktadır. Kültürel mirasımızın sürdürülebilirliğinin korunması, kültürel kimliğimizin geliştirilmesi ve yaşatılarak gelecek kuşaklara aktarılmasına yönelik 2002 yılından günümüze yaklaşık 2.700 kültür varlığının koruma ve onarım çalışmaları gerçekleştirilmiştir.Kültürümüzün uluslararası düzeyde tanıtımı amacıyla yürütülen çalışmalar sonucunda,UNESCo Dünya Kültür Mirası Listelerinde ülkemize ait varlıkların sayısı artmıştır. 2025itibarıyla Dünya Miras Listesinde bulunan kültür varlığı sayısı 22'ye, geçici listeye giren kültür varlığı sayısı ise 79'a ulaşmıştır. Ayrıca, Türkiye Somut Olmayan Kültürel Miras Listelerine kaydettirdiği 31 unsur ile ikinci ülke konumundadır. Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanteri kapsamında kayıtlı unsur sayısı 352'ye ulaşmıştır. Somut olmayan kültürel mirasımızın belirli unsurlarının icrası ve yeniden yorumlanması için yüksek derecede bilgi ve becerileri haiz kişilerin bulunduğu Yaşayan İnsan Hazineleri Ulusal Envanterine kayıtlı kişi sayısı 92'dir. Alan araştırması, faaliyet ve etnografik belge bağışıyoluyla Halk Kültürü Bilgi ve Belge Merkezine kaydedilen belge sayısı 210.633'e yükselmiştir. Ayrıca 2025 yılında Somut Olmayan Kültürel Miras Taşıyıcısı olarak merkeze 308 sanatçı kaydedilmiş ve kayıtlı toplam sanatçı sayısı 7.039'a yükselmiştir. Halk KültürüBilgi ve Belge Merkezinde kayıtlı belge ve materyallerin dijitalleştirme işlemleri tamamlanmiştır.

Selçuklu, Beylikler Dönemi ve Osmanlı'dan günümüze intikal eden yurt içindeki 52.000taşınmaz vakif kültür varlığının tespit ve tescil edilmesi, envanterinin çıkarılmasi,belgelerinin arşivlenmesi ve projelerinin hazırlanarak restorasyon ve onarımlarının yapılmasıçalışmalarına devam edilmektedir. 2003-2025 yılları arasında 5.927 vakıf kültür varlığının restorasyonu veya onarimi tamamlanmiştir.

Kültür merkezi, müze, kütüphane, tiyatro salonu gibi kültürel altyapı unsurlarının sayısıartmıştır. Eylül 2025 itibarıyla Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı 122 kültür merkezi, 1.301halk, çocuk ve edebiyat müze kütüphanesi, 23 yazma eser kütüphanesi, 217 müze ve 147ören yerinin yanı sira 444 özel müze ve 2.336 sinema salonu hizmet vermektedir. Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren tiyatro salonu sayısı 63, Devlet Opera ve Bale Genel Müdürlüğü bünyesinde hizmet veren opera-bale salonu sayısı ise 11'dir.

TABLO II: 56- Kültürel Altyapıİstatistikleri 
Kütüphane Sayısı: 1 144
2005: 1 136
2010: 1 131
2015: 1 212
2020: 1 252
2021: 1 257
2022: 1 295
2023: 1 296
2024: 1 301

Kütüphane Sayısı: Sinema Salonu Sayısı
2005: 987
2010: 1 834
2015: 2 356
2020: 2 850
2021: 2 537
2022: 2 705
2023: 2 402
2024: 2 396
2025 (1): 2 336

Kütüphane Sayısı: Kültür Merkezi Sayısı
2005: 49
2010: 79
2015: 105
2020: 116
2021: 122
2022: 122
2023: 122
2024: 122
2025 (1): 122

Kütüphane Sayısı: Müze Sayısı
2005: 180
2010: 188
2015: 195
2020: 199
2021: 209
2022: 211
2023: 214
2024: 216
2025 (1): 217

Kütüphane Sayısı: Özel Müze Sayısı
2005: 94
2010: 146
2015: 216
2020: 291
2021: 319
2022: 357
2023: 387
2024: 431
2025 (1): 444
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığ(1) 2025 yılı verisi Eylül ayı itibarıyladır.
Yaşayan kütüphaneler anlayışı çerçevesinde yalnızca bilgi kaynaklarının korunduğu ve ödünç verildiği yerler olmaktan çıkarılan kütüphaneler bilginin üretildiği, paylaşıldığı,deneyimlendiği ve toplumun sosyalleştiği alanlar haline dönüştürülmektedir. Tüm dünyada ev, iş ve okul haricinde üçüncü mekân arayışına bir seçenek olan kütüphaneler kendini bina ve tefriş bakımından yenileyerek yeni cazibe merkezlerine dönüşmektedir. Bu çerçevede 2015 yılından bu yana 22 yeni nesil kütüphane binasının yapımı tamamlanmış ve 354kütüphane modern donanım ve yeni bir anlayış ile yeniden yapılandırılarak hizmete açılmıştır. Böylelikle, 150 bin kişilik kapasiteye sahip 750 bin m²'yi aşan kapalı alanda 1.301halk kütüphanesi hizmet verir hale gelmiştir. Haziran 2025 itibarıyla halk kütüphanelerindeki mevcut kitap sayısı 25.6 milyona, üye sayısı 7.6 milyon kişiye ulaşmıştır.
Ayrıca 2009 yılından bu yana yürütülen Kamu Eliyle Desteklenen Kültür YatırımlarıProjesi kapsamında 95 kütüphane yapımı için yerel yönetimlere destek verilmiştir.
GRAFİK II: 1- Kütüphane Sayısındaki Gelişmeler 
13501801300151144140128512961301160Kütüphane Sayısı125030001150110010501121611311011387114813410t91t 1281668t020116t 28108125240061257269847741667106614000080201006040Id a 100002014 2015 2016 [KART_NO]2021 2022 2023 2024 2025Toplam Kütüphane SayısıYeni Kütüphane Sayısı  Kütüphanesi Olmayan ilçe Sayısı
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2025 yılı verisi Haziran ayı itibarıyladır.
İçi modern kütüphane amaçlarına göre tasarlanmış taşıtlar aracılığıyla yerleşik kütüphane hizmetlerinden yararlanamayan kullanıcılara hizmet götüren gezici kütüphane sayısı 78'e ulaşmıştır.


Türk Edebiyatının Dışa Açılımı Projesi kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığınca edebiyat ve yayıncılik alanında 2005 yılından bu yana desteklenen eser sayısı Ağustos 2025itibarıyla 4.137'ye ulaşmıştır. Türk edebiyatı alanında yeni ve özgün eserlerin üretilmesi,yayımlanması ve yeni yazarların desteklenmesi amacıyla Edebiyat Eserlerini Destek Projesi kapsamında aynı dönemde 579 esere destek verilmistir, Yavıncılik sektörü tarafindan üretilen kitap başlık sayısı (Uluslararası Standart Kitap Numarası-ISBN almış kitap) 2024 yıli itibarıyla 92.595'tir. 2024 itibarıyla 413 milyonun üzerinde kitap üretimi gerçekleştirilmiştir.2024 yılında Uluslararası Standart Süreli Yayın Numarası (ISSN) verilen yayın sayısı 534'tür.
GRAFİK II: 2- Yayın Sayısı
100092893891399.025105.000877800900818802...74480983.65395.000
92.59570087.23159885.00060050067.13568.55478.50062553475.00040056.41454.44660.33565.00030050.75255.000200
45.000100
o 35.0002014201520162017201820192020202120222023 2024ISSN ISBN 
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı
2024-2025 sanat sezonunda Devlet Tiyatroları tarafindan 99'u yerli, 137'si çeviri olmak üzere 236 oyun sahnelenmiş olup yerleşik sahnelerdeki ve turnelerdeki faaliyetlerde 6.627 temsil ile 1.925.401 seyirciye ulaşılmıştır. Haziran 2020'de yola çıkan Kamyon Tiyatrosu bugüne kadar Kahramanmaraş ve Hatay deprem bölgesi de dâhil olmak üzere 68ilde 199.738 çocuk izleyici ile buluşmuştur. 2'si ulusal, 7'si uluslararası olmak üzere 9 tiyatro festivali gerçekleştirilmiş ve 169.018 seyirciye ulaşılmıştır.

2024-2025 sanat sezonunda Devlet Opera ve Balesi Müdürlüklerince yerleşik sahnelerde 822 temsil gerçekleştirilerek 506.504 seyirciye ulaşılmıştır. Eylül 2025 itibarıyla gerçekleştirilen 3 uluslararası opera-bale festivali kapsamında sahnelenen 43 temsili 59.194 seyirci izlemiştir.

2021 yılında Beyoğlu Kültür Yolu Festivaliyle başlayan ve şehirlerimizin kent kültürüne,marka değerine ve tanıtımına katkı sağlamayı amaçlayan Kültür Yolu Festivali programına 2025 yılında Manisa, Kayseri, Mardin ve Malatya dahil edilerek festival düzenlenen il sayısı20'ye ulaşmıştır.

Milli gelire, istihdama ve ticarete yaptığı katkıların yanı sıra toplumsal bütünlük, sosyal içerme, kültürel çeşitlilik ve beşeri sermayeye faydaları nedeniyle diğer ekonomik alanlardan farklılık arz eden kültür ekonomisi ülkelerin ve uluslararası kuruluşların gündemindeki önemini korumaktadır. Kültür ekonomisi hem ekonominin genelinden daha 

hızlı büyümesi hem de cirosuna oranla ürettiği katma değer açısından imalat, inşaat ve ulaştırma gibi sektörleri geride bırakması hasebiyle Türkiyenin sürdürülebilir kalkınması için önemli bir potansiyel vaat etmektedir. Türkiye'de kültür ekonomisi ağırlıklı olarak kamu sektörü tarafından desteklenmekte olup özel sektör ve üçüncü sektörün alana katkılarısınırlıdır. Küresel salgın ve dijitalleşme gibi küresel sınamaların getirdiği tehditler karşısında çeşitliliği ve sürdürülebilirliği risk altında olan kültür endüstrileri için etkili ve yerinde kamu desteklerine ihtiyaç daha da artmiştır.

Kültür ekonomisi Türkiye'nin sürdürülebilir kalkınması için önemli bir potansiyel taşımaktadır. Telif hakları endüstrilerinin oluşturduğu katma değerin GSYH içindeki payı,2023 yılında yüzde 3,8 olarak hesaplanmıştır. 2019-2023 döneminde yaratıcı endüstrilerin toplam istihdama katkısı ise yüzde 5’in üzerinde gerçekleşmiştir.
Dünya Fikri Mülkiyet Örgütü (WIPo) tarafindan yayımlanan Küresel İnovasyon Endeksi 2024 Raporuna göre ülkemiz, geçen yıla kıyasla iki basamak yükselerek 133 ülke arasında 37. sırada yer almıştır. Özellikle Yaratıcı Çıktılar kategorisinde önemli bir ivme kaydetmiş olup 16. sıraya yükselmiştir.

Kültür ekonomisini oluşturan sektörler içinde dünyada en çok düzenleme ve destek sinema sektörüne yönelik yapılmaktadır. Bu bağlamda uluslararası rekabet gücümüzün artırılması ve ülkemizin film üretim merkezlerinden biri haline gelmesi amacıyla 5224 sayılıSinema Filmlerinin Değerlendirilmesi ve Sıniflandırılması ile Desteklenmesi Hakkında Kanun çerçevesinde sinema sektörüne destek sağlanmaya devam edilmiştir. Eylül 2025 itibarıyla 155'i yerli, 266'si yabancı olmak üzere 421 yeni film gösterime girmiştir. 9 milyonu yerli film izleyicisi olmak üzere 17 milyon seyirci sayısına ulaşılmıştır. Son yıllarda nitelikli yapımların ortaya çıkması ve uluslararası festivallerde ödüller alınmaya başlanması, Türk sinemasının bir marka olma yolunda önemli adımlar attığının göstergesi olarak değerlendirilmektedir.
TABLO II: 57- Sinema Sektörüne İlişkin Gelişmeler 
Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: 27
2005: 65
2010: 139
2015: 57
2020: 133
2024: 155

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Vizyona Giren Toplam Film Sayısı
2005: 221
2010: 252
2015: 406
2020: 176
2024: 303
2025 (2): 421

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Yerli Film Seyirci Sayısı (Bin)
2005: 11 000(1)
2010: 21 706
2015: 34 700
2020: 13 949
2024: 14 394
2025 (2): 9 225

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Toplam Seyirci Sayısı (Bin)
2005: 27 000(1)
2010: 41 064
2015: 60 739
2020: 17 414
2024: 24 121
2025 (2): 16 918

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Yerli Film Hasılat (Bin TL)
2005: 69 811
2010: 186 997
2015: 684 230
2020: 235 130
2024: 1 784 960
2025 (2): 1 688 980

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Toplam Hasılat (Bin TL)
2005: 177 374
2010: 380 202
2015: 316 987
2020: 299 712
2024: 3 393 264
2025 (2): 3 500 443

Vizyona Giren Yerli Film Sayısı: Sinema Sektörüne Verilen Destek (Bin TL)
2005: 8 816
2010: 27 234
2015: 38 723
2020: 68 088
2024: 235 316
2025 (2): 323 294
Kaynak: Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sinema Genel Müdürlüğü
(1) Yaklaşık seyirci sayılarıdır.

(2) Eylül 2025 itibanıyladır.


5225 sayılı Kültür Yatırımları ve Girişimlerini Teşvik Kanunu kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliği adına önemli bir açılım sağlamış olmakla birlikte, sponsorluk uygulamasında henüz istenen seviyeye ulaşılamamıştır. Kültürel faaliyetlerin ülkenin bütününe yaygınlaştırılması amacıyla, yerel yönetimlerin kültürel faaliyetlerini artırmalarına ihtiyaç duyulmaktadır. Kültür alanında kamu ve özel sektör arasında işbirliğinin geliştirilmesi ve devletin destekleyici rolünün artırılması önemli görülmektedir.

Sahih dini bilgiye erişimi kolaylaştırmak amacıyla Diyanet İşleri Başkanlığınca eğitimler düzenlenmeye devam edilmiştir. 2024-2025 eğitim-öğretim yılında 780.028 öğrenciye Kur'an-i Kerim ve manevi değerleri kapsayan dini eğitim verilmiş, 2025 yılı yaz Kur'an kurslarında açılan 117.238 derste 2.540.557 çocuğa Kuran kursu hizmeti sunulmuştur. Din istismarıyla mücadele kapsamında vatandaşlara yönelik 16.782 konferans, panel veya seminer, 262.750 vaaz ve irşat programi düzenlenmiştir.

Kültür ve sanat alanında kapsamlı ve düzenli araştırmaların yapılması konusu önemini korumaktadır. Kültür istatistiklerinin uluslararası raporlarda yayımlanan biçim ve içerikten farklı olması nedeniyle kıyaslama yapmakta sıkıntılar yaşanmaktadır. Bu konudaki eksikliği gidermek ve politika yapıcılara analiz imkânı verecek verileri temin etmek amacıyla, kültür alanına ilişkin toplanan istatistiklerin yöntem ve kapsam itibarıyla gözden geçirilerek güncellenmesine ihtiyaç duyulmaktadır.

b) Amaç
Kültür ve sanat mirasımızın zenginlik ve çeşitliliğinin korunup geliştirilerek gelecek nesillere aktarılmasi, milli kültür ve kadim medeniyetimizin ortak değerleri etrafinda toplumsal bütünlüğün ve dayanışmanın güçlendirilmesi, kültür ve sanat faaliyetlerinin toplum genelinde yaygınlaştırılarak kalkınmadaki çok boyutlu etkisinin artırılması temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yurt içi ve yurt dışındaki kültür mirasımız, toplumun kültür, tarih ve estetik bilincini geliştirecek, kültür turizmine katkı sağlayacak ve afet riskini dikkate alacak şekilde korunacak, taşınmaz vakıf kültür varlıklarına vakfiye şartları doğrultusunda işlevsellik kazandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.780)

Politika/Tedbir: Tedbir 780.1. Yurt içi ve yurt dışında taşınmaz kültür varlıklarımızın ihyasına yönelik bakım, onarım ve yenileme faaliyetleri nitelik ve nicelik olarak geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 100 tescilli taşınmaz kültür varlığının projelendirilmesi ve restorasyonu tamamlanacaktir. 2.Yurt içinde 150, yurt dışında 7 vakif eserinin restorasyonu uluslararası standartlara göre tamamlanacaktır. 3. İki peri bacasının onarımi, güçlendirilmesi ve restorasyon işlemi tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 780.2. Tarihi kent dokularına yönelik kentsel tasarımlar yapılacak, tarihi kent bölgeleri bu tasarımlara göre bütüncül anlayışla iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yerel Yönetimler, Üniversiteler, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kent merkezindeki tarihi eserler bütüncül bir anlayışla restore edilerek kentlere açık hava müzesi hüviyeti kazandırılacaktır. 2. Beş adet koruma amaçlı imar planı tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 780.6. Kültürümüzün temel unsurlari, tarihimizin önemli şahsiyetleri ve olayları, masal kahramanları ve kültürel zenginlik unsurlarımız tiyatro, sinema, belgesel, dizi ve çizgi filmlerle anlatılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türk Masal Külliyatı Projesi kapsamında 300 Türk masalı sisteme yüklenecektir. 2. Türk Devlet ve Düşünce Hayatına Yön Veren Şahsiyetlerin Kısa Yaşam Öyküleri Serisi ve Çevirisi Projesi kapsamında iki şahsiyetin hayat hikayesini konu alan eserler yabancı dile çevrilecek ve yayımlanacaktır.

3. Türk tarihini ve önemli kişileri konu alan dört belgesel film hazırlanacaktır. 4. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler Projesi kapsamında 50 masalin 8 dile çevrilmesi ve seslendirilmesi, çevirisi yapılmış olan 25 masalın baskısı ve 10 masalın animasyon filmleri yapılacaktır.: 1. Anadolu Hamidiye Tabyası 9-10 Numarali Bonetlerinin Restorasyonu tamamlanacak ve Kiyı Koruma Yapısı güçlendirilecektir. 2. Küçükanafarta Köyü Osmanlı Mezarlıklarının ihyası tamamlanacaktır. 3. Orman yanginları ile mücadele kapsamında 57'inci Alay- Conkbayırı Hattında Yangın Risk Yönetim Plani, Yangın Tahliye Yolu ve Su Deposu

3. Türk tarihini ve önemli kişileri konu alan dört belgesel film hazırlanacaktır. 4. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler Projesi kapsamında 50 masalin 8 dile çevrilmesi ve seslendirilmesi, çevirisi yapılmış olan 25 masalın baskısı ve 10 masalın animasyon filmleri yapılacaktır.: yapım faaliyetleri tamamlanacaktır. 1. Türk-İslam Dönemi Mezar Taşları ve Kitabeleri Ulusal Envanter Çalışması Projesi kapsamında saha çalışmaları yürütülecektir.

3. Türk tarihini ve önemli kişileri konu alan dört belgesel film hazırlanacaktır. 4. Çocuklar İçin Türk Masallarından Seçmeler Projesi kapsamında 50 masalin 8 dile çevrilmesi ve seslendirilmesi, çevirisi yapılmış olan 25 masalın baskısı ve 10 masalın animasyon filmleri yapılacaktır.: 1. Temel 40 Türk-İslam klasiği yazma eseri yayınlanarak bu çalışmaların tematik farklılaşmayla birlikte akademik olarak yeniden üretime katkı sağlamasına dair çalışmalar yürütülecektir. 2. 1000 yazma eser restore edilecektir. 3. 25.000 yazma ve nadir eser sayısallaştırılarak dijital arşivleri oluşturulacaktır. 4. Yurt içi ve yurt dışındaki kamu koleksiyonları ve özel koleksiyonlarda bulunan 3.000 yazma ve nadir matbu eser, satin alma ve bağış yoluyla yazma eser kütüphane koleksiyonlarına kazandırılacaktır. 5. Yazma ve nadir eserler alanında ulusal ve uluslararası düzeyde seminer, sempozyum, sergi gibi 121 kültürel ve bilimsel etkinlik düzenlenecektir.

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Kültürel altyapı unsurlarının daha verimli ve etkili kullanılabilmesi için mimarisi, işletme ve yönetim modeli işlevsel hale getirilecek; farklı etkinliklere imkân veren esnek mekânsal tasarımlar geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.781)

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Tedbir 781.1. Kültür yapılarının sosyal hayatın bir parçası olarak ev ve işten sonra üçüncü mekân olarak benimsenmesi için ulaşılabilir, yaygın ve cazip yapılar tasarlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Türkiye Ulusal Envanterine 14 yeni kültürel miras unsuru kaydedilecektir.: 1. Büyük ve merkezi kültür yapılarından makul büyüklük ve muhtelif yerlere dağılmiş esnek yapılara geçiş sağlanacak, kültür merkezi tasarım ve yapimına yönelik yerleşim yeri büyüklüğü, nüfus projeksiyonu, mevcut kültürel yapı envanteri gibi kriterler göz önüne alınarak standartlar belirlenecektir. 2. Şehrin ruhuna uygun, yeni nesil kütüphane anlayışı içeren 9 kütüphane açılacak, 12 kütüphanenin inşaatı tamamlanacak, 12 kütüphane işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır. 3. Dört kültür merkezinin yapımı tamamlanarak hizmete açılacaktır.

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Kültür ve sanata erişim ve katılım olanakları artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.783)

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Tedbir 783.2. Okuma kültürünün oluşturulması ve yaygınlaştırılması amacıyla kütüphanecilik hizmetleri geliştirilecek, yeni teknolojiler ve yönetim yaklaşımlarından da istifade edilerek kütüphaneler mekânsal ve işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Türkiye Ulusal Envanterine 14 yeni kültürel miras unsuru kaydedilecektir.: 1. Üniversitelerin merkez kütüphanelerinde 10 adet Türk Tarih Kurumu 100. yıl kitaplığı açılacaktır.

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Tedbir 783.4. Kültür ve sanat hizmetlerinin sunumunda mahalli idareler, özel sektör ve sivil toplumun rolü güçlendirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Türkiye Ulusal Envanterine 14 yeni kültürel miras unsuru kaydedilecektir.: 1. Türkiye Kültür Yolları Festivalleri kapsamina dâhil edilen il sayısi 25'e çıkartılacaktır.

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Tedbir 783.5. Kültür ve sanat alanında yetenekli bireylerin erken yaşta tespit edilmesine yönelik yetenek belirleme uygulamalari yapılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Türkiye Ulusal Envanterine 14 yeni kültürel miras unsuru kaydedilecektir.: 1. Sanat alanında yetenekli gençlerin keşfedilmesi, desteklenmesi ve profesyonel sahnelere hazırlanması amacıyla Genç Türk Koreograflar Gecesi, Keşfedilmemiş Besteler Gecesi ve Uluslararası İstanbul Bale Yarışması düzenlenecektir.

Tedbir 780.11. Somut olmayan kültürel miras ögeleri korunacak ve kayıt altına alınacak, yaşayan insan hazinelerinin toplumla etkileşim imkânları artırılacaktır.: Klasik ve Çağdaş Türk Sanatları yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.784)

Tedbir 784.1. Türk-Islam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılması, korunması, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır.: Tedbir 784.4. Toplumsal ve milli değerlerimizi yansıtan, insanların bilgi, görüş ve estetik değerlerini yükselten tiyatro ve opera eserleri sahnelenecek ve toplumun tüm kesimlerine ulaştırılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Kosova, Makedonya ve Kibrıs'ta bulunan vakıf eserlerinin arşiv belgelerinin tespit, tercüme ve transkript çalışmaları yürütülecektir. 2. Kültür varlıklarımızı tanıtıcı mahiyetteki kitabe, tabela, yönlendirme levhalari, semboller gibi unsurlar uzman bir heyet tarafindan incelenecek, bunlar kültür varlıklarımızın özünü ve özgünlüğünü ortaya çıkaracak şekilde düzenlenecektir. 3. Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Projesi, Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu proje internet siteleri açılacaktır.: 1. Opera ve bale faaliyetlerinin tanınırlığının artırılması amacıyla 4 uluslararası festival düzenlenecektir. 2. Türk kültür ve sanatının uluslararası alanda tanıtılmasi, yerli bestecilerimizin desteklenmesi ve teşvik edilmesi amacıyla opera ve bale sanatları alanında dünya prömiyeri gerçekleştirilecek yerli bir eser sahnelenecektir.

Tedbir 784.1. Türk-Islam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılması, korunması, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır.: Türkçenin zenginliği ortaya çıkarılarak dünyada yaygın ve geçerli bir dil haline gelmesi ve hayatın her alanında doğru kullanımı sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.785)

Tedbir 784.1. Türk-Islam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılması, korunması, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır.: Tedbir 785.1. Türk dilinin zengin bir kelime dağarcığıyla, kültürel değerlerin nesiller arası iletimini sağlayarak yaşatacak şekilde erken yaşlardan itibaren öğrenilerek konuşulmasını teminen ninni, tekerleme, masal, hikâye, dua ve şiir gibi dil ve kültür ögelerinin aktarımını güçlendiren yayın ve yapımlar desteklenecek, tüm örgün eğitim müfredatına yansıtılacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Millî Eğitim Bakanlığı (S)
1. Kosova, Makedonya ve Kibrıs'ta bulunan vakıf eserlerinin arşiv belgelerinin tespit, tercüme ve transkript çalışmaları yürütülecektir. 2. Kültür varlıklarımızı tanıtıcı mahiyetteki kitabe, tabela, yönlendirme levhalari, semboller gibi unsurlar uzman bir heyet tarafindan incelenecek, bunlar kültür varlıklarımızın özünü ve özgünlüğünü ortaya çıkaracak şekilde düzenlenecektir. 3. Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Projesi, Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu proje internet siteleri açılacaktır.: 1. Öğrencilerin Söz Varlığının Tespiti, Geliştirilmesi ve İzlenmesi Projesi kapsamında 7.200 ders kitabi etiketlenecektir. 2. TRT Çocuk'ta yayınlanan 5.400, TRT Diyanet Çocuk'ta yayınlanan 1.600 çizgi film ile EBA'daki 10.000 ders videosu metne dönüştürülecektir. 3. ABİDE ve Türkiye geneli ortak sınavlarda öğrencilerin el yazısıyla verdikleri cevaplar El Yazısı Tanıma Sistemi aracılığıyla incelenerek söz

Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Kosova, Makedonya ve Kibrıs'ta bulunan vakıf eserlerinin arşiv belgelerinin tespit, tercüme ve transkript çalışmaları yürütülecektir. 2. Kültür varlıklarımızı tanıtıcı mahiyetteki kitabe, tabela, yönlendirme levhalari, semboller gibi unsurlar uzman bir heyet tarafindan incelenecek, bunlar kültür varlıklarımızın özünü ve özgünlüğünü ortaya çıkaracak şekilde düzenlenecektir. 3. Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Projesi, Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu proje internet siteleri açılacaktır.: varlığı analizleri gerçekleştirilecektir. 4. Türk dil tarihinin dönemlerini, Türk diline emek verenleri ve Türk Dil Kurumunu anlatan dört belgesel hazırlanacaktır.

Tedbir 784.1. Türk-Islam tarihinin farklı dönemlerine ait kültürel mirasımıza öncelik verilmek suretiyle, kültürel mirasımızın araştırılması, korunması, günümüz toplumuna ve gelecek kuşaklara aktarılması sağlanacaktır.: Tedbir 785.4. Türkçe'nin zenginliğinin kayıt altına alınması için etimolojik sözlük tamamlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Kosova, Makedonya ve Kibrıs'ta bulunan vakıf eserlerinin arşiv belgelerinin tespit, tercüme ve transkript çalışmaları yürütülecektir. 2. Kültür varlıklarımızı tanıtıcı mahiyetteki kitabe, tabela, yönlendirme levhalari, semboller gibi unsurlar uzman bir heyet tarafindan incelenecek, bunlar kültür varlıklarımızın özünü ve özgünlüğünü ortaya çıkaracak şekilde düzenlenecektir. 3. Cumhuriyet Dönemi Türk Sanatı Tarihi Projesi, Türk Sanatında Sanatçılar Ansiklopedisi, Türkiye Giyinme Kimliği Dijital Platformu proje internet siteleri açılacaktır.: 1. Türkiye Türkçesi Köken Bilgisi Sözlüğü çalışması kapsamında D harfindeki maddelerin tamamlanması sağlanacaktır. 2. Türkiye Türkçesi Ağız Atlası Projesi tamamlanacaktır.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 785.6. Her türlü basın, yayın ve medya ortamında Türkçenin güzel kullanılması özendirilecek, mesajini dille ileten tüm sanat eserlerinde kelime zenginliği teşvik edilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlığı
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Yedi ilde diksiyon kursları düzenlenecektir. 2 Diksiyon yaz okulu düzenlenecektir. 3. Dilde, Fikirde, İşte Birlik Türk Dünyasi Edebiyat Ödülleri ve Türk Diline Hizmet Ödülleri verilecektir.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 785.7. Türk kültür ve medeniyetine dair referans niteliğindeki metinler belirli bir program dâhilinde akademik niteliği haiz üniversiteler, yayınevleri ve ilgili kamu kurumlarınca yayımlanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Türk tarihine ait 99 eser yayımlanacaktır. 2. Türk kültürüne ilişkin 24 eser yayımlanacaktır. 3. Türk diline ilişkin 15 yeni eser ve 16 süreli yayın kullanıciların istifadesine sunulacaktir. 4. Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ile ilgili 22 eser yayımlanacaktır.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Türk sinemasının dünyada tanınan bir marka haline gelmesi için sinema endüstrisinin gelişimi sağlanarak uluslararası rekabetçiliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.788)

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 788.2. Sinema eserlerinin yurt içi ve yurt dışında daha fazla seyirciye ulaşmasını sağlamak üzere etkin tanıtim ve destek faaliyetleri gerçekleştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Türk dizi ve sinema endüstrisinin uluslararası alanda bilinirliğini sağlamak üzere Cannes ve Berlin Film Festivalleri ile uluslararası içerik fuarlarında stand kurulacaktır.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Nitelikli din hizmetleri ile toplumun birlik, beraberlik, barış ve huzur içinde manevi bütünlüğüne katkı sağlanacak, yaygın din eğitimi toplumun tüm kesimlerine ulaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.789)

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 789.2. Ailelerin çocukları üzerindeki temel haklarından biri olan din eğitim ve öğretimine yönelik talepler, zengin görsel ve içerikli eğitim araçlarıyla desteklenmiş nitelikli din hizmetleriyle karşılanacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Diyanet İşleri Başkanlığı (S)
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Çocuklar için Siyer Etkinlik Kitabi hazırlanacaktir. 2. 11-14 yaş grubuna özel dini bilgiler kitapları hazırlanacaktır. 3. Kur'an kursu öğreticilerine yönelik yılda üç kez bilgilendirici ve destekleyici içerikler yayınlanacaktır.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 789.3 Toplumun güncel ihtiyaçlarını karşılamak, kasıtlı, yanlış ve hurafeye dayalı yaklaşımları ayırt ederek temel dini bilgilere doğru ve sağlıklı biçimde erişimini sağlamak amacıyla yazılı, görsel ve işitsel kanallar aracılığıyla etkin bir bilgilendirme imkânı sunulacaktır.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Diyanet İşleri Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Dini bilgilere doğru ve sağlıklı biçimde erişim sağlanmasına yönelik basılmış olan eserler ücretsiz dağıtılacaktır. 2. Dini bilgilere doğru ve sağlıklı biçimde erişim sağlanmasına yönelik yabancı dil ve lehçelerde eserler basilacaktir. 3. Türk İslam sanatlarına yönelik atölye ve sergi çalışmaları yapilacaktır.

Tedbir 785.5. Yurt dışında Türk dili ve kültürünün öğretimi ve tanıtımı faaliyetleri geliştirilecektir.: Tedbir 789.4. Ailenin korunmasına yönelik manevi destek programlari ve eğitimleri artırılacaktir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı: Diyanet İşleri Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, Yerel Yönetimler, STK'lar
1. Tercihim Türkçe Projesinin uygulandığı ülke sayısı 24'e, okul sayısı 260'a çıkartılacaktır.: 1. Aile içi şiddetin önlenmesine yönelik manevi eğitim faaliyetleri artırılacak ve çeşitlendirilecektir.

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Kültürümüz yurt dışında tanıtılacak, kamu ve STK'larca yürütülen kültürel diplomasi faaliyetleri geliştirilerek eşgüdüm artırılacak ve uluslararası ilişkilerde kültürün yapıcı rolünden istifade edilecektir. (Kalkınma Planı p.790)

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 790.2. Türkiyenin bilimsel ve akademik birikimi yurt dışında tanıtılacaktır.
Diyanet İşleri Başkanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Toplumun dini konularda karşılaştığı sorunlara sahih çözümler sunmak ve bilgi kirliliğinin önüne geçmek amacıyla 15 kurul kararı, fetva ve mütalaa hazırlanarak, 10 ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplanti, çalıştay, sempozyum, konferans ve seminer düzenlenecektir.: 1.Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti tarihine ilişkin konularda yurt dişında 3 panel düzenlenecektir.

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Kitap ve süreli yayın yayımcılığı alanlarının geliştirilmesine yönelik faaliyetler desteklenecektir. (Kalkinma Plani p.791)

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 791.2. Nitelikli kültürel yayınlara daha fazla sayıda okurun ulaşımını temin etmek üzere e-kitap formatındaki kamu yayını sayısı artırılacaktır.
Diyanet İşleri Başkanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Toplumun dini konularda karşılaştığı sorunlara sahih çözümler sunmak ve bilgi kirliliğinin önüne geçmek amacıyla 15 kurul kararı, fetva ve mütalaa hazırlanarak, 10 ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplanti, çalıştay, sempozyum, konferans ve seminer düzenlenecektir.: 1. Türk kültürüne ilişkin 10 e-kitap yayımlanacaktır. 2. Türk tarihine ilişkin 5 e-yayın hazırlanacaktır. 3. Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi ile ilgili konularda 8 e-yayın yayımlanacaktır. 4. Dil bilgisi ve dil araştırmalari, edebî, kültürel, akademik ve bilimsel yayınlar başta olmak üzere 15 e-kitap yayımlanacaktır.

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 791.5. Türk edebiyatı ve yayımcılığının yurt dışında tanıtımına yönelik faaliyetlerin ve bu faaliyetlerde kullanılan bilgilendirici içeriklerin çevrimiçi ortamlarda yer alması sağlanacaktır.
Diyanet İşleri Başkanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Toplumun dini konularda karşılaştığı sorunlara sahih çözümler sunmak ve bilgi kirliliğinin önüne geçmek amacıyla 15 kurul kararı, fetva ve mütalaa hazırlanarak, 10 ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplanti, çalıştay, sempozyum, konferans ve seminer düzenlenecektir.: 1. Son 10 yıldaki Türkiye Cumhurbaşkanlığı Kültür ve Sanat Büyük Ödülleri kapsamında Edebiyat alanında ödüle layık görülen isimlerin ve eserlerinin yurt dışında tanıtımına yönelik çeviri projeleri, şiir-öykü-deneme yarışmaları, okuma günleri niteliğinde 5 faaliyet gerçekleştirilecektir.

Tedbir 789.5. Toplumun milli ve manevi değerlerini yıpratmaya yönelik sözlü, yazılı veya görsel araçlarla olumsuz algı oluşturacak eylemlerin etkilerini azaltmaya yönelik bilinçlendirme faaliyetleri ve farkındalık artırıcı çalışmalar yürütülecektir.: Tedbir 792.1. Yeni kent yerleşimlerinde sosyal ve kültürel etkileşime imkân vererek toplumun refahini destekleyen, başta kütüphane olmak üzere müze, kültür merkezi, kent parkı gibi kültürel altyapi unsurlarına yer verilmesi, hafızayı canlı tutacak anıtlarla yeni kent meydanlarının tasarlanmasi ve kent kültürünün oluşması sağlanacaktır.
Diyanet İşleri Başkanlığı (S): Kültür ve Turizm Bakanlığı (S)
1. Toplumun dini konularda karşılaştığı sorunlara sahih çözümler sunmak ve bilgi kirliliğinin önüne geçmek amacıyla 15 kurul kararı, fetva ve mütalaa hazırlanarak, 10 ulusal ve uluslararası düzeyde bilimsel toplanti, çalıştay, sempozyum, konferans ve seminer düzenlenecektir.: 1. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli deprem bölgelerinde yer alan illerin sosyal, kültürel ve psikolojik olarak yeniden ayağa kaldırılmasi noktasında dengeli ve sürdürülebilir yaşam alanları oluşturmak amacıyla beş kütüphane açılacak, iki kütüphane binasının inşaatı tamamlanacak, alti kütüphane işlevsel olarak yeniden yapılandırılacaktır.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Onarım ve Restorasyonu Yapılan Taşınmaz Kültür Varlığı Sayısı (Kümülatif) (3)
Birim: Adet
2024: 1 020
2025 (1): 1 210
2026 (2): 1 460

Performans Göstergeleri: Somut Olmayan Kültürel Miras Türkiye Ulusal Envanterine Kayıtlı Unsur Sayısı
Birim: Adet
2024: 352
2025 (1): 367
2026 (2): 382

Performans Göstergeleri: Kültürel ve Doğal Miras Devlet Harcamasi (SAGP) (Dolar/Kişi Başına) (4)
Birim: Dolar/Kişi
2024: 46,8(5)
2025 (1): 50
2026 (2): 60
Kaynak: TÜİK, Kültür ve Turizm Bakanlığı

(1) Gerçekleşme Tahmini 

2) Program 

Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki taşınmaz kültür varlıkları ile Vakıflar Genel Müdürlüğü bünyesindeki vakıf kültür varlıklanını
kapsamaktadır.

(4) Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlan kapsamında Amaç 11 altındaki 11.4.1 numaralı göstergedir 
(5) 2023 verisidir.


2.3.12. Spor 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de spora ilgi artarak devam etmektedir ve bu doğrultuda sporcu, spor kulübüve antrenör sayılarındaki artış eğilimi sürmektedir. Eylül 2025 itibarıyla toplam spor tesisi sayısı 4.746'ya ulaşırken sporcu sayısı 17.703.444, faal spor kulübü sayısı 25.111 ve antrenör sayısı 354.980 olarak gerçekleşmiştir. 2025 yıl sonuna kadar beş spor tesisi yapiminın tamamlanmasi beklenmektedir.

2025 yılı Türk sporunun milli takımlar düzeyinde en başarılı dönemlerinden biri olmuştur. Kadın voleybol milli takımı tarihi bir başarıyla ilk kez Dünya Şampiyonasında finale yükselerek ikinci olurken, erkek basketbol milli takımı ise 2009 yılının ardından ilk defa Avrupa ikincisi olmuştur. Kadın basketbol ve erkek voleybol milli takımları ise turnuva sıralamalarında yükseliş kaydetmiştir. Takım sporlarında önemli başarılara imza atılmış,bireysel sporcular da dünya sahnesinde Türkiye'yi başarıyla temsil etmiştir. Yüzme, tenis,boks ve motor sporları başta olmak üzere geniş yelpazede elde edilen başarılar gençnesillere ilham verirken Türk sporunun geleceğine dair güçlü bir vizyon ortaya koymuştur.
Toplumsal yaşamda sporu temel bir değer hâline getirme hedefiyle 5-18 yaşgrubundaki çocuk ve gençlerin en az bir spor dalında uzmanlaşmasını vizyon edinen GSB Spor Okulları ile GSB Engelsiz Spor Okullari, geleceğin sağlıklı ve donanımlı nesillerini yetiştirmek üzere faaliyetlerini sürdürmektedir.

Türkiye'nin spor turizmi potansiyelinin tanıtılması kapsamında farklı spor dallarında prestijli organizasyonlara ev sahipliği yapılarak sporun kültürel ve ekonomik boyutu ön plana çıkarılmiştır. Düzenlenen organizasyonlarda Türk ve yabancı sporcular mücadele ederken Türkiye'nin spor turizmi potansiyeli güçlendirilmiş ve şehirlerin uluslararasıalandaki tanınırlığı artırılmıştır. Gerçekleştirilen sportif etkinlikler ve müsabakalar uluslararası spor camiasındaki görünürlüğü güçlendirmiş ve spor diplomasisinde Türkiyenin gücünü artırmıştır.


b) Amaç
Spor kabiliyeti olanların erken yaşta yetenek havuzuna dâhil edilmesi, spor profesyonellerinin niteliğinin artırılmasi, sporun her dalında küresel ölçüde rekabet edebilen bir seviyeye ulaşılarak uluslararası organizasyonlarda başarı elde edilmesi ve herkes için spor anlayışıyla sporun toplum geneline yaygınlaşan bir yaşam biçimine dönüştürülmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Her yaştan vatandaşın sportif faaliyetlere düzenli katılımları teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.795)

Politika/Tedbir: Tedbir 795.1. Spor imkânları yerel düzeyde geliştirilerek erken yaşlardan itibaren spor eğitimi verilecek, her yaştan vatandaşın sportif faaliyetlere düzenli katılımı teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz Spor Okulları faaliyetleri yıl boyunca tüm spor dallarında sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 795.2. Yerel yönetimler başta olmak üzere tüm paydaşlarla işbirliği yapılarak vatandaşların spora olan ilgisi artırılacak, sağlık için spor ve rekreasyon temal projeler ile kampanyalar geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Diyanet İşleri Başkanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sokaklar Bizim, Koşabiliyorken Koş, Yüzme Bilmeyen Kalmasın ve Diyanet Yaz Kuran Kursuna Kayıtlı Çocuklara Yönelik Spor Programı ve kadınlara yönelik spor projeleriyle vatandaşın spora olan ilgisinin artırılması sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 795.3. Başta engelliler olmak üzere özel politika gerektiren vatandaşların spora erişimi kolaylaştırılacak, sportif faaliyetlere katılımları teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığıi
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel gereksinimli bireylerin spora erişiminin kolaylaştırılması, spora olan yüksek potansiyellerinin ortaya çıkarılması ve kulüp sporcusu olmalarının sağlanması amacıyla GSB Engelsiz Spor Okulları Projesi çalışmaları sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: İlkokul çağındaki öğrencilerin spor dallarını tanımaları ve yaşam boyu aktif olarak düzenli spor yapmaları spor kulüpleriyle işbirliği içerisinde sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.796)

Politika/Tedbir: Tedbir 796.3. Okul ve mahalle spor kulüplerinin dijital ortama entegrasyonuyla izlenmesi ve değerlendirilmesi kolaylaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Spor bilgi sisteminin geliştirilmesi çalışmalarına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Sporcu sağlığı merkezleri, hizmet kalitesi ve çeşitliliği artırılarak yaygınlaştırılacak, spor hekimi ihtiyacının giderilmesi sağlanacaktir. (Kalkınma Plani p.797)

Politika/Tedbir: Tedbir 797.1. Olimpik, paralimpik sporcular ile milli takım ve Türkiye Olimpiyat Hazırlık Merkezleri ve Sporcu Eğitim Merkezleri sporcularına sağlık ve performans desteği veren sporcu sağlığı merkezleri ihtiyaç duyulan bölgelerde yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Gençlik ve Spor Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sporcu Sağlık ve Araştırma Merkezlerinin ihtiyaç duyulan bölgelerde yaygınlaştırılması ve mevcut kapasitelerinin güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.

Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.798): Tedbir 798.1. Uluslararasiı organizasyonlardaki sportif performansları ve istatistiki bilgileri içeren veri altyapısı oluşturulacaktır.

Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.798): Türkiyenin dünya spor turizm pazarından alacağı pay artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.800)

Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.798): Tedbir 800.4. Tanitim ve pazarlama faaliyetlerinin etkin bir şekilde yürütülmesine yönelik kamu ve özel sektör paydaşlarıyla işbirliği yapilacak ve stratejiler geliştirilecektir.

Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.798): Uluslararası spor diplomasisinden bir kamu diplomasi aracı ve yumuşak güç unsuru olarak yararlanılacaktır. (Kalkınma Planı p.802)

Profesyonel sporcuların uluslararası alanda başarılarının artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.798): Tedbir 802.1. Iyi uygulama örnekleri ve stratejileri yakından takip edilerek ülkemize özgü bir spor diplomasisi stratejisi hazırlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İlkokullarda Spor Dalı Eğitimine Katılan Öğrenci Sayısi
Birim: Bin Kişi
2024: 492,4
2025 (1): 803,4
2026 (2): 850,0

Performans Göstergeleri: Okul Sporlarına Katılan Toplam Öğrenci Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 2 750
2025 (1): 2 790
2026 (2): 2 830

Performans Göstergeleri: Ulusal Spor Projelerinden Faydalanan Katılimcı Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 389
2025 (1): 700
2026 (2): 750

Performans Göstergeleri: GSB Spor Okulları ve GSB Engelsiz Spor Okullari Katılımcı Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 1 422
2025 (1): 3 000
2026 (2): 5 000

Performans Göstergeleri: Sportif Yetenek Taraması Programi Kapsamında Test ve Ölçümleri Yapılan Öğrenci Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 993
2025 (1): 1 035
2026 (2): 1 100

Performans Göstergeleri: Sportif Yetenek Taramasi Programi Kapsaminda Spora Özel Yeteneği Olduğu Saptanan ve Spora Başlatılan Öğrenci Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 123,8
2025 (1): 103,6
2026 (2): 100,0

Performans Göstergeleri: Sportif Yetenek Taramasi Programi Kapsaminda Spor Dallarına Yönlendirilen Öğrenci Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 37,9
2025 (1): 50,0
2026 (2): 40,0

Performans Göstergeleri: Engellilere Hizmet Veren Spor Kulübü Sayısı
Birim: Adet
2024: 1 835
2025 (1): 2 300
2026 (2): 2 516

Performans Göstergeleri: Engelli Sporcu Sayısı
Birim: Kişi
2024: 57 824
2025 (1): 57 335
2026 (2): 60 000

Performans Göstergeleri: Uluslararası Müsabakalarda Kazanılan Madalya Sayısı
Birim: Adet
2024: 9 747
2025 (1): 10 500
2026 (2): 11 500

Performans Göstergeleri: Lisansli Sporcu Sayısı
Birim: Bin Kişi
2024: 16 928
2025 (1): 18 250
2026 (2): 19 750
Kaynak: Gençlik ve Spor Bakanlığı(1) Gerçekleşme Tahmini,(2) Program 


2.3.13. Nüfus ve Yaşlanma 
a) Mevcut Durum 
Bir ülkenin sahip olduğu nüfus yapısı, o ülkenin sosyoekonomik gelişmesinde önemli olup toplumda uygulamaya konulacak kalkınma politikalarının oluşturulmasında belirleyici bir etkendir.

Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) verilerine göre Türkiye nüfusu 2024 yıli sonunda 85.664.944'e ulaşmıştır. Erkek nüfus 42.853.110 kişi olurken kadın nüfus 42.811.834 kişi olmuştur. Diğer bir ifadeyle toplam nüfusun yüzde 50,02'sini erkekler,yüzde 49,98'ini ise kadınlar oluşturmuştur. 2025 yılında toplam nüfusun 86.239.200 olacağıtahmin edilmektedir.

Yıllık nüfus artış hızı 2022 yılında binde 7,1, 2023 yılında binde 1,1 iken 2024 yılında binde 3,4 olarak gerçekleşmiştir. 2023 yılında nüfus artış hızının düşmesindeki en büyük etkenin doğurganlık hızındaki ve yabancı nüfustaki düşüş olduğu, 2024 yılındaki artışın ise yabancı nüfustaki azalışın daha az olmasından kaynaklandığı değerlendirilmektedir. Son 16yıllık dönemde yıllık nüfus artış hızı düşme eğilimindedir. Kadın başına toplam doğurganlık hızı 2001 yılında 2,38 çocuk iken 2011 yılında nüfusun kendini yenileme hızı olan 2,10'un altına düşerek 2,05 olmuştur. 2014 yılında 2,19'a çıkan toplam doğurganlık hızi, bu tarihten itibaren aralıksız düşme eğilimine girerek 2024 yılında 1,48'e gerilemiştir. 2024 yılında il düzeyinde 71 ilin toplam doğurganlık hızı 2,10 seviyesinin altındadır. 2024 yılında en yüksek toplam doğurganlık hızi 3,28 ile Şanlıurfa'dadır. Bu ili Şırnak, Mardin ve Muş izlemektedir.2024 yılında yalnızca 10 il, nüfusun kendini yenileme hızı olan 2,10'un üzerinde bir doğurganlık hızına sahiptir. Doğurganlık hızının en düşük olduğu iller 1,12 ile Bartın ve Eskişehir'dir. Bu illeri Zonguldak ve Ankara izlemektedir.

Türkiye'de 2022 yılında yüzde 93,4 olan il ve ilçe merkezlerinde yaşayanların oranı,2023 yılında yüzde 93, 2024 yılında 93,4 olmuştur. Diğer yandan belde ve köylerde yaşayanların oranı 2022 yılında yüzde 6,6'dan, 2023 yılında yüzde 7'ye yükselmiş, 2024yılında yüzde 6,6'ya düşmüştür. Türkiye'nin en fazla nüfusa sahip ili İstanbul'un nüfusu,2024 yılında bir önceki yıla göre 45.678 kişi artarak 15.701.602 olmuştur. Ülke nüfusunun yüzde 18,34'ünün yaşadığı İstanbulu, nüfus büyüklüğü olarak Ankara, İzmir, Bursa ve Antalya izlemektedir. Bayburt 83.676 kişiyle en az nüfusa sahip olan il olmuştur. Bayburt'tan sonra en az nüfusa sahip iller sırasıyla Tunceli, Ardahan, Gümüşhane ve Kilis’tir.
Nüfusun yaş yapisının yorumlanmasında kullanılan önemli göstergelerden biri olan ortanca yaș, 2023 yılında 34 iken, 2024 yılında 34,4'e yükselmiştir. Cinsiyete göre incelendiğinde, ortanca yaş aynı yıllarda erkeklerde 33,2'den 33,7'ye, kadınlarda 34,7'den 35,2'ye yükselmiştir.

Ülkemizin mevcut dinamik nüfus yapisının korunması amacıyla Onuncu Kalkınma Planından itibaren doğurganlığı artırmayı hedefleyen nüfus politikaları benimsenmiş, aile ve iş yaşamının uyumlaştırılmasına yönelik düzenlemeler yapılmıştır. Söz konusu politikaların etkinliğinin artırılması için yapılan düzenlemelerin gözden geçirilmesi ve etki değerlendirmesi yapılarak yeni tedbirlerin uygulanması ihtiyacı devam etmektedir.

TABLO II: 58- Demografik Göstergeler 
Gösterge: Toplam Doğurganlık Hızı (Kadın Başına)
2022: 1,63
2023: 1,51
2024: 1,48
2025 (1): 1,42

Gösterge: Doğuşta Beklenen Yaşam Süresi (Yıl)
2022: 77,5
2023: 77,3
2024: 78,1
2025 (1): 78,5

Gösterge: Erkek
2022: 74,8
2023: 74,7
2024: 75,5
2025 (1): 76,0

Gösterge: Kadın
2022: 80,3
2023: 80,0
2024: 80,7
2025 (1): 81,3

Gösterge: Nüfus Artış Hızı (Binde)
2022: 7,1
2023: 1,1
2024: 3,4
2025 (1): 3,7

Gösterge: Nüfus (Bin)
2022: 85 280
2023: 85 372
2024: 85 665
2025 (1): 86 239

Gösterge: 0-14 Yaş
2022: 18 735
2023: 18 312
2024: 17 927
2025 (1): 17 597

Gösterge: 15-64 Yaş
2022: 58 093
2023: 58 338
2024: 58 626
2025 (1): 59 074

Gösterge: 65+ Yaş
2022: 8 452
2023: 8 723
2024: 9 112
2025 (1): 9 568
Kaynak: TÜIK Nüfus Projeksiyonları ve ADNKS verileridir.(1) Gerçekleşme Tahmini 

Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TüBİTAK, Hacettepe Üniversitesi ve Marmara Üniversitesi arasında 31 Mayıs 2024 tarihinde imzalanan protokolle, TüÎK Resmî İstatistik Programının bir parçası olan 2024 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması başlatılmış, 2025 yılı içinde Türkiye ve Suriyeli örneklemlerinin saha çalişmalarının tamamlanması planlanmıştır. Proje kapsamında diğer unsurların yanı sıra doğurganlık hızındaki düşmenin sebeplerinin belirlenmesi de hedeflenmektedir.

25 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 172 sayılı CumhurbaşkanlığıKararnamesi ile Nüfus Politikaları Kurulu kurulmuş, Cumhurbaşkanı Yardımcısıbaşkanlığında Eylül 2025 sonu itibarıyla iki Kurul toplantısı ve bir teknik toplantı yapılmıştır.Alınan kararlar doğrultusunda Mevzuat, Çalışma Hayati, Ekonomik Teşvikler, Eğitim, Sağlık,İletişim ve Farkındalık Oluşturma çalışma grupları kurularak doğurganlık hızının yükseltilmesine yönelik faaliyetler yürütülmüştür. Bu doğrultuda evlilik yardımının artırılmasıve kreş olanaklarının geliştirilmesi gibi adımlar atılmıştır. 10 Nisan 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanan Doğum Yardımı Yönetmeliği ile birinci çocuğa tek seferlik 5.00o TL,beş yaşını tamamlayıncaya kadar ikinci çocuğa aylık 1.500 TL, üçüncü ve sonraki çocuklara ise aylık 5.000 TL doğum yardımı yapılması düzenlenmiştir.

Demografik dönüşüm sürecinde olan Türkiye'de, doğurganlik ve ölüm hızlarındaki azalmayla birlikte sağlık alanında kaydedilen gelişmeler, doğuşta beklenen yaşam süresinin artması sonucu nüfusun yaş yapısı değişmiş ve yaşlı nüfusun toplam nüfus içerisindeki payıartmıştır. 2025 yılı itibarıyla yaşlı nüfusun (65+ yaş) yaklaşık 9,5 milyon kişi, yaşlı nüfusun toplam nüfus içindeki oranının ise yüzde 11 olacağı tahmin edilmektedir. TüİK Nüfus projeksiyonları (2023-2100) verileri ana senaryoya göre yaşlı nüfus oranının 2030 yılında yüzde 13,5, 2050 yılında yüzde 23,1, 2075 yıliında yüzde 31,7 ve 2100 yılında ise yüzde 33,6 olacağı öngörülmektedir. Türkiye'de 2075 yılında her üç kişiden birinin yaşlı olmasıbeklenmektedir. Yaşlı nüfusun 2024 yılında yüzde 44,6'sını erkek nüfus, yüzde 55,4'ünükadın nüfus oluşturmuştur.

Demografik yapıdaki bu değişimlerin işgücü piyasaları, sosyal güvenlik sistemleri,kamu maliyesi, kamu hizmetleri ve finansmanı üzerinde daha fazla yük oluşturmasıbeklenmektedir. Bu değişim sonucunda özellikle uzun süreli bakım hizmetine duyulan 

ihtiyaç artmakta olup uzun süreli bakım sigortası sisteminin hayata geçirilmesi için çalişmalar devam etmektedir.

Türkiye'de yaşlı nüfus, diğer yaş gruplarındaki nüfusa göre daha yüksek bir hız ile artışgöstermiştir. Türkiye'de, doğurganlık ve ölüm hızlarındaki azalma ile birlikte sağlık alanında kaydedilen gelişmeler, yaşam standardının, refah düzeyinin ve doğuşta beklenen yaşam süresinin artması ile nüfusun yaş yapısı şekil değiştirmiş, çocuk ve gençlerin toplam nüfus içindeki oranı azalırken yaşlıların toplam nüfus içindeki oranı artmıştır. Türkiye'de yaşlı nüfus sayısal olarak yüksek olmasına rağmen ülkemiz oransal olarak yaşlı nüfus yapısına sahip ülkelere göre hala genç bir nüfus yapisına sahiptir.

TüİK İstatistiklerle Yaşlılar 2024 verilerine göre yaşlı nüfusun yüzde 63,4'ünün 65-74yaş grubunda, yüzde 28,8'inin 75-84 yaş grubunda ve yüzde 7,8'inin 85 ve daha yukarı yaşgrubunda yer aldığı görülmüştür. ADNKS 2024 yılı sonuçlarına göre yaşlı bağımlılık orani,2023 yılında yüzde 15 iken, bu oran 2024 yılında yüzde 15,5'e yükselmiştir. Diğer bir ifadeyle, Türkiye'de 2024 yılında, çalışma çağındaki her 100 kişi, 15,5 yaşlıya bakmaktadır.
Yaşlı bireylere yönelik yatılı bakım hizmetlerinin sunulduğu huzurevi sayısı 2024 yılında 169 iken, Temmuz 2025 itibarıyla 172'ye yükselmiştir. Ayrıca Yaşlı Bireylere Yönelik Gündüzlü Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri'nin sayısı Temmuz 2025 itibarıyla 42olmuştur.

Bütünleşik Bakım Hizmetleri Modeli kapsamında yaşlı bireylerin ailelerinin yanında bakım hizmeti almalarını sağlamak için 119.706 yaşlı evde bakım yardımından faydalanmiştir.

Temmuz 2025 itibarıyla 26 Üçüncü Yaş Üniversitesi programında 6.320 yaşlı eğitim görmekte olup, Üçüncü Yaş Üniversitelerinin yaygınlaştırılmasına yönelik YÖK ve üniversitelerle işbirliği çalışmaları devam etmektedir.

Yaşlıların dijital okuryazarlıklarının geliştirilmesini sağlamak üzere 19 huzurevinde 21Dijital Bahar Odası kurulmuş olup 1.923 yaşlıya Dijital ve Finansal Okuryazarlık eğitimi verilmiştir.

Yaşlanma Vizyon Belgesi doğrultusunda hayata geçirilen 183 faaliyeti içeren YaşlıHakları Ulusal Eylem Planı (2023-2025) güçlü işbirliği ve katılımcı bir anlayışla uygulanmıştır.
Yaşlılara yönelik gündüzlü bakım hizmetlerinin niteliğinin artırılması amacıyla Aktif Yaşam Merkezi Yönetmelik Taslağı çalışmaları devam etmektedir. Bunun yanı sıra Huzurevleri ile Huzurevi Yaşlı Bakım ve Rehabilitasyon Merkezleri Yönetmelik Taslağıhazırlanmiştır.

Yaşlanan nüfusa yönelik sağlık, bakım ve sosyal güvenlik alanlarında etkin politikaların hayata geçirilmesine, hukuki ve kurumsal altyapının güçlendirilmesine, yaşlıların toplumsal hayata katılımının artırılmasina yönelik çalışmalar devam etmektedir.
b) Amaç
Doğurganlığın nüfusun yenileme seviyesinin üzerinde tutulmasi, aile kurumunun güçlendirilmesi, yükselen ortalama evlenme yaşının evliliklerin özendirilerek daha gençyaşlara düşürülmesi ve ikiden fazla çocuk sahibi olmanın desteklenmesiyle sağlıklı ve dinamik nüfus yapısının korunmasi, yaşlanan nüfusun bedensel ve ruhsal sağlık düzeyinin 

ve yaşam kalitelisinin yükseltilmesi, işlevselliğinin artırılarak aktif ve bağımsız olarak hayatlarını sürdürmeleri, ekonomik ve sosyal hayata katılımının sağlanması, kaliteli bakım ve sağlik hizmetlerinden yararlanabilmesi temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Demografik firsat penceresinin sunmuş olduğu avantajlardan azami düzeyde faydalanılacaktır. (Kalkınma Plani p.804)

Politika/Tedbir: Tedbir 804.1. Genç nüfusun eğitim, iş ve üretim yaşamına katılımını artıracak çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, YÖK, İŞKUR, TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2024-2028 Ulusal İstihdam Stratejisi içinde gençlerin istihdama katılımlarının desteklenmesi için Kapsayıcı İstihdamın Geliştirilmesi başlığı altında yer verilen politika, tedbir ve hedeflerin ilgili kurumlarca izleme ve değerlendirme çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 804.2. Doğurganlık seviyesinin nüfusun yenilenme düzeyine yükselmesine yönelik önlemler hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kuruluşları Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Mevcut hukuki düzenlemeler dinamik nüfus yapısını etkileyen gelişmeler çerçevesinde gözden geçirilecek, belirlenecek ihtiyaçlar doğrultusunda yeni hukuki düzenlemelere ilişkin çalışma yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 804.4. STK'lar, araştırma merkezleri ve özel sektör kuruluşları tarafiından sağlıklı ve dinamik nüfus yapısının korunmasına yönelik yürütülecek faaliyetler desteklenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kuruluşları Hacettepe Üniversitesi (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Marmara
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 2024 Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırmasının ön ve ana raporu tamamlanacaktir.

Politika/Tedbir: Üniversitesi Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Üniversiteler, STK'1ar
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 2.Sağlıklı ve dinamik nüfus yapısı için sivil toplum kuruluşları ve araştırma merkezleriyle iş birlikleri artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Aktif ve sağlıklı yaşlanma için yaşlılara sunulan sağlık ve bakım hizmetlerinin etkinliğinin ve kalitesinin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.805)

Politika/Tedbir: Tedbir 805.6. Gündüzlü bakım ve uzun süreli bakım hizmetlerinin etkinliği artırilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Aile ve Sosyal Hizmetler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yaşlı bireylere yönelik gündüzlü

Politika/Tedbir: Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: bakım ve aktif yaşam merkezleri mevzuat altyapısı tamamlanacaktır. 2.Yeni bir yaşlı bakım modeli çalışılarak raporlaştırılacaktır.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Erişilebilirlik standartlarını belirleyen Erişilebilirlik Kanunu taslağı hazırlık çalışmaları yürütülecektir.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Tazelenme Üniversiteleri Projesi kapsamında yaşlıların deneyimlerini üniversite öğrencilerine aktaracağı kuşaklar arası etkileşim toplantıları düzenlenecektir.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Tazelenme Üniversitelerinde gönüllülükle ilgili farkındalık oluşturmaya yönelik eğitim ve uygulamalar yapılacaktır.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Yaşlılara yönelik sağlık okuryazarlığı, finansal okuryazarlik, dijital okuryazarlik ve teknoloji kullanımı konularında eğitimler düzenlenecektir.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı il müdürlükleri ve SHM'ler üzerinden kişisel yaşlılık planlaması farkındalık çalışmaları kapsamında eğitim ve seminerler düzenlenecektir.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Ínternet siteleri ve mobil uygulamaların erişilebilirliğinin izlenmesi yapılacaktır.

3. Demans alanında ihtisaslaşmış yatılı kuruluş sayısı artırılacaktır.: 1. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığına bağlı yatılı ve gündüzlü yaşlı bakım kuruluşlarından hizmet alan yaşlılara yönelik temel kamu hizmetlerine ilişkin eğitimler düzenlenecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Toplam Doğurganlık Hızı (Kadın Başına Çocuk Sayısi) (3)
Birim: Adet
2024: 1,48
2025 (1): 1,42
2026 (2): 1,50

Performans Göstergeleri: 65 Yaşındakilerin Hayatta Kalma Beklentisi
Birim: Yil
2024: 18,0(4)
2025 (1): 18,8
2026 (2): 19,2

Performans Göstergeleri: Kadın
Birim: Yil
2024: 19,6(4)
2025 (1): 19,7
2026 (2): 19,8

Performans Göstergeleri: Erkek
Birim: Yil
2024: 16,3(4)
2025 (1): 16,4
2026 (2): 16,5

Performans Göstergeleri: 65 Yaş ve Üstü Nüfusun İşgücüne Katılma Oranı
Birim: Yüzde
2024: 13,1
2025 (1): 13,3
2026 (2): 13,5
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) Nüfus Projeksiyonları (2023-2100) TüÎK verileri esas alınmıştır.
(4) Hayat Tabloları (2022-2024) TüIK verileri esas alınmıştır.

2.3.14. Uluslararası Göç
a) Mevcut Durum 
Göç hareketleri tarih boyunca gerek göçe kaynaklık eden ülkeleri gerekse varışülkelerini etkilemiş; önemli siyasal, sosyal ve ekonomik konulardan biri haline gelmiştir.Türkiye, göç yönetiminde hukuk, insan hakları ve milli menfaatlerimiz temelinde, medeniyet değerlerimizden güç alarak, kamu düzeni, kamu güvenliği ve kamu sağlığından taviz vermeden, göçün uzun dönemdeki risk ve firsat boyutlarıni gözeterek hareket etmekte,tarihsel tecrübesi, insani yaklaşımı ve rasyonel bakış açısıyla dünyaya örnek bir model ortaya koymaktadır.

Türkiye ulusal ve uluslararası norm ve kurallar çerçevesinde insanı önceleyen ancak kamu düzeni ve güvenliğinden taviz vermeyen bir anlayışla göç yönetimini uygulamaktadır.Göç konusunda öncelik Türkiye'ye katma değer sağlayan düzenli göçün desteklenmesi,düzensiz göçle ve göçmen kaçakçılığıyla etkin mücadele edilmesidir.
Uluslararası işgücü hareketliliğinin artması, insan hareketliliğini bir işgücü hareketliliği bağlamında da ele almayı gerektirmektedir. Yüksek nitelikli işgücünün yüksek katma değer üretmesi, bu alanda gelişen ekonomiler arasındaki rekabeti artırmış ve yüksek nitelikli işgücü göçünün istenen bir göç türü olarak rekabet alanı haline gelmesine yol açmıştır.
Türkiye, kanunlara uygun olarak ülkemize gelen bilim, sanayi, ekonomi vb. alanlarda ülkemize fayda sağlayacak olan yabancıların işlemlerini kolaylaştıran, teşvik eden bir göçpolitikasına sahiptir.

Kayıtlı istihdamın teşvik edilmesi için ülkemizde çalışma amacı bulunan ikamet izni sahibi yabancıların çaliışma iznine yönlendirilmesi gibi uygulamalarla 2023 yılında 240 bin olan çalışma izni sayısi 2024 yılında 301 bine ulaşmıştır.

Ülkemiz 2011 yılında Suriye'de başlayan iç savaşla zorla yerinden edilmiş bir göçmen akınıyla karşılaşmış ve insani yardım refleksiyle hareket ederek yardım eli uzatmıştır.Göçmen akınının başlangıcından itibaren ihtiyaç duyulan düzenlemeler yapılmış, geçici koruma statüsü sahiplerinin sağlık, eğitim, sosyal yardım ve benzeri temel hizmetlere erişimleri sağlanmıştır.


8 Aralik 2024 tarihinde yaşanan güncel gelişmelerden sonra geçici koruma altındaki Suriyelilerin gönüllü, güvenli, onurlu ve düzenli geri dönüşü hız kazanmıştır. Bu tarihten 1Ekim 2025 tarihine kadar toplam 509.387 Suriyeli ülkesine geri dönmüştür. Bölgede hayatın normalleşmesiyle artan geri dönüşler sonucunda Ekim 2025'e kadar geçici koruma kapsamında bulunan Suriyelilerden ülkesine dönenlerin sayısı toplamda 1 milyon 249 bine ulaşmıştır. Bu süreçte kayıt işlemlerinden ulaşım planlamasına kadar tüm faaliyetler ilgili kurum ve kuruluşlarla işbirliği içerisinde planlanmakta ve yürütülmektedir.
Göçün temel nedenlerine inilmesi, insanları göçe zorlayan konularda çözümler bulunmasi, tüm devletlerin işbirliği ve külfet paylaşımı yapmaları gerektiği hususlarıuluslararası platformlarda sürekligündeme getirilmekte ve uluslararası kuruluşları bu doğrultuda harekete geçirmek için gayret gösterilmektedir.

Düzensiz göç ve göçmen kaçakçılığına yönelik yürütülen mücadelenin sonucunda düzensiz göç rotası değişmiş ve ülkemiz düzensiz göçe transit ülke olmaktan çıkmıştır.Bunun temelinde sinırda alınan sıki tedbirler, ülke içinde etkin denetim ve operasyonlar,insan haklarına saygı temelinde yürütülen ve hızlı işleyen sınır dışı mekanizmasıbulunmaktadır. Bu kapsamda düzensiz göçle mücadeledeki temel stratejinin bileşenleri,sorunun kaynağında çözümü, etkili sınır güvenlik tedbirleri, ülke içerisinde etkin yakalama,düzensiz işgücü göçüyle mücadele, etkin ve seri işleyen sınır dışı mekanizmaları tesisi olarak beş aşamadan oluşmaktadır. Bu alandaki uygulamaların sonucunda 2024 yılında 225.831olan düzensiz göçmen yakalama sayısı, Ağustos 2025 itibarıyla yüzde 33'lük bir azalışla 86.127 düşmüştür.

Ülkemizdeki yabancı sayısı Eylül 2025 itibarıyla yaklaşık 3,8 milyon, geçici koruma altındaki Suriyelilerin sayısı 2,44 milyon, ikamet izniyle ülkemizde bulunan yabancıların sayısı 1,1 milyon ve uluslararası koruma başvuru sahibi kişilerin sayısı 160 bindir.
Düzenli göç yönetiminin etkinliğini artırmak ve göç hareketlerini ülke dışından başlayarak yönlendirebilmek amacıyla, ülkeye giriş öncesi kontrol mekanizmalarıgüçlendirilmektedir. Etkin vize değerlendirme sistemi ile kamu düzeni ve kamu güvenliği ile yabancının kalış amacına ilişkin değerlendirme yabancı henüz ülkemize gelmeden kaynağında yapılmaktadır. Yabancıların geliş amaçlarının kaynak ülkede değerlendirilmesi ve düzenli göçün öngörülebilir hâle gelmesi amacıyla ikamet amaçlı vize uygulaması 2024yılınin sonunda başlatılmiştir.

Uluslararası düzeyde başarılı ve nitelikli öğrencilerin yükseköğretim alanında uluslararası bir cazibe merkezi olan ülkemizi tercih etmelerini sağlamak üzere başvuru ve kabul süreçleri kolaylaştırılmıştır. 15 Kasım 2023 tarihinde Göç İdaresi Başkanlığı ile Yükseköğretim Kurulu arasında imzalanan işbirliği protokolü kapsamında öğrenci ikamet izin başvuruları üniversitelerden alınmaya başlanmıştır. Uluslararası öğrencilerin Göç İdaresi Başkanlığı çatısı altında faaliyet gösteren Yabancılar İletişim Merkezine erişimi kolaylaştırılmıştır.

b) Amaç
Kanıta dayali, kamu ve özel kurumların farklı sektörlerini kapsayan bütüncül, özgün,değişen ihtiyaç ve şartlara göre yenilenebilen, etkin ve sürdürülebilir bir göç yönetimi sağlanarak düzensiz göçün önlenmesi temel amaçtır.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Göç yönetimine ilişkin kurumsal kapasite güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.815)

Politika/Tedbir: Tedbir 815.5. Vize ve ikamet uygulamaları düzenli göçü sağlıklı yönetmek, düzensiz göçü önlemek üzere planli, öngörülü ve etkin olarak yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1.Diş temsilciliklerimizce verilen vizelerle ilgili kurumlarimız arasındaki biyometrik veri paylaşımının geliştirilmesi sağlanacaktır.

Politika/Tedbir: Düzensiz göçle etkin mücadele edilecek ve yabancıların gönüllü geri dönüşleri sağlanacaktir. (Kalkınma Planı p.817)

Politika/Tedbir: Tedbir 817.3. Sınır dışı etme işlemleri etkin bir şekilde gerçekleştirilmeye devam edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düzensiz göçmenlerin menşei ülkesine veya güvenli bir üçüncü ülkeye sınır dışı işlemleri gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 817.4. Gönüllü, güvenli ve onurlu geri gönderme mekanizmaları yaygınlaştırılarak etkin bir şekilde uygulanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Gönülü, güvenli ve onurlu geri dönüş işlemlerine devam edilerek bu alanda kurumsal kapasite artırılacaktır.
2.3.15. Yurt Dışında Yaşayan Türkler 
a) Mevcut Durum 
Yurt dışında yaşayan 6,5 milyonu aşkın vatandaşımızın yaklaşık 5,5 milyonu BatıAvrupa ülkelerine yerleşmiş bulunmaktadır. Türkiyeye kesin dönüş yapmış olan 3 milyona yakın insanımızla birlikte düşünüldüğünde yaklaşık 9,5 milyonluk bir kitleyi ilgilendiren,geniş kapsamlı bir göç olgusunun varlığı ortaya çıkmaktadır. Batı Avrupa ülkeleriyle ilişkilerimizin en önemli boyutlarından birini oluşturan bu kapsamdaki vatandaşlarımızın ihtiyaçlarının karşılanması ve sorunlarının çözülmesi dış politikamızın öncelikli konularından biri olarak görülmektedir.

Avrupa ülkeleri ile yapılan işgücü anlaşmaları sonucunda 1960'lı yıllardan itibaren başlayan göçlerle birlikte yurt dışında yaşayan 6,5 milyonu aşkın Türk nüfusu, Türkiye ile hukuki, sosyal ve ekonomik bağlarını güçlü bir şekilde devam ettirmektedir. Söz konusu kitlenin bazıları Türk vatandaşı ve çoklu vatandaşlık sahibi bazılarıysa izinle çıkan Mavi Kart sahipleridir. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızı misafir işçi statüsünden çıkıp bulundukları ülkenin vatandaşlığını alması ve bu ülkelerin asli unsurlarından biri haline gelmesi, devletimizin bu vatandaşlarımıza bulundukları ülkelerde ve Türkiye'de giderek daha çeşitli ve kapsamlı hizmetler götürmesi sonucunu doğurmuştur. İhtiyaçlar zaman içinde artıp nitelik değiştirirken özellikle son 15 yılda yurt dışındaki vatandaşlarımıza yönelik hizmetlerde de önemli atılımlar gerçekleştirilmiştir.

Düzenli göçmenlerin yaşadıkları toplumun kültürel çeşitliliğini ve zenginliğini artırdığıgenel kabul gören bir gerçektir. Uyum ve katılım, çift taraflı bir süreç olup bu süreçte göçmenlere düşen sorumlulukların yanında göç alan ülkelerin de katılımı teşvik edici ve kucaklayıcı nitelikte politikalar oluşturma sorumluluğu bulunmaktadır.
Yurt dışındaki Türk toplumu mensuplarının, anadilleri ve kültürleri ile bağlarınıkoparmadan bulunduklari toplumların sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel hayatına katkıda 

bulunan, hukuk düzenine saygıli, mutlu ve refah içinde yaşayan bireyler olmalarıhedeflenmektedir.

11 Eylül 2001 sonrasında, din ekseni ve İslam karşıtlığı ile yeni bir boyut kazanan yabancı düşmanlıği, ayrımcılık ve irkçılığın özellikle Batı ülkelerinde son dönemde yükselişeğilimine girdiği görülmektedir. Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk toplumu bu ülkelerdeki Müslüman nüfusun önemli bir bölümünü oluşturmakta ve bu olumsuz eğilimden doğrudan etkilenmektedir. Özellikle Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan vatandaşlarımıza yönelik yabancı düşmanlığı, ırkçılık ve İslam karşıtlığı saikli saldırılarda artış gözlenmektedir.
Vatandaşlarımızın yaşadıkları ülkelerde maruz kaldıkları yabancı düşmanlığı, nefret söylemi ve hukuki sorunlara yönelik birçok çalışma gerçekleştirilmekte ve bilgilendirme faaliyetleri yapılmaktadır. Vatandaşlarımızın yoğun olarak yaşadığı ülkelere ilişkin çeşitli saha araştırmaları yapılmakta ve ülke raporları ile rehberler hazırlanarak kullanıma sunulmaktadır. Bununla birlikte, vatandaşlarımızın maruz kaldığı fiziksel saldırılar ve nefret söylemleri tespit edilerek kayıt altına alınmaktadir. Hem yurt içinde hem yurt dişında bu saldırılara karşı farkındalık oluşturmak amacıyla raporlar hazırlanarak dört dilde yayımlanmakta ve ilgili hükümetler nezdinde gerekli girişimlerde bulunulmaktadır.
Ev sahibi toplumlarla göçmenler arasında anlayış ve hoşgörünün oluşturulmasında yapıcı bir rol oynama potansiyeli bulunan politikacıların ve medyanın bu konuda sorumlu bir tutum benimsemesi önemlidir. Politikacıların ve medyanın yabancı düşmanlıği, ayrımcılık ve İslam karşıtlığını tırmandıracak beyan ve tutumlardan kaçınmaları, göçmenlerle içinde yaşadıkları toplumlar arasındaki güvenin geliştirilmesinin önemini vurgulamaktadır. Ayrica,Nefret Suçları ve Ayrımcılıkla Mücadele Portali oluşturularak yurt dışındaki Türk vatandaşlarını doğrudan ya da dolaylı hedef almış irkçı ve İslam düşmanı saldırılar Yurt Dışındaki Türk Varlığını Hedef Alan Saldırılar Raporu ile 2018 yılından bu yana kayıt altına alınmakta ve yıllık raporlarla kamuoyuyla paylaşılmaktadır. Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının, Türkiye'deki kamu hizmetlerinden kolaylıkla yararlanması için hazırlanan Yurtdışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığı (YTB) Cep Rehberi her yıl düzenli olarak kamuoyu ile paylaşılmaktadır.

Aktif katılım açısından eğitimde fırsat eşitliğinin sağlanması, Türk çocuklarına anadil,kültür ve tarih eğitimi verilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede, Türk toplumunun Türkçe anadil dersleri alabilmelerine imkân tanınması da kamu kurumlarımız tarafindan yakından takip edilmektedir. Vatandaşlarımızın kimliklerini kaybetmeden, küreselleşen dünyada hem Türkçeyi hem de yaşadıkları ülkenin dilini bilen donanımlı bireyler olmaları bu ülkelerle ikili ilişkilerimizi daha da geliştirecektir. Türkiye ilgili ülke makamlarıyla işbirliği çerçevesinde vatandaşlarımızın bulunduğu ülkelerdeki okullarda eğitim vermek üzere Türkçe anadil ve Türk kültürü öğretmenleri göndermektedir. Çoğunluğu Avrupa ülkelerinde olmak üzere, yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın, dini görevlerini yerine getirebilmeleri için Diyanet Işleri Başkanlığınca din görevlileri gönderilmektedir.
Vatandaşlarımızin işsizlik oranı ülke ortalamalarının üzerinde seyretmektedir.Vatandaşlarımıza her düzeyde ve her vesileyle gerek yükseköğrenimin gerek meslek eğitiminin önemi konusunda bilgi verilmekte, ayrıca ilgili kamu kurumlarımız yerel makamlarla vatandaşlarımızın bu konuda bilinçlendirilmesine yönelik işbirliği içinde çalışmaktadır.

Batı Avrupa ülkelerinde yaşayan Türk toplumunun reşit olmayan çocuklari, ailelerin eğitim, sağlık, maddi ve sosyal durumları ile çocuklarına karşı tutumları gerekçe gösterilerek, mahkeme kararlarıyla belediyelere bağlı gençlik dairelerinin veya koruyucu ailelerin velayeti altına verilebilmektedir. Son çare olarak başvurulabilecek koruyucu aile 

sisteminde, çocukların kendi kültürlerine, kendi değerlerine uygun ailelere verilmesi temel beklentimizdir. Kamu kurumları gerekli hukuki destek dahil olmak üzere bu konuda vatandaşlarımızı yönlendirmektedir. Yurt dışındaki vatandaşlarımızın koruyucu aile olmalarıkonusunda bilinçlendirilmelerine de ihtiyaç duyulmakta olup kamu kurumları bu yönde çalışmalar yürütmektedir.

Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın ülkemizle bağlarının artırılması ve sosyal,kültürel, hukuki ve ekonomik ihtiyaç ve isteklerinin belirlenmesi, bu gereksinimlere yönelik uygun politika ve stratejilerin yürütülmesi için öngörülen hedefler ve tematik ihtiyaçlar doğrultusunda çeşitli çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Yurt dışında yaşayan gençlerimizin milli, manevi, tarihi ve kültürel değerlerimizi tanımalari, özümsemeleri ve gelecek kuşaklara aktarmalarıni gerçekleştirme adına düzenlenen Kültürel Hareketlilik ve Eğitim Programlarına 50 bini aşkın gencimiz katılım sağlamıştır. Gençlik kamplari, staj programlari, liderlik akademileri, kişisel gelişim programlari, Evliya Çelebi Kültür Gezileri, tecrübe paylaşım programlari, gençlik buluşmaları gibi faaliyetler Kültürel Hareketlilik ve Eğitim Programlarıçerçevesinde yürütülmektedir.

Yurt dışında yaşayan 25 yaş altı 2,3 milyon nüfusumuz olduğu tahmin edilmektedir.Yurt dışında yaşayan çocuk ve gençlerimizin Türkiye ve Türkçe ile bağlarını güçlendirmek için Türkçe Saati Destek Programı ile Türkçe eğitim ve eğitici yetiştirme programlarından 2025 yılı itibarıyla 11 bini aşkın çocuk ve gencimiz yararlanırken bu alanlarla ilgili yaklaşık 20 bin materyal dağıtımı yapılmıştır. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın akademik alandaki başarılarını desteklemek ve bilimsel çalışmalarını teşvik etmek amacıyla YurtdışıVatandaşlar Burs Programları kapsamında burs desteği verilmektedir.
Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımız tarafından kurulan sivil toplum kuruluşlarının güçlendirilmesi ve Türk toplumunun sosyal katılımının artırılmasına yönelik STK kapasite geliştirme programları ile sivil toplum buluşmaları düzenlenmekte ve mali destekler sağlanmaktadır. Son 15 yılda toplam 1.625 proje desteklenmiştir.
Eylül 2025 itibarıyla yurt dışında yaşayan 10 milyonu aşkın vatandaşımız Türkiye'ye giriş-çıkış yapmıştır. Yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın özellikle yaz aylarında tatillerini Türkiye'de geçirmek üzere kara yolu üzerinden geliş ve gidişleri göç hareketliliği içerisinde önemli yer tutmaktadır. 2 milyonu aşkın vatandaşımıza YTB tarafından Sırbistan,Hırvatistan, Macaristan ve Bulgaristan sinır kapıları ile Kapıkule ve İpsala sinır kapılarında stantlar kurulmasi, vatandaşlara tercüme ve yol yardım hizmetlerinin sağlanmasi, bekleme sürelerinin azaltılması, hastane ve mahkeme işlerinin kolaylaştırılmasi, çağrı merkezi oluşturulmasi, özel otopark, çocuk ve gençlere yönelik etkinlik alanlarının oluşturulması gibi birçok hizmetler sunulmuştur.

Vatandaşlarımızın hem bulundukları ülkelerdeki temsilciliklerimizde hem de Türkiye'de gerçekleştirdiği birçok idari ve yasal işlemi kolaylaştırmak için Yurt Dışındaki Vatandaşlarımıza Yönelik Kamu Hizmetlerinin Geliştirilmesi Projesi hayata geçirilmiştir.Vatandaşlarımızın yurt dışında karşılaştıkları insan hakları ihlalleri ve hukuki sorunlara çözüm üretebilmek amacıyla İnsan Hakları Eğitimi Programı ve mevzuat çalışmalarıyürütülmektedir.

b) Amaç
Kültürel kimliğini muhafaza eden, anavatan bağını sürdüren, yaşadığı ülkede bireysel ve toplumsal haklarını koruyarak sosyoekonomik hayata dâhil olan yurt dışında yaşayan Türklerin, Türkiye ile yaşadıkları ülke arasındaki siyasi, ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel ilişkilere olumlu katkı yapması ve geleceğinin güvence altına alınması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yurt dışında yaşayan Türklerin anadilini muhafaza etmesini ve gelişimini sağlamak üzere örgün ve yaygın eğitim destekleri artırılacak müfredat, eğitim araç ve gereçleri ile insan kaynağı geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.819)

Politika/Tedbir: Tedbir 819.1. Yurt dişında yaşayan Türklerin genç nesillerin Türkçeye ilgisini artırıcı çalışmalar yapılarak yaşadıkları ülkelerde Türkçenin seçmeli diller arasında yer almasına yönelik girişimleri teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yurt dışında yaşayan Türklerin anadilini koruması için yüz yüze ve çevrimiçi Türkçe ve Türk Kültürü dersleri verilecek, basıli ve dijital materyaller hazırlanacaktır. 2. Türkçe ve Türk kültürünün yaygınlaştırılmasına katkı sağlayabilecek yerli eğitim teknolojisi firmaları belirlenecek, ürün ve hizmetlerini tanıtan kataloglar hazırlanacak ve ilgili kamu

Politika/Tedbir: Tedbir 819.2. Türkçenin eğitim dillerinden biri olduğu okul öncesi, ilk ve ortaöğretim seviyelerinde çift dilli eğitim kurumları ile programların yaygınlaştırılması için müfredat, eğitim araç ve gereçleri ile eğitmen desteği sağlanacak ve kurumsal
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Millî Eğitim Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: kurumlarıyla işbirlikleri kurulacaktır. 1. Yurt dışında eğitim dili veya eğitim dillerinden biri Türkçe olan okullara eğitim materyalleri gönderilecektir.

Politika/Tedbir: kapasite güçlendirilecektir. Yurt dışında yaşayan Türklerin ekonomik, sosyal, kültürel ve kurumsal kapasitesinin

Politika/Tedbir: Tedbir 820.1. Kamu kurumları tarafindan Yurt dışında yaşayan Türklere yönelik sunulan hizmetlerin etkinliğini sağlamak üzere bir koordinasyon kurulu
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: gelişmesi desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.820) Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yurtdışı Vatandaşlar Koordinasyon Kurulu kurulmasına yönelik altyapı çalışmalarına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: oluşturulacaktır. Tedbir 820.3. Yurt dişında yaşayan Türklerin yaşadığı ülkelerde istihdaminı kolaylaştırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yurt dışında yaşayan Türklerin bulunduklari ülkelerdeki istihdamlarını artırmaya yönelik olarak proje ve işbirlikleri geliştirilecek, bu amaçla yurt dışındaki muhatap kurum ve

Politika/Tedbir: Tedbir 820.4. Yurt dışında yaşayan Türklerin çalışma ve sosyal güvenlik haklarina yönelik bilgilendirme ve bilinçlendirme faaliyetleri etkin bir şekilde yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: kuruluşlarla işbirliği yapılacaktır. 1. Yurt dışında yaşayan Türklerin yoğun olarak bulunduğu iş yerleri, sosyal kurum ve kuruluşlar ile Türk sivil toplum kuruluşlarında düzenli bilgilendirme toplantıları yapilacaktır.

Tedbir 820.5. Türk vatandaşlarının diğer ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 820.6. Ülkemize kesin dönüş yapan vatandaşlarımızın ve geride kalanlarının yaşadıkları ülkelerdeki çalışma ve sosyal güvenlikle ilgili haklarının temininde mevcut altyapı iyileştirilerek iş ve işlemleri hızlandırılacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal güvenlik sistemlerinin eşleştirilmesi ve uluslararası sosyal güvenlik anlaşmalarının yapılması çalışmalarına vatandaşlarımızın hak ve menfaatleri ile ülke çıkarları gözetilerek devam edilecektir.: 1. Yurtdışı Teşkilatı Bilgi Yönetim Sisteminin (YTBYS) teknik altyapısı geliştirilecek ve sistemin değişen mevzuata uyarlanması çalışmaları gerçekleştirilecektir.

Tedbir 820.5. Türk vatandaşlarının diğer ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 820.7. Gençler ve kadınlar öncelikli olmak üzere yurt dışında yaşayan Türklerin yaşadıkları ülkelerdeki mesleki eğitim imkânlarından yararlanmalarına yönelik faaliyetler yürütülecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal güvenlik sistemlerinin eşleştirilmesi ve uluslararası sosyal güvenlik anlaşmalarının yapılması çalışmalarına vatandaşlarımızın hak ve menfaatleri ile ülke çıkarları gözetilerek devam edilecektir.: 1. Mesleki eğitim konusunda yurt dışında yaşayan gençlerin ve ailelerinin bilinçlendirilmesine yönelik projeler ve işbirlikleri geliştirilecektir.

Tedbir 820.5. Türk vatandaşlarının diğer ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 820.8. Yurt dışında yaşayan Türklerin yetenekleri ve ihtiyaçları dikkate alınarak sahip oldukları kültür-sanat kapasitesinin geliştirilmesine destek verilecektir.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal güvenlik sistemlerinin eşleştirilmesi ve uluslararası sosyal güvenlik anlaşmalarının yapılması çalışmalarına vatandaşlarımızın hak ve menfaatleri ile ülke çıkarları gözetilerek devam edilecektir.: 1. Yurt dışında yaşayan Türk gençlerine kültür-sanat alanlarında çeşitli eğitimler verilecek, sergi ve yarışmalara katılmaları teşvik edilecek, sanatçı buluşmaları gerçekleştirilecek ve Kültür-Sanat Proje Destek Programı yürütülecektir.

Tedbir 820.5. Türk vatandaşlarının diğer ülkelerdeki sosyal güvenlik hak ve menfaatlerinin korunması ve geliştirilmesi için ikili ve çok taraflı sosyal güvenlik anlaşmaları yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 820.9. Yurt dışında yaşayan Türk ailelere bireysel ve toplumsal haklarını korumalarınin desteklenmesi ve bulundukları ülkelerin sosyal hizmetlerinden kolayca ve ayrımcılığa uğramadan faydalanabilmeleri için danışmanlık hizmeti sunulacaktır.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal güvenlik sistemlerinin eşleştirilmesi ve uluslararası sosyal güvenlik anlaşmalarının yapılması çalışmalarına vatandaşlarımızın hak ve menfaatleri ile ülke çıkarları gözetilerek devam edilecektir.: 1.Ülkemizin yurt dışındaki konsolosluk subelerinde görevli sözleşmeli personele kurum içi eğitim verilecek ve mevzuat yeknesaklaştırılmasına ilişkin çalışmalar yürütülecektir.

2.4. AFETLERE DİRENÇLİ YAŞAM ALANLARI, SÜRDÜRÜLEBİLİR ÇEVRE 
2.4.1. Afet Yönetimi 
a) Mevcut Durum 
Türkiye, üzerinde bulunduğu coğrafyanın jeolojik özellikleri ve iklim değişikliğinin etkileri nedeniyle başta depremler olmak üzere heyelan, sel/su baskıni, kaya düşmesi,kuraklık ve erozyon, orman yangınları ve çığ gibi doğa kaynaklı birçok tehlikeye maruz kalmaktadır. Bunun yanı sıra göç hareketleri, endüstriyel kazalar, çevre kirliliği gibi çok sayıda insan kaynaklı tehlikeler de ortaya çıkmaktadır. Bu olaylar, hızlı ve plansız kentleşme,kentlerdeki nüfus yoğunluğu, yanlış arazi kullanımı, altyapı yetersizliği, ekosistemlerin tahrip edilmesi, biyoçeşitlilik kaybı ve afetler konusunda bilinç ve eğitim eksikliği gibi nedenlerle önemli can kayıpları ile sosyal ve ekonomik zararlara yol açan afetlerle sonuçlanmaktadır. Söz konusu kayıpların en az seviyeye indirilebilmesi için risk azaltma faaliyetlerine öncelik veren bütüncül bir afet yönetimi uygulanması elzemdir.
Afet risklerinin belirlenmesi, bu risklerin bütüncül bir şekilde önlenmesi ve azaltılmasına yönelik 2022 yılında yayımlanan Türkiye Afet Risk Azaltma Planı (TARAP)kapsamındaki faaliyetlerin ilgili kuruluşlarca uygulanmasına devam edilmektedir. Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP) kapsaminda yerelde 23 ve ulusal düzeyde 25 afet grubundan oluşan bir organizasyon çerçevesinde; afetlere hizlı ve etkin bir şekilde müdahale edilebilmesi için kamu kurumlari, özel kuruluşlar, STK'lar ve gönüllüler koordinasyon içerisinde çalışmaktadır.

Afetler nedeniyle ortaya çıkan kayıp ve zararların telafi edilmesine yönelik yapılacak iyileştirme çalışmalarının çerçevesini ortaya koymak üzere hazırlanan Türkiye Afet Sonrasıİyileştirme Planı (TASİP) 24 Mayıs 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Plan kapsamında, 10 sektör ve 39 görev alanında sorumluluklar belirlenerek iyileştirme çalışmaları esnasında ihtiyaç duyulan koordinasyon güçlendirilmiştir.
Afet ve acil durumlara ilişkin planlama, müdahale ve iyileştirme süreçlerinin elektronik ortamda takip edilerek daha hızlı ve etkin yönetilmesine olanak sağlayan Afet Yönetimi Karar Destek Sisteminde (AYDES) 95 ana modül ve 456 alt modül geliştirilmiştir.
Afet durumunda kurum ve kuruluşlar arasında kesintisiz iletişimin sağlanabilmesi için kurulan Sayisal Telsiz Sistemi yil sonunda 60 ilde devreye alinacaktir. Sistemin 81 ile yayginlaştırılmasina devam edilmektedir.

Afetlere müdahalede görev alacak ekiplerin standartlarını belirleyen AFAD Akreditasyon Sistemi kapsamında 414 ekip ve 13.626 üye akredite edilmiştir. Buna ek olarak, AFA Gönüllülük Sistemi kapsamında gönüllü olarak başvuranlar eğitimleri tamamlandiktan sonra farklı gönüllülük seviyelerine göre sisteme alinmaktadır. Bu çerçevede, 351 bin kişi zorunlu eğitimli gönüllü ve 74.554 kişi ise destek gönüllüsü olarak sisteme dahil edilmiştir.

İstanbul Sismik Riskin Azaltılması ve Acil Durum Hazırlık Projesi (İSMEP) kapsamında Haziran 2025 itibarıyla 979'u okul binası ve 48'i hastane binası olmak üzere toplam 1.173kamu binasının güçlendirilmesi, 394'ü okul binası ve 6'si hastane binası olmak üzere toplam 433 kamu binasının yeniden inşası tamamlanmiştır.

Binalarda depremin neden olduğu maddi zararların karşılanması amacıyla çıkarılan 6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu kapsamında Ekim 2024 itibarıyla 11,2 milyon olan sigortalı konut sayısi, Ekim 2025 itibarıyla 11,6 milyona ulaşmıştır. DASK verilerine göre 

ülke genelinde sigortalılık oranı yüzde 57,7'dir. En fazla sigortalılık orani, yüzde 65 ile Marmara Bölgesinde, en düşük sigortalılık oranı yüzde 45 ile Karadeniz Bölgesindedir. Afet Sigortaları Kanununun deprem dışındaki diğer afet türlerine yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

Ülkemizde kurulu toplam deprem gözlem istasyonu sayısı 1.204'e ulaşmıştır. Böylelikle Türkiye, Avrupa'nın en büyük deprem gözlem ağına sahip ülkesi haline gelmiş ve yıllık ortalama 25.000 deprem çözümleme kapasitesine erişmiştir.

Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler sonrasinda bölgede yürütülen iyileştirme faaliyetleri kapsamında altyapı ve güvenlik hizmetleri ve gerekli diğer sosyal donatılara sahip 428 konteyner kent oluşturulmuştur. 707 bin kişiye geçici barınma hizmeti sunulmuştur. Hanelere toplam 41 milyar TL'nin üzerinde kira yardımi yapılmıştır. Kira destek ödemelerinin yanı sıra taşınma, vefat, tahliye vb. için yapılan destek ödemeleri 74 milyar TLye ulaşmıştır. Bölgede başta konutlar olmak üzere temel altyapı ile kamu hizmetlerinin sunumuna yönelik inşa işlerine devam edilmektedir.

Son yıllarda küresel iklim değişikliği dolayısıyla yağış şiddetlerindeki artış, yağışın zamansal ve mekânsal dağılımındaki değişiklikler sonucunda ülkemizde noktasal yağışmiktarları oldukça artmakta ve taşkınlara sebep olmaktadır. Dünyada ve ülkemizde can ve mal kayıplarına sebep olan taşkınlara karşı gerek yapısal gerekse yapısal olmayan çalışmaların yapılması zarureti bulunmaktadır. Bu sebeple taşkın koruma ve kontrol çalışmaları daha da önem kazanmıştır. 2024 yıl sonu itibarıyla ülkemizde tamamlanan taşkın kontrol tesisi sayısı 11.064'e ulaşmıştır. 2025 yılında ise ülkemizde 152 taşkın kontrol tesisinin yapılması ile birlikte toplam taşkın kontrol tesisi sayısının 11.216'ya ulaşacağıöngörülmektedir. Ayrıca taşkın kontrolüne yönelik ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemelerine ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır.

AB Taşkın Direktifi (2007/60/EC), Türkiye'nin uyum sağlaması ve katılım sürecinin bir parçası olarak uygulama planı hazırlamasını gerektiren önemli bir politika bileşenidir. 12Mayıs 2016 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Taşkın Yönetim Planlarının Hazırlanması,Uygulanması ve İzlenmesi Hakkında Yönetmelikle ülkemiz taşkın mevzuati, Avrupa Parlamentosu ve Konseyi'nin Taşkin Direktifi'ne (2007/60/EC) uyumlu hale getirilme çalışmaları başlatılmış olup 25 havzanın tamamında Taşkın Yönetim Plan çalışmalarıtamamlanmiştir.

Taşkınlara yönelik gerekli tedbirlerin alınması durumunda, can ve mal kayıpları önemli ölçüde engellenebilmektedir. Taşkın koruma ve kontrol çaliışmaları kapsamında geliştirilmesi planlanan ve insan hayatini, ekosistemi ve altyapıyı koruma, maddi kayıpları azaltma gibi önemli avantajlara sahip olan erken uyarı sistemlerinin 25 havzada yayginlaştırma çalişmaları devam etmektedir. Bu kapsamda, Doğu Karadeniz, Batı Karadeniz, Antalya,Doğu Akdeniz ve Susurluk havzalarında erken uyarı sistemleri yaygınlaştırılacaktır.
b) Amaç
Yerleşim yerlerinin ve toplumun afetlere karşı dirençliliğinin artırılmasi, afet risklerinin azaltılarak can ve mal kayıplarının asgari düzeye indirilmesi, afet yönetiminin tüm süreçlerinin etkin bir şekilde yürütülmesi, toplumun ve tüm kuruluşların afet farkındalığının artirilmasi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Afet yönetimi mevzuat ile beşerî, kurumsal ve teknik kapasite açısından güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.830)

Politika/Tedbir: Tedbir 830.2. Afet risklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi, azaltılmasına yönelik faaliyetlerin yürütülmesi ve denetlenmesi ile afet esnasinda ve sonrasinda yapılan müdahale çalışmalarının etkinliğinin artırılması için kurumların uzmanlık alanları dikkate alınarak yetki ve sorumluluklar yeniden düzenlenecek, kurumlar arası koordinasyon güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Milliî Eğitim Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Millî Eğitim Bakanlığı Arama Kurtarma Biriminin kapasitesinin artırılması amacıyla AFAD işbirliğiyle eğitimler gerçekleştirilecektir.

Politika/Tedbir: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 2. Türkiye Afet Müdahale Plani (TAMP) Hazırlama ve İzleme Sistemi ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının erişimine açılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 830.6. Afet yönetimi alaninda uluslararası işbirlikleri artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) bünyesinde Sivil Korunma Mekanizması oluşturulması çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 830.7. Afet yönetiminden sorumlu merkezi ve yerel birimlerin teknik ve idari kapasitelerinin güçlendirilmesi çalışmaları yapılarak teknik personele deprem yönetmelikleri ve afet yönetimi konusunda düzenli eğitimler verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. AFAD Íl Müdürlüklerinde görev yapan yöneticilere yönelik olay yeri yönetimi eğitimleri verilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 831.1. Afetlere ilişkin veriler yeterli detayda üretilecek, bütünleşik afet yönetiminin tüm aşamalarına ilişkin planlamalarda kullanıilacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Afet ve acil durumlara ilişkin coğrafi veriler ilgili kamu kurum ve kuruluşlarınca üretilerek AYDES'e aktarılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 831.3. Afet anında tüm kaynakları etkin bir şekilde yönetebilen ve coğrafi bilgi sistemi temelli karar destek mekanizması geliştirilecek ve güncelliği sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. AYDES aracılığıyla afet yönetimi süreçlerini daha etkin bir şekilde desteklemek amacıyla sisteme yeni modüller eklenerek geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 831.4. Uzaktan algılama ve görüntüleme sistemlerinin afet tehlike ve risk azaltma çalışmalarında etkin kullanımı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Afet sonrası hasar tespitinde, İHA, uydu görüntüsü ve hava fotoğrafları kullanılarak hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirme imkanı sağlayacak yapay zekâ destekli altyapı geliştirilerek AYDES'e entegre edilecektir.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 832.4. Eğitim ve sağlık başta olmak üzere kamu hizmetlerinin sunulduğu yapıların afet ve olağanüstü durumlara karşı hazırlık durumu güçlendirilecektir.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): İklim değişikliğiyle ilgili afet tehlikelerine karşı toplumsal dirençlilik artırılarak uyum kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.833)

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 833.1. Taşkın yönetim planları tamamlanarak güncel tutulacaktir.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 833.2. Taşkın koruma ve kontrol yatırımlarında bölgelerin mevsimsel yağış şartları, nüfusu, stratejik tesisler ve tarım arazilerinin durumu dikkate alınacak, taşkın koruma ve kontrol tesislerinin sayısı artırılacaktır.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 833.3. Taşkınların etkilerinin asgari seviyeye indirilebilmesi, dere yataklarına yapılan müdahalelerin önlenmesi ve taşkın riskinin yapılacak tüm çalışmalarda dikkate alınması amacıyla gerekli mevzuat hazırlanacaktır.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 833.4. Tüm havzalarda ulusal taşkın ve kuraklık tahmini ve erken uyarı sistemi kurulacaktır.

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Afet ve acil durumlara müdahale kapasitesi artırılarak her türlü afete ve acil duruma hızli, etkili ve kapsamlı bir müdahale yapılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.834)

Mevcut ve yeni yapılacak olan tüm alt ve üst yapıların afetlere karşı dirençliliği sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.832): Tedbir 834.1. Afet sirasinda aksamadan hizmet verebilecek kesintisiz güvenli haberleşme sistemi oluşturulması amacıyla 81 ilde sayısal telsiz altyapısının kurulumu tamamlanacaktır.

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Tedbir 834.5. Her türlü ölçekteki afet ve acil durumlara müdahale ekiplerinin becerilerini test etmek, kabiliyetleri geliştirmek, müdahale planlarının uygulanabilirliğini ölçmek ve gerekli iyileştirmeleri yapmak amacıyla tatbikatlar gerçekleştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), AFAD: İçişleri Bakanlığı (S), AFAD
1. Bölgesel lojistik depo sayısı artırilacaktır.: 1. Gerçekleştirilecek ulusal ve uluslararası tatbikatlarla paydaşlar arasındaki işbirliği güçlendirilecek, tecrübe ve uyum sağlanarak ekiplerin birlikte çalışma kapasitesi geliştirilecektir.

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Afet risk aktarım yöntemleri ve finansman imkânları geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.836)

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Tedbir 836.2. Tüm afet tehlikelerini kapsayacak zorunlu afet sigorta mekanizması geliştirilerek yaygınlaştırılacak, afet sigortası beyanı ve ödemesinin etkin takibi sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), AFAD: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, SEDDK, AFAD
1. Bölgesel lojistik depo sayısı artırilacaktır.: 1. DASK tarafindan verilen Zorunlu Deprem Sigortasi teminati kapsamının deprem dışında kalan diğer doğa kaynaklı afetleri de içerecek şekilde genişletilerek Zorunlu Afet Sigortası mekanizmasının oluşturulmasına yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Tedbir 837.1. Yeniden yapılanma çalışmaları kapsaminda deprem bölgesindeki altyapıların afetlere karşı dayanıklılığı artırılacak, bölgenin sağlıklı ve dirençli dokusunun oluşmasına katkı sağlanırken aynı zamanda yeniden imar çalışmaları çerçevesinde yeşil dönüşümü teşvik edecek ve enerji verimliliğini artıracak yatırimlar desteklenecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), AFAD: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Bölgesel lojistik depo sayısı artırilacaktır.: 1. Yatirim Programi kapsaminda tüm sektörlerde yeşil dönüşüm ve enerji verimliliği projelerine öncelik verilecek, afetlere dirençlilik konusunda bütüncül bir bakış açısı geliştirilecektir.

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Tedbir 837.2. Deprem bölgesindeki altyapıların afetlere karşı dayanıklılığı artırılarak iyileştirilmesi için ayrılan finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), AFAD: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Bölgesel lojistik depo sayısı artırilacaktır.: 1. Depremlere hazırlik ve deprem sonrasi yeniden yapilandirma kapsamında yürütülecek projeler için uluslararası finans kuruluşları ile yakın işbirliği yürütülecektir.

Tedbir 834.2. Afet sonrası ihtiyaç duyulan malzeme, ekipman ve araçların tedariki yapılarak lojistik depolarda hazır bulundurulması sağlanacaktır.: Tedbir 837.3. Deprem hasarlarının telafisi amacıyla yürütülecek projelere öncelik verilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), AFAD: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
1. Bölgesel lojistik depo sayısı artırilacaktır.: 1. Yatirım Programı kapsamında öncelikli ve deprem etiketli projelere gerekli ödenek tahsis edilecektir.

Tedbir 838.2. Marmara bölgesinde afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kapasitelerinin artırılması ve gerekli sosyal donatılarının tamamlanması sağlanacaktır.: Tedbir 838.3. Marmara bölgesinde yer alan kültür ve tabiat varlıklarının afetlere karşı dayanıklı hale getirilmesi sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, Yerel Yönetimler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Vakıflar Genel Müdürlüğü, AFAD
1. Marmara bölgesindeki afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kesin tespiti yapılarak güncellenecek, belirlenecek bu alanlarda ilgili valilik ve belediye tarafindan geçici barınma merkezlerinin altyapılarının hazır hale getirilmesi ve imar planlarina işlenmesi sağlanacaktır.: 1. Marmara bölgesinde bulunan vakıf kültür varlıklarından, projesi bulunmayan veya güncel olmayanların tespiti yapılacak ve projelerin hazırlanması sağlanacaktır. 2. Marmara bölgesinde bulunan vakıf kültür varlıklarına yönelik deprem performans analizi çalışmalarına devam edilecektir.

Tedbir 838.2. Marmara bölgesinde afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kapasitelerinin artırılması ve gerekli sosyal donatılarının tamamlanması sağlanacaktır.: Afet ve acil durumlara ilişkin toplumsal farkındalık artırılacak ve gönüllülük sistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.839)

Tedbir 838.2. Marmara bölgesinde afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kapasitelerinin artırılması ve gerekli sosyal donatılarının tamamlanması sağlanacaktır.: Tedbir 839.3. Eğitimin tüm kademelerinde afet farkındalığının artırılmasına ilişkin çalışmalar yürütülecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, Yerel Yönetimler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Millî Eğitim Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, AFAD
1. Marmara bölgesindeki afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kesin tespiti yapılarak güncellenecek, belirlenecek bu alanlarda ilgili valilik ve belediye tarafindan geçici barınma merkezlerinin altyapılarının hazır hale getirilmesi ve imar planlarina işlenmesi sağlanacaktır.: 1. Eğitim kurumlarında çalışanlar ve öğrenciler tarafından afet öncesi, sirasi ve sonrasinda yapilması gerekenlere dair AFAD işbirliğiyle afet farkındalık eğitimleri verilecektir.

Tedbir 838.2. Marmara bölgesinde afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kapasitelerinin artırılması ve gerekli sosyal donatılarının tamamlanması sağlanacaktır.: Afet yönetiminde engelli, yaşlı, kadın ve çocukların farklılaşan ihtiyaçları dikkate alınacaktır. (Kalkınma Planı p.841)

Tedbir 838.2. Marmara bölgesinde afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kapasitelerinin artırılması ve gerekli sosyal donatılarının tamamlanması sağlanacaktır.: Tedbir 841.2. Toplanma ve geçici barınma alanlarının engelli, yaşlı, kadın ve çocukların farklılaşan ihtiyaçlarını karşılayacak nitelikte olması sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, Yerel Yönetimler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD
1. Marmara bölgesindeki afet ve acil durumlarda kullanılması planlanan geçici barınma alanlarının kesin tespiti yapılarak güncellenecek, belirlenecek bu alanlarda ilgili valilik ve belediye tarafindan geçici barınma merkezlerinin altyapılarının hazır hale getirilmesi ve imar planlarina işlenmesi sağlanacaktır.: 1. Geçici konaklama merkezi planları hazırlanırken yaşlılar, kadınlar, çocuklar, hamileler, fiziksel ve zihinsel engeli olanlar ve aileleri, şehit yakınlari, gaziler ve ailelerinin farklılaşan ihtiyaçları gözetilerek sunulan hizmetlere erişimlerini kolaylaştırıcı tedbirler alınması sağlanacaktır.
d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Zorunlu Deprem Sigortasına Dâhil Olan Konut ve İşyeri Sayısı
Birim: Milyon Adet
2024: 11,2
2025 (1): 11,7
2026 (2): 12,7

Performans Göstergeleri: Sayısal Telsiz Sistemine Dâhil Edilen İl Sayısı
Birim: Adet
2024: 49
2025 (1): 60
2026 (2): 72

Performans Göstergeleri: AFAD Lojistik Depo Sayısı
Birim: Adet
2024: 81
2025 (1): 81
2026 (2): 85

Performans Göstergeleri: Tamamlanan Taşkın Kontrol Tesisi Sayısı
Birim: Adet
2024: 11 064
2025 (1): 11 216
2026 (2): 11 402

Performans Göstergeleri: Havza Bazlı Tamamlanan Taşkın Erken Uyari Sistemi
Birim: Adet
2024: 0
2025 (1): 1
2026 (2): 5
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 

2.4.2. Kentsel Dönüşüm 
a) Mevcut durum 
Ülkemizin önemli bir kısmının deprem başta olmak üzere afet riski altında olduğu gerçeği, standartlara uygun olmayan yapı stokunun dönüşüm sürecinin hızlandırılarak sosyal yapının ihtiyaçlarına ve sürdürülebilir şehirleşme özelliklerine uygun, afetlere karşıdirençli yerleşim alanlarının oluşturulması gerekliliğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede,kentsel dönüşümü teşvik edici programların uygulanmasına, mevzuatın geliştirilmesine ve toplumsal farkındalığın artırılmasına önem verilmektedir.

6306 sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun kapsamında 59 ilde 291 riskli alan, 39 ilde 191 kentsel dönüşüm ve gelişim proje alanı ve 11 ilde 20yenileme alanı ilan edilmiştir. Ayrıca yeni yerleşim alanı olarak kullanılmak üzere 77 ilde 64bin hektar büyüklüğünde rezerv yapı alanı belirlenmiştir.

Riskli yapıları tespit etmek üzere Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca lisanslandırılan üniversite, kamu kurumu, sivil toplum kuruluşu, yapı denetim kuruluşları ve yapı laboratuvarlarının da bulunduğu 1.611 kurum ve kuruluş görevini yürütmektedir. Bu kurum ve kuruluşlar tarafından 1.204.072 bağımsız birimin riskli yapı olduğu tespit edilmişolup dönüşüm alanları ile birlikte kentsel dönüşüm kapsamına alınan toplam bağımsız birim sayısi 2.350.000'dir.

Dönüşüm Projeleri Özel Hesabının ihdas edildiği 2012 yılından itibaren başta kurumsal ve bireysel kira yardımı, faiz desteği, kamulaştırma ve dönüşüm uygulamalarında kullanılmak üzere Eylül 2025 itibarıyla (cari fiyatlarla) yaklaşık 204 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir.

Başta İstanbul olmak üzere kentsel dönüşümü teşvik edici programların uygulanmasına hiz verilmiştir. Bu kapsamda 22 Şubat 2024 tarihli ve 8189 sayılıCumhurbaşkanı Kararıyla İstanbul'da yürütülecek kentsel dönüşüm uygulamalarıçerçevesinde, parseldeki gerçek veya tüzel kişilere hibe, kredi ve tahliye desteğini kapsayan yapim için yardım verilmesine ilişkin usul ve esaslar belirlenmiştir. 30 Nisan 2025 tarih ve 9768 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ile hak sahiplerine verilebilecek hibe ve kredi bedelleri güncellenmiş, 875 bin TL'si hibe, 875 bin TL'si kredi ve 125 bin TL'si de tahliye desteği olmak üzere toplam destek 1,875 milyon TL olarak belirlenmiştir. Yarısı Bizden Kampanyasıadıyla yürütülen program kapsamında toplam 20.416 bağımsız birim için 21,8 milyar TL destek sağlanmıştir.

Ülkemizin afetselliği ve yapı stoku durumu nedeniyle kentsel dönüşüm ihtiyacının önemli bir büyüklüğe sahip olduğu göz önünde bulundurulduğunda dönüşüm alanlarının önceliklendirilmesi çalışmaları önemini korumaktadır. Bu çerçevede afet ve iklim tehlikeleri,toplumsal ve ekonomik güçlükler, yapi stoku niteliği ve risk analizlerini dikkate alan bir değerlendirme sistemi geliştirilmesi gerekmektedir.

Kentsel dönüşüm sürecinde alanın özelliklerine ve kentin içindeki fonksiyonuna göre bir dönüşüm senaryosu uygulanması ve dönüşüm alanlarının bir stratejiye bağlı olarak geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.


b) Amaç
Afet tehlikesi ve riski altındaki alanlar ile bu alanların dışındaki riskli yapıların sağlıklıve güvenli yaşamayı esas alacak şekilde dönüştürülmesine yönelik uygulamalarıetkinleştirmek ve yaygınlaştırmak temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kentsel dönüşümün şehir dokusuna, estetiğine ve kimliğine uygun şekilde yerinde dönüşüm anlayışıyla, yaşam kalitesini yükseltme ile kent aidiyetini ve yerel bağları güçlendirme amacı çerçevesinde farklı müdahale türlerini içeren bütüncül bir bakış açısıyla yürütülmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.843)

Politika/Tedbir: Tedbir 843.1. Kentsel dönüşüm uygulamaları, farklı kentsel sorunlarla ortaya çıkan dönüşüm ihtiyaçlarını gözetecek ve farklı müdahale türlerini içerecek şekilde bütüncül bir yaklaşımla geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kentsel Dönüşüm Başkanlığı, İLBANK, TOKİ, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İstanbul başta olmak üzere ilan edilen tüm dönüşüm alanlarında mevcut durum analizleri yapılarak çevresel, sosyal, fiziki ve ekonomik yapı özellikleri doğrultusunda dönüşüm çalişmalarına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 843.3. Kentsel dönüşüm strateji belgelerinin hazırlanması zorunlu hale getirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kentsel Dönüşüm Başkanığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kentsel dönüşüm strateji belgelerinin hazirlanmasınin zorunlu hale getirilmesi için mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Kentsel dönüşüm alanlarının önceliklendirilmesine ilişkin afet ve iklim tehlikeleri, toplumsal ve ekonomik güçlükler, yapı stoku niteliği ve risk analizlerini dikkate alan bir değerlendirme sistemi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.844)

Politika/Tedbir: Tedbir 844.1. Kentsel dönüşüm alanlarının önceliklendirilmesine ilişkin analizlerde kullanılmak üzere veri altyapısı geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), AFAD, Kentsel Dönüşüm Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Önceliklendirme analizine yönelik veri altyapısı ve yazılım geliştirilecektir.

Politika/Tedbir: Kentsel dönüşüm uygulamalarında uzlaşma süreçleri geliştirilecek ve süreç hızlandırılacaktır. (Kalkınma Planı p.847)

Politika/Tedbir: Tedbir 847.1. Kentsel dönüşüm uygulamalarındaki uzlaşma süreçlerinde katılımcılık mekanizmaları geliştirilecek, anlaşmazlıkların daha hızlı çözüme ulaştırılması için ihtisas mahkemeleri oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kentsel Dönüşüm Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kentsel dönüşüm uygulamalarındaki karar alma süreçlerine hak sahiplerinin etkin katılimına ve teminat uygulamalarına ilişkin mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Olası Marmara depremine karşı riskli yapı stokunun yenilenmesi için gerekli çalışmalar hızlı ve etkin bir şekilde yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.849)

Politika/Tedbir: Tedbir 849.1. Kentsel dönüşüm konusunda toplumsal farkındalik artirılarak teşvik edici programlarla dönüşüm süreci hızlandırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kentsel Dönüşüm Başkanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İstanbul'da Yarısı Bizden Kentsel Dönüşüm Kampanyasına devam edilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Kentsel Dönüşüm Strateji Belgesi Hazırlanan İl Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 42
2025 (1): 45
2026 (2): 55
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.4.3. Şehirleşme 
a) Mevcut Durum 
Ülkemizin coğrafi konumu, afetselliği ve şehirlerdeki nüfus yoğunluğu göz önünde bulundurulduğunda şehirlerin planlanmasında afet tehlikelerinin dikkate alınmasi, yaşam kalitesinin yükseltilmesi, nitelikli yaşam alanlarının oluşturulması yönünde gerekli standartların belirlenmesi ve tedbirlerin alınması önem taşımaktadır.
Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerin ardından yapılan mevzuat düzenlemeleri çerçevesinde bölgede planlama çalişmalarına devam edilmektedir.Depremden etkilenen şehirlerin tarihi, sosyal ve kültürel dokuları gözetilerek iklim değişikliği ile afetlere dirençli ve yaşam kalitesini yükselten şehircilik anlayışıyla yeniden inşa edilmesi önem arz etmektedir.

Afet tehlikelerini dikkate alarak planlama yapılması ve yerleşim alanlarında yaşanabilecek olası afet risklerinin bertaraf edilmesi amacıyla mekânsal planlara esas jeolojik-jeoteknik ve mikro bölgeleme etütleriyle ilgili çalışmalara devam edilmektedir. Söz konusu etüt çalışmalarının elektronik ortamda tutularak gerekli veriye daha hızlı ve doğru bir şekilde erişimin sağlanabilmesi için bilgi sistemleri altyapısını geliştirme çalışmalarıyürütülmüştür. Bu kapsamda, yerel zemin koşullarının değerlendirilmesi, afet tehlikelerinin ve risklerinin belirlenmesi, yerleşime uygunluk analizlerinin yapılması ve bu verilerin mekânsal planlama süreçlerine entegre edilmesi amacıyla oluşturulan Yer Bilimsel Etüt Bilgi Sistemi (YERBiS) yazılım ve donanım bileşenleri yeniden yapılandırılmış; veritabani,haritalama ve raporlama altyapılari geliştirilmiștir.

TüİK tarafından kent-kır yapısını daha doğru yansıtmak üzere, Avrupa İstatistik Ofisince geliştirilen Kentleşme Derecesi esas alınarak bir sınıflama yapılmış ve veri kaynağıolarak İçişleri Bakanlığının sorumluluğunda olan Mekânsal Adres Kayıt Sistemi (MAKS) ve Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi (ADNKS) kullanılmiştır. Bu sınıflamaya göre 2024 yıli itibarıyla nüfusumuzun yüzde 67,2'si yoğun kent, yüzde 15,5'i orta yoğun kent ve yüzde 17,2'si kır olarak sınıflandırılan yerlerde yaşamaktadır.

Kentlerin gelişim süreçlerinin ve yaşanabilirlik düzeylerinin izlenebilmesiamacıyla kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesine yönelik bir mekanizma oluşturulması için pilot çalışma gerçekleştirilmiştir. Kentsel veri altyapısı sağlanarak uygulamanın yaygınlaştırılmasıgerekmektedir.

Şehirlerin kentsel yeşil alan standartlarını ve yaşam kalitesini yükseltmek için millet bahçeleri yapım çalışmaları yürütülmektedir. Eylül 2025 itibarıyla 36,3 milyon m² millet bahçesi yapimi tamamlanmiştir.


İmar planı değişikliği sonucu oluşan değer artışının belli oranlarda kamuya kazandırılması amacıyla hazırlanan İmar Planı Değişikliğine Dair Değer Artış Payı Hakkında Yönetmeliğin geliştirilmesi yönünde çalışmalar yürütülmüştür. Söz konusu yönetmelik hükümleri çerçevesinde 2020 yılından itibaren ödemeler kamu adına tahakkuk ettirilmektedir.

Özellikle binalara ilişkin mülkiyet haklarının yönetimi ve mevcut yapı stokunun üçboyutlu dijital ortamda izlenmesi amacıyla kentsel alanlarda üç boyutlu şehir modelleri üretimi ve üç boyutlu kadastro altlıklarının oluşturulması çalışmaları gerçekleştirilmektedir.Bu kapsamda, 46 ilde yaklaşık 2,2 milyon hektar kentsel alanda çalışmalar tamamlanmışolup 34 ilde ise devam etmektedir.

Gayrimenkul piyasasının daha etkin işlemesini sağlamak üzere nesnel ölçütlere dayalıbir gayrimenkul değerleme sisteminin geliştirilmesi ihtiyacı devam etmektedir.
b) Amaç
İklim değişikliği ve afetlere karşı dirençli, tarihi ve kültürel birikimiyle uyumlu nitelikli yerleşim alanlarına sahip, herkes için erişilebilir kentsel hizmetler sunulan, yaşam kalitesi yüksek, yeşil ve dijital teknolojilere dayalı akılli, güvenli, sürdürülebilir şehir ve yerleşimler oluşturmak temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Şehirlerin planlamasında iklim değişikliği ve afetlere karşı dirençliliğin sağlanması, coğrafi özellikler ile kültürel ve doğal değerlerin gözetilmesi esas alınacak, başta yeşil alanlar olmak üzere kamusal alanların erişilebilirlik ve kapsayıcılık ilkesi çerçevesinde oluşturulması ve korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.851)

Politika/Tedbir: Tedbir 851.7. Şehirlerde yeşil alanlar şehir büyüklüğü, nüfus yoğunluğu, erişilebilirliği ile iklim ve coğrafyaya göre belirlenen tasarım kriterleri gözetilerek yeşil şehir vizyonu çerçevesinde bütüncül bir yaklaşımla planlanarak artırılacak, bu kriterler doğrultusunda tüm illerde millet bahçesi çalışmaları sürdürülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), TOKİ, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 90 milyon m² alanda millet bahçelerine ilişkin yer seçimi, projelendirme ve yapım çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Şehirlerde topografyaya, tarihi ve kültürel birikimlere uyumlu ve sosyal yapı ihtiyaçlarını karşılayan mimari yapılaşma sağlanacak, mahalle kültürü ve kent bilinci ile aidiyeti geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.853)

Politika/Tedbir: Tedbir 853.1. Şehirlerimizin özgün tarihi mimarisini, yere özgü anlam ve kimliğini ön plana çıkaran nitelikli kentsel tasarım anlayışının geliştirilmesine ilişkin mevzuat çalışması yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca Onaylanacak Kentsel Tasarım Projelerinin Hazırlanmasına ve Değerlendirilmesine İlişkin Yönergede ihtiyaç duyulan değişiklikler yapılacaktır.

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.854)

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 854.1. Kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesine ilişkin kriterler uluslararası göstergeler dikkate alınarak geliştirilecek, ölçüm ve izlemeye yönelik mekanizma oluşturulacaktır.

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen şehirler tarihi, sosyal ve kültürel dokuları gözetilerek iklim dostu, afete dirençli ve yaşam kalitesini yükselten bir şehircilik anlayışıyla yeniden inşa edilecektir. (Kalkınma Planı p.855)

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 855.3. Şehir merkezlerinde depremden hasar görmüş sembolik ve manevi değeri yüksek- kültürel mirasın korunması ve onarımı sağlanacak, kent kültürünü yaşatan ve toplumun hatiralarınin biriktiği alanlar aslına uygun olarak yeniden inşa edilecektir.

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Sayısal, güncel ve güvenilir kadastro verilerinin sunulması için altyapı çalışmaları tamamlanacak, bütünleşik mülkiyet verilerinin elektronik ortamda sunulması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.858) Tedbir 858.1. Tek Çevre, Şehircilik ve 1. Kadastro modernizasyon koordinat sistemine İklim Değişikliği çalışmalarını tamamlamak üzere geçilecek ve kadastro Bakanlığı (S), TKGM kadastro güncelleme, iyileştirme ve modernizasyonu sayısallaştırma gerçekleştirilecektir. tamamlanacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Tedbir 858.1. Tek koordinat sistemine geçilecek ve kadastro modernizasyonu tamamlanacaktır.
1. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanacak kentsel tasarım projelerinde; şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.: 1. Kadastro modernizasyon çalışmalarını tamamlamak üzere kadastro güncelleme, iyileştirme ve sayısallaştırma gerçekleştirilecektir.

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 858.3. Kentsel alanlarda üç boyutlu şehir ve bina modelleri üretimi gerçekleştirilecek, çok boyutlu kadastro altyapısı kurulacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), TKGM, Yerel Yönetimler
1. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanacak kentsel tasarım projelerinde; şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.: 1. Kentlerde üç boyutlu şehir ve üç boyutlu bina modellerinin üretilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Gayrimenkul piyasasının etkin işlemesine katkı sağlanması amacıyla gayrimenkullerin gerçek değerinin takibine yönelik mekanizma kurulacaktır. (Kalkınma Planı p.859)

Tedbir 853.2. Her şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımı yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 859.1. Gayrimenkul değer değişimlerinin takip edilmesi ve taşınmaz değer haritalarının oluşturulabilmesi için teknik altyapı geliştirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S): Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), GİB, TKGM, Yerel Yönetimler
1. Çevre Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığınca onaylanacak kentsel tasarım projelerinde; şehrin özgün karakterini, medeniyet birikimini gözeten insan odaklı, akılli, yeşil, güvenli, iklim dirençli ve kimlikli şehir ögelerinin kullanımının yaygınlaştırılmasına ilişkin çalışmalar yapılacaktır.: 1. Taşınmazların değerlerine yönelik veriler ile mülkiyet bilgilerinin tutulmasına yönelik Tapu ve Kadastro Bilgi Sistemine entegre bir gayrimenkul değer bilgi merkezi kurulacaktır.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Kadastro Modernizasyonu Kapsamında Yenilenen/Sayısallaştirılan Parsel Sayısi (3)
Birim: Bin Adet
2024: 21 887
2025 (1): 24 000
2026 (2): 26 500

Performans Göstergeleri: Türkiye Kentleri İzleme Çerçevesinde İzlenen Kent Sayısı
Birim: Adet
2024: -
2025 (1): 1
2026 (2): 3
(3) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Tapu ve Kadastro Programının performans göstergelerinden biridir.
2.4.4. Konut 
a) Mevcut Durum 
TüİK verilerine göre 2024 yılında belediyeler tarafindan 853.990 daire için yapı ruhsatıdüzenlenmiştir. 2025 yılının ilk altı aylık döneminde ise 292.433 daire için yapı ruhsatıverilmiştir. 2024 yılında 640.779 konuta yapı kullanma izni düzenlenmiştir. Bu sayı 2025yılının ilk yarisinda 130.152 olmuştur.

Türkiye genelinde konut satışlari, 2025 yılı Ocak-Eylül döneminde bir önceki yılın aynıdönemine göre yüzde 19,2 artmıştır. Aynı dönemde, 342.641'i ilk satış, 786.086'sı ikinci el satış olmak üzere toplam 1.128.727 konut satılmıştır. 2024 yılında ise ayni dönemde 300.879'u ilk satış, 646.357'si ikinci el satış olmak üzere toplam 947.236 konut satışıyapılmıştır. İpotekli konut satışları, Eylül 2025'te bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 34,4artarak 21.266 olarak gerçekleşmiştir. Toplam satışların yaklaşık yüzde 14,1'i ipotekli konut satışıdır.

Eylül 2025 itibarıyla Türkiye'de toplam konut sayısı 43,3 milyondur. Toplu Konut İdaresi Başkanlığı (TOKi) tarafindan 2019-2024 döneminde 372.538 konutun inşaatıtamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmiştir. Üretilen konutların yaklaşık yüzde 91'i sosyal konut niteliğindedir. TOKÍ tarafından 2025 yıli Ocak-Eylül döneminde 82.338 konut tamamlanmiş olup yıl sonunda üretilmesi planlanan konut hedefine ulaşılmasi öngörülmektedir.

Konut üretiminde yaşliların, gençlerin, engellilerin ve kadınların konuta erişiminin artırılmasi, dar gelirliler için ekonomik olarak karşılanabilir konut üretilmesi, konut piyasasında beşeri ve teknik kapasitenin artırılmasi, uygulamada etkinlik, afetlere karşı risk azaltma ve dirençlilik, eskisinden daha sağlam inşa prensipleri doğrultusunda konutun çevresiyle bir bütün olarak ele alınması hedeflenmektedir. Bu kapsamda arz ve talep yönlüihtiyaç duyulan veri kaynakları geliştirilerek, konut arz ve talebinin niteliğini veriye dayalıanalizlerle belirlemeye yönelik araştırma ve projeler öncelikli görülmektedir.
7269 sayılı Kanun kapsamında Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremler neticesinde yıkık, ağır ve orta hasarlı konut, işyeri ve ahırı bulunan hak sahibi vatandaşlar için her türlü üstyapi, altyapı ve sosyal donatının inşası ve kredi desteği sağlanmasına ilişkin çalışmalar devam etmektedir. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından 

AFAD koordinasyonunda belirlenen yeni yerleşim alanlarında TOkİ Başkanlığı, Emlak Konut Genel Müdürlüğü ve Bakanlık tarafından konut yapımı hızla devam etmektedir. Ayrıca hak sahiplerinin talebi doğrultusunda 7452 sayılı Kanun çerçevesinde Yerinde Dönüşüm Projesi kapsamında da konut üretimi gerçekleştirilmektedir. Deprem bölgesinde, Eylül 2025itibarıyla 452.983 konutun ihalesi yapılmış, 304.836 konut hak sahiplerine teslim edilmiştir.Depremler sonrasında bugüne kadar 41 milyar TLyi geçen kira yardımı yapılmıştır.
b) Amaç
Sürdürülebilir kentsel çevre için konut planlaması ve yönetiminin bütüncül olarak ele alınması ve veriye dayalı etkin işleyen konut piyasasında barınma hakkı çerçevesinde başta dar gelirliler olmak üzere herkesin ekonomik olarak karşılanabilir, enerji verimli, dirençli,güvenli ve sağlıklı konutlara erişiminin sağlanması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Arz ve talep dengesi gözetilerek herkesin güvenli, dirençli, ekonomik olarak karşılanabilir konutlara erişimi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.862)

Politika/Tedbir: Tedbir 862.1. Özellikle kentlerdeki barınma sorununa sağlıklı çözümler üretilebilmesi için dar gelirlilere, kadınlara, engellilere ve gençlere yönelik toplu konut uygulamaları yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, TOKİ, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sosyal Konut Projesi kapsamında 100 bin konut üretimine başlanacaktır.

Politika/Tedbir: Afetler sonucunda ortaya çıkan konut ihtiyacının karşılanmasında bütüncül, adil, maliyet etkin, şeffaflığı ve hesap verebilirliği esas alan çözümler geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.863)

Politika/Tedbir: Tedbir 863.1. Afetlerden etkilenenlere temel insani ihtiyaçlarını karşılayabilecekleri, güvenli, ulaşılabilir, afetlere karşı dayanıklı ve asgari hayati hizmetleri içeren afet konutları bütüncül bir planlama dâhilinde inşa edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, TOKİ, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen illerdeki afet konutu inşaatları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 863.2. Afet konutlarının yapimında afetzedelerin barınma ihtiyacını en kısa zamanda karşılayacak şekilde hak sahipliği, geri ödeme ve finansman yöntemleri ile ilgili mevzuat yeniden ele alınacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Hak sahibi vatandaşların borçlandırma, tahsil-takip işlemlerinin daha etkin kontrolü için mevzuat güncelleme çalışmaları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 863.3. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasında standart, işlem sürelerini kısaltan, afetten etkilenme ve konut sahipliğini hakkaniyete uygun şekilde dikkate alan modeller ve süreçler geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, AFAD, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Afetzedelerin barınma ihtiyacının karşılanmasında hak sahipliği, yeni yerleşim yerine ilişkin planlama, geri ödeme ve finansman yöntemleriyle ilgili mevzuat değişikliği yapılacaktır.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Dar ve Orta Gelirlilere Yönelik Yillik Üretilen Konut Sayısı
Birim: Adet
2024: 100 000
2025 (1): 100 000
2026 (2): 100 000
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.4.5. Çevrenin Korunmasi 
a) Mevcut Durum 
Çevrenin etkin korunmasının sağlanmasi, Türkiye'nin ve dünyanın sosyo-ekonomik açıdan refahını uzun dönemde geliştirecek en önemli konulardan biridir. Hızla artan nüfus,şehirleşme, ekonomik faaliyetler ve çeşitlenen tüketim alışkanlıkları çevre üzerindeki baskıyıartırmakta ve başta iklim değişikliği olmak üzere çölleşme, biyolojik çeşitlilik kaybı ve kuraklık gibi birçok çevre probleminin her geçen gün insan yaşamını ve kalkınma sürecini daha belirgin bir şekilde etkilemesine neden olmaktadır. Bu kapsamda çevre ve doğal kaynakların sürdürülebilir yönetimi gittikçe önem kazanmaktadır.
Türkiye'de çevre sorunlarına yönelik politikalar, 2053 yılı net sifir emisyon hedefi doğrultusunda, Birleşmiş Milletler üyesi ülkelerin 2030 yılına kadar ulaşmayı hedeflediği Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarıyla (SA) uyumlu bir şekilde geliştirilmekte ve uygulanmaktadır. Bu kapsamda çevre alanında kurumsal kapasite, mevzuat ve standartların geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.

Türkiye iklim değişikliğiyle mücadele kapsamında kararlı hedefler belirleyerek konuya ilişkin hassasiyetini küresel ölçekte ortaya koymaktadır. 2021 yılında Türkiyenin ekonomik ve sosyal kalkınma hakkına halel getirilmemesi şartıyla Paris Anlaşmasına taraf olunmuştur.Ardından, Türkiye'nin 2053 net sifir emisyon hedefi doğrultusunda hazırlanan Türkiye'nin Uzun Dönemli İklim Stratejisi, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi Sekretaryasına Kasım 2024'te sunulmuştur. Paris Anlaşması gereğince taraf ülkelerin Ulusal Katkı Beyanlarını (NDC) güncelleme yükümlülüğü doğrultusunda, İklim Değişikliği ve Uyum Koordinasyon Kurulu (İDUKK) kararıyla Türkiye'nin İkinci Ulusal Katkı Beyanı BirleşmişMilletler İklim Zirvesinde ilan edilmiş, 2035 yılı için sera gazı emisyonlarının 466 milyon ton CO eşdeğeri azaltılarak toplam 643 milyon ton COeşdeğeri seviyesine düşürülmesi taahhüt edilmiştir.

Türkiye'nin 2053 net sifir emisyon ve yeşil büyüme hedefleri doğrultusunda iklim değişikliğiyle mücadele için yasal çerçeveyi oluşturan İklim Kanunu 9 Temmuz 2025'te yürürlüğe girmiştir. Kanunla emisyon izni esaslı Emisyon Ticaret Sisteminin (ETS) yasal dayanaği oluşturulmuş, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizmasi (SKM) ve Paris Anlaşmasının 6 ncı maddesiyle uyumlu ulusal karbon piyasasının altyapısı tesis edilmiştir.İklim Kanunu kapsamında, ETS'ye ilişkin esaslar, sera gazı izleme, raporlama ve doğrulama sistemleri ile izin-tahsis süreçlerine dair ikincil mevzuat ve uygulama altyapisına yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Ayrıca, Kanunla yeşil finansman ve Türkiye Yeşil Taksonomisine dayalı mekanizmalar düzenlenmis, karbon yutaklarının korunması ve korunan alanların ekosistem hizmetlerine katkısını artırmaya yönelik yasal çerçeve güçlendirilmiştir.

Sanayi sektöründe çevresel performansin artirilmasi ve temiz üretim uygulamalarinın yaygınlaştırılmasina yönelik olarak hazırlanan Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği 14 Ocak 2025 tarihinde Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Yönetmelikle hava,

su, toprak, gürültü ve koku kirliliğine neden olan sanayi kaynaklı emisyonlar ve atıkların kaynağında önlenmesi ve azaltılması hedeflenmektedir. Yönetmelik kapsamında uygulamaya konulacak olan Sanayide Yeşil Dönüşüm (SYD) Belgesiyle sanayi tesisleri mevcut en iyi teknikler ve çevresel sinır değerler çerçevesinde F'den A'ya siniflandırılacak ve çevresel performansları belgelendirilecektir.

Yasal düzenlemelere ilave olarak, ülkemiz denizlerinin çevreci ve sürdürülebilir kullanımını sağlamak, deniz yetki alanları ve haklarının korunmasını temin etmek ve bu hususlardaki strateji ve planlama çalışmalarında eşgüdümü güçlendirmek üzere Deniz Mekânsal Planlama Koordinasyon Kurulu oluşturulmuştur. Ayrıca, Doğa Koruma ve Mill Parklar Genel Müdürlüğü, 10 Temmuz 2025 tarihinde yapılan yasal düzenlemeyle Tarım ve Orman Bakanlığına bağlı kamu tüzel kişiliğini haiz, özel bütçeli kamu kuruluşu olarak yeniden teşkilatlanmıştır.

Ülkemiz coğrafi konumu itibarıyla iklim değişikliğinden en çok etkilenecek ülkeler arasında yer aldığından, uyum kapasitesinin geliştirilmesi ile ekonominin ve toplumun iklim risklerine dayanıklılığının artırılmasına yönelik sürdürülen çalışmalar önem arz etmektedir.Bu kapsamda, Muğla, Konya, Samsun ve Sakarya olmak üzere dört pilot il için 2025-2030dönemini kapsayan Yerel İklim Değişikliğine Uyum Stratejileri ve Eylem Planlarıhazırlanmıştır. İllerde yerel düzeyde uyum planı hazırlanmasına ilişkin esasları belirleyen Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları Hakkında Yönetmelik çalışmalarına devam edilmektedir.

Ülkemizin sahip olduğu zengin biyolojik çeşitlilik ile genetik kaynakların korunması için değişik statülerde korunan alan sayısı 2024 yılında 5.891'e çıkarılarak deniz ve karadaki korunan alanların yüzölçümü yaklaşık 10,4 milyon hektara ulaşmıştır. 2024 yılında kara üzerindeki toplam korunan alanların ise ülke yüzölçümüne oranı yüzde 7,86'dır.
Çevre kalitesinin izlenmesi için laboratuvar altyapisı güçlendirilmekte ve izleme sistemleri geliştirilmektedir. Ulusal Hava Kalitesi İzleme Ağındaki istasyon sayısı Ekim 2025itibarıyla 383'e ulaşmıştır.

2023 yılı verilerine göre ülkemizde kamunun, özel sektörün, kâr amacı gütmeyen kuruluşlar ile hanehalkının çevre koruma harcamaları bir önceki yıla nazaran yüzde 56,8artış göstererek 224,6 milyar TL'ye ulaşmıştır. Bu harcamanın yüzde 66,8'i özel sektör, yüzde 28,1'i kamu ve kâr amacı gütmeyen kuruluşlar, yüzde 5,1'i ise hanehalkıtarafindan gerçekleştirilmiştir. Çevre koruma amaçlı kamu ve özel sektör yatırım harcamaları 38,2 milyar TL olarak kayda geçmiştir.

Sürdürülebilir çevre hedefleri doğrultusunda yaşam döngüsü boyunca olumsuz çevresel etkileri azaltılmış ürün veya hizmetleri teşvik etmek amacıyla oluşturulan çevre etiketi sistemi kapsamında kriteri belirlenmiş ürün ve hizmet grubu sayısı 2025 yılında 19'a yükseltilmiştir.

b) Amaç
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları (SKA) doğrultusunda iklim değişikliğinin etkilerine karşı dirençli ve düşük karbonlu bir ekonomiye geçişin sağlanması, sosyal adalet anlayışıyla çevre ile doğal kaynakların korunması ve yönetilmesi, toplumun çevreye karşı duyarlılığı ve bilincinin artirılmasi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: İklim risklerine karşı, uluslararası iklim değişikliği müzakereleri, Paris Anlaşması ve Türkiye'nin Ulusal Katkı Beyanı çerçevesinde ulusal koşullar gözetilerek sera gazı emisyonlarının azaltımı ve iklim değişikliğine uyum eylemlerinin güçlendirilmesine yönelik ilgili tüm paydaşlarla işbirliği içinde yol haritaları hazırlanacak, mevzuat düzenlemeleri yapılacak ve kurumlar arası eşgüdüm sağlanacaktır. (Kalkınma Planı

Politika/Tedbir: p.865) Tedbir 865.3. "Paris Anlaşması” hedeflerine ulaşmak amacıyla sera gazi emisyonlarını azaltmak, iklim değişikliğine uyum ve iklim değişikliği ile mücadele kapsamında atilacak adımları ortaya koymak üzere strateji ve eylem planları hazırlanacak ve
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İklim Değişikliği Azaltım Stratejisi ve Eylem Plani güncellenecektir. 2. Türkiyenin yeşil dönüşümünü destekleyen emisyon azaltım teknolojisi girişimlerinin envanteri oluşturulacaktir.

Politika/Tedbir: uygulamaya geçirilecektir. Tedbir 865.4. "Yeşil Mutabakat Eylem Plani" kapsamında sektörel yol haritaları güncellenecek, izleme ve değerlendirme sistemleri geliştirilecek ve mevzuat çalışmaları yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Cam ve seramik sektörleri için düşük karbonlu yol haritaları hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Kaynakların verimli kullanımını sağlamak üzere döngüsel ekonomiye geçiş çerçevesinde sürdürülebilir üretim ve tüketim kalıpları hayata geçirilecektir.

Politika/Tedbir: (Kalkınma Planı p.866) Tedbir 866.1. Sürdürülebilir tüketim ve üretime ilişkin mevcut en iyi çevresel uygulamaların yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sürdürülebilir Tüketim ve Üretim Ulusal Eylem Planı yayımlanacak ve izlemesi yapılacaktır. 2. Eylem Planı kapsamındaki yedi sektöre ilişkin çevresel en iyi uygulamalar kılavuzu yayımlanacak ve farkındalik artırıcı bilinçlendirme

Politika/Tedbir: Tedbir 866.3. Tüm atıkların insan sağlığına ve çevreye olan zararli etkilerinin en aza indirilebilmesi için havaya, suya ve toprağa salımına ilişkin gerekli tedbirler alınacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kurum ve Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: faaliyetleri yürütülecektir. 1. Endüstriyel Emisyonların Yönetimi Yönetmeliği kapsamında, sanayi tesislerinin çevresel performanslarının değerlendirilmesi, siniflandırılmasi ve yeşil dönüşüm sürecinin dijital platformlar aracılığıyla izlenmesine

Politika/Tedbir: Tedbir 866.5. Çevre etiketi sistemi yaygınlaştırılacak, çevre dostu ürün ve hizmetlerin rekabet gücü artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: yönelik SYD sistemi oluşturulacaktır. 1. İki ürün ve hizmet grubunda çevre etiketi kriteri yayımlanacaktır.

Politika/Tedbir: İklim değişikliğiyle mücadelede kapasite ve toplumsal bilincin artırılması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.868)

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: Kuruluşları Yeşil dönüşüm süreçleri desteklenerek rekabet gücünün korunması için ulusal karbon fiyatlandırma araçları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.869)

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 869.1. Ulusal Emisyon Ticaret Sistemi (ETS)'nin kurulmasına yönelik mevzuat ve diğer altyapı hazırlıkları tamamlanarak sistem uygulamaya geçirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, EPDK, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve
1. İllerde iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmak üzere karar destek araçları geliştirilecek, pilot uygulamalar yapılacak ve eğitimler düzenlenecektir.: 1. ETS piyasalarının işletimine ilişkin gerekli altyapı çalışmaları ve işlem kayıt sistemi tamamlanacaktır.

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 869.2. Ulusal Emisyon Ticaret Sisteminde oluşacak karbon fiyatina tamamlayıcı nitelikte olabilecek karbon fiyatlandırma araçları değerlendirilecek, kalkınma ve yatırım ortamı üzerinde yol açacağı ekonomik ve sosyal etkiler analiz edilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve: Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve
1. İllerde iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmak üzere karar destek araçları geliştirilecek, pilot uygulamalar yapılacak ve eğitimler düzenlenecektir.: 1. Düşük karbonlu ekonomiye geçişi desteklemek ve diş ticarette rekabeti korumak amacıyla AB ile uyumlu Türkiye ETS kurulacak; gerekli teknik ve mevzuat altyapısı tamamlanarak işler hale getirilecektir. Ulusal ETS'de oluşacak karbon fiyatını tamamlayıcı araçlar değerlendirilecek, bu kapsamda analiz çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: Tedbir 869.3. Karbon piyasaları kapsamında ulusal denkleştirme sistemine yönelik çalışmalar yürütülecek ve uluslararası karbon piyasalarına katılım koşullarına ilişkin politika belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve: Kuruluşları Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İllerde iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmak üzere karar destek araçları geliştirilecek, pilot uygulamalar yapılacak ve eğitimler düzenlenecektir.: 1. Karbon piyasaları kapsamında ulusal denkleştirme sistemine yönelik çalışmalar yürütülecek ve uluslararası karbon piyasalarına katılım koşullarına ilişkin politika belirlenmesine yönelik analiz çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: İklim değişikliğiyle mücadele kapsamındaki azaltım ve uyum süreçlerinde sürdürülebilir finansman modelleri geliştirilerek yeşil finansmana erişim imkânları artırılacaktır. (Kalkınma

Tedbir 868.1. Tüm paydaşlara yönelik eğitim, bilinçlendirme ve kapasite geliştirme faaliyetleri yaygınlaştırılacaktır.: Plani p.870) Tedbir 870.1. Ülkemizin özgün ihtiyaçlarını gözeten ve uluslararası standartlarla uyumlu çevresel olarak sürdürülebilir bir iktisadi faaliyetin taşıması gereken nitelikleri belirleyen bir ulusal sıniflandırma sistemi oluşturulacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İklim Değişikliği Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İllerde iklim değişikliğine uyum kapasitesini artırmak üzere karar destek araçları geliştirilecek, pilot uygulamalar yapılacak ve eğitimler düzenlenecektir.: 1. Türkiye Yeşil Taksonomi Yönetmeliği yayımlanacaktır.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 870.3. Çevresel, sosyal ve yönetişimsel kriterler çerçevesinde uluslararası finans piyasalarına katıım hızlandırılacak, yeşil dönüşüme yönelik yenilikçi ve sürdürülebilir finansman araçları geliştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yeşil dönüşüm için kalkınma finansmanı kaynaklarının kullanımına Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası dahil edilecektir.: 1. İşletmelerin tesis ve süreç optimizasyonunu geliştiren, enerji verimliliği ve tasarruf potansiyeli yüksek teknolojik yatırımları desteklenecektir.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Çevresel veri setleri ve göstergelerin uluslararası standartlara uygun olarak düzenli bir şekilde üretimi ve paylaşımı sağlanacak, izleme ve değerlendirme sistemleri geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.871)

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 871.1. Tarafi olduğumuz uluslararası sözleşmelerin getirdiği yükümlülükler çerçevesinde verilerin şeffaf, karşılaştırılabilir ve güvenilir bir şekilde sunularak kalitesinin artırılması ve raporlanmasına yönelik veri altyapısı geliştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yeşil dönüşüm için kalkınma finansmanı kaynaklarının kullanımına Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası dahil edilecektir.: 1. EMEP Protokolü kapsamında emisyon envanteri, senaryo ve projeksiyonlara ilişkin veri altyapısında boşluk analizi yapılacak ve raporlama kapsamını genişletmeye yönelik iyileştirme planı hazırlanacaktır.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 871.2. Tüm alicı ortamlardaki çevresel izleme verilerinin değerlendirilmesi ve yönetimine yönelik altyapı geliştirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarim ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yeşil dönüşüm için kalkınma finansmanı kaynaklarının kullanımına Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası dahil edilecektir.: 1. Sürekli İzleme Merkezi geliştirilmeye devam edilecektir.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Karasal ve denizel ekosistemler ile ekosistem hizmetlerinin korunması, iyileştirilmesi ve sürdürülebilir kullanımı ile biyolojik çeşitliliğin korunması sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.872)

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 872.1. Karasal ve denizel korunan alanlar artırılacak, karbon yutak alanları genişletilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S)
1. Yeşil dönüşüm için kalkınma finansmanı kaynaklarının kullanımına Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası dahil edilecektir.: 1. Karasal korunan alanların ülke yüzölçümüne oranını artırmak amacıyla doğal sit alanı tescil işlemleri hızlandırılacaktır.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Tedbir 872.5. Nesli tehlike altında olan ve koruma altina alinan yaban hayvanlarının üretimi ve uygun doğal alanlara yerleştirilmesine ilişkin envanter ve izleme çalışmaları yapılacak, av ve yaban hayatının sürdürülebilir yönetimi sağlanacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yeşil dönüşüm için kalkınma finansmanı kaynaklarının kullanımına Türkiye Kalkınma ve Yatırım Bankası dahil edilecektir.: 1. Nesli tehlike altında olan ve koruma altına alınan yaban hayvanlarının üretimi, yaban hayvani üretme istasyonlarında sürdürülecektir.

Tedbir 870.2. Düşük karbonlu ekonomiye geçiş için finansman kaynakları çeşitlendirilecektir.: Hava kirliliğinin önlenmesi ve kalitesinin iyileştirilmesi için hava kalitesi yönetim uygulamaları geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.873)


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: Hava Kalitesi İzleme Ağındaki İstasyon Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 382
2025 (1): 383
2026 (2): 384

Performans Göstergeleri: Karasal Korunan Alanların Ülke Yüzölçümüne Orani
Birim: Yüzde
2024: 7,86
2025 (1): 9,85
2026 (2): 9,88

Performans Göstergeleri: Çevre Etiket Sistemi Kapsamında Belirlenen Ürün ve Hizmet Grubu Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 15
2025 (1): 19
2026 (2): 21

Performans Göstergeleri: Planlı Birleşik Çevre Denetimi Sayısı
Birim: Adet
2024: 2 170
2025 (1): 2 273
2026 (2): 2 386
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.4.6. Kentsel Altyapi 
a) Mevcut Durum 
İçme ve kullanma suyu şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı yüzde 99 seviyesindedir. Yerleşime yeni açılan alanlar ve mevcut şebekelerin yenileme ve bakım çalışmaları dışında içmesuyu şebeke inşaatı ihtiyacı azalırken içmesuyunu arıtma ihtiyacı artmıştır.

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre 2024 yılında içmesuyu temin ve dağıtım sistemlerindeki su kayıp oranı ülke genelinde yüzde 31 olarak hesaplanmıştır. Su temin sistemindeki kayıp ve kaçaklar azaltılarak iklim değişikliği ve kuraklığın etkilerine karşı su kaynaklarının verimli kullanılmasına yönelik çalışmalar devam etmektedir. Bu bağlamda suyun sürdürülebilir yönetimi kapsamında belediyeler arasında bilgi ve tecrübe paylaşımınıartırmak amacıyla başlatılan Belediye Su Kardeşliği uygulamasına bu yıl 15 belediye katılmışolup toplam 62 belediye iyi uygulama örneklerini ve tecrübelerini paylaşmaktadır. 27 Aralık 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren Su Verimliliği Yönetmeliği su verimliliği sisteminin kurulmasi, izlenmesi ve belgelendirilmesi ile il planlarının hazırlanmasına ilişkin usul ve esasların belirlenerek su kaynaklarının korunması ve verimli kullanılmasını amaçlamaktadır. Suyu verimli kullanan tesislere mavi, yeşil ve turkuaz olmak üzere üç farklı seviyede Su Verimliliği Belgesi verilecektir. Kentsel yeşil alanlarda suyun daha verimli kullanılabilmesi amacıyla kurakçıl peyzaj uygulamalarına yönelik rehber doküman yayımlanmış, uygulamaya esas olacak usul ve esasları içeren 10502 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararı da 18 Ekim 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
Ulusal Su Kurulu toplantıları devam etmekte olup dördüncü toplantısı gerçekleştirilmişve 2025-2035 dönemini kapsayan Ulusal Su Plani, Kurul'da onaylanmıştır. Toplam 8 hedef,40 strateji ve 186 eylemden oluşan Plan kurumsal yapi, mevzuat geliştirme, izleme sistemleri, su kalitesi ve miktarı yönetimi, iklim değişikliğine uyum, su verimliliği, afet ve 

risk yönetimi, akıllı su yönetimi, finansman mekanizmaları ile eğitim, farkındalık ve işbirliği başlıkları altında çok boyutlu çözüm önerileri sunmaktadır.

Ülkemizde bulunan 25 havzadan, 12 havza (Susurluk, Büyük Menderes, Konya, MeriçErgene, Gediz, Küçük Menderes, Kuzey Ege, Burdur, Yeşilırmak, Akarçay, Batı Akdeniz ve Sakarya) için Nehir Havza Yönetim Planları hazırlanmış olup 7 havza (Kızılırmak, BatıKaradeniz, Doğu Karadeniz, Marmara, Antalya, Doğu Akdeniz ve Seyhan) için planlar hazırlanmaktadır. Kalan 6 havza için planlama çalışmaları devam etmektedir.
Su kaynaklarının havza bazında dengeli bir şekilde paylaşılmasi, kurak dönemler göz önünde bulundurularak geleceğe yönelik planlamaların yapılması ve sektörlerin ihtiyaçduyduğu suyun verimli ve düzenli şekilde karşılanması amacıyla 11 havzada (Seyhan,Konya, Akarçay, Küçük Menderes, Gediz, Burdur, Büyük Menderes, Kuzey Ege, BatıAkdeniz, Aras, Çoruh) Sektörel Su Tahsisi Planları tamamlanmış, 10 havzada (Antalya, Bati Karadeniz, Doğu Karadeniz, Doğu Akdeniz, Kızılırmak, Marmara, Sakarya, Susurluk, MeriçErgene, Yeşilırmak) ise planlama çalışmalarının hazırlanması sürdürülmektedir.
İçme-kullanma sularının kaynaktan son kullanıcıya kadar hem olağan koşullarda hem de deprem, taşkın, kuraklık, salgın, siber saldırı gibi olağanüstü durumlarda sağlıklı ve güvenli şekilde ulaştırılmasının sağlanması amacıyla içme-kullanma suyu güvenlik planlarıçalışmaları devam etmektedir. Gaziantep için çalışmalar tamamlanmış olup Sakarya,Kocaeli, Düzce illeri ve Sapanca Gölü için hazırlıklar devam etmektedir.
Su ve Kanalizasyon Programından (SUKAP) faydalanan proje sayısı Eylül 2025itibarıyla 1.525'e ulaşmış olup 1.457 proje tamamlanmış ve 68 proje devam etmektedir.2011-2025 döneminde 2025 yıli fiyatlarıyla toplam 116 milyar TL hibe ve uygun şartlarla 195 milyar TL kredi İLBANK aracılığıyla tahsis edilmiştir.

TüİK verilerine göre 2022 ylında kanalizasyon şebekesiyle hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna oranı yüzde 93'tür. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı verilerine göre atıksu arıtma tesisi ile hizmet verilen belediye nüfusunun toplam belediye nüfusuna orani yüzde 91 seviyesindedir.
Atıksu Arıtma Tesislerinin (AAT) tasarımından kaynaklanan işletme problemlerinin en aza indirilmesi amacıyla, kaynak ve enerji verimliliğini hedefleyen atıksu arıtma tesislerinin tasarlanmasının planlandığı AAT Ulusal Tasarım Kriterleri Belirleme Projesi başlatılmiştır.Proje kapsaminda inceleme ve değerlendirme süreci devam etmekte olup evsel ve kentsel AAT'lerde tasarım hatalarından kaynaklanan işletme sorunlarının belirlenmesine yönelik mevcut durum analizi yapılmiştir.

Ülkemizde faaliyet gösteren sanayi tesisleri dikkate alınarak sektörel atıksu profilinin belirlenmesi, sanayi sektörleri için atıksu envanterinin oluşturulmasi, sektörlere özgükonvansiyonel kirleticiler, ağır metaller ve diğer tehlikeli maddelerin tespit edilmesi amacıyla başlatılan Endüstriyel Atıksu Profili Belirleme Projesi kapsamında saha ziyaretleri ve sektörel eğitimler başlatılmış, tespitlere ilişkin ara rapor hazırlanmıştır.

Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen illerde içmesuyu ve kanalizasyon altyapısının yeniden inşası amacıyla dış finansman kredisi sağlanmış olup İLBANK aracılığıyla ilgili belediyeleri borçlandırmadan yürütülen Türkiye Deprem Sonrasıİyileşme ve Yeniden İmar Projesi devam etmektedir.

TÜİK verilerine göre 2022 yılında toplanan evsel nitelikli atık miktarı yaklaşık 32,4milyon tondur. Mevcut atik yönetim planlarının sifır atık yönetim planı ile uyumlu hale getirilmesi, ayrı toplama verimliliğinin kaynağında artırılması ve yaygınlaştırılmasi, geri 

kazanım ve bertaraf yöntemlerinin belirlenmesi amacıyla Ulusal Atik Yönetimi ve Eylem Planı revizyon çalışmalarında son aşamaya gelinmiştir.

Eylül 2025 itibarıyla işletmede olan düzenli depolama tesisi sayısı 97 olup bu tesislerle 1.252 belediyede 77,3 milyon nüfusa hizmet verilmektedir. 2016 yılında 2 yakma ve 56 tibbi atık sterilizasyon tesisi bulunurken bu tesislerin sayısı 2024 yıl sonu itibarıyla sirasıyla 3 ve 67 olmuştur.

Eylül 2025 itibarıyla 383 tehlikeli atik geri kazanım tesisi, 11 birinci sinif düzenli depolama tesisi, 103 yakma ve beraber yakma tesisi bulunmaktadır.
Katı atık yönetiminde öncelikle üretilen atık miktarının azaltılması ve atığın kaynakta ayrıştırılarak toplamaya hazır hale getirilmesi için hanehalklarının bilinçlendirilmesi çalışmaları ile yerel yönetimlerin atığın kaynakta ayrı toplanmasına ilişkin kapasitesinin artırılmasi faaliyetleri devam etmektedir.

Belediyeler katı atık yönetiminde toplama, taşıma ve bertaraf konusunda önemli gelişmeler kaydetmiş olup katı atık tesislerinin çevresel sorunlara yol açmaması için usulüne uygun olarak işletilmesi ve düzenli olarak denetlenmesi çalışmaları sürdürülmektedir.Düzenli depolama tesisi sayısı artmakla birlikte faaliyetteki tesislerin dolan kapasitesinin artırılması için ilave depolama alanı ve ön işlem tesislerinin yapımına devam edilmektedir.Ayrıca düzensiz döküm sahalarının rehabilitasyonu ve kırsal alanda katı atıkların yönetimiyle ilgili çalışmalar yürütülmektedir. Katı atık yönetiminde belediyelerin zamanı ve finansman kaynaklarını daha verimli kullanmaları amacıyla mahalli idare birlik modelinin etkinliğinin artırılması önemli görülmektedir.

Belediye atıklarının insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirilerek etkin yönetiminin gerçekleştirilmesi amacıyla belediyelerin finanse etmekte zorlandıkları katı atık projelerinin desteklenmesi için 2017 yılında Katı Atık Programı (KAP) başlatılmıştır. Bu kapsamda Eylül 2025 itibarıyla 15 aktarma istasyonu uygulama projesi hazırlanmasi, sekiz aktarma istasyonu yapimi, dokuz düzenli depolama lotu yapimi, bir entegre atık yönetim tesisi yapimi, bir ön işlem tesisi yapımi, iki entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi hazırlanmasi, 13 düzenli depolama tesisi uygulama projesi hazirlanması işleri tamamlanmiştır. Diğer taraftan dört düzenli depolama lotu yapımi, bir entegre atık yönetim tesisi yapımi, bir entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi ve bir ön işlem tesisi yapım işlerine ilişkin çalişmalar devam etmektedir.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen Sıfır Atık Projesi kapsamında Haziran 2017-Eylül 2025 döneminde 205 bin bina ve yerleşkede sifir atık yönetim sisteminin uygulanmasına başlanmıştır. Aynı dönemde sifiır atık uygulamalarıhakkında 25 milyon kişiye eğitim verilmiştir. Sifir atık yönetim sisteminin idari, mali ve teknik unsurlari açısından tasarım ve planlama kriterlerini, değerlendirme unsurlarıni ve uygulama esaslarını belirlemek; sistemin geliştirilmesi, iyileştirilmesi ve yaygınlaştırılmasına yönelik çalışmaları düzenlemek amacıyla 11 kılavuz hazırlanmıştır. Diğer taraftan yerel ölçekte strateji belirlemek, kısa ve uzun vadeli hedefler koymak amacıyla 81 ilde hazırlanan İi Sifir Atık Yönetim Planları hayata geçirilmiştir.

2024/4 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi ile bina ve yerleşkeler ile mahalli idarelere kurulması zorunlu hale getirilen sifir atık yönetim sisteminin mevzuata uygun ve etkin bir şekilde uygulanmasını sağlamak amacıyla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığıtarafindan gerekli denetim ve takip yapılmakta, sistemle ilgili eksikliklerin giderilmesine yönelik mahalli idarelere destek sağlanmaktadır.


Sifır atık uygulamasının başladığı 2017 yılından 2024 yılı sonuna kadar 32,5 milyon ton kağit-karton, 9,1 milyon ton plastik, 3,1 milyon ton cam, 6,4 milyon ton metal ve 23,4milyon ton organik ve diğer geri kazanılabilir atıklar olmak üzere toplamda yaklaşık 74,5milyon ton geri kazanılabilir atığın ekonomiye dönüşüsağlanmıştır. Proje başlangıcında yüzde 13 olan geri kazanım oranının 2035 yılında yüzde 60'a, 2053 yılında ise yüzde 70'e çıkarılması hedeflenmektedir.

Ocak 2019-Haziran 2025 döneminde ücretli poşet uygulamasıyla plastik poşet kaynaklıyaklaşık 2,6 milyon ton plastik atığın oluşumu engellenmiştir. Bu azalmayla plastik poşet üretimi için gerekli plastik hammadde ithali önlenmiş ve yaklaşık 20 milyar TL tasarruf edilmiş, yaklaşık 121 bin ton sera gazi salımı engellenmiştir.

Atık yağlar, atık pil ve akümülatörler, ömrünü tamamlamış lastikler, elektrikli ve elektronik eşya atıkları, bitkisel atık yağlar, hafriyat toprağı, inşaat ve yıkıntı atığı, ömrünütamamlamış araçlar gibi özel atıkların toplanmasi, taşınmasi, geri kazanımı ve bertarafına yönelik eğitim, bilinçlendirme ve mevzuat çalışmaları devam etmektedir.
İçecekler için cam, plastik (PET) veya alüminyum malzemeden üretilmiş olan ambalajların geri dönüşümünü amaçlayan Depozito Íade Sisteminin 2026 yılında uygulamaya geçirilmesi planlanmaktadır.

Birleşmiş Milletler Çevre Asamblesinin (UNEA) 28 Şubat-2 Mart 2022 tarihlerinde düzenlenen beşinci oturumunda plastik kirliliğinin sonlandırılmasına ilişkin uluslararasıbağlayıcılığı olan bir araç geliştirilmesi konusunda UNEA 5/14 sayılı Karar alınmış olup bahse konu karar doğrultusunda Birleşmiş Milletler Çevre Programı (UNEP) tarafından oluşturulan Hükümetlerarası Müzakere Komitesinin çalışmaları devam etmektedir.
Daha verimli kaynak ve atık yönetimine katkıda bulunan döngüsel ekonomiye geçişin teşvik edilmesi, AB Döngüsel Ekonomi Modeli doğrultusunda Türkiye'nin döngüsel ekonomiye geçişte kurumsal ve teknik kapasitesinin güçlendirilmesi amacıyla ülkemiz şartlarına uygun kapsamlı bir Ulusal Döngüsel Ekonomi Stratejisi ve Eylem Planı (20252028) tamamlanmiştir.

Ülkemizde toplu taşımanın ve motorsuz ulaşım türlerinin geliştirilerek kentiçi ulaşımda yaşanan trafik sıkışıklığının ve buna bağlı olarak ortaya çıkan zaman kaybı, yakıt tüketimi ile çevre ve gürültü kirliliği sorunlarının azaltılabilmesi amacıyla önemli yatırımlar yapılmaktadır. Trambüs, elektrikli otobüs gibi emisyon üretmeyen toplu taşıma araçlarının yanı sıra tramvay, metro gibi raylı sistem araçlarının kullanımı yaygınlaşmaktadır. Ekim 2025itibarıyla Adana, Ankara, Antalya, Bursa, Eskişehir, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri,Kocaeli, Konya ve Samsun'un aralarında bulunduğu 12 büyükşehirde raylı sistemlerle toplu taşima hizmeti verilmeye devam edilmektedir.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığınca yapım çalışmalarına devam edilen Halkali-İstanbul Yeni Havalimani Metro Hattı'nın Arnavutköy-Halkalı kesiminin hizmete açılmasıyla İstanbul'da raylı sistem hat uzunluğu 406,3 km'ye ulaşacaktır. Ayrıca Ulaştırma ve AltyapıBakanlığı tarafindan yürütülen ve toplam uzunluğu 26,2 km olan Gebze OSB - Darıca Sahil Rayli Sistem Hatti, Bursa Emek Şehir Hastanesi Hafif Rayli Sistem Hattı ve Altunizade-Ferah Mahallesi-Çamlıca Metro Hattı projelerinin 2026 yılında tamamlanması öngörülmektedir.
b) Amaç
Kentsel altyapıda sağlıklı ve güvenilir içme ve kullanma suyuna erişimin sağlandıği,atıksu ile katı atıkların insan ve çevre sağlığına etkilerinin en aza indirildiği, kentiçi ulaşımda 

ise maliyet etkin, temiz ve enerji verimli, tüm bireyler için kolay erişilebilir, modlar arasıgüçlü bağlantının sağlandığı sürdürülebilir sistemlerin oluşturulması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Su kaynaklarının koruma kullanma dengesi gözetilerek sürdürülebilir, bütüncül, etkin ve verimli şekilde yönetimi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.875)

Politika/Tedbir: Tedbir 875.3. Su Yönetimi Koordinasyon Kurulu ile havza kurulları ve il su kurullarının daha etkin hale getirilmesi sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal, havza ve il düzeyindeki su kurullanı düzenli olarak toplanacak, İl Su Kurullarının yerelde su yönetimi, izleme ve uygulama süreçlerinde etkinliği güçlendirilecektir.

Politika/Tedbir: İklim değişikliğinin su kaynaklarına etkileri tespit edilecek ve iklim değişikliğine uyum sağlanmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.877)

Politika/Tedbir: Tedbir 877.2. Türkiye genelinde iklim değişikliğinin su kaynaklarına etkileri güncel veri setleri ve senaryolar kullanılarak belirlenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 25 nehir havzası için hidrolojik döngüye etki eden gelecek dönem iklim projeksiyonları hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Su kaynakları miktar, kalite ve ekosistemler açısından korunacak ve iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.878)

Politika/Tedbir: Tedbir 878.1. Kalite ve toplam su potansiyeli bilgilerini içeren su kaynakları envanteri oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tüm illerde İl Su Kurulları bünyesinde içme-kullanma suyu güvenliğinin sağlanması maksadıyla mevcut durum darboğazlar ve çözüm önerilerini içeren raporlar hazırlanacaktır. 2.878 yeni noktada suyun miktar ve kalitesi izlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 878.3. Sanayi kaynaklı su kirliliğinin önlenmesi için temiz üretim teknikleri hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sanayiden kaynaklanan atıksu yönetimi kapsamında Mevcut En İyi Teknikler (MET) Sonuç Belgesi doğrultusunda mevzuat taslağı hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 878.5. Su tahsisinde arz-talep dengesi gözetilerek suyun en faydalı şekilde kullanımına yönelik sektörel tahsis planlaması yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tariım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sekiz havzada Sektörel Su Tahsis Planları hazırlanmasına devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 878.7. Maden sahası ruhsatları verilirken yeraltı sularına olabilecek olumsuz etkiler göz önünde bulundurulacak, yeraltı suyu kuyularına ait koruma bantları belirlenecek, kaçak kullanımların önüne geçilecek, yeraltı suyunun sürdürülebilir kullanımı sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yeralti suyunun sürdürülebilir kullanımının sağlanması için yedi havzada nehir havza yönetim planlari tamamlanacaktır.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Suyun verimli kullanımı sağlanacak, gelir getirmeyen su kullanımının en aza indirilmesi için gerekli tedbirler hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.880) Tedbir 880.1. Değişen Tarım ve Orman Bakanlığı 1. Su Verimliliği Eylem Plani İklime Uyum Çerçevesinde (S), Çevre, Şehircilik ve kapsamında sorumlu kurumlarca Su verimliliği Strateji Belgesi İklim Değişikliği Bakanlığı gerçekleştirilen çalışmaların ve Eylem Planında takibine devam edilecektir. tanımlanan eylemlerin hayata geçirilmesi sağlanacaktır.
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: Tedbir 880.1. Değişen İklime Uyum Çerçevesinde Su verimliliği Strateji Belgesi ve Eylem Planında tanımlanan eylemlerin hayata geçirilmesi sağlanacaktır.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 880.2. Ekonomik kaçak seviyesi indeksleri kullanılarak suyun gerçek değeriyle su kayıp oranı ve gelir getirmeyen su hedefleri belirlenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Tarım ve Orman Bakanlığı (S)
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Ekonomik kayıp seviyesi ve su kayıp oranı ile gelir getirmeyen su oranının hesaplanmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 880.3. Belediyelerin kayıp kaçakla mücadeleye yönelik faaliyetleri desteklenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Belediyeler arasında bilgi ve tecrübe paylaşımı sağlanmasına yönelik programlar düzenlenecektir.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 880.4. Sanayide mevcut en iyi tekniklere geçilerek su verimliliği artırılacaktir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Endüstriyel su verimliliği uygulamalarının yaygınlaştırılması amacıyla hazırlanan sektörel rehberler kapsamında bilgilendirme programlariı yapılacaktır.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 880.5. Deniz suyunun arıtılmasi, yağmur suyu hasadı ve gri suyun yeniden kullanımı gibi hususlarda mevzuat altyapısı geliştirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Ulusal Su Kurulu tarafindan alınan karar kapsamında iklim dostu şehirler oluşturulması maksadıyla atıksuyun geri kazanılarak yeniden kullanılması, yağmur suyun hasadı ve gri su sistemi gibi uygulamalara yönelik çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 880.6. Yerel yönetimlerin su bütçelerini oluşturması sağlanacak, su dengesi ve kayıpların belirlenmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Yerel Yönetimler
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Sisteme giren su, su kayıpları ve gelir getirmeyen su miktarının takibinin daha sağlıklı yapılabilmesi için güvenilir veri setlerinin oluşturulmasına yönelik belediyelere teknik destek sağlanacaktır.

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Katı atık yönetiminin döngüsel ekonomi ilkeleri gözetilerek etkinleştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.881)

Tedbir 878.8. Döngüsel ekonomi kriterleri de dikkate alınarak ülkemize özgü atıksu arıtma tesisi tasarim normları ve kriterleri belirlenecek, tasarım yazılımı geliştirilecektir.: Tedbir 881.3. Döngüsel ekonomiye geçiş kapsamında atik yönetimine ilişkin beşeri ve teknik kapasitenin oluşturulması amacıyla programlar düzenlenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler
1. 21 tesiste deneysel karakterizasyon çalışmaları tamamlanacak ve biyorafineri potansiyelinin değerlendirilmesi yapılacaktır. 2. Süreç analizi ve tasarımı kitapları hazırlanacaktır.: 1. Atık yönetimine ilişkin çalışmaların verimliliğinin artırılması için eğitim faaliyetleri yürütülmeye devam edilecektir.

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Sıfır atık uygulamaları yaygınlaştırılacak, atıkların geri dönüşümünde toplumun bilinçlendirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.882)

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Tedbir 882.1. "Sifir Atik Projesi" kapsamında eğitim farkındalık faaliyetleri gerçekleştirilecek ve eğitimin tüm kademelerinde sifir atık uygulamaları yürütülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler
1. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait standartların geliştirilmesi, teşvik ve yönlendirme sisteminin iyileştirilmesi amacıyla mevzuat değişikliklerini de içeren çalışmalar yürütülecektir.: 1. Atıkların kaynağında ayrı toplanmasinin yayginlaştirılmasi amacıyla kamu spotu, eğitim gibi çalışmalar yapılacak, okul öncesi, ilköğretim ve ortaöğretim programlarında sifir atık uygulamalarına yer verilecektir. 2. Ulusal düzeyde Sifir Atık Yarışması düzenlenecek ve yarışmanın uluslararası seviyeye taşınması sağlanacaktır.

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Mali gücü yetersiz yerel yönetimlerin evsel nitelikli katı atıkların geri kazanım ve bertaraf tesisi projeleri ile aktarma istasyonu projelerinin bir program dâhilinde desteklenmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.883)

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Tedbir 883.1. Yerel yönetimlerin finanse etmekte zorlandıkları katı atık yönetim projelerini desteklemek amacıyla yürütülen "Katı Atık Programi"nin yaygınlaştırılması sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İLBANK, Yerel Yönetimler
1. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait standartların geliştirilmesi, teşvik ve yönlendirme sisteminin iyileştirilmesi amacıyla mevzuat değişikliklerini de içeren çalışmalar yürütülecektir.: 1. Dört düzenli depolama lotu yapımi, bir entegre atık yönetim tesisi yapımi, bir entegre atık yönetim tesisi uygulama projesi ve bir ön işlem tesisi yapım işine ilişkin çalışmalara devam edilecektir.

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Mekânsal planlar ile ulaşım planlarının bütüncül bir şekilde ele alınması sağlanacak; bölge planları ile kentsel ulaşım ana planları eşgüdüm içerisinde oluşturulacak, kentiçi raylı sistem projelerine ilişkin mevzuat düzenlemesi yapılacaktır. (Kalkınma Plani p.884)

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Tedbir 884.3. Kentiçi raylı sistem projelerinin incelenmesi, değerlendirilmesi ve Ulaştırma ve Altyapi Bakanlığı tarafından devralınmasına ilişkin mevzuat hazırlanacak, istatistiki veri altyapısı oluşturulacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler: Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı
1. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait standartların geliştirilmesi, teşvik ve yönlendirme sisteminin iyileştirilmesi amacıyla mevzuat değişikliklerini de içeren çalışmalar yürütülecektir.: 1. Kentiçi raylı sistem projelerinin incelenmesi, onaylanmasi ve belediyelerin rayli sistem projelerinin Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafindan devralınmasına ilişkin usul ve esaslari düzenlemeye yönelik yönetmelikler yayımlanacaktır. 2. Kentiçi ulaşıma ilişkin istatistiki veri altyapısı geliştirilecektir.

Tedbir 881.4. Geri kazanılmış ikincil ürüne ait teknik standartlar geliştirilecek, teşvik ve yönlendirme mevzuatı iyileştirilecektir.: Kentlerdeki trafik sıkışıklığının, kazaların ve hava kirliliğinin azaltılması amacıyla kentiçi ulaşımda talep yönlü politikalar uygulanacak, bireysel araç kullanımı yerine sürdürülebilir, çevreci, verimli ve düşük emisyonlu toplu taşıma sistemleri ile mikro- mobilite çözümleri teşvik edilecektir. (Kalkınma Planı p.885)


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: İçme ve Kullanma Suyu Şebekesi ile Hizmet Verilen Belediye Nüfusunun Toplam Belediye N nnn
Birim: Yüzde
2024: 99
2025 (1): 66
2026 (2): 00T

Performans Göstergeleri: t   B  mnuaa Oa
Birim: ea
2024: E6
2025 (1): S6
2026 (2): 96

Performans Göstergeleri: a   a  munmadan uu
Birim: ea
2024: 6'06
2025 (1): 0't6
2026 (2): 0'z6

Performans Göstergeleri: Artılmış Atıksuların Yeniden Kullanım Oranı
Birim: Yüzde
2024: 6,0
2025 (1): 6,7
2026 (2): 7,0

Performans Göstergeleri: İçmesuyu Kayıp Oranı
Birim: Yüzde
2024: 32
2025 (1): 31
2026 (2): 30

Performans Göstergeleri: Atık Yönetim Hizmeti Verilen Belediye Nüfusu Oranı (3)
Birim: Yüzde
2024: 94,5
2025 (1): 96,1
2026 (2): 96,5

Performans Göstergeleri: Sifir Atık Projesi Kapsamında Atığın Geri Kazanım Oranı (3)
Birim: Yüzde
2024: 35,0
2025 (1): 37,5
2026 (2): 39,0

Performans Göstergeleri: Kentiçi Raylı Sistem Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2024: 1 052
2025 (1): 1 069
2026 (2): 1 096
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Sürdürülebilir Çevre ve İklim Değişikliği Programının performans 
göstergelerinden biridir.


2.4.7. Bölgesel Gelişme 
a) Mevcut Durum 
Bölgesel gelişme politikasi, bölgelerin rekabet gücünün artırılması ve gelişmişlik farklarının azaltılmasına yönelik ekonomik ve sosyal gelişmelerini sağlamak üzere bölgelerin nitelikleri dikkate alınarak uygulanmaktadır. Bölgesel gelişmenin çok sektörlü yapısınedeniyle merkezi ve yerel düzeyde paydaşlar arasında işbirliğinin temin edilmesi ve koordinasyon mekanizmalarının güçlendirilmesi önem taşımaktadır.

Bölgesel gelişme çalışmalarının bütüncül bir bakış açısıyla gerçekleştirilmesi, ulusal ve yerel düzeyde bölgesel kalkınma uygulamalarının etkinliğinin artırılması amacıyla 20242028 dönemine ilişkin Bölgesel Gelişme Ulusal Stratejisi (BGUS) ve bölge planlarıyayımlanarak uygulamaya konmuştur.

26 Düzey-2 bölgesinde kurulu kalkınma ajansları tarafindan bölge, il ve ilçe düzeyinde çalışmalar gerçekleştirilerek bölgelerin potansiyellerini harekete geçirmek üzere kamu kurumlarına, mahalli idarelere, üniversitelere, sivil toplum kuruluşlarına ve özel sektöre sonuç odaklı program yönetimi yaklaşımıyla mali ve teknik destek sağlanmaktadır. Söz konusu hizmetler için 2008-2024 yılları arasında kalkınma ajanslarına merkezi bütçeden 78,7 milyar TL, yerel paylardan ise 51,2 milyar TL (2025 yılı fiyatlarıyla) kaynak aktarılmıştır.2025 yılı için ise 2,65 milyar TL merkezi bütçe payı tahsisatı yapılmış olup yerel pay katkısının 2,85 milyar TL olacaği tahmin edilmektedir. 2008-2025 döneminde 27.365projeye yaklaşık 87 milyar TL (2025 yılı fiyatlarıyla) destek sağlanmıştır. Bu destekle yapılan toplam yatırım tutarı 145,4 milyar TL'ye ulaşmıştır.

TABL0 II: 59- Kalkınma Ajanslarına İlişkin Bilgiler (Ocak 2008 - Eylül 2025)
Destek Program Türü: Bütçesi (1)

Destek Program Türü: Proje Teklif Çağrısı
Ajans Desteği (1): 66 921
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 115 916
Desteklenen Proje Sayısı: 11 247

Destek Program Türü: Güdümlü Proje Desteği
Ajans Desteği (1): 13 336
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 20 531
Desteklenen Proje Sayısı: 271

Destek Program Türü: Finansman Desteği
Ajans Desteği (1): 740
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 2 411
Desteklenen Proje Sayısı: 363

Destek Program Türü: Faizsiz Kredi Desteği
Ajans Desteği (1): 642
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 670
Desteklenen Proje Sayısı: 131

Destek Program Türü: Doğrudan Faaliyet ve Fizibilite Desteği
Ajans Desteği (1): 2 623
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 2 914
Desteklenen Proje Sayısı: 2 483

Destek Program Türü: Teknik Destek
Ajans Desteği (1): 2 146
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 2 146
Desteklenen Proje Sayısı: 12 691

Destek Program Türü: Diğer Destek Türleri
Ajans Desteği (1): 525
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 858
Desteklenen Proje Sayısı: 179

Destek Program Türü: Genel Toplam
Ajans Desteği (1): 86 933
Eş-Finansman Dâhil Toplam Proje: 145 446
Desteklenen Proje Sayısı: 27 365
(1) 2025 Yıli Fiyatlarıyla, Milyon TL 
Bölge kalkınma idareleri kapsadıkları illerdeki yatırımların gerektirdiği planlama,izleme, değerlendirme ve koordinasyon hizmetlerini yürütmektedir. GAP, DAP, DOKAP ve KOP Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlıklarına 2025 yılında toplam 3,35 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Başkanlıklar tarafından 2014-2025 yılları arasında uygulayıcı kuruluşlara 2025 yılı fiyatlarıyla toplam 44,4 milyar TL kaynak aktarılmıştır. Bölgelerin bir bütün olarak ele alındığı ve kendine özgü potansiyellerini ortaya çıkarmayı hedefleyen 2024-2028dönemine ilişkin GAP, DAP, DOKAP ve KOP Eylem Planları yayımlanmıştır.
Bölgesel gelişme politikalarının tasarım sürecine girdi sağlamak, karar alma süreçlerini kolaylaştırmak ve uygulama etkinliğini artırmak amacıyla analiz çalışmaları yürütülmektedir.Bu çerçevede, yerleşim merkezlerinin sosyal ve ekonomik ilişkileri ile kamu hizmetlerinin sunumu ve hizmetlere erişimini analiz etmek amacıyla oluşturulan Türkiye'de Kentsel ve Kırsal Yerleşim Sistemleri Araştırması (YER-SİS) karar destek sisteminin geliştirilmesi çalışmalarına devam edilmiştir. 2025 yılına ilişkin illerin Sosyo-Ekonomik Gelişmişlik Sıralamasi Araştırmasi (SEGE) tamamlanmiştır.


TABLO II: 60- Düzey 2 İstatistiki Bölge Birimleri (İBB) Bazında Çeşitli Göstergeler 
(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: Cm stae Payi (Yüzde)
Md unnt (oea(): Sanayi Sektörü Payı (Yüzde)
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): Sektörü Payı Hizmetler (Yüzde)

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR10 İstanbul
Md unnt (oea(): 1
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 18,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,3
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,8
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 30,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 164,2
(t -e  c: 8,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 0,6

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR51 Ankara
Md unnt (oea(): 2
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 6,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): 1,0
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,2
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 9,6
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 140,9
(t -e  c: 9,7
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 4,4

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR31 İzmir
Md unnt (oea(): 3
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 5,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,3
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,8
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 6,1
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 116,1
(t -e  c: 11,0
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 7,7

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR61 Antalya, Isparta, Burdur
Md unnt (oea(): 4
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 4,0
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,6
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,7
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 4,2
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 104,3
(t -e  c: 5,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 16,7

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR41 Bursa, Eskişehir, Bilecik
Md unnt (oea(): 5
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 5,1
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,7
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,4
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 5,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 105,2
(t -e  c: 8,9
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 8,5

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR42 Kocaeli, Sakarva, Düzce, Bolu, Yalova
Md unnt (oea(): 6
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 5,0
I S S 2015-2024 (Yüzde): 1,1
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,9
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 6,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 130,6
(t -e  c: 8,3
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 9,6

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR32 Aydın, Denizli, Muğla
Md unnt (oea(): 7
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,7
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,3
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 3,3
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 85,7
(t -e  c: 8,2
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 17,9

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR21 Tekirdağ. Edirne. Kırklareli
Md unnt (oea(): 8
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): 1,2
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,8
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,6
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 114,7
(t -e  c: 6,7
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 11,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR52 Konya, Karaman
Md unnt (oea(): 9
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,0
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,3
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,0
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 79,1
(t -e  c: 7,6
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 18,7

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR22 Balıkesir, Çanakkale
Md unnt (oea(): 10
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,2
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,1
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,9
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,9
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 87,9
(t -e  c: 6,0
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 25,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR62 Adana, Mersin
Md unnt (oea(): 11
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 4,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,6
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,8
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 4,1
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 83,7
(t -e  c: 9,2
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 17,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR33 Manisa, Afyon, Kütahya, Uşak
Md unnt (oea(): 12
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,7
I S S 2015-2024 (Yüzde): -0,2
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,6
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 3,0
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 80,2
(t -e  c: 6,4
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 25,0

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR72 Kayseri, Sivas, Yozgat
Md unnt (oea(): 13
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): -0,6
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,6
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,2
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 73,3
(t -e  c: 8,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 24,7

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR83 Samsun, Tokat, Çorum, Amasya
Md unnt (oea(): 14
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,2
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,5
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,1
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 61,8
(t -e  c: 6,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 32,6

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR81 Zonguldak, Karabük, Bartın
Md unnt (oea(): 15
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 1,2
I S S 2015-2024 (Yüzde): -1,0
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,2
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 0,9
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 70,2
(t -e  c: 9,2
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 23,3

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: 21 †
Md unnt (oea(): 16
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,2
I S S 2015-2024 (Yüzde): -0,9
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,6
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,8
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 56,2
(t -e  c: 7,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 37,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRC1 Gaziantep, Adıyaman, Kilis
Md unnt (oea(): 17
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,5
I S S 2015-2024 (Yüzde): 1,3
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,2
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 69,0
(t -e  c: 10,7
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 12,3

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR71 Kırıkkale, Aksaray,Niğde, Nevşehir, Kırşehir
Md unnt (oea(): 18
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 1,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): -0,4
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,0
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,4
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 73,5
(t -e  c: 8,1
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 27,7

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TR82 Kastamonu, Çankırı, Sinop
Md unnt (oea(): 19
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 0,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): -1,9
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,7
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 0,7
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 70,8
(t -e  c: 4,6
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 41,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRB1 Malatya, Elâzığ, Bingöl, Tunceli
Md unnt (oea(): 20
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,0
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,1
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,2
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,2
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 59,4
(t -e  c: 5,7
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 29,0

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRA1 Erzurum, Erzincan, Bayburt
Md unnt (oea(): 21
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 1,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): -0,9
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,1
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 0,8
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 60,5
(t -e  c: 6,3
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): bε

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: S d  aa
Md unnt (oea(): Z
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 8'
I S S 2015-2024 (Yüzde): ZT
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,4
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 2,5
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 64,8
(t -e  c: 11,7
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 16,0

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRC3 Mardin, Batman, Sirnak, Siirt
Md unnt (oea(): 23
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,9
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,1
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,4
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,5
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 51,9
(t -e  c: 11,1
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 15,6

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRC2 Sanliurfa, Diyarbakır
Md unnt (oea(): 24
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 4,8
I S S 2015-2024 (Yüzde): 1,0
S B (ee) (C Bölgelerin: 1,5
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,9
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 40,2
(t -e  c: 9,2
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 28,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRB2 Van, Mus, Bitlis, Hakkâri
Md unnt (oea(): 25
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 2,5
I S S 2015-2024 (Yüzde): -1,0
S B (ee) (C Bölgelerin: 0,1
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 1,0
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 39,6
(t -e  c: 15,3
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 24,5

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: TRA2 Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan
Md unnt (oea(): 26
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 1,3
I S S 2015-2024 (Yüzde): -2,0
S B (ee) (C Bölgelerin: -0,6
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 0,6
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 44,4
(t -e  c: 10,1
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 47,1

(SsSsos Ekonomik Gelişmişlik Sosyo-: Türkiye
Md unnt (oea(): 100,0
2023-2024 Yıllık Nüfus Artış Hızı (Yüzde): 3,4
I S S 2015-2024 (Yüzde): 0,9
S B (ee) (C Bölgelerin: 100,0
GSYH (2023) Endeks TR=100 Kişi Başına: 100,0
İşsizlik Oranı (2024) (Yüzde): 8,7
(t -e  c: 14,8
Yönetim Bütçe Karşılama Oranı Merkezi Gelirlerinin Giderlerini (2024) (2): 27,3
Kaynak: TÜtK, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

(1) Însaat sektörü sanayi icinde değerlendirilmistir.

(2) Bakanlıkların merkez muhasebe birimlerince tahsil edilen ve ödenen tutarlar il ayrımına tabi tutulmaksızın Türkiye verisinde yer almaktadır.


b) Amaç
Bölgelerin potansiyellerinin harekete geçirilmesi, kendilerine özgü imkân ve kabiliyetlerinin yenilik temelinde geliştirilmesi, bölge dirençliliklerinin artırılması ve afet sonrası ekonomik ve sosyal iyileşmenin sağlanması yoluyla ülkemizin dengeli kalkınmasına azami katkının sağlanması ile bölge içi ve bölgeler arası gelişmişlik farklarının azaltılmasıtemel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Bölgesel kalkınmaya yönelik kurumsal yapı ve yönetişim mekanizması etkinleştirilecektir. (Kalkınma Planı p.888)

Politika/Tedbir: Tedbir 888.1. Kalkınma ajansları ve bölge kalkınma idarelerinin kurumsal kapasiteleri ve mevzuatı gözden geçirilerek etkinliklerinin artırılması yönünde düzenlemeler yapılacak, işbirlikleri artırılacak ve merkezi yönetimle etkileşim ve koordinasyon mekanizmaları geliştirilecektir. Tedbir 888.2. Bölgesel gelişme politikalarının tasarım
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Bölge Kalkınma İdareleri, Kalkınma Ajanslari
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kurumsal ve beseri kapasitenin geliştirilmesine yönelik çalışmalara devam edilecektir. 2. Kalkınma ajanslarının faaliyetlerinde özel sektör ile sanayi ve ticaret odalarının rollerinin güçlendirilmesine yönelik olarak mevzuat gözden geçirilecektir.

Politika/Tedbir: ve uygulama aşamalarında karar destek süreçlerini güçlendirecek araştırma ve analizler gerçekleştirilecek, bölgesel farklılıkların ölçülmesine yönelik istatistiki altyapı geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Kalkınma
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. YER-SÍS Projesi Karar Destek Sisteminde iyileştirme çalışmaları yapılacaktır. 2. Kalkınma ajanslarinin mevcut mali destek uygulamalarına ilişkin etki değerlendirme çalışmalari yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Ajansları Bölgelerin kalkınmasında yeşil ve dijital dönüşüme yönelik altyapı geliştirilecektir. (Kalkınma Plani p.893)

Politika/Tedbir: Tedbir 893.2. Yeşil ve dijital dönüşüm konusunda bölgelerin potansiyel ve ihtiyaçları çerçevesinde stratejileri oluşturulacak, dönüşümden en çok etkilenecek sektörlere yönelik analizler yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkınma Ajansları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düzey-2 bölgelerinin yeşil dönüşüm ve dijital dönüşümden en çok etkilenecek sektörlerine dair analizleri içeren stratejiler hazırlanacaktır. 1. Küresel düzeyde ön plana çıkan illerin

Politika/Tedbir: Tedbir 893.3. Ekonomik ve sosyal avantajlarıyla küresel düzeyde ön plana çıkan illerin üretim, Ar-Ge ve girişimcilik kapasitesinin dijital ve yeşil dönüşüm perspektifiyle gelişimine yönelik bölgesel kalkınma programları uygulanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Kalkinma Ajansları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: dijital ve yeşil dönüşüm alanında Ar-Ge, yenilik ve girişimcilik kapasitelerinin artırılmasına yönelik olarak kalkınma ajansları tarafından geliştirilen Sonuç Odaklı Programlar kapsamında mali destek ve teknik destek programları yürütülecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: En Yüksek Gelirli Bölgenin Kişi Başı Gelirinin En Düşük Gelirli Bölgenin Kişi Başı Gelirine Oranı (4)
Birim: Oran
2024: 4,15(3)
2025 (1): 4,1
2026 (2): 4,0

Performans Göstergeleri: En Düşük Değere Sahip Düzey-2 Bölgesinde İşgücüne Katılma Oranı
Birim: Yüzde
2024: 44,5
2025 (1): 45,0
2026 (2): 45,5
(1) Gerçekleşme Tahmini 

(2) Program 

(3) 2023 yıli verisidir.

(4) Bu gösterge aynı zamanda Merkezi Yönetim Bütçesinde yer alan Bölgesel Kalkınma Programının performans göstergelerinden 
biridir.


2.4.8. Kırsal Kalkınma 
a) Mevcut Durum 
TüİK verilerine göre Türkiye'de 2023 yılında yüzde 93 olan il ve ilçe merkezlerinde yaşayanların orani, 2024 yılında yüzde 93,4 olmuştur. Buna karşılık, belde ve köylerde yaşayanların oranı yüzde 7'den yüzde 6,6'ya düşmüştür. TüİK'in ADNKS sonuçlarına göre 2024 yılında belde ve köy nüfusu 5.657.686 kişi olmuştur. Cinsiyete göre köy nüfusunun 2.913.301'ini erkek, 2.744.385'ini kadın nüfusu oluşturmaktadır. Köylerimizde nüfus yaşlanmakta olup 65 yaş ve üzeri nüfus, 620.500'ü kadın olmak üzere toplam 1.130.841kişidir.

TüİK verilerine göre 2019 yılında yüzde 17,4 olan tarım istihdamının toplam istihdam içindeki payı 2025 yılıi ikinci çeyreğinde yüzde 14 olmuştur. Cinsiyete göre 2025 yılı ikinci çeyreğinde tarım istihdamındaki kadınların oranı yüzde 17,4, erkeklerin oranı ise yüzde 12,3olmuştur. Ayni dönemde tarımsal istihdam 4,9 milyon kişiden 4,5 milyon kişiye gerilemiştir.Bu durum, hizmetler ve sanayi sektörlerinin istihdam içerisindeki payını artırdığınıgöstermektedir.

Köylerin yol ve içme suyu gibi temel altyapı ihtiyaçlarına yönelik 2005 yılında başlatılan KÖYDES Projesine 2005-2025 döneminde toplam 35,2 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir.2005-2024 döneminde 138.886 km köy yolu yapılmış ve onarılmıştır. Suyu olmayan 5.851yerleşim yerinde ve suyu yetersiz olan 74.117 yerleşim yerinde içme suyu yatırımıgerçekleştirilmiştir. Küçük sulama yatırımlarıyla 98 bin hektar tarım alanı sulamaya açılmış,103 bin çiftçi ailesi bu sulama yatırımlarından yararlanmıştır. Atıksu işlerinde 1.285 foseptik ve 68 atıksu aritma yatırimi yapılmiştır.

İskân yatırımları kapsamında yeniden yerleşim işleri On İkinci Kalkınma Planında önemli bir yer tutmuştur. Kırsal iskân projeleri ile çeşitli nedenlerle yerleri kamulaştırılan (afet, baraj yapımı gibi) hanelerin yeniden iskânı yapılmaktadır. Bu kapsamda son yıllarda yürütülen en önemli projeler; Kızlaryolu Baraji Yeniden Yerleşim İşleri, Gömükan Baraji Yeniden Yerleşim İşleri, Mersin Alaköprü Barajı Yeniden Yerleşim İşleri, Kendi Evini Yapana Yardim (KEYY) Projeleridir 

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına 2025 yılında KÖYDES kapsamındaki köylerin yol ve içmesuyu yatırımlari, iskan projeleri, baraj yapımından etkilenen hanelerin konut ve tarım arazisi alımları ve kendi evini yapmak isteyenlere yönelik destekler için toplam 7,9 milyar TL kaynak ayrılmıştır. DSi Genel Müdürlüğüne barajlardan etkilenen alanların yeniden yerleşimine ilişkin projeler için 2025 yılında toplam 1,2 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. GAP Bölge Kalkınma İdaresi tarafindan uygulanmakta olan Entegre Kırsal Kalkınma Programı kapsamında 50 milyon TL bütçe sağlanmıştır. Ayrica, Kahramanmaraş

ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen kirsal alanlardaki afet konutu ve ahir yapimlari büyük ölçüde tamamlanmıştır.

Ulusal Kirsal Kalkınma Stratejisi ve Ortak Tarim Politikasi cercevesinde tarim ve kirsal kalkınma programlarının daha etkin uygulanmasi, programlar arasında koordinasyonun güçlendirilmesi, paydaş katılımının artırılması ve işbirliğinin teşvik edilmesi amacıyla çalışmalar devam etmektedir. Kırsal kalkınmanın desteklenmesi kapsamında Kırsal Kalkinma Yatırımlarının Desteklenmesi Programi (KKYDP), IPARD Programi, Bireysel Sulama Sistemleri, Tarımsal Yayım ve Danışmanlik, Çiftlik Muhasebe Veri Aği Sistemine Katılim Primi (ÇMVA) destekleri verilmektedir.

KKYDP kapsamında tarımsal ürünlerin işlenmesi, depolanması ve paketlenmesi konularında yeni tesis kurulmasi, mevcut tesislerin kapasite artırımı ve teknolojik yenilenmesine ilişkin yatırım projelerine yüzde 50 hibe desteği verilmektedir. KKYDP'de 2006-2025 yılları arasında 20.856 projeye 9,38 milyar TL hibe desteği verilmiş, 19,8 milyar TL tutarında yatırım faaliyete geçirilmiş ve projelerle 126.877 kişiye istihdam sağlanmıştır.2025 yılında desteklenmek üzere toplam 4.046 proje programa alınmiş ve 8,9 milyar TL hibe desteği tahsis edilmiştir.

IPARD Programı kapsamında kırsal alanlarda tarım ve hayvancılık ürünlerinin işlenmesi, bitkisel üretim, yenilenebilir enerji, kırsal turizm ve zanaatkârlık gibi çeşitli projeler desteklenmektedir. Program ile kırsal alanda ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve gelişimi, sosyo-ekonomik kalkınmanın gerçekleştirilmesi, istihdamın artırılması ve kırdan kente göçün önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu doğrultuda gerçek ve tüzel kişilere, üretici örgütlerine ve kooperatiflere yüzde 50-75 oranlarında hibe desteği verilmektedir. 2011 yılında 42 ilde başlayan Program, 2024 yılından itibaren tüm illerde uygulanmaktadır. Program kapsamında 29 Eylül 2025 tarihi itibarıyla toplam hibe miktarı1.9 milyar avro, tamamlanan toplam proje sayısı 25.608, devam eden proje sayısı 348,desteklenen genç yatırımcı sayısı 13.814, desteklenen kadın yatırımcı sayısı 6.578 ve oluşturulan toplam istihdam 105.680 kişi olmuştur.

TüİK koordinasyonunda kırsal istatistiklerin il ve ilçe bazında alt kırılımları da içerecek şekilde üretilmesi faaliyeti tamamlanmıştır. Uluslararası standartlara uygun ve sürdürülebilir bir kırsal alan tanımı oluşturulması amacıyla yoğun kent, orta yoğun kent ve kır şeklinde üçsınıflama yapılmış ve bu sınıflamaya göre istatistik üretimine 2022 yılında başlanmıştır. Yeni kent-kır tanımına göre 31 Aralık 2024 tarihli ADNKS verileriyle üretilen sonuçlar 6 Şubat 2025 tarihinde kamuoyuyla paylaşılmıştır.

b) Amaç
Kırsal kesimde üretken işgücü oluşturularak ekonominin canlandırılması, sürdürülebilir doğal kaynak yönetiminin sağlanması ve yaşam kalitesinin artırılması suretiyle nüfusun kirsalda tutundurulmasi temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yöreye ve mekâna özgü özellikler dikkate alınarak kırsal alanlarda yaşam kalitesinin artırılması için kamu hizmet sunumu iyileştirilecektir. (Kalkınma Planı p.896)

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Tedbir 896.2. Kahramanmaraş ve Hatay merkezli depremlerden etkilenen kırsal alanlarda coğrafi, sosyal ve kültürel koşulları dikkate alan güvenli yerleşim alanları oluşturulacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, il Özel İdareleri: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İl Özel İdareleri
1. KÖYDES Projesi kapsamında 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atiksu projeleri desteklenecektir. 2. Köy envanterine ilişkin sayısal verilerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemine aktarılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.: 1. Depremlerden etkilenen kirsal alanlarda coğrafi, sosyal ve kültürel koşulları dikkate alan afetlere dirençli yerleşim alanlarının oluşturulmasına ilişkin çalışmalar tamamlanacaktır.

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Tedbir 896.3. Kamulaştırma yapılan yerlerin iskânında yerleşim yeri seçiminde kamu harcamalarını asgariye indirmeye yönelik tedbirler alınacak ve hak sahipliğine ilişkin iskân mevzuatında düzenleme yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, il Özel İdareleri: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Tarım ve Orman Bakanlığı, DSİ
1. KÖYDES Projesi kapsamında 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atiksu projeleri desteklenecektir. 2. Köy envanterine ilişkin sayısal verilerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemine aktarılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.: 1. Kamulaştırma yapılan yerlerin iskânında kamu harcamaları asgariye indirilecek, bu doğrultuda iskân mevzuatında gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Kırsalda nüfus kaybını önlemek ve tersine göçü sağlamak için beşeri ve sosyal sermaye geliştirilerek istihdam imkânları iyileştirilecek ve ekonominin çeşitlendirilmesi yoluyla kırsal alanların çekiciliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.897)

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Tedbir 897.1. Kirsalda başta kadınlar ve gençler olmak üzere özel politika gerektiren gruplara yönelik yenilikçi sosyal programlar hayata geçirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, il Özel İdareleri: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı
1. KÖYDES Projesi kapsamında 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atiksu projeleri desteklenecektir. 2. Köy envanterine ilişkin sayısal verilerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemine aktarılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.: 1. Kadın, genç ve çocuklara yönelik kırsal alanda yürütülen projelere devam edilecektir.

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Tedbir 897.3. Kırsalda yoksulluğun azaltılması amacıyla ölçek ve dayanışma ekonomisine önem verilerek üretici örgütleri sektörel işbirliği, satış ve pazarlama, üretim teknikleri, finansman ve mevzuat gibi konularda eğitimlerle desteklenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, il Özel İdareleri: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlii
1. KÖYDES Projesi kapsamında 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atiksu projeleri desteklenecektir. 2. Köy envanterine ilişkin sayısal verilerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemine aktarılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.: 1. Üreticilere tarımsal üretim, finansal okuryazarlık, üretim planlaması, markalaşma, satış ve pazarlama, ürün geliştirme, örgütlenme gibi konularda eğitimler verilecektir.

Tedbir 896.1. Kir ve kentin etkileşimini sağlayan ulaşım, iletişim ve enerji altyapısı güçlendirilecek, Köylerin Altyapisinın Desteklenmesi Projesi (KÖYDES) kapsamında köylerde ulaşım, kanalizasyon, içme suyu ve atık su altyapısının iyileştirilmesi sağlanacak, suyun etkin kullanılmasına yönelik proje ve uygulamalar sürdürülecektir.: Tedbir 897.4. Kirsalda üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve kooperatifçiliğin etkinleştirilmesi amacıyla ilgili mevzuatta iyileştirmeler gerçekleştirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, il Özel İdareleri: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. KÖYDES Projesi kapsamında 51 ilin yol, içme suyu, tarımsal sulama ve atiksu projeleri desteklenecektir. 2. Köy envanterine ilişkin sayısal verilerin KÖYDES Yatırım İzleme Sistemine aktarılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir.: 1. Üretici örgütlerinin güçlendirilmesi ve kooperatifçiliğin etkinleştirilmesi amacıyla Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu ile Kooperatifler Kanununda değişiklik yapılmasına yönelik mevzuat çalışmalari tamamlanacaktır.

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Kırsal kalkınma destekleri çiftçi ve üretkenlik odaklı programlanacak, uygulanan farklı destekler arasında koordinasyon sağlanarak uygulamada tamamlayıcılık ve etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.898)

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Tedbir 898.1. Kirsal desteklerde verimliliğin artırılmasi, mükerrer uygulamaların önüne geçilmesi ve şeffaflığın sağlanması için etki analizleri yapilacak, destek programları arasında bütünlük sağlanmasına yönelik uygulama usulleri iyileştirilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Aile işletmeciliği faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına KKYDP kapsaminda hibe desteği verilecektir.: 1. KKYDP ve lisansli depoculuk destekleme uygulamalarının etki analizleri yapılacaktır.

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Tedbir 898.2. IPARD III döneminde tarimsal işletmelerin fiziki varlıkları, tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasi, kırsal alanda kamu altyapı yatırımlanı ile kırsalda çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve tarim/çevre tedbirlerinin desteklenmesine devam edilecek ve IPARD kapsamında Yerel Kalkınma Stratejileri (LEADER) uygulanacaktır.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Tarım ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Aile işletmeciliği faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına KKYDP kapsaminda hibe desteği verilecektir.: 1. IPARD III Programi döneminde tarımsal işletmelerin fiziki varlıkları, tarım ve balikçılik ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasi, kırsal alanda kamu altyapı yatırımları, kırsalda çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ile tarim- çevre tedbirlerinin desteklenmesine devam edilecektir. 2. Yerel Kalkınma Stratejileri (LEADER) uygulanacaktır.

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Tedbir 898.3. Kirsal ekonominin büyümesi için desteklenecek tarım dışi sektörler çeşitlendirilecek, girişimcilik ve kırsal yenilikçilik teşvik edilecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Aile işletmeciliği faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına KKYDP kapsaminda hibe desteği verilecektir.: 1. IPARD III Programının Çiftlik Faaliyetlerinin Çeşitlendirilmesi ve İş Geliştirme bileşeni kapsamında yenilenebilir enerji yatırımları, kırsal turizm, el sanatları ve zanaatkârlık faaliyetlerine hibe desteği verilecektir.

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Kırsal çevrenin iyileştirilmesine ve iklim değişikliğinin olumsuz etkilerini azaltmaya yönelik çalışmalar yapılacak ve doğal kaynakların sürdürülebilirliği sağlanacaktır. (Kalkınma Plani p.899)

Tedbir 897.5. Kirsal mahalle, köy ve orman köylerinin sürdürülebilir geçim kaynaklarının oluşturulması için aile işletmelerine yönelik destekler geliştirilecektir.: Tedbir 899.1. Toprak ve su kaynaklarının sürdürülebilir ve etkin kullanılması sağlanacak, ormansızlaşmayı, biyoçeşitlilik kaybını ve arazi tahribatını engelleyecek çevre odaklı kırsal kalkınma projeleri ve programları yürütülecektir.
Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Tarim ve Orman Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, AB Başkanlığı, TKDK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Aile işletmeciliği faaliyetlerinin geliştirilmesine yönelik altyapı yatırımlarına KKYDP kapsaminda hibe desteği verilecektir.: 1. IPARD III Programının Tarim-Çevre bileşeni kapsamında organik tarım, erozyon kontrolü ve biyoçeşitliliğe yönelik pilot projeler desteklenecektir.


d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: KÖYDES ve KIRDES Kapsamında Yapılan Köy Yolu Uzunluğu (Kümülatif)
Birim: km
2024: 138 886
2025 (1): 140 080
2026 (2): 141 580

Performans Göstergeleri: Köylerde İçme Suyu Tesisi Yapılan ve Yenilenen Ünite Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 79 968
2025 (1): 80 932
2026 (2): 82 048
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.5. ADALETİ ESAS ALAN DEMOKRATİK İYİ YÖNETİŞİM 
2.5.1. Adalet Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
Program döneminde adalete erişimin güçlendirilmesi, ceza adaleti sisteminin daha etkin hale getirilmesi, alternatif uyuşmazlık çözüm yollarının etkinliğinin artırılması ve bireylerin hak arama özgürlüğünün güçlendirilmesi amacıyla önemli adımlar atılmış, adalet hizmetlerinin sunumunda beşeri ve fiziki kapasite artışları sağlanmıştır. Bu kapsamda yargi reformu paketlerinin çıkarılmasına devam edilmiş ve diğer düzenlemeler gerçekleştirilmiştir.
Bu dönemde, vatandaşların hukuki güvenliğini daha da kuvvetlendirmeyi,yargılamaların makul sürede tamamlanmasını, çözüm merkezli ve öngörülebilir bir adalet sistemi oluşturmayi, yargılama usullerini sadeleştirerek verimliliği artırmayı, yargıya güven ve memnuniyeti daha da yükseltmeyi, onarici ve telafi edici adalet uygulamalarini yaygınlaştırmayi, ceza adaleti sisteminin etkinlik ve caydırıcılığını tahkim etmeyi ve adalet hizmetleri ile adli bilimlerde dijital dönüşümü hızlandırmayı hedefleyen Dördüncü YargıReformu Stratejisi (2025-2029), 23 Ocak 2025 tarihinde kamuoyuna açıklanmiştır. Vizyonu hukukun üstünlüğünü esas alan, gecikmeyen ve öngörülebilir bir adalet sistemi olarak belirlenen Strateji Belgesi, hukukun üstünlüğü, hukuki güvenlik, yargının etkinliği, güven ve memnuniyet, teknoloji destekli adalet ve mesleki yetkinlik olarak ifade edilen altı tema etrafinda, beş amaç, 45 hedef ve 264 faaliyetten oluşmaktadır. Strateji Belgesinde öngörülen faaliyetlere ilişkin sorumlu ve işbirliği yapılacak kurumlar ile uygulama takvimini belirleyen Yargı Reformu Stratejisi Eylem Planı da Mayıs 2025'te kamuoyuyla paylaşılmıştır.
Kamuoyunda Dokuzuncu Yargı Paketi olarak bilinen 7 Kasım 2024 tarihli ve 7531 sayılıBazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkını güçlendiren, arabuluculuk görüşmelerinin etkinliğini ve arabuluculuk sonucunda verilen kararın icrasını artıran, makul sürede yargılanma hakkını

tahkim eden, savunma hakkının temsilcisi olan avukatların haklarını güçlendiren düzenlemeler yapılmiştir.

On farklı kanunda değişiklikler ve düzenlemeler yapılması suretiyle, noterlik işlemlerinin etkinliğinin artırılması ve vatandaşa kolaylıklar sağlanmasına ilişkin düzenlemeler öngören, Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararları doğrultusunda çeşitli kanunlarda düzenlemeler getiren, bölge adliye mahkemelerinde Cumhuriyet başsavcıvekilinin Hâkimler ve Savcılar Kurulu tarafından belirlenmesini öngören, kapalı ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin öğretim hakkını yeniden düzenleyen ve bu hakkın kapsamını genişleten, 7532 sayılı Noterlik Kanunu ile Bazi Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 27 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Kamuoyunda Onuncu Yargi Paketi olarak bilinen 4 Haziran 2025 tarihli ve 7550 sayılıCeza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunla, ceza adaletinin daha etkin hale getirilmesi, cezasızlik algisının ortadan kaldırılmasi, özel infaz usullerinin kapsamının genişletilmesi, suçun işlenmesinin önlenmesi ve caydırıcılığın sağlanması ile trafik güvenliğinin artırılması amaçlanmaktadır.
Türkiye Adalet Akademisinin teşkilat ve görevleri ile eğitim ve öğretim faaliyetlerini düzenleyen 7540 sayılı Türkiye Adalet Akademisi Kanunu 27 Şubat 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Kanunla Akademinin mevcut teşkilat yapısıgözetilerek idari kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik düzenlemeler getirilmiştir.Akademinin kamu tüzel kişiliğini haiz, bilimsel, idari ve mali özerkliği olan, özel bütçeli,Adalet Bakanlığıyla ilgili bir kurum olması öngörülmüştür. Kanunun uygulanmasına ilişkin yönetmelik ise 12 Eylül 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
Hâkim ve savcı yardımcılarının Türkçeyi etkin bir şekilde kullanma becerileri ile genel kültür ve yetenek düzeylerinin sözlü sınavın kapsamına alınmasını düzenleyen Türkiye Adalet Akademisi Hâkim ve Savcı Yardımcıları Eğitim ve Sınav Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 14 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Bilirkişilik listesi tanımına tüzel kişilerin ticaret unvanları ve işletme konularının eklenmesini; bilirkişilik temel eğitiminin on iki saat teorik on iki saat uygulamaliı olmasıni,ayrıca teorik eğitimin hukuk alanında en az doktora düzeyine sahip olanlar tarafından ve uygulama eğitiminin de en az beş yıl bilirkişilik yapmış olanlar tarafindan verilebilmesini düzenleyen Bilirkişilik Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 3 Mayıs 2025tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Açık ceza infaz kurumlarına ayrılma sürecinin yeni yasal düzenlemelere uygun hale getirilmesi amacıyla, açık ceza infaz kurumlarına geçişte dikkate alınacak koşullar, denetim mekanizmalari, hükümlülerin davranış değerlendirmeleri ve diğer ilgili süreçlerin kanun değişiklikleri doğrultusunda yeniden düzenlenmesini içeren Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik 4 Haziran 2025 tarihli ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

Program döneminde iş yüküyle orantıli hale getirmek amacıyla hâkim ve savcı sayısının artırılmasına devam edilmiştir. 23 Eylül 2025 tarihi itibarıyla hâkim ve Cumhuriyet savcısısayısı 25.540 olup bunların 17.458'i hâkim, 8.082'si ise Cumhuriyet savcısıdır. Adli 

hizmetlerde çalişan adalet personeli sayısı ceza infaz kurumları hariç 95.403'tür. Ceza infaz kurumlarında çaliışan personel sayısı ise 84.395'tir. Eylül 2025 itibarıyla ülkemizde 203.719avukat bulunmaktadır. Avukatların 104.863'ü erkek, 98.856'si kadındır.
Vatandaşların adalete erişiminin güçlendirilmesi ve kolaylaştırılmasının en önemli unsurlarından biri olan adli yardım kapsamında yer alan zorunlu müdafi, beraat eden sanık lehine vekalet ücret ödemeleri ile hukuk mahkemelerinde tesis edilen ödemeler için 2025yılı Ocak-Eylül döneminde yaklaşık 3,8 milyar TL harcama yapılmıştır.
Yargının iş yükünü hafifleterek uyuşmazlıkların kısa sürede sonuçlandırılmasınıamaçlayan alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemlerinden uzlaştırma kapsamında 23 Eylül 2025 tarihi itibarıyla 4.047.774 dosya uzlaştırma bürolarına gönderilmiş, bunların 1.961.028'i uzlaşmayla sonuçlanmıştır. 31 Aralık 2024 tarihi itibarıyla arabuluculukla anlaşma sağlanan dosya sayısı 4.338.117 iken, 23 Eylül 2025 tarihi itibarıyla bu sayı4.976.429'a ulaşmış ve arabuluculuk müessesesi kapsamında çözümlenen uyuşmazlıkların sayısi yüzde 15 artmiştır.

Adalet hizmetlerinin sunumunda fiziki kapasitenin artırılması çalişmalarısürdürülmüştür. 23 Eylül 2025 tarihi itibarıyla adli ve idari yargı hizmetleri toplam 836 adalet binasında ifa edilmektedir. Adalet hizmeti verilen kapalı alan miktarı Eylül 2025 itibarıyla 5.934.830 m²'dir.

23 Eylül 2025 tarihi itibarıyla adli yargıda 8.681, idari yargida ise 239 faal mahkeme bulunmaktadır. Eylül 2025 itibarıyla Bölge Adliye Mahkemeleri 17 ilde (Adana, Ankara,Antalya, Bursa, Diyarbakır, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kayseri, Konya, Sakarya,Samsun, Trabzon, Van, Tekirdağ, Denizli), Bölge İdare Mahkemeleri ise dokuz ilde (Ankara,Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Konya, Samsun, Adana, Bursa) faaliyettedir. Antalya,Diyarbakır ve Kayseri'de yeni Bölge Ídare Mahkemeleri kurulmuş olup henüz faaliyete geçirilememiştir. Faaliyete geçirildiği 2016 yılında 477 olan istinaf mahkemeleri daire sayısı23 Eylül 2025 itibarıyla 829 olmuştur.

Vatandaşların adalet hizmetlerine erişiminin kolaylaştırılmasi, mahkemelerde ihtisaslaşmanın sağlanması ve yargılamaların makul sürede sonuçlandırılması amacıyla 2025 yılında, adli yargıda 25'i deprem bölgesinde olmak üzere toplam 296 yeni mahkeme kurulmuştur. Niğde, Şırnak, Tunceli, Yalova, Bitlis, Hakkâri, Kırşehir, Nevşehir, Sinop,Amasya ve Gümüşhane illerinde idare mahkemeleri, Ağri, Şırnak, Hakkâri ve Diyarbakır illerinde vergi mahkemeleri kurulmuştur.

İcra dairelerinin etkinliğinin artırılması amacıyla geliştirilen yeni icra dairesi modeli kapsamında 2025 yılı içinde iki icra dairesi (Eskişehir ve Erzurum) faaliyete geçirilmiş,böylece yeni icra dairesi modeli uygulanan yer sayısı 93'e yükselmiştir.
Program döneminde ceza infaz kurumlarının sayısı ve kapasitesi artırılmaya devam edilmiştir. 2025 yılında 1.072 kişi kapasiteli 11 ceza infaz kurumu (İvrindi K2 Tipi, ŞabanözüK1 Tipi, Uzunköprü K1 Tipi, Arhavi K1 Tipi, Araban K1 Tipi, Havran K1 Tipi, Horasan K1Tipi, Erciş A Tipi, Erciş Açık, Çarşamba A Tipi, Doğanşehir Açık Ceza İnfaz Kurumu)kapatılırken 5.044 kişi kapasiteli sekiz ceza infaz kurumu (Doğanşehir T Tipi, Doğanşehir Açık, Çine 1 No’lu L Tipi Kapalı ve Açık, Çine 2 Nolu L Tipi, Erciş T Tipi ve Açık Ceza İnfaz Kurumu, Ceyhan Çocuk Eğitimevi) hizmete açılmıştır. 23 Eylül 2025 itibarıyla tutuklu ve 

hükümlü sayısı toplam 419.600 kişi, ceza infaz kurumlarının kapasitesi 304.886 kişidir. Eylül 2025 itibarıyla denetimli serbestlikten faydalanan kişi sayısı 464.771 olmuştur.
Ulusal Yargı Aği Projesiyle (UYAP) ülke genelinde tüm adli hizmetler elektronik ortamda yürütülmektedir. İfade ve savunma alınması ile duruşmalarda video kaydı alınmasıve video konferans yönteminin kullanılmasını sağlayan Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) Projesi devam etmekte olup Eylül 2025 itibarıyla 3.651 duruşma salonu ve 1.157ceza infaz kurumu olmak üzere toplam 4.808 mahalde sistem kurulmuştur.
Hukuk bilincinin geliştirilmesi amacıyla temel eğitimde hukuk ve adalet dersinin seçmeli olarak verilmesine devam edilmektedir. Bu kapsamda, uygulamanın başladığı 20132014 eğitim öğretim yılından 23 Eylül 2025 tarihine kadar bu dersi seçen öğrenci sayısıtoplamda 1.157.054 olmuştur.

b) Amaç
Hukukun üstünlüğü ve hukuk devletinin gerekleri doğrultusunda, yargı süreçlerinin adil, hızlı ve etkin şekilde işlemesi, öngörülebilir olması, adalete erişimin kolaylaştırılması ve adalet sistemine duyulan güvenin daha da artırılması temel amaçtir.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913): Tedbir 913.4. Ceza infaz personeline yönelik verilen insan haklari eğitimleri artırılacaktır.
Politika/Tedbir: Adalet Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uzaktan ve yerinden eğitim yöntemleriyle insan hakları eğitimi alan ceza infaz personeli sayisı artırılacaktır. 2. Ceza infaz personeline verilen eğitimlerin sayısı artırılacaktır.

Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913): Tedbir 913.5. Ulusal insan hakları kurumlarına başvurunun etkin bir hak arama yolu olarak görülmesi için farkındalık artırıcı faaliyetler yürütülecektir.
Politika/Tedbir: Adalet Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sempozyum ve seminer gibi etkinlikler ile basılı ve görsel yayınlar aracılığıyla insan hakları kurumlarına başvuru konusunda toplumsal farkındalığın artırılmasi çalışmaları yürütülecektir.

Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913): Tedbir 913.6. Ceza muhakemesi sürecinde başta kadın ve çocuklar olmak üzere mağdur odaklı adalet anlayışına uygun uygulamaların güçlendirilmesine devam edilecektir.
Politika/Tedbir: Adalet Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Aile mahkemesi ve çocuk mahkemesi kurulan ya da yeni oluşturulan ağır ceza merkezlerinde yeni adli görüşme odaları açılacaktır.

Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913): Ayrımcılık ve nefretle mücadele güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.914)

Politika/Tedbir Sorumlu/İşbirliği Yürütülecek Faaliyetler Yapılacak Kuruluşlar ve Projeler Anayasada güvence altına alınan temel hak ve özgürlükler güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.913): Tedbir 914.1. Ayrımcilik ve nefretle mücadele alaninda izleme ve denetim mekanizmaları güçlendirilecektir.
Politika/Tedbir: Adalet Bakanlığı (S), Türkiye İnsan Haklanı ve Eşitlik Kurumu
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ayrımcılıkla mücadele konusunda toplumsal farkındalığı artırma çalışmaları yürütülecektir. 2. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun ayrimcılikla mücadele çalışmaları kapsamında paydaşlarla diyalog ve işbirliği artırılacaktır.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 915.2. Hâkim ve savcılara ilişkin disiplin süreci hukuki öngörülebilirlik, hâkimlik teminatı ve hak arama hürriyeti çerçevesinde gözden geçirilecektir.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Başta kadınlar, çocuklar, yaşlılar ve engelliler olmak üzere vatandaşların adalete erişimi kolaylaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.916)

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 916.4. Adalet hizmetlerine erişimin kolaylaştırılması için dijital teknolojiler daha fazla kullanılacaktır.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Adli ve idari yargılama sürecinin etkinliği artırılacak, makul sürede yargılanma hakkı güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.917)

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 917.1. Hukuk yargılamalarında duruşmaya hazırlık döneminin eksiksiz yürütülmesi ve hızlandırılmasına yönelik çalışmalar yapılacaktır.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 917.3. Yargilamalarda usul kurallarının sadeleştirilmesine yönelik düzenlemeler yapılacaktır.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 917.7. Makul sürede yargılanma hakkının daha etkin korunmasına yönelik mahkemeler teşkilatı güçlendirilecektir.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 917.8. Istinaf mahkemelerinin daire sayıları iş yükü ile orantılı biçimde ve ihtisaslaşmayı sağlayacak şekilde artırılacaktır.

Yargının bağımsızlığı, tarafsızlığı ve şeffaflığı güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.915): Tedbir 917.10. Bilirkişi sisteminin etkinliği artırılacaktır.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Uzlaştırma konusunda toplumsal farkındalığı artırmaya yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. İhtiyari arabuluculuk uygulamasına ilişkin farkındalık artırıcı faaliyetler sürdürülecektir.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Bilişim ve dolandırıcılık suçları konusunda Cumhuriyet başsavcılıklarının kurumsal kapasitesi geliştirilecektir. 2. Aile içi ve kadına yönelik şiddet suçları soruşturma büroları yaygınlaştırılacaktır.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Adli sicil ve arşiv kayıtlarının silinme sürelerine ilişkin analiz raporu hazırlanacaktır. 2. Kural tabanlı karar destek modülü genişletilerek adli sicil silme kurallarının topluca uygulanabileceği bir sistem oluşturulacaktır.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Ceza mevzuatının sug, yaptırım ve infaz dengesi, toplumsal ihtiyaçlar çerçevesinde analiz edilecektir. 2. Cezaların caydırıcılığını sağlamak için adli para cezalarının miktarları gözden geçirilecektir.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Yargilama faaliyetlerini destekleyici yapay zekâ temelli öneri sistemleri geliştirilecektir.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Yapay zekâ uygulamalarının etik ve hukuki çerçevesini belirlemeye yönelik çalışmalar yapılacaktır.

3.Bilirkişilik hizmetlerinde standart sağlanması ve raporların daha kısa sürede hazırlanması için özel hukuk tüzel kişisi bilirkişiliği uygulaması yaygınlaştırılacaktır.: 1. Ses ve Görüntü Bilişim Sistemi (SEGBİS) kurulumu yapılan mahal sayısı, bütçe olanakları çerçevesinde artırılacaktır.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 921.1. Hukuk fakültelerine girişte aranan başarı sıralaması aşamalı olarak yükseltilecektir.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 921.2. Etkili bir öğrenim metodu olarak hukuk klinikleri hukuk fakültelerinde yaygınlaştırılacaktır.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 921.3. Hukuki dayanak oluşturma ve hukuk yöntem biliminin tüm hukuk fakültelerinde zorunlu ders haline getirilmesi sağlanacaktır.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Adli tıp hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.922)

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 922.2. Yargı ve kolluk teşkilatları ile Adli Tip Kurumu arasındaki iletişim güçlendirilecektir.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 922.3. Adli tip hizmetlerinde yapay zekânın daha etkin kullanılması sağlanacaktır.

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): (Kalkınma Planı p.924)

Hukuk eğitiminin kalitesi artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.921): Tedbir 924.1. Avukatların hak, yetki ve sorumluluklarına ilişkin mevzuat hazırlık çalışması yapılacaktır.
2.5.2. Güvenlik Hizmetleri 
a) Mevcut Durum 
Küresel jeopolitik riskler, iç ve dış kaynaklı terör tehditleri, uluslararası kitlesel düzensiz ve yasa dışı göç hareketliliği, örgütlü suçlar ile uyuşturucu üretimi, ticareti ve kullanımındaki gelişmeler nedeniyle güvenlik hizmetlerinin etkin sunulmasi, ulusal kalkınma ve toplumsal refah açısından stratejik bir öneme sahiptir. Güvenlik birimlerinin gelişen ve değişen dünyada ihtiyaçlarının hızli, etkin ve sürdürülebilir biçimde karşılanmasını teminen yerli ve milli sanayinin geliştirilerek güvenlik ve savunmada dışa bağımlılığın azaltılması önemini korumaktadır.

Program döneminde güvenliğin tüm yönleriyle ele alınarak huzur ve güven ortamının sağlanması, güvenlik hizmetlerinin sunumunda kalite ve etkinliğin artırılarak güvenlik birimlerinin kurumsal kapasitesinin güçlendirilmesi, milli savunma ve güvenlikle ilgili yerli ve milli ürün ve teknolojilerin araştırılması ve geliştirilmesi, siber güvenlik, sınır güvenliği ve afet yönetimi gibi alanlarda teknoloji ağırlıklı yenilikçi çözümlerin yaygınlaştırılması, güvenlik tehdit ve risklerinin önetkin bir yaklaşımla değerlendirilmesi, suç inceleme ve aydınlatma kapasitesinin artırılmasi, koruyucu ve önleyici güvenlik hizmetlerinin etkinliğinin artırılması,

suçla mücadelede toplumsal bilincin artırılarak vatandaş katılımının sağlanmasi, uluslararasıişbirlikleri, bilgi ve tecrübe paylaşımı ile güvenlikte ortak kapasitenin oluşturulması için yürütülen çalışmalara devam edilmiştir.

Sınır güvenliğinde etkinliğin artırılmasi, devam eden düzensiz göç hareketlerinin önlenmesi, yasa dışı giriş-çıkış, kaçakçılık başta olmak üzere sınır aşan suçların engellenmesi ve muhtemel terör faaliyetlerinin gerçekleşmeden önlenebilmesi amacıyla 2016 yılında başlatılan Sınır Fiziki Güvenlik Sistemleri projeleri kapsamında 14 Ekim 2025tarihi itibarıyla 2.949 km olan kara sınırlarının yaklaşık yüzde 44'lük kısmını oluşturan 1.304km'de güvenlik duvari, yaklaşık yüzde 58'lik kısmını oluşturan 1.700 km'de devriye yolu çalışmalari tamamlanmiştır.

Sınır güvenliği kapsamında birinci derecede riskli olduğu değerlendirilen toplam 1.471km uzunluğundaki Suriye ve İran sınırlarının yaklaşık yüzde 87'lik kısmını oluşturan 1.274km'de güvenlik duvarı ve yaklaşık yüzde 87'lik kısmını oluşturan 1.275 km'de devriye yolu çalışmaları yürütülmüştür.

Düzensiz göç, kaçakçılık ve terörle mücadele bakımından önem arz eden Irak sınırının 25 kmlik kısmında fiziki engel sistemi ve 26 km'lik kısmında devriye yolu çalışmalarıtamamlanmış olup 13 km'lik kısımda çalışmalar devam etmektedir. Hakkâri Derecik bölgesinde fiziki engel sistemi yapım çalışmaları projelendirme aşamasındadır.
2017-2025 yılları arasında yapılan çalışmalarla 1.182 kmlik doğu sınırımızın 560 km olan İran sınır hattında Ağrıda 81 km, Iğdır'da 54 km, Hakkâride 19 km ve Van'da 209 km olmak üzere toplam 363 km güvenlik duvarı ve 367 km devriye yolu çalişmalarıtamamlanmıştır. Van sınır hattında 92 kmlik güvenlik duvarı ve devriye yolu yapimına devam edilmekte olup Ekim 2025 itibarıyla 26 km güvenlik duvarı tamamlanmıştır.
Tüm sınırlarımızın 1.058 km'lik kısmında sinır aydınlatma sistemi ile 373 km'lik kismında kamera ve algılayıcı sistem bulunmaktadır. Ekim 2025 itibarıyla Suriye sinırının 526 km'lik kısmında kurulacak aydınlatma sistemi için ihale ve yapım çalışmaları devam etmektedir.

Yüksek teknolojik özelliklere sahip termal kamera sistemlerinin daha etkin kullanılabilmesi için doğu ve güneydoğu sınırlarımızda Ekim 2025 itibarıyla 223 gözetleme kule sisteminin kurulumu tamamlanmiştir. 10.000 metreden insan algilama, 4.000metreden insan tanıma yeteneğini haiz kamera sistemlerine sahip elektro-optik kule projesi kapsamında 250'si doğu sınırlarımızda olmak üzere toplam 341 kulenin yapımıtamamlanmiştir.

Doğu ve batı sınırlarımızdaki teknolojik gözetleme sistemlerinin enerji ihtiyaçlarının karşılanabilmesi için 2018 yılından Eylül 2025°e kadar 675 km enerji nakil hattı yapılmış olup 11 km enerji nakil hattı yapımına devam edilmektedir. İçişleri Bakanlığınca yürütülen ve AB fonlarıyla desteklenen proje kapsamında 139 zirhlı gözetleme aracı tedarik edilerek sinır birliklerinin kullanımına sunulmuştur.

Bulgaristan ve Yunanistan sınırlarında sınır güvenliğinin iyileştirilmesi için 2023 yılında başlatılan Trakya Sınır Fiziki Güvenlik Sistemleri Projesi kapsamında 396 km devriye yolu yapımı tamamlanmış olup 76 km'lik kesimde yapım çalışmaları devam etmektedir.

Kitlesel, düzensiz ve yasa dışı göçle birlikte demografik açıdan bir dönüşümün meydana geldiği ve bu dönüşümün de sosyal, kültürel, ekonomik, siyasi, çevresel, sağlık,istihdam gibi pek çok unsurla birlikte toplumsal huzur ve güven ortamına yönelik bir sorun potansiyeli taşıdıği, düzensiz kitlesel göç tehdidinin, mevcut yabancı nüfus sayısının ve belirli bölgelerde yoğunluğunun artmasının güvenlik açısından risk oluşturduğu görülmektedir. Göç yükünün risk ve tehlikeleriyle etkin bir şekilde mücadele edilmesi yönünde yapılan çalışmalara devam edilmiştir. Söz konusu risklerin dikkate alınarak ulusal güvenlik kapsamında göçe ilişkin politikaların geliştirilmesi, izlenmesi ve bu yönde uluslararası işbirliğinin artırılması önemli ve gerekli görülmektedir.10 Ekim 2024-10 Ekim 2025 tarihleri arasında acil çağrı merkezlerine toplam 96.919.400 çağrı gelmiştir. Bu çağrıların yüzde 37,58'i asıllı, yüzde 28,83'ü asılsız, yüzde 33,59'u ise anons sırasında kapanan çağrı olarak gerçekleşmiştir. Kocaeli 112 Acil ÇağrıMerkezi, İzmir 112 Acil Çağrı Merkezi ile Kırşehir 112 Acil Çağrı Merkezi bina yapım, donanım ve tefrişat işleri tamamlanmıştır. Ankara Acil Çağrı Hizmetleri Koordinasyon Merkezi inşaatina devam edilmekte olup sistem altyapı kurulumunun 2025 yıl sonuna kadar tamamlanması öngörülmektedir. 81 İl Valiliği tarafindan Ekim 2025 itibarıyla 14.407 acil çağrı personeline eğitim verilmiş ve 112 Acil Çağrı Merkezlerince tanıtım faaliyetleri kapsamında 2.012.878 materyal dağıtılmıştır.
Kent Güvenlik Yönetim Sistemleri (KGYS) kapsamında, Eylül 2025 sonu itibarıyla Emniyet Genel Müdürlüğü sorumluluk alanındaki tüm il merkezlerinde ve 922 ilçede 27.461KGYS noktasında 92.323 KGYS kamerasi, 3.829 Plaka Tanima Sistemi (PTS), 400 Mobil Plaka Tanıma Sistemi (MPTS), Jandarma Genel Komutanlıği sorumluluk bölgesindeki 17 ilde ve 56 ilçede 764 KGYS noktasında 2.689 KGYS kamerasi, 371 PTS, 1.068 MPTS olmak üzere toplam 95.012 kamera ile 28.225 KGYS noktasi, 4.200 PTS, 1.468 MPTS noktasi bulunmaktadir.
Uyuşturucuyla sokak düzeyinde mücadele etmek amacıyla kurulan ve 81 ilde faaliyette olan Narkotimler 15 Ekim 2025 itibarıyla 56.486 olay olmak üzere, kurulduğu 2015 yılından günümüze kadar toplam 555.165 olaya müdahale etmiştir.
Türkiye genelinde 2024 yıl sonu itibarıyla 49.564 güvenlik korucusu, 15.265 gönüllügüvenlik korucusu, 2.819 korucu başi görev yapmakta olup kurumsal hafizanın oluşturulması ve güvenlik korucularıyla ilgili yapılacak çalışmalarda kullanılmak üzere işlemlerin sağlıklı bir şekilde takip edilmesini teminen Güvenlik Korucusu Bilgi Sistemi Modülü tamamlanmiştir.
Koruyucu ve önleyici güvenlik hizmetlerinin geliştirilmesi kapsamında, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafindan özel güvenlik adayı kursiyerlerin derse devam durumlarının mobil uygulamayla çevrimiçi olarak kontrol edilebilmesine olanak sağlayan Özel Güvenlik AdaylarıEğitim Yoklama Sistemi (ÖGYS) 30 Ekim 2024 itibarıyla 81 ilde bulunan özel güvenlik eğitim kuruluşlarında faaliyete geçmiştir. 2024 yıli sonunda 320.322 olan özel güvenlik personeli sayısi Eylül 2025 itibarıyla 325.759 olmuştur.
TüİK tarafından 17 Şubat 2025 tarihinde yayımlanan yaşam memnuniyeti araştırmasıverilerine göre, 2024 yılında vatandaşların asayiş hizmetlerinden memnuniyet oranı kamu hizmetleri arasında en yüksek seviyede gerçekleşerek yüzde 72,1 olmuştur. Yaşadığıçevrede gece yalnız yürürken kendini güvende hissedenlerin oranı 2024 yılında yüzde 58,6

olarak gerçekleşmiş olup kendini güvende hisseden kadınların oranı yüzde 47,7, erkeklerin oranı ise yüzde 69,7 olarak gerçekleşmiştir. Bireylerin kendini evinde yalnızken güvende hissetme oranlarına bakıldığında bu oranın 2023 yılında yüzde 66,9 iken 2024 yılında yükselerek yüzde 67,6 olarak gerçekleştiği görülmektedir. Güvenlik güçlerinin (Polis veya Jandarma) hizmetleriyle ilgili memnuniyet oranları 2024 yılında, olaylara zamanında müdahale noktasında yüzde 67,1, vatandaşa davranışından memnuniyet açısından yüzde 68,9, verilen trafik hizmetinden memnuniyet noktasında yüzde 66,8 olarak gerçekleşmiştir.Olaylara zamanında müdahale ve trafik hizmetleri açısından gelişme sağlanması önem arz etmektedir.
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığınca 2012 yılında başlatılan İkaz ve Alarm Sistemi (İKAS) kapsamında çeşitli şehirlerde bulunan ve halkı tehlikeler karşısında uyarmak amacıyla kurulan, ekonomik ve teknik ömürlerini tamamlamış olan eski tip siren sistemlerinin yeni teknoloji ürünü gelişmiş siren sistemleriyle yenilenmesine devam edilmiştir. Bu kapsamda 2024 yılında Kocaeli, Sakarya ve Kastamonu illerinde yerli siren sistemi kurulum çalışmaları tamamlanmış olup 2025 yılının sonuna kadar Ankara (Faz 1),Artvin, Bartin, Düzce, Ordu, Samsun illerinde sistem kurulumlarinin tamamlanmasıöngörülmektedir.
Son yıllarda yaygınlaşan sentetik uyuşturucu maddelerinin, önümüzdeki süreçte uyuşturucuyla en büyük mücadele alanı olacağı öngörülmektedir. Program döneminde uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin vatandaşlar tarafindan bulunabilirliğinin azaltılması ve söz konusu maddelere erişimin engellenmesi amacıyla önleyici kolluk hizmetlerinin etkinliğinin artırılması yönündeki çalışmaların yanı sıra UYUMA, En İyi Narkotik Polisi Anne,Narkorehber, Narkolog, Narkotır, Narkonokta, Narkoanket, Narkogöçmen, Narkokaan ve Narkogençlik Eğitimi projeleri başarıyla yürütülmüştür.
İçişleri Bakanlığı ve bağlı kuruluşlarının biyometrik verileri alma, kaydetme, görüntüleri tanımlama, iyileştirerek kullanma suretiyle adli inceleme, kimlik tanıma ve doğrulama işlemlerini yapmasına imkân tanıyan, parmak izi verilerine ilişkin işleme, iyileştirme,formatlar arası dönüşüm, öznitelik çıkarımi, eşleştirme, doğrulama ve tanıma işlemlerinin gerçekleştirilerek tek bir biyometrik veri üzerinden işlenebileceği, kurumlar arasıentegrasyonun sağlandıği, yerli ve milli imkânlarla geliştirilen Biyometrik Veri Yönetim Sistemi Projesi 2024 yılında tamamlanarak faaliyete geçmiştir. 2 Şubat 2024 tarihinde yapım sözleşmesi imzalanan Milli Balistik Test Merkezinin kurulması çalışmalarına devam edilmekte olup 2026 yılında inşaatın tamamlanmasi öngörülmektedir.
Trafik ve kamu güvenliği bakımından önleyici etkinin artırılmasına yönelik olarak izinsiz çakar cihazı kullanımına ilişkin yaptırımları ağırlaştıran, bu cihazların ilgili Kanunda öngörülen şartlarda kamu mülkiyetine geçirilmesini düzenleyen, ateşli silahların ana veya balistik önemi haiz parçalarının suç kapsamına dâhil edilmesini içeren, bekçilerin olağanüstühallerde görev sürelerinin uzatılabilmesine imkân tanıyan, özel güvenlik görevlisi olma şartlarına devletin güvenliğini ve anayasal düzeni dikkate alacak şekilde daha sıkı ölçütler getiren 7533 sayılı Dahiliye Memurları Kanunu ve Bazi Kanunlar ile 375 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun 30 Kasım 2024 tarihli ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
8 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Siber Güvenlik Başkanlığı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle kamu tüzel kişiliğini haiz ve özel bütçeli Siber Güvenlik 

Başkanlığının kuruluşu ile teşkilat, görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin usul ve esaslar düzenlenmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti'nin siber uzaydaki milli gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşi içten ve diştan yöneltilen mevcut ve muhtemel tehditlerin tespit ve bertaraf edilmesi, siber olayların muhtemel etkilerini azaltmaya yönelik esasların belirlenmesi, kamu kurum ve kuruluşlari, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşlari,gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşların siber saldırılara karşıkorunmasına yönelik gerekli düzenlemelerin yapılmasi, ülkenin siber güvenliğini güçlendirmek için strateji ve politikaların belirlenmesi ile Siber Güvenlik Kurulunun kurulmasına ilişkin esasların düzenlenmesini amaçlayan 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu,19 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
27 Kasım 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik ile taşıma ruhsatıverilebilecek diğer meslek mensuplarının kapsamında sınırlamaya gidilerek istisnai taşıma ruhsatı uygulamasında değişiklik yapılmıştır.

23 Ocak 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Polis Meslek Yüksekokulları EğitimÖğretim Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle eğitim süreleri yeniden düzenlenmiş, meslek içi eğitime vurgu yapılarak uygulamayı esas alan laboratuvar, poligon ve simülasyon derslerine ağırlık verilmiş,eğitimde standardın sağlanması vekalitenin artırılmasına yönelik olarak ölçme ve değerlendirme sistemi yeniden düzenlenmiştir.
6 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan Emniyet Hizmetleri Sınifi MensuplarıAtama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelikle temel atama esasları belirlenmiş, görev puanı sisteminde yer alan kriterler detaylandırılarak değişikliğe gidilmiş, bölgeler için belirlenen görev süreleri düzenlenmiştir.
29 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/5 sayılı CumhurbaşkanlığıGenelgesi kapsamında, kitle imha silahlarının üretimini, kullanımıni, yayılmasını sağlayan finansal kaynakların engellenmesi, kitle imha silahlarının yapimında kullanılan ve ithali,ihraci, transiti yasaklanan madde, malzeme ve ekipmanlar ile transferi yasaklanan teknolojilerin takibi ve bunların gümrük denetimlerinin sıkılaştırılması açısından önemli bir yere sahip olan Türkiye'de Kitle Imha Silahlarının Yayılmasinın Finansmanı ile Mücadelede Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi (2025-2029) Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığının resmi internet sitesinde yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

2025 yılında uluslararası kuruluşlarla ve çeşitli ülkelerle ikili güvenlik ve işbirliği anlaşmaları yapılmıştır. Ayrıca AB Katılım Öncesi Yardım Aracı (IPA) fonlarından yararlanılarak AB fonlarının kullanılmasında güvenlik gereklerinin öncelikle dikkate alınmasi,geçici koruma altındaki nüfus yükünün diğer ülkelerle paylaşılmasına yönelik politika ve projelere öncelik verilmesine ilişkin gereklilik önemini korumaktadır.
b) Amaç
Hukukun üstünlüğü ve hukuk devleti ilkeleri çerçevesinde güvenliğin tüm yönleriyle ele alınarak huzur ve güven ortamının sürdürülebilir kılınmasi, vatandaş odaklılık, şeffaflık,hesap verebilirlik ilkeleri doğrultusunda ve önetkin bir yaklaşımla güvenlik hizmetlerinin 

geliştirilmesi, güvenlikle ilgili ürün ve teknolojilerde kendine yeterliliğin güçlendirilmesi ve suçla mücadele bilincinin artırılarak vatandaş katılımının sağlanması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sınır güvenliğinin etkinliği artırılacak, teknolojik ve fiziki altyapı geliştirilecek, sınır yönetimi alanında ortak analiz ve raporlama çalışmalarının yapılabilmesi amacıyla veri toplama kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.926)

Politika/Tedbir: Tedbir 926.1. Kara sinır güvenliğinin sağlanması için risk değerlendirmesine dayalı güvenlik duvari, gözetleme kulesi, algılayıcı sistemler, güvenlik yolları gibi gerekli fiziki ve teknolojik güvenlik sistemleri geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. 167 km güvenlik yolu yapılacaktır. 2.50 km güvenlik duvarı/fiziki engel ve devriye yolu tesis edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 926.2. Kıyı sınır güvenliği için gerekli karakol, liman, rihtim, makine ve teçhizat altyapısı güçlendirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapi Baanliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sahil Güvenlik Bodrum Turgutreis Limanı inşaatında yüzde 90 gerçekleşme seviyesine ulaşılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 926.4. Veri paylaşım altyapısı oluşturularak paydaş kurumlarla veri bütünlüğü sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Milliî Savunma Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sahil-NET Deniz Projesi kapsamında Marmara Denizi, Akdeniz ve Karadeniz sorumluluk sahalarinda deniz-deniz ve deniz-kara birlikleri arasında iletişim altyapisının güçlendirilmesi için bir merkez, dört istasyon ve 10 platformda kurulum yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 926.5. Yasadışı göçle mücadelede etkinlik artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Jandarma Genel Komutanliğının göçmen kaçakçılığı ve insan ticaretiyle mücadele etkinliğini artirmak için projeler geliştirilecek ve eğitim verilecek personel sayısı geçen yıla oranla yüzde beş oranında artırılacaktır. 2. Göçmen kaçakçılığı ve insan ticareti suçunu işleyen şüphelilere yönelik takipli operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 10 artırılacaktır.

Politika/Tedbir: Güvenlik tehdit ve risklerine karşı önetkin bir yaklaşımla gerekli önlemler alınacaktır. (Kalkınma Planı p.927)

Politika/Tedbir: Tedbir 927.1. Kimyasal, Biyolojik, Radyolojik ve Nükleer (KBRN) tehlike ve tehditlere karşı ülkemizin müdahale kapasitesi güçlendirilecek, gerekli korunma ve savunma önlemleri geliştirilecek, eylem planlarının etkinliği artırılacak, savunma araçlari ve yöntemleri, riskli bölgeler başta olmak üzere ülke düzeyinde geliştirilerek yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, NDK, Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Jandarma Kriminal Başkanlığı tarafindan 24 kursiyere KBRN tehdidi içeren patlayıcı madde olaylarına müdahale kursu verilecektir. 2. KBRN tehlike ve tehditlerine karşı müdahale kapasitesinin artırılması kapsaminda araç, gereç ve ekipman temini yapılacaktir.

Tedbir 927.3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır.: Tedbir 927.4. Tüm suç türlerine karşı risk ve tehdit değerlendirmesi, suç potansiyeli incelemesi yapılarak suçun önlenmesi konusunda gerekli tedbirler alınacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İçişleri Bakanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlıği, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal medya aracılığıyla ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla mücadeleye yönelik yapılan çalışmalar ilgili kurumlarla paylaşılacaktır.: 1. İnternet üzerinde gerçekleştirilen sanal devriye faaliyetleri kapsamında suç içeriği olabileceği değerlendirilen paylaşımlar raporlanarak ilgili birimlere gönderilecektir. 2. Kadına karşı fiziksel şiddet suçlarına ilişkin, illerde seminer programlari icra edilecektir. 3. Üyuşturucu kullanma suçuna ilişkin illerde seminer programlari icra edilecektir. 4. Aile içi çocuğa şiddet suçuna ilişkin illerde seminer programi icra edilecektir. 5. Uyuşturucu kullanma suçuna ilişkin riskin yoğun olduğu illerde onaylanan risk yönetim planları çerçevesinde risk yönetimi çalışmaları yapılacak ve uyuşturucu kullanma suçuyla ölçülebilir bilimsel yöntemler kullanılarak mücadele edilecektir.

Tedbir 927.3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır.: Güvenlik hizmetlerinin sunumunda kalite ve etkinlik artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.928)

Tedbir 927.3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır.: Tedbir 928.3. Güvenlik hizmetlerinde kullanılan yazılım, donanım, araç-gereç ve taşıtların yerlilik oranı artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İçişleri Bakanlığı (S)
1. Sosyal medya aracılığıyla ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla mücadeleye yönelik yapılan çalışmalar ilgili kurumlarla paylaşılacaktır.: 1. Siber güvenlik ürünlerinde yerli ve milli akredite olmuş çözümlerle çalışılacaktır. 2. Geliştirilen ürün ve yazılımlar takip edilerek gelişimlerine katkı sağlanacak ve yeterlilik seviyesine ulaşan yerli ve milli ürünler Jandarma Genel Komutanlığı envanterine kazandırılacaktır.

Tedbir 927.3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır.: Tedbir 928.4. 112 Acil Çağrı Merkezlerinde hizmet standartlarının ve kalitesinin yükseltilmesi sağlanacak, 112 tek numara farkındalığının artırıması için tanıtım faaliyetleri gerçekleştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlıği, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sosyal medya aracılığıyla ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla mücadeleye yönelik yapılan çalışmalar ilgili kurumlarla paylaşılacaktır.: 1. Acil Çağrı Hizmetleri Koordinasyon Merkezi binasının sistem altyapısı kurulumu gerçekleştirilecektir. 2. 112 Acil Çağrı Merkezlerinde görev yapan personele hizmet içi eğitimler verilecektir. 3. 112 tek numara farkındaliğının artırılması için tanıtım çalışmaları yapılacaktır.

Tedbir 927.3. Ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla önetkin bir yaklaşımla mücadele edilebilmesi için akademik çalışmalar ve analizler yapılacaktır.: Tedbir 928.5. Arama kurtarma platformu ve teçhizatlarının teknolojik imkânlarının geliştirilmesiyle denizlerde arama kurtarma kapasitesi artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: İçişleri Bakanlığı (S), Millî Savunma Bakanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı
1. Sosyal medya aracılığıyla ülkemizin güvenliğini tehdit eden akımlarla mücadeleye yönelik yapılan çalışmalar ilgili kurumlarla paylaşılacaktır.: 1. Milli Sahil Güvenlik Gemisi tasarım aşaması tamamlanacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığının denizde arama kurtarma kapasitesinin artırılması için bir Dalış, Emniyet, Güvenlik, Arama ve Kurtarma (DEGAK) Timi teşkil edilecektir.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. 600 KGYS ve 200 PTS noktasında kurulum, genişleme ve modernizasyon yapılacaktır. 2. J/KGYS Faz-2 kapsamında 1.300 KGYS noktası devreye alinacak ve 50 PTS noktasında kurulum tamamlanacaktır.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. Hafif ateşli silah ve mühimmatı ile balistik koruyucu malzemelerin testlerine ilişkin uluslararası akreditasyona ve sertifika düzenleme yetkisine sahip olması planlanan Milli Balistik Test Merkezinin yapımi tamamlanacaktır.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. KamuNet Aği, e-Devlet Kapısı ve e- otoban sistemleriyle bütünleşmenin sağlanması için Sahil Güvenlik Komutanlığınca yürütülen Sahil NET Kara Projesinin karasal ağ kurulumunda yüzde 85 seviyesine ulaşılacaktır.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. Dört ilde KETUM Sistemi kurulacaktır. 2.75 Kaymakamlık IPSEC VPN ağına dâhil edilecektir.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. Yeni Nesil 112 Yazılımı kapsamında yapay zekâ uygulamaları vatandaş odaklı hizmetlerde kullanılmak üzere genişletilecektir.

3. Özgün Helikopter Tedariki Projesi kapsamında bir helikopter tedarik edilecektir. 4. İki adet AB 412-EP Sahil Güvenlik helikopteri modernize edilecektir.: 1. Güvenlik ve gizlilik kısıtları dikkate alınarak, kolluk birimlerine ait sistemler arasında eşgüdüm sağlanacak, GAMER Bütünleşik Yönetim Sistemindeki sistem ve programların sayısı artırılacaktır. 2. Kolluk kuvvetleri ve diğer kuruluşlar arasında işbirliğini artırmak amacıyla ağ servis bütünleşmeleri, imzalanan protokoller kapsamında yürütülecektir. 3. Kolluk birimleri arasında eşgüdüm ve işbirliğini artırma çalışmaları kapsamında, Somali Özel Harekat Projesi bünyesinde düzenlenecek eğitim programinda kursiyerlere eğitim verilecektir.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 928.13. Etkin bir kriz yönetimi sağlanarak bütünleşik sistemler geliştirilecek, kriz yönetimi tatbikat senaryoları hazırlanacak ve GAMER'de uygulanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. 24 kriz yönetimi tatbikat senaryosu hazırlanarak uygulanacaktır.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 928.14. Güvenlik konusunda uluslararası işbirliği ve eşgüdüm geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla işbirliği kapsamında toplantı ve benzeri 90 faaliyet gerçekleştirilecektir.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Güvenlik kuruluşlarının suçun incelenmesi ve aydınlatılması kapasitesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Plani p.929)

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 929.1. Suçun ve suçluların soruşturulması, incelenmesi ve aydınlatılmasında bilgi ve iletişim teknolojileri daha etkin kullanılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Parmak izi veri tabanlarının sorgu kapasitesi artırılarak Biyometrik Veri Yönetim Sistemi entegrasyonu kapsamında irtibat sayılarinda geçen yıla oranla yüzde beş artış sağlanacaktır. 2. Jandarma Kriminal Başkanlığı tarafindan 80.000 dijital materyal incelenmesi yapilacaktır.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 929.2. Suç inceleme yöntemleri ve gerekli teknik altyapı geliştirilecek, ilgili personelin eğitimi sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Kriminal ihtisas dallarında görev yapan 400 personelin eğitim, kurs ve seminerlere katılımı sağlanacaktır.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 929.3. Olay yeri inceleme ekiplerinin sayısi, suç inceleme ve olay yeri inceleme kapasitesi artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Biyometrik Veri Yönetim Sistemi ile 225 bin olay yeri izi tekrar incelenerek olayların aydınlatılması sağlanacaktır.

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Terör ve terörizmin finansmanıyla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir yaklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.930)

Tedbir 928.12. Güvenlik ve Acil Durumlar Koordinasyon Merkezi (GAMER) toplumun huzur ve güven ortamının sağlanması için daha etkin kullanılacaktır.: Tedbir 930.1. Terörü kaynağında yok etme ve kesintisiz operasyon anlayışıyla terör örgütlerinin eylem ve finansman faaliyetleri baskı altına alınarak hareket kabiliyetleri kısıtlanacak, maddi ve lojistik destekleri yok edilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. GAMER'lerden sorumlu vali yardimcilarina, GAMER personeline, il sosyal etüt ve proje müdürlerine yönelik birer eğitim programı düzenlenecektir.: 1. Terörü kaynağında yok etme ve kesintisiz operasyon anlayışıyla terör örgütlerinin eylem ve finansman faaliyetlerinin baskı altına alınması için 2.600 adli, 13.000 ana barınma alanlarına yönelik olmak üzere toplam 15.600 operasyon icra edilecektir. 2. Terör örgütlerinin eylem ve finansman faaliyetlerine yönelik 4.800 operasyon yapılarak terör örgütlerinin maddi destekleri azaltılacak, lojistik destekleri kesilecek ve aktarım kapasiteleri daraltılacaktır.

Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir.: Tedbir 930.3. Başta uyuşturucu ticareti olmak üzere terörün finansmanıyla etkin bir şekilde mücadele edilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Emniyet Genel Müdürlüğü tarafindan terörle mücadele kapsamında personele 291 dönem eğitim verilecektir. 2. Jandarma Genel Komutanlığı tarafindan terörle mücadele kapsamında 400 personele kurs ve eğitim verilecektir.: 1. Terörizmin finansmanının önlenmesine yönelik adlî operasyon sayısı artırılacaktır. 2. Terörizmin Finansmanıyla Mücadele Eylem Planı yürürlüğe konulacaktır.

Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir.: Tedbir 930.6. Yabanci teröristlere karşı gerekli önlemler alınacak, yabancı teröristlerle mücadelede ulusal ve uluslararası işbirliği artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S)
1. Emniyet Genel Müdürlüğü tarafindan terörle mücadele kapsamında personele 291 dönem eğitim verilecektir. 2. Jandarma Genel Komutanlığı tarafindan terörle mücadele kapsamında 400 personele kurs ve eğitim verilecektir.: 1. Yabancı teröristlerle mücadelede ulusal ve uluslararası işbirliği artırılacaktır. 2. Yabancı teröristlerin eylemlerinin engellenmesi, bu şahıslar hakkında gerekli adlî ve idarî işlemlerin yapılabilmesi amacıyla otogarlar, havalimanlari, kara ve deniz hudut kapılari, tren garları ve uygulama noktalarında yürütülen risk analiz faaliyetlerine devam edilecektir.

Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir.: Tedbir 930.7. Terör örgütlerinin ülkemize deniz yoluyla girmesinin engellenmesine yönelik tedbirler artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S), Milli Savunma Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Emniyet Genel Müdürlüğü tarafindan terörle mücadele kapsamında personele 291 dönem eğitim verilecektir. 2. Jandarma Genel Komutanlığı tarafindan terörle mücadele kapsamında 400 personele kurs ve eğitim verilecektir.: 1. KKTC Sahil Gözetleme Radar Sistemi (SGRS) Projesi kapsamında bir sahil gözetleme istasyonu kurulacaktır.

Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir.: Tedbir 930.8. Terör örgütlerinin propagandası, teröre yol açan radikalleşme ve şiddete varan aşırıcılıkla mücadele edilecek, devletin gerçekleştirdiği hizmetler konusunda kamuoyu düzenli olarak bilgilendirilecek, toplumu bilinçlendirmeye yönelik projeler uygulanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S): İçişleri Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlıği, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Emniyet Genel Müdürlüğü tarafindan terörle mücadele kapsamında personele 291 dönem eğitim verilecektir. 2. Jandarma Genel Komutanlığı tarafindan terörle mücadele kapsamında 400 personele kurs ve eğitim verilecektir.: 1. Radikalleşmeyle mücadele seminerleri gerçekleştirilecektir. 2. Terörle mücadelenin öneminin anlatılması için yürütülen çalışmalar kapsamında 8.750 etkinlikle 900 bin kişiye ulaşılacaktır. 3. Terör örgütlerinin propaganda için kullandığı başlıca iletişim kanalları ve medya araçları incelerek gerekli önlemler alinacaktır. 4. Terör örgütlerinin propagandası, teröre yol açan radikalleşme ve şiddete varan aşırıcılıkla mücadele edilecek, devletin gerçekleştirdiği hizmetler konusunda kamuoyu düzenli olarak bilgilendirilecek, toplumu bilinçlendirmeye yönelik projeler uygulanacaktır.

Tedbir 930.2. Terörle mücadele hizmetlerinde suç önleme stratejileri ile bilimsel mücadele yöntemlerinin uygulamaya dönüşümünü sağlayan eğitimlere devam edilecektir.: Uyuşturucuyla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir yaklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.931)

Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır.: Tedbir 931.2. Güvenlik kuruluşlarının uyuşturucuyla mücadele kapasitesi artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı
1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 242.550 operasyon gerçekleştirilecektir.: 1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadelede güvenlik kuruluşlarının makine- teçhizat ve personel altyapısı geliştirilecektir.

Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır.: Tedbir 931.4. Uyuşturucu ile bağlantılı suçlar değerlendirilerek kolluk kuvvetlerine ve kamuoyuna yönelik eğitim ve bilinçlendirme çalışmaları artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Üniversiteler
1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 242.550 operasyon gerçekleştirilecektir.: 1. Uyuşturucuyla mücadele kapsamında toplumsal farkındalığın sağlanması amacıyla başta çocuk ve gençler olmak üzere toplumun her kesiminden 665 bin kişi bilgilendirilecektir. 2. Uyuşturucu madde suçlarının nedenleri ve risk etmenlerinin belirlenmesi amacıyla madde kullanım suçundan işlem gören kişilere yönelik 25 bin anket yapılacaktır. 3. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 30 bin kolluk görevlisine yönelik eğitim verilecektir.

Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır.: Tedbir 931.5. Uyuşturucuyla mücadelede ulusal ve uluslararası kurumlarla işbirliği ve eşgüdüm geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S), Sağlık Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 242.550 operasyon gerçekleştirilecektir.: 1. Ülkemizde görülen ve görülme riski yüksek olan yeni psikoaktif maddelerin risk değerlendirmelerinin yapılarak 2313 sayılı Kanun kapsamına alinması ve sistematik olarak takip edilmesi için kurulan Erken Uyarı Sistemi (EWS) Ulusal Çalışma Grubu koordinesinde sorumlu kurum ve kuruluşlarla iki toplantı gerçekleştirilecektir.

Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır.: Organize suçlar ve kaçakçılıkla mücadeleye çok boyutlu, bütüncül ve önetkin bir yaklaşımla devam edilecektir. (Kalkınma Planı p.932)

Tedbir 931.1. Her türlü uyuşturucu ve uyarıcı maddenin ülke genelinde ve uluslararası boyutta kaçakçılığı, üretimi, dağıtımı, kullanımı ve sokak düzeyinde satışı engellenecek, bunların üretiminde kullanılan ara kimyasalların üretimi ve ticaretinin denetiminde etkinlik artırılacaktır.: Tedbir 932.1. Organize suç türleri ve terör örgütleri arasındaki bağlantılar belirlenecek, suçun oluşmadan önlenmesine yönelik çalışmalar geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı: İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı
1. Uyuşturucu suçlarıyla mücadele kapsamında 242.550 operasyon gerçekleştirilecektir.: 1. Kaçakçılık, mali ve organize suçlarla mücadele kapsamında, suçla ve suç örgütleriyle mücadelede farkındalığın oluşturulması ve etkin soruşturma yapabilme kabiliyetinin artırılması amacıyla eğitim düzenlenecektir. 2. Terör örgütlerinin organize suçlardan kaynaklanan gelirlerinin tespiti ve engellenmesine yönelik başta MASAK olmak üzere ilgili birimlerle koordineli çalışmalar yürütülecektir.

3. Organize suçlarla ilgili önleyici tedbirlerin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında yapılan operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 1 artırılacaktır.: 1. Kaçakçılık suçlarıyla mücadelede kullanılan yöntemlerin sayısı artırılacaktir.

3. Organize suçlarla ilgili önleyici tedbirlerin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında yapılan operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 1 artırılacaktır.: 1. Silah ve mühimmat kaçakçıliğının önlenmesi amacıyla gerekli risk analizleri yapılarak operasyonel çalışmalara ağırlık verilecek ve operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 1 artırılacaktır. 2.Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti suçlarıyla mücadele edilmesi amacıyla en az 3.250 operasyon gerçekleştirilecektir. 3. Göçmen kaçakçılıği suçunu örgütlü olarak işleyen şüphelilere yönelik en az 80 operasyon gerçekleştirilecektir. 4. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti, silah/mühimmat kaçakçılığı yapan organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında 250 personele eğitim düzenlenecektir. 5. Göçmen kaçakçılığı, insan/organ/doku ticareti, silah/mühimmat kaçakçılığı yapan organize suç örgütleriyle mücadele edilecek, yapilan operasyonların sayısı geçen yıla oranla yüzde 5

3. Organize suçlarla ilgili önleyici tedbirlerin artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 4. Organize suç örgütleriyle mücadele kapsamında yapılan operasyon sayısı geçen yıla oranla yüzde 1 artırılacaktır.: artırilacaktır. 1. Dost ve müttefik ülkelerin Sahil Güvenlik Teşkilatları ile çok taraflı forumlar (HACGAM, CGGS, BSCF, MCGFF vb.) aracıliğıyla iki faaliyet icra 1. Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde kullanılmak üzere bir taarruz helikopteri (ATAK), bir hafif genel maksat helikopteri (GÖKBEY) ve bir operatif İHA sistemi (AKSUNGUR) tedarik edilecektir.

Tedbir 933.3. Dolandıricılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.: Siber suçlarla etkin bir şekilde mücadele edilecektir. (Kalkınma Planı p.934)

Tedbir 933.3. Dolandıricılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.: Tedbir 934.1. Güvenlik kuruluşlarının teknik altyapısı güçlendirilerek siber suçlarla mücadele kapasitesi artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TRT: İçişleri Bakanlığı (S)
1. Siber suçlarla mücadele kapsamında vatandaşların siber suç mağduru olmalarinın engellenmesi ve bilinçlendirmeleri amacıyla siber suç farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. 2. Dolandırıcılik suçunu konu alan, uyarıcı nitelikte 186 milyon kısa mesaj gönderilecektir. 3. Siber suçlarla ilgili konularda kurum ve kuruluşlara yönelik yüz yüze ve çevrimiçi eğitimler verilecek, seminer faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Sosyal medya hesaplari üzerinden dolandırıcıların sık sık başvurduğu yöntemlerle ilgili bilgilendirici ve uyarıcı içerikler paylaşılarak toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması sağlanacaktır. 5. Oltalama, sahte yatırım tuzaklari, sosyal medya dolandırıcılıklari, sahte e-ticaret siteleri gibi güncel siber dolandırıcılık yöntemlerine karşı uyarıcı eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Yillik incelenen dijital materyal sayısı 250.000'e çıkarılacaktır.

Tedbir 933.3. Dolandıricılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.: Koruyucu ve önleyici güvenlik hizmetlerinin etkinliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.935)

Tedbir 933.3. Dolandıricılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.: Tedbir 935.1. Vatandaşla kolluk güçleri arasındaki güven esasına dayanan ilişkinin geliştirilmesi amacıyla toplum destekli kolluk yaklaşımı güçlendirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TRT: İçişleri Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı
1. Siber suçlarla mücadele kapsamında vatandaşların siber suç mağduru olmalarinın engellenmesi ve bilinçlendirmeleri amacıyla siber suç farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. 2. Dolandırıcılik suçunu konu alan, uyarıcı nitelikte 186 milyon kısa mesaj gönderilecektir. 3. Siber suçlarla ilgili konularda kurum ve kuruluşlara yönelik yüz yüze ve çevrimiçi eğitimler verilecek, seminer faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Sosyal medya hesaplari üzerinden dolandırıcıların sık sık başvurduğu yöntemlerle ilgili bilgilendirici ve uyarıcı içerikler paylaşılarak toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması sağlanacaktır. 5. Oltalama, sahte yatırım tuzaklari, sosyal medya dolandırıcılıklari, sahte e-ticaret siteleri gibi güncel siber dolandırıcılık yöntemlerine karşı uyarıcı eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Geleceğin Denizcilerini Bilgilendirme İş Birliği Protokolü çerçevesinde ilk ve ortaöğretim okullarında en az 500 bilgilendirme çalışması yapılacaktır. 2.Toplum destekli polislik faaliyetleri kapsamında genel güvenlik konularında toplumu bilgilendirmeye yönelik gerçekleştirilecek huzur toplantılarıyla 370 bin kişiye ulaşılacaktır. 3. Toplum destekli polislik faaliyetleri kapsamında 13 bin kişiye mağdur destek ziyareti gerçekleştirilecektir.

Tedbir 933.3. Dolandıricılık suçlarıyla etkin mücadele, toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması amacıyla vatandaşların bilgilendirilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.: Tedbir 935.2. Suçla mücadelede önleyici güvenlik tedbirleri artırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, TRT: İçişleri Bakanlığı (S)
1. Siber suçlarla mücadele kapsamında vatandaşların siber suç mağduru olmalarinın engellenmesi ve bilinçlendirmeleri amacıyla siber suç farkındalık ve bilinçlendirme çalışmaları yürütülecektir. 2. Dolandırıcılik suçunu konu alan, uyarıcı nitelikte 186 milyon kısa mesaj gönderilecektir. 3. Siber suçlarla ilgili konularda kurum ve kuruluşlara yönelik yüz yüze ve çevrimiçi eğitimler verilecek, seminer faaliyetleri gerçekleştirilecektir. 4. Sosyal medya hesaplari üzerinden dolandırıcıların sık sık başvurduğu yöntemlerle ilgili bilgilendirici ve uyarıcı içerikler paylaşılarak toplumsal bilincin ve farkındalığın artırılması sağlanacaktır. 5. Oltalama, sahte yatırım tuzaklari, sosyal medya dolandırıcılıklari, sahte e-ticaret siteleri gibi güncel siber dolandırıcılık yöntemlerine karşı uyarıcı eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri yürütülecektir.: 1. Genel asayişin ve kamu düzeninin devamını sağlamaya yönelik 12 Türkiye Güven Huzur Uygulaması yapılacaktır.

Tedbir 935.3. Suça yönelik bildirim ve ihbar sistemi geliştirilecek, suçun önlenmesine yönelik halk katılımı artırılacaktır.: Tedbir 935.4. Güvenlik hizmetlerine erişim kolaylaştırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: İçişleri Bakanlığı (S)
1. Toplum Destekli Polislik faaliyetleri kapsamında ev, esnaf, kamu kurum ve kuruluşları ve okul ziyaretlerinde suç ve suçluyla mücadelede vatandaşın güvenlik hizmetlerine aktif katılımıni ve suç bildirimini teşvik etmek amacıyla 112 hattının kullanımi hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılarak 3.250.000 kişiye ulaşılacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı internet ihbarlarının ihbar.ng112.gov.tr üzerinden alınması sağlanacaktır. 3. Ticari olarak yolcu taşımacılığı yapan taşıtlara gerekli takip sistemleri (araç takip sistemi, acil durum butonu, kamera sistemi, görüntü kayıt cihazı) kurularak karayolu ulaşımında suçun önlenmesine yönelik ihbar sistemi geliştirilecektir. 4. Suçun önlenmesine yönelik halk katılımının artırılması ve doğru suç ihbarında bulunma farkındalığının olușturulmasi amacıyla 81 il 112 Acil Çağrı Merkezlerince kolluk birimlerinin faaliyetleriyle ilgili tanıtım çalışmaları yapılacaktır.: 1. Kadin Acil Destek Uygulamasının (KADES) 7,3 milyon olan toplam indirme sayısi 9,5 milyona çıkarılacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı bağlısı unsurlar tarafindan icra edilen güvenlik hizmetlerinin etkinliğinin artırılması ve vatandaşa yerinde hizmet verilmesi amacıyla iki karakol binası yapımı tamamlanacaktır.

Tedbir 935.3. Suça yönelik bildirim ve ihbar sistemi geliştirilecek, suçun önlenmesine yönelik halk katılımı artırılacaktır.: Tedbir 935.5. Genel kolluk ile özel güvenlik arasındaki ilişki ve işbirliği güçlendirilecek, özel güvenlik hizmetlerinin geliştirilmesi sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Toplum Destekli Polislik faaliyetleri kapsamında ev, esnaf, kamu kurum ve kuruluşları ve okul ziyaretlerinde suç ve suçluyla mücadelede vatandaşın güvenlik hizmetlerine aktif katılımıni ve suç bildirimini teşvik etmek amacıyla 112 hattının kullanımi hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılarak 3.250.000 kişiye ulaşılacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı internet ihbarlarının ihbar.ng112.gov.tr üzerinden alınması sağlanacaktır. 3. Ticari olarak yolcu taşımacılığı yapan taşıtlara gerekli takip sistemleri (araç takip sistemi, acil durum butonu, kamera sistemi, görüntü kayıt cihazı) kurularak karayolu ulaşımında suçun önlenmesine yönelik ihbar sistemi geliştirilecektir. 4. Suçun önlenmesine yönelik halk katılımının artırılması ve doğru suç ihbarında bulunma farkındalığının olușturulmasi amacıyla 81 il 112 Acil Çağrı Merkezlerince kolluk birimlerinin faaliyetleriyle ilgili tanıtım çalışmaları yapılacaktır.: 1Genel Kolluk Özel Güvenlik İşbirliği ve Entegrasyonu (KAAN) Uygulamasi kapsamında görev yapan genel kolluk personeli sayısı 43.000'e çıkarılacaktır. 2. KAAN uygulaması kapsamındaki özel güvenlik personeli sayısı 290.000'e çıkarilacaktır.

Tedbir 935.3. Suça yönelik bildirim ve ihbar sistemi geliştirilecek, suçun önlenmesine yönelik halk katılımı artırılacaktır.: Tedbir 935.6. Özel güvenlik kuruluşlarının eğitim programları geliştirilecek, bu birimlerin denetiminde etkinlik artırılacaktir.
İçişleri Bakanlığı (S), Gençlik ve Spor Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı, Üniversiteler: İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari
1. Toplum Destekli Polislik faaliyetleri kapsamında ev, esnaf, kamu kurum ve kuruluşları ve okul ziyaretlerinde suç ve suçluyla mücadelede vatandaşın güvenlik hizmetlerine aktif katılımıni ve suç bildirimini teşvik etmek amacıyla 112 hattının kullanımi hakkında bilgilendirme ve bilinçlendirme çalışmaları yapılarak 3.250.000 kişiye ulaşılacaktır. 2. Sahil Güvenlik Komutanlığı internet ihbarlarının ihbar.ng112.gov.tr üzerinden alınması sağlanacaktır. 3. Ticari olarak yolcu taşımacılığı yapan taşıtlara gerekli takip sistemleri (araç takip sistemi, acil durum butonu, kamera sistemi, görüntü kayıt cihazı) kurularak karayolu ulaşımında suçun önlenmesine yönelik ihbar sistemi geliştirilecektir. 4. Suçun önlenmesine yönelik halk katılımının artırılması ve doğru suç ihbarında bulunma farkındalığının olușturulmasi amacıyla 81 il 112 Acil Çağrı Merkezlerince kolluk birimlerinin faaliyetleriyle ilgili tanıtım çalışmaları yapılacaktır.: 1. Özel kurum ve kuruluşlarda çalışan 3.000 özel güvenlik görevlisi ve yöneticisine eğitim verilecektir. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan 500 özel güvenlik görevlisine eğitim verilecektir. 3. Patlayıcı madde ve silahların sivil kullanımıyla ilgili 5.000 noktada özel güvenlik hizmetlerine yönelik denetim gerçekleştirilecektir.

2.5.3. Sivil Toplum 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de dernekler, vakıflar, sendikalar, sosyal kooperatifler, platformlar ve girişimler gibi farklı kurumlar, çeşitli sivil toplum bileşenlerini temsil ederek zengin bir sivil toplum ekosistemi oluşturmaktadır. 2000'li yıllardan itibaren, Türkiye'deki ekonomik ve sosyal gelişim süreci ve dünyadaki dönüşümün de etkisiyle sivil toplum kuruluşları (STK'lar)ekonomik ve sosyal gelişmedeki önemli rolünü korumaktadır. STK'ların etkilerini, çeşitliliğini ve sayılarını artırmak ve karar alma süreçlerine daha etkin katiılımlarını sağlamak için yürütülen çalışmalarla dernekler ve vakıflar niceliksel olarak artmakta, sivil toplum sektörüoluşturduğu istihdam ve katma değer ile kamu ve özel sektörün yanında üçüncü sektör niteliğini sürdürmektedir.

STK'lar, gönüllülük esasına dayalı olarak farklı tematik alanlarda faaliyet göstererek yerel toplum taleplerini kamu idarelerine iletmektedir. Bu bağlamda, STK'lar yerel ihtiyaçlara uygun politikaların geliştirilmesi ve etkili bir şekilde uygulanması için kolaylaştırıcıbir rol üstlenmekte ve diğer paydaşlarla işbirliği yapmaktadır. Yerel yönetimlerde iyi yönetişimin ve katılımcı süreçlerin etkili bir şekilde işlemesine katkı sağlama konusunda da önemli bir rol oynamaktadırlar. Kent konseyleri gibi katılımcı karar alma uygulamalari, bu alanda iyi bir örnek teşkil etmekte ve günümüz koşullarına uygun yeni sivil katılım süreçlerinin geliştirilmesi konusundaki çalışmalar sürdürülmektedir. Sivil toplum sektörünün desteklenmesi, idari ve mali açıdan geliştirilmesi, kapsayıcı büyüme ve sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmada kritik önemini korumaktadır.

Eylül 2024 itibarıyla faal dernek sayısı 101.558, yeni vakıf sayısı ise 6.284'tür.Derneklerin yüzde 38,7'si mesleki ve sosyal dayanışma alanlarında yoğunlaşmaktadır. Yeni vakıflar ise daha çok eğitim ve sosyal yardım alanında faaliyet göstermektedir.
Demokratik, katılımci, çoğulcu, şeffaf ve hesap verebilir örgütlü sivil toplumu geliştirici ve güçlendirici düzenlemelere devam edilmektedir. Gönüllülüğe ilişkin yapılan mevzuat çalışmaları kapsamında Gönüllülük Kanunu Taslağı hazırlanmış olup kamu kurum ve kuruluşlarından görüş talep etme süreci devam etmektedir.

STKlara yönelik stratejik plan hazırlama, proje hazırlama ve fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme eğitimlerinin yaygınlaştırılmasina devam edilmektedir. Sivil katılımın ve gönüllülüğün güçlendirilmesi, STK'ların karar alma mekanizmalarına katılımlarının artırılmasi, güven ve karşılıklı anlayışa dayali sivil toplumkamu işbirliğinin güçlendirilmesi ve STK'lara yönelik stratejik plan hazırlama ve fon bulma konularında kapasite geliştirme ve rehberlik eğitimlerine devam edilmektedir.
STK'lara yönelik kamu politika, program, faaliyet ve hizmetlerinin bütüncül şekilde yürütülmesini sağlamak üzere kurumsal kapasite güçlendirilmektedir. Sivil toplum kuruluşlarına hizmet sunan kamu kurumlari arasındaki işbirliğini geliştirmek ve potansiyel işbirliği alanlarını tartışmak, kurumlar arasında tecrübe paylaşımı yapmak ve STK'larla politika, faaliyet ve hizmetlerin bütüncül şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla Sivil Toplumla İlişkiler Genel Müdürlüğü koordinasyonunda Danışma Kurulu toplantısi gerçekleştirilmiş olup söz konusu toplantılara devam edilmesi planlanmaktadır.

STK'ların ihtiyaç duyduğu alanlarda kapasite geliştirme programlarının uygulanması,merkezi ve yerel kamu kurumları, üniversiteler ve özel sektörle işbirliği içinde ortak çalışmalarda bulunmasını sağlayıcı proje ve programların geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. STK'lara özellikle mali konularda kolaylaştırıcı imkânların sağlanmasıyla sosyal girişimcilik, sosyal yenilik ve kurumsal sosyal sorumluluk alanlarının geliştirilmesine yönelik düzenlemeler ile uygulamaların hayata geçirilmesi planlanmaktadır. Ayrıca, içdenetim, uluslararası işbirliklerine katılım, mevcut işbirliklerinden yararlanma ve dijitalleşme kapasitelerinin geliştirilmesi planlanmaktadır.

Kurumsal açıdan gelişmiş STK'ların daha küçük ölçekteki STK'lara yönelik yönderlik faaliyetlerinin teşvik edilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda, farklıçeşitli illerde ilgili kapsamda çalıştaylar düzenlenmiş olup önümüzdeki dönemde de söz konusu faaliyetlerin devam etmesi planlanmaktadır.

Önümüzdeki dönemde, ekonomik, sosyal, dijitalleşme, çevresel sorunlar ile temel haklar alanında karşılaşılacak sorunların çok boyutlu ve çok yönlü olacağı öngörülmektedir.Mevcut sorunların yanı sıra, gelecekte ortaya çıkabilecek zorluklarla başa çıkmak için STK'ların kamu politikalarının planlama, yapım, izleme ve denetleme aşamalarında etkili bir rol oynaması önem kazanmaktadır. Sivil toplumun güçlendirilmesine yönelik mevzuatın güncellenmesi, STK'ların kurumsal ve mali kapasiteleri ile sivil topluma hizmet sunan kurumların kurumsal kapasitelerinin güçlendirilmesine olan ihtiyaç devam etmektedir.
b) Amaç
Demokratik, katılımcı, kapsayıci, hesap verebilir ve işbirliği, uyum yeteneği ve aktif vatandaşlık bilinci yüksek bir sivil toplumun yapısının oluşturulmasını teminen sivil toplum kuruluşlari (StK)'nin kamu politikalarının planlama, yapim, izleme ve denetleme aşamalarında etkin bir rol oynamasi temel amaçtir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Sivil toplumun güçlendirilmesine yönelik mevzuat güncellenecektir. (Kalkınma Plani p.937)

Politika/Tedbir: Tedbir 937.3. STK'ların karar alma, politika yapım, izleme ve denetleme süreçlerine etkin bir şekilde katılımını sağlamak üzere mevzuat çalışmaları yürütülecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜÍK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu kurumlarının mevzuatında tarama yapılarak karar alma, politika yapim, izleme ve denetleme süreçlerine STK'ların katiılımının ve etkinliğinin artırılması hususunda mevcut eksikliklerin tespiti ve giderilmesine yönelik ihtiyaç analizi yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 937.4. Sivil toplumun istişare süreçlerine daha etkin katılımı için bir yol haritası hazırlanmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu / İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İletişim Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. STKların sivil katılım konusundaki mevcut kapasitelerini güçlendirmek, karar alma süreçlerine yönelik bilgi ve farkındalık düzeylerini artırmak, merkezi ve yerel düzeyde STK'ların dahil olabileceği katılımcı mekanizmalar hakkında kapsamlı bilgi paylaşabilmek amacıyla bir rehber hazırlanacaktır.

Tedbir 937.5. Dijitalleşmenin sunduğu firsatlarla sivil toplum alanında ortaya çıkan yeni yapılanmalara yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: STK'ların kurumsal ve mali kapasiteleri güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.938) Tedbir 938.1. STK'lara İçişleri Bakanlığı (S), AB 1. STKlara yönelik ihtiyaç duyulan yönelik stratejik plan Başkanlığı, STK'lar alanlarda, iki kapasite geliştirme ve hazırlama, proje hazırlama ve rehberlik eğitimi gerçekleştirilecektir. fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme eğitimleri yaygınlaştırılacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Tedbir 938.1. STK'lara yönelik stratejik plan hazırlama, proje hazırlama ve fon bulma gibi alanlar başta olmak üzere kapasite geliştirme eğitimleri yaygınlaştırılacaktır.
1. Dernekler Bilgi Sisteminin (DERBİS V.2.0) yeniden yazılma sürecinde FAZ2 olarak adlandırılan yeniliklerin hayata geçirilmesi için analiz, dokümantasyon ve yazılım geliştirme sonrası test süreçleri yapılacaktır. 2. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazilabilmesi için gereksinim analiz çalışması tamamlanacaktır. 3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışması planlanacaktır. 4. STK'lara yönelik mevzuat güncellemeleri ve sivil toplum alanında oluşacak ihtiyaçlara göre elektronik yazılımlarda geliştirme süreçlerinin sürdürülmesi sağlanacaktır.: 1. STKlara yönelik ihtiyaç duyulan alanlarda, iki kapasite geliştirme ve rehberlik eğitimi gerçekleştirilecektir.

Tedbir 937.5. Dijitalleşmenin sunduğu firsatlarla sivil toplum alanında ortaya çıkan yeni yapılanmalara yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 938.4. STK'ların uluslararası teşkilatlanmalarını ve işbirliklerini artırıcı program ve destekler geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı
1. Dernekler Bilgi Sisteminin (DERBİS V.2.0) yeniden yazılma sürecinde FAZ2 olarak adlandırılan yeniliklerin hayata geçirilmesi için analiz, dokümantasyon ve yazılım geliştirme sonrası test süreçleri yapılacaktır. 2. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazilabilmesi için gereksinim analiz çalışması tamamlanacaktır. 3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışması planlanacaktır. 4. STK'lara yönelik mevzuat güncellemeleri ve sivil toplum alanında oluşacak ihtiyaçlara göre elektronik yazılımlarda geliştirme süreçlerinin sürdürülmesi sağlanacaktır.: 1. Yurt dışında yerleşik olan Türk STK'ların kapasitelerini artırmaya yönelik programlar düzenlenecektir.

Tedbir 937.5. Dijitalleşmenin sunduğu firsatlarla sivil toplum alanında ortaya çıkan yeni yapılanmalara yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 938.5. Kamu kurum ve kuruluşları tarafindan STKlara aktarılan her türlü destek şeffaf, hesap verebilir ve önceden belirlenmiş somut ve nesnel kriterlere bağlanacak, uygulanacak destekler ve programlar ulusal önceliklerle ilişkilendirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Dernekler Bilgi Sisteminin (DERBİS V.2.0) yeniden yazılma sürecinde FAZ2 olarak adlandırılan yeniliklerin hayata geçirilmesi için analiz, dokümantasyon ve yazılım geliştirme sonrası test süreçleri yapılacaktır. 2. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazilabilmesi için gereksinim analiz çalışması tamamlanacaktır. 3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışması planlanacaktır. 4. STK'lara yönelik mevzuat güncellemeleri ve sivil toplum alanında oluşacak ihtiyaçlara göre elektronik yazılımlarda geliştirme süreçlerinin sürdürülmesi sağlanacaktır.: 1. Kamu kurumları tarafindan STKlara yönelik destekler için kriter rehberi hazırlanacak ve yayımlanacaktır.

Tedbir 937.5. Dijitalleşmenin sunduğu firsatlarla sivil toplum alanında ortaya çıkan yeni yapılanmalara yönelik düzenlemeler yapılacaktır.: Tedbir 938.7. STK'ların faaliyetlerinde ve STK'lara yönelik hizmetlerde dijitalleşmenin geliştirilmesi sağlanacaktır.
İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar: İçişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, STK'lar
1. Dernekler Bilgi Sisteminin (DERBİS V.2.0) yeniden yazılma sürecinde FAZ2 olarak adlandırılan yeniliklerin hayata geçirilmesi için analiz, dokümantasyon ve yazılım geliştirme sonrası test süreçleri yapılacaktır. 2. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazilabilmesi için gereksinim analiz çalışması tamamlanacaktır. 3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışması planlanacaktır. 4. STK'lara yönelik mevzuat güncellemeleri ve sivil toplum alanında oluşacak ihtiyaçlara göre elektronik yazılımlarda geliştirme süreçlerinin sürdürülmesi sağlanacaktır.: 1. Dernekler Bilgi Sisteminin (DERBÍS V.2.0) yeniden yazılma sürecinde STK'lara sunulan hizmetlerin dijitalleştirilmesi için analiz, dokümantasyon ve yazılım geliştirme sonrası test süreçleri yapılacaktır. 2. Proje Destek Sisteminin (PRODES) yeniden yazılabilmesi için gereksinim analiz çalışması tamamlanacaktır.

3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. STK'ları bir araya getiren bir çalıştay yapılacaktır.

3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Kamu kurumlarında kurumsal kapasitenin güçlendirilmesi amacıyla bir Danışma Kurulu Toplantısı yapılacaktır.

3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Okul Temelli Sosyal Sorumluluk Çalışmaları dersi öğretim programi, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli doğrultusunda güncellenecektir.

3. Sendikalar Bilgi Sistemi (SENBİS), Siyasi Partiler Bilgi Sistemi (PARBİS), Elektronik Arşiv Sistemi (E- ARŞİV)'nin gereksinim analiz çalışmaları yapılacaktır.: 1. Yükseköğretim kurumlarında sivil toplum birimleri açılmasına ve desteklenmesine yönelik bir toplantı yapılacaktır.
2.5.4. Kamuda Stratejik Yönetim 
a) Mevcut Durum 
13 sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesiyle stratejik yönetim ve planlama konularında merkezi uyumlaştırma fonksiyonu Strateji ve Bütçe Başkanlığı tarafından yürütülmektedir.
Stratejik plan hazırlamakla yükümlü merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri,sosyal güvenlik kurumlari, KİT'ler, il özel idareleri ile nüfusu 50 bin ve üzerinde olan belediyelerde stratejik yönetim süreci yürütülmektedir. Stratejik planlar, program bütçeye uygun bir şekilde hazırlanan performans programları aracılığıyla uygulanmakta ve faaliyet raporlarıyla izlenmektedir.

2025 yılı Ocak-Ekim döneminde dördü merkezi kamu idaresine ve 24'ü devlet üniversitesine ait olmak üzere toplam 28 stratejik plan, üst politika belgelerine ve stratejik 

planlamayla ilgili mevzuatta yer alan usul ve esaslara uygunluk açısından incelenmiş ve ilgili idarelere değerlendirme raporlari aracıliğıyla geri bildirimde bulunulmuştur. Ayrica, Strateji ve Bütçe Başkanlığından talepte bulunan kamu idarelerinin stratejik plan hazırlık çalışmalarına rehberlik etmek amacıyla bilgilendirme faaliyetleri gerçekleştirilmektedir.
Stratejik yönetim konusunda bilgi paylaşımını sağlamak amacıyla kamu idarelerince hazırlanan stratejik yönetime ilişkin belgeler kamuda stratejik yönetim internet sitesinde (www.sp.gov.tr) arşivlenerek kamuoyuyla paylaşılmaktadır.

İç kontrol sistemlerinin izlenmesi ve değerlendirilmesine yönelik çalişmalar kapsamında kamu idarelerinin Kamu İç Kontrol Standartlarına uyum eylem planlarıincelenmekte ve raporlanmaktadır. İç denetim birimlerinin idari kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülmektedir. Kalite Güvence ve Geliştirme Rehberinin güncellenmesi çalışmaları tamamlanmiştır. Kamu idarelerinde iç kontrol sistemlerinin ve ic denetim uygulamalarının etkinliğini artırmak amacıyla mali hizmetler personeline yönelik eğitim ve rehberlik faaliyetleri gerçekleştirilmiştir.
Kamu hizmetlerinde katılımcılık, şeffaflık ve vatandaş memnuniyetini artırmak amacıyla CiMER sistemi, vatandaşların görüş ve ihtiyaçları çerçevesinde geliştirilmekte ve farklı içeriklerle zenginleştirilmektedir. Bu kapsamda, CiMER mobil uygulaması kullanıma sunularak erişim kolaylığı sağlanmıştır.

b) Amaç
Kamuda stratejik yönetimin uygulama etkinliğinin artırılması ve hesap verebilirlik anlayışının, planlamadan izleme ve değerlendirmeye kadar yönetim döngüsünün tüm aşamalarında hayata geçirilmesi temel amaçtır. Bu amaç doğrultusunda kamu hizmetlerinin hız ve kalitesinin artırılması ile katılımcılık, şeffaflık ve vatandaş memnuniyetinin sağlanmasıhedeflenmektedir.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu idarelerinde iç kontrol sistemleri ve iç denetim uygulamalarının etkinliği güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.943)

Politika/Tedbir: Tedbir 943.1. Kamu idarelerinde iç kontrol sistemlerinin ve iç denetim uygulamalarının etkinliğini artırmaya yönelik eğitim ve rehberlik faaliyetleri yoluyla kurumsal kapasite geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu idarelerinin mali hizmetler birimlerinin etkinliğini artırmaya yönelik eğitim ve rehberlik faaliyetleri düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 943.2. Iç kontrol uygulamalarının güçlendirilmesine yönelik kamu idarelerinin iç kontrol sistemlerinin izlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmaları yaygınlaştırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu idareleri tarafindan Hazine ve Maliye Bakanlığına iletilen iç kontrole ilişkin dokümanlar da dikkate alınarak kamuda iç kontrol sisteminin izlenmesi, değerlendirilmesi ve raporlanmasına yönelik faaliyetler yürütülecektir.

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Tedbir 943.4. Kamu idarelerinde yürütülen iç denetim faaliyetlerine yönelik İç Denetim Kalite Güvence ve Geliştirme Programi uygulamaları yaygınlaştırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamù Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu idarelerinde iç denetçi atamalarının artırılmasi teşvik edilecektir.: 1. Diş değerlendirme faaliyetleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Tedbir 943.5. İç Denetim Koordinasyon Kurulu ile kamu idarelerinin iç denetim birimlerinin idari kapasiteleri güçlendirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamù Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu idarelerinde iç denetçi atamalarının artırılmasi teşvik edilecektir.: 1. İç Denetim Koordinasyon Kurulu ile iç denetim birimlerinin idari kapasitelerinin güçlendirilmesine yönelik araştırma yürütülecektir.

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Politika oluşturma süreçleri kanıta dayalı ve katılımcı şekilde yürütülecektir. (Kalkınma Plani p.945)

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Tedbir 945.1. Uzaktan erişim üzerinden mikro veri sunumunun yasal zeminine yönelik hazırlıklar tamamlanacak, bilimsel araştırmalara yönelik Elektronik Veri Araştırma Merkezi (E-VAM) projesi hayata geçirilecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamù Kurum ve Kuruluşları: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu idarelerinde iç denetçi atamalarının artırılmasi teşvik edilecektir.: 1. E-VAM portali hazirlanacak ve pilot çalışma için açılacaktır. 2. Portalda sunulacak mikro veri gizliliğinin sağlanması için çalışmalar yürütülecektir. 3. Sistem güvenliğinin ve performansının sağlanması için çalışmalar yürütülecektir. 4. Entegrasyon faaliyetleri yürütülecektir.

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Açık yönetim politikalarına yönelik çerçeve oluşturulacaktır. (Kalkınma Planı p.946)

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Tedbir 946.2. Açık Yönetim Ortaklığının temel ilkeleri kapsamında ulusal eylem planı hazırlanmasına yönelik çalışma yürütülecektir.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamù Kurum ve Kuruluşları: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu idarelerinde iç denetçi atamalarının artırılmasi teşvik edilecektir.: 1. Açık yönetim politikalarına ilişkin ulusal çerçevenin oluşturulması kapsamında, Açık Yönetim Ortaklığı üyesi ülkelerin ulusal eylem planları incelenecek ve değerlendirme raporu hazırlanacaktır.

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Daha hızlı, kaliteli ve güvenilir kamu hizmeti sunulması, sunulan hizmetlerin anlaşılır biçimde duyurulması ile vatandaşlarla çift yönlü iletişim kurularak katılımcı demokrasi anlayışının geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.947)

Tedbir 943.3. Kamu idarelerindeki iç denetçi sayısı artırılacaktır.: Tedbir 947.1. Kamu hizmetlerinin etkin tanıtımı yapılarak kamu hizmetlerine ilişkin farkındalık düzeyi artırılacaktır.
Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Sayıştay, İlgili Kamù Kurum ve Kuruluşları: İletişim Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler, İlgili STK'lar
1. Kamu idarelerinde iç denetçi atamalarının artırılmasi teşvik edilecektir.: 1. Devlet Enformasyon Sistemi (DES)'ne eklenen haber ve yayın sayısındaki artış devam ettirilerek faaliyetlerin sürekliliği sağlanacaktır. 2. Yerel ve ulusal medyaya yönelik İletişim Şûrası, sergi, çalıştay, panel, buluşma ve etkinlikler düzenlenecektir. 3. İletişim fakültesi öğrencileri ve yerel medya mensuplarina yönelik çeşitli mesleki yayınlar hazırlanacak ve eğitimler gerçekleştirilecektir. 4. Kamu çalışanlarına yönelik sosyal medya yönetimi eğitimleri verilecektir.

5. Terörle mücadele, afet, kriz, insani yardım, kamu politikaları, ülkemizin tarihi ve kültürü konularının yani sira medya ve iletişim alanında süreli ve akademik yayınlar, rehberler ile görsel ve işitsel yayınlar hazırlanacaktır. 6. Türkiye'nin marka değerini yükseltmek üzere tüm içeriklerin tek bir merkezden hedef kitlelerle buluşturulmasına yönelik yürütülen icerik.gov.tr projesi tamamlanacaktır. 7. Kamu hizmetlerinin görünürlüğü ile vatandaşların kamu hizmetleri ve politikaları konusunda farkındalıklarını ölçmek, toplumun çeşitli konulardaki düşünce ve ihtiyaçlarını değerlendirmek üzere kamuoyu araştırmaları gerçekleştirilecektir. 8. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi (CiMER) sistemine gelen başvurular dikkate alınarak vatandaşların farkındalığını: artırmayı hedefleyen halkla ilişkiler yayınları hazırlanacaktır. 1. CİMER sisteminin yapay zekâ ile entegrasyonu gerçekleştirilecektir. 2. CÍMER Mobil'in yaygin kullanımı için çalışmalar yürütülecektir. 3. CİMER sisteminin teknik kapasitesi iyileştirilecek, kullanıcı ve vatandaş ekranlarının geliştirme çalışması sürdürülecektir.
2.5.5. Kamuda Düzenleyici Etki Analizi 
a) Amaç
Kamu yönetiminde kanıta dayalı politika oluşturma süreci güçlendirilerek ve mevzuat düzenlemelerinin ilgili paydaşlar üzerindeki olası iktisadi ve sosyal etkileri ortaya konularak kaynakların etkin kullanımının sağlanması temel amaçtır.


b)Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizde kanıta dayalı politika oluşturma süreci güçlendirilecek, düzenleyici etki analizinin farkındalığı artırılacak ve politika oluşturma ile bütçeleme arasındaki bağ kuvvetlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.949)

Politika/Tedbir: Tedbir 949.1. Kamu idarelerindeki düzenleyici etki analizi yapmaya yönelik idari yapı güçlendirilecek ve kurumsal kapasite artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düzenleyici etki analizi raporlarını hazırlayan kamu idarelerinin ihtiyaçları doğrultusunda çalişma toplantıları yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Adalet Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: .Düzenleyici etki analizi konusunda uluslararası kuruluşlar tarafindan düzenlenen ülke değerlendirmelerine yönelik süreçler iyileştirilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 949.2. Düzenleyici etki analizine ilişkin mevzuat, rehber ve yönlendirici dokümanlar uygulama tecrübeleri de dikkate alinarak bütüncül bir anlayışla gözden geçirilecek ve güncellenecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Tespit edilen ihtiyaçlar çerçevesinde rehber ve yönlendirici dokümanlar gözden geçirilerek güncellenecektir. 2. Düzenleyici etki analizi yöntemlerine ilişkin bilgilendirici kısa belgeler hazırlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 949.3. Düzenleyici etki analizi konusunda uygulama tecrübesi ile iyileştirilebilecek hususlardan faydalanılmasını teminen yıllık değerlendirme raporları hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düzenleyici etki analizi yıllık değerlendirme raporu hazırlanacak ve kamu kurumlarıyla paylaşılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 949.4. Düzenleyici etki analizi konusunda farkındalığı artırmaya yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Düzenleyici etki analizine yönelik hazırlanacak olan yıllik değerlendirme raporu ve diğer belgeler düzenleyici etki analizi internet sitesinde yayınlanacaktır. 2. Ulusal ve uluslararasi düzeyde düzenleyici etki analizi faaliyetlerine katılım sağlanacaktır. 3. Kamu idarelerine yönelik düzenleyici etki analizi anketi yapılacaktır. 4. İrtibat noktalarına yönelik farkındalik artırıcı faaliyetler sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 949.5. Düzenleyici etki analizine ilişkin idari ve beşeri kapasiteyi geliştirmeye yönelik eğitim programları uygulanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu idarelerinde düzenleyici etki analizi yapmaya yönelik eğitimler gerçekleştirilecektir. 2. Düzenleyici etki analizine yönelik eğitim içerikleri hazırlanacaktır.


c)Hedefler 
Performans Göstergeleri: Kamu İdarelerine Verilen Düzenleyici Etki Analizi Eğitim Sayısı
Birim: Adet
2024: 7
2025(1): 3
2026(2): 3

Performans Göstergeleri: Düzenleyici Etki Analizine İlişkin Yönlendirici Yeni Belge Sayısı
Birim: Adet
2024: 4
2025(1): 6
2026(2): 6

Performans Göstergeleri: Düzenleyici Etki Analizi Yıllık Değerlendirme Raporu Sayısı
Birim: Adet
2024: 1
2025(1): 1
2026(2): 1
(1) Gerçekleşme Tahmini (2) Program 
2.5.6. Yerel Yönetimler 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'de Ekim 2025 itibarıyla 51 il özel idaresi, 1.404 belediye bulunmaktadır. 2024yıl sonu itibarıyla 18.243 köy ile il özel idareleri, belediyeler ve köylerin üyesi olduğu 701mahalli idare birliği bulunmaktadır. TÜÍK tarafından yayımlanan 2024 yılı ADNKS sonuçlarına göre belediye sınırları içerisinde 81.262.079 kişi yaşamakta olup bu nüfusun toplam nüfusa orani yüzde 94,86'dir.

Yerel yönetimlerde norm kadro yönetmelikleriyle personel istihdamına ilişkin standartlar belirlenmiş olup bu idarelerde çaliışan personel sayısı 2011 yılında 258.540 iken 2024 yılı itibarıyla 187.148'e düşmüştür. 696 sayılı Kanun Hükmünde Kararnameyle yerel yönetimlerde alt yükleniciler tarafindan personel çaliştırılmasına dayalı hizmet alimısözleşmeleri çerçevesinde çalıştırılan işçiler mahalli idare şirketlerine geçirilmiştir. Bu kapsamda 2024 yılı itibarıyla belediye ve bağlı idarelerin şirketlerinde 629.686 kişi istihdam edilmektedir. İl özel idarelerinde çalışan 10.359 ve belediye birliklerinde çalışan 535 kişi dâhil edildiğinde bu sayı 640.580 olmaktadır.

Merkezi idare ile yerel yönetimler arasında görev, yetki, kaynak paylaşımı ve hizmet ilişkilerinin esaslarına yönelik yasal düzenlemeler çerçevesinde ülke düzeyinde belirli hizmet seviyesine ulaşmak için merkezi idarece gerekli standartların belirlenmesi ve bunlara uyumun sağlanmasına ilişkin ihtiyaç duyulan çalışmalara devam edilmektedir.
Yerel yönetimlerin idari, mali ve teknik kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir. Bu çerçevede kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli kullanılması ile mali saydamlığı ve hesap verilebilirliği artırmak amacıyla yerel yönetimlerin performans esasli program bütçeleme sistemine geçis çalişmaları devam etmektedir. 24Eylül 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemeyle Mahalli Ídareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği program bütçe sistemine göre güncellenmiştir. Bu çerçevede mahalli idarelere yönelik bütçe hazırlama rehberi program esaslı bütçe sistemine göre hazırlanmışve yayımlanmıştır.

İklim değişikliğiyle mücadele ve uyum ile afetlere müdahale konusunda yerel yönetimlerin hizmet kapasitelerinin güçlendirilmesine ilişkin çalışmalar sürdürülmektedir.

Belediye organlarınca alınan kararların uygulanması ve kaynakların yerindelik ilkesi çerçevesinde kullanılmasını sağlamak üzere hizmetlerin önceliklendirilmesi ve vatandaşların katılım sürecinin güçlendirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülmektedir.
Yerel yönetimlerin şirket faaliyetlerinde ve kamu özel işbirliğiyle yapılacak çalışmalarda kamu yararı ve mahalli müşterek ihtiyaçların gözetilmesi önem arz etmektedir.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununda, köy veya belde belediyesi iken mahalleye dönüşen ve büyükşehir belediyesi sınırları içinde bulunup sosyoekonomik durumu, şehir merkezine uzaklıği, belediye hizmetlerine erişebilirliği, mevcut yapılaşma durumu ve benzeri hususlar dikkate alınarak ilgili ilçe belediye meclisinin kararı ve teklifi üzerine büyükşehir belediye meclisinin en geç doksan gün içinde alacağı kararla kırsal yerleşim özelliğitaşıdığı tespit edilen mahallelerin kırsal mahalle kabul edileceği hükmübulunmaktadır. Bu kapsamda, köyden mahalleye dönüşen alanlarda hizmete erişimin kolaylaştırılması ve belirtilen alanların sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla çalışmalar yürütülmektedir.

2 Ağustos 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 7527 sayılı Kanunla 5199 sayılıHayvanları Koruma Kanununda yeni düzenlemeler yapılmıştır. Bu kapsamda büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler 31 Aralik 2028 tarihine kadar hayvan bakımevleri kurmakla ve mevcut bakımevlerinin koşullarını iyileştirmekle yükümlü tutulmuştur. Ayrıca belediyelere bakımevleri kurmak, rehabilitasyon işlemlerini gerçekleştirmek ve sahipsiz hayvanlara sahiplendirilinceye kadar bakmak için bütçelerinden belirli bir pay ayırma zorunluluğu getirilmiştir. Sahipsiz hayvanların rehabilitasyonu hususu önemini korumakta olup bu kapsamda faaliyet gösteren yerel yönetimler Tarım ve Orman Bakanlığı tarafindan desteklenmeye devam edilmektedir.

b) Amaç
Yerel yönetimlerin vatandaş memnuniyetini gözeten, etkin, hızlı ve kaliteli hizmet sunabilen, afetlere hazırlıkli, iklim değişikliğine dirençli, çevrenin korunmasını önceleyen,teknolojik gelişmelere uyum sağlayan, katılimci, şeffaf, hesap verebilir ve mali sürdürülebilirliği sağlayan bir yapıya kavuşturulması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Yerel yönetim hizmetlerinin standartları belirlenecek ve bu standartlara uyumun denetimini sağlayacak mekanizma geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.951)

Politika/Tedbir: Tedbir 951.1. Yerel yönetimlerin hizmetlerinin idari, mali ve teknik asgari standartlari tespit edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerel yönetimlerin hizmetlerini vatandaşlara standart bir şekilde sunabilmelerine yönelik çalışmalara devam edilecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 951.2. Standartlarin uygulanması ve denetlenmesine yönelik mevzuat düzenlemesi yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerel yönetimlerin hizmetlerine yönelik belirlenen standartların uygulanmasi ve denetlenmesine yönelik mevzuat çalışması yapılacaktır.

Politika/Tedbir: Yerel yönetimlerde insan kaynağının uzmanlaşma düzeyi ve kapasitesi artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.952)

Politika/Tedbir: Tedbir 952.1. Yerel yönetimlerde çalışan personelin niteliğini artırmaya yönelik eğitimler verilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Başta büyükşehir belediyeleri olmak üzere yerel yönetim personeline eğitimler verilmeye devam edilecektir.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Belediyelerin karar alma süreçlerinde vatandaşların ve muhtarların katılım rolü güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.953)

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 953.1. Kent konseylerinin etkinleştirilmesi sağlanacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Kent konseylerini daha aktif hale getirmek amacıyla mevcut sorunlar tespit edilerek mevzuat çalışması yapılacaktır.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 953.2. Kadın, genç, yaşlı ve engellilerin yerel yönetimlerdeki temsil ve karar alma süreçlerine katılım mekanizmaları güçlendirilecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Yerel yönetimlerin karar alma sürecinde kadın, genç, yaşlı ve engellilerin görüşlerinin alınması ve bilgilendirilmesini temin edecek mekanizmalar geliştirilecektir.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 953.3. Muhtarların kent yönetimlerinin karar alma süreçlerine katkısı artırılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Muhtarların meclis çalışmalarına katkı sağlamalarına yönelik gerekli düzenlemeler yapılacaktır.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Yerel yönetimlerin hizmet sunumlarını etkinleştirmeye yönelik görev, yetki ve hizmet alanının yeniden yapılanması sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.954)

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 954.1. Yerel yönetimlerin en uygun hizmet ve coğrafi alan büyüklüğü tespit edilerek yeniden yapılandırılmasina ilişkin modelleme ve mevzuat çalışması yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Belediyelerin sundukları hizmetlere vatandaşların erişimini kolaylaştırmak ve hizmetlerin sunumunda maliyetleri düşürmek için yöntem ve araçların geliştirilmesine yönelik analiz çalışması yapılacaktır.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 954.2. Büyükşehir belediyeleriyle büyükşehir ilçe belediyeleri arasında koordinasyon eksikliği nedeniyle ortaya çıkan hizmet aksamalarının giderilmesi için gerekli çalışmalar yürütülecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Belediyeler arasi koordinasyonda aksayan ve iyileştirilmesi gereken unsurlarin tespit edilmesine yönelik analiz çalışmasına devam edilecektir.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Yerel yönetimlerin afetlerle ve iklim değişikliği ile mücadele kapasitesinin geliştirilmesi sağlanacaktır. (Kalkınma Planı p.955)

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 955.1. Yerel yönetim altyapı tesisleri yapiminda teknoloji ve yer seçimi ile inşa süreçlerinde afet risklerinin dikkate alınmasını sağlayacak mevzuat hazırlanacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), AFAD, İLBANK, Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Yerel yönetimlerin sorumlu olduğu altyapı tesislerinin yapımıyla ilgili süreçlerde afet risklerinin dikkate alınmasını sağlayacak mevzuat hazırlanacaktır.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Tedbir 955.3. Itfaiye ve zabita hizmetlerinin afetlerle mücadele kapasitesinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Yerel Yönetimler, Türkiye Belediyeler Birliği: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), AFAD, Yerel Yönetimler
1. Yerel yönetimlerin yürütmüş olduğu iyi uygulamaların örnek olması amacıyla bir platform oluşturulacaktır.: 1. Belediyelerin itfaiye teşkilatlarının arama, kurtarma ve müdahale hizmetlerine ilişkin kapasiteleri geliştirilecektir.

Tedbir 952.2. Yerel yönetimlerdeki iyi uygulama örneklerinin yer aldığı bir platform oluşturulacaktır.: Yerel yönetimlerin girişimciliğin geliştirilmesine yönelik kapasiteleri artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.956)

Tedbir 956.1. Yerel yönetimlerin üretim ve pazarlamaya yönelik kuracağı yapılara destek sağlanacaktır.: Sahipsiz hayvanların şehir hayatını olumsuz etkilemeyecek şekilde yerel yönetimlerin daha etkin çalışmasını sağlayacak uygulamalar hayata geçirilecektir. (Kalkınma Planı p.957)

Tedbir 956.1. Yerel yönetimlerin üretim ve pazarlamaya yönelik kuracağı yapılara destek sağlanacaktır.: Tedbir 957.1. Yerel yönetimlerin şehirlerdeki sahipsiz hayvanların sağlık, beslenme ve barinma ihtiyaçlarına yönelik faaliyetlerinde birlik modeli dâhil alternatif yöntemler geliştirilerek bu çerçevedeki projeleri desteklenecektir.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (S), Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Yerel Yönetimler: Tarim ve Orman Bakanığı (S), Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, Yerel Yönetimler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Yerel yönetimlerin girişimcilik faaliyetlerinin etkinleştirilmesi amacıyla rehber hazırlanacaktır.: 1. Sahipsiz hayvanların sağlıği, barınmalari ve beslenmeleri için belediyelere, mahalli idare birliklerine ve il özel idarelerine mali destek verilmeye devam edilecektir.
2.5.7. Kamuda İnsan Kaynakları
a) Mevcut Durum 
Kamu hizmetlerinin geliştirilmesi ve etkin şekilde sunulması bakımından kamuda nitelikli insan kaynağı büyük önem taşımaktadır. Haziran 2025 itibarıyla kamuda istihdam edilen 5.289.449 personelin 3.474.548'i kadrolu, 438.618'i sözleşmeli ve 1.225.772'si işçi statüsündedir.

Cumhurbaşkanlığı İnsan Kaynakları Ofisi ve Dijital Dönüşüm Ofisi, 28 Mart 2025 tarihli Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılmasına Dair CumhurbaşkanlığıKararnamesi ile kapatılmıştır. Mezkûr Kararname ile kamu kurum ve kuruluşlarındaki istihdam ilanlarının etkin ve şeffaf biçimde kamuoyuyla paylaşılması, kamuda insan kaynağıyönetimi ve yetenek gelişimine yönelik modelleme, proje ve faaliyetlerin yürütülmesi, ayrıca devlet teşkilatında yer alan birimlerin elektronik ortamda tanımlanarak paylaşımının koordine edilmesi görevleri Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği bünyesindeki Personel ve Prensipler Genel Müdürlüğüne verilmiştir.

Kamu kurumlarındaki istihdam süreçleri ile görevde yükselme, ünvan değişikliği ve yurt dışına eğitim amacıyla gönderilecek kamu personeline ilişkin süreçlerin kamuoyuyla paylaşılması amacıyla kullanılan Kariyer Kapısı Kamu İşe Alım Platformu, kurumların ve vatandaşların ihtiyaçları doğrultusunda geliştirilmeye devam etmektedir. Ekim 2025itibarıyla 17 Bakanlık dâhil 246 kamu kurumu istihdam süreçlerini Kariyer Kapısı üzerinden yürütmektedir.

Kamuda hayat boyu öğrenme kültürünün yaygınlaştırılması ve eğitim faaliyetlerinde bütüncül bir yaklaşımın tesis edilmesi amacıyla Uzaktan Eğitim Kapısı Platformu aktif şekilde kullanılmaktadır. Ekim 2025 itibarıyla 1.598 kamu kurumu tarafından aktif olarak kullanılan Platform üzerinden 3 milyonu aşkın kamu personeli eğitimlere katılım sağlamıştır.Platformda kişisel, mesleki ve yönetsel gelişimi destekleyen geniş içerik yelpazesinin yanısıra tematik eğitim programları da yer almakta, belirli hedef kitlelerine yönelik özelleştirilmişeğitimler sunulmaktadır. Ayrıca, yapay zekâ uygulamaları kullanılarak Uzaktan Eğitim Kapısı'nda kamu çalışanlarına ilgi alanları ile öğrenme tercihlerine göre kişiselleştirilmişeğitim önerileri sunulmaktadır.


Kamu personelinin mesleki bilgi, yetkinlik ve kamusal bilinç ve farkındalıklarınıartırmak amacıyla Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği bünyesinde Kamu Yönetimi Seminerleri ve Söyleşileri düzenlenmekte ve farklı konularda alanında uzman kişiler eğitim vererek tecrübelerini paylaşmaktadır. Kamuda görev yapan üst kademe yöneticiler ile kariyer meslek mensuplarına yönelik olarak düzenlenen bu seminer ve etkinlikler; kurumsal etkileşim ve işbirliğini güçlendirmenin yanı sıra, vizyon geliştirilmesine ve kamu hizmetlerinde etkinlik ile verimliliğin artırılmasına katki sunmaktadır.
Kamuda insan kaynakları yönetimine dair etkin politikaların oluşturulması ve geliştirilmesine katkı sağlamak üzere kamu personelinin güncel istihdam verilerinin merkezi bir sistemden erişilebilir hale getirilmesine yönelik altyapı ve standartlaştırma çalışmalarıKamu Personeli Bilgi Sistemi (KPBS) kapsamında devam etmektedir. KPBS'ye yönelik çalişmalar ile ilgili kamu personelinin insan kaynakları politika süreçlerini etkileyecek nitelikteki durum ve hareket bilgilerinin aşamalı olarak sisteme aktarılması ve bu verilerin karar destek sistemi işlevini yerine getirecek şekilde raporlanabilmesi hedeflenmektedir.Kamu çalişanlarının motivasyonunun artırılmasi, kamuda hizmet sunumunda verimlilik ve etkinliğin sağlanması ile kamu kurumlarının insan kaynakları yönetimi kapasitesinin geliştirilmesi ihtiyaçları devam etmektedir.

b) Amaç
Yüksek verimlilikle kaliteli hizmet sunan insan kaynağına sahip, objektif ölçütlerin ve liyakat ilkelerinin hâkim olduğu, değişen koşullara uyum sağlayan kamu personel sisteminin oluşturulması temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Kamu sektöründe stratejik insan kaynakları yönetimi geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.959)

Politika/Tedbir: Tedbir 959.1. Merkezi kamu personeli bilgi sistemi kurulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu Personeli Bilgi Sisteminde yer alan istihdam bilgilerine personel durum bilgisi (engellilik durumu, vekalet, geçici görevlendirme, yarım zamanli calisma vb.) dahil edilecektir.

Politika/Tedbir: Kamu personelinin verimliliğinin artırılmasına yönelik çalışmalar yapılarak iyi uygulamalar yaygınlaştırılacaktır. (Kalkınma Planı p.960)

Politika/Tedbir: Tedbir 960.1. Kamu sektöründe esnek çalışma modellerinin uygulanmasına yönelik mevzuat çalışmaları yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu sektöründe esnek çalışma modellerinin uygulanmasına yönelik mevzuat çalişmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 960.2. Görevde yükselmede uygulanan seçme yöntemleri liyakat esaslı teknikler gözetilerek geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. İşin gereği göz önüne alınarak yazılı ve sözlü sınavların ağırlığı gözden geçirilecektir.

Tedbir 960.3. Kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için mevcut sınav sistemi mevzuat ve uygulama boyutlarıyla birlikte gözden geçirilerek sözlü sınavların atamaya konu olan görevin niteliğinin gerekli kıldığı hallerle sınırlı olarak yapılması sağlanacak, sınav kurullarının tarafsızlığının korunmasi, şeffaflik, adalet ve hakkaniyet ilkelerini güçlendirecek düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 960.4. Kamu personeline yönelik eğitim ihtiyaç analizleri yapılarak hizmet öncesi ve hizmet içi eğitim faaliyetlerinin etkinliğini artırmaya yönelik çalışmalar yapılacaktır.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sözlü sınav yapılan unvanlar için çalışma yapılacaktır.: 1. Kamu personeline yönelik eğitim ihtiyaç analizi (EİA) araç ve yöntemleri geliştirilecek, bu araçlar kullanılarak pilot uygulamalar gerçekleştirilecektir.

Tedbir 960.3. Kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için mevcut sınav sistemi mevzuat ve uygulama boyutlarıyla birlikte gözden geçirilerek sözlü sınavların atamaya konu olan görevin niteliğinin gerekli kıldığı hallerle sınırlı olarak yapılması sağlanacak, sınav kurullarının tarafsızlığının korunmasi, şeffaflik, adalet ve hakkaniyet ilkelerini güçlendirecek düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 960.5. Kamu çalışanlarının ikiz dönüşüme uyumunu sağlamak amacıyla farkındalığı artıracak ve beceri gelişimini sağlayacak karma/uygulamalı eğitimlerin hazırlanması, ilgili platformlar üzerinden sunulmasi ve raporlanması süreçleri desteklenecektir.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Başkanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Siber Güvenlik Başkanlığı, BTK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sözlü sınav yapılan unvanlar için çalışma yapılacaktır.: 1. Uzman kurumlar tarafindan hazırlanan eğitimler Uzaktan Eğitim Kapısı üzerinden kamu çalışanlarının erişimine sunulacaktır.

Tedbir 960.3. Kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için mevcut sınav sistemi mevzuat ve uygulama boyutlarıyla birlikte gözden geçirilerek sözlü sınavların atamaya konu olan görevin niteliğinin gerekli kıldığı hallerle sınırlı olarak yapılması sağlanacak, sınav kurullarının tarafsızlığının korunmasi, şeffaflik, adalet ve hakkaniyet ilkelerini güçlendirecek düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 960.6. Kamu insan Cumhurbaşkanlığı Genel kaynakları yönetiminde veri Sekreterliği (S), İlgili analizi ve yapay zekâ gibi Kamu Kurum ve ileri teknolojilerin Kuruluşları kullanılmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir. alınarak geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.961)
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sözlü sınav yapılan unvanlar için çalışma yapılacaktır.: 1. Uzaktan Eğitim Kapısı platformunda kullanılan içerik öneri sistemi algoritması geliştirilerek kamu çalışanlarının ilgi ve tercihlerine göre eğitim önerileri sunulacaktır.

Tedbir 960.3. Kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için mevcut sınav sistemi mevzuat ve uygulama boyutlarıyla birlikte gözden geçirilerek sözlü sınavların atamaya konu olan görevin niteliğinin gerekli kıldığı hallerle sınırlı olarak yapılması sağlanacak, sınav kurullarının tarafsızlığının korunmasi, şeffaflik, adalet ve hakkaniyet ilkelerini güçlendirecek düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Kamu personel mevzuatı kamu personel statüleri ve sıniflandırma kriterleri dikkate

Tedbir 960.3. Kamu görevlerine ilk defa atanacaklar için mevcut sınav sistemi mevzuat ve uygulama boyutlarıyla birlikte gözden geçirilerek sözlü sınavların atamaya konu olan görevin niteliğinin gerekli kıldığı hallerle sınırlı olarak yapılması sağlanacak, sınav kurullarının tarafsızlığının korunmasi, şeffaflik, adalet ve hakkaniyet ilkelerini güçlendirecek düzenlemeler hayata geçirilecektir.: Tedbir 961.1. Kamu personelinin iş ve görevler açısından yetki ve sorumluluklarının belirlenmesine yönelik başta iş analizi çalışmaları gözetilerek uygun yöntemler geliştirilecektir.
Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Sözlü sınav yapılan unvanlar için çalışma yapılacaktır.: 1. Faaliyet ve becerilere dayali standartlaştırılmış alanlar belirlemek ve bu sayede personel planlama süreçlerinde verimliliği artırmak üzere üniversite ve kurumların katılımıyla pilot düzeyde iş analizi çalışmaları yapılacaktir.

2.5.8. Dijital Devlet 
a) Mevcut Durum 
Kamu hizmetlerinin elektronik ortamda sunulması ve kullanımının artırılmasina yönelik çalışmalara devam edilmiştir. Bu kapsamda, e-Devlet Kapısında yeni bütünleşik hizmetlerin tanımlanmasına yönelik çalışmalar sonucu Özel Sigortalarım hizmeti kullanıma sunulmuş,Eğitim Hayatım hizmetinin bütünleşik hizmet kategorisinde sunulmasına yönelik hazırlıklar başlatılmıştır. Eylül 2025 itibarıyla e-Devlet Kapısı üzerinden, merkezi kamu kurumları,belediyeler ve iştirakleri, üniversiteler ve özel kurumlar dâhil olmak üzere, 1.104 kurum ve kuruluşun toplam 8.665 hizmetine ulaşılabilmektedir. e-Devlet Kapisının mobil uygulamalarıüzerinden de 5.378 hizmete erişim sağlanabilmektedir. Bu hizmetlerden ayni dönem itibarıyla 68,2 milyona ulaşan kayıtlı kullanıcı istifade etmektedir. 2025 yılı TÜÍK HanehalkıBilişim Teknolojileri Kullanım Araştırmasına göre e-devlet hizmetlerini kullananların oranıyüzde 76,1 olmuştur.

2025 yılı Yatırım Programında BİT içerikli 367 proje için 42,8 milyar TL ödenek tahsis edilmiştir. Yatırımların sektörler arası dağılımında; büyük ölçekli e-devlet projelerini yürüten kurumlara ait projelerin yer aldığı Diğer Kamu Hizmetleri Sektörü yaklaşık yüzde 61'lik payla birinci sırada bulunurken Eğitim Sektörü yaklaşık yüzde 21'lik oranla ikinci sıradadır.Ülkemizde e-devlet proje ve uygulamalarının geliştirilmesine yönelik uzun erimli çalışmalar ve kullanıma sunulan hizmetler sonrasında yatırım programında yeni projelerin ağırlığının azaldığı, buna karşın idame, yenileme ve kapsam geliştirme projelerinin ağırlığının giderek arttığı görülmektedir. Nitekim, idame ve yenilemeye yönelik yatırım ödeneklerinin tüm BİT yatırımı ödeneklerine oranı yüzde 60'lar seviyesine ulaşmıştır. Mahalli idareler hariç kamu yatırımları için sene başında tahsis edilen toplam yatırım ödeneği üzerinden yapılan hesaplamaya göre kamu BiT yatırımlarının tüm kamu yatırımlarına oranı yüzde 3seviyesinde gerçekleşmiştir.

Siber tehditlere karşı ulusal mukavemetin artırılmasi amacıyla mevcut organizasyon yapısı ve farklı kurumların bu alandaki görev ve yetkileri de gözden geçirilerek bir siber güvenlik kurumu kurulmasını amaçlayan mevzuat çalişmaları tamamlanmış, 8 Ocak 2025tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 177 sayılı Cumhurbaşkanliğı Kararnamesi ile Siber Güvenlik Başkanlığı kurulmuştur. Bu düzenlemeyle, mülga Dijital Dönüşüm Ofisi, Bilgi ve İletişim Teknolojileri Kurumu, Ulusal Siber Olaylara Müdahale Merkezi ve Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından yerine getirilen ulusal siber güvenlik görevleri Başkanlığa devredilmiştir. 19 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de 7545 sayılı Siber Güvenlik Kanunu yayımlanarak Siber Güvenlik Başkanlığının görevlerine ilişkin düzenlemeler yapılmış ve Siber Güvenlik Kurulu kurulmuştur.

Öte yandan, 28 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 183 sayılıCumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile Dijital Dönüşüm Ofisi kapatılmıştır. Ofis bünyesinde dijital devlete yönelik olarak yürütülen faaliyetler "Kamunun dijital dönüşümüne ve kamuda yapay zekâ uygulamalarına öncülük etmek, Dijital Türkiye (e-devlet) hizmetlerinin sunumuna aracılık etmek, bu alanlarda kurumlar arası işbirliğini artırmak ve koordinasyonu sağlamak" şeklinde ifade edilen görev kapsamında Siber Güvenlik Başkanlığının uhdesine 

bırakılmiştır. Mevzuat düzenlemeleri yılın erken dönemlerinde hayata geçirilmiş ve öngörülen kurumsal yapılanma tamamlama çalışmaları hızlanmıştır.
b) Amaç
Dijital kamu hizmetlerinin bütüncül, kullanıcı odaklı ve katılımcı bir yaklaşımla sunumunun yayginlaştırılması ve kullanımının artırılması temel amaçtır.
c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Dijital devlet çalışmalarına yönelik yönetim kapasitesi ve stratejik yönetim çerçevesi güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.964)

Politika/Tedbir: Tedbir 964.1. Türkiye'nin önümüzdeki dönemde takip edeceği yol haritasını ortaya koyacak dijital devlet stratejisi hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Dijital Devlet Stratejisi ve Eylem Plani tamamlanarak yürürlüğe konulacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 964.4. Dijital devlet mimarisi ile uyumlu kurumsal dijital dönüşüm olgunluk modeli geliştirilecek, bu doğrultuda kurumsal dijital dönüşüm yol haritaları hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu dijital dönüşüm olgunluk modeli için ulusal ve uluslararası örnekler incelenerek taslak model oluşturulacak ve kurumların dijital dönüşüm olgunluğunu belirlemek üzere platform ve iş modeli hayata geçirilecektir.

Politika/Tedbir: Kamu kurumlarında veri yönetişimi ve ileri veri analitiği kapasitesi geliştirilecek ve kurumlar arası veri paylaşım mekanizmaları güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.967)

Politika/Tedbir: Tedbir 967.4. Kamu verisinin paylaşımına yönelik hukuki düzenlenme yapılacak, ulusal açık veri portalı hayata geçirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), Adalet Bakanlığı, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kişisel Verileri Koruma Kurumu, TÜIK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Açık veri mevzuat hazırlık çalışmaları tamamlanacaktır.

Politika/Tedbir: Kamu kurumlarının siber güvenlik tehditlerine karşı korunması ve dijital hizmetlerin sunumunda kişisel bilgilerin mahremiyetinin sağlanması ile yapay zekâ etik ilkelerinin tatbikine yönelik mekanizmalar güçlendirilecektir. (Kalkınma Planı p.968)

Politika/Tedbir: Tedbir 968.2. Kamuda yapay zekâ uygulamalarının geliştirilmesi ile ürün ve hizmet tedarikinde güvenilir yapay zekâ etik ilkeleri tatbik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Kamu idarelerinin yapay zekâ teknolojileri kaynaklı risklere karşı bilinçlendirilmesi ve potansiyel risklerin azaltılmasına yönelik etki analizi çerçevesi oluşturulacak ve yapay zekâ yönetim sistemi belgelendirme mekanizması hayata geçirilecektir.

d) Hedefler 
Performans Göstergeleri: e-Devlet Hizmetlerini Kullanan Bireyler (3)
Birim: Yüzde
2024: 73,7
2025 (1): 76,1
2026 (2): 78,0

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapısı Kayıtlı Kullanıcı Sayısı
Birim: Milyon
2024: 66,8
2025 (1): 68,5
2026 (2): 70,0

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapisından Sunulan Hizmet Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 8 309
2025 (1): 8 700
2026 (2): 9 000

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapısından Sunulan Bütünleşik Hizmet Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 6
2025 (1): 7
2026 (2): 8

Performans Göstergeleri: e-Devlet Kapisindan Sunulan Mobil Hizmet Sayısı (Kümülatif)
Birim: Adet
2024: 5 041
2025 (1): 5 400
2026 (2): 5 600
(1) Gerçekleşme Tahmini 
(2) Program 
(3) 16-74 yaş aralığındaki bireyler içerisinde e-devlet hizmetlerinden yararlanma oranını ifade eden TüiK anket verisidir.
2.5.9. Kalkınma İçin Uluslararası İşbirliği 
2.5.9.1. Teknik İşbirliği ve Kalkınma Yardımları
a) Mevcut Durum 
Türkiye, insanı merkeze alan, ülkeler arasındaki gelişmişlik farklarını gözeterek refahın daha adil paylaşımını önceleyen ve aynı zamanda ulusal refahı güçlendirmeye yönelik bir bakış açısıyla kalkınma işbirliği faaliyetlerini yürütmektedir. Bu kapsamda ülkemiz, TİKA,YTB, AFAD, Yunus Emre Enstitüsü, Türk Kızılay, Türkiye Maarif Vakfi ve Türkiye Diyanet Vakfı gibi kurum ve kuruluşlar aracılığıyla özellikle acil ve insani yardım faaliyetleri başta olmak üzere eğitim, sağlık, tarım ve hayvancılık gibi sektörlerde kalkınma işbirliği faaliyetleri gerçekleştirmektedir.

OECD verilerine göre 2023 yılında, Resmi Kalkınma Yardımlarının (RKY) yanında diğer resmi akımlar, özel sektörün doğrudan yatırımları ve sivil toplum kuruluşları (STK)yardımlarından oluşan ülkemizin toplam kalkınma yardımları tutarı 7,75 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. Ülkemizin RKY'ye ayırdığı pay önemli bir artış göstererek 2015 yılında 3,9milyar dolardan 2024 yılında öncül verilere göre 7,4 milyar dolara ulaşmış ve bu kapsamda yardım yapan ülkeler arasında ilk sıralardaki yerini korumuştur. Ayrıca, öncül verilere göre RKY/GSMH orani 2024'te binde 5,6 düzeyinde gerçekleşerek OECD Kalkınma YardımlarıKomitesi (DAC) üyesi ülkeleri ortalamasının (binde 3,3) üzerinde yer almıştır.
TABLO II: 61- Türkiye'nin Resmî Kalkınma Yardımları
2015: 3 919
2016: 6 488
2017: 8 121
2018: 8 612
2019: 8 667
2020: 8 124
2021: 7 711
2022: 7116
2023: 6 842
2024(1): 7 420

2015: 5,0
2016: 7,6
2017: 9,5
2018: 11,0
2019: 11,5
2020: 11,4
2021: 9,6
2022: 7,9
2023: 6,2
2024(1): 5,6
Kaynak: OECD, TİKA (1) TİKA öncül verisidir.
Türkiye'nin RKY'sinin yüzde 99'u ikili yardımlar şeklinde olup bu yardımların başta Orta Doğu olmak üzere Balkanlar/Doğu Avrupa ile Güney ve Orta Asya bölgelerine yoğunlaştığıgörülmektedir.


TABLO II: 62- Türkiye'nin İkili Resmî Kalkınma Yardımlarının Bölgesel Dağılımı
Balkanlar/Doğu Avrupa: 223
2015: 190
2016: 227
2017: 218
2018: 233
2019: 98
2020: 86
2021: 105
2022: 93

Balkanlar/Doğu Avrupa: Asya
2015: 3 420
2016: 6 148
2017: 7 527
2018: 7 183
2019: 7 868
2020: 7 589
2021: 6 940
2022: 6 420
2023: 6 143

Balkanlar/Doğu Avrupa: Uzak Doğu
2015: 6
2016: 13
2017: 20
2018: 8
2019: 13
2020: 9
2021: 7
2022: 7
2023: 10

Balkanlar/Doğu Avrupa: Güney ve Orta Asya
2015: 257
2016: 191
2017: 127
2018: 256
2019: 166
2020: 105
2021: 138
2022: 83
2023: 99

Balkanlar/Doğu Avrupa: Orta Doğu
2015: 2 988
2016: 5 943
2017: 7 325
2018: 6 745
2019: 7 666
2020: 7 474
2021: 6 794
2022: 6 322
2023: 6 032

Balkanlar/Doğu Avrupa: Diğer (Asya)
2015: 169
2016: 1
2017: 55
2018: 174
2019: 23
2020: 1
2021: 1
2022: 8
2023: 2

Balkanlar/Doğu Avrupa: Afrika
2015: 183
2016: -306(1)
2017: -297(1)
2018: 135
2019: 103
2020: 75
2021: 99
2022: 60
2023: 59

Balkanlar/Doğu Avrupa: Amerika
2015: 19
2016: 7
2017: 10
2018: 21
2019: 21
2020: 5
2021: 19
2022: 23
2023: 19

Balkanlar/Doğu Avrupa: Diğer (2)
2015: o
2016: 199
2017: 482
2018: 876
2019: 245
2020: 266
2021: 484
2022: 366
2023: 493

Balkanlar/Doğu Avrupa: Toplam
2015: 3 846
2016: 6 238
2017: 7 950
2018: 8 433
2019: 8 469
2020: 8 033
2021: 7 628
2022: 6 974
2023: 6 807
Kaynak: OECD, TİKA 
(1) Tavizli kalkınma kredisi geri ödemesinden dolayı negatif görünmektedir.(2) Bölgelere ayrıştınlamayan yardım miktarıdır.

2023 yılında Türkiye tarafından gerçekleştirilen RKY'nin yüzde 88'i insani yardımlardır.2015 yılında 2,7 milyar dolar olarak gerçekleşen RKY niteliğindeki insani yardım tutari, 2023yılında 6,05 milyar dolar seviyesinde gerçekleşmiştir. Bu dönemde Türkiye, insani yardım alanında dünya genelinde ikinci en büyük sağlayıcı olmuştur. İnsani yardımların ardından eğitim, sağlık ve kültür alanlarında yapılan yardımlar ön plana çıkmakta olup bu durum Türkiye'nin insani kalkınma anlayışının sahadaki somut yansımasını göstermektedir.
Resmi kalkınma yardımlarının yanı sıra STK ve özel sektör katkıları Türkiyenin çok boyutlu bir donör ülke kimliği kazanmasında önemli rol oynamaktadır. 2014 ile 2023 yıllarıarasında Türk STKları yaklaşık 4,9 milyar dolar düzeyinde yardım sağlamış, Türk özel sektörü tarafından ise doğrudan yatırımlar aracılığıyla 6 milyar dolar tutarında kalkınma yardımi gerçekleştirilmiştir.

2025 yılı faaliyet döneminde Türkiye'nin kalkınma tecrübesinin bölge ülkeleri başta olmak üzere yakın işbirliği içinde olunan ülkelere aktarılması amacıyla ekonomik, sosyal,çevresel, insani ve kültürel alanlarda çeşitli kalkınma işbirliği faaliyetleri yürütülmüştür. Bu kapsamda sağlık hizmetlerine erişimin artırılması, gıda güvenliğinin sağlanmasi, mesleki ve teknik eğitim kapasitenin geliştirilmesi, dijital devlet uygulamalarının yaygınlaştırılması ile tarım ve hayvancılığın desteklenmesine yönelik projeler uygulanmıştır.
İlgili kurum ve kuruluşlarla etkin bir eşgüdüm içerisinde Uluslararası Kalkınma İşbirliği Stratejisi Taslağı hazırlanmıştır. Ülkemizin uluslararası görünürlüğünün artırılması ve imajının güçlendirilmesi kapsamında yurt dışındaki vatandaşlarımız ile soydaş ve akraba topluluklarımıza yönelik eğitim, staj ve burs destekleri sürdürülmüştür. Türkiye'nin tanıtımı,ulusal ve uluslararası kamuoyunun doğru bilgilendirilmesi, kara propaganda ile mücadele ve ülke gündemine ilişkin konularda seminer, panel, forum, eğitim, yayın ve çeviri çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Türk dünyasında ortak kültürel mirasın korunmasına ve insan kaynaklarının geliştirilmesine dönük programlar düzenlenmiştir.
b) Amaç
Dış politika öncelikleriyle uyumlu, bölgesel ve küresel sorunlara hızlı ve kalıcı çözümler sunan ve kaynakların etkin kullanımını sağlayan kalkınma işbirlikleri geliştirmek temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizin öncelikleri ve alıcı ülkelerin ihtiyaçları çerçevesinde sektörel ve tematik kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.970) Tedbir 970.1. İhtiyaç

Politika/Tedbir: duyan ülkelerde sürdürülebilir ve kaliteli sağlık hizmetlerine erişimi, gıda güvenliği ve güvenirliğini, özellikle mesleki eğitimin geliştirilmesine yönelik kültürel hassasiyetlerle uyumlu programlara dayali temel eğitim kapasitesinin artırılmasını sağlamaya yönelik programlar geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Sağlık Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Millî Eğitim Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uluslararası sağlık profesyonellerine yönelik sağlık meslek eğitimleri düzenlenerek ülkemizin güçlü sağlık sisteminin tanıtimi yapılacaktır. 2. Sağlik alanında yabancı ülkeler ve uluslararası kuruluşlarla var olan işbirliği artırılarak Türk sağlık reformu ile elde edilen bilgi ve tecrübelerin

Politika/Tedbir: Kültür ve Turizm Bakanlığı (), Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlıği, Strateji ve Bütçe
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: talep eden ülkelerle paylaşılmasına yönelik kapasite geliştirme eğitimleri verilecektir. 3. Kalkınma işbirliği ortağı ülkelerde sağlık ve gıda alanlarında tecrübe aktarımına yönelik eğitimler düzenlenecektir.

Politika/Tedbir: Başkanlığı Millî Eğitim Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 4. Talep eden ülkelere mesleki ve teknik eğitim sistem tasarımi, program geliştirme, eğiticilerin eğitimi, öğrenci staj desteği, eğitim ortamlarının tasarlanması ve güçlendirilmesi

Politika/Tedbir: Tedbir 970.2. Hedef ülkelerde kamu hizmetlerine erişimde etkinliğin artırılması için ülkemizin dijital dönüşüm alanındaki tecrübelerinin paylaşımına yönelik programlar yürütülecektir. Tedbir 970.3. Göçün etkin yönetimi kapsamında kaynak ülkelerde istihdam oluşturmaya yönelik kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir. (S), Dışişleri Bakanlığı,
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Siber Güvenlik Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, YÖK, Üniversiteler, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: konularında destek verilecektir. 1. Hedef ülkelerde kamu hizmetlerine erişimde etkinliğin artırılması için ülkemizin dijital dönüşüm ve dijital devlet alanındaki tecrübelerinin paylaşımına yönelik faaliyetler yürütülecektir.

Politika/Tedbir: İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Kültür ve Turizm Bakanlığı
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: 1. Göçün etkin yönetimi kapsamında düzensiz göçle mücadele etmek amacıyla kaynak ülkelerle işbirlikleri geliştirilecektir. 2.Düzensiz göç kaynağı ülkelerde,

Politika/Tedbir: Tedbir 970.4. Körfez bölgesini Avrupa ve diğer büyük pazarlara bağlamayı hedefleyen ve paydaşı olduğumuz Kalkınma Yolu Projesi'nin hayata geçirilmesine yönelik
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: İçişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar Dışişleri Bakanlığı (S), Ulaştırma ve Altyapı
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: istihdam sağlama başta olmak üzere, göçü önlemeye katkı sağlayacak ekonomik ve sosyal kalkınma projeleri gerçekleştirilecektir. 1. Proje kapsamında Irak makamlarıyla çalışmalar sürdürülecek, Irak tarafinca ilk etabının 2028 yılında

Politika/Tedbir: Bakanlığı
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: tamamlanması öngörülen projeye ilişkin süreç yakından takip edilecektir.

Politika/Tedbir: çabalar yoğunlaştırılacaktır. Tedbir 970.5. En az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere,
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye'nin birçok alanda sahip olduğu kalkınma tecrübesiyle En Az Gelişmiş

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Tedbir 970.6. En az gelişmiş ülkeler başta olmak üzere, talep odaklı yaklaşım ile gelişmekte olan ülkelerin beşeri kapasitelerinin artırılmasına yönelik eğitim, sağlık ve tarım gibi alanlarda tecrübe paylaşım programları düzenlenecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Milli Eğitim Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar
Ülkelerdeki (EAGÜ) kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik inşa, onarım ve donatım projeleri gerçekleştirilecektir.: 1. EAGÜ'ler başta olmak üzere, talep odaklı yaklaşımla gelişmekte olan ülkelerin beşeri kapasitelerinin artırılmasına yönelik eğitim, sağlık ve tarım gibi alanlarda tecrübe paylaşımı programları düzenlenecektir.

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: 2. Gelişmekte olan ülkelere yönelik kurumsal kapasitenin geliştirilmesi amacıyla tecrübe paylaşim programları yürütülecektir.

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Tedbir 971.1. Balkanlar ve Doğu Avrupa'da çok kültürlü yapının muhafazası ve geliştirilmesi de dikkate alınarak uluslararası kalkınma işbirliği programları, projeleri ve faaliyetleri geliştirilecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1lar

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: 2.Balkanlar ve Doğu Avrupa ülkeleriyle ikili ve çok taraflı işbirliği çalışmaları yürütülecektir. 3. Balkanlardaki Türk ve akraba topluluklarla eşgüdüm ve işbirliği çalışmaları yürütülecektir.

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Tedbir 971.2. Türk dünyasıyla ekonomik ve ticari işbirliğini derinleştirecek programlar geliştirilecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar
Ülkelerdeki (EAGÜ) kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik inşa, onarım ve donatım projeleri gerçekleştirilecektir.: 1. Türk devletlerine yönelik ekonomik, ticari, sosyal ve kültürel işbirliğine de katkı sunacak, eğitim, sağlık, kültür, üretim ve kurumsal kapasitelerin geliştirilmesi başta olmak üzere ihtiyaç duyulan alanlarda program ve projeler gerçekleştirilecektir.

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (), Dışişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İletişim Başkanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlıği, TÜBİTAK, Üniversiteler
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: 2. Sanayi ve teknoloji alanında Türk devletlerindeki ilgili kurumlar arasında bilgi ve tecrübe paylaşımında bulunulacaktır.

gelişmekte olan ülkelerdeki kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik proje ve faaliyetler uygulanacaktır.: Tedbir 971.3. Yakın coğrafyamız başta olmak üzere enerji arzı yüksek ülkelerde petrol dişı alanların geliştirilmesine katkı sağlamak amacıyla ülkemizin sanayi, teknoloji ve hizmetler sektörlerindeki tecrübesinin aktarılmasına yönelik programlar, projeler ve faaliyetler desteklenecektir.
Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1ar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Ülkelerdeki (EAGÜ) kamu kurum ve kuruluşlarının fiziki kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik inşa, onarım ve donatım projeleri gerçekleştirilecektir.: 1. Enerji arzı yüksek ülkelerde petrol dışı alanların geliştirilmesine hizmet eden faaliyetlere destek sağlanacaktır.

Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.: Dışişleri Bakanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlıği, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar: 2. İklim değişikliği nedeniyle tarımsal potansiyeli olumsuz etkilenen Batı ve Orta Afrika ülkeleriyle tarım alanında sürdürülebilir işbirlikleri çeşitlendirilerek geliştirilecektir. 3. Suriye Arap Cumhuriyeti ile Tarım Alanında İş Birliğinin Güçlendirilmesine dair imzalanan Niyet Beyanı ve 2025- 2027 Ortak Eylem Planının uygulamaya konulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.: Tedbir 971.5. Asya-Pasifik ve Latin Amerika ülkeleriyle uluslararası kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK1lar
1. Orta Doğu ve Afrika'da öncelikle eğitim, sağlık, kültür ve üretim alanları ile ihtiyaç duyulan diğer alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik STK ve özel sektör paydaşlarının da dâhil olduğu program ve projeler gerçekleştirilecektir.: 1. Asya-Pasifik ve Latin Amerika ülkelerinde eğitim, sağlık, kültür ve üretim başta olmak üzere ihtiyaç duyulan alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik program ve projeler gerçekleştirilecektir.

Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili 2. Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle Kamu Kurum ve Kuruluşları karşılıklı üst düzey resmî görüşmelerin yanı sira bölgeyle ticaretin artırılması ve çeşitlendirilmesi, yeni pazarlara erişim, uluslararası adaylıklara destek sağlanması ve ülkemiz aleyhine çalışan lobilerle mücadele edilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik ulusal altyapıyı güçlendirecek araçlar ve modeller geliştirilecektir. (Kalkınma Planı p.972) Tedbir 972.2. Uluslararası Strateji ve Bütçe Başkanlığı 1. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin kalkınma işbirliği alanında (S), Dışişleri Bakanlığı, stratejik bir çerçevede yürütülmesi ihtiyaç duyulan mevzuat Hazine ve Maliye Bakanlıği, amacıyla eşgüdümün güçlendirilmesi düzenlemeleri yapılacaktır. İçişleri Bakanlığı, Kültür ve ve faaliyetlerin etkin izlenmesine Turizm Bakanlığı, Millî imkan verecek teknik alt yapının Eğitim Bakanlığı, Sağlık oluşturulmasına yönelik çalışmalar Bakanlığı, İlgili Kamu sürdürülecektir. Kurum ve Kuruluşları
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar: 2. Latin Amerika ve Karayip ülkeleriyle karşılıklı üst düzey resmî görüşmelerin yanı sira bölgeyle ticaretin artırılması ve çeşitlendirilmesi, yeni pazarlara erişim, uluslararası adaylıklara destek sağlanması ve ülkemiz aleyhine çalışan lobilerle mücadele edilmesine yönelik faaliyetler yürütülecektir.
1. Orta Doğu ve Afrika'da öncelikle eğitim, sağlık, kültür ve üretim alanları ile ihtiyaç duyulan diğer alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik STK ve özel sektör paydaşlarının da dâhil olduğu program ve projeler gerçekleştirilecektir.: Tedbir 972.2. Uluslararası kalkınma işbirliği alanında ihtiyaç duyulan mevzuat düzenlemeleri yapılacaktır.

Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.: Tedbir 972.3. Kalkınma işbirliği faaliyetlerinin finansmanına yönelik mevcut araçlar da değerlendirilerek yeni finansman yöntemleri geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Orta Doğu ve Afrika'da öncelikle eğitim, sağlık, kültür ve üretim alanları ile ihtiyaç duyulan diğer alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik STK ve özel sektör paydaşlarının da dâhil olduğu program ve projeler gerçekleştirilecektir.: 1. Kalkınma işbirliğinde mevcut araçlar da değerlendirilerek yeni finansman yöntemlerine ilişkin çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 971.4. Orta Doğu ve Afrika'da altyapının iyileştirilmesine ilişkin talepler başta olmak üzere hedef ülkelerin kendi beşeri, doğal ve kurumsal kaynakları harekete geçirilerek STK ve özel sektör gibi paydaşlarla birlikte kalkınma işbirliği programları geliştirilecektir.: Tedbir 972.5. Uluslararasi bağışçılar, STKlar ve özel sektör gibi paydaşlarla üçlü işbirliği program ve proje ortaklıkları geliştirilecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STK'lar: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Orta Doğu ve Afrika'da öncelikle eğitim, sağlık, kültür ve üretim alanları ile ihtiyaç duyulan diğer alanlarda kurumsal kapasitenin geliştirilmesine yönelik STK ve özel sektör paydaşlarının da dâhil olduğu program ve projeler gerçekleştirilecektir.: 1. Üçlü işbirliği program ve projeleri gerçekleştirilecektir.

Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: 3. Yurt dışında görevlendirilecek öğretmen ve okutmanların görevlendirilecekleri ülkelerin dillerini öğrenmeleri ve mesleki gelişimlerinin artırılması amacıyla mesleki gelişim programları düzenlenecektir.

Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: 4. Yurt dışında kültürel diplomasi alanında faaliyet gösteren kuruluşların kapasitelerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.: Türkiye'nin uluslararası görünürlüğünün artırılması ve imajının güçlendirilmesi için kamu, kültür ve eğitim diplomasisi faaliyetleri derinleştirilecek, uluslararası kamuoyunda Türkiye'nin tanıtımına yönelik etkili çalışmalar yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.973)

Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 973.1. Insani yardımlarımız dâhil kalkınma yardımlarının görünürlüğünün artırılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İletişim Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu kurum ve kuruluşlarından yurt dışındaki dış temsilciliklere atanan personele yönelik tayin öncesi yönlendirme kurslari düzenlenecektir. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının dış ilişkiler birimlerinde görevli personele diplomasi, müzakere teknikleri, protokol gibi konularda eğitim verilecektir.: 1. Kalkınma yardımları etkinliklerine katılım sağlanarak ülkemizin bu konudaki başat rolü anlatılacaktır.

Tedbir 972.6. Kalkınma işbirliğinde dış temsil ağının genişletilmesi ve etkinleştirilmesi sağlanacak, yurt dışı temsilcilikler ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimlerinde çalışan personelin yetkinlikleri geliştirilecek ve bu birimlerin idari ve teknik kapasitesi güçlendirilecektir.: Tedbir 973.2. Türk kültürünün tanıtımı kapsamında hedef ülkelerde Türk Dili ve Edebiyatı lisans programlarının açılması desteklenecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Mill Eğitim Bakanlığı, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Kamu kurum ve kuruluşlarından yurt dışındaki dış temsilciliklere atanan personele yönelik tayin öncesi yönlendirme kurslari düzenlenecektir. 2. Kamu kurum ve kuruluşlarının dış ilişkiler birimlerinde görevli personele diplomasi, müzakere teknikleri, protokol gibi konularda eğitim verilecektir.: 1. Yabancı üniversitelerde Türk Dili ve Edebiyatı kürsüsü kurulması desteklenecek ve hazırlanan protokoller çerçevesinde işbirlikleri yapılacaktır. 2. Türk Dili ve Edebiyatı bölümü veya kürsüsü bulunan yabancı üniversitelerde talep edilmesi halinde öğretim üyesi veya okutman görevlendirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecektir. 3. Yabancı ülkelerde Türkoloji bölümlerindeki öğretim görevlileri ve öğrencileri desteklemek amacıyla Türkçe öğretimine yönelik programlar düzenlenecektir. 4. Yurt içinde ve yurt dışında Türkoloji alanında eğitim, sempozyum ve akademik programlarin düzenlenmesi desteklenecektir.

Tedbir 973.3. Yurt dışındaki vatandaşlarımızla soydaş ve akraba topluluklarımıza yönelik eğitim, staj ve burs destekleri sağlanacak, Türkiye'de yükseköğretimin uluslararasılaşması çalışmaları kapsamında başta Türkiye Bursları olmak üzere "Study in Türkiye" gibi uluslararası programların planlama, değerlendirme ve seçim süreçleri geliştirilerek sürdürülecektir. Tedbir 973.4. Türkiye mezunlarının ülkemizle: ilişkilerinin kurumsallaşmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 973.5. Uluslararasi kamuoyu üzerinde etkili olan ve Türkiye ile ilgili çalışmalar yapan kurum ve kuruluşlar, üniversiteler, STKlar ve bireylerle işbirliği geliştirilecek ve Türkiye'nin tanıtımına yönelik çalışmalar yürütülecektir.
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlıği, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları İletişim Başkanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Soydaş ve akraba toplulukların yaşadıkları ülkelerde eğitimlerine destek olmak amacıyla yerinde burslandırma çalışmaları yürütülecektir. 2. Türkiye Bursları kapsamında YÖK ile işbirliği içerisinde Uluslararası Değişim Burs Programi çalişmalarına devam edilecek, uluslararası öğrencilere yönelik burslandırma faaliyetleri yürütülecektir. 3. Yurtdışı Vatandaşlar Burs Programi faaliyetlerine devam edilecek ve yurt dışında yükseköğrenim gören gençlere yönelik staj programları düzenlenecektir. 4. Uluslararası Öğrenciler: Değerlendirme Kurulu oluşturulması çalışmalarına devam edilecektir. 1. Türkiye mezun dernekleri desteklenecek, öncelikli bölgelerde yeni mezun derneklerinin kurulmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir. 1. Uluslararası kamuoyu üzerinde etkili olan ve Türkiye ile ilgili çalışmalar yapanlar başta olmak üzere farklı ülkelerden STK'lar, düşünce

Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlıği, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: kuruluşları, üniversiteler, akademisyenler, uzmanlar ile işbirliği geliştirilerek Türkiye'nin tezlerinin anlatılması hususunda ortak çalişmalar yapılacaktır. 2. Türkiyenin yumuşak gücünü artırmaya ve kamu diplomasisi politikalarını etkili bir şekilde hayata geçirmeye yönelik projeler, yayin çalışmaları, tanıtım videoları gibi çalışmalar yapılacaktır. 3. Vatandaş Diplomat Projesi kapsamında Vatandaş El Kitabının güncellenmesi ve projenin yaygınlaştırılması faaliyetleri yürütülecektir. 4. Stratejik iletişim çalışmaları kapsamında Uluslararası Stratejik İletişim Zirvesi düzenlenecek, etkinlik,

Tedbir 973.3. Yurt dışındaki vatandaşlarımızla soydaş ve akraba topluluklarımıza yönelik eğitim, staj ve burs destekleri sağlanacak, Türkiye'de yükseköğretimin uluslararasılaşması çalışmaları kapsamında başta Türkiye Bursları olmak üzere "Study in Türkiye" gibi uluslararası programların planlama, değerlendirme ve seçim süreçleri geliştirilerek sürdürülecektir. Tedbir 973.4. Türkiye mezunlarının ülkemizle: Millî Eğitim Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Türkiye Maarif Vakfi, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Kültür ve Turizm Bakanlığı (S), Millî Eğitim Bakanlıği, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: proje ve yayınlar yapılacaktır. 5. Ülkemizin eğitim diplomasisi çalışmalarının görünürlüğünü sağlamak adına Eğitim Diplomasi Forumu gerçekleştirilecektir. 6. Uluslararası Kardeş Okul Uygulaması kapsaminda okullar arasında işbirliğini geliştirmek amacıyla çalıştay vb. çeşitli faaliyetler yürütülecektir.


2.5.9.2. Çok Taraflı Kalkınma İşbirliği 
a) Mevcut Durum 
Türkiye'nin çok taraflı sistemdeki etkinliğinin artırılması ve uluslararası alandaki görünürlüğünün güçlendirilmesine yönelik çalışmalar kapsamında, özellikle en az gelişmişve gelişmekte olan ülkelerin karşı karşıya bulunduğu kalkınma sorunlarının uluslararasıgündemde daha fazla yer bulması için girişimlerde bulunulmuş, söz konusu sorunlara yapıcıve kalicı çözümler üretme noktasında aktif rol üstlenilmiştir. Ayrıca, küresel ve ulusal kalkınma hedeflerine ulaşılmasına katkıda bulunulması amacıyla uluslararası kuruluşların çalışmaları yakından takip edilmiş, ülkemiz menfaatlerini gözeten işbirliklerinin geliştirilmesine çalışılmıştır. Bu işbirliklerinin, hem Türkiye'nin diplomatik ağırlığınıpekiştirmesi hem de küresel ölçekte adil ve sürdürülebilir çözümlerin geliştirilmesine katkısağlaması hedeflenmektedir.


BM kuruluşlarının 2021-2025 döneminde ülkemizde yürüttükleri program ve projelerin çerçevesini belirleyen BM Sürdürülebilir Kalkınma İşbirliği Çerçevesinin (UNSDCF) stratejik yönlendirmesini sağlamak üzere Ortak Yönlendirme Komitesi Toplantısı gerçekleştirilmiştir.Ayrıca aynı belge kapsamında öngörülen Sonuç Grubu Toplantıları yılın son çeyreğinde gerçekleştirilecektir. Öte yandan mevcut Çerçeve Belgenin uygulama döneminin yıl sonu itibarıyla nihayete erecek olması nedeniyle 2026-2030 dönemini kapsayacak yeni Çerçeve Belgeye yönelik çalışmalar yürütülmüştür.
Uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılması çalışmalarıkapsamında İstanbul'da BM İnsani İşler Eşgüdüm Ofisi'nin (OCHA) açılışı gerçekleştirilmişolup bahse konu ofis faaliyetlerine başlamıştır. Ayrıca ev sahipliği yapılan başta BM Kalkınma Programı (UNDP) İstanbul Kalkınmada Özel Sektör Uluslararası Merkezi (ICPSD)ile EAGÜler için BM Teknoloji Bankasının görünürlüğünün artırılması ve faaliyetlerinin genişletilmesi hususunda gerekli destek sağlanmaktadır.
Ülkemizin önemli stratejik hedeflerinden biri olan AB üyeliğine ilişkin politikalar kapsamında, AB'ye katılım için 2025-2028 Ulusal Eylem Planı güncelleme çalışmalarıtamamlanmiştır. Ayrıca AB müktesebatına uyum çaliışmaları çerçevesinde Avrupa Komisyonu ile alt komite toplantıları gerçekleştirilmeye devam edilmektedir.
İSEDAK kapsamında, İslam ülkeleri arasında ekonomik ve ticari işbirliği faaliyetleri yoğunlaştırılarak sürdürülmektedir. Bu çerçevede İSEDAK'ın ticaret, turizm, ulaştırma ve iletişim, tarım, yoksulluğun azaltılması ve mali işbirliği alanlarında 12 çalışma grubu toplantısı gerçekleştirilerek İslam ülkelerinin kalkınma sorunlarına yönelik politika tavsiyeleri ortaya konulmuştur. İSEDAK Bakanlar Toplantısında kabul edilen Politika Tavsiyelerinin gerçekleştirilmesine yönelik İSEDAK Proje Finansman Mekanizması kapsamında 31 ülkenin yararlanıcısı olduğu 23 proje, İSEDAK Kudüs Programında ise 8 proje hayata geçirilmiştir.
İIT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi (TPS-OIC)'nin etkin bir şekilde uygulanmasına ve Sisteme taraf olan ülke sayısının artirılmasına yönelik Ticaret Müzakereleri Komitesi Toplantısı ve farkındalık eğitimleri gerçekleştirilmiştir. Başta İİT üyesi ülkeler olmak üzere uluslararası ticaret ve yatırım uyuşmazlıklarının çözümünde önemli bir adres olması beklenen İiT Tahkim Merkezi'nin kurumsallaşmasına ve uluslararasıgörünürlüğünün artırılmasına yönelik çalışmalara aktif katkı sağlanmıştır. Ayrıca helal belgelerinin İIT üyesi ülkeler arasında karşılıklı tanınmasına yönelik kurulan Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumu'nun (IFHAB) kurumsallaşma çabaları kapsamında yapılan çalışmalar yakından takip edilerek gerekli katkı sağlanmıştır.
Bunun yanı sıra İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İslam ülkelerindeki KOBİ'ler arasında ağların güçlendirilmesi ve KOBİ'lerin dijitalleşmesine yönelik projeler desteklenmiştir.
Bölgesel işbirliklerinden daha fazla istifade edilmesi politikası çerçevesinde, kurucu üyesi olduğumuz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EiT), Gelişen Sekiz Ülke (D-8), Karadeniz Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (KEİ), Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) ve TÜRKSOY gibi bölgesel kuruluşların faaliyetlerine aktif bir şekilde katılım sağlanmaya devam edilmiştir. Ülkemiz,TDT'nin yakaladığı ivmeyi sürdürmesi ve Türk dünyasında refah ve istikrara katkısağlamasinı teminen, TDT faaliyetlerine etkin ve aktif bir şekilde iştirak etmeye devam etmektedir.


Birlikte Kalkınma ve Refah için Güçlendirilmiş Ortaklık temasıyla İstanbul'da gerçekleştirilen Üçüncü Türkiye-Afrika Ortaklık Zirvesinde alınan kararların, Afrika ülkeleriyle işbirliğimizin geliştirilmesini teminen 2022-2026 Türkiye-Afrika Ortak Eylem Planıçerçevesinde uygulanmasina devam edilmiştir.

b) Amaç
Ülkemizin çok taraflı kalkınma sistemindeki rolü, etkinliği ve görünürlüğünü artırmak ve uluslararası kuruluş ve platformların küresel kalkınma gündemine yönelik çalışmalarına aktif katkı sağlamak temel amaçtır.

c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: Ülkemizin çok taraflı kalkınma sistemindeki rolü, etkinliği ve görünürlüğü artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.975)

Politika/Tedbir: Tedbir 975.1. Türkiye'nin çok taraflı kalkınma sistemindeki önceliklerine, hedeflerine ve işbirliği yöntemlerine ilişkin bütüncül stratejik çerçeve oluşturulacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Türkiye'nin çok taraflı kalkınma sistemine ilişkin bütüncül stratejik çerçeve oluşturulması kapsamında mevcut durumun tespitine yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 975.2. Başta ev sahipliği yapılan kuruluşlar olmak üzere Güney-Güney ve üçgen işbirliği mekanizmaları da kullanılarak ülkemizin uluslararası kuruluşlara verdiği program bazlı destekler artırılacak ve bu kuruluşlarla tecrübe paylaşımına yönelik program ve projeler geliştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Küresel kalkınma sorunlarının çözümüne yönelik işbirlikleri, yeni mekanizmalar dâhil edilerek geliştirilecek ve üçüncü ülkelere yönelik ortak proje ve faaliyetler yürütülecektir. 2. Türkiye'de bölgesel ve küresel ofisleri bulunan BM kuruluşlarıyla etkin işbirliği sürdürülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 975.3. Küresel kalkınma çabalarına katkı sağlamak üzere uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılmasına yönelik diplomatik girişimler sürdürülecek ve ev sahipliği yapılan kuruluşların uluslararası platformlarda görünürlüğünün artırılmasına dönük çalışmalar yapılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Uluslararası kuruluşların bölgesel ofislerine ev sahipliği yapılmasına yönelik çalışmalar yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 975.4. Uluslararasi düzeyde iş yapma kapasitesine sahip STK'ların ve özel sektör kuruluşlarının çok taraflı işbirliklerine dâhil olmaları teşvik edilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlan
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Özel sektör temsilcilerinin uluslararası kuruluşlarla işbirliği çabalarının ve UNDP İstanbul Kalkınmada Uluslararası Özel Sektör Merkezi'nin çalışmalarının desteklenmesine devam edilecektir.

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Tedbir 976.1. En az gelişmiş ülkeler ile gelişmekte olan ülkelerin kalkınma meselelerinin uluslararası kuruluşların gündeminde daha fazla yer almasına yönelik çalışmalar sürdürülecek ve bu kapsamda ev sahipliği yaptığımız En Az Gelişmiş Ülkeler için BM Teknoloji Bankası faaliyetleri desteklenecektir.

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Tedbir 976.2. Küresel kalkınma gündeminin iklim değişikliği, yeşil dönüşüm, yenilenebilir enerji, sürdürülebilir gıda sistemleri, afet risklerinin azaltılması ve dijitalleşme ile ülkemizin öncülüğünde yürütülen sıfır atık hareketi bağlamında sürdürülebilir atık yönetimi gibi meselelerine ilişkin uluslararası kuruluşlar nezdinde yürütülen çalışmalara aktif katkı sağlanacaktır.

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Dışişleri Bakanlığı (S), Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Tedbir 976.3. Düzensiz göçle mücadelede adil yük paylaşımı ve gönüllü geri dönüşlerin teşviki gibi konuların başta BM olmak üzere ilgili uluslararası kuruluşların gündeminde tutulması ile yapici çözüm önerileri ve ortak projeler geliştirilmesine dönük çabalar devam ettirilecektir.

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Tedbir 976.4. G20, MIKTA ve BRICS gibi uluslararası platformlarda ülkemizin etkinliği artırılacak ve önceliklerimiz doğrultusunda bu platformların olanaklarından daha fazla yararlanılacaktır.

BM, OECD, DTÖ, G20 ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) gibi uluslararası kuruluşların ve platformların küresel problemlerin tespiti ve çözüm önerilerine dönük çalışmalarında aktif rol üstlenilecektir. (Kalkınma Plani p.976): Tedbir 976.5. Ülkemizin kültür, eğitim, bilim ve iletişim alanındaki politikalarının uluslararası kurum ve kuruluşların faaliyetlerine etkin bir şekilde yansıtılması suretiyle, ülkemizin bu alanlardaki görünürlüğü artırılacaktır.

Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır.: İslam dünyasıyla ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel alanlardaki ilişkilerimiz derinleştirilecek ve İSEDAK kapsamında İİT üyesi ülkelerin kalkınma çabaları desteklenecektir. (Kalkınma Planı p.977)

Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır.: Tedbir 977.1. İİT üyesi ülkelerin ortak kalkınma meselelerine yönelik bilgi ve veriye dayalı somut yol haritaları ve işbirliği önerileri geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı
1. Însani yardım operasyonu yürütülen ülkelere yönelik uluslararası kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacaktir.: 1. İSEDAK Çalışma Grupları kapsaminda yapilacak anketler ve saha ziyaretlerini de içeren araştırmalarda İİT üyesi ülkelerin kalkınma seviyelerine göre yol haritaları ve somut politika tavsiyeleri ortaya konulmasına yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır.: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TCMB, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: 2. İSEDAK Altın Borsası Projesinin hayata geçirilmesine yönelik işbirliği çabaları sürdürülecektir. 3. Gayrimenkule Dayali ve Gelişen Finansal Araçlar Bilgi Sistemi'ne (GEFAS) yeni İIT üyesi ülkelerin ve finansal ürünlerin dâhil edilmesine ve sistem içerisinde gayrimenkule dayalı ürünlerin alım-satım işlemlerinin gerçekleştirilmesine yönelik çalışmalar sürdürülecektir.

Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır.: Tedbir 977.2. İSEDAK çalışma gruplarında ortaya konulan politika tavsiyelerinin İİT üyesi ülkelerde hayata geçirilmesine yönelik program ve proje destekleri geliştirilerek sürdürülecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Dışişleri Bakanlıği, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Însani yardım operasyonu yürütülen ülkelere yönelik uluslararası kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacaktir.: 1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında kabul edilen politika tavsiyelerinin hayata geçirilmesine dönük İİT üyesi ülkeler ve İİT kuruluşlarının proje önerilerine yönelik destek sağlanacaktır.

Tedbir 976.6. BM ve diğer uluslararası platformlarda insani yardım konularında düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacak, benzeri toplantılara ev sahipliği yapılması konusunda girişimlerde bulunulacaktır.: Tedbir 977.3. "İSEDAK Yüksek Düzeyli Dijital Dönüşüm Forumu" kapsamında üye ülkeler arasinda somut işbirliği program ve projeleri geliştirilecektir.
İçişleri Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Însani yardım operasyonu yürütülen ülkelere yönelik uluslararası kuruluşlarla işbirliği içerisinde düzenlenen toplantılara aktif katılım sağlanacaktir.: 1. İSEDAK Yüksek Düzeyli Dijital Dönüşüm Forumu kapsamında İİT üyesi ülkelere yönelik dijital alanda işbirliğinin ve becerilerin artırılmasını hedefleyen çalişmalar koordine edilecektir.

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Tedbir 977.5. ÎIT Tahkim Merkezinin kurumsallaşmasına ve uluslararası görünürlüğünün artırılmasına yönelik çabalar desteklenecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TOBB
1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında üye devletlerce kabul edilerek hayata geçirilen, İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir.: 1. IIT Tahkim Merkezinin uluslararasi ticaret ve yatırım uyuşmazlıklarının çözümü noktasında uluslararası görünürlüğünün artmasına yönelik destekler sürdürülecektir.

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Tedbir 977.6. İÎT içi ticaretin geliştirilmesine yönelik IIT Üyesi Devletler Arasında Tercihli Ticaret Sistemi (TPS- OIC)'nin tüm katılımcı ülkelerde etkin bir biçimde uygulanmasına ve Sisteme taraf olan ülke sayısinin artirılmasina yönelik girişimler sürdürülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında üye devletlerce kabul edilerek hayata geçirilen, İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir.: 1. TPS-OIC'in taraf ülkelerde etkin bir şekilde uygulanmasına yönelik çabalar yoğunlaştırılacaktır. 2. TPS-OIC'in kapsamının genişletilmesi amacıyla yeni müzakerelere başlanmasına yönelik girişimler sürdürülecektir.

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Tedbir 977.7. Helal belgelerinin İİT üyesi ülkeler arasında karşılıklı tanınmasına yönelik Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumunun kuruluş ve faaliyete geçme süreçlerine aktif destek sağlanacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı
1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında üye devletlerce kabul edilerek hayata geçirilen, İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir.: 1. Helal Akreditasyon Kurumları İslami Forumunun kurumsallaşmasına yönelik çalışmalara aktif destek sağlanacaktır.

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Tedbir 977.8. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı "İslam Ülkeleri İstatistik, Ekonomik ve Sosyal Araştırma ve Eğitim Merkezi", "İslam Tarih, Kültür ve Sanat Araştırma Merkezi", "İİT İslam Ülkeleri Standartlar ve Metroloji Enstitüsü ve "İslam İşbirliği Gençlik Forumu" çalışmalarına verilen destekler sürdürülecektir.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında üye devletlerce kabul edilerek hayata geçirilen, İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir.: 1. Ülkemizin ev sahipliği yaptığı İİT kuruluşlarının çalışmalarına destek sağlanacaktır.

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Ülkemizin önemli stratejik hedeflerinden biri olan AB üyeliğine ilişkin politikalar kararlılıkla uygulanacak ve AB müktesebatına uyum çalışmaları yürütülecektir. (Kalkınma Planı p.978)

Tedbir 977.4. İIT üyesi ülkelerdeki KOBİlere yönelik İSEDAK KOBİ Programı hayata geçirilecektir.: Tedbir 978.1. Türkiye'nin AB'ye katılım müzakerelerinin yeniden canlandırılmasi, Türkiye ve AB arasındaki kritik tematik konularda yüksek düzeyli diyalog toplantılarının sürdürülmesi, "Vize Serbestisi Diyaloğu"nda ilerleme sağlanması ve Gümrük Birliği'nin güncellenmesi müzakerelerine başlanması için AB ile üst düzey diyalog ve temaslar artırılacaktır.
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İçişleri Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. İSEDAK Bakanlar Toplantısında üye devletlerce kabul edilerek hayata geçirilen, İSEDAK KOBİ Programı kapsamında İİT üyesi ülkeler ve ilgili İİT kuruluşları ile ortak çalışmalar yürütülecektir.: 1. AB ile kritik tematik konularda yüksek düzeyli diyalog toplantıları ile üst düzey temaslar sürdürülecektir.

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Tedbir 978.3. AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Plani güncellenecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Avrupa Komisyonu nezdinde Alt Komite Toplantilarının yapılmasına ilişkin girişimlerde bulunulacaktır.: 1. AB'ye Katılım için Ulusal Eylem Planı'nın uygulanması izlenecektir.

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Bölgesel işbirliklerinden daha fazla istifade edilmesi için çalışmalar artırılacaktır. (Kalkınma Plani p.979) Tedbir 979.1. Türk Devletleri 1. TDT'nin kurumsallaşma sürecinin

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Teşkilatı (TDT) üye ülkeleriyle yürütülen ekonomik, sosyal, kültürel ve bilimsel alanlardaki işbirliği "Türk Dünyası 2040 Vizyonu" doğrultusunda derinleştirilecektir.
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlıği, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. Avrupa Komisyonu nezdinde Alt Komite Toplantilarının yapılmasına ilişkin girişimlerde bulunulacaktır.: faaliyetlerinin diğer üye ülkeler ve gözlemcilerle etkin bir işbirliği içinde geliştirilmesi yönünde çalışılacaktır. 2. Türk dünyasındaki kalkinma, ekonomi ve yatırım odakli faaliyet yürüten kuruluşların kurumsal kapasitelerini artırmaya yönelik ortak faaliyetler yürütülecektir. 3. Enerji ve bağlantısallık, teknoloji, inovasyon, sanayi ve bilim alanlarında işbirliğinin geliştirilmesine yönelik üst düzey toplantılar düzenlenecektir.

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Tarim ve Orman Bakanlığı, Ticaret Bakanlıği, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgil Kamu Kurum ve
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: 4. TDT üye ve gözlemci ülkeleri ile insan kaynakları alanında tecrübe paylaşımı yapılmasına yönelik faaliyetler somutlaştırılarak sürdürülecektir.

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Tedbir 979.3. Karadeniz Ekonomik İşbirliği Örgütü (KEİ), Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (EIT) ve Gelişen Sekiz Ülke (D- 8) gibi bölgesel kuruluşların sonuç odaklı program ve projelere yoğunlaştırılması yönünde girişimlerde bulunulacaktir.
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), Hazine ve Maliye Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgil Kamu Kurum ve
1. Avrupa Komisyonu nezdinde Alt Komite Toplantilarının yapılmasına ilişkin girişimlerde bulunulacaktır.: 1. D-8'in genişletilmesine yönelik çalışmalara destek sağlanacaktır. 2. EİT bünyesindeki işbirliklerinin etkinliğinin artırılmasına yönelik çalışmalara devam edilecektir. 3. KEİ'nin bölgesel krizler nedeniyle ivme kaybeden işbirliği faaliyetlerinin ilerletilmesine yönelik çalışmalarda

Tedbir 978.2. AB müktesebatına uyum çerçevesinde AB Komisyonu ile istişareler sürdürülecek, Alt Komite Toplantıları yapilacaktır.: Kuruluşları Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: bulunulacaktır. 4. Azerbaycan, Gürcistan ve Ermenistan ile Türkiye, Rusya ve İran arasında yürütülen 3+3 Bölgesel İşbirliği Platformu'nun kurumsallaştırılmasına yönelik çabalar devam ettirilecek ve Platform kapsamında ortaya çıkacak bölgesel işbirliği fırsatları desteklenecektir.

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: Tedbir 979.5. Yeniden Asya Girişimi kapsamında Asya'da üyesi ya da ortağı olduğumuz bölgesel kuruluşlar ve çok taraflı mekanizmaların çalışmalarına aktif ve yenilikçi bir vizyonla katkı sağlanacaktır. Tedbir 979.6. Üçüncü Türkiye-Afrika Ortaklık
Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasinin kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EÍT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktir.: 1. Yeniden Asya Girişimi kapsamında bölgesel örgütlerin çalişmalarına aktif katılım sağlanacak ve çeşitli projeler kapsamında işbirliği geliştirilmesine yönelik çalışmalar yapılacaktır. 1. 2022-2026 Türkiye-Afrika Ortak

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: Zirvesinde alınan kararların etkin bir şekilde hayata geçirilmesine ve dördüncü zirvenin düzenlenmesine ilişkin çalışmalar yürütülecektir. Tedbir 979.7. Latin Amerika
Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasinin kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EÍT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktir.: Eylem Planı'nda kayıtlı projelerin hayata geçirilmesine devam edilecek ve Afrika Birliği Sekretaryasıyla düzenli istişareler sürdürülecektir. 2. Afrika kıtasındaki bölgesel teşkilat ve mekanizmalarla temaslar artırılacak ve ortaklık mekanizmaları işletilecektir.

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: ve Karayipler Bölgesi ile yürütülen Açılım Politikası stratejik ve yapısal bir bakış açısıyla ve ortaklık anlayışıyla derinleştirilecek ve bölgedeki uluslararası kuruluşlara proje temelli katkılar sağlanacaktır.
Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), Kültür ve Turizm Bakanlığı
1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasinin kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EÍT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktir.: 1. Latin Amerika ve Karayipler Bölgesindeki bölgesel kuruluşlar ile ülkemiz ilişkilerinin geliştirilmesine yönelik çalışmalar yürütülecek ve bu kuruluşlar nezdinde ülkemiz görünürlüğünün artırılmasına yönelik projelere katkı sağlanacaktır.

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: Bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda görev yapan Türk vatandaşlarının sayısı ve niteliği artırılacaktır. (Kalkınma Planı p.980)

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: Tedbir 980.1. Bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda görevlendirilen kamu personeli sayısı artırılacak ve ülkemizin uluslararası kuruluşlar nezdindeki daimi temsilciliklerinde yer alan uzman kadroları
Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Dışişleri Bakanlığı (S), İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşlari
1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasinin kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EÍT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktir.: 1. Bölgesel ve uluslararası kuruluşlarda görevlendirilen kamu personeli sayısının artıriılmasına yönelik girişimler sürdürülecektir.

Tedbir 979.4. TDT, D-8 ve EIT bünyesinde ticaretin geliştirilmesi için çalışmalarda bulunulacak ve mevcut bölgesel ticaret anlaşmalarının hayata geçirilmesine ilişkin çabalar artırılacaktır.: güçlendirilecektir. Tedbir 980.2. Yükseköğrenim düzeyindeki öğrencilere uluslararası kuruluşlardaki kariyer olanakları ve bu kuruluşlara başvuru süreçlerine ilişkin farkındalık artırma programları düzenlenecektir.
Ticaret Bakanlığı (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları: Cumhurbaşkanlığı Genel Sekreterliği (S), Dışişleri Bakanlığı, Strateji ve Bütçe Başkanlığı, YÖK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları
1. D-8 Tercihli Ticaret Anlaşmasinin kapsamının genişletilmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktır. 2. EÍT Ticaret Anlaşmasının (ECOTA) güncellenmesi amacıyla müzakerelere başlanması için girişimlerde bulunulacaktir.: 1. Yükseköğrenim düzeyindeki öğrencilerin uluslararası kuruluşlardaki kariyer olanakları hakkında bilgilendirilmesi için hazirlanan programlar ve içerikler mevcut dijital araçlar üzerinden paylaşılacaktır.

2.5.10. Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları
a) Mevcut Durum 
Küresel salgın, artan gıda ve enerji güvensizliği, çatışmalar ile iklim değişikliğiyle bağlantılı çevresel felaketler gibi zorluklar Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarındaki (SKA)küresel ilerlemeyi sınırlamış ve bazı alanlarda geriye gidişler yaşanmıştır. Birleşmiş Milletler tarafindan yayımlanan 2025 yılı Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri Raporunda SKA'ların sadece yüzde 35'inin planlandığı şekilde veya orta düzeyde ilerlemekte olduğu ve yüzde 18'inin ise geriye doğru gittiği belirtilmektedir. Bu doğrultuda, önümüzdeki süreçte tüm ülkelerin SKA'lara ulaşılmasına yönelik gayretlerini artırması ve somut hedefler yoluyla ilerlemeyi izlemeleri beklenmektedir.

SKAları kalkınma planları aracılığıyla hayata geçiren ülkemiz tarafından hedefe ulaşmaya yönelik çabaların artırılması açısından On İkinci Kalkınma Planı bir firsat olarak değerlendirilmiştir. Planda temel politika ve öncelikler belirlenirken SKA'lar göz önünde bulundurulmuştur.

Türkiye'nin SKA'lara yönelik siyasi sahipliği ve ilerleme kararlılığını ulusal ve uluslararasi düzeylerde göstermeye hizmet eden Ulusal Gönüllü Gözden Geçirme Raporlari (Voluntary National Reviews, VNR) SKA'larin uygulama sürecini etkinleştirmektedir. Bu doğrultuda, Türkiye'nin üçüncü VNR hazırlıkları Strateji ve Bütçe Başkanlığıkoordinasyonunda başlatılmış olup süreç tüm paydaşların işbirliği ile yürütülecektir. 2022yılında oluşturulan Ulusal Sürdürülebilir Kalkınma Koordinasyon Kurulunun üçüncü VNR hazırlıkları sırasında üst düzey bir sahiplikle etkili bir izleme ve değerlendirme sürecine katkısağlaması öngörülmektedir. TÜİK tarafından SKA göstergeleri için ulusal düzeyde izlemenin sağlanması ve gösterge setinin genişletilmesiamacıyla çalışmalar yürütülmektedir. Bu kapsamda, SKA göstergeleriyle ilgili güncel gelişmeler Sürdürülebilir Kalkınma Göstergeleri internet portalı üzerinden kullanicılarin hizmetine sunulmaktadir. Ekim 2025 itibariyla portalda 165 gösterge seti raporlanmakta, 47 veri ise araştırılmaktadır. 2026 yılında portalın işlevselliğinin ve kapsamının artırılması için faaliyetlerin yürütülmesi hedeflenmektedir.
Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile İtalya Çevre ve Enerji Güvenliği Bakanlığı arasında imzalanan Mutabakat Zaptı kapsamında sürdürülebilir kalkınma alanında işbirliği faaliyetleri devam etmektedir. İkili işbirliği kapsamında yürütülecek potansiyel proje faaliyetlerine ilişkin taslak çaliışma plani, izleme-değerlendirme çerçevesi, yönlendirme ilkeleri ile usul ve esaslar hazırlanmıştır. Sürdürülebilir kalkınmada politika uyumu konusunda ortak proje geliştirme çalişmalarına başlanmiştir.

b) Amaç
Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarının (SKA) katılımcı bir yaklaşımla gerçekleştirilmesine yönelik uygulamaların sağlanması ile koordinasyon, takip ve gözden geçirme süreçlerinin etkinliğinin artırılmasi temel amaçtir.


c) Politika ve Tedbirler 
Politika/Tedbir: SKA'ların etkin ve düzenli izleme ve değerlendirmesine devam edilecek ve uygulamaya ilişkin ilerleme düzeyi takip edilecektir. (Kalkınma Planı p.982)

Politika/Tedbir: Tedbir 982.1. Ülkemizin SKA'lar doğrultusundaki ilerlemesini, uygulanan politika ve programlar çerçevesinde kapsamlı bir şekilde değerlendirmek üzere Üçüncü Ulusal Gönüllü Gözden Geçirme Raporu hazırlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S)
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Üçüncü Ulusal Gönüllü Gözden Geçirme Raporunun hazırlık çalışmaları başlatılacaktır.

Politika/Tedbir: Tedbir 982.3. SKA'ların ilerleme düzeyinin değerlendirilmesine yönelik etkileşimli SKA haritası oluşturulacak ve karar alma süreçlerinde dikkate alınması sağlanacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), TÜİK, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Üniversiteler, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Sürdürülebilir kalkınma için politika uyumuna yönelik OECD nezdinde yürütülen çalışmalara katılım sağlanacak, İtalya ile ikili işbirliği ve tecrübe paylaşımı faaliyetleri yürütülecektir.

Politika/Tedbir: Tedbir 982.4. Ulusal SKA gösterge setinde üretilmeyen göstergelerin üretilmesi sağlanacak, veri kırılım düzeyi artırılacak ve kalitesi iyileştirilecektir.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Hazine ve Maliye Bakanlığı (S), Strateji ve Bütçe Başkanlığı, TÜİK, İlgil Kamu Kurum ve Kuruluşları, İlgili STKlar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Ulusal SKA gösterge seti kapsamında üretilen gösterge sayısı ve mevcut göstergelerin kırılım düzeyi artırılacaktır.

Politika/Tedbir: SKA'ların yerel düzeyde uygulanmasının desteklenmesi amacıyla SKA'ların uygulanması, izlenmesi ve değerlendirilmesi konusunda yerel yönetimlerle işbirliği yapılacaktır. (Kalkınma Planı p.983)

Politika/Tedbir: Tedbir 983.1. Yerel yönetimler tarafindan hazırlanan gönüllü gözden geçirme raporlarının sayısı artırılacaktır.
Sorumlu/İşbirliği Yapılacak Kuruluşlar: Strateji ve Bütçe Başkanlığı (S), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, İlgili Kamu Kurum ve Kuruluşları, Yerel Yönetimler, İlgili STK'lar
Yürütülecek Faaliyetler ve Projeler: 1. Yerel Gönüllü Gözden Geçirme Raporu (Voluntary Local Reviews, VLR) hazırlama kapasitesinin artırılması için farkındalık oluşturma faaliyetlerine destek sağlanacaktır.