Anayasa Mahkemesinin 11/1/2023 Tarihli ve 2019/38252 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-03-07

7 Mart 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32125
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
İDİL ALAKUŞ DERE BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2019/38252Karar Taribi : 11/1/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERİNOĞLU 
Raportör : Mustafa İlhan ÖZTÜRK 
Başvurucu : Ídil ALAKUŞ DERE 
Vekili : Av. Attila SAATÇIOĞLU 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, bir gazetede editör olarak çalışan başvurucunun sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımlar nedeniyle iş akdinin feshedilmesinin ifade özgürlüğünü ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

2.Başvurucu 1970 doğumlu olup iş akdinin feshedildiği 29/7/2016 tarihine kadar ulusal bir gazetede editör olarak belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışmıştır.
3. İşveren gazete, başvurucunun sosyal medyada yaptığı paylaşımlarda aşağılayıcıbir üslup ve nefret dili kullandığını belirterek 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 25. maddesinin birinci fikrasının (ll) numaralı bendinde yer alan "hakh fesih"şartlarıoluştuğundan bahisle başvurucunun iş akdini sona erdirmiştir.

4. Başvurucu, fesih işleminin haksız ve geçersiz olduğunu belirterek işveren aleyhine işe iade talepli tespit davası açmıştır.

5.Davanın görüldüğü İstanbul 15. Iş Mahkemesi (Mahkeme) davacının savunmasıalınmadan iş akdinin feshedilmesi nedeniyle davanın kabulüne karar vermiştir.
6. Kararın istinaf edilmesi üzerine dosyayı inceleyen Istanbul Bölge Adliye Mahkemesi 28. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) davacının paylaşımlarının davalıgazetenin yayın politikasına aykırı olması nedeniyle aralarındaki güven ilişkisinin zedelendiğini belirtmiş ve feshin hakhı olmasa da geçerli olduğu sonucuna ulaşarak Mahkemenin kararıni kaldırmiştır.


7. Başvurucu nihai kararı 21/10/2019 tarihinde öğrendikten sonta 18/11/2019taribinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Başvurunun kabul editebilirlik ve esas incelemesinin Bölöm tarafindan yapilmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
9. Başvurucu, Özet hayatında yaptiığı ve herhangibir hakaret ya da aşağılama içermeyen paylaşımlarından hangisinin ne şekilde iş hayatını etkilediği gerckçelendiriłmeden iş akdinin feshediłmesi nedeniyle ifade özgürlüğü ile adit yargianma hakkırun ihlal edildiğini iddia etmiştir. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde; başvurucunun davranışının işsözleşmesindeki güven unsutunu zedeleyip zedelemediği, başvurucunun ifade özgürlüğü ile işverenin yönetim yetkisi arasında adil bir denge sağlanp sağlanmadığı hususlarının Anayasa Mahkemesi içtihadı ve soniut olayın kendine özgü koşulları da dikkate abnarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmiştir. Başvurueu, Bakanlık görüşüne karşı önceki beyanlatını yinelemiştir.

l0.Başvuru, ifade özgürlüğü kapsamında incelenmiştir.
11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gercktirecek başka bir neden de bulunmadığı anłaşıtan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karat verilmesi gerekir.

12. Somut olayda başvurucunun is sözleşmesi yaptığı paylaşımlar nedeniyle feshedilmiştir. Başvurucu, iş akdini fesheden gazetede özel hukuk hükümlerine tabi bir personeldir. Dolayısıyla somut olayda kamu gücünü kullanan idarenin doğrudan müdahalesinin söz konusu olmadığı dikkate alındığında başvurunun devletin pozitif yükümlülükleribağlamında incelenmesigerektiğideğerlendirilmiştir (aynıölçütlenegatif yükümlülük bağlamında değerlendirmeler için bkz. (.A. (3) [GK]. B. No: 2018/10286.2/7/2020, § 104; Ayla Demir {șar [GK]. B. No: 2018/24245, 8/10/2020, § 113)
13. Pozitif yükümlülüklerözet hukuk kişiterinin birbiriyle olan uyuşmazhıkłarıņın çözümüne ilişkin yasal altyapının oluşturułmasınu, söz konosu uyuşmazhkların adil yargılama gereklerine uygun ve usul yönünden güvenceleri içeren bir yargılama kapsamında incelenmesinive buyargilamalarda temel haklara ülişkin anayasalgüvenceleringözetilip gözetilmediğinin denetlenmesini degerektirir (Ömür Kara ve Onursal Özbek. B. No:2013/4825, 24/3/2016. §§47, 48). Bu sebeple devletin negatif bir yüikümlülük olarak salt insan hakları ihlallerinden kaçınmasının yanı ştta biteylerin birbiriyle olan yatay ilişkileri de insan baklarının konusu olmakta, bunun sonucunda üçüncü kişilerin eylemlerine karşıkorumanın sağtanmasında da devletigbirtakım pozitif yükümlülökleri bplunmaktadır, Zira devletin kaynağı ne olursa olsuo yetki alanındagerçekleşen her türlüinsan haklarıihlallerinden sorumluluğu, bu ħakların garantörüolmasinın dogal bir sonucvdur, Temel hak ve hürriyetlerin bu etkisine yotoy etki denmektedir (Tuno Ayçiçek, B. No: 20t4/6526.24/01/2018. § 59).

14. Bu doğrultuda özel hukuk iş ilişkisi kapsamında çalışan bireylerin Anayasa ile güvence altioa alinan haklarına yönelik müdahale iddiası içeren uyuşmazliklarinın karara bağlandığı davafarda derece mahkemelerinee söz konusu güvenceler gözardı edilmemeli,

işveren ve çalışanlar arasındaki çatışan çıkarlar adil biçimde dengelenmeli, müdahalenin işverenin meşru amacıyla öłçüłü olup olmadığıdeğerlendirilmeli, ulaştlan sonuç hakkında hüküm kurulurken ilgili ve yeterli gerekçeler sunulmalıdīr (Ömür Kara ve (nursal Özbek, §50).

15. Derece mahkemelerince taraflarin gikarlan dengelenirken ve müdahalenin Ölçülülüğü irdelenirken iş sözleşmelerinde kısitiayıeı ve zorlayıcı düzentemelerin ne şekilde belirlendiği, çalışanların temel haklarına yönelik müdahalede bulunulmasına neden olan meşru amacın müdahale ile ðlçülü olup olmadığı, sözleşmenin feshinin çalışanların eylem ya da eylemsizlikleri karşısında makul ve orantıl bir işiem olup olmadığı somut olayın koşullanna göre ele altnmałıdır. Ayrıca yargilamalar sırasında gerçekleştirilen işlemłerin ve neticede verilen kararın gerekçesinin bizatihi ifade özgürlüğüne ilişkin bir müdahale oluşturmamasıiçin derece mahkemelerincegereken özen gösterilmelidir (bazı farklilıktarla birlikie hkz, Ömür Kara ve Omursal Özbek. § 51).

16. Yukaridaki açıklamatar işığında somut olayda Anayasa Mahkemesince yaptlması gereken, başvurucu ile işveren arasındaki özel hukuk hükümlerine tabi işsözleşmesinin işveren tarafindan feshedilmesi üzerine kamu makamlarının etkili bir yargısal sistem kurup işteterek başvurucunun ifade özgürlüğü iłe işverenin menfaati arasında adil bir denge kurmak suretiyle devietin pozitifyükümlülükteriniyerinegetirmekte başarah olup olmadığını belirlemektir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Volkon Çakır, B. No:2017/35488. 7/4/2021, § 28)

17. Somut olayda işveren, başvurucunun sosyal medya paylaştmlarının aşağılayıcıbir üslup ve nefret söytemi içerdiğini belirterek başvurucunun iş akdini feshetmiştir. Bölge Adliye Mahkemesi de işveren ile başvurucu arasındaki güven ilişkisinin zedelendiği gerekçesiyle vapılan fesih işlemiruin geçerlì olduğu kanaatine varmıştır. O hâlde nihai olarak başvurucunun iş sözleşmesi, yaptığı düşünce açıklamalarının işveten ile aralarındaki güven lişkisini bozduğu gerekçesine dayanılarak feshedilmiştir.

18. 4857 sayılı Kanun'un 18, maddesinde belirsiz süreli iş sözleşmelerininişveren tarafindan sona erdirilmesindegeçerlibir sebepbitdirmezorunluluğugetirilmiştir.Söz konusu madde metninde geçerti sebepierin neler olabileceğisayıilmıştir. İşveren tarafindan işsözleşmesinin sona erdirilebilmesi için ya işçinin yetertitigi ve davranışlarından kaynaklanan ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynakłanan geçerli bir sebebin işveren tarafindan gösterilmesi gerekmektedir. Madde gerekçesinde de işbu hüküm gereği işsözleşmesinin sona erdirilebitmesi için isçinin davramşlarımın is görme borcunu ciddi biçimde olumsuz etkilemesi. iş görne borcunu gerektiği biçimde yerine getirmesine olanak vermemesi. işilişkisinin sürdürülmesinin işverenden makul ölçülerde beklenememesi gerektiği ifade edilmiştir. Anılan maddeye göre bir davranış ancak işyerinde olumsuzluklara yot açması hálinde geçerli sebep sayılabilir. Işçinin davranışłarımun işyerindeki üretime ve işilişkisi sürecine olumsuz bir etkisì yoksa bu davranışların iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde geçerli bir sebep olarak gösterilmesi mümkün değildir.
19. Somut olayda başvuruya konu paylaşımların ne olduğu açrklanmamış. bu payłaşımların mesai saatleri içinde ya da iş araçlanyia yahut işycrinde yapıldığı ve başvurucunun bu sebeplerie is sözleşmesinden kaynaklanan sorumluluklannı yerine getiremediği ileri sürülmemiştir. Söz konusu paylaşımların başvurucunun işi, işyeriveya işvereni ile bir ilgisi bulunduğu da mahkemelerce kabul edilmiş değildir. Paylaşımın hangi sebeplerle işveren ile aralarındaki gūven ilişkisinin kopmasına ve işverinde olumsuzluğa yol açtiğı izah edilmemiştit.


20. Derece mahkemesi kararlarında başvurucunun paylaşımtanyla ilgili olarak isyerinde işin görülmesini önemli ölçüde olumsuz olarak etkilediğine ilişkin bir değerlendirmeye yer verilmemiş, isçiye somut olarak hangi sözleşme vükümlülüğünün yüklendiği ve işçinin hangi davranşı ile hangi somut sōzleşme yükümlülüğünü ihlal ettiği eksiksiz olarak tespit edilmemiş, işverenin zarar gören işletme menfaatlerinin neler olduğu belirtilmemiştir.Bölge Adlive Mahkemesi başvurucunun paylaşımlarının işveren gazctenin genel yayın politikasına aykīr olduğu tespitinde bulunmuş ise de başvurucunon hangi paylaşımının ne şekilde bu politikaya uymadığımı açıkłamamıştır.

21. İşverenlerin çalıştırdikları isçilerin verimlişekifde is görmeleri ve önceden saptanmış nesneł kurallara karşısadakat göstermeleri konusunda beklenti içinde olmalarının haklı bir gerekliliğe dayandığını söylemek gerekir. Bununia birlikte başvurucunun idare ile arasında belirti bir düzeyde güven ve sadakat ilişkisinin tesis edilmesi gereken bir devtet memuru olmadığı, 48s7 sayılı Kanun'a tabi bir işçi olduğu da unutulmamalıdır. Bu hağlamda özel hukuka tabi olarak çalışan isçilerden işvetenlerine karşı yerinegetirmeleri beklenen sadakat, sakınma ve gizłilik yükümlülüğü kamu kurumunda çalışanların sadakat ve sakınma yükümlülüğū kadar kati değildir (Hülya (nan, B. No: 2019/10642, 11/1/2023. § 23; Oğuz Kurum/u, B. No: 2019/12167, 11/1/2023, § 24). Somut olayda da başvurucunun görevini yaparken belirtilen ilkeler çerçevesinde işverene sadakat yükümlülüğüne hangi paylaşımı ile ne şekilde aykırı hareket ettigi açıklanmamştır.

2. Yukarıda aynıntıtı olarak belirtilen ilkeler gözetilmeyipbaşvurucununhangi paylaşımının ne şekilde işveren ile güven ilişkisini zedetediği açıklanmadan uygulanan işten çıkarma yaptırımının -başvurucunun başvuruya konu eylemi dikkate alındığında- amaçlanan hedeflere ulaşmak için son derece ağır olduğu hususunda şüphe yoktur (iş akdinin fesbinin itade özgürlüğü üzerindeki ağırlığına ilişkin değerlendirmeler için bkz. Volkon Çakı. § 39).Yukarıdaki değerlendirmeler ışiğında Anayasa Mahkemesi 4857 sayılı Kanun'un 18.maddesinin aşưrı bir yoruma tabi tutularak düşûnce açıkłamalarının dolaylı sımırlandırımasına dayanakvapildiğı ve derece mahkemelerinin Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alıman ilkelere uygun hareket etmedigi kanaatine varmiştır.

23. Açtklanan gerekçelerle Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alsnan ifade Özgürtüğünün hial edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GÍDERİM 
24. Başvurucu, ihlalin tespiti ve yargilamanun yenilenmesi ile S0.o00 TI. manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

25. Başvuruda tespit edilen huk ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırstması için yeniden yargıłama yaptlmasında hukuki yarar bułunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapiłması gereken is. yeniden yargilama işlemierini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren. ihlal karannda belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmer Doğan, B. No:2014/8875. 7/6/2018, §§ 54-60; Aligil Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506.7/11/2019. §§53-60. 66: Kadri Enis Berberoğlu (3), B. No: 2020/32949, 21/1/2021. §§93-100).


26. Eski häle getirme kuralı cerçevesinde ihlalin sonuçlarınin bütünüyle ortadan kaldırılabiłmesi için başvurucuya manevi zararları karşılıgında net 18.00o TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açtkianan gerekçelerle:
A. İſade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDlLEBİLİR OLDUGUNA.

B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alnan ifade özgürlüğünün IHLAL EDİLDİĞINE.

C. Kararın birörneğinin ifade özgürlüğünün ihlalinin sonuçlannın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapilmak üzere İstanbul Böige Adliye Mahkemesi 28.Hukuk Dairesi'ne (E.2018/3141, K.20t9/2347)iletilmesi içinİstanbul 15. 1ş Mahkemesine (E.2016/472) GÖNDERILMESINE.

D.Başvurucuya net 18,000 TI. manevi tazminat ÖDENMESiNE, tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDiNE,
E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekàlet ücretinden oluşan toplam 10.264,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE.

F. Ödemelerin kararın tebligini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dōrt ay içinde yapıłmasına, ödemede gecikme olmast hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERiLMESiNE 11/t/2023tarihinde OYBİRLIGIYLE karar verildi.