Anayasa Mahkemesinin 21/1/2021 Tarihli ve 2017/32534 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-26

26 Mart 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31435
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL  KARAR 
YASİN AGİN VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/32534Karar Tarihi ; 21/1/2021
Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 
Raportör : Ceren SedefEREN Başvurucular : 1. Yasin AGİN 2. Engin BALCI 3. Nesrin MÜYEZZİNOĞLU 4, Mustafa ÖZKAN 5. Hüseyin DEMiRHAN Başvurucular Vekili: Av. Burak SABUNCU 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru. kamu görevlisi olan başvurucuların kanuna aykırı olduğu değerlendirilen yürüyüşe katılmaları nedeniyle haklarında disiplin cezasına hükmedilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme bakkıı ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular çeşitli tarihlerde yapılmiştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilımiştir.


5. 2017/34580, 2018/11655, 2018/17040, 2018/8025 ve 2018/8027 numarah başvurular ile 2017/32534 numaralı başvuru arasında konu bakımından hukuki irtibat bulunması nedeniyle başvurular 2017/32534 numaralı başvuru üzerinde birleştirilmiş ve incelemenin bu dosya üzerinden yapılmasına karar verilmiştir.

6. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapiłmasina karar verilmiştir.

7. Birleştirilen başvuruların bir kısmı yönünden başvuru belgelerinin örneği bilgi için Adalet Bakanhığına (Bakanhk) gönderilmiştir. Bakanlık söz konusu dosyalara ilişkin görüşünü bildirmiştir. Konu yönünden irtibath bulunan diğer başvurular yönünden Bakanlıktan tekrar görüş istenmesi gerekli görülmemiştir.

8. Başvuruculardan Yasin Agin Bakanlık görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur. Diğer başvurucular Bakanhık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
9. İkinci Bölüm tarafından 30/9/2020 tarihinde yapılan toplantıda, niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
10.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucu Engin Balcı Tekirdağ'da bir lisede, başvurucu Nesrin Müyezzinoğlu Kocaeli'de bir ilkokulda, diğer başvurucular Yasin Agin, Mustafa Özkan ve Hüseyin Demirhan ise İstanbul'da çeşitli ilkokullarda öğretmen olarak görev yapmaktadır.
12.Başvurucuların tümü Eğitim ve Bilim İşgörenleri Sendikası (Eğitim İş) üyesidir.Eğitim İş Sendikası 7/11/2014 tarihli ve 79 sayıłı kararıyla 17/12/2014 tarihinde Yatağan'da başlayarak 20/12/2014 tarihinde Ankara'da sona erecek bir gösteri yürüyüşü planlamıştır."Láik Eğitim ve Emeğe Saygı Yürüyüşü" başlıklı söz konusu yürüyüş eyleminin laik ve çağdaş eğitimi savunmak, ayrıca özelleştirmelere, taşeronlaştırmaya, iş kazalarına dikkat çekmek ve Yatağan'da o esnada devam etmekte olan õzelleştirme karşitı eylemlere destek vermek amacıyla yapıldığı ifade edilmiştir. Bu kapsamda anılan eylemin son aşaması olarak Ankara Güvenpark'ta bir basın açıklaması yapıłması öngörülmüştür.
13. Eğitim İş Sendikası 11/12/2014 tarihli yazısıyla 20/12/2014 tarihinde saat 12.00'de Ankara Gūvenpark'ta kitlesel basın açıklaması yapılacağını Ankara Valiliğine bildirmiştir. Ankara Valiliği söz konusu toplantının yapılacağı yerin yasal toplantı ve yürüyüşyer ve güzergâhlarından olmadığı gerekçesiyle 10/6/1949 tarihli ve 5442 sayıhı il Ídaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (C) bendi uyarınca yasaklandığına dair kararı anılan Sendikaya tebliğ etmiştir.

14. Başvurucuların da aralarında olduğu yaklaşık 1.200 kişilik grup 20/12/2014Cumartesi günü Güvenpark'a doğru yürümek üzere Ankara Tandoğan Meydanı'nda toplanmıştır. Söz konusu grup Kızılay'a doğru Gazi Mustafa Kemal Bulvarı üzerinden yürümeye başladığı esnada hem anılan yürüyüşe izin verilmediği hem de araç ve yaya trafiğinin engellendiği gerekçesiyle polis müdahalesiyłe karşılaşmıştır. Gruba tazyikli su ve 

gaz ile müdahale edilmesi sonucu grubun çoğu dağılmış, yaklaşık 400 kişinin ise yürüyüşe devam etmeye çalıştığı ve bunlar arasından başvurucuların da içinde bulunduğu 90 kişinin gözaltına alındığı belirtilerek haklarında ihtara rağmen dağılmama suçunu işledikleri iddiasıyla soruşturma başlatilmıştır.

15. Valilik tarafindan yasaklanmış olması ve trafiğin engellenmesi nedeniyle kanuna aykırı hâlegeldiği kabul edilen yürüyüşe başvurucuların katılmaları nedeniyle 14/7/1965 tarihli ve 657 sayıh Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin (B) bendinin (d) alt bendi uyarinca (125/B/d) hizmet dişında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışta bulunduklarından bahisle kınama cezasıyla tecziyeleri teklif edilmiştir. Başvurucular Engin Baleı ve Nesrin Müyezzinoğlu, geçmiş hizmetlerinin olumlu olduğu gerekçesiyle bir alt ceza olan uyarma cezasıyla cezalandırılırken diğer başvurucular hakkında kınama cezasına hükmedilmiştir.

16, Başvurucuların söz konusu cezaların iptali istemiyle açtığı davalar reddedilmiştir. Derece mahkemeleri; başvurucuların yasal izin verilmediği hâlde söz konusu yürüyüşe katıłdıklarını, trafiğin en yoğun olduğu noktalardan birinde trafik akışınıengellediklerini ve uyarłara rağmen dağılmadıklarını belirtmiştir. İlgili Anayasa Mahkemesi ve Avrupa İnsan Haklanı Mahkemesi (AiHM) kararlarına da atıfla dava konusu yürüyüşün başvurucuların ortak ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatleri ile ilgili olmadığı açık olduğundan söz konusu yürüyüşün sendikal hak kapsamında değerlendirilemeyeceğini belirten derece mahkemeleri bu nedenle dava konusu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığısonucuna ulaşmiştir.

17. İhtara rağmen dağılmama suçunu işledikleri iddiasıyla başvurucular bakkında başlatılan soruşturma sonucu açılan kamu davasında ise başvurucuların beraatlerine hükmedilmiş ve karar kesinteşmiştir. Beraat kararında; herkesin önceden izin almaksızın toplantı ve gösteri yürüyüşü yapma hakkına sahip olduğu, dava konusu yürüyüş için önceden bildirim yükümlülüğünün yerine getirildiği ve katılımcıların şiddet içeren hareketlerde bułunmadığı, yürüyüşün barışçıl olduğu hususlarına yer verilmiştir. Mahkeme ayrıca dava konusu yürüyüşün anılan bulvardaki trafik akışını olağanüstü bir duruma sebebiyet verecek biçimde aksatmadığını da ifade etmiştir. Son olarak polisin müdahalesiüzerine yürüyüşe devam ettiği ileri sürülen 400 kişiden gözaltına ahnan yalnızca 90 kişinin ihtara rağmen dağılmadığının ispat edilemediğini, bu kişilerin gözaltına alınmalarının da olgusal olarak ihtara rağmen dağılmadıklarını kabul etmek yönünden yeterli olmadığını ifade eden Mahkeme, başvurucuların ihtara rağmen dağılmama suçundan beraatlerine karar vermiştir.
18. Başvurucular disiplin cezalarımın iptaline ilişkin nihai kararların kendilerine tebliğinden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
19. 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) bendi şöyledir:
"il suurlorı içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazlığının, tasarrufa müteaallik emnivetin, kamu esenliğinin sağlanması ve önleyici kolluk yetkisi valinin ödev ve görevlerindendir. Bunları sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır.

Vali, kamu düzeni veya güvenliğinin olağan hayatı durduracak veva kesintiye uğratacak şekilde bozulduğu ya da bozulacağına ilişkin ciddi belirtilerin bulunduğu hâllerde on beş günü geçmemek üzere ildeki belirli yerlere girişi ve çıkışı kamu düzeni ya da kamu güvenliğini bozabileceği şüphesi bułunan kişiler için sıırlayabilir; belli yerlerde veya saatlerde kişilerin doluşmalarıni, toplanmalarıi, araçların seyirlerini düzenleyebilir veya kisılayabilir ve ruhsatlı da olsa her çeşit silah ve merminin taşınması ve naklini yasaklayabilir."
20. 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"A - Uyarma : Memura. görevinde ve davranışlarında daha dikkatli ołmasıgerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Uyarma cezasmı gerektiren fiil ve haller şunlardır:
...
e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak,
B - Kınama : Memura, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir.

Kınama cezasm gerektiren fiil ve haller şunlardır:
d) Hizmet dişmda Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak 

If 
21. Danıştayın memurlara verilecek disiplin cezalarının amacı ve bu doğruituda disiplin soruşturmalarının yapılma usulü konusundaki kararı şu şekildedir:
"Disiplin cezaları, kumu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakumından kamu görevlilerinin mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumluluklarıifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup, memurların özlük hakları üzerinde doğrudan ve önemli sonuçlar doğurmaları sebebiyle subjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakımından objektif ve kamusal öneme sahiptirler.

Bu bakmdan disiplin soruşturmalarınn yaplmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek filler ve ceza vermeye yetkili makam ve kurullar pozitif olarak mevzuatla belirlenmekte,doktrin ve yargısal içtihatlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkeleri oluşturulmuktadır.Buna göre, disiplin cezası verilebilmesi için kusurlu halin tespitinden sonra belli süreler içinde ilgili memur hakkında tarafsız bir soruşturmacı görevlendirilerek disiptin soruşturması açıbması, söz konusu soruşturmada memurun lehine ve aleyhine olan tüm delillerin topłanarak ekleriyle birlikte bir soruşturma raporunun oluşturulması ve bu şekilde memurun hangi fili, nerede, ne zaman, nasıl, ne şekilde işlediğinin somut. hukuken kabul edilebilir ve delillerle şüpheye yer vermeyecek açıklıkta ortaya konularak yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu tarafindan bir disiplin cezası verilmesi gerekmektedir." (Danıştay Onikinci Dairesi, 18/5/2016, E.2016/10866, K.2016/3109)


22. Danıştayın disipłin cezalarının ceza hukukunun genel ilkelerine tabi olduğuna ilişkin kararı şu şekildedir:
"Disiplin cezalari, kamu görevlilerinin mevzuata, çalışma düzenine, hizmetin gerekierine aykarı fillerine karşı düzenlenen idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerinden sürekli uzoklaştırılabilmek gibi ağır sonuçlara neden olabilen disiplin cezalari, ağırlığı ve önemi sebebiyle Anayasa'nın 38. maddesindeki suç ve cezalara ilişkin kurallara tabi tutulmuşlardir.

'Kanwnsuz suç ve ceza olmaz' ilkesi uyarınca, ceza yaptirımına bağlanan her bir fiilin tanımının yapılması ve kanunun ne tür filleri suç sayarak yasakladığuın hiçbir kuşkuva yer vermeyecek şekilde belirtilmesi gerekmektedír. Sözü edilen suç tanımlamasıyapıldıktan sonra, suçun karşılığı olan cezanın ve suç sayılan fiili gerçekleştiren kamu görevlisinin hangi disiplin kuralını ihlal ettiğinin açık bir şekilde ortaya konulması da zorunludur, Sōzkonusu fiil, mevzuatta öngörülen tanıma uymuyorsa verilen disiplin cezasıın hukuka aykrı olacağı açıktır." (Danıştay Onikinci Dairesi, 17/12/2015, E.2012/2922,K.2015/6975)

23. Bu kapsamda Danıştay, il millī eğitim müdürünün atamasının eleştirildiği bazıköşe yazılarını aracının camına asarak okula gelen, ayrıca bunlan kantinde ve öğretmenler odasında da teşhir ettiği belirtilen öğretmen ile aynı okulda çalışan başka bir öğretmeni rahatsız edici davranışlarda bulunan ve bir öğretmene yakışmayacak içerikte mesajłar attığıdeğerlendirilen öğretmenin, ayrıca telefonda başka bir görevli ile konuşurken idareye matufiyet olmadan genel olarak hakaret eden sağlk memurunun eylemlerinin devlet memuru vakarıa yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak hükmü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir (sırasıyla Danıştay Onikinci Dairesi, 17/12/2015, E.2012/2922,K.2015/6975; DanıştayOnikinci Dairesi, 9/9/2019, E.2016/2432, K.2019/5694; Danıştay Onikinci Dairesi, 20/6/2019, E,2018/1442, K.2019/3898).

24. Danıştay, hakkında devam eden disiplin soruşturması kapsaminda kendisi tarafindan hazırlanan ve içeriğinde kendisiyle ilgili övücü sözler bulunan bir metni başka bir kişi aracılığıyla görev yaptığı ilçedeki insanlara imzalatarak soruşturma makamına sunan kamu görevlisi hakkında bu eylemi nedeniyle 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin B bendinin (d) alt bendi uyarınca kınama cezası verilmesinin ise eylemin anılan hükümdeki tanıma uymadığı, bu doğrultuda tipiklik şartının gerçekleşmediği ve eylemin aynı Kanun'un 125. maddesinin A bendinin (e) alt bendi kapsamında değeriendirilebilecek olmasi nedeniyle hukuka aykırı olduğunu kabul etmiştir (Daņıştay Onikinei Dairesi, 16/9/2019, E.2016/2377,K.2019/5880)

25. Boşanma davası devam eden bir kişiyle nişanlanan ve bu kişiyi nişanlısı olarak is çevresiyle de tanıştırdığı belirtilen öğretmenin bu eylemi nedeniyle hakkında 657 sayıh Kanun'un 125. maddesinin (B) bendinin (d) alt bendi uyarınca verilen kinama cezası da Danıştay tarafindan hukuka aykırı bulunmuştur. Danıştay kamu görevlisinin söz konusu eyleminin hizmet dişında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte bir davranış değil özel yaşamını ilgilendiren bir konu olduğunu, bu nedenle disiplin cezalarının kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülmesini sağlamak amacıyla da bir ilgisi bulunmadığınıbelirtmiştir (Danıştay Beşinci Dairesi, 15/1/2020, E.2018/43, K.2020/85).
B. Uluslararası Hukuk 
26. AiHM devletin kamu hizmetinde çalışan memurları yönünden sadakat yükümlülüğü öngörmesinin, ayrıca onlara Ödev ve sorumluluklar yüklemesinin memurların 

statüleri gereği meşru bir durum olduğunu belirtmiştir. Fakat kamu görevlilerinin de birey olduğunu, siyasi görüş sahibi olma, ülke sorunlariıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlerinin bulunduğunu ve bu doğrultuda Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)10. ve 11, maddelerinden yararlandıklarının şüpheden uzak olduğunu da ifade etmiştir.Bununla birlikte memurun bulunduğu konum ve görev yaptığı alanla ilgili olarak ödev ve sorumluluk derecesinin belirlenmesinde ulusal makamların bir takdir marjı olduğunu da eklemiştir (İsmail Sezer/Türkiye, B. No: 36807/07, 24/3/2015, §§ 52-54; Vogt/Almanya [BD],B. No: 17851/91, 26/9/1995, §§ 51-53; Ahmed ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 22954/93,2/9/1998, §§ 53, 54; Otto/Almanya (k.k.), B. No: 27574/02, 24/11/2005).
27. AiHM kamu gõrevlilerine verilen disiplin cezalarıyla güdülen meşru amacın gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği yönünden yalnızca cezanın bir kuralla öngörülmüşolmasını yeterli bulmamakta, somut bir değerlendirmenin varlığını aramaktadır. Bu bağlamda kamu görevlilerinin cezalandırıan eylemlerinin kamu hizmetlerinin sürekliliğini ya da gereği gibi yerine getirilmesini etkilemek veya görev yapılan devlet kurumunun itibarın zedelemek gibi cezayı gerekli kılan sonuçlara sebep olduğunun açıkça gösteriłmesi gerektiğini helirtmektedir (Kula/Türkiye, B. No: 20233/06, 19/6/2018, §§ 48, 49).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
28. Mahkemenin 21/1/2021 taribinde yapmış olduğu toplantiıda başvuru incelenip gereği düşünüldü;
A.Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
29. Başvurucuların tümü, şiddete başvurmadan barışçıl bir şekilde katıłdıklarıtoplantı ve yürüyüşler nedeniyle haklarında dísiplin cezası verilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.

30. Başvurucular ayrıca sendikal bir faaliyete katılmalan nedeniyle haklarında disiplin cezasına hükmedilmesinin sendika hakkını da ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
31. Başvurueular aynı yürüyüşe katılmaları nedeniyle disiplin cezası alan diğer bazıkamu görevlilerinin açtığı iptal davalarının kabul edilmesi nedeniyle adil yargılanma haklarıun ihlal edildiğini de belirtmiştir.

32. Bakanlık görüşünde öncelikle söz konusu eylemin kamu görevlilerinin ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatleri ile bu kapsamda özlük ve parasal hakłarının.çalışma koşułlarının korunması, iyileştirilmesi ve geliştirilmesi amaçlarına yönelik olmadığıve bu kapsamda sendika hakkının gündeme gelemeyeceği belirtilmiştir. Bakanltk ayrıca anılan toplantıya izin verilmediğini ve toplantı nedeniyle şebrin ana arterlerinden birinde trafiğin engellendiğini, dolayısıyla toplantıya katılan başvurucuların bu davranışlarının hizmet dişında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte olduğu değerlendirilerek başvurucular hakkında kanunda öngörülen hafif bir disiplin cezasına hükmedilmesinin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunu ifade etmiştir.
33. Başvurucu Yasin Agin, Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formundaki iddialarıni yinelemiştir.


B. Değerlendirme 
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafindan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu bağlamda başvurucularin şiddet kullanmadan katıldıkları yürüyüş nedeniyle haklarında hukuka aykırı olarak disiplin cezasına hükmedildiği iddialarının bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

35. Anayasanın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34.maddesi şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkma sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüderinin korunması amacryla ve kanunla smurlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkımın kullanılmasında uygulanacak şekil.şart ve usuller kanunda gösterilir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
36. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabuł edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaların kabul edilebiłir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a.Müdahalenin Varlığı
37. Başvuru konusu yürüyüşe katıldıkları gerekçesiyle haklarında uyarma ya da kınama cezasına hükmedilen başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarına yönelik bir müdahalede bulunułduğu kabul edilmelidir.

b. Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
38. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasa'nın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasanın 13. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetier, …yalnizca Anayasamın ilgili maddelerinde belirtilen seheplere bağlı olarak ve ancak kanunla sımrlanabilir. Bu sımrlamalar, ...demokratik toplum düzeninin . gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
39. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafından öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.


i. Kanunilik 
40. 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.

ii. Meşru Amaç
41. Başvuru konusu olayda gerek yetkili idari mercilerin gerekse yargı mercilerinin verilen disiplin cezalarıyla Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer alan meşru amaçlardan herhangi birinin gerçekleştirildiği konusunda yeterince açıklama yapmadıklarıdeğerlendirilmiştir. Bununla birlikte söz konusu disiplin cezalarının genel anlamda Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve bu konudaki incelemenin "Demokratik Toplum Düzenimin Gereklerine Uygunłuk" başlığı altında detaylı bir biçimde yapılmasının daha uygun olacağıdeğerlendirilmiştir.

Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
(a)Demokratik Toplumda Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme HakkınıÖnemi 

42. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşılması gerektiğini daha önce pek çok kez açıklamıştır. Toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakki, demokratik toplumun en temel değerleri arasinda yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak için bir araya gelebilme imkânını korumayı amaçlamaktadır. Kolektif bir şekilde kullanılan ve düşüncelerini ifade etmek isteyen kişilere şiddeti dışlayan yöntemlerle düşüncelerini açıklama imkânı veren bu hak çoğulcu demokrasilerin gelişmesinde zorunlu olan farklıdüşüncelerin ortaya çıkması, korunması ve yayılmasını güvence altına almaktadır (Dilan Ögüz Canan, B. No: 2014/20411, 30/1 1/2017, § 36; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No:2013/3924, 6/1/2015, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No:2014/920, 25/5/2017, § 79; Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 45; Yilmaz Güneşve YusufKaradaş, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 31).

43. Bu hak, ifade õzgürlüğünün özel bir biçimidir. Anayasal haklar içinde kendine has özerk rolünün ve özel uygulama alanının varlığına rağmen toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı aynı zamanda ifade özgürlüğü ışığında değerlendirilmelidir. İfade özgürlüğünün demokratik ve çoğuleu bir toplumdaki önemi, toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı için de geçerlidir (Dilan Ögüz Canan, § 34; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §115; Osmon Erbil, §§ 31, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 72; Gülşah Öztürk ve diğerleri, B. No: 2013/3936, 17/2/2016, § 66; Ömer Faruk Akyüz, B. No:2015/9247, 4/4/2018, § 52). Sonuç olarak toplumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü dūşüncenin barışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine bağlıdır (Dilan Ögüz Canan, § 35;Ömer Faruk Akyüz, § 55; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 32).

44. İfade özgürlüğünde olduğu gibi toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı da sadece toplumun geneli tarafindan savunulan ve kabul gören görüş ve fikirleri korumakla yetinmez. Bunun haricinde toplumun genelini rahatsız edebilecek, endişelendirecek hatta şoke edecek veya onların belirli düzeyde tepkilerini çekebilecek bazı fikirleri savunma 

amacıyla da toplantı ve gõsteri yürüyüşü düzenlenebilir (Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadas, §33).

45. Toplumsal çoğułculuğa ancak her türlü fikrin serbestçe ifade edilebildiği özgür bir tartişma ortamında ulaşilabilir. Demokrasinin temel özelliklerinden biri de toplumsal meselelerin diyalog yoluyla ve şiddeti dışlayan yöntemlerle çözülmesine imkân vermektir.Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkını kullanarak toplanan insanların ileri sürdükleri fikirler bu fikirlere katılmayan diğer insanları rahatsız edebilir ve onların tepkilerini çekebilir. Ancak burada önemłi olan söz konusu hakkın -tüm bu rahatsızhığa rağmen- barışçıl bir şekilde kullanıłmasıdır (Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 34).

46. Toplantının veya gösteri yürüyüşünün hangi amaçla yapıldığının bir önemi yoktur. Bununla birlikte -ifade özgürlüğünde olduğu gibi- siyasal ve kamusał meseleler söz konusu olduğunda toplantı hakkına yapılan müdahaleler daha dar yorumlanmalıdır (Dilan Ögüz Canan, § 36; Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 79; Osman Erbil, § 45; Ömer Faruk Akyüz, § 53; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaș, § 35).

(b) Barışçıl Toplantı
47. Anayasa'nın 34. maddesi fikirlerin silahsız ve saldırısız, başka bir ifade ile barışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıgüvence altına almıştır. Dolayısıyla toplantı hakkının amacı, şiddete başvurmayan ve fikirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmastdır. Demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemterle meveut düzenin değiştirilmesi gerektiğini savunanlara dahi toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla bu fikirlerini ifade edebilme imkânı sunułmalıdır (Dilan Ögüz Canan, § 37; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§ 117,118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 80: Osman Erbil, § 47; Gülşah Öztürk ve diğerleri, §§ 67, 68; Ömer Faruk Akyûz, § 54; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, §41).

48. Eğer toplantı şiddet içeriyorsa veya bu toplantıda şiddete çağrıda bulunuluyorsa bu toplantının barışçıl olduğu, dolayısıyla Anayasa'nın 34, maddesinin sağladığı korumadan yararlanacaği söylenemez (Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018. § 51; Yimaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 42).

49. Bununla birlikte bir kimsenin toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, katıldığı bir toplantı sırasında yer yer görülen şiddet hareketleri sebebiyle otomatik olarak ortadan kalkmaz. Bir kimse davranışlanyla şiddet kulłanma niyetini ortaya koymamış veya katıldığıbir toplantıda cereyan eden şiddet hareketlerine iştirak etmemiş ise bu kişinin Anayasa'nın 34. maddesinin altında güvenceye alınmış olan hakları korunmaya devam eder, Barışçıl bir gösteride bazı kimselerin bunu kötüye kulłanarak şiddete başvurmaları, niyeti barışçıl olan bir toplantıya katılanların toplantı hakkına müdahaleyi haklı kılmaz. Bõyle durumlarda kolluk güçlerinin toptan yasakiama yerine barışçıl toplantı yapanlarla şiddete başvuranları ayrıştırma ödevi vardır. Kolluk, şiddet hareketlerini engelleyecek ölçülü tedbirler alarak başkalarının haklarını güvenceye almahıdır (Ferhot Üstündağ, § 54; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 43).
50. Ancak şiddet yaygınlaşmış ve toplantıya bir bütün olarak hâkim olmuş ise artık barışçıl bir toplantidan bahsedilemez (Ferhat Üstündağ, § 55; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 44).


51. Dolayısıyla kamu gücünü kutlanan organlar toplantı hakkının kullanılmasınıengellemiş iseler ya şiddetin toplantı ve gösteri yürüyüşünün tamamına hâkim olduğunu kanıtlamaları ya da hakkına müdahale ettikleri bireylerin bizzat bu şiddet olaylarına katıldığını ispat etme yükümlülüğü altındadır. Bu bağlamda barışçıl bir toplantıya müdahale etmek için genel ve muğlak bazı gerekçelere dayanıiması yeterli kabuł edilemez. Bir toplantının barışçıl olmadığı iddia edildiği takdirde kimin ne şekilde şiddet kullandığırın gösterilmesi gerekir (Ferhat Üstündağ, § 56; Yiłmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 45).
(c) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olmast 
52. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdabalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılaması ve orantılı olması gerekir. Açıktır ki bu başlık altındaki değerlendirme,sınırlamanın amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere başvurulan araç arasındaki ilişki üzerinde temellenen ölçülülük ilkesinden bağımsız yapılamaz. Çünkü Anayasanın 13.maddesinde "demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmamd" ve "ölçülülük ilkesine aykırı olmama" biçiminde iki ayn kritere yer veriłmiş ołmakla birlikte bu iki kriter bir bütünün parçaları olup aralarında sıkı bir ilişki vardır (Bekir Coşkun [GK], B. No:2014/12151, 4/6/2015, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, § 15; AYM, E.2017/130, K.2017/[65.29/11/2017, § 18).

53. Toplantı hakkı üzerindeki sınırlamanın kamu düzeninin korunması gibi demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacı karşılanması amacına yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşıladığının kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya efverişfi olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımeı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (bazi farkhıhıklarla birlikte toplantı hakkı bağlamında bkz. Diłan Ögüz Canan, § 32; sendika hakkıbağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 73; Tayfun Cengiz, B.No: 2013/8463, 18/9/2014, § 56; Adalet Mehtup Buluryer, B. No: 2013/5447, 16/10/2014, §§103-105; grev hakkı bağlamında bkz. Kristal-İş Sendikası [GK], B. No: 2014/12166,2/7/2015, § 70; ifade Özgürłüğü bağlamında hkz. Bekir Coşkun, § 51; Mehmet Ali Aydın, §68; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51).

54. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireylerin fikirlerini topłantı ve gõsteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyla ifade etme hakları ile Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen meşru amaçlar arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanamadığınıdenetlemektir. Meşru amaçların bir olayda varlığının hakkı ortadan kaldırmadığıvurgulanmalıdır. Önemli olan bu meşru amaçla hak arasında, olayın şartları içinde bir denge kurmaktır (Dilan Ögüz Canan § 33; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74;Adalet Mehtap Buluryer, § 71; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaș, § 38).
55. Orantılıtık ise sınırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantıhlık, bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amacı başkalarının haklarını korumak ise diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakkın sahibine terazinin diğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatine nazaran 

açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hälinde orantılıłık ilkesi yönünden bir sorunun varlığından söz edilebilir. Kamu gücünü kullanan organların toplantılara ve gösteri yürüyüşlerine müdahale ederken toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, kórunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığını somut ołgulara dayanarak göstermeleri gerekir (bazı farklılıklarla birlikte toplantı hakkı bağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan §§ 33, 56; sendika hakkı bağlamında hkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; ifade özgürlüğü bağlamında bkz. Bekir Coşkun, §§ 44, 47; Tansel Çölaşan,§§ 46, 49, 50; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 39).

56. Buna göre toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahale zorunlu bir topłumsal ihtiyacı karşılamıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılamakla birlikte orantılı değilse demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez (Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 40).
(d) Caydıricı Etki 
57. Barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katıłan ve bir gösteride yasaklanmamışdavranışłarda bulunan kişilerin toplantı hakkı, herhangi bir kınanabilir olaya karışmadıklarısürece en hafif kabul edilecek cezanın dabi uygulanmamasını gerektirir. Zira bu tip soruşturmalar veya cezalandırmalar caydırıcı etki doğurma potansiyeli taşımaktadır (Osman Erhil, §§ 51, 71; Ömer Faruk Akyüz, § 60; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 46).
(e)Takdir Yetkisi 
58. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına getirilen ve Anayasa'nın 34.maddesinin ikinci fikrasına konu olan kısıtłamaların zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığının değerlendirilmesi hususunda kamu gücünü kullanan organlar ile mahkemelerin belirli bir takdir yetkisi vardır. Bununla birlikte olayın somut koşullarında bir toplantı veya gösterinin şiddet içerdiğine ilişkin idari mercilerin veya derece mabkemelerinin kabulleri ile gerekçelerinin nihai denetim yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (Dilan Ögüz Canan, § 32; Yılmaz Gûneş ve Yusuf Karadaș, § 47).

(f) Müdahalenin Gerekçesi 
59. Keyfi uygulamalardan ve usulsüz sımırlandırmalardan kaçınılması için barışçıl bir toplantıya tedbir almak veya alınan tedbirlere aykırı davrananlara ceza vermek suretiyle yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunun derece mahkemelerince ilgili ve yeterli gerekçe ile ortaya konułması, kamu đüzeni ve başkalarınn haklarının korunması ya da diğer meşru amaçlar ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılması arasında adil bir denge kurulması gerekmektedir (Dilan Ögüz Canan, §53; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 83; Ömer Faruk Akyüz, § 61; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 48).

(g)Kamu Görevlilerinin Statülerinden KaynaklananYükümlülüklere İlişkin ilkeler 

60. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisi olmanın sağladığı birtakım ayrıcalıklar ve avantajların yanında bazı külfet ve sorumłuluklara katlanmayı, diğer kişilerin bağlı olmadığısıırlamalara tabi olmayı da gerektirdiğini belirtmiştir. Kişinin kamu görevine kendi isteği ile 

girmekle bu statünün gerektirdiği ayrıcahklardan yararlanmayı ve külfetlere katlanmayı kabul etmiş sayıldığıni, kamu hizmetinin kendine has özelliklerinin bu avantaj ve sınırlamalarızorunłu kıldığını ifade etmiştir (İhsan Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014, § 38).
61. Bu kapsamda kamu görevlileri kendileri hakkında disiplin cezasına hükmedilmesini gerektirecek davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altındadır. Kamu görevłileri hakkında verilen disiplin cezalarının hukuka uygunluğunu denetleyen yargımercilerinin ise öncelikle somut olayda kamu görevlisine atfedilebilir bir kusur olup olmadiğını belirlemeleri gerekir. Yargı mercileri daha sonra hükmedilen cezayla kamusal önemi bulunan objektif amaca ulaşılıp ulaşılamayacağını göstermek ve böylece cezanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğunu ortaya koyabilmek için kusurlu davranışın kamu görevini ne şekilde etkílediğini, bu etkilenmeyle orantılı bir disiplin cezasına hükmedilip hükmedilmediğini ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koymalıdır.
(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
62. Başvuruya konu olay dikkatli bir şekilde incelenmiştir. İdare ve derece mahkemeleri başvurucuların söz konusu yürüyüşün kanuna aykırı hâle gelmesinde herhangi bir rolleri olduğunu kabul etmiş değildir. Başvurucuların kamu görevlisi oldukları hâlde kanunlara aykırı olduğu değerlendirilen söz konusu yürüyüşe yalnızca katılmış olmaları,devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak ya da hizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak olarak değerlendirilmiş; başvurucular bu nedenle disiplin cezası ile cezalandırılmıştır.
63. Kamu görevlilerinin yalnızca çalışma yaşamında değil çalışma düzeninin dışındaki özel yaşam alanlarında da yerine getirdikleri kamu hizmetinin olumsuz etkilendiği durumlarda bazı sınırlamalara tabi oldukları kabul edilmelidir. Bu kapsamda kamu görevlilerinin statüleri gereği katlanmaları gereken külfetlerden biri de özel yaşamlarında dahi memuriyet disiplinini etkileyen davranışlardan kaçınmadır. Bu bağlamda kamu görevlilerinin özel hayatlarındaki davranışlarının memuriyetlerini etkilemesi halinde filleriyle orantıłı bir disiplin yaptırımına maruz bırakılabileceklerinin kabułü gerekir. Ancak bunun için kamu görevlisinin filinin memuriyetini etkilediğinin idari ve yargısal makamlarea ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulması gerekir.

64. Nitekim Danıştay içtihadında da kabul edildiği üzere (bkz. §§ 21, 22) kamu görevlileri hakkında disiplin cezası verilmesinin hakłı kabul edilebilmesi için öncelikle ilgili mevzuatta tanımlanan kusurlu bir filin tespit edilmesi ve bu fil nedeniyle hükmedilecek disiplin cezasının genel olarak kamu görevinin layıkıyla yerine getirilmesinin sağlanmasıveya kamu hizmetlerinin devamhlığının aksatılmasının önlenmesi, bir kamu kurumunda tesisi gereken çahşma barışına ya da başka herhangi bír biçimde kamu kurumuna zarar verilmesinin engellenmesi gibi amaçlardan biri veya daha fazlasına ulaşmak maksadıyla verildiğinin somut olarak gösterilmesi gerekir (bu yöndeki Danıştay kararları için bkz. $§23-25).

65. Başvuru konusu "Láik Eğitim ve Emeğe Saygı Yürüyüşü" başhıklı eylemin yapılan bildirim üzerine Valilik tarafından yasaklanması, ayrıca trafiğin engellenmesi ve bu nedenlerle toplantiya müdahale edildiğinde başvurucuların polis ihtarına rağmen dağılmaması sebepleriyle kanuna aykırı hâle geldiği kabul edilmiştir.
66. Valilik tarafindan 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) bendi uyarınca toplantının yasaklandığı görülmektedir (bkz. § 19). Söz konusu hükmün geçiei olarak toplantı

hakkına meşru biçimde müdahale edilmesinin mümkün olduğu hällerle ilgili bir düzenleme içerdiği anlaşılmaktadır, Bununla birlikte hem idari merciterin hem de yargı mercilerinin söz konusu toplantınin neden bu hüküm kapsamında kaldığına ve neden toplantının yasaklanmasının tek çözüm olduğuna dair somut ve makul hiçbir açıklamalarıbulunmamaktadır. O hâlde neden yasaklandığına dair ilgili ve yeterli bir gerekçe gösterilememiş bir toplantıya mesai saatleri dışında katılmış olan başvurucular hakkında yalnızca yasaklanımış bir toplantıya katıldıklarından bahisle verilen disiplin cezasının başvurucuların kamu görevlisi olmaktan doğan hangi yükümtülüklerine ne şekilde aykırıdavrandıkları konusunda bir gerekçe içermekten uzak olduğu açıktır.
67. "Láik Eğitim ve Emeğe Saygı Yürüyüşü" başlıkhı toplantıya yapılan polis müdahalesinin diğer sebebi ise yürüyüş nedeniyle trafiğin engellenmesi olarak gösterilmiştir.Derece mahkemeleri yatnuzca şehrin ana arterlerinden biri olan bulvarda trafiğin engellendiğinden bahsetmiş; bu engellemenin ne ölçūde olduğu, haksız veya olağanüstü bir duruma sebebiyet verip vermediği hakkında hiçbir açıklamada bulunmamıştır. Her toplantı ve gösteri yürūyüşü belli ölçüde trafiğin aksamasına neden olabilir. Bu hakkın kullanułmasıkaçıılmaz olarak başkalarının hayatını bełli ölçüde zorlaştırabilecektir. Bu anlamda yürüyüşnedeniyle trafik akışının bozulma riski, gündelik hayatın etkilenme boyutuna yönelik herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın genel yolların ve şehirlerarası yolların kategorik olarak toplantı ve yürüyüşe kapatılmasını hakhlaştırmaz. Dolayısıyla demokratik toplumun önemli yapı taşlarından olan toplantı ve gösteri yürüyüşünün gündelik yaşamı bir miktar zorlaştırmasının hoşgörüyle karşılanması gerekir (AYM. E.2014/101, K.2017/142,28/9/2017, §§ 119, 123; AYM, E.2020/12, K.2020/46, 10/9/2020, §§ 119, 123; Ali Riza Özer ve diğerleri, § 119; Gülşah Öztürk ve diğerleri, § 69). Kaldı ki somut olayda başvurucular hakkında ihtara rağmen dağılmama suçundan verilen beraat kararında başvurucuların katıldığı yürüyüşün trafik akışını olağanüstü duruma sebebiyet verecek şekilde aksatmadığıvurgulanmıştır (bkz. § 17). Dolayısıyla idare ve derece mahkemelerinin, bu sebep yönünden de başvurucuların kamu görevlisi statülerine ne şekilde aykırı davrandıkları konusunda ilgili ve yeterli bir gerekçe ortaya koyamadikları görülmektedir.

68. Devlet, kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülebilmesi için bireylerin devlet memurlarına itibar ve güven duymalariını ister. Dolavısıyla devlet; memurlarna, kendilerine duyulan itibar ve güveni sarsacak veya görev yaptıkları kamu kurumunun güvenilirliğini ya da saygınlığını zedeleyecek nitelikte davranışlarda bulunmaktan kaçınma ödev ve sorumluluğu da yüklemiştir.

69. Buna karşın başvuru konusu otayda idare ve derece mahkemeleri memurun görevinin nitelikleri ile ilgili kamu kurumuna özgü durumlar da dikkate alındığında başvurucuların davranışının kamu bizmeti üzerindeki olumsuz etkisini ya da kamu kurumunun veya devlet memurunun saygmlığına ve güvenilirliğine zarar verip vermediğini somut bir değerlendirme ile ortaya koyabilmiş değildir.

70. Anayasa Mahkemesi daha önce toplantı ve gösteri yürüyüşüne barışçıl olarak katılan ve şiddete başvurdukları konusunda bir tespit bulunmayan kamu görevlilerinin hafif de olsa disiplin cezasına maruz bırakılmalarını demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak kabul etmemiştir. Barışçıł toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan,yasaklanmış davranışlarda bulunduğu konusunda hakkında bir tespit bulunmayan başvurucunun hafif de olsa bir cezaya muhatap olmaması gerekir (bkz. Leylo Sezen, B.No:2016/15197, 29/5/2019, § 37; aynı yönde bkz. Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 54).

71. Somut olayda da bahsedilen kararlarda varılan sonuçtan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmadıği, bu doğrultuda başvurucular hakkında uygulanan disiplin cezalarının zorunlu bir topłumsal ihtiyacı karşıladığı ve demokratik bir toplumda gerekli olduğunun ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamadığı değerlendiriłmiştir. Bu nedenle başvuru konusu müdahalenin haksız olduğu ve başvurucuların Anayasa'nın 34. maddesinde öngörülen toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edildiği sonucuna varılmıştır.
72. Başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edildiğine karar verildiğinden diğer ihlal iddiası yönünden inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Ridvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Selahattin MENTEŞ ve Basri BAĞCI bu görüşe katılmamışlardır.

3. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
73. 30/11/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usullerí Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda. başvurucunun hakkımın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. İhlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarını ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere hükmedilir ...

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve somuçlarıortadan kaldırmak için yeniden vargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama vapılmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
74. Başvurucular ihlalin tespit edilmesini istemiş ve yeniden yargılama talebinde bulunmuşlardır.

75. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ( [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
76. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıdığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırıiması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin ałınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

77. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının 

(a) bendi uyarınca, ihlalin ve sonuçlarını ortadan kaldırılması için yeniden yargilama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farkh olarak ilgili mahkemenin yeniden yargıama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dołayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlüłüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

78. İncelenen başvuruda haklarında hükmedilen disiplin cezaları nedeniyle başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarını ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin idarenin işleminden kaynaklandığı, bununla birlikte derece mahkemelerinin de ihlali gidermediği anlaşılmıştır.

79.Bu durumda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme bakkı ihłalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır.Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılıKanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarinın ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararıverilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemelere gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

80. Dosyadaki belgelerden tespit edilen yargılama giderlerinin başvuruculara ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkinın İHLAL EDİLDiGİNE Kadir ÖZKAYA, Muammer TOPAL, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Selahattin MENTEŞ ve Basri BAĞCl'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararın bir öreğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemelere GÖNDERİLMESiNE (İstanbul 6. Idare Mahkemesi E.2016/1233 K.2016/1965; Tekirdağİdare Mahkemesi E.2016/3 K.2016/625; Kocaeli 2. Idare Mahkemesi E.2015/1360K.2017/1648; Istanbul 13. 1dare Mahkemesi E.2016/964 K.2017/1075: İstanbul 10. İdare Mahkemesi E.2016/1098 K.2017/1514),

D. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 515,00 TL harç bedelinin başvurucu Yasin Agin'e münferiden, 294,70 TL harç bedelinin başvurucular Engin Balci, Nesrin Müyezzinoğlu, Mustafa Özkan ve Hüseyin Demirhan' ayrı ayrı, 3.600 TL vekâlet ücretinin ise tüm başvuruculara müştereken ÖDENMESiNE.

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
F. Kararn bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 21/1/2021tarihinde karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI 
Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL YusufŞevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 

Başvuru Numarasi : 2017/32534Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞI OY 
Anayasa'nn 129. ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 6. maddesinde düzenlenen sadakat yükümlülüğü, kamu hizmetinin etkin bir şekilde yürütülmesi ve mesłeki disiplinin sağlanması noktasında bir fonksiyon icra etmektedir. 1
Sadakat yükümlülüğünün kamu görevlilerini özellikle ifade özgürlüğünün kullanılmasında onları kamu görevlisi olmayan vatandaşlardan daha kısıtlı bir konuma soktuğunda bir tereddüt yoktur.² Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 10/2. maddesinde yer alan "ödev ve sorumluluklar" kavramı da devlet memurlarının ifade özgürtüğünükullanmasmda dikkate ahınması gereken kısıtlayıcı bir kriter olarak dikkat çekmektedir.³Diğer yandan kamu görevlisi statüsünün getirdiği kısıtlamanın onlara aşırı bir yükümlülük getirmemesi, temel hakların kullanılmasını tamamen imkansızlaştırmaması beklenmelidir.
Bu noktada temel haktan yararlanmak ile kamu görevlisi olmak durumundan kaynaklanan statünün gerekleri arasında makul bir dengenin kurulması gerekmektedir.Tersinden tanımlanacak olursa, kamu görevfileri ifade özgürlüklerini kullanırken statülerinden kaynaklanan sadakat yükümlülüğünün gereklerini de gözetmek durumunda olacaklardır.

Anayasanın 129/l ve 657 sayılı Kanunun 6. maddesine bakildığında, sadakat kavramına Anayasa ve kanunlara sadık olmak ve bunların gereklerini uygulamak şeklinde muhteva kazandırıldığı görülmektedir.

Bu bilgiler ışığında somut olay irdelendiğinde:
Eğitim İş Sendikası 11/12/2014 tarihli bir yaz1 ile 20/12/2014 günü Ankara Güven Park'ta kitlesel basın açıklaması yapacağını Ankara Valiliğine bildiriştir. Valilik cevaben 5442 sayılı İl Ídaresi Kanununu 11. maddesinin “c” fikrası gereğince talep edilen faaliyetin yasaklandığı yönündeki kararını Sendikaya bildirmiştir.

Buna rağmen Sendika belirlenen tarihte söz konusu faaliyeti yapmak üzere 1200kişilik bir grup olarak Tandoğan Meydanı'nda toplanmak suretiyle Kızılay istikametine yürüyüşe geçmiştir. Trafiğin aksaması üzerine güvenlik güçleri grubun dağılması için barekete geçmiş, buna rağmen içlerinde başvurucuların da bulunduğu 400 kişilik bir grup eyłemi devam ettirmeye çalışmışlardır. Yapılan müdahale sonucu bu grup içerisinden 90kişilik bir kısmı hakkında gözaltı işlemi uygulanmış ve haklarında ihtara rağmen dağılmamak suçundan soruşturma başlatılmıştır.

Yapılan yargılama sonucunda; “sırf gözaltına alınmalarının, ihtara rağmen dağılmamanın olgusal olarak gerçekleştiğinin delili olarak kabuł edilemeyeceği” gerekçesiyle haklarında beraat kararı verilmiştir.

Bilal Bilen (Başvuru No, 2016/14741prg. 44-45). C.E. (Başvuru No, 2016/436 prg. 53-54),
2AtHM. Ahmed ~Birleşik Kırallık 1998 (65/1997/849/1056)3

Rekvenyi - Macaristan (B. No: 25390/94)



Yukarıda da ifade edildiği gibi, kamu görevlilerinin sadakat yūkümlülüğünün özüAnayasa ve kanunlarla kurulmuş olan hukuk düzeninin gerekliliklerine uymaya yöneliktir.Başvuruya konu olan olayda, Ankara Valiliğinin 5442 sayılı Kanundan kaynaklanan hakkınıkullanmak suretiyle yasaklama kararı almasıyla birlikte yapılması planlanan eylem kanuna aykı konuma dönüşmektedir.4

Hukuk düzeni içerisinde Valiliğin aldığı yasaklama kararına karşı müracaat edilecek yollar mevcuttur. Buna rağmen faaliyeti organize edenierin yasağın kaldırılması noktasında hukuki girişimde bulundukları yönünde bir bilgi yoktur. Onların tercihi yasaklama kararına rağmen planlanan faaliyeti hayata geçirmek noktasında olmuştur.

1200 kişilik bir grup olarak Ankara'nın en işlek caddelerinden birinde yapılan yürüyüşün bir takım trafik sıkıntılarına sebep olacağında tereddüt bulunmamaktadır. Bu noktadan itibaren başlayan güvenlik görevlilerinin müdahalesi neticesinde aralarında başvurucuların da bulunduğu 90 kişilik bir grup gözaltıma alınmış, ancak haklarında açılan kamu davası beraatla sonuçlanmıştır.

Ceza yargılaması ve disiplin hukukunun düzenledikleri alan ve gerçekleştirmek istedikleri amaç noktasında farkhı değerlendirme kriterlerinin ve usullerinin olduğunu ve olay bazında değişik sonuçlara ulaşmalarının doğal karşılanması gerektiği gözden uzak tutulmamalidir.

Somut olayda, Anayasa ve yasalara sadakat mükellefiyeti bulunan kamu görevlisi başvuruculardan beklenen, Vafiliğin yasaklama kararından sonra izinsiz konuma düşen planlanan faaliyet açısıdan gerekli hukuki girişimlerde bulunmak suretiyle legał zeminde kalmalarıdır.

Disiplin makamlaruın mevcut durum karşısında takmdıkları tavır, eylemi 657 sayıhıKanunun 125/B-b maddesi kapsamında “Hizmet dişında Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışta bulunmak" olarak nitelendirmek suretiyle ilgililer hakkında “Kınama" cezası vermek şeklinde olmuştur.

Devlet memurlarının ifade özgürlüğüne yapılan müdahale esnasında uygulanan müeyyidenin ağırlığı da özel önem taşımaktadır. Bu bağlamda, Avrupa İnsan HaklarıMahkemesi de ihlalin varlığını tatbik edilen yaptırımın ağırlığına göre belirleme eğilimindedir.5

Başvurucular aleyhine tatbik edilen kınama cezası disiplin yaptırımları arasında "Uyarma" cezasından sonraki en hafif yaptirımdır. Bu nedenle disiplin mercilerinin bu konudaki uygulamasını orantısız olarak da nitelendirmek mümkün gözükmemektedir.
:2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 23. maddesi 2AiHM tarafından, Otto - AImanya (27574/02) davasında başvurucunun siyasi faaliyetleri nedeniyle bir üst göreve terfi ettirilmemesi orantıfı bir müdahale olarak kabul edilirken, Vogt - Almanya (l7851/91) davasında göreve son verilmesi orantisız bir müdahate olarak nitelendirilmiştir.


Bu bilgiler çerçevesinde somut olayda ifade özgürlüğünün özel bir tezahür şekli olan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiği yönündeki çoğunluk görüşüne iştirak edilmemiştir.

Başkanvekili Üye Üye Kadir ÖZKAYA Muammer TOPAL Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Üye Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI