Anayasa Mahkemesinin 29/2/2024 Tarihli ve 2019/32487 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-07-08

8 Temmuz 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32596
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL 
KARAR 
SABİRE GÜNGÖR BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/32487
Karar Tarihi : 29/2/2024
Başkan : Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA 
Dyeler :Engin YILDIRIM 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ

Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Yıldiz SEFERİNOĞLU 
Selahaddin MENTEŞ
Basri BAĞCI 
Irfan FIDAN 
Kenan YAŞAR 
Muhterem INCE 
Yılmaz AKÇİL 
Raportür : Kübra KAYA 
Başvurucu :Sabire GÜNGÖR 
Vekili :Av. Tahir SAYIN 

L BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, boşanma davasının uzun sürmesi nedeniyle evlenme hakkı ile makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/9/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Komisyon, başvurunum kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.

4. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşısüresinde beyanda bulunınuştur.

5. İkinci Bölūm, başvurunun Genel Kurul tarafından incelenmesine karar vermiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
.Başvuru formları ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
7. Başvurucu, Yenişehir Asliye Hukuk Mahkemesinde (Mahkeme) 8/9/2014tarihinde evlilik birliğinin temelinden sarsılması sebebine dayalı boşanma, maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminin tasfiyesi talebiyle dava açmıştır. Başvurucunun eşi (karşı taraf)2/10/2014 taríhli dilekçeyle boşanma ve velayet talebini içeren karşı dava açmıştır.
8.Mahkeme 5/2/2015 tarihinde δn inceleme duruşması yapmış, taraflara delillerini bildirmek üzere sūre vermiştir. 25/3/2015 tarihli duruşmada mal rejiminin tasfiyesine ilişkin dava tefrik edilmiştir. Başvurucu, bu duruşmada taniklarımın istinabe yoluyla dinlenmesini talep etmiş; adresi değişen tanığı Ö.C.nin yeni adresini bildirmek üzere süre istemiştir. Karşıtaraf ise kendi tanıklarını bir sonraki duruşmada Mahkemenin huzurunda dinletmek istediğini belirtmiş, tanıklarına tebligat çıkarılmasını istemiştir.

9. 6/5/2015 tarihli duruşmada karşı taraf, tanıklarını hazır edemediğini beyan etmiş; bir sonraki duruşmada dinlenilmek üzere Mahkemece tekrar tebligat çıkarilmasınıistemiştir. Bununla birlikte başvurucunun istinabe yoluyla dinlenilmesini istediği tanıklarıiçin mahal mahkemesine müzekkere yazıldığı ancak tanıkların henüz dinlenmediği, duruşma gününün mahal mahkemesince ileri bir tarihe bırakıldığı hususları tutanakla tespit edilmiştir.
10. 8/7/2015 tarihli duruşmada, başvurucu vekilince duruşmaya katılamayacağına dair mazeret dilekçesi sunulmuştur. 21/10/2015 tarihli duruşmada Mahkeme, başvurucumun tanığı M.G. için yazılan istinabe müzekkeresinin adres yanlışlığı nedeniyle bilaikmal iade edildiğini tespit etmiş; başvurucu, M.G.nin günçel adresini bildirmek üzere sūre istemiştir.Karşı taraf ise taniklarımı hazir edemediğini belirtmiş; mahal mahkemesine istinabe mūzekkeresi yazılmasını ve gider avansını yatırmak üzere süre verilmesini talep etmiştir.
11. 23/I2/2015 tarihli duruşmada, istinabe yoluyla dinlenilmek üizere mahal mahkemesine müzekkere yazılan tamkların ifadelerinin henüz alınmadığı tespit edilmiş.müzekkere ikmalinin beklenmesine karar verilmiştir. I6/3/2016 tarihli duruşmada, tanık beyanlarına karşı yazılt olarak beyanda bulunmak isteyen karşı taraf vekiline süre verilmiştir.Bununla birlikte karşı taraf tanığı l.S.ye bir sonraki duruşmada dinlenilmek ūzere tebligat çıkarılmasına, taraflarca tahsisi istenen aile konutunda oturan kişinin tespiti için emniyet birimlerine müzekkere yazılmasma karar verilmiştir.

12. 4/5/2016 tarihli duruşmada Mahkeme, f.S. ve mūşterek çocukları dinlemiş;tanık beyanlarmna karşı yazılı olarak beyanda bulunmak isteyen taraf vekillerine süre vermiştir. 5/10/2016 tarihli duruşmada başvurucu vekilince sunulan dilekçeyi inceleyip beyanda bulunmak üzere süre talep eden karşı taraf vekiline bir sonraki duruşmaya kadar süre verilmiştir. 23/12/2016 tarīhli duruşmada dosyanın incelemeye alınmasına karar verilmiştir.19/4/2017 tarihli duruşmada karşı taraf vekili duruşmaya katılamayacağına dair mazeret dilekçesi sunmuştur.

13. 10/5/2017 tarihinde Mahkeme; başvurucunun davasınm kabulü ile tarafların boşanmalarına, maddi ve manevi tazminat taleplerinin kısmen kabulüne, karşı davanın reddine, müşterek çocuğun velayetinin babaya bırakılmasına karar vermiştit.

14. Başvurucu ve karşı taraf, anılan karara karşı İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 11. Hukuk Dairesine (11. Hukuk Dairesi) istinaf başvurusunda bulunmuştur. Karşı taraf 4/9/2017 tarihli istinaf dilekçesinde; iferi sürdüğü vakiaların ve delillerinin yeterince değerlendirilmeden ve incelenmeden boşanma karan verildiğini, hükmedilen maddive manevi tazminat miktarlarmın fahiş olduğunu ileri sürmüştür, Başvurucu ise 7/9/2017 tarihli istinaf dilekçesinde karşı tarafin açtığı davanın reddedilmesine rağmen aleyhine vekâlet Öcretine hükmedilmemesinin hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
15. 11. Hukuk Dairesi, Hakimier ve Savcılar Kurulu Genel Sekreterliğinin 26/10/2018 tarihli yazisına istinaden İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 38. Hukuk Dairesinin (Daire) 1/11/2018 tarihinde faaliyete geçirileceğini belirtmiş; dosyaların paylaşılmasına ilişkin 30/10/2018 tariħli protokol kapsamında dosyanın Daireye gönderiImesine 2/11/2018tarihinde karar vermiştir.

16. Başvurucu, istinaf incelemesi devam ederken 17/9/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

17. Daire 21/10/2019 tarihinde karşı tarafin istinaf talebinin esastan reddine,başvurucunun vekâlet ücretine ilişkin istinaf talebinin kabulüne karar vermiştir. Boşanma kararı 19/11/2019 taribinde kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
18. 9/1/2003 tarihli ve 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun'un "Usul hükümleri" kenar başlıkiı 7. maddesi şöyledir:
"Aile mahkemeleri, önlerine gelen dava ve İşlerin Özelliklerine gõre, esasa girmeden ðnce, aile içindekd karşılıklı sevgi, saygı ve hoşgörünün korunması bakamından eşlerin ve çocukların karşı karşıya oldukları sorunları tesplt ederek bunların sulh yoluyla çözümüntl,gerektiğinde uzmanlardan da yararlanarak teşvik eder. Sulh sağlanamadığı takdirde yargılamaya devam olunarak esas hakkanda karar verilir."
19. 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun "Evlilik birliğinin sarsıłması" kenar başlıklı 166. maddesi şöyledir:
"I. Evlilik birliği, ortak hayatı sürdürmelert kendilerinden beklenmeyecek derecede temeltnden sarsılmış olursa, eşlerden her biri boşanma davası açabilir.
2. Yukarıdaki fikrada belirtilen hållerde, davacının kusuru daha ağır tse, davalının açılan davaya ttiraz hakkı vardır. Bununla beraber bu itiraz, hakkan kötüye kullanulmasıniteliğinde ise ve evlilik birliğinin devamında davah ve çocuklar bakımından korunmaya değer bir yarar kalmamışsa boşanmaya karar verilebilir.

3. Evlilik en az bir yı sürmüş ise, eşlerin birllkte başvurması ya da bir eştn diğerinin davasmı kabul etmesi hälinde, evllik birliği temelinden sarsıulmış sayılır. .…"
20. 4721 sayılı Kanun'un "Boşanmada yargılama usulül" kenar başlıkhı 184.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:

"1. Hákim, boşanma veya ayrılık davasının dayandığı olguların varlığma vicdanen kanaat getirmedikçe, bunları ispatlanmış sayamaz. ...

3. Tarafların bu konudaki her türlü tkrarları hākdmi bağlamaz 
4. Hâkim, kanıtları serbestçe takdir eder. .…"
B. Uluslararası Hukuk 
 Uluslararası Mevzuat 
21. Avrupa Însan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Evlenme hakkı" kenar başlıklı12. maddesi şöyledir:
"Evlenme çağına gelen her erkek ve kadın, bu hakkan kullanımınu düzenleyen ulusal yasalara uygun olarak evlenme ve aile kurma hakkına sahiptir."
22. 10/12/1948 tarihinde kabul edilen Insan Haklar Evrensel Bildirisi'nin 16.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
" a. Evlilik çağına varan her erkek ve kadın, ırk, vatandaşlık ya da din bakamlarından hiçbir sınırtamaya bağlı olmaksızın evlenmek ve aile kurmak hakkna sahiptir. ….
c. Aile, toplumun doğal ve temel ögesidir; toplum ve devlet tarafindan korunma hakkma sahiptir."
23.16/12/1966 tarihinde kabul edilen Birleşmiş Milletler Siyasi ve Medeni Haklar Uluslararası Sözleşmesi'nin 23. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"1. Aile toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve devlet tarafindan korunma hakkına sahiptr.

2. Evlenebilecek yaşta bulunan erkek ve kadınlara, evlenme ve btr aile kurma hakka tamnacaktır.

»..•

. Avrupa İnsan Hakları Mahkemest İçtihadı
24. Avtupa Insan Haklan Mahkemesi (AlHM) evlenme hakkının taraf devletlerin ulusal bukuklarına tabi bir hak olarak kişisel, sosyal ve hukuki birtakım sonuçlarının olduğunu kabul etmekte; hakkın özüne zarar verecek şekil ve kapsamda olmadığı sürece ulusal mevzuatta evlenme hakkıni sınirlandırabilecek düzenlemelere yer verilebileceğine işaret etmektedir (B. ve L,/Birleşik Krallık, B. No: 36536/02, 13/9/2005, § 34).
25. AlHM, uzun sürdüğü iddia edilen boşanma davasında başvurucunun yeni bir evlilik gerçekleştirmesine imkân sağlanmaması yönündeki şikâyetini evlenme hakkıyönünden de incelemiş ve boşanma işlemlerinin makul bir stre içinde tamamlanmaması gibi hakkın Özünü zedeleyecek nitelikteki şartların bazı durumlarda Sözleşme'nin l2. maddesi bağlamında sorun oluşturabileceğini belirtmiştir (Aresti Charalambous/Kıbrıs, B. No:43151/04, 19/7/2007, § 56).


26. AiHM Johnston ve diğerleri/lrlanda (B. No: 9697/82, 18/12/1986) kararında,boşanma hakkını Sözleşme'de yer aimadığıni ve 12. maddenin yorum yoluyla genişletilemeyeceğini ifade etmiştir (Johnstonve diğerleri/İrlanda,§51). Bu kapsamda AlHM boşanma işlemieri ve evlenme hakkı arasında doğrudan bir bağlantı olduğunu kabul etmemektedir. Bununla birlikte boşanma usul ve sürecinin kabul edilebilir sınırlamalar içermediği noktada evlenme hakkıyla ilişkilendirilebileceğini de belirtmiştir (F./fsviçre, B.No: 11329/85, 18/12/1987, § 32).

27. AlHM, evlenme hakkının belirli süreyle kullanılamadığı şikâyetini içeren başvurularda stre unsurunu tek kriter olarak belirlememekte; hakkın özünün zarar görüp görmediği hususunu temel alan bir inceleme yapmaktadır (Jaremowicz/Polonya, B. No:24023/03, 5/4/2010, § 60; Chernetskiy/Ukrayna, B. No: 44316/07, 8/12/2016, § 34).
28. AIHM V.K./Hırvatistan (B. No: 38380/08, 27/1 I/2012) kararında, hükümetin başvurucunun evlenmek istediği kadına ilişkin herhangi bir kişisel bilgiyi derece mahkemelerine sunmadığı yöntndeki iddialarına karşılık olarak böyle bir şartın iç hukukta dayanağı olmadığına dikkat çekmiştir. Her hâlükârda ulusal mahkemelerin boşanma davasınıÖzenli ve makul sürede yürütmeye ilişkin yükümlülākleri olduğunu ifade etmiştir (V.K/Hirvatistan, § 104).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
29. Anayasa Mabkemesinin 29/2/2024 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüłdū;
A.Makul Sürede Yargılanma Hakkımın İhlal Edildiğine İllşkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
30. Başvurucu, yargılamanın uzun strmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

31.Bakanlık görüşünde, Anayasa Mahkemesi içtihadına attf yapılarak somut olayın kendine özgū şartlarıma göre değerlendirme yapılması gerektiği bildirilmiştir.
2. Değerlendirme 
32. Anayasa Mahkemesi, olay ve olgulan somut başvuru ile benzer nitelikte olan Veysi Ado ([GK], B. No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında uygulanacak anayasal ilkeleri belirlemiştir. Bu çerçevede Anayasa Mahkemesi 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa Insan Hakları Mahkemesine Yapılmış Bazı Başvurułarın Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kamun'un geçici 2. maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile yapılan değişikliğe gōre 9/3/2023 tarihi (bu tarih dâhil) itibarıyla derdest olan,yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı neticesine varmıştır.Somut başvuruda anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır.


33. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmımın diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir 

B. Evlenme Hakkının İhlal Edfldiğine llişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
34. Başvurucu 8/9/2014 tarihinde açtığı boşanma davası hakkında Mahkemenin kararı sonrasında, istinaf tizerine dosyanın önce Hukuk Dairesine gönderildiğini, aradan 1 yıl 1 ay geçtikten sonra 2/11/2018 tarihinde bu kez dosyanın Daireye gönderilmesine karar verildiğini ifade etmiştir. Başvurucu, bireysel başvuruda bulunduğu tarih itibarıyla istinaf incelemesinin iki yıldır, boşanma sürecinin ise yaklaşık beş yıldır devam ettiğini, kendisine yeni bir düzen kuramadığını, evlenme hakkını ihlal edildiğini ileri sürmüşttür.
35. Bakanlık görüşünde; kabul edilebilirlik yönünden istinaf incelemesi devam ederken başvurucunun bireysel başvuruda bulunduğu ve başvurudan bir ay sonra istinaf incelemesi tamamlanarak boşanma kararının kesinleştiği, anılan hususların başvurucunun mağdur sıfatmın bulunup bulunmadığı ortaya konulurken yaptlacak kabul edilebilirlik incelemesinde dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir, Esas yönünden ise boşanma davasıın makul sürede sonuçlandırılmamasının evlenme hakkının özünü zedelemesi hâlinde sorun oluşturabileceği, bu kapsamda başvurucunun şikâyetleri incelenirken devletin pozitif yükfimlülüğü kapsamında adil yargılama gereklerine uygun ve usul yönünden güvenceleri haiz bir yargılama kapsammda incelenip incelenmediği hususunun dikkate alımması gerektiği belirtilmiştir.

36. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuruda bulunduktan sonra boşanma kararı verilmiş olsa dahi hakkın niteliği gereği mağdur sıfatının ortadan kalkmadığını, yargılamanın uzun sürmesinin evlenme hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendlrme 
37. Anayasa'nın "Özel hayatın gizliliği" kenar başlıklı 20. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes …. aile hayatına saygı gösterllmestni isteme hakkana sahiptir…. aile hayauınım gizliliğine dokunulamaz..."
38. Anayasa'nın "Ailenin korunması ve çocuk hakları" kenar başlıklı 41, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Aile, Türk toplumunun temelidtr ve eşler arasında eşitliğe dayanır.
Devlet, ailenin huzur ve refahı tle bzellikte ananın ve çocukların korunması …. için gereki tedbtrleri alır, teşkilatı kurar…"
39. Başvurucunun şikâyetlerinin uzun süre devam eden boşanma davası nedeniyle yeniden evlenme/aile kurma hakkından mahrum bırakıldığı iddiasından kaynaklandığıanlaşıldığından başvurunun evlenme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


a. Uygulanabilfrlik Yönünden 
40. Sözleşme'nin 12, maddesinde ayrica ve özel olarak düzenlenen evienme hakkı,Sõzleşme'nin 8. maddesinde yer verilen Özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile de yakından ilişkilidir. Anayasa'da ise evlenme hakkı ile ilgili açık bir normatif dtizenleme bulunmamakla birlikte bu hakkın Anayasa'da yer verilen bazı bükümlerde mündemiç olduğu Anayasa Mahkemesince kabul edilmiştir (Hüseyin Kestci, B. No: 2013/3440, 20/4/2016, §44; Ö.Ç., B. No: 2014/8203, 21/9/2016, § 51; D.K., B. No: 2015/11159, 25/9/2019, § 57;S.A., B. No: 2017/40199, 8/9/2020, § 48).

41. Anayasa Mahkemesi birçok kararında Anayasa'nın 41. maddesinde aile kurumunun özel olarak dtzenlendiğini, anayasal güvenceye bağlandığını ifade ederek aile kurma hakkının ayrıca ve özel olarak korumaya alınmasını mümkün kılmıştır. Buna göre aileyi Türk toplumunun temeli olarak tanımlayan Anayasa'nın 41. maddesinde ailenin birey ve toplum hayatındaki önemine işaret edilmiş, devlete ailenin korunması için gerekli düzenlemeleri yapması ve teşkilatı kurması konusunda ödevler yüklenıiştir. Böylece aile kurumuna anayasal koruma sağlanmıştır (AYM, E.2005/26, K_2008/105, 15/5/2008;E.1999/35, K.2002/104, 12/11/2002; E.2013/158, K.2014/68, 27/3/2014; S.A., § 49).
42. Anayasa Mahkemesine göre Anayasa'nı 20. ve 41. maddeleri, evlenme ve aile kurma hakkı açısından ōnemli birer normatif dayanaktır (Hüseyin Kesici, § 44; Ö.Ç., § 51;D.K., § 57). Ancak aile kurma/evlenme bakkının aile hayatına saygı hakkından farklı bir hak olduğu belirtilmelidir. Aile hayatina saygıhakkımn güvencelerinden bahsedilebilmesi için öncelikle aile olarak nitelendirilen bir birlikteliğin ya da yakın bağın varlığı gerekir (Murat Demir [GK], B. No: 2015/7216, 27/3/2019, § 72). Dolayısıyla Anayasa'nın 20. maddesinde düzenlenen aile hayatına saygı hakkı aile kurma hakkını değil daha önce gerçekleşen bir evlilikle ortaya çıkan aile hayatına saygıyı korumaktadır. Aile kurma/evlenme hakkı ise belirli şartları taşıyan bireylerin yasalara uygun şekilde evlenebilıneleri açısından hakkın amacına uygun şekilde gerekli koşulların ve kolaylığı sağlanmasını güvence altına almaktadır (S.A., § 50).

4. Öte yandan evlenmek veya evlenmemek kişinin daha ziyade özel hayatının bir parçasını oluşturmakta; bu yönüyle sõz konusu hak, Anayasa'nın 20. maddesinde yer verilen ðzel hayata saygı hakkının bir görünümünü ifade etmektedir. Evlenme hakkıyla bağlantıl olan diğer düzenleme ise Anayasa'nn 41. maddesidir. Anilan maddenin metninde evlenme hakkından açıkça bahsedilmemekle birlikte madde gerekçesinde yer alan "Ailenin korunmasıfikrinin, her şeyden önce Medeni Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını yaygınlaştırmak ve kolaylaştırmak olduğu şüphesizdir." ifadesinden yola çıkıldığında amaçsal bir yorum ile belirtilen hakkın Anayasa'da güvence altına alındığı sonucuna ulaşılmaktadır (Hüseyin Kesici, § 44; Ö.Ç., § 51; D.K., § 57; S.4., § 51).

44. Sözleşme'de tanınan, Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri kapsamında da özel hayata saygı hakkı içinde incelenen evlenme hakkı; salt belirli bir kişiyle evlenme talebiyle sınırlanmamış olup geniş anlamda aile kurma iradesini esas almaktadır. Bu kapsamda boşanma davast otomatik olarak evlenme hakkının ihlaline yol açmaz ise de ulusal hukuk sisteminde yeni bir evlilik yapmak mevcut evliliğin sona ermesiyle mümkündür. Bumunla birlikte ulusal hukuk sisteminde sadakat yükümlülüğüntin boşanma davası süresince de devam ettiği gözetildiğinde kişinin özel ve aile hayatını düzenleyebilmesi, aile kurma bağlamında özel hayatına dair karariar alabilmesi için devletin boşanma davalarını makul bir sürede sonlandırma yükümlālağü olduğunu kabul etmek gerekir. Ayrıca bu bağlamda somut 

olayda istinaf incelemesi devam ederken bireysel başvuruda buluman başvurucunun evlenme hakkına dayanak teşkil eden evlenme iradesinin var olup olmadığını tespiti noktasında katıbir yorumdan kaçınılmalıdtr.

45. Bu açıklamalar doğrultusunda başvurucumun temel iddiasi, boşanma davasmın uzun sürmesi nedeniyle yeniden evlenme/aile kurma hakkının ihlal edildiğine ilişkin olup şikâyetin özel hayata saygı hakkının kapsamı içinde bulunan evlenme hakkı bağlamında ele alıması gerektiği kanaatine varılmıştır.

b. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
46. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinín Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Bireysel başvuru hakkına sahip olanlar" kenar başlıklı 46.maddesinde kimlerin bireysel başvuru yapabileceği sayılmış olup anılan maddenin (1)numaralı fikrasıa gõre bir kişinin Anayasa Mabkemesine bireysel başvuruda bulunabilmesi için tüç temel ðn şart birlikte bulunmalıdır. Bu ōn şartlar, başvuruya konu edilen ve ihlale yol açtığı ileri sürülen kamu gücti eylem veya işleminden ya da ihmalinden dolayı başvurucunun güncel bir hakkının ihlal edilmesi, bu ihtalden dolayı kişinin kişisel olarak ve doğrudan etkilenmesi, bunların sonucunda da mağdur olduğunu ileri sürmesidir (Onur Doğanay, B.No: 2013/1977, 9/1/2014, § 42).

47. Bireysel başvuruda mağdur kavramı, davada menfaat veya dava ehliyeti gibi kurallardan bağımsız bir şekilde yorumlanır. Ayrıca mağdur kavrammın yorumu, günümüzde toplumun şartları ışığında değişime tabi olup bu kavram aşını biçimcilikten uzak bir şekilde uygulanmalıdī (Tezcan Karakuş Candan ve diğerleri, B, No: 2013/1977, 9/1/2014, § 20).
48. Somut olayda başvurucu, boşanma davasına ilişkin istinaf incelemesi devam ederken bireysel başvuruda bulunmuştur. Buşvuru tarihinden yaklaşık bir ay sonra istinaf incelemesi sonuçlanmış, iki ay sonra boşanma karan kesinleşmiştir.
49. Her ne kadar başvuruçunun boşanma davası davanın kabulü kararıyla sonuçlansa da evlenme hakkı mahiyeti gereği sonuç odakh bir değerlendirme yanında sürece ilişkin bir incelemeyi de gerektirdiğinden başvurucunun mağdur statüsünün bulunduğu kabul edilmelidir.

50. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan evlenme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

c. Esas Yönünden 
i. Genel Îlkeler 
51. Evlenme hakkımın belirtilen anayasal dayanakları ile devletin temel amaç ve görevlerini düzenleyen Anayasa'nın 5. maddesi dikkate almdığında sõz konusu güvencelerin bayata geçirilmesi konusunda devletin üstlenmesi gereken pozitif yükümlülüklerin bulunduğu değerlendirilmektedir. Bu kapsamdaki yükümlülüklerin temelinde ailenin kurulması ile evliliğin gerçekleştirilmesine yönelik bukuki şartların düzenlenmesi ve uygulanmast olduğu sõylenebilir (D.K, § 60; SA., § 55; Ö.Ç.§ 53).

52. Resmî bir evliliğin sona erebilmesinin nedenlerinden biri de ilgilimevzuatta sayılan nedenlerin gerçekleşmesi durumunda yetkili ve görevli mahkemelerce verilen boşanma kararıdır. Bu yönde verilen kararın kesinleşmesi tizerine boşanan eşler, evlilik için gerekli şartları taşıdıkiarı müddetçe yeniden evlenme hakkına sahip olacaklardır. Dolayısıyla boşanma davasına ilişkin sürecin ve akabinde gerçekleştirilecek işlemlerin hakkın özünüzedelemeyecek şekilde uygun bir zaman aralığıda ve etkili hukuki çarelere başvurularak tamamlanması evlenme hakkmın gerekliliklerinden biri olarak ortaya çıkmaktadır (D.K., §61; S.4., § 56). Bu kapsamda boşanma davasının evlenme hakkıın Özünü zedeler bir duruma gelmemesi noktasıda devlete yüklenen yükümlülük kararın sonucundan ziyade usultine ilişkindir (S. 4., § 58).

l.İlkelerin Olaya Uygulanması
53. Evlilik birliğinin sona erdirilmesine ilişkin ulusal mevzuatın irade özerkliği ve kusur ilkesi temelinde düzenlendiği sōylenebilir. Buna göre boşanma ve ferilerine ilişkin tüm bususlarda uzlaşı içinde olan eşlere anlaşmalı boşanma yoluyla evliliklerini kısa sūrede sona erdirme imkânı getirilmiştir. Kanun koyucu anlaşmalı boşanma kurumu bakımından irade Özerkliğini esas almıştır. Ancak bu hâlde dahi hâkime, boşanma kararı vermeden önce eşleri sulh yoluyla çözüme davet etme Ödevi yüklenmiştir. Dolayısryla kanun koyucunun boşanma sõz konusu olduğunda evlilik birliğinin bir an evvel sona erdirilımesinden ziyade alınabilecek daha hafif önlemlerle aile kurumunun devamının sağlanıp sağlanamayacağı husustmun değerlendirilmesine ilişkin bir irade ortaya koyduğu görülmektedir.
54. Öte yandan boşanma ve ferileri hususunda uzlaşamamış ancak evlilik birliğinin ortak hayatı sürdürmeleri kendilerinden beklenemeyecek derecede temelinden sarsıldığıiddiasında olan eşlere ise karşı tarafa ilişkin iddialarmı ispat etmek suretiyle boşanabiłmeleri mümkūn kılınmıştır. Amlan dava türü uygulamada çekişmeli boşanma davası olarak ifade edilmektedir. Eşlerin boşanma talebi kusur araştırmasımi gerektirdiğinden bu tür davalarda kusur ilkesi geçerlidir. Öte yandan boşanma ile birlikte nafaka, tazminat, eşya alacaği,velayet gibi ferî hususlarda da talepte bulunulduğu takdirde mahkemelerin araştırına ve inceleme faaliyetinin kapsamı genişlemektedir. Bu kapsamda ulusal hukuk sisteminde dilekçeler teatisi, ön inceleme, tahkikat ve sőzltü yargılama aşamalarından oluşan bir süreçoluşturulmuştur.

55. Boşanma davası süresince devletin mevcut ailenin korunmasına ilişkin olarak pozitif yükümlülākleri devam etmektedir. Bu kapsamda yargılamanm boşanma davasına konu aile ile evlenme hakkı kapsamındaki menfaatler arasındaki gözetilmesi gereken adil dengeyi bozmayacak özenli ve somut olaya uygun makul bir sürede sonuçlandırıması gerekir.
56.Somut olayda başvurucunun davasının evlilik birliğinin temelinden sarsılmasısebebine dayalı boşanma davası vasfında olduğu görülmüştür. Başvurucu; dava dilekçesinde boşanma, maddi ve manevi tazminat ile mal rejiminin tasfiyesi taleplerinde bulunmuştur. Öte yandan başvurucuya karşı açılan davada ise boşanma ile birlikte mūşterek çocuğun velayeti talep edilmiştir. Dolayısıyla somut olayda kusur ilkesinin geçerli olduğu bir boşanma ve karşıboşanma davası sðz konusudur.

57. Yargılama sürecinin ilk aşamasında Mahkemece on iki duruşma yapıldığı tespit edilmiştir. Amlan duruşmaların önemli bir kısmında tarafların tanıklarının değişen adreslerini bildirmek ve dinlenen tanıkların beyanlarına karşı yazilı olarak beyanda bulunmak üzere süre talep ettiği görülmüştür. Bununla birlikte taraflar bazı tanıklarını Mahkeme huzurunda 

dinleteceklerini beyan etmelerine rağmen duruşma günü tanıklarını hazır edemediklerini belirterek mahal mahkemelerine istinabe müzekkeresi yazılmasını talep ettikleri anlaşılmıştır.Anilan husus ve mahal mahkemesinin tanık beyanlarinı tespitinin beklenmesi de yargilama sürecini uzatan õnemli etkenlerden biri olmuştur.

58. Yargılama sürecine istinaf aşaması özelinde bakıldığıda ise başvurucunun istinaf başvurusu vekâlet ücretine ilişkin olsa da karşı tarafin istinaf dilekçesinde yeniden kusur incelemesi ile Mahkemenin kararının tamamen kaldırılmasını talep ettiği tespit edilmiştir. İstinaf aşamasında yeni daire kurulması sebebiyle esası icelenmeksizin dosyanın ilgili daireye gönderilmesine karar verilıniş ise de toplamda iki yıilık bir sürenin somunda istinaf incelemesinin tamamlandığı anlaşılmıştır. Boşanma ve karşı boşanma davası olmak fizere her iki davanın da istinaf talebine konu edildiği ve istinaf incelemesinin yeniden kusur araştırmasını içerecek şekilde yapıldığı dikkate alınmalıdır.

59. Somut olayda boşanma ve karşı boşanma davası iki dereceli yargılamada yaklaşık beş yıl sürmüştür. İlk derece aşamasıdaki yargılama sürecini uzatan önemli bir etkenin başvurucu da dâhil olmak üzere taraf iradelerinden kaynaklandığı tespit edilmiştir.İstinaf aşamastnda, dosyanın yeni kurulan daireye devri sontasında bir yıl içinde kanun yolu incelemesi sonuçlandırılmıştir. Bu kapsamda somut olayın koşullarında evlenme bakkınızedelemeyecek şekilde gerekli özen yükümlülüğünün gösterildiği ve yargılamanın sonuçitibarıyla başvurucunun neden olduğu gecikme de gözetildiğinde davanın makul bir sürede tamamlandığı, dolayısıyla başvurucunun evlenme/aile kurma hakkına ilişkin devlet tarafindan üstlenilmesi gereken pozitif yükümlülüklerin yerine getirildiği değerlendirilmiştir. Anılan davaların kapsamı itibarıyla etkili bir yargılama süreci yürütülmesine dair makul gereklilik de gözetildiğinde evlenme hakkının özüne zarar verdiğinin kabul edilemeyeceğine kanaat getirilmiştir.

60. Açiklanan gerekçelerle Anayasa'nın 20. ve 41. maddelerinde güvence altına alınan evlenme hakknın ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAGCl ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamıştır.

VI. HÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. l. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA OYBİRLIĞIYLE,
2. Evlenme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDfLEBİLİR OLDUĞUNA OYBIRLIĞIYLE,
B. Anayasa'nın 20. ve 41. maddeleri kapsamımda güvence altina alinan evlenme hakkının İHLAL EDİLMEDIĞİNE Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTE$, Basri BAĞCI ve Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C.Yargılama giderlerinin başvurucu ūzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararım bir Öteğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERILMESİNE 29/2/2024tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarasi : 2019/32487Karar Tarihi : 29/2/2024
KARŞIOY 
1. Başvurucu tarafindan 8/9/2014 tarihinde açılan boşanma davası boşanmaya hükmedilmek suretiyle 19/1 1/2019 tarihinde sonuçlanmıştır.

2. Davanın devamı esnasında davanın uzamasına neden olan çeşitli vakialar bulunmakta olup bunların bir kısmı başvurucudan ancak büyük çoğunluğu ise yargılama mercileri ile karşı tarafin işlemlerinden kaynaklanmaktadır.

3. Başvurucudan kaynakłanan sebeplere dair streler düştüğünde dahi boşanma davasıa ilişkin toplam zaman dilimi 4 yılın üzerinde kalmaktadır.

4. Diğer taraftan Adalet Bakanlığı'nın belirlediği hedef stüre uygulamasında bu davalar için öngörülen gün sayısı 600 olup somut davada bu süre de fazlasıyla aşılmışdurumdadır.

5. Makul süreye ilişkin hak ihlali başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle inceleme konumuz dişında bulunmakta olup somut olayda değerlendirilmesi gereken konu bu boşanma davasının başvurucunun Anayasa'nın 20. maddesi kapsamtnda düzenlenen özel hayata saygı hakkı kapsamında evlenme ve 4I. madde kapsamındaki aile hakkına olan etkilerinin değerlendirilmesidir.

6. Çoğunluk söz konusu boşanma davasının bu haklar açısından ihlale yol açmadığı kanaatindedir.

7. Derdest bir boşanma davasının kesin hükümle somuçlanana kadar tarafların yeniden evlenmeleri önünde hukuki bir engel oluşturduğunda bir tereddüt bulunmamaktadtr.
8. Davaların makul olmayan bir stre devam etmesi, adil yargılanma hakkınm ihlaline neden olmasını yanında boşanma davalarının niteliği gereği kişilerin evlenme ve aile kurma haklarına dair olumsuz bir tesir ifa edecekleri de aşikardır.
9. Boşanma davalarının özellikleri gereği davalar görültürken tarafların yeniden evleneceklerini ve bu nedenle derdest davanın bir an önce sonuçlandirilması gerektiği yönünde bir beyanda bulunmalarınt beklemek gerçekçi bir beklenti olmayacaktır. Zira bu söylemin kişilerin sadakat yükümlülüğünün ihlali manasına gelme riski bulunmaktadır.
10. Buna rağmen kadın başvurucu istinaf aşamasında uzayan davanın müstakbel hayatına etkilerine ilişkin iddiaları dile getirmiştir. Dahası başvuru dilekçesinde bu konuya ilişkin açıklama ve iddialara da yer vermiştir.

II. Diğer taraftan somut olayın niteliklerinin de bu bireysel başvuruda gözetilmesi gerekmektedir.

12. Başvurucu 1969 doğumlu olup davanın açıldığı tarih itibariyle 45 yaşındadır ve yeni bir evlilik yapması mümkün olmakla birlikte biyolojik olarak çocuk edinme kabiliyetinin son dönemlerinde bulunmaktadır. Davanın sonuçlandığı tarih itibariyle yaşı 50ye ulaşmıştır.


13. Dahası boşanma davaları kesinleştikten sonra kadmlar evlenme hakkına hemen sahip olamamakta Türk Medeni Kanunu'num 132. maddesi gereğince 300 günltik iddet müddetini beklemek durumunda kalmaktadırlar. Gerçi gebe olunmadığının tespiti halinde bu bekleme durumu ortadan kalkmakla birlikte bu sürecinde zamansal bir karşılığıbulunmaktadir.

14.Davanın istinaf sürecinde daire değişikliği nedeniyle incelenmesi bir yılı aşkın bir süre gecikmiş, bu sürenin de dahil edilmesi sonucu istinaftaki bekleme süresi 2 yılık bir zaman dilimine ulaşmıştır. Bu uzama nedeniyle taraflara bir kusur izafe etmek de mümkün değildir.

15. Tüm bu olguların birlikte değerlendirilmesinde boşanma davasmın uzun sürmesinin başvurucunun evlenme hakkım, daha da önemlisi aile hakkını ihlal ettiğini değerlendirdiğimizden çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne iştirak edilmemiştir.
Üye Engin YILDIRIM 
Üye Selahaddin MENTE$ 
Üye Basri BAĞCI 
Üye Kenan YAŞAR