Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulunun 22/12/2025 Tarihli ve 75935942-050.01.04-[01/38229] Sayılı Kararı
KURUL KARARLARI | 2025-12-25

25 Aralik 2025 PERŞEMBE 
Sayı : 33118
KURUL KARARI 
Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartlari Kurumundan:
KURUL KARARI 
Karar No: 75935942-050.01.04  [01/38229]Karar Tarihi: 22/12/2025
Konu: KFMS 44 Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi 
660 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 9’uncu maddesi uyarınca Katilım Finans Muhasebe Standartları'nın mevzuatımıza kazandırılması amacıyla KFMS 44 “Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi" standardının yayımlanmasına karar verilmiştir.
Katılım Finans Muhasebe Standardı 44 Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün  Belirlenmesi 
Resmî Gazete 

Katılım Finans Muhasebe Standardı 44Varlıkların ve İşletmenin Kontrolünün Belirlenmesi 
Standardın Amacı
1.Bu standardın amacı, bir katılım finans kuruluşunun (kuruluş) bir varlık ya da işletme üzerinde kontrol sahibi olup olmadığının ve kontrolün hangi koşullar altında gerçekleştiğinin değerlendirilmesine yönelik ilkeleri belirlemektir. Bu ilkeler, hem katılımcı yapılara ilişkin dayanak varlıklar bakımından hem de bağlı ortaklıkların finansal tablolarının konsolidasyonu amacıyla uygulanmaktadır.
Standardın Kapsamı
2.Bu standart, Katilım Finans Muhasebe Standartlarına (KFMS) uygun olarak finansal tablo hazırlayan tüm kuruluşlar için geçerlidir.

3.Bu standart, ilgili düzenleyici kurum ya da finansal raporlama çerçevesinin izin verdiği ölçüde, (kuruluş tanimında yer almasa bile) katılım finans esas ve standartları ile uyumlu işlem ve yapılara taraf olan kuruluşlar için de geçerlidir.
Tanımlar 
4.Bu standardın yorumlanması ve uygulanması amacıyla aşağıdaki tanımlamalar yapılmıştır:
a. Kontrol: 5’inci paragrafta tanımlanmıştır.
b. Katılımcı yapı: Yatırımcıların kârı paylaşma/alma ve zarar riskini üstlenme hakkına sahip olduğu ve dayanak varlık ya da işletmede kalan bir menfaate hak kazandığısözleşmeye dayalı bir yatırım anlaşması türüdür.

c. Özkaynak benzeri: Bir kuruluş tarafından kâr paylaşımı veya katılım esasına göre yatirım amacıyla alinan fonları temsil eden finansal tablo unsurudur. Özkaynak benzeri:
i. Özkaynağın temel özelliklerine sahiptir yani zararın meydana gelmesi durumunda (ihmal/kusur/sözleşme şartlarının ihlali kanıtlanmadıkça)kuruluş, kaybedilen fonları fon sağlayıcılara iade etmek mecburiyetinde değildir ve fon sağlayıcılar, dayanak varlıklar veya işletmelerde kalan haklarıpaylaşırlar,
ii. Bazı yükümlülük özelliklerini barındırır yani vadesi veya itfa/tasfiye gibi bir satim opsiyonu bulunur ve 

iii. Bazı spesifik özellikleri barındırır yani fon sağlayıcıların hakları, kuruluşun tamamı üzerinde değil, yalnızca dayanak varlıklar veya işletmeyle sınırlıdır.

Bunun yanı sıra, fon sağlayıcılar yalnızca ortaklara ait özkaynaklarla ilişkilendirilen belirli haklara sahip değildir.

Varlıkların ve işletmenin kontrolü
5.Kuruluş, bir varlığın ya da işletmenin mülkiyetinden kaynaklanan tüm risk ve getirilere önemli ölçüde sahip olduğunda ve aşağıdaki koşulların her ikisini de karşıladığında ilgili varlık ya da işletmeyi kontrol etmektedir:
a. İlgili varlık ya da işletmeyle olan ilişkisinden dolayı değişken getirilere doğrudan maruz kalması (negatif getiri durumunda) veya bu getirilerde hak sahibi olması(pozitif getiri olmasi durumunda) ve 

b. Bu getirileri ilgili varlık ya da işletme üzerindeki gücüyle etkileyebilme imkânına sahip olmasi.

Varlkların kontrolü
6.Kontrol tanımına uygun olarak, bir kuruluşun bir varlığın kullanımını yönlendirme ve varlığın kullanımından kaynaklanabilecek ekonomik faydaları elde etme kabiliyetine sahip olması durumunda, varlığın kuruluşun kontrolünde olduğu kabul edilir. Kontrol,kuruluşun diğer tarafların varlığı kullanmasını ve varlığın kullanımından ekonomik fayda elde etmesini engelleyebildiği durumlarda da ortaya çıkar. Kuruluş; genellikle bir varlığın mülkiyetine sahip olmaktan kaynaklanan tüm risk ve getirileri önemli ölçüde elde ettiğinde, o varlık üzerinde kontrol sahibi olur.
Bir varliğın kontrolünün elde edilmesi 
7.Kuruluş, bir varlığın kontrolünü (söz konusu varlığın mülkiyetine ilişkin risk ve getirilere sahip olması suretiyle) genellikle aşağidaki durumlarda elde edebilir:
a. Varlığın bir sözleşme sonucunda elde edilmesi,
b. Sözleşmenin her iki taraf için de yasal olarak bağlayıcı hâle gelmesi ve 
c. Bedelin (varsa) ödenmesi veya ödenebilir hâle gelmesi.
Bir varlığın kontrolünün kaybedilmesi 
8.Kuruluş, aşağıdaki durumlar da dâhil olmak üzere çeşitli durumlarda bir varlığın kontrolünü kaybedebilir:
a. Varlık satıldığında,
b. Varlık hediye olarak veya başka bir Teberru şekliyle (örneğin hak ve alacaktan feragat veya kâr paylaşımında hibede bulunma) verildiğinde,
c. Varlık kaybolduğunda, imha edildiğinde ya da dağıtıldığında,
d. Teknolojik eskime veya kullanıma ilişkin yasal ya da diğer kısıtlamalar nedeniyle 

varlıktan herhangi bir ekonomik fayda sağlanamadığında.
9.Kuruluş, bir varlığın kontrolünü elde ettiğinde ya da kaybettiğinde, varlığın edinilmesini veya elden çıkarılmasını ilgili KFMS'lere göre muhasebeleştirir.
10.Sukuk ihraç eden bir kuruluş, Sukuk aracının dayanağı olan varlıklar üzerindeki kontrolün kapsamını Sukuk sahipleri, özel amaçlı işletme (ÖAİ) ve kuruluş arasındaki ilişkiyi düzenleyen sözleşme/ürün yapısına bağlı olarak belirler.
İşletmenin kontrolü
11.Finansal tabloların konsolidasyonu amacıyla bir işletmenin kontrolü bağlamında,kuruluş (yatırımcı sıfatıyla) bir işletmeyle olan ilişkisinden dolayı değişken getirilere maruz kaldığında veya bu getirilerde hak sahibi olduğunda ve işletme üzerindeki gücüaracılığıyla bu getirileri etkileme imkânına sahip olduğunda işletmeyi kontrol eder.Dolayısıyla bir kuruluş ancak ve ancak aşağıdaki tüm koşullara sahip olduğunda bir işletmeyi kontrol eder:
a. İşletme üzerinde güç sahibi olma,
b. İşletmeyle ilişkisinden kaynaklanan değişken getirilere maruz kalma veya bu getirilere ilişkin haklara sahip olma ve 

c. İşletme üzerindeki gücünü kullanarak getiri miktarını etkileme yeteneği.
12.Aşağıdaki durumlar kuruluşun bir işletme üzerinde güç kullanma (ve yönetme)yeteneğine sahip olduğuna dair karinelerdir:
a. Doğrudan veya bağlı ortaklıkları aracılığıyla dolaylı olarak oy haklarının %50'sinden fazlasını elinde bulunduruyorsa (ilgili faaliyetler oy haklarının çoğunluğuna sahip olanların oyuyla yönetiliyorsa veya ilgili faaliyetleri yöneten yönetim organının üyelerinin çoğunluğu, oy haklarının çoğunluğuna sahip olanlarin oyuyla ataniyorsa) veya 

b. İşletmenin faaliyetlerini yönetme hakkına sahipse.
13.Kuruluş, oy haklarının çoğunluğuna sahip olmamasına rağmen bir işletme üzerinde güç kullanma yeteneğine sahip olabilir. Kuruluşun çoğunluk oy hakkına sahip olmadığı durumlarda, kontrol aşağıdaki faktörler aracılığıyla mevcut olabilir. Örneğin:
a. İşletmenin kendisiyle ya da diğer pay sahipleriyle yapılan sözleşme,
b. Diğer sözleşmesel düzenlemelerden doğan haklar,
c. Kuruluşun oy hakları (fiili güç) (Bakınız: paragraf 17)
d. Potansiyel oy haklari veya 
e. Bunların bir birleşimi.

14.Bir işletmedeki oy hakları, paylar veya diğer özkaynak araçları yoluyla elde edilenlerin yanı sıra işletmenin kendisiyle ya da diğer pay sahipleriyle yapılan sözleşmeler yoluyla elde edilen hakları da içerir. Kuruluş, bir işletme üzerinde güce sahip olup olmadığınıdeğerlendirirken yalnızca asli oy haklarını göz önünde bulundurur. Hakların asli olabilmesi için ilgili faaliyetlere ilişkin kararlar alınması gerektiğinde kullanılabilir olmaları ve bu hakları elinde bulunduranların söz konusu hakları fiilen kullanabilme imkânına sahip olması gerekir. Bu standardın amacı doğrultusunda, oy haklarının belirlenmesi, mevcut asli oy haklarını ve hâlihazırda kullanılabilir oy haklarınıiçermektedir.

15.Kuruluş, bir işletmeyi kontrol edip etmediğine ilişkin değerlendirme yaparken,aşağıdakiler tarafindan işletmeye yapılan yatırımdan kaynaklanan oy hakkı ve diğer haklari dikkate alır:
a.Kuruluşun kendisi [Açıklama: Ortaklara ait özkaynakları ve kuruluşun sorumluluğundaki diğer fonları içerir.]

b. Özkaynak benzeri.
16.Yönetilen bilanço dışı varlıklar (kısıtlanmış yatırım hesapları dâhil) tarafından finanse edilen bir işletmenin herhangi bir bileşeni, kontrol gücü olmayan paylar olarak sıniflandırılır ve buna göre finansal tablolarda gösterilir.

Fiili Güç
17.Bazı durumlarda, 13'üncü paragrafta belirtilen güce ilişkin koşullar sağlanmasa da kuruluş bir işletme üzerinde söz konusu işletmenin politikalarını tek taraflı olarak yönlendirebilmesini sağlayacak fili güce (değişken getiri koşulunun da sağlanmasıhâlinde fiili kontrol ile sonuçlanan) sahip olabilir. Bu, kuruluşun önemli ölçüde hakim oy haklarına sahip olduğu durumları içerebilir örneğin: ortaklık yapısının çok dağınık olmasi, hissedarların önemli bir kısmının pasif/durağan olması veya (yönetilen bilanço dışı varlıklar yoluyla) yönetilen önemli oy haklarının bulunması.
Katılımcı bir yapı temelinde varlıkların ve işletmenin kontrolü
Vekâlet kavrami 
18.Kuruluş, kendi özkaynak sahipleri dışındaki paydaşların yararına bir varlığı veya bir işletmeyi bir vekâlet sözleşmesi (genellikle yatırım vekâleti) yoluyla yönetebilir.Kontrol, kuruluşun işletme üzerinde genellikle yönetim hakkı yoluyla güce sahip olduğu ancak bu gücün güvene dayalı bir yetkiyle kullanılabildiği ve kuruluşun kendisi için değişken getirilere dönüşmediği durumları kapsamaz. Bu tür durumlarda söz konusu işletme üzerindeki kontrol kuruluşa ait değildir.

19.Kuruluş, katılımcı paydaşlarla ilgili varlıkları, yükümlülükleri, gelir ve giderleri (kazanç ve kayıplar dâhil) kısıtlanmamış bir Mudârebe (veya Müşâreke) temelinde yönetebilir. Çoğu durumda, kuruluş bu fonları kendi fonlarıyla ve tasarrufundaki diğer 

fonlarla birleştirir (ve/veya birleștirme hakkına sahiptir). Bu fonlar, kuruluşa yatırılan fonlara ilişkin riski taşıdığı için özkaynak benzeri niteliğindedir. Mudârib (veya faal ortak) olarak hareket eden kuruluş, bu fonların kullanımı ve dağitımı ile ilgili karar alma gücüne sahiptir. Kuruluş bu fonlarla ilgili olarak, söz konusu işletme ile olan ilişkisinden kaynaklanan değişken getirilere (sırasıyla negatif ve pozitif) doğrudan maruz kalmakta, bu getiriler üzerinde hak sahibi olmakta ve işletme (veya dayanak varlıklar) üzerindeki gücü aracılığıyla bu getirileri etkileme yeteneğine sahip olmaktadır. Böyle bir durumda kuruluş, söz konusu işletmeyi (veya dayanak varlıkları)kontrol etmektedir.


Tablo 1: Çeşitli katılımcı ve vekâlet yapıları için (faal ortak/vekil tarafindan) kontrol sağlayan uygulama ilkelerine örnekler 

Fonlarıni birleştirme hakkına ve sorumluluğuna sahip faal ortak ile KYH/KG2: Mutlak
Faal ortağın Müşâreke dâhil olmak üzere her türlü ortak fonları ile KYH/KG: Mutlak
Fonlarıi birleştirme (tahakkuk eden kârların birleştirilmesi dâhil) hakkı ve sorumluluğu olan faal ortak ile KYH/KG: Mutlak
Fonlarıni birleștirme hakkı ve/veya sorumluluğu olan çalışma ortağın olmaksızın KYH/KG³: Mutlak
Kısıtlanmış Mudarebe'ye dayalı kısıtlanmış yatırım hesapları/KG: Sadece özel rehbere göre
Yatıriım Vekâleti (El Vekâle Bi’l- İstithmar)/Vekâlet (KYH ile herhangi bir fon birleşimi olmadan): Sadece güvene dayalı bir yetkiyle.

Fonlarıni birleştirme hakkına ve sorumluluğuna sahip faal ortak ile KYH/KG2: Evet
Faal ortağın Müşâreke dâhil olmak üzere her türlü ortak fonları ile KYH/KG: Evet
Fonlarıi birleştirme (tahakkuk eden kârların birleştirilmesi dâhil) hakkı ve sorumluluğu olan faal ortak ile KYH/KG: Evet
Fonlarıni birleștirme hakkı ve/veya sorumluluğu olan çalışma ortağın olmaksızın KYH/KG³: Evet
Kısıtlanmış Mudarebe'ye dayalı kısıtlanmış yatırım hesapları/KG: Evet
Yatıriım Vekâleti (El Vekâle Bi’l- İstithmar)/Vekâlet (KYH ile herhangi bir fon birleşimi olmadan): Evet

Fonlarıni birleştirme hakkına ve sorumluluğuna sahip faal ortak ile KYH/KG2: Kâr ve zarar
Faal ortağın Müşâreke dâhil olmak üzere her türlü ortak fonları ile KYH/KG: Kâr ve zarar
Fonlarıi birleştirme (tahakkuk eden kârların birleştirilmesi dâhil) hakkı ve sorumluluğu olan faal ortak ile KYH/KG: Kâr ve zarar
Fonlarıni birleștirme hakkı ve/veya sorumluluğu olan çalışma ortağın olmaksızın KYH/KG³: Sadece kâr (Sadece ihmal durumunda kayıp)
Kısıtlanmış Mudarebe'ye dayalı kısıtlanmış yatırım hesapları/KG: Sadece kâr (Sadece ihmal durumunda kayıp)
Yatıriım Vekâleti (El Vekâle Bi’l- İstithmar)/Vekâlet (KYH ile herhangi bir fon birleşimi olmadan): Sadece ücret (Sabit ve/veya değişken (teşvik kârı içerebilir)) (Sadece ihmal durumunda kayıp)

Fonlarıni birleştirme hakkına ve sorumluluğuna sahip faal ortak ile KYH/KG2: Evet
Faal ortağın Müşâreke dâhil olmak üzere her türlü ortak fonları ile KYH/KG: Evet
Fonlarıi birleştirme (tahakkuk eden kârların birleştirilmesi dâhil) hakkı ve sorumluluğu olan faal ortak ile KYH/KG: Evet
Fonlarıni birleștirme hakkı ve/veya sorumluluğu olan çalışma ortağın olmaksızın KYH/KG³: Muhakemeye dayalı
Kısıtlanmış Mudarebe'ye dayalı kısıtlanmış yatırım hesapları/KG: Hayır
Yatıriım Vekâleti (El Vekâle Bi’l- İstithmar)/Vekâlet (KYH ile herhangi bir fon birleşimi olmadan): Hayır
| Kisıtlanmamış yatirım hesapları.

2 Katilımeı girişimler.

3 Bu tablo kapsamında, birleştirilen fonlar Yatırım Vekâleti hariç tüm durumlarda faal ortağa ait fonların 
birleştirilmesini ifade eder.



20.Bir ortaklık (ister Müşâreke, ister Mudârebe temelli olsun) genellikle ortak bir kontrol yaratırken, bir asil-vekil ilişkisi ise (örneğin vekâlet veya hizmet icâresi) aksi yönde başka bir kontrol kanitı bulunmadıkça, genellikle ortak bir kontrol oluşturmaz.
Değişken getiriler 
21.Bu standardın amacı doğrultusunda kontrol, kuruluşun güce sahip olduğu ancak bu gücün kuruluşun kendisi için değişken getiriler elde etmesi amacıyla değil, güvene dayalı bir yetkiyle kullandığı durumları kapsamamaktadır. Bir vekilin alabileceği performans teşviklerinin güvene dayalı yetki kapsamında olduğu ve dolayısıyla bu amaç açısından değişken getiri olarak değerlendirilemeyeceği açıktır.
22.Değişken getirilere ilişkin sözleşmeye dayalı veya zımnî bir hak, aşağıdaki durumlarda vekilin kontrolü sonucunu doğurmaz:
a. Getiri tamamen değişken değilse (vekil açısından bir zarara dönüşmediğinde) ve 
b. Güç asil adına kullanılırsa.
Vekâlet, kısıtlanmış Mudârebe ve benzeri yapılara ilişkin ilave hususlar 
23.Bir yatırım vekâleti işlemi (veya kısıtlanmış Mudârebe gibi diğer belirli yapılar) için bir varlığın kontrolünün devredilmesi, katılım finansta yaygın olan çağdaş işlemlerde belirli karmaşıklıklar ortaya çıkarır. Bu yapılar, varlıkları satın alma/geri satın alma taahhüdünü veya üçüncü bir taraf sıfatıyla verilen teminatları ve ayrıca varlıkların bakımi, işletilmesi veya geri kazanılması ile ilgili yönetimsel veya vekâlet temelli katılımı içerebilir 

24.Dayanak varlıkların daha önce vekilin (bağımsız bir satıcı olarak) mülkiyetinde olmasıhâlinde, bu varlıklar vekil (veya duruma göre faal ortak) tarafindan asile satıldığında finansal tablo dışı bırakılır. Ayrıca vekil, zaman zaman sözleşmenin başlangıcında veya devamı sırasında asil için ve asil adına ek varlıklar satın alır veya varlıklarıyeniler. Bu tür varlıklar, söz konusu varlıkların kontrolünü ilişkin benzer anomaliler mevcut olsa bile vekil tarafindan da muhasebeleştirilmez.
25.Aşağıdaki düzenlemeler, bir yatırım vekâleti, kısıtlanmış Mudârebe veya benzeri katılımcı yapılar için kontrolün devrine ilişkin anomalilere yol açabilir:
a. Satın alma taahhütleri; sözleşme değil, geleceğe yönelik taahhütlerdir ve esas sözleşmeden bağımsız olarak değerlendirilirler. Bunlar esas sözleşmenin bir parçasıve koşulu hâline gelirse, bu durum katılım finans esas ve standartlarına aykırılık teşkil eder. Dolayısıyla bir satın alma taahhüdü bir sözleşme olmayıp yalnızca bir taahhüt olarak değerlendirilmeli ve buna göre açıklanmalıdır. Ancak bir satın alma taahhüdünün vekilin zararına yol açabilecek şekilde yerine getirilmesi bekleniyorsa, böyle bir durumda bu beklenen zarar için karşılık ayrılır.

b. Katılım finans esas ve standartlarına uygun olan bir teminat, üçüncü bir taraf sıfatıyla veya üçüncü bir tarafça, satış sözleşmesinden veya varlıkların devrinden bağımsız olarak sağlanır, satışın tamamlanmasının ardından yerine getirilir ve söz konusu satış sözleşmesinin bir şartı hâline getirilemez. [Açıklama: Bu konuda katılım finans esas ve standartlarına uyulduğu takdirde, bağımsız bir teminat sözleşmesinin varlığı, katılım finans esas ve standartları doğrultusunda satışın özüne aykırı değildir. Buna göre, bu tür sözleşmelerdeki bir teminat, satışın kaydınıveya varlıkların bağımsız olarak devrine etkilemez. Bir teminata karşi, eğer varsa,teminat altına alınan zarar tutarının en iyi tahmini ölçüsünde karşılık ayrılır.]
c. Yönetim tarafından yapılan sözleşmeler ya da vekâlet sözleşmeleri, varlığın satışıveya devri sözleşmesinden bağımsızdır ve ayrı olarak imzalanır. Ayrıca bu sözleşmeler bir asil-vekil ilişkisi gerektirir ve dolayısıyla varlıklarla olan ilişkinin sürdürülmesiyle aynı anlama gelmez. Kontrol kavramının, varlığı kontrol etme gücü (bu tür sözleşmelerde var olan) ve kuruluşa sağlanan değişken ekonomik faydaları kontrol etme gücü (bu tür sözleşmelerde var olmayan ve varlıkların ekonomik faydaların asile ait olduğu) olmak üzere iki unsuru olduğunu belirtmek gerekir. Buna göre, katılım finans esas ve standartlarına uygun işlemlerde dayanak varlıklara ilişkin bir yönetim veya vekâlet sözleşmesinin varlıği, söz konusu varlıklar üzerinde bir kontrol oluşturmaz.

Sukuk için özel hususlar 
26.Kuruluşun Sukuk üzerinde kontrolünün olmaması nedeniyle bir Sukuku finansal tablo dışı olarak değerlendirmesi durumunda, söz konusu Sukuk, konsolidasyon süreci boyunca finansal tablo dışi olarak değerlendirilmeye devam eder.
Yürürlük tarihi 
27.Bu standart yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Diğer standartlarda yapılan değişiklikler 
28.Bu standart, varlıkların ve/veya işletmenin kontrolü ve ilgili tüm hükümler bakımından burada özel olarak açıklanan ilkeler açısından diğer KFMS'lere göre öncelikli olarak uygulanir.

4 FFMS 38 “Vaat, Opsiyon ve Korunma" Standardının hükümleri doğrultusunda.