Anayasa Mahkemesinin 29/9/2021 Tarihli ve 2018/30695 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-01-18

18 Ocak 2022 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31723
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL KARAR ÖMER KILINÇ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/30695Karar Tarlhi : 29/9/2021
Başkan : Zūhtū ARSLAN Başkanrvekiżi :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili :Kadir ÖZKAYA Üyeler :Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal MÜmtaz AKINCI Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL YusufŞevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Raportör : Tuğba TUNA IŞIK Mehmet Sadık YAMLI Başvurucu ; Ömer KILINÇVekili : Av. Yalçın TORUN 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
1,Başvuru; nasıplanı onaylanmamış astsubay adaylarının statüye geçiş işlemlerinin olağanüstü hål kanun hükmünde kararnamesiyle iptal edilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, soruşturma veya kovuşturma bulunmamasına rağmen astsubaylığa nasbedilmeme nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 18/10/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ðn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafından yapımasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru beigelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
8. Ikinci Bölüm tarafindan niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük)28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.
IIL OLAY VE OLGULAR 
9.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
A. Genel Bilgiler 
10. Türkiye 15 Temmuz 2016 tarihinde askerî bir darbe teşebbüsüyle karşı karşıya kalmıştır. Darbe teşebbüstne karşı koyan güvenlik görevlileri ile bu teşebbüse tepki göstermek üizere sokaklara çıkan sivillere uçaklar, helikopterler, tanklar, diğer zırhlı araçlar ve silahlarla saldırılmış; bu saldırılar sonucunda toplam 251 kişi hayatını kaybetmiş, binlerce kişi de yaralanmıştır. Kamu makamları ve yargı organları -olgusal temellere dayanarak- bu teşebbüistn arkasında Türkiye'de çok uzun yıllardır faaliyetlerine devam eden ve son yıllarda Fetullahçı Terör Örgütü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanması (PDY) olarak isimtendirilen bir yapilanmanın olduğunu değerlendirmişlerdir. Darbe teşebbüsüne ilişkin süreç ile FETÖ/PDY'nin yapısına ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri ([GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, §§ 1246) kararında yer almaktadır.
11. 15 Temmuz darbe teşebbüsü öncesinde Milli Güvenlik Kurulu (MGK) sōz konusu yapılanmayı 2014 yılı başından itibaren sırasıyla "halkamızı huzurunu ve ulusal güvenliğimizi tehdit eden yaplanma, devlet içindeki illegal yaplanma, kamu düzenini bozan iç ve diş legal gòrünüm altvnda illegal faaliyet yürüten paralel yaplanma, paralel devlet yapılanmast, terör örgütleriyle iş btrliği içinde hareket eden paralel devlet yaplanması ve bir terör örgütü" olarak kabul etmiştir. Söz konusu MGK kararlarının her biri basm duyuruları aracılığıyla kamuoyuyla paylaşılmıştır. Yine FETÖ/PDY 2014 yılında Milli Güvenlik Siyaset Belgesi'nde "Legal Görümümlü Mlegal Yapılar" başlığı altında "Paralel Devlet Yapılanması" adıyla yer almışti (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 28, 33).
12. Yargı organları birçok kararında FETÖ/PDY'nin devletin anayasal kurumlarınıele geçirmeyi, sonrasında devleti, toplumu ve fertleri kendi ideolojisi doğruitusunda yeniden şekillendirmeyi ve oligarşik özellikler taşıyan bir zümre eliyle ekonomiyi, toplumsal ve siyasal gücü yönetmeyi amaçlayan, bu doğrultuda mevcut idari sisteme paralel şekilde örgütlenen bir terör örgütü olduğunu ve bu örgütün 15 Temmuz 2016 tarihinde 

gerçekleştirilen darbe teşebbüsünün arkasındaki yapılanma olduğunu kabul etmişlerdir (ilgili kararlaπn bir kısmı için bkzSelçuk Özdemır [GK], B. No: 2016/49158, 26/7/2017, §§20,21; Alparslan Altan [GK], B. No: 2016/15586, 11/1/2018, § 10).

13. Yargı kararlarında ayrıca FETÖ/PDY'nin gizlilik, hücre tipi yapıanma, her kurumda Örgütlermiş olma, kendişine kutsallık atfetme, itaat ve teslimiyet temelinde hareket etme gibi birçok özelliğinin bulunduğu ve bu örgütün diğerlerine nazaran çok daha zor ve karmaşık bir yapı olduğu ortaya konulmuştur. FETÖ/PDY'nin şeffaflık ve açıklık yerine büyük bir gizlilik içinde bir istihbarat örgütü gibi kod isimler, özel haberleşme kanalları,kaynağı bilinmeyen paralar kullanıp böyle bir örgütlenmenin olmadığına herkesi inandırmaya çalıştığı ve bunda başarılı olduğu ölçüde büyüyüp gūçlendiği tespitierine yer verilmiştir (bu komuda bkz. Yargitay Ceza Genel Kurulunun 26/9/2017 tarihli ve E.2017/16.MD-956,K.2017/370 sayılı karar; M.B. [GK], B. No: 2018/37392, 23/7/2020, § 14).
B. Olağantistü Hal flanı ve Bu Süreçte Uygulanan Tedbirler 
14. Darbe teşebbüisüntn bastirilmasının akabinde ülke genelinde 21/7/2016tarihinden itibaren doksan gün süreyle olağanüstü hål (OHAL) ilan edilmesine karar verilmiştir. Üçer ayhık strelerle uzatilan OHAL streci 19/8/2018 tarihinde sona ermiştir.OHAL ilanı, OHAL döneminin gerektirdiği tedbirlere ilişkin detaylı açıklamalar Anayasa Mahkemesinin Aydın Yavuz ve diğerleri (aynı kararda bkz. §§ 47-66) kararında yer almaktadır.

15. Anılan tedbirler kapsamında olağanüstü hål kanun hükmünde kararnameleri çıkarılmıştır. Bu çerçevede 31/7/2016 tarihli ve 29787 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürüriüğe giren 669 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Şavurma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanumlarda Değişiklik Yapılmasıa Dair Kanun Hükmünde Kararame'nin (669 sayılı KHK) 105. maddesinin (1) numaralı fikrasının (c)bendinde 30 Ağustos itibarryla mezum olacak askerî Öğreneilerin subay ve astsubaylığa nasbının yapılmayacağı belirtilmiştir. Söz konusu KHK ile 15 Temmuz darbe teşebbüsünden sonra askeri personel yetiştirilmesine ilişkin sistemde kökiü bir değişikliğe gidilmiştir.Değişiklikten önce Türk Silahlı Kuvvetlerinde (TSK) görev yapan astsubay, subay ve kurmay subaylar askeri liseler, astsubay hazırlama okullart, harp okulları ve harp akademilerinden mezun olmakta ve mezun oldukları eğitim kurumuna göre TSK bünyesinde astsubay, subay veya kurmay subay olarak görev yapmakta iken anılan düzenleme ile birlikte askerî liseler,astsubay hazırlama okulları ve harp akademileri kapatıimıştır. Askeri personel yetiştiren eğitim kurumları Millı Savunma Üniversitesi adı altında farklı bir hukuki statüde yeniden yapılandırilarak tek bir çatı altında toplanmıştır. Milli Savunma Universitesi ise Milli Savunma Bakanlığ: bünyesinde faaliyet göstermektedir.

16. Yine 29/10/2016 tarihli ve 29872 sayıhı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 675 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Almması Hakkında Kanum Hükmünde Kararname'nin (675 sayılı KHK) 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının (b)bendiyle 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Tark Silählı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 109.maddesi uyannca astsubaylıktan subaylığa, 18/3/1986 tarihli ve 3269 sayılı Uzman ErbaşKanumu'mun 15. maddesi uyarmca uzman erbaşlıktan astsubayhığa geçiş aşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamış adayların statüye geçiş işlemleri iptal edilmiştir.

C. Başvurucuya İlişkin Olay ve Olgular 
17. Başvurucu, TSK'da uzman erbaş olarak görev yaparken astsubay olmak amacryla 22/2/2016 tarihinde Balıkesir'de Kara Kuvvetleri Astsubay Meslek Ytiksekokulunda astsubay temel askerlik ve astsubaylık anlayışı kazandırma kursuna kursiyer olarak başlamıştır.

18. Başvurucu 26/8/2016 tarihli bir emirle birliğine sevk edilmiştir. Başvurucunun iddiasına göre bu işleme 669 sayılı KHK kapsamındaki "tamamlanmamış eğitim faaliyetlerinin sona ermesi[ne yönelik]" düzenlemeler gerekçe gösterilmiştir 
19. Başvurucu 26/9/2016 tarihinde Millı Savunma Bakanlığına astsubay olarak nasbedilmek için başvuruda bulurmuştur. Başvurucu anılan başvurusuna ilişkin cevabıbeklerken 675 sayılı KHK'nm 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının (b) bendinde yer alan uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş aşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamışadayların statüye geçiş işlemlerinin iptal edileceği hükmü gereğince astsubaylığa nasbının yapılmayacağını öğrenmiştir.

20. Başvurucu, Askerî Yüksek Idare Mahkemesinde (AYtM) astsubaylığa nasbedilmemesine ilişkin işlemin iptali talebiyle dava açmıştır. Başvurucu dava dilekçesinde hakkında FETÖ/PDY kapsamıda bir soruşturma bulunmadığını belirtmiş; ayrıca astsubaylık eğitimine ilişkin kursu başarıyla bitirdiğini ve talebi üzerine kendisine kurs bitirme belgesinin verildiğini vurgulamıştır. Başvurucu dilekçede 30/8/2016 tarihinde nasbedilmesine ilişkin herhangi bir yasal engel bulunmadığını, 675 sayılı KHK'nı kursu bitirmesinden sonra yürürlüğe girmesi sebebiyle dava konusu işleme gerekçe olamayacağını ifade etmiştir.
21. Davanın 21/1/2017 tarihli ve 6771 sayılı Kanun'un 16. maddesi ile askerîyargının kaldırılmış olması sebebiyle Ankara 8. Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi)görülmesine devam edilmiştir.

22. Idare Mahkemesi 29/9/2017 tarihli kararla davanın incelermeksizin reddine karar vermiştir. Kararda, 675 sayılı KHK'nın 6. maddesinin birinci fikrasının (a) bendinde "Kuvvet Komutanlıkları tarafindan temin faaltyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sözleşmeli subay ve astsubay adayları hakkındaki işlemler iptal edllmiştir."hükmüne yer verildiği belirtilmiştir. Temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları ile sðzleşmeli subay ve astsubay adayları hakkındaki işlemlerin iptal edilmesi ve astsubaylığa nasbedilmeme durumunun doğrudan ve kanun niteliğini taşıyan bir hukuki düzenleme olan 675 sayılı KHK ile varlık kazandığı vurgulanmıştır. Devamında 675 sayılıKHK'da bu konuda idareye herhangi bir değerlendirme yapma ya da başka yönde işlem kurma imkânının tanınmaması sebebiyle başvurucunun hukuki durumunu etkileyen idari davaya konu olabilecek bir işlemin varlığından söz edilmesine olanak bulunmadığı ifade edilmiştir.

23. Başvurucu, Ankara Bölge Idare Mahkemesi 4. Idari Dava Dairesine (Bölge İdare Mahkemesi) istinaf başvurusunda bulunmuştur. Bölge Idare Mahkemesi 15/1/2018tarihli kararla istinaf başvurusunun reddine karar vermiştir.

24. Başvurucunun temyiz başvurusu Danıştay Beşinci Dairesinin 26/6/2018 tarihli kararıyla reddedilmiştir.


25. Nihai karar başvurucuya 21/9/2018 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 18/10/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Huknk 
26. 3269 sayıhı Kamum'un "Astsubaylığa geçirılme" kenar başlıkiı 15. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu benueki şartları sağlayan uzman erbaşlardan; kuvvet komutanlıklari, Jandarma Genel Komutantığı veya Sahil Güvenlik Komuanlığının ihtiyaç duyacağı miktar kadart.astsubay meslek yüksek okullarında vertlecek öğrenim ve eğitimi müteakip astsubay çavuşluğa nasbedtlirler.

I) Lise veya dengt okullardan mezun olmak,
2) Uzman erbaş olarak en az bir yı hizmet etmek,
3) Sözleşme süresi içinde mūracaatta bulunmak,
4) Astsubay meslek yüksekokulu giriş sınavına müracaat yapılan ylm ocak ayının ilk gümū itibarıyla yirmibeş yaşıı bitirmemiş olmak,
5) Astsubay meslek yüksek okulu giriş sınavında başarılı olmak,
6) 926 saylı Tūrk Silählı Kuvvetleri Personel Kanumunda, 4752 saylı Asisubay Meslek Yüksek Okulları Kanununda ve bu kamunlara dayanlarak yürürlüğe konulacak yönetmeliklerde belirtilen; ceza durumuna, sicil notuna, kiştsel ve ahläki nitelikdere, disiplin durumuna, görevdeki başarisına, sağlık durumuna, mesleki yeterliliğe ve sahip olmasıgereken diğer nitelikdere ilişkin şartları sağlamak."
27. 926 sayılı Kanun'un "Tartfler" kenar başlıklı 3. maddesinin birinci fikrasını(b) bendi şöyledir:
"Nasıp: Ilk subaylığa, astsubaylığa ve bir rübeden sonraki rubeye terfide yeni rütbenin normal bekdeme süresbnin başlama tarihidir."
28.926 sayılı Kanun'un "Astsubaylığa nasıp" kenar başlıklı 82. maddesinin ilgili kısmının I/2/2018 tarihli ve 7073 sayıli Kanun ile değiştirilmesinden önce yürürlüikte bulunan hâli şöyledir:
"Astsubaylığa nasıp, Ulgtli kuvvet komuani, Jandarma Genel Komutanı veya Sahll Güvenlik Komutanının teklifi ve Genelkurmay Başkanının lüzum göstermesi üzerine Milli Savunma Bakam veya İçişleri Bakanının onayı ile yaplır.

Astsubay meslek yüksek okullarını başarı ile btttrenler ve fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulu mezumu olup da astsubay nasbeditmek üzere temel askerlik eğitimine tábi tuiulanlardan başarılı olantar, o ylın 30 Ağustos tarthinde astsubay çavuşluğa nasbedilirler."

29.926 sayılı Kanun'ưn "Aszsubaylığa naszp" kenar başlıklı 82. maddesinin birinci fikrasının 7073 sayılt Kanun ile değiştirilmesinden sonra yürtürlükte bulunan hâli şöyledir:
"Astsubaylığa nasıp Milli Savunma Bakanmnın onayı ile yaplır."
30. 11/4/2002 tarihli ve 4752 sayılı Astsubay Meslek Yüksek Okullan Kanunu'nun "Kuruluş" kenar başlıklı 4. maddesinin 669 sayılı KHK'mn 83. maddesiyle değiştirilmesinden Önceki hâli şöyledir:
"Astsubay meslek yüksek okullarının kadro ve kuruluşları; ilgili kavvet komutaniıklar,Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı tarafından hazrlanır.
Kuvvet komutanlıklarına bağlı astsubay meslek yüksek okullarının kadro ve kuruluşları, Genelkurmay Başkanlığınca; Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığına bağlı astsubay meslek yüksek okullarının kadro ve kuruluşları, Genelkurmay Başkanlığının olumlu görüşü alımarak İçişleri Bakanlığınca onaylanır.
Gülhane Askeri Tp Akademisi bünyesinde kurulacak sağlık astsubay meslek yüksek okulumun kadro ve kauruluşuna ilişkin esaslar, Genelkurmay Başkanlığınca beltrlenir."
31. 4752 sayılı Kanun'un "Kuruluş" kenar başlıklı 4. maddesinin 669 sayılıKHK'nın 83. maddesiyle değiştirilmesinden sonraki hâli şöyledir:
"Astsubay meslek yüksek okullarınan kadro ve kuruluşlari, Milli Savunma Bakanlığtarafindan hazırlanr."
32.669 sayılı KHK'nın 104. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Harp Akademileri, askeri liseler ve astsubay hazırlama okullan kapatılmıştır."
33.669 sayılı KHK'nm 105. maddesinin (1) numaralı fikrasının (c) bendi şöyledir:
"30 Ağustos itbariyle mezun olacak askerl oğrencilerin subay ve astsubaylığa nasbıyapılmaz. Bunlara üniverstie sınavının yapıdığı tarihte aldıkları yerleştirme puanlarıdikkate alnarak Yükseköğretim Kurulunca beltrlenecek durumlarına uygun fakülte ve yüksekokullarca diploma veriltr."
34. 675 sayılı KHK'nı "Iptal edilen geçiş işlemlerı" kenar başlıklı 6. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Kamın Hükmünde Kararnamenin yayımlandığı tarih tibarıyla;
a) Kuvvet Komutanlıkları tarafindan temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adayları tle sözleşmeli subay ve astsubay adaylar hakkındaki işlemler iptal edilmiştir.

b) 27/7/1967 tarihli ve 926 saylı Türk Silählı Kuvvetleri Personel Kanununun 109uncu maddesi uyarınca astsubaylıkaan subaylığa; 18/3/1986 tarthli ve 3269 sayrlı Uzman Erbaş Kanumunun 15 tnci maddesi uyarınca uzman erbaşlikaan astsubaylığa geçişaşamasında olan ancak nasıpları onaylanmamıs adaylarin statūye geçiş işlemleri iptal edilmiştlr.


(2) Birinci fikranın (a) bendi kapsamında işlem tesis edilenlerden herhangi bir tazminat alınmaz."
35. 669 sayılı KHK, 9/11/2016 tarihli ve 6756 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kamumlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesi Hakkında Kanun'un 24/11/2016 tarihli 29898 sayılt Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucu kanunlaşmıştır.

36. 675 sayılı KHK'nın "Iptal edilen geçiş işlemleri" kenar başlıklı 6. maddesi 6/2/2018 tarihli ve 7082 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler AlınmasıHakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucu aynen kanunlaşmıştır.

B. Uluslararası Hukuk 
37. İlgili uluslararası hukuk için bkz. Mehmet Gūçlü ve Ramazan Erdem, B. No:2015/7942, 28/5/2019, § 20.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
38. Anayasa Mahkemesinin 29/9/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldü:
AMahkemeye Erişim Hakkmın İhlal Edildiğine İtşkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşüi 
39. Başvurucu; astsubay olarak atanmamasına ilişkin işleme karşı açtığı davada Idare Mahkemesinin esasa ilişkin bir yargılama yapmadiğını, Olağanüstü Hal İşlemleri Înceleme Komisyonuna (OHAL Komisyonu) yapılan başvurusunun da reddedildiğini belirterek adil yargılanma ve etkili başvuru haklarının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.Başvurucu ayrıca eğitimine rağmen astsubaylık mesleğini yapma imkânına kavuşamadığını,astsubaylık rütbesinden mahrum bırakıldığıı iddia etmiştir.

40. Bakanlık görüşünde 15 Temmuz 2016 tarihindeki darbe teşebbüst strecine değinildikten sonra başvurucunun nasbmın 669 ve 675 sayılı KHK'lar gereğince yapılmadıği,olağanüstü döneme ilişkin bu KHK'lar kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine yönelik incelemenin Anayasa'nunI5. maddesi kapsamında yapılması gerektiği belirtilmiştir. FETÖ/PDY yapılanmasının TSK içindeki yoğunluğunun ve darbe teşebbüsündeki etkilerinin dikkate alınması durumunda mahkemeye erişim hakkı yönünden bir ihlal bulunmadığı ifade edilmiştir.

41. Başvurucu, Bakanlık görüşüne verdiği cevapta başvuru formundaki beyanlarınıtekrar etmekle birlikte Bakanlık görüşünün temel hak ve özgürlüklere aykırı olduğunu ve söz konusu görüşe itibar edilmemesi gerektiğini belirtmiştir, Uzman erbaşlıktan astsubaylığa atanmak için daha sonra açılan sınava yeniden müracaat ettiğini, sınavı kazanması tizerine aluı aylık eğitim döneminin ardmdan 30/8/2017 tarihinde astsubay çavuş olarak göreve başladığımı ve hålā aym görevde bulunduğunu vurgulamıştır. Astsubay çavuş olarak 

atamastnın bir yı geciktirilerek gerçekleştirildiğini belirten başvurucu, söz konusu durumun nasıp işleminin yapımamış olmasının da haksızlığını ortaya koyar nitelikte olduğumu ifade etmiştir.

2. Değerlendfrme 
42. Anayasa'nın iddianın incelenmesinde dayanak alınacak olan "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrast şöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddla ve savunma ile adil yargilanma hakkana sahipttr."
43. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

4. Başvurucunun iddialarının δzü, açtığı davada dava konusu işlemin KHK ile yapılması nedeniyle idari davaya konu olamayacağı gerekçesiyle incelenmeksizin ret kararıverilerek uyuşmazlığın esasının incelenmemesine ilişkindir. Bu nedenle başvurucunun iddialarının Anayasanın 36. maddesinde gūvence altina alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkı yönünden incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
a. Uygulanabiliritk Yönünden 
L Adil Yargıanma Hakkınm Kapsamı Yδnünden 
45. Anayasa'mn 148. maddesinin ūçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkmda Kanun'un 45. maddesinin (1) numaralı fikrasına göre Anayasa Mahkemesine yapılan bir bireysel başvurunun esasının incelenebilmesi için kamu gūcü tarafindan müdahale edildiği iddia edilen hakkın Anayasa'da güvence altına alımmış olmasımn yanı sıra Avrupa Insan Hakları Sðzleşmesi (Sözleşme) ve Türkiye'nin taraf olduğu ek protokollerinin kapsamına da girmesi gerekir. Bir başka ifadeyle Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alani dışında kalan bir hak ihlali iddiasını içeren başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi mümkün değildir (Omurhan Solmaz, B.No: 2012/1049, 26/3/2013, § 18).

46. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında herkesin yargı organlarına davacıve davalı olarak başvurabilme, bunun doğal sonucu olarak da iddiada bulunma, savunma ve adil yargılanma hakkı güvence altına almmıştır. 3/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanun'un Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasına "adil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin 14. maddesinin gerekçesinde "değişikdikle Türkiye Cumhuriyeti'nin taraf olduğu uluslararasısôzleşmelerce de güvence altına ałīnmış olan adil yargulama hakla[tun] metne dahil" edildigi belirtilmiştir. Dolayısıyla Anayasa'nın36.maddesine sõz konusuibarenin eklenmesinim amacının Sözleşme'de düzenlenen adil yargılanma hakkım anayasal güvence altına almak olduğu anlaşılmaktadır (Yaşar Çoban [GK], B. No: 2014/6673, 25/7/2017, § 54). Bu itibarla Anayasa'da güvence altma alınan adil yargılanma hakkının kapsam ve içeriği belirlenirken Sözleşme'nin "Adil yargılanma hakka" kenar başlıklı 6. maddesinin ve buna ilişkin Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AlHM) içtihadının da gözönünde bulundurulması gerekir (Omurhan Solmaz, § 22).


47. Sðzleşme, bir kişinin sahip olduğunu ileri sürebileceği tüm hak ve yükümlulükleri adil yargılanma hakkı kapsamıda güvenceye almamaktadır. Sözleşme'nin adil yargılanma hakkım düzenleyen 6. maddesinde adil yargılanmaya ilişkin hak ve ilkelerin medeni hak ve yükümlülüker ile ilglli uyuşmazlıkların ve bir suç isnadımn esasının karara bağlanması esnasında geçerli olduğu belirtilerek hakkın kapsamı bu konularla sınırlandırılmıştır. Hak arama hürriyetinin ihlal edildiği iddiasının bireysel başvuru kapsamında incelenebilmesi için ya başvurucunun medeni hak ve yükümitiükleriyle ilgili bir uyuşmazlığın tarafı olması ya da başvurucuya yönelik bir suç isnadının esası hakkında karar verilmiş olması gerekmektedir. Dolayısıyla bahsedilen hâller dışında kalan adil yargılanma hakkımın ihlali iddiasına dayanan başvurular Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanıkapsamı dışında kalacağından bireysel başvuruya konu olamaz (Omurhan Solmaz, § 23).
48. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altma alınan adil yargılanma hakkı suçisnadına bağlı yargılamaların yanmda bir kimsenin medeni hak ve yükümlülükerinin karara bağlarmasıyla ilgili yargılamalarda da uygulanır. Anayasa'nın 36. maddesinin (1) numaralıfikrasının medeni meselelerde uygulanabilmesi için ortada hukuk düzeni tarafindan kişiye tanmmış veya en azından savunulabilir temeli bulunan bir hakkan bulunması gerekir. Bu hakkm Anayasa'da doğrudan veya dolaylı olarak tanımlanan ve güvence altına alman bir hakka ilişkin olması zorunlu değildir. Bu bakımdan kanunla kişilere tamıman ve savunulabilir bir temeli bulunan hak ve ayricalıklar da -mahkemelerde ileri sürülebilmesi koşuluylaAnayasa'nın 36. maddesi bağlamında hak kavramına dâhildir (bazı farklarla birlikte bkz.Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, § 28).

49. Bir hakkın bulunup bulunmadığının tespitinde hakkı tanınması hususunda yetkili otoritelere takdir yetkisi verilip verilmediği de büyük önem taşımaktadır. Bir hakkıkişiye tamınıp tanınmaması hususunda yetkili otoritelere mutlak takdir yetkisi tanınmış ise Anayasa'nın 36. maddesi bağlanında adil yargılanma hakkmın kapsamına giren bir hakkın varlığıdan söz edilemeyecektir. Buna karşılık ilgili hakkın bahşedilmesi hususunda kamu otoritelerine tanıman takdir yetkisi mutlak nitelikte değilse hak sahibi olduğunu iddia eden kişinin bu hakkı elde etmek için başlattığı uyuşmazlık sırf takdir yetkisinin varlığına dayanılarak adil yargılanma hakkımın kapsamı dışında tutulamaz. Öte yandan idarenin takdir yetkisinin geniş olduğu hâllerde de idarenin takdirini kullanması sonucu yaptığı tasarrufun yargı mercilerince iptal edilmesi mümkün ise hakkın varlığı kabul edilmelidir (Mehmet Güçlüve Ramæzan Erdem, § 29).

50. Ayrıca bu hakka ilişkin olarak ilgili kişinin menfaatini etkileyen bir uyuşmazlık mevcut olmalıdır. Bu uyuşmazlık ihtilaf konusu hakkın tespiti ve bu haktan yararlanılmasıbakımından belirleyici bir nitelik arz ctmelidir (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, § 28).
51. Somut olay açısından başvuruya konu şikâyetin medeni hak ve yūkümlūlükder ile ilgili bir uyuşmazlık olup olmadığının belirlenmesi adil yargılanma hakkının kapsamıın tespiti açısından önem taşımaktadır.

52. Astsubay olarak nasbedilme 926 sayılı Kanun'un 82. maddesinin 7073 sayılıKanun ile değiştirilmesinden önce ilgili kuvvet komutani, jandarma genel komutanı veya sahil güvenlik komutanınm teklifi ve genelkurmay başkanınım lüzum göstermesi üzerine milli savunma bakanı veya içişleri bakanının onayi ile yapılırken anılan Kanun ile değiştirilmesinden sonra milli savunma bakanınun onayı ile yapılmaktadır. Somut olayda da sõz konusu düzenleme gereği uzman erbaş olarak görev yapan başvurucu, astsubay olmak için aldığı eğitimin sonunda doğrudan astsubay olarak atanamamaktadır. Başvurucunun 

nasbedilmesi için mevzuatta belirtilen prosedürtin kendisi hakkında da gerçekleştirilmesi gerekmektedir. Bu düzenleme gereğince başvurucunun hukuki durumunun statüye geçirilme işlemi tamamlanarak astsubaylığa nasbı yapılmış olan kişilerden farklı olduğu belirtilmelidir.
53. Bununla birlikte Astsubaylık Meslek Yüksekokulunda eğitim aldığı dönemdeki mevzuat gereğince normal koşullarda o yılın 30 Ağustos tarihinde astsubaylığa nasıp işlemi yapıldığından başvurucunum kendi nasbının yapılması yönünde beklentisi bulunmaktadır.Nasbının yapılması hålinde başvurucunun özlük hakları astsubaylık statüsüne göre belirienecektir. Başvurucunun uzman erbaşlıktan astsubaylığa nasbının yapılması durumunda maaş ve diğer özltük hakları bakımıdan birtakım avantajlara sahip olacağı tartışmasızdır.Diğer taraftan başvurucunun anılan eğitimi bitirdikten sonra astsubay olarak atamasının yapılmasını talep etme hakkının bulunduğu, atama işleminin mutlak anlamda takdire bağlıolmadığı anlaşılmıştır.

54. Bundan sonraki aşamada bu hakkm davaya konu edilip edilemeyeceği incelenmelidir. Türk hukuk sisteminde uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçişte nasıp işlemlerine karşı idari yargıda iptal davası açılabileceği hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır. Dolayısıyla astsubaylığa nasbedilmeme işleminden kaynaklanan uyuşmazlığın medeni hak ve yükümlülük kapsamında değerlendirilmesi gerekmektedir.
55. Bu noktada somut olayda medeni hakkan varlığına ve davaya komu edilip edilmeyeceğine ilişkin tespitte bulunulurken başvurucunun astsubaylık statüsüne geçişişleminin KHK ile iptal edilerek ilgililere dava hakkı tanınmaması dikkate alınmayacaktır.Zira medeni hakkın varlığı ve dava konusu edilebilirliği, ilgiliuyuşmazlığın doğduğu tarihteki koşullara gõre belirlenmelidir.

iBaşvuruyu Înceleme Usulf Yönünden 
56. Anayasa Mahkemesinin olağanüstı yönetim usullerinin uygulandığıdönemlerde, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerden Sözleşme ve Türkiye'nin taraf olduğu buna ek protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücütarafindan ihlal edildiği iddiasıyla yapılan başvuruları inceleme yetkisinin bulunduğunu belirtmek gerekir (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 181).

57. Buna karşılık olağan dönemde temel hak ve özgürlüklerin smırlandırımasına ilişkin õlçütler Anayasa'nın 13. maddesinde yer alırken savaş, seferberlik ve OHAL dönemlerinde hak ve özgürlüklerin sınırlandırıması hatta durdurulması özel olarak Anayasa'nın I5. maddesinde düzenlendiğinden Öncelikle bu kapsamda Aydın Yavuz ve diğerleri kararında açıklanan ilkeleri hatiırlatmak gerekir (C.A. (3) [GK], B. No: 2018/10286,27/2020, § 81).

58. Anayasa'nın 13. maddesi, olağan dönemde temel hak ve Özgürlüklerin hangi ölçütler gözönünde bulundurularak sınırlandırlabileceğini ortaya koymaktadır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 184). OHAL dönemlerinde temel hak ve Özgüriüklerin sımırlandırılması hatta durdurulmasına ilişkin ölçütlerin yer aldığı Anayasa'nın 15. maddesine göre savaş, seferberlik veya OHAL dönemlerinde temel hak ve Özgürlüklerin kullamlmaşmın kısmen veya tamamen durdurulabilmesi ve bunlar için Anayasa'nın diğer maddelerindeöngörülen güvencelere aykırı tedbirler alımabilmesi mümkündiir. Ancak Anayasa'nın 15. maddesi bu hususta kamu otoritelerine sınırsız bir yetki tanımamaktadır. Anayasa'nun diğer maddelerinde Öngörülen güvencelere aykırı tedbirlerin Anayasa'nın I5. maddesinin ikinci fikrasmda sayılan hak ve 

ðzgürlüklere dokunmaması, milletlerarası hukuktan doğan yükümlölüklere aykın bulunmaması ve durumun gerektirdiği δlçüde olması gerekir (Aydin Yavuz ve diğerleri,§186).

59. Diğer taraftan bir bireysel başvurunun inceleme uşultinün Anayasa'nın OHAL dōnemi için ðngördüğü denetim rejimine tabi olabilmesi için tedbirin OHAL ilanına sebep olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik olması ve OHAL, süresiyle sınırlıolarak uygulanması gerekir. Dolayıstyla ancak bu iki niteliği taşıyan bir tedbiri konu edinen bireysel başvurunun incelenmesinde OHAL dönemlerinde Anayasa'mn temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının smırlanmasını ve durdurulmasını düzenleyen 15. maddesi esas alınabilir (Tamer Mahmutoğłu [GK], B. No: 2017/38953, 23/7/2020, § 75).
60. Olağanüstü yönetim usulūnün uygulandığı dönemde temel hak ve özgürlüklere yönelik sınırlamayı konu edinen kurallara ilişkin olarak Anayasa'nın 15. maddesinin uygulanması gerektiği durumlarda da bu maddeye ilişkin inceleme yapılmadan önce sınırlamaya konu hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olmak üzere Anayasa'mn ilgili hükümleri ve olağan dðnemde hak ve özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimini düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi kapsamında bir inceleme yapıimalıdır. Zira devletin veya toplumun varlığına ya da kamu dūzenine yönelik ciddi tehdit veya tehlikelerin ortaya çıktığı olağanüstūdurumlarda olağanüstü yönetim usullerine başvurulması, bu dönemde yürüriüğe konulan ve temel hak ve özgürlükleri sınırlandıran her düzenlemenin olağan dönemin izin verdiği ölçtitlerin δtesinde olmasını gerektirmeyebilir. Amılan şekilde inceleme yapılmasıAnayasa'nın 15. maddesinde yer alan “... Anayasada ōngörülen güvencelere aykarı tedbirler alınabilir." hükmünün de bir gereğidir. Nitekim Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında bu konuya ilişkin olarak vermiş olduğu ilk karar olan Aydın Yavuz ve diğerleri kararında da ayru inceleme yöntemi benimsenmiştir (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§193-195).
61. Bunun yanında yapılan incelemede kuralım Anayasa'nın 15. maddesi dışındaki maddelerinde yer alan güvencelere aykın olmadiğının tespit edilmesi durumunda ayrīca Anayasa'nın 15. maddesi yönünden bir inceleme yapılmasına gerek kalmayacaktır. Zira Anayasa'nın 15. maddesi yönünden bir inceleme yapılabilmesi için Öncelikle kuralın Anayasa'nın olağan dönem için öngördüğü güvencelere aykırılık taşıdığının tespit edilmesi gerekmektedir.

62. Somut olayda başvurucunun nasbımn yapılması talebiyle yaptığı başvurunun reddi Üzerine açtığı dava, Idare Mahkemesi tarafindan davaya konu işlemin 675 sayılıKHK'nın 6. maddesinin (a) bendi kapsamında tesis edildiği gerekçesiyle incelenmeksizin reddedilmiştir.

63. 675 sayıl OHAL KHK'sinın 6. maddesinin (a) bendinde Kuvvet Komutanlıklart tarafindan temin faaliyeti tamamlanmamış olan subay ve astsubay adaylan ile sözleşmeli subay ve astsubay adaylarının, aynı maddenin (b) bendinde ise astsubaylıktan subaylığa ve uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş aşamasında olanların statülye geçiş işlemlerinin iptal edileceği düzenlenmiştir. Uzman erbaş iken astsubaylığa geçiş için eğitim alan başvurucunun 675 sayılı KHK'nın 6. maddesinin (b) bendi gereği statüye geçiş işleminin iptal edildiği açıktır. Netice itibarryla başvurucunun astsubaylık statüsüne geçiş işleminin iptalinin 675sayılı KHK kapsamında yapıldığı görülmektedir.

64. Olağanüistü hâl ilanına neden olan darbe girişiminin TSK içinde gizlice yapılanan bir terör örgütü tarafından gerçekleştirildiği gözönünde bulundurulduğunda darbe 

tehdidinin önlenmesi ve bir daha tekrarlanmaması amacıyla askerî personel temininde düzenlemeler yapılmasınun olağanüistü hâle neden olan tehdit ve tehlikelerin bertaraf edilmesine yönelik tedbirler kapsamında kaldığı açıktır. Düzenleyici işlemde herhangi bir istisna tarınmayarak anlan kurslarda eğitime devam edenlerin stattye geçiş işlemierinin iptal edilmesi de bu tedbirler kapsamındadır. Bu yönüyle müdahalenin olağanüstü hâlin gerekli kıldığı durumla ilişkili olduğunda tereddüh bulunmamaktadır. Dolayısryla başvuruda müdahaleye ilişkin Anayasa'ya uygunluk denetiminin olağanüstü hâllerde temel hak ve Özgürlüklerin kullanılmasının durdurulmasım düzenleyen Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında yapılması gerekir. Ancak olağanüstü yönetim usullerine başvurulması, bu dönemde yürürlüğe konulan temel hak ve özgürlükleri sınırlandıran her düzenlemenin olağan dönemin izin verdiği ölçütlerin ötesinde olmasını gerektirmeyebileceğinden Anayasa'nın 15.maddesi kapsamında yapılacak incelemeden õnce sınırlamaya konu hakkın düzenlendiği Anayasa maddesi başta olma Üzere Anayasa'mın ilgili hükümleri ve olağan dönemde hak ve Özgürlükleri sınırlama ve güvence rejimini düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesi kapsamında bir inceleme yapılmalıdır (bazı değişikliklerle birlikte bkz, AYM, E.2017/18, K.2019/66.25/7/2019, § 96).

65. Dolayısıyla olağanüstü yönetim usullerinin uygulandığı dönemde geçerii olan bir sınırlamayı konu edinen somut başvuru Öncelikle Anayasa'nın 13. ve 36. maddeleri kapsamında incelenecek ve müdahalenin Anayasa'nın I3. ve 36. maddelerindeki güvencelere aykırılık oluşturması durumunda Anayasa'nın I5. maddesinde dttzenlenen temel hak ve özgüriüklere ilişkin güvence rejimi de ayrıca dikkate alımnacaktır (benzer şekilde uygulanan yöntem için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 343-359).

b. Kabul Edilebflirlik Yönünden 
66. Somut olayda başvurucunun astsubaylık statüstine geçiş işleminin iptali 675sayılı OHAL KHK'sının 6. maddesi kapsamında gerçekleşmiştir.Dolayısıyla başvuruda öncelikle yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuruda bulunulamayacağına ilişkin 6216sayıhı Kanun'un45.maddesinin (3) numaralıfikrasında yer alan kural ile çelişen bir husus bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
67. Bir yasama işleminin temel hak ve özgürlüğūn ihlaline neden olmasıdurumunda doğrudan yasama işlemi aleyhine değil ancak yasama işleminin uygulanmasımahiyetindeki işlem, eylem ve ihmallere karşı bireysel başvuruda bulunułabilir (Saleyman Erte, B. No: 2013/469, 16/4/2013, § 17; Serkan 4car, B. No: 2013/1613, 2/10/2013, § 37).
68. Yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemlere karşı doğrudan bireysel başvuruda bulunulması mümkin olmamakla birlikte bunlara dayarılarak tesis edilen işlem veya eyleme karşı bireysel başvuruda bulunulmasında herhangi bir engel bulunmamaktadır.Ayrıca bu tür işlemlerin uygulanması üzerine yapılacak bireysel başvuruda ihlalin bu işlemierden kaynaklandığının ileri sürülmesine ve Anayasa Mahkemesinin söz konusu yasama işleminin veya düzenleyici işlemin hak ihlaline yol açıp açmadığınu incelemesine bir mâni yoktur (bazı değişikliklerle birlikte benzer bir değerlendirme için bkz, Mehmer Güçlü ve Ramæzan Erdem, § 39).

69. Somut olayda 675 sayılı KHK'nın 6. maddesi yürürlüğe girdiği anda başvurucunun da dâhil olduğu astsubay adaylarının astsubaylīk statüsüne geçiş işlemleri iptal edilmiştir. Dolayısıyla anulan KHK yürürlüğe girmekle etkisini göstermekte, diğerbir ifadeyle yürürlüğe girdiği anda uygulanmış olmaktadır. Şu hålde başvurucu tarafindan yapılan bireysel başvurunun KHK'nm uygulanmasına yönelik olduğu açıktır.

70. Diğer taraftan başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı vermiş olduğu cevapta 30/8/2017 tarihinde astsubay olarak göreve başladığını ve hâlâ aynı görevde bulunduğunu belirtmiştir. Başvurucunun astsubay olarak atanması ilk aldığı eğitimin devamı niteliğinde değil yeni bir sınav ve buna bağlı bir eğitimin sonucu olarak gerçekleştirilmiştir. Bir başka deyişle başvurucunun katıldığı ve başarılı olduğu kurs eğitimine bağlı olarak atanma beklentisini karşılama yōnünde bir işlem tesis edilmemiştir. Dolayısıyla başvurucunun aldığıeğitim yerine yeni bir eğitime tabi tutularak astsubaylığa geçiş yapması mağdur statüsünüortadan kaldırmadığından başvurunun sürdürülmesinde hukuki yararın bulunduğu değerlendirilmiştir.

71. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiamn kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
c. Esas Yönünden 
Hakkın Kapsamı ve Médahalenfn Varlığı
72. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasıda, herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısõzleşmelerle de güvence altına alıman adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Sözleşme'yi yorumlayan AfHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralıfikrasuın mahkemeye erişim hakkımı içerdiğini belirtmektedir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. Inş.Tur. San. ve Tic. Ltd. $t., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

73. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama Özgürlüğü, bir temel hak olmanun yanında diğer temel hak ve özgüıritüklerden gereken şekilde yararlanmayıve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya koyma imkânının tanınması gerekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığıgüvencelerden yararlanmak mümkün olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896.23/2/2016, § 33).

74. Mahkemeye erişim hakkı bir uyuşmazlığı mahkeme Önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına gelmektedir (Özkan $en, B. No: 2012/791, 7/1 1/2013, § 52).

75. Başvurucunun astsubaylık statüstine geçiş işlemi 675 sayılı OHAL KHK'smın 6.maddesi ile iptal edilmiş ve bu işlemlere karşılık yargı mercilerine başvurulmasma da imkân tanıyan bir hükme yer verilmemiştir. Yukarıda açıklandığı üzere kural olarak Türk hukuk sisteminde astsubaylık nasbı ile ilgili işlemlere karşı idari yargıda dava açılabilmesi mümkündür (bkz. § 54). Ançak somut olayda başvurucunun astsubaylığa nasbımın doğrudan KHK ile iptal edilmesi sonucu statüye geçiş işleminin iptaline ilişkin tasarrufun hukukiliğini idari yargı Önünde denetlettirme imkân kalmamıştir. Böylece başvurucunun mahkemeye erişim hakkına müdahalede bulunulduğu anlaşılmıştır.


fi.Müdabalenin Îhlal Oluşturup Oluşturmadığı
76.Anayasa'mın 13. maddesinin ilgili kısmışõyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, … yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belbrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınvrlamalar. …. õlçülülük ilkesine aykarı olamaz."
77. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa'nın 36. maddesini ihlal edecektir. Bu sebeple mūdahaienin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafindan δngörülme, haklı bir sebebe dayanma, ölçülüłtk ilkesine aykırı olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

(1) Kanunilik 
78. Anayasa'nın I3. maddesi uyarınca hak ve özgürlūkler ancak kanunla smırlandırılabilir. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikle şekli manada bir kanumun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun, TÜrkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM)tarafindan Anayasa'da belirtilen usule uygum olarak kanum adı altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adıaltında çıkarılan düzenleyici işlemlerde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunmasışartıma bağlıdır. TBMM tarafından çıkarılan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hưdır Akyol ve diğerleri [GK], B. No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).

79. Başvurucunun astsubaylık statüsüne geçirilmesine ilişkin işlem 675 sayılıKHK'nm 6. maddesi ile iptal edilmiştir. Anılan KHK 7082 sayılı Kanun ile kanunlaşmıştır.Bununla birlikte başvurucu hakkında uygulanan iptal işlemi KHK hükmünün henüız kanunlaşmadığı bir dönemde tatbik edilmiştir. Bu durumda 675 sayılı KHK'nın 6.maddesinin şeklî manada kanun koşulunu sağlayıp sağlamadığının incelenmesi gerekir.
80. Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan mülga 121. maddesinin üçüncüfikrasımın birinci cümlesinde, OHAL süresince Cumhurbaşkanı'nın başkanlığında toplanan Bakanlar Kurulunun OHAL'in gerekli kıldığı konularda KHK'lar çıkarabileceği belirtilmiştir.Yine Anayasa'nın olay tarihinde yürürlükte bulunan mūlga 91. maddesinin birinci fikrasında,Anayasa'nın İkinci Kisun Birinci ve fkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve Ödevleri ile Dördüncū Bölürü'nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerin KHK'larla düzenienmesi yasaklanmış ancak sıkıyönetim ve OHAL'ler saklı tutulmuştur. Buna göre olay tarihinde yürürlükte bulunan Anayasa hükümlerine göre OHAL döneminde Cumhurbaşkanlığı başkanlığında toplanan Bakanlar Kurułunun OHAL KHK'lanıyla temel hak ve özgürlüklere ilişkin düzenlerne yapabileceği ve bunlara yönelik sınırlamalar getirebileceği anlaşılmaktadır. Bu durumda OHAL KHK'larının hak ve özgürlüklerin sınırlandırılabiimesi için Anayasa'nın 13. maddesiyle gerekli kılınan şeklî manada kamun şartının istisnası mahiyetinde olduğunun kabulü gerekir (Süleyman Çamur, B. No:2017/36487, 8/9/2021, § 50).


(2)Meşru Amaç
81. Anayasa'nın 36. maddesinde, hak arama özgürlüğü için herhangi bir sınırlama nedeni õngörülmemiş olmakla birlikte bunun hiçbir şekilde sımrlandırılması mümkün olmayan mutlak bir hak olduğu sõylenemez. Anayasa Mahkemesi kararlarında, Anayasa'nın başka maddelerinde yer alan hak ve özgüriüikler ile devlete yüklenen ödevlerin özel sınırlama sebebi gösterilmemiş hak ve özgürlüklere sınır teşkil edebileceği kabul edilmektedir (AYM,E.2010/83, K.2012/169, 1/11/2012; E,2012/108, K.2013/64, 22/5/2013; E.2013/95,K.2014/176, 13/11/2014; E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015; Hüseyin Dayan, B. No:2013/5033, 13/4/2016, § 46).

82. FETÖ/PDY'nin kamu kurumlarının neredeyse tamamında örgütlenmesi ve kesinleşmiş yargı kararlarına da konu olan birçok yasa dışı faaliyeti gerçekleştirecek operasyonel bir gūç hâline gelmesi nedeniyle demokratik devlet düzenine karşı oluşturduğu potansiyel tehdit, darbe girişimiyle birlikte mevcut, yakın ve açık bir tehlikeye dönüşmüştür.Esasen darbe teşebbüsünden önce uzun bir zaman süreci içerisinde söz konusu tehlikeye karşımücadele başlamıştır.

83. Devletin olağan dönemde dahi demokratik düzene tehdit oluşturan durumlart bertaraf etmek için başvuracağı araçların kapsamını, içeriğini belirlemede geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Nitekim devletin tehlikenin içeriği, boyutu ile doğrudan temas hâlinde olması nedeniyle buna yönelik savunma stratejisini belirlemede her zaman Öncelikli bir konumu bulunmaktadır.

84. Bu kapsamda terör Örgütleri veya devletin millî güvenliğine karşı faaliyette bulunan oluşumlara karşı mücadelenin bir parçası olarak ülke güvenliğinin sağlanmasında en Sncmli görevi yerine getiren ordudaki hizmetlerin liyakatli personel tarafindan yerine getirilmesi milli güvenlik ve kamu düzeni açısından oldukça õnemlidir. Somut olayda da astsubaylık statüsüne geçme işleminin iptal edilmesi FETÖ/PDY'nin TSK'ya sızmasının veya TSK içinde rüitbe almak suretiyle yükselmesinin neden olacağı tehlikenin bertaraf edilmesiyle milli güvenlik ve kamu düzeni amacryla alınmış bir tedbir niteliğindedir, Bunun yarında sőz konusu müdahaleyi doğuran işlemin OHAL sürecinde TSK içindeki askerî hareketliğinin durdurulması, yeni bir askerî girişimim önlenmesi ve ordu içinde belli ðiçūde bozulan düzenin yeniden sağlanabilmesi yönüyle de millî güvenlik ve kamu düzeni amacıyla alınmış bir tedbir niteliğinde olduğu anlaşılmıştir. Diğer taraftan statüye geçiş işleminin ayrı ayrı bireysel işlemler yerine düzenleyici işlemle topluca iptal edilmesinin amacının söz konusu tedbirin etkili ve ivedi şekilde somuç verebilmesini sağlamaya yönelik olduğu anlaşidığından mahkemeye erişim hakkıa müdahaleyi doğuran işlemin anayasal açıdan meşru bir amaçtaşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

(3) Ölçül@lük 
(a)Genel Îlkeler 
85. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca hak ve özgüriüklerin sınırlandırlmasında dikkate alınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük, hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır.Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınurlandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki ancak durumun gerektirdiği ðlçüde kullanılması koşuluyla haklı bir temele oturabilir.Bireylerin hak ve Özgürlüklerinin somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sınırlandırılması kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamma geleceğinden hukuk devletiyle bağdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014).

8.Ölçülälük ilkesi, ełverişlilik, gereklilik ve orantılulık olmak Üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasını, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından mtidahalenin zorunlu olmasım yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını,orantıluık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).

87. Müdahale için seçilen aracın gerekliliğinin değerlendirilmesi öncelikli olarak ilgili kamu makamlarımın yetkisindedir. Müdahale ile ulaşılmak istenen somut kamu yarant amacıın gerçekleştirilmesi yetkili idarelerin sorumluluğunda olup amaca ulaşılmasında ne tür bir aracın daha etkili ve verimli sonuçlar doğuracağı hususunda sorumlu ve yetkili otoriteler, en isabetli kararı verebilecek konumdadır. Bu nedenle hangi aracın seçileceği konusunda idarenin belli õlçüde takdir yetkisi bulunmaktadır. Ne var ki seçilen aracın gerekliliğine ilişkin olarak idarelerin sahip olduğu takdir yetkisi sınırsız değildir. Tercih edilen aracın müdahaleyi ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağırlaştırmasıdurumunda Anayasa Mahkemesince müdahalenin gerekli olmadığı sonucuna ulaşilmasımümkündür. Ancak Anayasa Mahkemesinin bu kapsamda yapacağı denetim seçilen aracın isabet derecesine yönelik olmayıp bak ve özgürlükler üzerinde oluşturduğu müdahalenin ağırlığına dönüktür (Mehmet Güçlü ve Ramazan Erdem, § 64).

88. Orantıhlık, kamu yararının korunması ile bireyin hak ve özgürlükleri arasında adil bir dengenin sağlanmasını gerektirmektedir. Öngörülen tedbirin bireyi olağan dışı ve aşırı bir yūk altına sokması durumunda mtildahalenin orantılı, dolayısıyla δlçüfüı olduğundan sõz edilemez. Bu itibarla uygulanan tedbirle başvuruculara aşırı ve orantısız bir yūk yūklenip yüklenmediğinin tespiti gerekmektedir (Ali Diren, B. No: 2015/13108, 18/4/2018, § 61).
89. Diğer taraftan hukuk devletinin korumakla yükümiü olduğu evrensel ilkelerden biri hukuk güvenliği ilkesidir. Hukuk güvenliği ilkesi hukuk normlarının öngörülebilir olmasmi, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar. Kanunlara güvenerek hayatını yönlendiren, hukuki iş ve işlemlere girişen bireyin bu kanunların uygulanmasına devam edileceği yolunda ołuşan beklentisinin mümkün olduğunca korunması hukuki gtvenlik ilkesinin gereğidir (AYM, E.2017/18, K.2019/66, 25/7/2019, §98).

90. Ancak bu husus, mevcut bir hukuki durumun dokumulmazlığı anlamında değerlendirilmemelidir. Hukuki güvenliğin mevcut bir hukuki durum için dokunulmazlık şeklinde algılanması, dinamik toplum yapısım kurallarla statik, durağan hâle getirilmesi sonucunu doğurur ki bu da toplumun çağın gerisinde kalmasına neden olabilir. Bu nedenle kanun koyucu, Anayasa'da öngörülen kurallar çerçevesinde diğer alanlarda olduğu gibi kamu görevine giriş koşullarıyla ilgili olarak da kamu yararı amacıyla bazı değişiklikler yapabilir ve bu değişiklikler kişilerin beklentilerini etkileyebilir (AYM, E.2017/18. K.2019/66,25/7/2019. § 99).

91. Öte yandan kamu personelinin bulundukları görevden alınma ve başka bir göreve atanmalarının -haklarında bu yönde idari işlem tesis edilmesi ile gerçekleşmesi kural olmakla birlikte- hukuki ve fiili zorunluluk hâllerinde bu hususlarda yasal dtzentemeler 

yapılabileceği de kabul edilmektedir. Söz konusu zorunluluklar nedeniyle getirilen ve ilgililerin kazanılmış haklarıny ihlal etmeyen düzenlemeler, hukuki güvenlik ilkesine aykırılık oluşturmaz (A YM, E.2014/57, K.2014/81, 10/4/2014).

9. Nitekim teşkilat yapısı değiştirilen kurum ve kuruluşların bazı kadrolarında görev yapan kamu görevlilerinin görevlerinin sona erdirilerek başka kadrolara atanmalarının öngörülmesi, söz konusu hukuki ve fil zorunluluklar nedeniyle getirilen yasal düzenlemelerin bir örmeğini oluşturmakta ve hak arama özgürlüğünün ihlaline yol açmamaktadır (A YM, E.2014/57, K.2014/81, 10/4/2014).

93. Anayasa Mahkemesinin norm denetimi kapsamında verdigi 25/7/2019 tarihli ve E.2017/18, K.2019/66 sayılı kararında somut meseleye benzer hususlar incelenmiştir. Anılan karara konu olayda 669 sayılı KHK ile harp akademileri, askerī liseler ve astsubay hazırlama okulları kapatılmış; ayrıca aynı düzenlemeyle 30 Ağustos itibarıyla mezun olacak askeri öğrencilerin subay ve astsubaylığa nasbımın yapımayacağı, bu kişilere Üniversite sınavmın yapıldığı tarihte aldıkları yerleştirme puanları dikkate alınarak Yükseköğretim Kurulunca belirlenecek durumlarına uygun fakülte ve yüksek okullarca diploma verileceği düzenlenmiştir.

94. Düzenlemenin 6756 sayılı Kanun'la yasalaşmasımın ardından açılan iptal davasında Anayasa Mahkemesi harp okulları ve harp akademilerinin kapatılmasına ilişkin düzenlemeyle 15 Temmuz 2016 tarihinde yaşanan darbe teşebbüsünden sonra TSK'nun astsubay, subay ve kurmay subay ihtiyacının askerî liseler, astsubay hazırlama okulları ve harp akademilerinden karşılanmasına ilişkin sistemin değiştirildiğini belirtmiş ve bu kapsamda askeri personel eğitim sisteminin Milli Savunma Üniversitesi adı altında yükseköğretim seviyesinde yeniden yapılandırıdığına dikkat çekmiştir. Mahkeme, sistem değişikliğinin hiçbir öğrenci bakımından istisna teşkil etmediğine, öğrenciler yönünden oluşabilecek zararları olabildiğince gidermeye yönelik dengeleyici güvencelerin sağlandığına vurgu yaparak iptal isteminin reddine karar vermiştir (AYM, E.2017/18, K.2019/66,25/7/2019, § 60-84).

95. Anılan kararda -sistem değişikliğine dayanımakla birlikte- eğitim sonunda subay veya astsubay olarak atanma yönünden oluşan beklentinin öğrencilerin Yükseköğretim Kurulunca üniversite sınavının yapıldığı tarihte aldıkları yerleştirme puanları dikkate alınarak durumlarına uygun fakülte ve yüksekokullara nakledilmelerinin ve nakil işlemi yapılırken Öğrencilerin daha Önce harp okulları ile astsubay meslek yüksekokullarında aldıkiarı eğitimi gözetilmesinin öngörülmesi ve diploma verilmesine ilişkin işlemin yargı denetimine açık olması suretiyle dengeleme yapıdığına ōzellikle dikkat çekilmiştir.
(b)İlkelerin Olaya Uygulanması
96. Somut olayda başvurucu, uzman erbaş olarak görev yaparken girdiği sınavıkazanarak astsubay olmak amacıyla Astsubay Meslek Yüksekokulunda astsubay temel askerlik ve astsubaylık anlayışı kazandırma kursuna kursiyer olarak katılmış; eğitimini bitirerek buna ilişkin belgeyi de almıştır. 30 Ağustos tarihinde nasıp işlemi yapılmadığından astsubay olarak göreve başlayamayan başvurucunun astsubaylık hakkını kazanılmış bir hak olarak elde etmemekle birlikte astsubay olarak atanmaya yönelik beklentisinin bulunduğu kuşkusuzdur. Nasbın yapılmamasına ilişkin açılan iptal davası ise stattlye geçişin KHK ile iptal edilmesi nedeniyle incelenememiştir.


97. Yukarıda belirtildiği gibi kamu yararı amacıa yönelik olarak hukuki ve fiili zorunluluğun bulunduğu hâllerde kişilerin durumlarında değişiklik yapan işlemler yasal düzenlemelere konu edilebilir. Bireylerin durumlarında değişiklik yapan düzenlemelerin hukuki ve fiili zorunluluktan kaynaklanıp kaynaklanmadığı ancak ilgili düzenlemenin uygulandığı dönemdeki durum ve şartlar dikkate ahnmak suretiyle belirlenebilecektir.
98. Yine yukarıda açıklandığı Üzere devletin -olağan dönemde de- demokratik düzene tehdit oluşturan durumları bertaraf etmek için başvuracağı araçların kapsamıni,içeriğini belirlemede geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır. Özellikle askerlik hizmetinin millī güvenliğin sağlanmasındaki önemi gözönünde bulundurulduğunda TSK'da iştihdam edilecek personel seçiminde son derece hassas davramiması ve diğer kurumlara nazaran farklı bir istihdam politikası yürütülmesi olağandır. Nitekim Anayasa Mahkemesi de yerleşik içtihadında askerlik hizmetinin önemini gözeterek askerlik hizmetine veya askeri personele ilişkin kuralların diğer kurumlara nazaran daha katı şekilde uygulanabileceğini kabul etmektedir. Bu bağlamda TSK'nın omurgasını oluşturan subay ve astsubay rütbeli personelin seçimi ve eğitimi gibi personel istihdamına ilişkin düzenlemeler bakımından kanun koyucunun geniş bir takdir yetkisi bulunmaktadır (AYM, E.2017/18, K.2019/66, 25/7/2019,§ i03).

99. Tüm bu hususlar birlikte değerlendirildiğinde darbe girişimi sonrası terör örgütleri ile irtibatlı kişilerin üst rütbelere terfi etmelerinin engellenmesi ve kadrolaşmasının önüne geçilmesi için nasıp işlemlerinin tek tek bireysel işlemler yerine somut olayda olduğu gibi düzenleyici işlemle iptal edilmesi şeklindeki müdahalenin söz konusu meşru amacın gerçekleştirilebilmesi için elverişli olmadığı söylenemez Bununla birlikte müidahalenin gerekli ve orantılı olup olmadığı da incelenmelidir.

100. Gereklilik müdahalenin zorunlu olmasıı yani aym amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını ifade eder. Bu bağlamda başvurucunun astsubaylık statüsüne geçiş işleminin bireysel işlem yerine KHK ile iptal edilmesinde -olağan dönemkoşulları yönünden- hukuki ve fiilî zorunluluğun bulunup bulunmadığını tespit edilmesi gerekmektedir. Bu kapsamda Öncelikle Anayasa Mahkemesinin 25/7/2019 tarihli ve E.2017/18, K.2019/66 sayılı kararında ifade edilen astsubay hazırlama okullarmın kapatılmasına ilişkin sistem değişikliğinin başvurucunun uzman erbaşlıktan astsubay olmak için katıldığı astsubay temel askerlik ve astsubaylık anlayışı kazandırma kursu yöntınden de gerçekleşip gerçekleşmediğinin belirlenmesigerekmektedir. Bu bağlamda başvurucunun kursuna katildığı astsubay meslek yüksek okulunun kapatılmadığı, TSK kapsamındayken Milli Savunma Bakanlığı kapsamına alındığı ifade edilmelidir. Başvurucunun söz konusu meslek yüksek okulunda aldığı eğitim ise kurs niteliğinde olup sistem değişikliğinin söz konusu olmadığı anlaşılmıştır. Bir başka deyişle her ne kadar askerî eğitim sisteminde yapılan değişikliklerle onlarca yıldır uygulanan ortaöğretim düzeyinden başlayarak personel yetiştirme sisteminden vazgeçilerek askerî personelin eğitim ve öğrenimi tamamen yükseköğretim seviyesinde yeniden yapılandırılmışsa da başvurucunum aldığı eğitimin kurs niteliğinde olduğu ve bu kursun verildiği astsubay meslek yūksekokulunun kapatılmayıp sadece bağlı olduğu birimin değiştiği, dolayısryla ortada başvurucu yönünden sistem değişikliğinin bulunmadığı sonucuna varılmıştır.

101. Diğer taraftan statüye geçiş işleminin ayrı ayrı bireysel işlemler yerine düzenleyici işlemle topluca iptal edilmesinin amacının söz konusu tedbirin etkili ve ivedi şekilde sonuç verebilmesini sağlamaya yönelik olduğumun anlaşıldığı yukarıda belirtilmiştir.Oysa olağan dönemde bu amacın -daha hafif bir müidahale olan ve başvurucunun mahkemeye 

erişimine de imkan sağlayacak şekilde- bireysel işlemler tesis edilerek gerçekleştirilemeyeceği söylenemez, Bu durumda stattye geçiş işleminin iptalinin dava açma hakkını engeileyecek şekilde KHK ile yapılması için -sistem değişikliği de bulunmayan olağan dönemde- hukuki ve filî zorunluluğun olduğu söylenemeyeceğinden müdahalede gereklilik koşulunun sağlanamadığı sonucuna varılmıştır.

102, Son olarak müdahalenin orantılı olup olmadığının incelenmesi gerekmektedir.Orantılılık sımırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında makul bir dengenin gözetilmesini, aşınbir dengesizlikbulunmamasını işaret etmektedir.Diğer bir ifadeyle orantıhlık, amaç ile araç arasında adil bir denge kurulmasım gerektirmektedir, Buna göre mahkemeye erişim hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunum bu haktan yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulmalıdır. Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında sınırlama ile kişiye yüklenen külfetin aşırı ve orantısız olmaması gerekir (eğitim hakkı bağiamında bkz. Şehmus Altuğrul, B. No: 2017/38317, 13/1/2021, § 51).
103. Seçilen aracın ulaşılmak istenen amaçla kryaslandığında bireye orantısız bir külfet yüklemiş olduğunum saptanması, ihlal sonucuna ulaşılabilmesi için bazı hâllerde tek başına yeterli olmayabilir. Kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların var olup olmadığı da büyük önem taşımaktadır. Elverişli ve gerekli olduğu hükmüne varılan aracın seçilmiş olması nedeniyle kişiye yüklenen aşırı kalfeti hafifleten hukuksal mekanizmalar mevcutsa bir ihlalin olmadığı somucuna varılabilir (Şehmus Altuğrul, § 52).
104. Usule ilişkin güvencelerin varlığı, orantulılık değerlendirmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu bağlamda orantılılıkta dikkate alınacak hususlardan biri etkili bir yargısal denetim yapma imkânının olup olmadığıdır. Bu bakımdan kişinin hukuka aykırılık iddialarıın bir mahkeme tarafindan etkili bir biçimde incelenmesi müdahalenin orantılılığıbakımından önem arz etmektedir.

105. Somut olayda işlemin KHK'ya dayalı olarak yapılması nedeniyle işlemin iptali istemiyle başvurulabilecek olağan bir yargı yolunun bulunmadığı açıktır. Nitekim açılan davada derece mahkemeleri davamn incelenmemesinin gerekçesi olarak işlemin dayanağının KHK olmasını belirtmiştir. Olağan yargı yolu dışıda usule ilişkin herhangi bir başvuru usulūde õngörülmemiştir. Dolayısıyla başvurucu söz konusu müdahale neticesinde mahkemeye erişim hakkını tamamen yitirmiştir. Ayrıca başvurucunum aldığı eğitimin bir şekilde değerlendirilerek müdahalenin dengelenmesi yönünde herhangi bir işlem tesis edildiği de görülememiştir.

106. Sonuç olarak başvurucu hakkında sistem değişikliğine dayanmayan statüye geçiş işleminin iptalinin KHK ile yapıłmasının olağan dönem koşullarında hukuki ve filt zorunluluk şartlarını taşımaması nedeniyle gerekli olmadığı gibi başvurucunun mahkemeye erişim hakkına getirilen suırlamayı telafi edici herhangi dengeleyici unsura yer verilmemesi nedeniyle orantılı da olmadığı değerlendirilmiştir.

107. Bu durumda başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin olağan dönemde Anayasa'nın 13. ve 36. maddelerinde yer alan güvencelere aykın olduğundan söz konusu müdahalenin olağanüistü dönemde temel hak ve özgürlüklerin kullanımının durdurulmasım ve sınırlandırilmasını düzenleyen Anayasa'nun 15.maddesi yönünden de incelenmesi gerekir.


d. Anayasa'nm 15. Maddesi Yönünden 
108. Anayasa'nun "Temel hak ve hürriyetlerin kullamlmasıun durdurulması" kenar başlıkı 15. maddesi şöyledir:
"Savaş, seferberlik veya olağanüstu hallerde, mllletlerarası hukukian doğan yükümlulükier thlål ediumemek kaydtyla, durumun gerektirdiğt ölçüde temel hak ve hürriyetlerin kullanıması kasmen veya tamamen durdurulabilir veya bunlar için Anayasada öngörülen güvencelere aykar tedbirier alınabilir.

Birinci fikrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukauna uygun filler somucu meydana gelen olumler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bürünlüğüne dokunulamaz; kimse din, vicdan, düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamoz; suç ve cezalar geçmişe yūrütilemez; suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu saylamaz."
109. Anayasa'nun 15. maddesine göre savaş, seferberlik veya OHAL. dōnemlerinde temel hak ve özgüriüklerin kullanılmasının kısmen veya tamamen durdurulabilmesi ve bunlar için Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykın tedbirler alınabilmesi mūmkündür. Ancak Anayasa'nın 15. maddesi, bu hususta kamu otoritelerine sınursız bir yetki tamımamaktadır. Anayasa'nın diğer maddelerinde öngörülen güvencelere aykın tedbirlerin Anayasa'nın I5. maddesinin ikinci fikrasında sayılan hak ve özgürlüklere dokunmaması,milletlerarası hukuktan doğan yükümiülüklere aykırı bulunmaması ve durumun gerektirdiği ölçüde olması gerekir. Anayasa Mahkemesince Anayasa'nın I5. maddesine göre yapilacak inceleme bu ðlçütierle sırırli olacaktır (Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 192-211, 344).
I10. Öncelikle belirtmek gerekir ki mahkemeye erişim hakkı; savaş, seferberlik,OHAL gibi yönetim usullerinin benimsendiği dönemlerde Anayasa'nın 15. maddesinin ikinei fikraşında yer alan dokunulması yasaklanan çekirdek haklar arasında değildir. Dolayısıyla bu hak yönünden OHAL dönemlerinde Anayasa'daki güvencelere aykını tedbirler alınmasımümkündür. Ayrıca anılan hakka ilişkin tedbirin milletlerarası hukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir yükümlülüğe (OHAL, dönemlerinde de korunmaya devam eden bir güvenceye)aykırı olduğu da saptanmamıştır.

1I1. Bu durumda başvurucunun statüye geçiş işlemlerinin OHAL KHK'sı ile iptal edilmesi sonucu mahkemeye erişim hakkına yapılan mūdahalenin Anayasa'nın 15. maddesi kapsamında durumun gerektirdiği ölçüde olup olmadığının tespiti gerekmektedir. Bu tespit yapılırken elbette ülkemizde olağanüstü hâl ilanına sebebiyet veren durumun özellikleri ile olağanüstü hâl ilanı sonrasında ortaya çıkan ve sūreç içinde değişen koşulların tümū dikkate almimalıdır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 349).
112. Anayasa'nın 15. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi, temel hak ve Özgürlüklerin kullanulmasının smırlandırılması veya durdurulması için başvurulan aracıamacı gerçekleştirmeye elverişli ve bunun için gerekli olmasını, ayrica araçla amacın ðlçūla bir oran içinde bulunmasını ifade etmektedir (AYM, E.1990/25, K.1991/1, 10/1/1991). Buna göre tedbir, olağanüstü durumu oluşturan tehdit veya tehlikenin ortadan kaldırıiması amacıa ulaşma bakımından elverişli ve bu amacın gerçekleşmesi için gerekli olmalı; ayrıca ulaşılmak istenen amaç doğrultusunda ortaya çıkan kamu yararı ile temel hak ve Özgürlüğüsımrlandıran tedbirin birey üzerindeki olumsuz etkisi arasında orantısızlık bulunmamalıdır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 204).


113. Başvuruya konu tedbirin olağan dönemde de söz konusu meşru amacıgerçekleştirmeye elverişli olduğu tespit edildiğinden müdahalenin durumun gerektirdiği ōlçüde olup olmadığı gerekdilik ve orantılılık yönünden incelenmelidir.
114. Bu bağlamda yapılacak incelemede öncelikle olağanüstü hâl yönetim usullerine başvurulmasındaki temel amacın bu yönetim rejiminin uygulanmasına neden olan tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesini sağlamak olduğu hatırda tutulmaldır. Devletin veya toplumun varlığını ya da kamu düzeninin ağır tehdit veya tehlikeler altında bulummasınedeniyle olağanüstü yönetim usulünüın uygulandığı dönemlerde, söz konusu tehdit veya tehlikelerin bertaraf edilmesi için temel hak ve özgürlüklerin olağan döneme kryasla daha fazla sınırlandırılması sonucunu doğuran tedbirler alınması gerekebilir.
115. Bu çerçevede yapılacak ölçülalük incelemesinde tedbirin alındığı dönemin tüm koşullarının ve olağanüstü yönetim usullerinin benimsenmesine neden olan tehdit veya tehlikenin niteliğinin yanu sıra müdahale edilen hak ve özgüriüğün niteliğinin gözardıedilmemesi gerekir. Bunun yanında ölçülalāk yönünden yapılacak incelemenin en önemli unsurlarından biri de tedbirin alındığı zamandır. Bu bakımdan olağanüstü durumu oluşturan olayłarın yaşandığı ve somut tehlikenin tüm gerçekliğiyle birlikte ortada olduğu dönemde alınan bir tedbir ile tehlikenin veya bunu doğuran tehdidin büyük ölçüde bertaraf edildiği bir zamanda alınan tedbir farklı şekilde değerlendirilmelidir. Burada özellikle tedbirin alındığıandaki koşulların dikkate alınması gerekir (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 207).
116. 15 Temmuz darbe girişimi, alkede terör saldırılarının yoğunlaştığı bir dönerde gerçekleştirilmiştir. Bu süreçte genel olarak bölücü terör örgütü PKK ile mücadele edilmekle birlikte DHKP/C, El Kaide ve DEA$ gibi diğer pek çok terör örgütünün de saldırılarına maruz kalınmış ve bunlara karşı da mücadele edilmiştir (AYM, E.2016/205, K.2019/63,24/7/2019, § 101).

117.I5 Temmuz darbe teşebbüsünün FETÖ/PDY tarafindan TSK içindeki mensupları vasıtasıyla gerçekleştirildiği yargı mercilerince tespit edilmiştir. Örgüit hakkında yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda, örgütün en çok önem verdiği, bu bağlamda en fazla kadrolaştığıve egemen hâle geldiği devlet kurumlarından birinin TSK olduğu, TSK'daki kadrolaşmanın uzun yıllar önce başladığı ve tam bir gizlilik içinde yürütülerek askeri lise öğrencilerinden komuta kademesine kadar TSK'nın tüm birimlerinde kadrolaşıldığı ifade edilmiştir. Darbe girişiminden sonra yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda da zaman içinde Örgüt mensuplarının albay veya general rütbesine kadar yükseldikleri tespit edilmiş ve bu kişiler ordudan ihraç edilmiştir. Belirtilen durum karşısında adı geçen örgütle mücadelenin etkin bir sekilde sürdürülebilmesi, darbe tehdidinin bertaraf edilebilmesi ve tekrar etmesinin Önlenmesi için yetkili makamlarca bazı tedbirlerin alınmasının kaçımılmaz hâle geldiğinin değerlendirildiği anlaşılmaktadıīr (AYM, E.2017/18, K.2019/66, 25/7/2019, §§ 75, 76).
118. Anayasa'nın 129. maddesinin birinci fikrasında, memurlar ve diğer kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulumma yükümlüläklerinin bulunduğu belirtilmiştir. Ülkenin savunulması ve güvenliğinin sağlanması bakımından TSK'mın ve bünyesinde görev alacak personelin stratejik konumları dikkate alındığında devletin memurlar ve kamu görevlilerinde aradığı güven ve sadakat bağını daha sıkı bir şekilde TSK personelinde araması gerektiği tartışmasızdır. Bu durum dikkate alındığında devietin TSK'da görev yapacak personele yönelik birtakım tedbirler alma konusunda takdir yetkisinin oldukça geniş olduğu değerlendirilmektedir.


119. Bu bağlamda askerî bir darbe teşebbüsü sonrası ilan edilen OHAL sürecinde TSK içindeki askerîhareketliliğinin durdurulması, yeni bir askerî girişimin Önlenmesi ve ordu içinde belli ölçüde bozulan düzenin yeniden sağlanabilmesi açısından başvurulabilecek elverişli tedbirlerden birinin statüye geçiş işlemlerinin durdurulması olarak ön plana çıktığıgörülmektedir. Bu sebeple OHAL KHK'larında yer alan bazı düzentemelerle TSK içindeki statü değişikliklerinin durdurulması yoluna gidildiği anlaşılmıştır.
120. Bu çerçevede ilk olarak inceleme konusu tedbire dayanak düzenlemelerin OHAL ilanından kısa süre sonra çıkarılan bir KHK ile yapıldığımın altı çizilmelidir. Anulan KHK'nın yayımlandığı tarihte milli güvenlik ve kamu düzeni üzerinde darbe teşebbüsünden ve onun arkasındaki yapılanma olan FETÖ/PDY'nin varlığından ve üikedeki neredeyse tüm kurum ve kuruluşlarda örgütlenmiş olmasından kaynaklanan tehdit ve tehlikenin büyüik ölçüde devam ettiği bilinmektedir. Nitekim bu dönemde çıkarılan KHK'larla on binlerce kişinin anılan örgütle bağlantısından dolayı kamu görevinden çıkarılması ve bunun yanı sıra çeşitli ttirde ve ölçekte tedbirlere başvurulması söz konusu olmuştur (ayrıntılı açıklamalar için bkz. Aychn Yavuz ve diğerleri, 8§ 51-66).

121. Bu tür tedbirlerin alımmast bağlamında OHAL ilanına sebebiyet veren durumun vahameti hiçbir koşulda unutulmamalıdır. Zira darbe teşebbüsü FETÖ/PDY'nin başta TSK olmak Üzere devlet kurumları içindeki örgütlenmesinden kaynaklanan potansiyel tehdidin açık ve mevcut bir tehlikeye dönüştüğünü göstermektedir. Dolayısıyla söz konusu tehlikenin ağırlığı ölçüsünde tedbirlerin de ivedilikle almmasının ve uygulanmasının gerekliliği açıktır.
122. Ayrıca olağanüistü dōnemde ortaya çıkan tehlikenin neden olduğu hukuki ve fiilizorunluluklar olağanüstü tedbirlere muhatap olacak kişiler bakımıdan bireysel işlem yapılmasını mümkün kilmayabilir. Bu nedenle 15 Temmuz sonrasında ilan edilen OHAL'i oluşturan koşullarda bireylerin hukuksal durumlarında değişiklik yapılmasım konu edinen işlemlerin genel düzenlemelere konu edilmesi makul karşılanmahıdır. OHAL, ilanıı gerekli hatta zorunlu kılan koşullarım ağırlığı karşısında bu tür genel önleyici tedbirlere başvurulmasının hukuki ve fili bir zorunlułuk olarak kabulü mümkün görülebilir.
123. 675 sayılı KHK kapsamında yer alan kişilerin nasbedilme işlemi ile birlikte TSK teşkilatı içinde, FETÖ/PDY ve diğer terör örgütleri ile mücadelede doğrudan görev alacakları dikkate alındığında statüye geçme işlemlerinin -aym statüde bulunanlara- ayrım yapılmaksızın iptaline yönelik düzenlemenin darbe teşebbüsüsonucunda meydana gelen tehlikeye karşı verilen mücadelede etkilive acil tedbir alınması gerekliliğinin bir sonucu olduğu değerlendirilmiştir.

124. Bu bağlamda tüm devlet kurumlarına olduğu gibi Özellikle TSK'ya sızma çabasında olduğu bilinen FETÖ/PDY'nin bu Özelliği karşısında kamu makamlarınin OHAL ilanına sebep olan tehlikeyi ivedi şekilde bertaraf etmek için gerekli tedbirleri hızlıca hayata geçirmek amacıyla bireysel işlemler yapmak yerine olağanüstü tedbir mahiyetinde OHAL KHK hükümleriyle statüye geçiş işlemlerini iptal etmesinin demokratik anayasal düzen ile milli güvenlik ve kamu düzeninin sağlanması amaçlarına ulaşma bakımından gerekli olmadığı sõylenemez 

125. Statüye geçiş işlemlerinin OHAL KHK hükümleriyle iptal edilmesi sonucu oluşan mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahalenin durumun gerektirdiği ölçüyü aşp aşmadığının belirlenmesi için müdahalenin orantılı olup olmadığımın da incelenımesi 

gerekmektedir. Yukarida ifade edildiği Üzere müdahale ile ulaşılmak istenen amaçdoğrultusunda ortaya çıkan kamu yararı ile temel hak ve özgürlüğü sınırlandıran tedbirin birey zerindeki olumsuz etkisi arasında orantısızlık bulunmamalıdır. Orantılılık değerlendirmesinde usule ilişkin güvencelerin varlığı önemli bir rol oynayabilir. Bu bağlamda orantılılkta dikkate alınacak hususlardan biri etkili bir yargısal denetim yapma imkanının olup olmadığıdır. Zira kişilerin haklarında sonuç doğuran işlemlere karşı dava açabilmeleri hukuk devletinde genel kuraldır. Bununla birlikte -OHAL koşullarında- dava yolunun öngörülmemesi otomatik olarak anılan hakkın ihlali sonucunu doğurmaz, Böyle bir durumda dava yolumun öngörülmemesi sonucu başvurucunun yüklendiği külfetin büyüklūgu (somut başvuruda yoksun kaldığı menfaatin büyüklüğü) ile müdahale sonucu amaçlanan kamu yararının büyüklüğünüın karşılaştırılması gerekir.

126. Bu çerçevede öncelikle astsubayłık statüsü ile astsubay adaylığı statülerinin aynı olmadığı belirtilmelidir. Başvurucunun hukuki durumu -statüye geçirilme işlemi tamamlanmadığı için- astsubaylığa nasbı yapılmış kişilerden farkhdır. Dolayısıyla müdahalenin başvurucu yönünden hentiz elde edilmemiş bir statye geçis işleminin iptaline ilişkin olduğu orantılılık incelemesinde gözönünde bulundurulmalıdır. Başka bir ifadeyle başvurucunum hukuki durumunun bir statüden çıkarılmış olmak değil bir statüye atanmaya yönelik beklentisinin iptali şeklinde olması dolayısıyla başvurucuya yüklenen yükün statükaybma göre hafif olduğu söylenebilir. Diğer taraftan statüye geçiş işlemlerinin iptaline ilişkin ÖHAL KHK hükmünde kişiler yönünden bir ayrım yapılmamış, nasbıtamamlanmamış tüm adayların geçiş işlemleri iptal edilmiştir.

127. Son olarak başvurucunun astsubay statüsüne geçiş işleminin iptalinin -kamu kurumlarından çıkarılmalardan farki olarak- başvurucuyu bu statüden ilanihaye yoksun bırakacak bir etkisinin olmadığına dikkat edilmelidir. Nitekim başvurucu ilgili prosedüre yeniden tabi tutularak -yeniden kursa katılarak- da olsa yaklaşık bir yıl gibi kısa sayılacak bir süre sonunda astsubaylik statüsünü elde etmiştir.

128. Diğer taraftan söz konusu müdahale sonucunu doğuran OHAL KHK'si ile tesis edilen işlem, demokratik topluma yönelik potansiyel tehdidin açık ve meveut bir tehlikeye dönüştüğü bir dönemde -darbe girişiminden kısa bir süre sonra- yapımıştır. Yukarıda ifade edildiği gibi bu müdahalenin amacı darbe girişimiyle doğrudan ilgili kurum olan TSK'ya FETÖ/PDY'nin sızmasını veya TSK içinde rütbe almak suretiyle yükselmesinin neden olacağı tehlikenin bertaraf edilmesi, OHAL sürecinde TSK içindeki askerî hareketliliğin durdurulması, yeni bir askerî girişimin önlenmesi ve ordu içinde belli ölçüde bozulan dtizenin yeniden sağlanabilmesi suretiyle milli güvenlik ve kamu düzeninin tesis edilmesidir.Dolayısıyla söz konusu tehlikenin ağırlığı ölçüsünde tedbirlerin de ivedilikle alımmasının ve uygulanmasının zorunluluğu açık olup bu bağlamda söz konusu amaca etkili ve ivedi şekilde ulaşılabilmesi için tek tek bireysel işlem yapılması yerine düzenleyici işlemin tercih edildiği anlaşılmıştır. Bu durumda bir taraftan demokratik toplumun karşılaştığı filī tehdit ve bunun acil bir şekilde bertaraf edilmesinin gerekliliği diğer taraftan başvurucunun menfaati karşılaştırıldığında nasıp işlemlerinin iptalinin dava açma hakkı sağlamayacak şekilde KHK ile yapılmasmın orantılı olmadığı sōylenemez.

129. Tüm bu açıklamalar ışığında darbe girişimiyle devletin demokratik düzenine açık ve mevcut bir tehlike oluşturan örgūt ve oluşumlarla mücadele etmek amacıyla olağanüstü hål koşullarında olağan usullerin ðtesinde bir uygulamayla uzman erbaşlıktan astsubaylığa geçiş işleminin OHAL KHK'sı ile iptal edilmesinin demokratik anayasal døzenin ve kamu güvenliğinin korunması amacı bakımından başvurucunun astsubaylık 

statüsüne bir yıl geç atarmış olmasına yönelik şikâyeti ile kryaslandığında mahkemeye erişim hakkına Anayasa'nın I5. maddesi kapsamında durumun gerektirdiği ölçüyü aşacak şekilde bir müdahale oluşturduğu söylenemez Bir başka ifadeyle demokratik bir toplumun karşılaşabileceği en ağır tehditlerden birinin darbe teşebbüsü ile gerçekleştiği somut olayın koşullarında başvurucumun mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin durumun gerektirdiği ölçüde olmadığının söylenemeyeceği sonucuna varılmıştır.
130. Sonuç olarak mahkemeye erişim hakkına yönelik mūdahalenin olağanüstü hl döneminde temel hak ve özgürlüklerin kullanumının durdurulmasını ve smırlandırılmasınıdüzenleyen Anayasa'nın 15. maddesindeki ölçütlere uygun olduğu değerlendirilmektedir.
131. Açıklanan gerekçelerle -Anayasa'nın 15.maddesiylebirlikte değerlendirildiğinde- başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altina alınan adil yargılanma hakk: kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

B. Masumiyet Karinesinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun Îddiaları
132. Başvurucu; hakkında hiçbir soruşturma veya kovuşturma bulunmamasıa,FETÖ/PDY ile irtibat veya iltisakının olmamasına rağmen astsubaylığa nasbının yapılmadığını ifade etmiştir. Başvurucu bu süreçte kendisine savunma hakkı tanınmadığı gibi kendisine yönelik suç işnadınm da bulunmadığını belirterek masumiyet karinesinin ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
133. Masumiyet karinesi, Anayasa'nın 38. maddesinin dördüincü fikrasında "Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu saylamaz." şeklinde düzenlenmiştir.Anayasa'nın 36. maddesinde ise herkesin iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmektedir. Anılan maddeye adil yargulanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılama hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6.maddesinin (2) numaralı fikrasında, kendisine bir suç isnat edilen herkesin suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar suçsuz sayılacağı düzenlenmiştir, Bu itibarla masumiyet karinesi,Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altina alınan adil yargılanma hakkının bir unsuru olmakla beraber suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağına dair 38. maddesinin dördüncü fikrasında ayrıca düzenlenmiştir (Fameka İnş. Plastik San ve Tic. Ltd. $irketi, B. No: 2014/3905, 19/4/2017, § 27).

134. Anayasa'nun 36. maddesinde güvence altina alınan ve aynica 38. maddesinde düzenlenmiş bulunan masumiyet karinesi ancak suç isnadı altında olan kişilere uygulanmaktadır. Bu durumda suç isnadına ve suç ithamına ilişkin olmayan durumlara yönelik ihlal iddiaları masumiyet karinesinin kapsamı içinde yer almamaktadır (benzer yδndeki değerlendirme için bkz. Idris Ertaş [GK], B. No: 2018/21949, 20/5/2021, §§ 70-76).
135. Başvuruya konu olayda -kendisinin de ifade ettiği tzere- başvurucu hakkında herhangi bir ceza yargılaması bulunmadığı gibi astsubaylık statüsüne geçiş işleminin iptal edilmesine yönelik 675 sayılı KHK'mn 6. maddesindeki düzenlemenin başlı başına bir suçithamı anlamına gelmediği değerlendirilmiştir.


136. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik şartlart yönünden incelenmeksizin konu bakımından yetkisizlik nedeniyłe kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkımn ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBİLIR OLDUĞUNA,
2. Masumiyet karinesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın konu bakamından yeikistzlik nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alman adil yargılanma hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLMEDIĞINE,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir δmeğinin Adalet BakanlığınaGÖNDERİLMESiNE 29/9/2021tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.