Anayasa Mahkemesinin 10/5/2023 Tarihli ve 2019/476 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-07-19

19 Temmuz 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32253
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCI BÖLÜM KARAR TÜRKAY TUFAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/476Karar Tarihi : 10/5/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞİrfan FIDAN Muhterem INCE Raportör : Ali Erdem $AHİN Başvurucu : Turkay TUFAN 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, kamu görevlisi olan başvurucunun şikâyet dilekçesini usule aykırıolarak Başbakanlık İetişim Merkezine doğrudan iletmesi nedeniyle disiplin cezasi ile cezalandırılmasının ifade özgürlüğūnü ihlal ettiği iddiasıa ilişkindir.
2. Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Çorum Il Gıda Tarım ve Hayvancılık Mūdürlüğünde (Çorum Îl Mūdürlüğü) şube müdüü olarak görev yapmaktadır.
3. Başvurucu, eski görev yeri olan Aksaray Il Gıda Tarım ve Hayvancılık Müdürlüğündeki (Aksaray il Müdtirlüğü) bazı işlemleri nedeniyle hakkında yürütülen disiplin soruşturmasına ilişkin olarak Aksaray Valiliğine hitaben Başbakanlık İletişim Merkezine (BiMER) bir dilekçe ile başvurmuştur. Başvurucunun dilekçesinin ilgili kısmışöyledir:
"Aksaray Valiligi Il Gida Tarim ve Hayvancılık Müdürlüğünün …. yazısında tarqfumdan savunma istenmesi yōnetici konumunda şube mūdüru olduğumdan .…. yōnetici konumunda aynı olaydan sorumlu olacak olan il müdür yardımcisı M.Ö.'nün savunma isteme yetkisi bulunmamaktadır. Diğer yandan yönetici konumunda olan il müdürü B.Z. de aynı konuda sorumlu olacaktyr. Tarafuma suc uyduran ilgililer hakkanda da suc uydurmak ve diğer iddtalar için yasal tşlemler lçin Aksaray Cumhuriyet Başsavculığına suç duyurusunda bulumulacağinı belirtmek isterim."
4. Anılan dilekçe üzerine Aksaray Il Müdtırlüğünün başvurucunun usulsüz müracaat ve şikâyette bulunduğu ve bu durumun disiplin cezasını gerektirdiği belirtilen yazısı, gereği için Çorum fı Müdürlüğüne gönderilmiştir. Sōz konusu yazıda başvurucunun BİMER'e gönderdiği dilekçede kullandığı "kendtsi hakkanda suç uydurulduğu" ifadesi ile kurumu şikâyet ettiği, "ilglliler hakkanda suç duyurusunda bulunacağı" ifadesiyle ise disiplin amirlerini tehdit ettiği belirtilmiştir.


5. Çorum Îl Müdürlüğü, başvurucunun eylemleriyle müracaat ve şikâyet usullerine uymadığı ve taleplerini BfMER aracılığıyla ilettiği iddiasıyla başvurucu hakkında disiplin soruşturması başlatmıştır. Başvurucu savummasında, isnat edilen suçu işlemediğini ve BİMER'e başvurusunun anayasal bir hak olan dilekçe hakkını kullanmaktan ibaret olduğunu ifade etmiştir.

6. Soruşturma neticesinde başvurucunun yönetmelikte belirtilen usullere dikkat etmeksizin BiMER'e şikâyette bulunduğu, mevcut soruşturmada ise gizli ibarelisavunma istem yazısı Üzerine hazırladığı yazryı Valilik kanalryla Il Müdthrlüğüne ileterek soruşturmanın gizliliğini de ihlal ettiği belirtilerek başvurucunun 4/7/1965 tarihli ve 657sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fikrasımın (A) bendinin (d) alt bendi uyarınca "usulsiz mūracaat veya şikayette bulunmak" kapsamında uyarma cezası ile cezalandırılmasına karar verilmiştir.

7. Başvurucu hakkında tesis edilen disiplin cezasının iptali talebiyle idare mahkemesine başvurmuştur. İlk derece mahkemesi, başvurucunun şikâyet dilekçesini kurumunu atlayarak BłMER aracılığryla Aksaray Valiliğine doğrudan göndermesinin mevzuata aykın olduğunu belirterek davanın reddine karar vermiştir. Amlan karar istinaf kanun yolunda kesinleşmiştir.

8. Başvurucu, nihai kararı 17/12/2018 tarihinde 8ğrendikten sonra 31/12/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

9. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

IL DEĞERLENDİRME 
10. Başvurucu; Aksaray'da yürütülen disiplin soruşturmasına konu edilen işlem tarihlerinde başka bir ilde görevli olduğunu, savunma yazısının kendisine Çorum'da görevliyken iletildiğini, Aksaray Il Müdürlüğü ile amir-memur ilişkisi bulunmadığmdan Aksaray Valiliğine hitaben BfMER'e dilekçe ile başvurduğunu, bu itibarla anayasal bir hak olan dilekçe hakkını kullanması nedeniyle müdahale edilmesinin ifade özgürlüğü ve adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı (Bakanlık) görüşünde;mevcut başvuruda ifade özgürlüğüne bir müdahalenin bulunup bulummadıği, bulumduğu diişünüldüığü takdirde uüdahalenin meşru bir amacı olup olmadığı, şikâyete konu edilen işlemin belirtilen meşru amaç ile orantilı olup olmadıği, bu anlamda idare ve derece mahkemeleri kararlarının ilgili ve yeterligerekçeler içerip içermediği hususlarıdeğerlendirilirken ilgili ulusal ve uluslararası mevzuat hükümleri ile yargı içtihatlarının dikkate alınması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formunda ileri sürdüğü iddiaları yinelemiştir.

11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

12.İfade δzgürlüğüne yönelik müdahalenin dayanağı olan 657 sayılı Kanun'un 125.maddesinin birinci fikrasının (A) bendinin (d) alt bendinin kamunla stnırlama Ölçütünü

karşıladığı sonucuna varılmıştır. Müdahalenin kamu hizmetlerinin sürekliliğinin sağlanmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve Anayasa'ın 26. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunması meşru amacıı taşıdığı değerlendirilmiştir.İfade özgürlüğüne yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zoruniu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bek²† Co$kun [GK], B. No: 2014/12151, 4/6/2015,§§ 53-55; Mehmet Ali Aydin [GKJ, B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§ 70-72). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğu yönünden inceleme yapılacaktir.

I3. Somut olayda başvurucu, eski görev yeri olan Aksaray'da yürütülen bir soruşturma kapsamında savunmasının istenmesi Üzerine Aksaray Valiliğine hitaben hazırladığı dilekçeyi BtMER'e göndermiştir. Başvurucunum antlan eylemi, usulsüz müracaat ve şikâyet kapsamında değerlendirilerek başvurucu disiplin cezası ile cezalandırılmıştır.Mahkeme, başvurucunun dilekçeyi kurumunu atlayarak BłMER aracılığıyla Valiliğe gönderdiğinin sabit olduğunu belirterek davanın reddine karar vermiştir. Anılan karar istinaf yolunda kesinleşmiştir (bkz. §§ 3-7).

I4. Anayasa Mahkemesi birçok kararında kamu görevlisinin anayasal ve yasal konumuna, tabi olduğu statü hukukunun getirdiği &dev ve sorumlulukların temel hak ve Özgürlükler karşısındaki durumuna ve kamu görevlisine uygulanan disiplin cezalarının amaçve kapsamına ilişkin değerlenditmelerde bulunmuş ve kamu görevlisi hakkında disiplin cezası uygulayan idarenin ve bu tür müdahalelerin hukuka uygunluğunu denetleyen yargımercilerinin -subjektif yorumlardan kaçmmaları için- yapmaları gerekenleri belirtmiştir. Bu itibarla yapılacak değerlendirmelerde somut olayın bağlam ve kapsami, eylemde kamu görevlisi sıfatının ve kamusal imkânların kullanılma durumu, eylemin kamu kurumuna etkileri -süreklilik, etkinlik, verimlilik- ve uygulanan disiplin cezasının niteliği gözönünde bulundurulmalıdır (diğerleri arasından bkz. Lale Çalıkoğlu, B. No: 2018/36354, 18/10/2022,§§3034; Sinan Akbulut, B. No: 2019/1396, 2/11/2022, §§ 3034; Serdar Topal, B. No:2018/23179, 16/11/2022, §§ 2630).

15. Başvuru komusu soruşturma, başvurucunun eski görev yerinden mevcut gõrev yerine iletilen resmî yazı üzerine başlatılmıştır. Yazıda Özetle başvurucunun hakkında suçuydurulduğu iddiasīyla kurumu BiMER'e şikâyet ettiği ve ilgililer hakkında suç duyurusunda bulunacağından bahsederek disiplin amirlerini tehdit ettiği belirtilmiştir. Dolayısıyla eldeki başvuruda öncelikle başvurucunun kullandığı ifadenin niteliği irdelenmelidir.
16.Başvurucu, BİMER'e gönderdiği şikâyet dilekçesinde soruşturmaya konu edilen iddiaların uydurma olduğunu ileri sürmüş ve ilgililer hakkında yasal yollara başvuracağınıbelirtmiştir. Başvurucu söz konusu iddiasım ise olay tarihinde Aksaray'da görevli olmadığına dayandırmıştır (bkz. § 10). Buna göre başvurucunun yasal yollara başvuracağımı belirterek kamu gücünü kullananlara hukukun izin verdiği ölçüde iş ve işlem tesis edebileceklerini hatırlatmayı hedeflediği ve dahli olmayan bir konuda -başvurucunun kanaatine görekarsılaşabileceği olası bir disiplin cezasına karşı savurmasız kalmamayı amaçladığanlaşılmıştır. Bununla birlikte başvurucunun ilgililer hakkında adli yönden şikâyette bulunma hakkı haricinde icrai olarak -doğrudan sonuç doğurabilecek nitelikte- herhangi bir kamusal yetkisi de bulunmamaktadır. Dolayısıyla başvurucunun savcılığa suç duyurusunda bulunacağışeklindeki ifadesinin soruşturmayi yürütenler açısından bir tehdit oluşturduğunu kabul etmek şu hâlde mümkün değildir (yasal bir hakkın kullanımına ilişkin ifadenin değerlendirildiği karar için bkz. Zeynep Özbay Başari, B. No: 2018/17029, 16/6/2022, § 31).

17. Somut olayda incelenmesi gereken bir diğer mesele ise şikâyet dilekçesinin Aksaray Il Müdtırlüğüne iletilmesi gerekirken usulsüz bir şekilde -ilgili kurum atlanarakBiMERyoluyla Valilik makamına doğrudan iletildiği iddiasıdır. Başvurucu, BiMER'e başvurduğu tarihte Çorum İl Müdürlüğüinde görevli olup soruşturmayı yürüten Aksaray Il Müdürlüğünün personel hiyerarşisine dâhil değildir. Diğer bir ifadeyle başvurucu ile Aksaray İl Müdürlüğünde görev yapan personel arasında amir-memur ilişkisi bulunmamaktadır.Dolayısryla başvurucudan çalışmadığı bir yerde uygulanan hiyerarşi temellimüracaat ve şikâyet usullerini takip etmesi beklenemez 

18. Bununla birlikte 12/1/1983 tarihli ve 17926 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Devlet Memurlarinn Şikayet ve Müracaatları Hakkında Yönetmelik'in 5. maddesinde ise şikâyetlerin en yakın amirden başlanarak silsile yolu ile ve şikâyet edilen amirler atlanarak yapılacağı belirtilmektedir. Bu itibarla bir an için başvurucunun eski görev yerindeki hiyerarşiye dâhil olduğu kabul edilse dahi somut olaydaki şikâyetin amir pozisyomundaki kişilere -il müdürü ve il müdür yardımcısı- yöneldiği gözetildiğinde başvurucunun şikâyet ettiği amirleri atlayarak dilekçesini en yakın amirin bulunduğu valiliğe göndermesinin dilekçe hakkının usulstiz bir şekilde kullanımını teşkil edeceği şeklinde yorumlanmasının anayasal hakkı daraltan aşırı bir yorum olduğu kabul edilmelidir.

19. Somut olaya komu müdahalenin gerekçelerinden birisi de soruşturulan olaydan bağımsız olarak başvurucunun mevcut soruşturmanın gizliliğini ihlal etınesi olarak gösterilmiştir. Idare anılan yorumunu ise savunma istem yazisının "gizli" ibareli olmasına karşın başvurucunun savunmasını Valilik Üzerinden il Müdürlüğüne iletmesine dayandırmıştır. Soruşturmaya ilişkin belgelerin incelenmesinden idarenin başvurucuya gönderdiği savunma istem yazısını "gizli" ibaresiyle, geriye kalan çok sayıda evrakı ise herhangi bir ibare olmaksızın düzenlediği ve soruşturmayı bir büitün hâlinde gizlemeye gerek duymadığı görülmüştür. Bu durum ise kullanılan ifadelerin kurum içi disipline yönelik ciddi bir tehdit unsuru olarak değerlendirmediğine karine teşkil etmektedir (gizlilik yönünden benzer değerlendirmeler için bkz Samet Çelikçapa, B. No: 2018/14878, 26/5/2022, § 43).
20. Anayasa Mahkemesi çok sayıdaki kararında, ifade özgürlüğüne gerekçesiz olarak veya Anayasa Mahkemesince ortaya konulan kriterleri karşılamayan bir gerekçe ile yapılan müdahalelerin Anayasa'nın 26. maddesini ihlal edeceğini ifade etmiştir. Ifade Özgürlüğüne yapılan bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için kamu makamları tarafindan ortaya konulan gerekçelerin ilgili ve yeterli olması gerekir (diğerleri arasından bkz Bekir Coşkun, § 56; Tansel Çölaşan, B. No:2014/6128, 7/7/2015, § 56; Kemal Kilıçdaroğlu, B. No: 2014/1577, 25/10/2017, § 58;Zübeyde Füsun Üstel ve diğerleri [GK], B. No: 2018/17635, 26/7/2019, § 120).
21. Başvurucuyu cezalandıran idarenin ve müdahalenin hukuka uygunluğunu denetleyen derece mahkemelerinin gerekçeleri dikkatli bir şekilde ele alınmıştır. Buna göre anılan mercilerin başvuru konusu eylemin ne şekilde usulstiz müracaat ve şikâyet kapsamına girdiğini somut olarak ortaya koyamadığı değerlendirilmiştir. Bunun yanında başvuru konusu iddiaların yukarıda anlatilan bağlamlarda anılan merciler tarafindan ayrıntılı şekilde incelemeye özen gösterildiğinin düşünülmesini sağlayacak herhangi bir açıklamaya da rastlanmamıştır. Başvurunun bütün koşulları gözetildiğinde başvurucu hakkında disiplin cezası verilmesi ile Anayasa'nın 26. maddesinde koruma altında olan ifade Özgürlüğüne yapılan müdahalenin daha ağır basan bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediği gibi orantılı da olmadıği sonucuna varılmiştir.


22. Açıklanan gerekçelerle başvuruya konu demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmayan müdahale nedeniyle Anayasa'mın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
III. GİDERİM 
23. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuma ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 5460; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 5360, 66; Kadri Eπis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100). Eski hâle getirme kuralı çerçevesinde ihlalin sonuçlarının bütüntyle ortadan kaldırılabilmesi için başvurucuya manevi zararları karşılığında net 18.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Ifade özgürlüğüntn ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDfLEBlLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alıman ifade özgürlüğünün IHLAL EDİLDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin ifade Özgürlüğünün ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Çorum Idare Mahkemesine (E.2017/362,K.2018/36) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucuya net 18.000 TLmanevi tazminat ÖDENMESINE,
E. 294,70 TL harç Ücretinden oluşan yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanliığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAlZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir 8rneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 10/5/2023tarihinde OYBÎRLİĞtYLE karar verildi.