Anayasa Mahkemesinin 14/12/2023 Tarihli ve 2021/18914 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-05-20

20 Mayis 2024 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 32551
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR EROL CANBAZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/18914Karar Tarihi : 14/12/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA 
Üyeler : M. Emin KUZ 
Yıldız SEFERİNOĞLU 
Basri BAĞCI 
Kenan YAŞAR 
Raportör : Duygu KALUKÇU 
Başvurucu : Erol CANBaZ 
Vekili : Av. Emine Pınar TEKİNŞEN 

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, hakkında adli soruşturma bulunduğu gerekçesine dayalı olarak başvurucunum bilirkişi listesinden isminin çıkarılması nedeniyle adil yargılanma hakkıkapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
2. Başvurucu, Ankara Bilirkişilik Bölge Kurulu Başkanlığı (Kurul) bünyesinde bilirkişi olarak görev yapmaktayken 14/11/2019 tarihli kararla bilirkişilik listesinden çıkarılmıştır. Kararda, Ankara Cumhuriyet Başsavcılığından (Başsavcılık) gönderilen yazıdan bahsedilmiş; başvurucu hakkında Fetullahçı Terōr Örgūtü (FETÖ) ve/veya Paralel Devlet Yapılanmasına (PDY) tye olma suçundan soruşturma bulunduğu, soruşturma kapsamında ByLock kullamldığı tespit edilen hattın filî kullanıcısının başvurucunun eşi olduğunun tespit edildiği, bunun üzerine eşi hakkında tefrik kararı verilerek kamu davası açıldıği, başvurucu hakkındaki soruşturmanın devam ettiği belirtilmiştir. Kurul kararında 3/11/2016 tarihli ve 6754 sayılı Bilirkişilik Kanunu'nun 10. maddesine değinilmiş ve maddenin (1) numaralıfikrasının (b) bendinde bilirkişiliğe başvuru şartları arasında terör õrgütüyle iltisakhı ve irtibatlı olmamanın bulunduğu belirtilmiş; irtibat yahut iltisak değerlendirmesinin yapılabilmesi için soruşturma yahut kovuşturmanın neticelenmesi gerekmediği, bu kapsamda yürütülen idari yahut adli soruşturmalarda gizliliği ihlal etmemek adına başvurucunun savunmasının alınmadığı ifade edilmiştir.

3. Başvurucu; Kurul kararına karşı itiraz etmiş ve soruşturmada gizlilik kararıolmakla birlikte hakkında esaslı ve somut bir delil tespiti bulunmadığı için ceza davasıaçılamadığıni, bu kapsamda savunması alınmadan listeden çıkarılmasının başta masumiyet karinesi olmak üzere anayasal haklarımı ihlal ettiğini ileri sürmüş ancak başvurucunun itirazıreddedilmiştir. Başvurucu, bu karara karşı Ankara 10. İdare Mahkemesi (Mahkeme) nezdinde iptal davası açmıştır.


4. Mahkeme 30/12/2020 tarihli kararı ile davanın reddine hükmetmiş, karar istinaf incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. 30/12/2020 tarihli kararın gerekçesinin ilgili kısmışöyledir:
"Bilirkişilik görevinin adli hizmete ilişkin bulunması nedeniyle mahiyeti itibarıyla kamu görevi niteliği taşıdığı dikkate alındığında, hakkında terör örgütlerine üyeliği, mensubiyeti veya iltisaka yahut bunlarla irtibatı olduğu iddiasıyla suç soruşturması veya kovuşturmasıyürütülen bilirkişilerin, bilirkişilik bölge kurulları tarafından terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olarak değerlendirilmesi ilgili kanun hükümlerinin amacına ve hizmet gereklerine aykırılık taşumamaktadır,
Bu durumda; davacı hakkanda FETÖ/PDY silahlı terör örgütüne üye olma suçundan ceza soruşturması başlatıldığı ve soruşturmanın devam ettiği gözetildiğinde, terör örgütleriyle iltisakı veya irtibatlı olduğu değerlendirilerek tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykarılık bulunmadığı sonucuna varılmıştır."
5. Başvurucu, nihai hükmü 2/4/2021 tarihinde 8ğrendikten sonra 22/4/2021tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

Ⅱ. DEĞERLENDİRME 
7. Başvurucu; filen eşi ve çocukları tarafindan kullamlan hatlar üzerinde yapılan ByLock tespitinin bilirkişilik listesinden çıkarılmasına gerekçe olarak gösterildiğini, bunun dışında ceza soruşturmasında tarafina yönelik soyut ihbar dışında hiçbir bilgi yahut belgenin bulunmadığını ancak Kurul tarafindan yūrütülen inceleme sürecinde buna yönelik savunma yapma imkânı bulamadığını belirterek savunma hakkı ile suç ve cezaların şahsiliği ilkesinin ihlal edildiğini belirtmiştir. Öte yandan ne Kurul kararında ne de idare mahkemesi kararlarında ceza soruşturmasında yapılan tespitlerin bilirkişilik yönünden ne şekilde değerlendirildiğinin anlaşılamadiğıni, sadece ceza soruşturmasına atıf yapılarak davanın reddedildiğini, yargılama sürecinde ileri sürdüğü hiçbir iddia yahut itirazın incelenmediğini belirten başvurucu; gerekçeli karar hakkı ile masumiyet karinesinin, aynıca kendisiyle ilgili olarak dini sohbetlere katıldığı yönünde ileri sürülen iddia nedeniyle de din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildiğini ifade etmiştir.

8. Adalet Bakanlığı (Bakanhık) görüşünde; idari yargı mercileri tarafindan irtibat/iltisak açısından yapılan değerlendirmede ceza soruşturması yahut kovuşturmasının delil olarak kabul edildiği, Mahkeme tarafindan uyuşmazlıkla ilgili varlan sonucun ve kullanılan takdir yetkisinin gerekçelendirilerek davanın neticelendirildiği, masumiyet karinesi ile gerekçeli karar hakkı yönünden yapılan inçelemede bu hususların gözönünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı cevap yazısında başvuru formunda ileri sürdüğü hususları tekrarlamıştır.
9. Başvurucunun suçta ve cezada şahsilik ilkesi ile din ve vicdan hürriyetinin ihlal edildiği iddiası yönünden ileri sürdüğü hususların (dinî toplantılara katılma ve ByLock tespiti) ne Kurul kararında ne de derece mahkemesi kararlarında inceleme konusu yapılmıştır.Öte yandan başvurucu; başvuruya konu idari ve yargısal kararlarda referans alınan ceza 

soruşturmasında tarafina yönelik somut bir tespit bulunmadığım, buna rağmen bilirkişilik listesinden çıkarıldığını belirterek masumiyet karinesi ile savunma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüş ise de şikâyetinin özünün iddia ve itirazları dikkate alnmaksızın ve incelenmeksizin davanın reddine karar verilmesi olduğu anlaşıldığından başvuru, gerekçeli karar hakkı kapsamında incelenmiştir.

10.İlke olarak mahkeme kararlarımın gerekçeli olması, adil yargılanma hakkının bir gereğidir. Derece mahkemeleri, dava konusu maddi olay ve olguların kanitlanmasım,delillerin değerlendirilmesini, hukuk kurallarının yorumlanması ve uygulanmasıni,uyuşmazlıkla ilgili vardığı sonucu, sonuca varmada kullandığı takdir yetkisinin sebeplerini makul şekilde gerekçelendirmek zorundadır. Bu gerekçelerin oluşturulmasında açık bir keyfilik görüntüsünün olmaması ve makul bir biçimde gerekçe gösterilmesi hâlinde adil yargılanma hakkının ihlalinden sõz edilemez (İbrahim Ataş, B. No: 2013/1235, 13/6/2013, §23).

11. 6754 sayılı Kanun kapsamında bilirkişilerin kamu hizmeti veren diğer mesleklerden Önemli ve farklı bir konumda olduğu söylenebilir. Dolayısıyla bilirkişilik faaliyetinde bulunacak gerçek kişilerde aranacak şartlar yönünden bölge kurulları tarafindan kullanılan takdir yetkisinin daha geniş olması makul kabul edilebilir. Öte yandan bu takdir yetkisi çerçevesinde tesis edilen işlemlerin mevzuat kapsamında olduğu ve iltisakl/irtibatlıolma durumunun somut olgulara dayandığı hususlarının idari ve yargisal makamlar tarafindan ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konulması gerekir (Mehmet Zile, B. No:2019/8391, 15/3/2023, § 41). Nitekim Anayasa Mahkemesi 6754 sayılı Kanun'un 10.maddesinin iptali talebine ilişkin yaptığı incelemede, gerçek kişilerin bilirkişilik faaliyetinde bulunabilmesi için terör örgütleriyle iltisaklı/irtibathı olmamaları şartı öngörülmesini Anayasa'ya aykırı görmemiş; söz konusu şartın uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkların yargıya taşınabileceğini belirterek bu durumun keyfiliği önleyecek yasal güvencelerden biri olduğunu vurgulamıştır. Anayasa Mahkemesi, ulaşılmak istenen amaca ilişkin kamu yararıile bireyin kamu hizmetine girme hakkı arasında olması gereken makul dengenin gözetildiği,kamu hizmetine girme hakkını sınırlandıran kuralın orantısız bir müdahaleye neden olmadığıkanaati ile 6754 sayılı Kanun'un õlçüsüz bir sınırlama getirmediği sonucuna ulaşmıştır (AYM, E,2018/89, K.2019/84, 14/11/2019).

12. Somut olayda Kurul tarafindan alınan kararda, başvurucu hakkında devam eden soruşturma olduğu, soruşturmanın gizliliğine zarar vermemek adına başvurucunun savunmasının alınmadığı, mevcut soruşturmanın irtibat/iltisak değerlendirmesi için yeterli olduğu belirtilmiş; Kurul kararımın iptali amacıyla açılan davada da Mahkeme aynıdeğerlendirmeyi yaparak davayı reddetmiştir.

13. Anayasa Mahkemesinin ifade edilen kararı da dikkate alindığında (bkz. § 11)derece mahkemeleri tarafindan yapilan yargılamalarda bireylere temel hak ve Özgürlüklere yönelik ölçüsüz veya keyfî müdahalelere karşı koyabilecekleri usule ilişkin güvencelerin sağlanması daha da õnem kazanmaktadır. Bu bağlamda mahkemelerin verdikleri kararlarda uygulanan tedbirin keyfi olmadığını ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya koyması gerekir.Somut olayda derece mahkemeleri kararların gerekçelerinde başvurucu hakkında var olan herhangi bir bilgiye, başvurucunun bir eylemine veya iltisaklı ya da irtibathı olduğunu gösteren herhangi bir vakıaya yahut olguya yer vermemiş; başvurucu hakkında bir ceza soruşturması yapılmasını terör örgütüyle iltisaklı ya da irtibatı olma bakımıdan yeterli kabul etmiştir. Başvurucunun söz konusu terör örgütüyle irtibatlı ya da iltisaklı olduğunun kabul edilebilmesi açısından ceza soruşturması yapılmasının bir şüpheye neden olduğu kabul 

edilebilir ise de başvurucunun mevcut soruşturmanın hatalı bir tespit ve soyut nitelikli ihbar Üzerine başlatıldığı iddiası ile devam eden süreçte soruşturmanın takipsizlik kararı ile neticelendiği dikkate alındığında bu türden bir şüpheye dayalı olarak mevcut olaydaki gibi ağır sonuçları olan işlemler tesis edilmesi kamusal makamlardan beklenen ikna edici nitelikte gerekçe ortaya konulması yükümłtlāğüne aykırılık oluşturacaktır. Yine irtibatlı ya da iltisaklıolarak kabul edilmek için başvurudaki gibi yalnızca soruşturmanın bulunmasının yeterli kabul edilmesi, söz konusu kavramların kapsam ve sınırlarının yargı kararlarıyla belirlenmesi konusunda yargısal makamlara tanınan takdir yetkisinin öngörülen yükümlülüklere uygun şekilde kullamlmaması anlamına gelecektir (Mehmet Zile, § 45).

14. Neticede mevcut başvuruya özgū şartlarda başvurucunun terör örgūtleriyle irtibatlı ya da iltisaklı olduğu hususunda verilen idari ve yargısal kararlarda objektif ve ikna edici nitelikte gerekçelerin ortaya konulamadıği, başvurucunun ilave tedbirlere maruz bırakılmasına ilişkin gerekliliğin sõz konusu kavramların kapsamını gösterecek şekilde somut olgulara dayalı olarak ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanamadığı değerlendirilmiştir.
15. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
16. Başvurucu; ihlalin tespiti, yeniden yargılama yapılması ve 50.000 TL maddi/manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

I7. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan, B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3), B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

18.İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerekir.

IV. HM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiaņın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Adana 4. İdare Mahkemesine (E.2020/735, K.2020/2187) GÖNDERÍLMESÍNE,

D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
E. 487,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 19.287,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAİZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESÍNE 14/12/2023tarihinde OYBIRLIĞtYLE karar verildi.