Anayasa Mahkemesinin 25/7/2023 Tarihli ve 2023/18536 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-10-10

10 Ekim 2023 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32335
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
GENEL KURUL 
KARAR 
KESER ALTINTAŞ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarast : 2023/18536Karar Taribi : 25/7/2023
Raşkan : Zöhtü ARSLAN Başkanvekilf : Hasan Tahsin GÖKCAN Raşkanvekilf : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERINOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportör : Murat AZAKLI Başvurucu : Keser ALTINTAŞVekili : Av. Abdurrehim GÖZEGİR 
I BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, tapu iptali ve tescil davasının uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 14/3/2023 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunum kabul edilebilirlik incelemesinin Böltm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. İkinci Bölūm tarafindan 11/5/2023 tarihinde yapılan toplantıda niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa 

Mahkemesi Içtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden elde edilen bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir.
8. Başvurucu 14/12/2016 tarihinde Van Būyükşehir Belediye Başkanlığı, GevaşBelediye Başkanlığı ve Gevaş Mal Mūdüırlüğü aleyhine Gevaş Asliye Hukuk Mahkemesinde açtığı davada; kadastro çalışmaları sırasında tespit harici yol olarak bırakılan taşınmazın eşki tapu kaydına gõre adına tesciline karar verilmesini talep etmiştir.

9. Yargılama sırasında M.B. asli müdahale dilekçesi vererek taşınmazın adına tescilini istemiştir.

10. Mahkeme 12/12/2017 tarihinde başvurucunun açtığı davanın kabulüne, tapu kaydının iptali ile taşınmazın davacı adına tapuya kayıt ve tesciline, asli müdahilin açtığıdavanın reddine karar vermiştir.

1I. Davallarin istinaf talebi Üzerine Erzurum Böige Adliye Mahkemesi 2. Hukuk Dairesince karar kaldırilarak dosyanın mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
12. Yargılamaya yeniden başlayan Gevaş Asliye Hukuk Mahkemesi 1/I1/2022tarihinde davanın kabulūne, tapu kaydinın iptali ile taşınmazın davacı adına tapuya kayrt ve tesciline, asli mūdahilin açtığı davamın açılmamış sayılmasına karar vermiştir.
13. Kararın tebliğ işlemleri devam etmektedir.
14.Başvurucu 14/3/2023 tarihinde bireysel başvuru yapmıştır.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Huknk 
15. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Usul ekonomisi ilkesf" kenar başlıklı 30. maddesi şöyledir:
"(1) Hákim, yargılamanın makul süre tçinde ve düzenli bir biçimde yürütülmesini ve gerekstz gider yapılmamasını sağlamakla yükümlüdür."
16. 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayılı Avrupa Insan Hakları Mahkemesine YapılmışBazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümtine Dair Kanun'un "Amaç" kenar başlıklı 1. maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir:
"(1) Bu Kamunun amaci, Avrupa Insan Hakdar Mahkemesine yapilmış bazi başvuruların tazminat ödenmek suretiyle çözümüne dair esas ve usullerin beltrlenmesidir."

17. 6384 sayılı Kanun'un "Kapsam" kenar başlıklı 2. maddesi şöyledir:
"(1) Bu Kamun;
a) Ceza hukuku kapsamındaki soruşturma ve kovuşturmalar ile özel hukuk ve idare hukuku kapsamındakd yargılamaların makul sürede somuçlandırılmadığı,
b) Mahkeme kararlarının geç veya eksik lcra edildiği ya da htç lcra edilmediği,iddiasıyla Avrupa Insan Hakları Mahkemesine yapımış başvuruları kapsar.
(2) Avrupa Insan Hakdarı Sōzleşmesi ve Türkiye'ntn taraf olduğu ek protokoller kapsamında korunan hakdara Uişkin Avrupa Insan Hakdar Mahkemesinin yerleşik İçtthatları doğrultusunda Ülkemiz aleyhine verilen ihlal kararlarımn yoğunluğu dikkate alınmak surettyle, (…) diğer thlal alanları bakmından da Cumhurbaşkanı kararıyla bu Kanun hükimleri uygulanabiltr.

(3) Idart nitelikaeki soruşturmalardan kaynaklanan başvurular hakkında bu Kanun hükümleri uygulanmaz."
18. 6384 sayılı Kanun'un "Anayasa Mahkemesinde bulwnan bazı bireysel başvurular hakkanda Komisyona mūracaat" kenar başlıklı geçici 2. maddesi şöyledir:
GEÇICI MADDE 2- (Ek:25/7/2018-7145/20 md, Ek:28/3/2023-7445/40 md.) "(l)Kanunun 2 nci maddestntn btrinci fikrasının (a) ve (b) bentleri kapsamında olup,münhasvran 9/3/2023 tarthi tlbariyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvurular, başvuru yollarının tüketilmemest nedentyle verilen kabul edilemezlik kararımın tebliğinden itibaren üç ay içinde yapuacakmüracaat üzerine Komisyon tarafindan incelenir.
(2) Komisyona müracaat, müracaat edentn kimllk bilgileri ile Anayasa Mahkemesine başvuru tarthi ve mumarasım içeren tmzalı btr dilekçeyle yapıır. Dilekçeye, Anayasa Mahkemesine yaplan btreysel başvuruya ilişkin form, kabul edilemezlik kararı ve bu kararın tebliğine dair belge ile ihlal iddiasma ilişkin diğer bilgi ve belgeler eklenir.
(3) Müracaat evrakındakd eksikliğin giderilmesi için müracaat edene otuz günügeçmemek üzere süre verllir. Bu süre içtnde, geçerli bir mazeret olmaksızın eksikdiğin tamamlanmaması hålinde müracaat reddediltr.

(4) Bu madde uyarınca Komisyona gelen müracaatlar bakamından 7 nct maddenin btrtnci fikrasındaki dokuz aylık süre, on altı ay olarak uygulanır."
B. Uluslararası Hukuk 
1. figili Mevzuat 
19. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargılanma hakka" kenar başlıklı 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir.

"Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıkdar ya da cezat alanda kendtsine yöneltilen suçlamaların esası komusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız btr mahkeme tarafindan, kamuya açık olarak ve makul btr sure içtnde görülmesini isteme hakkına sahiptir. ..."

20.Sözleşmenin "Etkdli başvuru hakkı" kenar başlıklı 13, maddesi şöyledir:
"Bu Sōzleşme'de tanınmış olan hak ve özgürlükdert thlal edilen herkes, söz komusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafindan gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkına sahiptir."
21. Sözleşme'nin "Kayưtan dūşürme" kenar başlıklı 37. maddesi şöyledir:
"1. Yargılamanın her aşamasında, Mahkeme aşağıdakt koşulların oluştuğu kanısına varırsa bir başvurunun kayıttan düşürülmesine karar verebilir:
a) başvuru sahibi davasıı takip etme ntyetinde değilse, veya 
b) ihtilaf çōzümlenmişse, veya 
c) Mahkeme'nin saptadığı herhangt btr başka gerekçeden ötürú, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakdı kalan btr neden görülmezse.

Ancak, bu Sōzleşme ve protokolleri ile güvence altına alınan insan hakdarına saygının gerekli kaldiğı hallerde, Mahkeme başvuruyu incelemeye devam eder.
2. Mahkeme, koşulların bunu hakdı kaldığı kanısına varırsa, bir başvurunun yeniden kayda alınmasını kararlaştırabilir."
.Avrupa Însan Hakları Mahkemesi Kararları
a.Türkiye Aleyhine Yapılan Başvurular Üzerine Verilen Kararlar 
22. Yargılamaların uzum stirdüğü ve makul sürede somuçlanmadığı gerekçesiyle Sözleşme'nin 6. ve 13. maddelerinin ihlali iddiasıyla Avrupa Insan Haklari Mahkemesine (AłHM) çok sayıda başvuru yapılmıştır. AlHM; ceza ve hukuk davaları ile idari davalarda yargılamaların uzun sürdüğünü ve makul sürede sonuçlanmadığını belirterek Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasında yer alan makul strede yargılanma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. AiHM ayrıca Ttrk hukukunun başvurucuların yargılamanın uzunluğuna itiraz edebileceği bir hukuk yolu sunmadığı sonucuna varmış ve Sözleşme'nin 13.maddesinin ihlal edildiğine karar vermiştir (Bahçeyaka/Türkiye, B. No: 74463/01, 13/7/2006;Tamar/Türkiye, B. No: 15614/02, 18/7/2006; Daneshpayeh/Türkiye, B. No: 21086/04,16/7/2009; Sebahattin Evcimen/Türkiye, B. No: 31792/06, 23/2/2010).
23. AlHM, çok sayıda verdiği ihlal kararlarından sonra Ümmühan Kaplan/Türkiye (B. No: 24240/07, 20/3/2012) kararında ise makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddialarına yönelik etkili bir başvuru yolu olmamasınım Sözleşme'nin 13. maddesini ihlal ettiğini belirtmiş ve yapısal bir sorun olduğunu ifade ederek pilot karar usulünü uygulamıştır.AfHM, Sðzleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasına ilişkin ihlallerin Türkiye'de uzun yıllardır devam ettiğini, iç hukuk düzeninde yapısal ve sistematik bir problem oluşturduğunu,bu durumun Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrası ile 13. maddesine aykırılık teşkil ettiğini değerlendirmiştir. AfhM tüm bu hususları gözöntıne alarak Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrası ve 13. maddesi anlamında, kararin kesinleştiği tarihten başlamak üzere en geç bir yıl içinde, Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun yürüriüğe girdiği tarihten önce AfHMe yapılan derdest başvurularla ilgili olarak iç hukuk düzeninde uygun ve yeterli bir dützeltme sağlamaya imkân verecek etkili bir hukuk yolu düzenlenmesi gerektiği sonucuna varmıştır.


24. AlHM Müdür Turgut ve diğerleri/Türkiye (B. No: 4860/09, 26/3/2013)kararında, 6384 sayılı Kanun ile kurulan iç hukuk yolunun Ümmühan Kaplan/Türkiye kararında belirttiği ilkelere uygun olup olmadığını incelemiştir. AlHM yaptığıdeğerlendirmede, 6384 sayılı Kanun ite oluşturulan iç hukuk yolunun makul süre şikâyetleri ile ilgili tekrar eden başvuruların incelenmesi amacıyla uygulanan pilot karar usulünün doğrudan ve somut bir sonucu olduğunu ifade etmiştir. AtíM, bu konudaki içtihadından çıkan ilkelere ve pilot kararda Sözleşme'nin 46. maddesi bağlamında varılan sonuçlara uygun olarak Tūrkiye'nin bir iç hukuk yolu oluşturduğunu belirtmiştir. Türkiye'nin böylece Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin tavsiyelerine uygun olarak ve ilgili kişilerin Sözleşme'de yer alan hak ve özgürlüklerden yararlanmasını sağlayarak bir taraftan Sözleşme'nin 1.maddesinin emrettiği şekilde daha hızlı tatmin yolu sağladığı gibi, diğer taraftan da benzer Önemli sayıda başvuruyu incelemek zorunda kalacak olan AlHM'in iş yüküntın azalmasına katkı sağladığını, böylece bu çeşit sorunları ulusal düzeyde çözerek Sözleşme sisteminde kendisine düşen görevi yerine getirdiğini not etmiştir. AtHM, 6384 sayılı Kanun ile kurulan Komisyonun başvuruculara Sözleşme'nin 13. maddesi anlamında Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasına dayanarak ileri sürdükleri yargılama stresinin uzunluğu ile ilgili şikâyetlerini sunabilecekleri ve tüketmeleri gereken bir başvuru yolu oluşturduğunu belirtmiştir.

b. Burmych ve Diğerlerv/Ukrayna Karanı
25. Bir pilot kararin gereğinin yerine getirilmemesi üzerine AtHM, Burmych ve diğerleri/Ukrayna ([BD] B. No: 46852/13, 12/10/2017) kararında yeni bir çōzüm yōnteni benimsemiştir. Bu karara konu olayda başvurucular, lehlerine verilen mahkeme kararlarının gereğinin yerine getirilmediğini belirterek Sözleşme'nin 6. maddesi, Sözleşme'ye ek (1) No.lu Protokol'tn 1. maddesi ve Sözleşme'nin 13. maddesinin iblal edildiğini ileri strmüşlerdir.
26. AlHM daha önce Ukrayna'da mahkeme kararlarının uzun süreler boyunca uygulanmaması ve bu konuda çok sayıda başvuru yapılması ūzerine Yurty Nikolayevich Ivanov/Ukrayna (B. No: 40450/04, 15/10/2009) kararinda bu konuda yapısal bir sorun olduğunu tespit ederek pilot karar usultnü uygulamıştır. Bu kararda, 2004 yılından beri Ukrayna ile ilgili 300'den fazla başvurunun incelendiğine ve hâlen de Ukrayna aleyhine bu konuda yapılan yaklaşık 1.400 daha başvuru bulunduğuna dikkati çekmiştir. Anılan pilot kararda AlHM, mahkeme kararlarınım uzun sūre uygulanmadığı ve bu konudaki yapısal soruna ilişkin olarak etkili bir başvuru yolunun olmadığı tespitini yaparak Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrası ile Sözleşme'ye ek (1) No.lu Protokol'ūn 1. maddesi yanında Sözleşme'nin 13. maddesinin de ihlal edildiğine karar vermiştir. AfHM devletin mahkeme kararlarının uygulanmaması hâlinde yeterli tazmin sağlayabilecek bir yol oluşturmast gerektiğini belirtmiş ve bu tedbirlerin alınmasına kadar diğer başvuruların bir yıl süreyle ertelenmesine karar vermiştir (Yuriy Nikolayevich Ivanov/Ukrayna, §§ 78-101).
27. Pilot karardan sonra Ukrayna devleti hukuki bir düzenleme yapmasına rağmen bu yol etkisiz olduğu için 2013 yılı sonundan itibaren İvanoy kararına benzer davaların sayısıhrzla artmaya devam etmiştir. 2/9/2014 tarihinde AlHM, artan başvuru sayışı nedeniyle Ivanov benzeri davaların görülmesini bir yıl daha ertelemiştir. AlHM'e 1999 yılmdan beri toplamda İvanov kararına benzer yaklaşık 29.000 başvuru yapılmış, 2016 yılı başından itibaren başvuru sayısı artmış, ayda yapılan başvuru sayısı 200' e ulaşmıştır (Burmych ve diğerler/Ukrayna, §§ 37-44).


28. Burmych ve diğerleri/Ukrayna kararında AlHM pilot kararındaki tespitleri yinelemiştir. Bu çerçevede pilot karardan bu yana Ukrayna Hükümetinin Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin rehberliğine rağmen 1999'dan beri toplamda 29.000 kadar başvuruya konu olmuş sistematik sorunlanı gidermek için iç hukukta etkili hukuki çareler öngöremediği açıklanmıştır. AfHMe göre Ukrayna'nın bu konudaki stregiden başarısızlığı, kesinleşen mahkeme kararlarının icra edilmemesi şeklindeki sistematik sorunu çözümstiz bırakmış ve sürekli artan sayıda başvuruların Önünü açmıştır. Kararda bu durumun -sadece Ivanov benzeri davaların değil ciddi insan hakları ihlali iddialarını içeren pek çok başvurunun beklediği düşünültrse- AiHM'in Sðzleşme'nin 19. maddesi ile belirlenen görevini gereği gibi yerine getirmesini oldukça zorlaştirdığı ifade edilmiştir (Burmych ve diğerlert/Ukrayna, §§{44-146).

29. Artan başvurular karşısında AfHM, sadece ihlal olduğu tespitiyle zararların tazminine karar verdiği yineleyen ihlal kararlarının soruna bir çözüm teşkil etmediğini -Ivanov kararından beri sayıları katlanarak artan aym yönde başvurular gözetildiğindeaçıklamıştır. Nitekim Komitenin de AfHMin aynı yönde vereceği kararların bir çözühm olmadığını, sorunun kökenine yönelik bir yaklaşımın benimsenmesi gerektiğini ifade ettiği belirtilmiştir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, § 147).

30. AlHM açıkça başarılı olamayan bir pilot karardan sonra başvuruya konu nitelikteki olaylar bakımından yeni bir yaklaşım benimsemesi gerektiğini belirtmiştir.AlHMe göre şu ana kadar bu hususta yaptığı şey, tazminat vermekten Öteye geçmemiş ve sorun ortadan kaldırılamamıştır. AfíM İvanov benzeri davaların Sözleşme'ye ve AlHM'in etkinliğine zarar verdiğini ve soruna bir çözüm sunmadığını ifade etmiştir (Burmych ve diğerlerl/Ukrayna, §§ 167-170).

31. AiHMe göre bütün bu hususlar, aynı sistematik ihlalden kaynaklı müteakip davalara yönelik yaklaşım şeklini değiştirmeyi gerektirmektedir. AfHM yapılması gerekenin başvurulara tek tek cevap verilıneşi değil sorunun kõkenindeki nedenlere yönelik kati bir yaklaşımın benimsenerek kararların icrasına ilişkin sorunlara bir çözüm bulunması olduğunu açıklamıştır. Bu yaklaşımın aym zamanda AlHM'in, Komitenin ve davalı Ülkenin Sözleşme sistemindeki rollerine de uygun düştüğünü ifade eden AfHM'e göre son 16 yıldır yaptığı gibi Ivanov benzeri davalarda devamlı aynı kararı vermesi ne bir işe yarayacak ne de adaletin gerçekleşmesine hizmet edecektir. Tam aksine böyle bir tavır, Sözleşme kapsamında insan haklarının korunması gereğine hiçbir fayda sağlamayacaktır. Bu gerekçelerle AtHM, Ivanov benzeri davaların görülmeye devam edilmesinin meşru olup olmadığını, meşru bir gerekçe bulunamazsa Sözleşme'nin 37. maddesinin (1) numaralı fikrasının (c) bendi uyarınca davayi kayittan düşürüp düşürmeyeceğini değerlendirmelidir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, §§172-175).

32. Kararda; bu bağlamda pilot karar usulünün amacına uygun şekilde bir devletin sistematik ihlalleri giderici δnlemleri almasını sağlayamıyorsa aynı içerikteki tüm davalar için ayrı ayrı tazminata hükmedilmesinin faydasız olduğu gibi AfHM'in Sðzleşme'nin etkili olarak uygulanmasın yönündeki esas görevine de uygun olmadığı belirtilmiştir (Burmych ve diğerleri/Ükrayna, § 177). AfHM'e göre bu noktada asıl sorumluluk taraf devletlere ait olup kararlarm uygulandığını izleme konusundaki görev ise Komiteye düşmektedir. Komite ve taraf devletten hem sorumun kökten çözthmüne yönelik genel tedbirlerin alınmasi, hem de bireylerin hukuken tatmin edilmesi için uygun çarelerin öngörülmesi noktasında gerckeni yapması beklenir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, §8184195).


33. AiHM, yapısal sorunları ve bunların Sözleşme'yi ihlal ettiğini tespit edip Sözleşme'nin 46. maddesi çerçevesinde alinması gereken genel tedbirler konusunda yol göstererek pilot kararın nasıl icra edileceği hususunda üzerine düşeni yaptığını, rolünūn ikincil olması ilkesi karşısıda taraf devletçe ihlal kararlarının gereğinin yerine getirilmesi gerektiğini vurgulamıştır (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, §§ 197, 198).
34. Tüm bu gerekçelerle AlHM, Sözleşme'nin 19. ve 46. maddeleri çerçevesinde önündeki bu davalarla o ana değin yaptığı şekilde ilgilenmesinde herhangi bir yarar görmediğini açıklamıştır. AlHM'e göre Ivanov benzeri davalara baklmaya devam edilmesinde Sözleşme'nin 37. maddesinin (1)numaralı fikrasmın (c) bendi çerçevesinde meşru bir yan kalmamış olup anılan hükme dayanılarak başvuruların kayıttan düştrülmesine karar verilmesi gerekir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, §§ 199, 200). AlHM ayrıca Sözleşme'nin 37. maddesinin (1)numaralı fikrasındaki “insan haklarına saygının gerekli kıldığı hallerin" de bu davalar bakımından bir istisna teşkil etmediğini vurgulamıştır. Sonuçolarak AlM, Sözleşme'nin 37. maddesinin(2)numaralı fikrasındaki yetkisine halel gelmemek kaydryla 37. maddenin (1) numaralı fikrasının (c) bendine dayanarak başvuruların kayıttan düşürülmesine karar vermiştir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, §§ 199-208).
35. Bu çerçevede AfHMe göre bu konuda bekleyen başvurular da işbu davaya dâhil edilmeli, karara ekli listelerdeki tüm başvurular AfHM'in dava listesinden çıkarılmalıdır.AlHM, gelecekte yapılacak başvuruları da -kabul edilemez bulunaniar hariç- doğrudan listeden çıkararak Komiteye yönlendirebileceğini belirtmiştir. Ancak müteakip Ivanov davalarının listeden çıkarılmasının koşullar gerektirirse Sözleşme'nin 37. maddesinin (2)numaralı fikrası uyarınca bu davaların tekrar listeye alınmasına engel olmadığını ifade etmiştir. Bu sebeple AfHM, bu kararın verilmesinden itibaren iki yıllık bir süreçte durumu tekrar değerlendireceğini ifade etmiştir (Burmych ve diğerleri/Ukrayna, § 223).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
36. Anayasa Mahkemesinin 25/7/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
37. Başvurucu, bireysel başvuru harç ve masraflarını karşılayacak geliri olmadığınıbeyan ederek adli yardım talebinde bulunmuştur.

38. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Şerif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtiłen ilkeler dikkate alınarak geçimini Önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme güctınden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabultüne karar verilmesi gerekir.
B. Başvurucunun İddlalan 
39. Başvurucu, asliye hukuk mahkemesinde açtığı tapu iptali ve tescili davasınıdevam ettiğini belirterek makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

C. Değerlendirme 
40. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Herkes, meşru vasta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri öminde davacı veya davalı olarak tddia ve savunma tle adll yargılanma hakkana sahipttr."
41. Anayasa'mn "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" kenar başlıkiı 40. maddesi şöyledir:
"Anayasa ile tamnmış hak ve hürriyetlerl thlal edilen herkes, yetkilt makama geclktirtlmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkna sahiptir.
Devlet, işlemlerinde, ügili kişllerin hangı kanun yolları ve mercllere başvuracağını ve sürelerini belirtmek zorundadır.

Kıştnin, Resmi görevlller tarafindan vakd haksız lşlemler sonucu uğradığı zarar da,kamuna göre, Devletçe tazmin ediltr. Devlettn sorumlu olan ligll görevliye rücu hakka saklıdır."
42. Anayasa'nın "Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması" kenar başlıklı141, maddesinin dördüncü fikrası şöyledir:
"Davaların en az giderle ve mümkün olan súratle somuçlandırılmast, yargınun görevidtr."
43. Anayasa'nın "Görev ve yetkileri" kenar başlıklı 148. maddesinin Üçüncü ve dördüıncü fikraları şöyledir:
"Herkes, Anayasada güvence altına almnmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa Insun Haklart Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafindan, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemestne başvurablltr. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.

Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yapılamaz."
44. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Btreysel başvuru hakkı" kenar başlıklı 45. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:
"(1) Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve ōzgürlükderinden, Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangt blrinin kamu gücü tarafindan, ihlal edildigi iddlasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilir.

(2) Ihlale neden olduğu ileri sürülen lşlem, eylem ya da thmal için kanunda öngörülmüşidari ve yargısal başvuru yollarının tamamının bireysel başvuru yapılmadan önce tüketilmişolması gerektr."

45. 6216 sayılı Kamun'un "Btreysel başvuruların kabul edilebiltrlik şartları ve incelenmest" kenar başlıklı 48. maddesi şöyledir:
"(1) Bireysel başvuru hakkanda kabul edtlebltrlik kararı verllebilmesi için 45 üla 47 nci maddelerde öngörülen şartların taşıması gerekir.

(2) Mahkeme, Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakdarın kapsamının ve sınırlarının beltrlenmest açısından önem taşımayan ve başvurucunun önemli bir zarara uğramadığı başvurular tle açıkça dayanaktan yoksun başvuruların kahul edilemezliğine karar verebilir.

(3) Kabul edilebilirlik incelemest komtsyonlarca yapuır. Kabul edilebtltrlik şartlarııtaşımadığına oy birliği ile karar verilen başvurular hakdanda, kabul edilemezlik kararıveriltr. Oy birliği sağlanamayan dosyalar bōlümlere havale edilir.
(4) Kabul edilemezlik kararları kestndtr ve ilgilllere tebliğ ediltr.
(5) Kabul edtlebiltrlik şartları ve incelemestnin usul ve esasları ile ugtli diğer hususlar Içtüzükle düzenlentr."
46. lçtüzük'ün “Pilot karar usulū” kenar başlıkl 75. maddesi şöyledir:
"(1) Bölümler, bir başvurunun yapısal bir sorundan kaynaklandığını ve bu sorunun başka başvurulara da yol açtiğım tespit etmelert ya da bu durumun yeni başvurulara yol açacağını öngörmeleri hälinde, pilot karar usulünü uygulayabilirler. Bu usulde, komuya illşkin Bölüm tarafindan pilot bir karar verilir. Benzer nitelikteki başvurular idari mercilerce bu Ülkeler çerçevestnde çözümlenir; çözümlenmediği takdirde Mahkeme taraftindan topluca görülerek karara bağlanır.

(2) Bölūm, pilot karar usulünü resen, Adalet Bakanlığının ya da başvurucunun istemi üzerine başlatabilir.

(3) Pilot karar uygulaması içtn seçilen başvuru, gündemin öncelikdi ışlert arasında saylı.

(4) Böłüm pilot kararında, tespit ettiği yapısal sorunu ve bumun çözùmü için alınmasıgereken tedbtrlert belirttr.

(5) Bölüm pilot kararla btrltkae, bu karara konu yapısal soruna ilişkin benzer başvuruların incelenmesini erteleyebiltr. Igtliler erteleme karar hakkında bilgllendiriltrler.Bölüm, gerekli gördüğü takdirde ertelediği başvuruları gündeme alarak karara bağlayabilir."
47. Içtüzük'tün “Düşme kararı" kenar başlıklı 80. maddesi şöyledir:
°(1) Bölümler ya da Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında aşağıdakd hállerde düşme karart verilebiltr:
a) Başvurucunun davadan açıkça feragat etmesl.
b) Başvurucunun davasını takipsiz bıraktığıın anlaşıması.
c) Ihlaltn ve sonuçlarının ortadan kalkmış olması.

ε) Bölümler yu da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü,başvurumn incelenmesinin sürdürübmesini hakdı kalan bir neden görülmemest.
(2) Bölūmler ya da Komisyonlar; yukarıdaki fikrada belirtilen nitelikaeki btr başvuruyu,Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan hakdarvna saygının gerekdi kaldığı hallerde incelemeye devam edebiltr."
1. Genel Îlkeler 
48. 6216 sayılı Kanun'um 50. maddesinin (5) numaralı fikrasında davadan feragat hâlinde düşme kararı verileceği belirtilmiştir. Bunun yanında aym Kanun'un 49. maddesinin (7) numaralı fikrasında bireysel başvuruların incelenmesinde bu Kanun ve İçtüzük'te hüküm bulunmayan hâllerde ilgili usul kanunlarının bireysel başvurunun niteliğine uygun hüktmlerinin uygulanacağı belirtilmiştir.

49. Anılan hükümler çerçevesinde bireysel başvurunum niteliği de gözetilerek Içtüzük'ün 80. maddesinde düşme kararı verilebilecek durumlar sayılmıştır. Buna göre (a)başvurucunun davadan (başvurudan) açıkça feragat etmesi, (b) başvurucunum davasını(başvurusunu) takipsiz bıraktığıın anlaşılması, (c) ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalkmışolması, (ç) Bölthmler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürüt başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmemesi hâllerinde Bölümler veya Komisyonlarca yargılamanın her aşamasında düşme kararı verilebilir.
50. Içtüzük'tın 80. maddesinin (1) numaralı fikrasımn (¢) bendinde, diğer bentlerde yazılan ve özel olarak düzenlenen sebepler dışında herhangi bir başka gerekçeden ötürübaşvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklt kilan bir neden görülmemesi gerekçesiyle düşme kararı verilebileceği belirtilmiştir (Mehmet Haberal (2), B. No: 2014/1050, 28/5/2014;benzer nitelikteki karar için bkz. Özgür Uyanık/Tırkiye (k.k.), B. No: 5592/10, 28/5/2019).Bu hükme göre hangi gerekçenin başvurunun incelenmesinin sürdtrülnesini haklı kalıp kılmadığının takdiri ve değerlendirme yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir, Içtüzük'tn 80.maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) ve (b) bentlerinde yazılı sebepler başvurucumun talebi veya takibine dayalı olarak, (c) bendi Anayasa Mahkemesinin iradesi dışında ihlalin ve sonuçlarmın ortadan kaldırılmasına dayalt olarak verilebilecek kararlara ilişkindir. 80.maddenin (ç) bendinde ise yetki Anayasa Mahkemesine aittir. Anayasa Mahkemesi ilk üçbent dışında tespit ettiği herhangi bir gerekçeyle de düşme kararı verebilir.
51. Içtüzük'ūn 80. maddesinin (1) numaralı fikrasının (ç) bendine göre düşme kararıverilebilmesi için ilk ūç bentte yazılı gerekçelerden farklı başka bir gerekçeye dayalı olarak başvurunun incelenmesinin sürdtrülmesini haklı kilan bir nedenin görülmemesi gerekir.Diğer taraftan anılan maddenin (2) numaralı fikrası da ayrı bir koşulu düzenlemektedir. Insan haklarımın güvence altına alınması ve korunmasi, anayasal sistemlerin temel amaçlarından biridir. lddiaya konu olay yönünden hukuk sisteminde bir sorun olduğu, hak ve özgürlüklerin korumması, kapsam ve sınırlarının belirlenmesi noktasında yeni ilke ve yaklaşımların ortaya konulması gerektiği durumlarda veya yapısal bir sorumun çözümtnün gerekmesi hâlinde Anayasa Mahkemesi, başvuru hakkında düşme kararı vermek yerine başvuruyu incelemeye devam edebilir. Ote yandan belirtmek gerekir ki temel hakların korumasi, esas olarak insan onurunun korunmasına hizmet eder. Anayasa'nın 2, maddesi insan haklarına saygılı olmayi,Cumhuriyet'in temel nitelikleri arasında saymıştir, Buna göre insan onurunun korunması,

insan haklarına saygının bir gereğidir. Anayasa Mahkemesi, insan haklarının ve insan onurunun korunmasını gerektiren bir durumun tespiti hâlinde başvuru hakkında düşme karart vermek yerine başvuruyu incelemeye devam edebilir.

2. İlkelerin Olaya Uygulanması
a. Başvurunun İncelenmesinin Sürdürülmesini Hakl Kilan Bir Nedenin Olup Olmadığı

52. Öncelikle eldeki başvuru yönünden İçtüzūk'ün “Düşme kararı" kenar başlıkl 80. maddesinin (1) numaralı fikrasını () bendine göre "bölūmler ya da komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden Btürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakı kalan btr nedentn" olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

53. Makul sürede yargılanma hakkı ile ilgili temel ilkeler hukuk davaları yönünden Güher Ergun ve diğerleri (B. No: 2012/13, 2/7/2013) başvurusunda belirlendikten sonra idari davalar yönünden Selahattin Akyrl (B. No: 2012/1198, 7/11/2013) ve ceza davaları yöntnden de B.E. (B. No: 2012/625, 9/I/2014) kararlarında benzer şekilde temel ilkeler ortaya konulmuştur. Anayasa Mahkemesi, anılan kararlarda belirtilen ilkeler doğrultusunda 55.000'den fazla başvuruda makul sürede yargılanma hakkınım ihlal edildiğine karar vermiştir.
54. Sözleşme ve Anayasa ile güvence altına alman adil yargılanma hakkımın temel güvencelerinden biri olan yargilamaların makul strede tamamlanmasına yönelik olarak gerek uluslararası kuruluşlar gerekse yasama, yürūtme ve yargı organlarınca çeşitli tedbirler alındığı bilinmektedir. Nitekim İnsan Hakları Eylem Planı'nda da makul sürede yargılanma hakkının güçlendirilmesi hedefinde yer alan yargıda hedef stre uygulamasıyla dava ve soruşturmaların makul sürede tamamlanması amaçlanmıştır (Nevriye Kuruç [GKI, B. No:2021/58970, 5/7/2022, §§ 72-84). Ayrıca AlHM, Ümmühan Kaplan/Türkiye kararında da bu konuda yapısal bir sorun olduğunu ve etkili bir başvuru yolunun bulunmadığını belirterek pilot karar usulünüın uygulanmasına karar vermiştir. Bu karar üzerine 6384 sayılı Kanun ile makul strede yargılanma hakkımın ihlali iddiasryla AfhMe yapılmış başvuruları inceleme yetkisi ve görevi Adalet Bakanlığı Tazminat Komisyonu Başkanlığına (Tazminat Komisyonu) verilmiştir.

55. Anayasa Mahkemesine yapılan çok sayıda başvuru Üzerine de bu defa 6384sayılı Kanun'un geçici 2. maddesi ile "Anayasa Mahkemesinde bulunan bazı bireysel başvurular hakkında Komisyona müracaat" düzenlenmiştir. Anulan hüküm ile geçici 2.maddenin yürürlüğe girdiği 31/7/2018 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan bireysel başvuruları başvuru yollarımın tüketiimemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Tazminat Komisyonu tarafindan incelenebileceği düzenlenmistir. Bu düzenlemeden sonra Anayasa Mahkemesi,Tazminat Komisyonuna başvurunun ilk bakışta başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğunu kabul ederek 31/7/2018 tarihi itibarıyla derdest olan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine dair şikâyetlere ilişkin başvurularda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferar Yüksel, B. No:2014/13828, 12/9/2018).

56. Anayasa Mahkemesi Nevriye Kuruç kararında, makul sürede yargılanma hakkına ilişkin olarak yapısal bir sorun bulunduğunu, bu yapısal sorumun giderilmesi için alan her türlü tedbire rağmen makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle ortaya 

çıkacak zararların tazmin edilmesi için Anayasa'nın 40. maddesi gereğince bireysel başvurudan önce etkili bir başvuru yolunum kurulmaşı gerektiğini tespit etmiştir. Nevriye Kuruç kararında başvurucunun makul strede yargılanma hakkınım ve bu hakla bağlantılıolarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine, yapısal sorunun giderilmesi için pilot karar usultintın uygulanmasına karar vermiştir. Kararda yapısal sorunun giderilmesi amacıyla kanuni bir düzenleme yapılması için kararın Türkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM)gönderilmesine ve makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan başvuruların incelenmesinin dört ay süreyle ertelenmesine hükmetmiştir.

57. Anayasa Mahkemesince verilen Nevriye Kuruç kararının yayımlanmasmdan sonra 6384 sayılı Kanun'un geçici 2, maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile değişiklik yapılmıştır. 5/4/2023 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren geçici 2. maddeye göre 9/3/2023 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesi önūnde derdest olan yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı veya mahkeme kararlarının geç veya eksik icra edildiği ya da icra edilmediği iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin başvuru yollarının tūketilmemesi nedeniyle verdiği kabul edilemezlik kararından sonra Tazminat Komisyonuna başvuru yapılmasının yolu açılmıştır.Anayasa Mahkemesi anılan değişiklikten sonra verdiği Veysi Ado ([GK] B. No:2022/100837, 27/4/2023) kararında, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığıiddiasıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolunun tüketilmesi gereken yol olduğunu belirtmiştir, Bu nedenle anılan ihlal iddiastyla 9/3/2023tarihi itibanıyla Anayasa Mahkemesinde derdest olan başvuruda başvuru yollarının tūketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Veysi Ado, §8 46-51). 9/3/2023tarihinden sonra yapılan başvurular yönüinden ise herhangi bir mekanizma getirilmemiştir.Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin pilot karar olarak verdiği Nevrtye Kuruç kararının gereği tam olarak yerine getirilmemiş, yalmızca belli bir tarihe kadar derdest başvurular yöntinden Tazminat Komisyonuna başvuru imkânı getirilmiştir.

58. Anayasa Mahkemesine bireysel başvurunun ikincil nitelikte bir başvuru yolu olduğunum hatırda tutulmast gerekir. Temel hak ve özgüritüklerin ihlal edildiği iddialarının Öneclikle genel yargı mercilerinde olağan kanun yollari ile çözühme kavuşturulması esastır.Bireysel başvuru yoluna, iddia edilen hak ihlallerinin bu olağan denetim ınekanizması içinde giderilememesi durumunda başvurulabilir (Bayram Gōk, B. No: 2012/946, 26/3/2013, § 18).Makul sürede yargılanma hakkına ilişkin ihlalin tespiti ile bu sebeple uğranılan zararların tazminat suretiyle giderimini içeren etkili bir başvuru yolunun olmaması bireysel başvurunun ikincilliği ilkesi ile bağdaşmamaktadır. Anayasa Mahkemesi ihlal iddialarım ilk elden,doğrudan inceleyen bir merci olmadiğı gibi bu şekilde bir inceleme yapması bireysel başvurunun amacı ile de bağdaşmayacaktır (Nevriye Kuruç, §§ 85-87).
59. Öte yandan bireysel başvuru hakkı Anayasa'nın 148. maddesinin Üçüncüfikrasında düzenlenmiştir. Anayasa'nm 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkt,Anayasa'nın 148. maddesinde düzenlenen bireysel başvuru hakkının kullamlmasını ve bu yolun etkili bir şekilde işlemesini sağlayan, bireysel başvurudan önce başvurulabilecek idari ve yargısal başvuru yollarının oluşturulması gereğini ifade etmektedir. Anayasa Mahkemesine makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiastyla yapılan başvuruların sayısıdikkate alındığında bu iddiaların ilk elden Anayasa Mahkemesince incelenmesi, Anayasa'nım 148. maddesinde düzenlenen bireysel başvuru hakkının kullanılmasım ve bu yolun etkili bir şekilde işlemesini de Önemli ölçüde güçleştirmektedir. Dolayısıyla Anayasa'nın 40. maddesi ve 148. maddesinin üçüncü fikrası dikkate alındığında makul strede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle ortaya çıkacak mağduriyetlerin giderilmesi için Anayasa Mahkemesine 

bireysel başvuruda bulunma hakkından Önce etkili bir yola başvurma imkânı tanınmasıgerekir. Oluşturulacak bu başvuru yolunun ve ilgili yargısal yolların tüketilmesinden sonra Anayasa Mahkemesine başvuru imkânının olduğu da açıktır (Nevrtye Kuruç, §§ 88-91).
60. Anayasa Mahkemesine yapılan başvuruların sayısı ve Anayasa Mahkemesinin verdiği ihlal kararları incelendiğinde makul sürede yargılanma hakkının ihlaline yol açan yapısal bir sorunun meveut olduğu değerlendirilmiştir. Bu yapısal sorunun giderilmesi için alınan her türlü tedbire rağmen makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle ortaya çıkacak zararların tazmin edilmesi için Anayasa'nın 40. maddesi gereğince bireysel başvurudan önce etkili bir başvuru yolunum kurulması gerekir (Nevrtye Kuruç, § 97).
61. Anayasa Mahkemesi Nevriye Kuruç kararında, makul sürede yargılanma hakkmın ihlalinin yapısal bir sorundan kaynaklandığım ortaya koymuştır. Anayasa'nın Başlangıç bölümünde, kuvvetler ayrımının devlet organları arasında üstünlāk sıralamasıanlamına gelmediği ancak belli yetki ve görevlerin kullanılmasından ibaret olduğu, erkler arasında medeni bit iş bölümü ve iş birliği ilişkisinin bulumduğu belirtilmiştir. Bu kapsamda Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen yetki ve görevlerini yerine getirerek makul sürede yargılanma hakkınım ihlali iddiasıyla ilgili ołarak başvuru yapılabilecek etkili bir yolun ihdas edilmesi gerektiğini tespit etmiştir. Dolayısryla kararın bir öreği, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak koruma alanında yer alan bir temel hak ve hürriyetin ihlaline yol açtığı tespit edilen sõz konusu yapısal sorunun çözümü için TBMM'ye de bildirilmiştir (Nevriye Kuruç, § 113).
62. Anayasa Mahkemesince verilen bu pilot karar 22/7/2022 tarihli Resmf Gazete'de yayumlanmıştır. Kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından sonra 6384 sayılıKanun'un geçici 2. maddesinde yapılan değişiklikle sadece Anayasa Mahkemesi õnünde derdest olan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânı getirilmiştir.Ancak Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan önce müracaat edilebilecek idari veya yargısal bir mekanizma kurulmamış, makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasıkapsamındaki başvuruların doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılmasına devam edilmiştir.
63. Dolayısryla Anayasa Mahkemesince verilen pilot karara (Nevriye Kuruç kararı),Însan Hakları Eylem Planı'nda belirlenen ilkelere, yasama ve yürütme organlarının ortaya koyduğu hedeflere rağmen makul sürede yargılama yapılmaması nedeniyle ortaya çıkan zararların telafi edilmesi amacryla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan Önce başvuru yapılabilecek daimî bir başvuru yolumum ihdas edilmediği tespit edilmiştir.
64. Bu durumda anilan pilot kararın gereğinin yerine getirilmemesi sebebiyle bundan sonra yapılacak başvurular yönünden ikincillik ilkesine uygun olacak ve kararın icrası sūrecini de gözetecek bir yaklaşımla başvuruların ele alınması ihtiyacı doğmuştur.
65.Içtüzük'tın 80. maddesinin (1) numaralı fikrasının (ç) bendine göre "Bōlümler ya da Komisyonlarca saptanan herhangi bir başka gerekçeden ötürü, başvurunun incelenmesinin sürdürülmestnd haklı kalan bir neden görülmemesi" hâlinde düşme kararıverilebilir. Anılan hükümdeki "saptanan başka bir gerekçe" ibaresinden anlaşılan, Anayasa Mahkemesinin bu saptamayı yapabileceği ve bu durumda başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini gerekligörmeyebileceğişeklindedir. Bununlabirlikte İçtüzük'ün 80.maddesinin (2) numaralı fikrasındaki şartlar varsa yani "Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmest ya da insan haklarına saygının gerekli kaldığı hållerin" bulunması durumunda başvurunum incelenmesine devam edilebilir.


66. Anayasa Mahkemesine yapılan başvurular incelendiğinde 1/12/2022 tarihi itibariyla derdest 130.000 başvurunun 80.000'inin makul sürede yargılama hakkının ihłali iddiasına ilişkin olduğu görülmüştür. Anayasa Mahkemesi ilk defa makul sürede yargılanma hakkının ihlaline karar verdiği 2/7/2013 tarihinden bugüne kadar 55.000'den fazla başvuruda benzer nitelikte ihlal kararları vermiştir. Nevriye Kuruç kararında da ayrıntılı olarak açıklandığı üzere Anayasa'nın40. maddesi ve 148. maddesinin Üçtincü fikrası gereğince,ikincillik ilkesi doğrultusunda makul sürede yargılanma hakkının ihlali nedeniyle ortaya çıkacak mağduriyetlerin giderilmesi için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulumulmasından önce etkili bir tazminat yolunun oluşturulması gerekir (Nevrtye Kuruç, §91).

67. Yargilaması makul sürede tamamlanmayan herkese Anayasa Mahkemesince ilk elden strekli olarak tazminatlar ödenmesi sãz konusu yapısal sorunu ortadan kaldırmadığıgibi bu başvurularin bu şekilde incelenmeye devam edilmesi Anayasa koyucunun Anayasa Mahkemesine yüklediği misyon ile verilen görev ve yetkilerin niteliği ile de bağdaşmamaktadır. Yapısal sorunun meveut olduğu tespit edildiğine göre her başvurunun Anayasa Mahkemesince ayrı ayrı değerlendirilmesinden Öte sorunu kalıcı olarak çözebilecek başka araçların da değerlendirilmesi Anayasa koyucunun öngördüğü biçimde temel hak ve hürriyetleri koruyan etkili bir bireysel başvuru sisteminin devamı bakımından zorunludur. Bu yaklaşım Anayasa Mahkemesinin ve diğer anayasal organların temel hak ve hürriyetleri koruma yükümlülükleri bağlamındaki rollerine de uygun olacaktır. Bu gerekçeden ötürüAnayasa Mahkemesinin başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden olup olmadığıni değerlendirmesi gerekir.

68. Yukarıda da değinildiği tizere Anayasa Mahkemesi makul sürede yargılanma hakkına ilişkin alınan tüm tedbirlere rağmen oluşabilecek zararları gidermeyi amaçlayan etkili bir başvuru yoluun mevcut olmadığına dair yapısal sorunu tespit etmiş ve bu anayasal sorunun çözümü için kararı TBMMye göndermiştir. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi Özerine dūşen anayasal yūkümlülüğü yerine getirmiş olup sorunun çözümū ancak Nevriye Kuruç pilot kararının gereği olarak böyle bir etkili hukuk yolunun yasama organı tarafindan oluşturulması ile mümkün olabilir. Bu durumda Anayasa Mahkemesinin meycut aşama itibarıyla makuł sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan başvuruların esasınıincelemeyi sürdürmesi Nevriye Kuruç kararına ve bu kararda açıkladığı üzere bireysel başvurunun ikincilliği ikesine aykır olur.

69. Diğer bir deyişle Nevrtye Kuruç kararında belirtilen ilkeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan idari veya yargısal bir başvuru yolunun oluşturulmamasi, makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddialarının Anayasa Mahkemesince ilk elden icelenmesine devam edilmesi verilen pilot kararın anlam ve önemini ortadan kaldıracaktır.

70. Öte yandan makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasryla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan Önce başvuru yapılabilecek, bu ihlal iddiasınıgiderebilecek ve yeterli bir giderim sağlayabilecek idari veya yargısal etkili bir başvuru yolunun ihdas edilmesinden sonra amılan başvuru yolu olağan kanum yolu olacağı için bu başvuru yolunun tiketilmesi zorunluluğu doğacaktır. Elbette kurulacak bu başvuru yolunun tüketilmesinden sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılması mümkündür.Anayasa Mahkemesine yaptlacak başvurunun ikincil nitelikte yani olağan kanun yollarının tüketilmesinden sonra yapılabilecek anayasal bir başvuru yolu olduğu tekrar hatırlanmalıdır.

71. Açıklanan gerekçelerle ve Nevrtye Kuruç pilot kararının gereği olarak makul sürede yargılanma hakkımın ihlali iddiasıyla yapılan başvuruların ilk elden Anayasa Mahkemesi tarafindan incelenmesi mūmkın olmayip söz konusu pilot karar doğrultusunda etkilj bir başvuru yolu oluşturulduktan sonra anılan başvuruların incelenebileceği sonucuna varılmıştır.

b.İncelemeyi Gerekli Kilan İstisnai Hällerden Birinin Mevcut Olup Olmadığı
72. Başvurumun ayrıca 6216 sayılt Kanun'un 48. maddesinin (2) numaralı fikrasına göre Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve smırlarımn belirlenmesi ya da insan haklarına saygının incelemeyi gerekli kılıp kılmadığı da değerlendirilmelidir.

73. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında objektif ve subjektif olmak üzere iki temel işlevinin bulumduğu hatırlanmalıdır. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'yı yorumlama ve uygulama şeklinde ortaya çıkan objektif işlevinin subjektif işlevine göre δn planda olduğu gözöntnde bulundurulmalıdır. Zira bireysel başvuru yolunun temel ilkelerinden ikincillik ilkesi ile bunun yansıması olarak Anayasa'nın I48. maddesinin Üçünct fikrasında yer verilen bireysel başvuruda bulunulmadan önce başvuru yollarının tüketilmesi şartı dikkate alındığında temel hak ve özgürltüklerin korunmasında öncelikle kamu makamları ve derece mahkemelerinin, sonrasında ise Anayasa Mahkemesinin rolūbulunduğu anlaşıłmaktadır. Dolayısıyla temel hak ve özgürlüklerin ilk elden kamu makamlarıve derece mahkemeleri tarafindan korunması gerekir. Belli bir meselede bu merciler tarafindan Anayasa'ya uygun korumanın sağlanmadığının ileri strülmesi hâlinde bireysel başvuru yapılabilir. Bu durumda Anayasa Mahkemesi o meseleye ilişkin olarak Anayasa'yi yorumlayarak bir karar verir. Bundan sonra kamu makamları ve derece mahkemelerinin aynımeseleye ilişkin uygulamalarını bu yorum çerçevesinde gerçekleştirmeleri beklenir. Aksi durum, aynı meseleye ilişkin tüm uyuşmazlıkların Anayasa Mahkemesi Önüne taşınmasısonucunu doğurur, Bu şekilde işleyen bir bireysel başvuru yolumum sürdürülebilmesi ise imkânsızdır.Söz konusu yolun işlerliğini devam ettirmesinde Anayasa Mahkemesinin Anayasa'yı yorumlamasının kritik Önemi vardır. Bu işlevini en iyi şekilde yerine getirebilmesi ise -her bir başvuruda bireysel adaleti sağlamaktan ziyade- Anayasa Mahkemesinin daha Önce Anayasa'yı yorumlamadığı meselelere odaklanmasına bağlıdır (K. V. [GK], B. No: 2014/2293, I/12/2016, § 53).

74. Anayasa Mahkemesi, temel hak ve Özgüritlklerin korummasında tek merci olmasa da nihai mercidir. Temel hak ve Özgürlüklere saygı kamu gücünü kullanan bütün makamların anayasal görevidir. Bu görev yerine getirilirken Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması, temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi, insan haklarının gerekli kıldığı hâllere ilişkin olarak verdiği kararların dikkate alınması ve Anayasa htkümlerinin yorumuyla varlan sonuçların değerlendirilmesi beklenir.
75. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurudaki objektif işlevi, yapısal ve sistemik sorunlarm tespiti ile bu konularda ihlal kararları vererek yeni ihlaflerin ortaya çıkmasınıengellemek suretiyle temel hak ve δzgürlüklerin korunmasını ve geliştirilmesini sağlamaktır.
76. Anayasa Mahkemesince Anayasa hüktimleriyle ilgili olarak daha Önce yorumlanmamış meselelerin sõz konusu olduğu veya daha õnce yorumlanmış olsa da yaşanan değişim ve gelişmelere göre yeniden yorumlanması gereken durumların söz konusu olmasıhâlinde başvuru hakkında düşme kararı verilmesi yerine incelemeye devam edilebileceği 

gözöntnde bulundurulmalıdır. Bunün yanında Anayasa ile Sözleşme'nin ortak koruma alanında yer alan temel haklarin kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygının incelemeyi gerekli kıldığı durumlarda da başvurularīn esasımın incelenmesi gerekir.
77. Anayasa Mahkemesi hukuk davalarında makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan Güher Ergun ve diğerleri (B. No: 2012/13, 2i/2013), idari davalar yöntınden Selahattin Akyıl (B. No: 2012/1198, 7/11/2013), ceza davaları yönünden de B.E.(B. No: 2012/625, 9/1/2014) kararlarında bütün ilkeleri ortaya koymuştur. Nevriye Kuruçkararımda da değinildiği tzere yapısal sorunlar ve organizasyon eksikliklerinin yoi açtığıgecikmeler nedeniyle yargılama sisteminde çözüm bekleyen uyuşmazlkların uzun bir süre içinde artması ve birikmesi sonucu yargılamalarda makul sürenin aşılması Anayasa'nın 36.maddesinin ihlaline yol açmaktadır. Anayasa'nın 36. maddesi gereğince, yargilama sisteminin mahkemelerin davaları makul bir süre içinde karara bağlama yükümlülüğünüyerine getirebilecek biçimde düzenlenmesi zorunludur (Nevrtye Kuruç, § 69). Bu çerçevede kararda; Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan makul strede yargılanma hakkımın korunmasının sağlanabilmesi, kamu makamlarının kişilerin bu haklarım ihlal etmelerinin Öntine geçilebilmesi için makul strede yargılanma hakkının ihlali iddialarına ilişkin olarak başvuruda bulunulabilecek etkili hukuk yollarının bulunmaşı gerektiğinin açık olduğu vurgulanmıştır. Anayasa Mahkemesi ayrıca bu yolun şikâyet konusu yargılamanın veya davanın uzun sürmesi nedeniyle ortaya çıkacak zararları giderecek çözümler sunabilmesi gerektiğini açıklamıştır (Nevriye Kuruç, § 70).

78. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesi makul sürede yargılanma hakkı ile ilgili olarak Türk hukuk sisteminde inevcut olan yapısal sorunları bireysel başvuru kapsamında tespit etmiştir. Anılan pilot kararın uygulanması sürecinde bu aşama itibarıyla makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiası ile ilgili başvuruları, Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sinırlarının belirlenmesi ya da insan haklarına saygı kapsamında inceleıneyi gerekli kılan bir husus bulunmamaktadır. Zira Anayasa Mahkemesi, ikincillik ilkesinin gereği olarak Anayasa'nın 40. ve 148. maddeleri uyarımca bu gibi başvuruların ancak etkili bir idari veya yargısal yol oluşturulduktan sonra bireysel başvuruya konu edilebileceğini zaten Nevrtye Kuruç kararında açıklıkla belirtmiştir.Aksine bir yaklaşım yani her bir başvurumun ilk elden, doğrudan Anayasa Mahkemesince incelenmesi -makul sürede yargılanma hakkını ilgilendiren başvuruların katlanarak artan sayısı da dikkate alındığıda- Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın yorumlanması ve uygulanması ile temel haklarım kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi işlevini yerine getirmesini önemli ölçüde olumsuz etkileyecektir. Bunun ise bireysel başvurunun objektif amacı olan insan haklarina saygı kapsamında temel hak ve hürriyetlerin korunmasımisyonunun gerçekleşmesini engetleyeceği ortadadır.

7. Anayasa Mahkemesinin Anayasa'mn uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sırurlarının belirlenmesi ya da insan haklarıa saygmın gerekli kıldığıhâllerin hiçbirini içermeyen on binlerce başvuruyu ilk elden incelemek zorunda kalmasıyaşam hakkı, işkence ve kötü muamele yasağı, kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkı, ifade Özgürlüğü gibi diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddiasıyla yapılan başvurularıincelemesini güçleştireceği gibi bizatihi Anayasa Mahkemesi Önünde geçen stre bakımından makul strede yargılanma sorununa da yol açabilecektir. Nitekim AfíM bazı başvurularda Anayasa Mahkemesi önünde geçen süreyi dikkate alarak incelemenin makul bir sürede yapılıp yapılmadığını değerlendirmektedir (Sözleşme'nin 5. maddesi yönünden bkz. Sabuncu ve diğerlert/Tūrkiye, B. No: 23199/17, 10/11/2020, §§ 197-200; S8zleşme'nin 6. maddesi yönünden bkz ÇevikelTürkiye, B. No: 23121/15, 23/5/2017, §§ 34-66). Dolayısıyla makul 

strede yargılanma hakkının ihlali iddiasryla yapılan başvuruları incelemek, diğer başvurular yönünden Anayasa Mahkemesi önündeki süreç bakımından da ayrı bir makul süre sorununa yol açacağından yine Anayasa'nın 148. maddesinin gerekçesinde yer alan amaçlar ile örtüşmeyen sonuçlar doğurabilecektir.

80. Anayasa Mahkemesinin makul strede yargılama yapılmadığı iddiasina ilişkin başvuruları incelemesi, bu aşamadan sonra temel hak ve özgüritüklerin korunması ve geliştirilmesi açısından bir Önem taşımamakta; Anayasa Mahkemesi bu başvurularda bir anlamda tazminat mahkemesi işlevi görmektedir. Yalnızca tazminat miktarımın belirlenmesinden ibaret bu kararlarm 55.000'den fazla ihlal kararından sonra insan haklarının korunması ve geliştirilmesine artık bir katkı sağlamadığı da açıktır.
81. Bu açıklamalar ışığında makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiasryla yapılan başvurulardaki inceleme yöntemi, verilen ihlal kararımın sayısı ve pilot kararda belirtilen ilkeler dikkate alındığında anlan ihlal iddiasıyla yapılan başvuruların Anayasa Mahkemesince incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden kalmadığı ortadadır.
3. Sonuç
82.Bu durumda Nevriye Kuruç pilot kararındaki ilke ve esaslar djkkate alındığında İçtüzük'ün 80. maddesinin (1) mumaralı fikrasının (ç) bendine göre, yukarıda ayrıntıları ile belirtilen gerekçelerden ötürü makul sthrede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan başvurunun inçelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmediği için başvurunun düşmesine karar verilmesi gerekir.

83. Bu doğrultuda 6384 sayılı Kanun'un geçici 2. maddesi ile 9/3/2023 (bu tarih dâhil) tarihine kadar Anayasa Mahkemesi öntnde makul strede yargılama yapılmadığıiddiasına ilişkin derdest başvurular için Tazminat Komisyonuna başvuru imkânıgetirildiğinden 10/3/2023 tarihinden itibaren yapılan başvurularda düşme kararı verilmesi gerekir.

84. Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan õnce makul strede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla başvuru yapılabilecek idari veya yargısal başvuru yolunun ihdas edilmesi hâlinde anılan yolun etkili ve erişilebilir olup olmadığí, yeterli bir giderim sağlayıp sağlamadığı hususlarında Anayasa Mahkemesince yeniden bir değerlendirme yupilacaktır.

85. Öte yandan Içtüzük'n 80. maddesinin (2)numaralı fikrasında belirtilen "Anayasanın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakarın kapsamının ve sımırlarının beltrlenmesi ya da insan haklarına saygının gerekli kaldığı" bir hâlin varlığının tespit edilmesi durumunda anılan ihlal iddiasryla doğrudan Anayasa Mahkemesine yapılan başvurularda tekrar değerlendirme yapılabileceği izahtan varestedir.
86. Sonuç olarak makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiasıyla yapılan başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini hakhı kılan bir neden görülmediğinden düşmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardm talebinin KABULÜNE,
B. Başvurunun incelenmesinin sürdürülmesint hakı kalan bir neden görülmemesi nedeniyle DÜŞMESİNE M. Emin KUZ, Yıldız SEFERİNOĞLU ve Selahaddin MENTEŞ'in karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun 339.maddesinin (2) numaral fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 25/7/2023 tarihinde karar verildi.


Başvuru Numarası : 2023/18536Karar Tarihi : 25/7/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
Tapu iptali ve tescil davasında adil yargılanma hakkı kapsamında makul stirede yargılanma hakkmın ihlal edildiği iddiasına ilişkin başvurunun dūişmesine karar verilmiştir.
Kararın gerekçesinde; konuya ilişkin pilot kararımıza rağmen, yargılamaların makul strede sonuçlandırılmadığı iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan önce başvuru yapılabilecek strekli bir mekanizma oluşturulmadığı, yapısal sorun tespit edildiği hâlde bu konudaki bütün ihlal iddialarının Anayasa Mahkemesince ilk elden incelenmesine devam edilmesinin ikincillik ilkesi ile bağdaşmayacağı gibi artan iş yükü sebebiyle Mahkemenin diğer başvuruları da makul sürede inceleyememesine yol açacağı ve Anayasa ile verilen temel hak ve hürriyetleri koruma işlevinin zarar göreceği, bu sebeple Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünūn 80. maddesinin (1) numaralı fikrasıın (c) bendine göre başvurunun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmediği belirtilerek düşme kararıverilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Kararda da açıklandığı üzere, yargılamaların uzun strdüğü ve makul sürede sonuçlanmadığı iddiasryla yapılan başvurularda AtHM, S8zleşmenin 6.maddesinin (1)numaralı fikrasında düzenlenen adil yargılanma hakkı kapsamında makul sürede yargılanma hakkmın ihlal edildiğine dair çok sayıda karar vermiş; Ümmühan Kaplan/Türkiye kararında ise, söz konusu ihlalin ülkemizde uzun yıllardır devam ettiğini ve iç hukuk düzeninde yapısal ve sistematik bir sorun oluşturduğunu belirterek uygun ve yeterli bir düzeltme sağlamaya imkân verecek etkili bir hukuk yolu oluşturulması gerektiği yönünde pilot karar usulūuygulamiştär (B. No: 24240/07, 20/3/2012).

AtHM, benzer başka kararlarında da bu ceşit sorunların ulusal düzeyde çözülmesinde kendisine düşen görevi yerine getirdiğini belirtmiştir.

Çoğunluğun kararında isabetli bir şekilde vurgulanan ikincillik ilkesi bireysel başvuru hukuku ve özellikle temel hakların etkin bir şekilde korunması bakımından büyük Önem taşımakla birlikte, etkili bir başvuru yolu oluşturulmayan durumlarda, Mahkememizin bu gerekçeyle başvuruları incełememesi de temel hak ve hürriyetlerin korunmasına bir katkısağlamayacaktır, Bu nedenle, etkili bir başvuru yolunun oluşturulmaması ilgili temel hakkın incelenmemesini değil, o hakla birlikte etkili başvuru hakkunın da ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesini gerektirir.

Anayasanın 36. ve $özleşmenin 6. maddeleri kapsamında kaldığı tartışmasız olan ve yapısal sorumlardan dolayı sıklıkla ihlal edilen makul sürede yargılanma hakkı ile ilgili çok sayıda kararımızla bu konudaki içtihadımızın ortaya çıktığı ve bu nedenle mezkůr başvuruların anayasal öneminin kalmadığı veya -AfíM'in yaptığıa benzer şekilde- Anayasa Mahkemesinin bu konuda kendisine düşen görevi yerine getirdiği söylenemeyeceği gibi,Nevriye Kuruç kararında işaret edilen sürekli ve etkili bir başvuru yolunun oluşturulmamasısebebiyle bu konudaki bireysel başvuruların altından kalkıłması zor sayılara ulaşması da dÜşme kararı verilmesini haklı göstermez 

Esasen sõz konusu hakkın ihlaline yol açan yapısal ve sistematik sorun, bu konudaki mağduriyetin tam olarak giderilmesini sağlamayan, bir nebze hafifletilmesi için de son çare olarak görülmesi gereken tazminat talepleri konusumda Anayasa Mahkemesine başvurulmadan önce gidilebilecek etkili ve sürekli bir yol kurulmaması değil, yıllardır 

tilkemizde yargılamaların uzamasına ve adaletin gecikmesine yol açan sebeplerin varlığınısürdürmesidir.

Herkes tarafindan kabul edilen ancak gereği yapilmayan "geciken adalet, adalet değildir" söyleminin zorunlu kıldığı tedbirler alınıncaya kadar, bu yapısal ve sistematik sorunun adil yargılanma hakkının ihlaline yol açmaya devam edeceği de açıktır.
Bu itibarla yukarıdaki pilot kararımızda (Nevriye Kuruç [GK], B. No: 2021/58970,5/7/2022) belirtilen yapısal sorunların ortadan kaldırılmasına katkı sağlayacak tedbirlerin alınmasına; bu kapsamda, sadece yapılacak bireysel başvurulardan önce gidilebilecek etkili ve sürekli bir başvuru yolu oluşturulana kadar değil, aynı zamanda ülkemizde yargılamaların uzamasına yol açan temel sorunları çözecek diğer düzenlemelerin de yapılmasına kadar,makul strede yargılanma hakkı ve bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınım ihlal edildiğine ilişkin iddiaların Mahkememizce incelenmesine devam edilmesi gerekir.
Yukarida açıklanan sebeplerle, bu konudaki başvuruların incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan nedenler bulunduğundan, İçtüzüğün 80. maddesinin (1) numaralıfikrasının (ç) bendine göre düşme kararı verilemeyeceği; bu nedenle, incelenen başvurunun da kabul edilebilir olduğuna ve anılan haklarm ihlal edildiğine karar verilmesi gerektiği dūştncesiyle çoğunluğun düşme kararına karşıyım.

Üye M. Emin KUz 

Başvuru Numarası : 2023/18536Karar Tarihi : 25/7/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
Tapu iptali ve tescil davasının uzun sürmesi nedeniyle makul strede yargılanma hakkınn ihlal edildiği iddiastyła yapılan bireysel başvuruda başvurunun incelenmesinin sürdthülmesini baklı kılan bir neden görülmemesi nedeniyle düşme kararı verilmiştir.
Kararda ifade edildiği Özere Anayasa Mahkemesi ilk olarak Güher Ergun ve diğerleri (B. No: 2012/13, 2/7/2013) kararında adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddialarını incelemiştir. Mahkeme bu kararında esas yönünden yaptığı inceleme neticesinde makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ve başvuruculara tazminat Ödenmesine karar vermiştir (Güher Ergun ve diğerleri, §§ 6469).
Anayasa Mahkemesi Nevriye Kuruç ([GK] B. No: 202I/58970, 5/7/2022) kararında ise makul sürede yargılanma hakkı ve bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkıkapsamında Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan õnce başvurulabilecek etkili idari veya yargısal başvuru yołlarının oluşturułmadığını, bu meselenin yapısal bir sorun olduğunu belirterek makul sürede yargılanma hakkı ile bu hakla bağlantılı etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ve pilot karar usulünün uygulammasıa karar vermiştir.

Nevriye Kuruç kararının yayımlanmasından sonra, 6384 sayılı Kanun'un geçici 2.maddesinde 28/3/2023 tarihli ve 7445 sayılı Kanun'un 40. maddesi ile değişiklik yapılmıştır.5/4/2023 tarihinde yūrürlüğe giren geçici 2. maddeye göre 9/3/2023 tarihi itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan yargılamaların makul strede sonuçlandırilmadığı veya mahkeme kararlarımın geç veya eksik icra edildiği ya da icra edilmediği iddialarıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Anayasa Mahkemesinin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verdiği kabul edilemezlik kararından sonra Tazminat Komisyonuma başvuru yapılmasını yolu açılmıştır. Mahkeme bu değişiklikten sonra verdiği Veysi Ado ([GK] B.No: 2022/100837, 27/4/2023) kararında, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığıiddiasıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru yolunun tüiketilmesi gereken başvuru yolu olduğumu belirtmiş ve amılan ihlal iddiasıyla ilgili 9/3/2023tarihi itibarryla derdest başvuruda başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Veysi Ado, $§ 46-51). 9/3/2023 tarihinden sonra yapılan başvurular yönünden ise herhangi bir mekanizma getirilmemiştir.

6384 sayılı Kanum'un geçici 2. maddesinde yapılan değişiklik ile 9/3/2023 tarihi itibariyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan yargilamaların makul sürede sonuçlandırıimadığı iddiasıyla yapılan başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkânı getirilmişse de anilan tarihten sonra makul strede yargılanma hakkınin ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan önce başvuru yapılabilecek bir mekanizma oluşturulmamış, yasama organınca bu konuda herhangi bir düzenleme yapılmamıştir.

14/3/2023 tarihinde yapılan başvuru konusu olayda başvurucu, makul strede yargılanma hakkının ihlali iddiasında bulummuştur, Başvuruyu değerlendiren Mahkeme:
- Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamının ve sınırlarının belirlenmesi ya da tnsan hakdarına saygının gereklt kıldığı hâllerin hiçbirinin bu başvurunun incelenmestnde artık önem arz etmediğini dolayısıyla 

Içtüzük'ün 80. maddesinin (2) mumaralı fikrasının makul sürede yargılanma hakkanın thlali iddiasını içeren başvurularda uygulanması olasılığının bulunmadığını,
- Makul sürede yargılanma hakkanın ihlali iddialarının Mahkemece ilk elden incelenmestne devam edilmesinin, pilot karar niteliğtndekd Nevriye Kuruç kararının anlam ve önemini de ortadan kaldıracağım,
-Mahkemenin Anayasa'nın uygulanması ve yorumlanması veya temel hakların kapsamımın ve sınırlarımn belirlenmest ya da insan haklarına saygının gerekdi kaldığı hållerin hiçbirini içermeyen binlerce başvuruyu incelemek zorunda kalmasının yaşam hakkı, işkence ve köta muamele yasağı, kişi hürriyeti ve güvenliğıhakka, ifade özgürlüğü gibi diğer temel hak ve özgürlükerin thlali iddiasıyla yapılan başvuruları incelenmesini güçleştireceğini ve bizatihı Anayasa Mahkemesi önünde geçen süre bakımından bir makul sürede yargılanma sorununa da yol açabileceğimi,
- Mahkemenin makul sürede yargılama yapılmadığı iddiasryla yapılan başvuruları incelemesinin, bu aşamadan sonra temel hak ve özgürlüklerin korunması ve geltştirilmesi açısından bir önem taşımadiğım, Mahkemenin bu başvurularda bir anlamda tazminat mahkemesi işlevine būründüğünü,
- Makul sürede yargılanma hakkanın ihlall tddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvuru yapılmadan önce başvuru yapılabilecek, bu ihlal iddiasın giderebilecek ve yeterli bir giderim sağlayabtlecek idari veya yargısal etkdli btr başvuru yolu ihdas edilmesinden sonra, arulan başvuru yolu olağan kamun yolu olacağı için bu başvuru yolurun tüketilmesi zorunluluğunun dağacağını.

belirterek İçtüzük'n 80. maddesinin (1) numaralı fikrasının (ç) bendine göre makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasryla yapılan başvurumun incelenmesinin sürdürülmesini haklı kılan bir neden görülmediği gerekçesiyle başvurunun düşmesine karar vermiştir.

Anayasa'nın “Hak arama hürrtyer'" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci fikrasında “Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercilerl önünde davacıveya davalı olarak iddla ve savunma ile adil yargılanma hakkana sahipttr." kuralına yer verilmiştir. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin “Adil yargılauna hakkı" kenar başlıklı 6.maddesinde ise “Herkes medeni hak ve yükümlülükderi lle ugili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamalar konusunda karar verecek olan, kamunla kurulmuşbağımsız ve tarafsız btr mahkeme tarafindan davasının makul bir süre içinde, hakkaniyete uygun ve açık olarak görülmestni isteme hakkına sahiptir." denilmektedir. Anayasa'nın 141.maddesinin dördüncü fikrasında ise "Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırılması, yargının görevidir." kuralına yer verilmiştir.

Sözleşme metni ile AfHM kararlarıdan ortaya çıkan ve adil yargılarma hakkınısomut görünümleri olan alt ilke ve haklar, esasen Anayasa'nın 36. maddesinde yer verilen adil yargılanma hakkının da unsurlarıdır. Anayasa Mahkemesi de Anayasa'nın 36. maddesi uyarınca inceleme yaptığı birçok kararında, ilgili hükmü Sözleşmenin 6. maddesi ve AfHM içtihadı ışığında yorumlamak suretiyle, gerek Sözleşmenin lafzi içeriğinde yer alan (Anayasa Mahkemesinin 19/1/2012 tarihli ve E.2011/43, K.2012/10 sayılı kararı) gerek AfHM içtihadıyla adil yargılanma hakkın kapsamına dâhil edilen ilke ve haklara, Anayasamın 36.maddesi kapsamında yer vermektedir (Güher Ergun ve diğerlert, §§ 38). Bu sebeple de 

makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasıyla yapılan bireysel başvurularda Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altina alınan makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiği/edilmediği yönündeki kararlar Anayasa Mahkemesi'nin yerleşik içtihadı haline gelmiştir,
Başvuru konusu olayda yerleşik hale gelen içtihattan farklı bir durum bulunmamaktadır. Anayasa'nı Anayasa Mahkemesi'nin görev ve yetkilerini düzenleyen 148. maddesinin üçünců fikrasında “Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa Insan Hakları Sözleşmest kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafindan, thlal edildiği iddiastyla Anayasa Mahkemestne başvurabiltr. Başvuruda bulunabilmek için olağan kamun yollarının tüketilmiş olması şarttı." hükmü yer almaktadır.6216 sayılı Kanun'un 45. maddesinde de "Btreysel başvuru hakka" başlığı altında "(1)Herkes, Anayasada güvence altina alınmış temel hak ve özgürluklerinden, Avrupa Insan Hakları Sōzleşmesi ve buna ek Türkiye'nin taraf olduğu protokoller kapsamındakd herhangi birinin kamu gūcü tarafindan, ihlal edildiği iddtastyla Ánayasa Mahkemesine başvurabiltr.(2) Ihlale neden olduğu ileri sürülen işlem, eylem ya da ihmal için kamunda öngörülmüş idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının btreysel başvuru yapımadan önce túketilmis olması gerekir.." kurallarına yer verilmiştir. Söz konusu kuralları kişiler bakımından bireysel başvuru hakkını Anayasa Mahkemesi bakımından ise ihlal iddialarını değerlendirme görevini düzenlediği açıktır. Adil yargılanma hakkı kapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının da bu kapsamda olduğu kuşkusuzdur.

Başvuru hakkının ve bu başvuruyu inceleme görevinin açık bir şekilde tanımlandığı,yerleşik içtihattan dönülmesini gerektirecek anayasal ve yasal herhangi bir değişikliğin gerçekleşmediği dikkate alındığında Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alman makul sürede yargılanma hakkının ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilmesi gerekirken İçtüzük'tın 80. maddesi uyarınca düişme kararı verilemeyeceği sonucuna varılmaktadır.
Gerekli yasal düzenlemenin yapılmamış olması, anılan pilot kararın Önemini yitirecek olması ve Mahkemenin diğer temel hak ve özgürlüklerin ihlali iddiasıyla yapılan başvuruları incelenmesinin güçleşeceği gibi gerekçelerİçtüzük'ün 80. maddesinin (1)numaralı fikrasının (ç) bendi kapsamında haklı sebep olarak değerlendirilemez. Nitekim anılan fikranın (a), (b) ve (c) bentlerinde sayılan haller başvurucuya ilişkin hallerdir. Bu sebeple söz konusu fikranın (ç) bendinin de başvurucuya ilişkin haklı sebepler kapsamında yorumlanması gerekir. Başvuru konusu olayda başvurucudan kaynaklanmayan ya da anayasal veya yasal bir düzenlemeden kaynaklanmayan gerekçelerin yorum yoluyla haklısebep şeklinde nitelenerek düşme kararı verilemeyeceği değerlendirilmektedir.
Başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alnan makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği düştıncesi ile çoğunluğun görüştüne iştirak edilmemiştir.
Oye Yıldız SEFERINOĞLU 
Uye Selahaddin MENTEŞ