Anayasa Mahkemesinin 21/12/2023 Tarihli ve 2023/99744 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-12-27

27 Aralık 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32412
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL  KARAR  ŞERAFETTÍN CAN ATALAY BAŞVURUSU (3)
Başvuru Numarası: 2023/99744Karar Tarihi : 21/12/2023
Başkan :Zahtü ARSLAN Başkanvekili :Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekill :Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYusufŞevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI Irfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem INCE Raportörler : Yunus HEPER Kübra ÇİFTÇl Başvurucu : Şerafettin Can ATALAY Veklleri : Av. Akçay TAŞÇI Av. Yalçı Deniz ÖZEN Av. Evren İŞLER Av. Fikret İLKIZ 
L. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının gereğinin yerine getirilmemesi nedeniyle bireysel başvuru hakkı ile seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının mahkümiyet hūkmünün infazma devam edilmesi nedeniyle de kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.


Ⅱ. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 24/11/2023 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltiım tarafindan yapılmasına karar verilmiştir. Bölüm Başkanıtarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığıa (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık 12/12/2023 tarihinde görüşünü belirtmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.

4. Birinci Böltiım, başvurumun Genel Kurul tarafindan incelenmesine karar vermiştir.

IIL. OLAY VE OLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar őzetle şōyledir:
6. Bir avukat olan başvurucu; Taksim Yayalaştırma Projesi'ni protesto etmek amacıyla 28 Mayıs-30 Ağustos 2013 tarihleri arasında Gezi Parkı'nda düzenlenen eylemlerin Ölke çapında kitlesel şiddet olaylanna dōnūşmesi nedeniyle yürütülen ve Gezi Parkı davasıolarak bilinen ceza davasının sekiz sanğından biridir.

7. Istanbul I3. Ağīr Ceza Mahkemesinde (ilk derece mahkemesi) görülen sõz konusu davada, başvurucu hakkmda Tūrkiye Cumhuriyeti Hükúmetini ortadan kaldırmaya veya görevini yapmasmı engellemeye teşebbüs suçundan 25/4/2022 tarihinde mahkúmiyet kararı verilmiş; başvurucumun suçu yardım etme niteliğinde görülerek başvurucunun 18 yıl hapis cezasıyla cezalandırılmasına ve hükümle birlikte tutuklammasına karar verilmiştir.Başvurucunun anılan karara yönelik istinaf başvurusu tahliye talebiyle birlikte Bölge Adliye Mahkemesinin 28/12/2022 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

8. Anılan karar Yargıtay 3. Ceza Dairesinde temyiz incelemesindeyken başvurucu 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan Cumhurbaşkanı ve 28. Dönem Milletvekili Genel Seçimi'nde Tūrkiye İşçi Partisi Hatay milletvekili olarak seçilmiştir. Başvurucu, milletvekili seçilmesi nedeniyle yasama dokumulmazlığına sahip olduğunu belirterek ilgili Ceza Dairesinden Anayasa'nın 83. maddesi gereğince durma kararı verilmesini ve tahliye edilmesini talep etmiştir. Başvurucunun bu talebi, işin esası bilahare incelenmek üzere münbasıran Dairenin 13/7/2023 tarihli kararyla incelenmiş ve reddedilmiştir. Başvurucunun sõz komusu karara Yargıtay 4. Ceza Dairesi nezdinde yaptığı itiraz da anılan kararda isabetsizlik, usul ve yasaya aykırılık bulummadığı gerekçesiyle ve oyçokluğuyla 17/7/2023tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

9. Başvurucu, sōz konusu nihai bükme karşı 20/7/2023 tarihindo bireysel başvuruda bulunmuştur. Bireysel başvuru inceleme aşamasındayken Yargıtay 3. Ceza Dairesi 28/9/z023 tarihli kararıyla başvutucu hakkmdaki mahkûmiyet hükmünü onamış, ayrıca kesinleşen hükmün bir örneğini Anayasa'nın 84. maddesinin ikinci fikrası uyarınca gereğinin takdiri için Tūrkiye Büyük Millet Meclisine (TBMM) göndermiştir.

10. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu 25/10/2023 tarihinde başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir. Bahsi geçen kararda Anayasa Mahkemesi, daha önce verdiği Ömer Faruk Gergerlioğlu ([GK], B. No: 2019/10634, 1/7/2021) kararına atifta bulunarak başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkını ihlal edildiği iddiasryla ilgili olarak dokunuimazlık müessesesinin teminat altına almaya çalıştığı güvenceleri yargı makamlart eliyle sağlayacak yargısal mekanizmaların bulunmadığını, Anayasa'nın I4. maddesinin yasama dokunulmazlığı dışında bırakılan suçları salt yargı organlarınm kararlanyla anlamlıbir sekilde belirlemeye böylece belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığını tekrar etmiş; bu bağlamda seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarını korunmasına ilişkin temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal veya kanuni bir düzenlemenin bulunmaması nedeniyle başvurucunun Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına alınan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir (Serafettin Can Atalay (2) [GK], B. No:2023/53898, 25/10/2023, § 93).

11. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, başvurucunun kişi bürriyeti ve güvenliği hakkını ihlal edildiği iddiasıyla ilgili olarak da bir kisenin milletvekili seçildikten sonra yargılanıp yargılanmayacağı meselesiyle tutuklanıp tutuklanamayacağı tneselesinin aynınitelikte olduğunu, bu sebeple seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı yöntinden yapılan tüm tespit ve değerlendirmelerin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönüınden de geçerli olduğumu belirtmiştir. Bu bağlamda başvurucunun 14/5/2023 tarihinde yapılan genel seçimde milletvekili seçilerek yasama dokunulmazlığından yararlanmaya başladığını, dokunulmazlığa sahip olan başvurucunun tahliye talebine rağmen tutulmaya devam edilmesinin Anayasa'nın 83. maddesiyle bağdaşmadığını belirtmek suretiyle Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir(Şerafettin Can Atalay (2), §§ 106, 107).

12. Başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkmın ihlal edilmesi nedeniyle yeniden yargılanmasına karar veren Anayasa Mahkemesi, başvurucunun adil yargılanma hakkına yönelik diğer şikâyetlerini yeniden yargılama yapıldığı sırada ileri sürmesi hâlinde şikâyetlerin mahkemelerce değerlendirileceği gerekçesiyle incelenmesine gerek olmadiğına karar vermiştir (Şerafettin Can Atalay (2),§109).

13. Anayasa Mahkemesi, tespit edilen hak ihlallerinin ortadan kaldırılmasına yönelik olarak kararın bir örneğinin başvurucunun yeniden yargılanmasına başlanmasi,mahkümiyet hükmünün infazmin durdurulması, ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi şeklindeki işlemlerin yerine getirilmesi için İstanbul I3. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.Bu bağlamda ilk derece mahkemesinin öncelikle yapması gerekenin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı gereğince yeniden yargılamaya başladığına dair karar almak olduğu, bu kararıalmakla hirlikte bir temel hak veya özgürlüğü ihlal ettiği tespit cdilen önceki kararıkendiliğinden ortadan kalkacağt, ilk derece mahkemesinin sonraki aşamada ise ihlalin sonuçlarını gidermek için Anayasa Mahkemesi kararında gösterilen işlemleri yapmakla yüküimlü olduğu hatırlatılmıştır (GtDERīM başlığı altıdaki ayrıntılı değerlendirmeler için bkz. Şerafettin Can Atalay (2), §§ 110-119).


14. Ihlal karan kendisine gönderilen ilk derece mahkemesi 30/10/2023 tarihinde,Yargıtzy3. Ceza Dairesine başkan imzasıyla bir müzekkere yazmıştır. Müzekkerede,Anayasa Mahkemesinin ihlal kararinun Yargitay 3. Ceza Dairesinin başvurucunun milletvekili seçilmesi nedeniyle durma kararı verilmesi talebinin reddine dair kararına ilişkin olduğunu, bireysel başvuru inceleme aşamasındayken mahkümiyet hükmünün onandığıi,yeni oluşan bu durum sebebiyle Dairece yeni bir değerlendirme yapilmasınım zorunlu olduğunu ifade etmiştir.

15. Yargitay 3. Ceza Dairesi, ilk derece mahkemesinin bahsi geçen talebini bir müzekkereyle değil İstanbul I3. Ağır Ceza Mahkemesi Heyetince verilecek bir kararla Yargitnya göndermesi gerektiği gerekçesiyle dosyayı ilk derece mahkemesine iade etmiştir.Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi dosyanın kendisine iade edildiği I/11/2023 tarihinde aldığı bir ek kararla bahsi geçen müzekkerede belirttiği gerekçelere dayanarak dosyanın Yargıtay 3. Ceza Dairesine gönderilmesine oybirliğiyle karar vermiştir. İlk derece mahkemesi, kararıa ilişkin herhangi bir kanun yolu zikretmemiştir.
16. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı 3/11/2023 tarihinde Yargitay 3. Ceza Dairesine ilgiliye isnat edilen suçun Anayasa'nın 83. maddesinde belirtilen istisna kapsamında olması nedeniyle başvurucunun yasama dokunulmazlığından faydalanamayacağıyolunda bir mūtalaa vermiştir, Sōz konusu mütalaa başvurucuya tebliğ edilmemiştir.
17. Yargitay 3. Ceza Dairesi 8/I 1/2023 tarihinde, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına hukuki değer ve geçerlilik izafe edilemeyeceğini, ortada Anayasa'nın 153. maddesi kapsamında uygulanması gereken bir karar bulunmadığıı belirtmiş; ihlale konu bireysel başvurunum inceleme sürecinde Daire kararyla onanarak kesinleşen infazı kabil mahkümiyet hükmü karşısında Anayaşa Mahkemesi kararmna uyulmamasına, başvurucumun kesin hūküm giyme nedeniyle milletvekilliğinin düşürülmesine yönelik işlemlerin başlatılması için kararın bir Örneğinin TBMM'ye gönderilmesine, anayasal hükümleri ihlal eden ve kendisine verilen yetki sınırlarını aşarak hak ihlali yöntnde oy kullanan Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkmda gereğinin takdir ve ifası için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına oybirliğiyle karar vermiştir.

18. Başvurucunun Yargıtay 3. Ceza Dairesinin bahsi geçen kararına yönelik itirazıhakkında ise Yargıtay 4. Ceza Dairesi 20/l1/2023 tarihli kararıyla sōz konusu kararın 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 267. maddesi kapsamında itiraza konu bir karar olmadığı gerekçesiyle oyçokluğuyla karar verilmesine yer ofmadığına karar vermiştir, Başvurucu son karara karşı süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
I. Mevzuat 
19. 2010 yılmda Anayasa'nın 148. maddesinde yapılan değişiklikle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruları karara bağlama görevi ve yetkisi verilmiştir. Bu değişikliğin gerekçesi şöyle ifade edilmiştir:

"Bireysel başvuru ya da anayasa şikáyeti, kamu gūcü tarafindan, temel hak ve özgürlükderl ihläl edilen btreylerin başvurdukiarı olağanüstü bir kanun yolu olarak tanmlanmaktadır. Günümüzde, temel hakların korunması amacıyla bireysel başvuru yolu pek çok uygar ülkede anayasa yargısının ayrılmaz bir parçast kabul edilmekdedir ...
..•
Avrupa Insan Hakları Mahkemest, ic hukuk yollarının tüketilmiş olup olmadiğın araşturırken, ilgili ülkede btreysel başvuru kurumunun bulunup bulunmadğınu da dikkate almakta ve bumu hak ihlâllerinin ortadan kaldırılmasında etkili btr hukuk yolu saymaktadır Bu nedenle, bireysel başvuru müessesesinin getirtlmesiyle, hak ihlâllerine maruz kaldığunıiddia edenlerin önemli bir bölümünün bireysel başvuru aşamasında, başka bir ifadeyle Avrupa Insan Haklan Mahkemestne gitmeden önce, tatmin edilebilmesinin mümkün olabileceği ve bōylece Türkiye aleyhine açılacak dava ve vertlecek ihläl kararlarında azalma olacağı değerlendirilmektedir. Bu itibarla, Türkiye'de de iyi işleyen bir bireysel başvuru sistemintn kurulmasi, haklar ve hukukun üstünlüğü temelindekd standartlarıyikseltecektir.

*.•
Türkiye'de bireysel başvuru yolunun kabul edilmesi, bir yandan btreylerin sahip oldukları temel hak ve ōzgürltklerin daha tyı korunmasmu sağlayacak, ōte yandan da kamu organlarım, Anayasaya ve kanunlara daha uygun davranma korusunda zorlayacaktır. Bu amaçlarla yapılan değişiklikle, bireysel hak ve özgürtüklerin korunması ve teminat altına ahnması için, vatandaşlara bireysel başvuru hakda tanınmakaa ve Anayasa Mahkemesine de bu başvuruları İnceleme ve karara bağlama görevi verilmektedir.
... Yapnlan yent ditzenlemeyle, btreysel başvurular inceleme görevi verilmek surettyle,Anayasa Mahkemesine, ōzgürlükderi koruma ve gellştirme misyonu da yüklenmektedir."
20. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un "Mahkemenin görev ve yetkileri" kenar başlıklı 3. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Mahkemenin görev ve yetkdleri şunlardır:
.*•
c) Anayasanın 148 inci maddest uyarınca yapılan bireysel başvurular karara bağlamak."
21. 6216 sayılı Kanun'un "Esas hakkındaki inceleme"kenar başlıklı 49. maddesinin (6) numaralı fikrasımın ilgili kısmı şöyledir:
".…. bir mahkeme kararına karşı yapılan bireysel başvurulara iltşkin inceleme…. bir temel hakkan ihlal edilip edilmediğı ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırdacağının belirlenmesi ile smurlıdır. Bölümlerce kumun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme yaplamaz."
22. 6216 sayılı Kanun'un "Kararlar" kenar başlıklı 50. maddesinin (1) ve (2)numaralı fikraları şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucumun hakkanın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. thlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılması için yaptması gerekenlere hükmedilir. Ancak yerindelik denetimt yaplamaz 

idart eylem ve işlem niteliğinde karar verilemez.
(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldırmak için yeniden yarglama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapılmasında hukukt yarar bulunmayan hållerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açilması yolu gösterllebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaidıracak şekilde mümkalnse dosya üzerinden karar verir."
23. 6216 sayılı Kanun'un "Mahkeme kararları" kenar başlıkhı 66. maddesinin (1)numarah fikrası şöyledir:
"(1) Mahkeme kararlan kestndir. Mahkeme kararlan Devletin yasama, yürütme ve yargı organlarım, idare makamlarını, gerçek ve tūzel kişileri bağlar."
2. Yüksek Mahkeme Kararları
24. Yargılama devam ederken milletvekili seçilen bir sanık hakkında dokunulmazlığın kaldırılması kararı verilmeden yargılamaya devam edilip edilmeyeceği ile ilgili olarak Anayasa Mahkemesinin Leyla Gūven ([GK], B. No: 2018/26689, 7/4/2022)kararına da atifla yapılan değerlendirme çerçevesinde Yargitay Ceza Genel Kurulunca verilen 26/10/2022 tarihli (E.2020/16462, K.2022/671) kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Her ne kadar Anayasa Mahkemesinin Anayasa'nın 14. maddestne atf yapan Anayasa'nın 83. maddestndekd istisnanun temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal ve yasal bir düzenleme olmadığı hususundaki tespitleri başvurucu …  hakkındaki tutuklama tedbirine ilişkin olsa da anılan yorumiarın Anayasa'nın 83. maddesinde tutuklama tedbiri ile birlikte düzenlenen ve daha genişsınırlamaları bünyesinde barındıran yargılama kavramı için de geçerli olduğu, ōte yandan … …'e yōnelik anlı suçun silahlı terör örgütü yöneticlliği olduğu da dikkate alındığında başvurucu için yapılan değerlendirmelerin eylemi ilk derece mahkemesince silahlı terör örgütüne yardim etme gibi daha hafif bir suç olarak nltelenen samk … için evleviyetie geçerli bulunduğu kabul edllmelidir.

•.•
Anayasa Mahkemesince bireysel başvuru üzerine verilen kararların bağlaycuığınıdeğerlendiren Yargitay Ceza Genel Kurulunun 28.04.2015 tarihli ve 469-132 sayrh kararnda;
Bilindiği tzere Anayasanın 148. maddesi uyarınca herkesin Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlükderinden Avrupa Insan Hakiarı Sözleşmest kapsamındakd herhangi birinin kamu gūcü tarafindan, ihlal edildiği iddtasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma hakka bulunmaktadır, Anayasa Mahkemesinin diğer kararlarıgibi btreysel başvurular inceleyen Bölüm kararları da yasama, yürütme ve yargıorganlarinı, idare makamlarıni, gerçek ve tüzel kişileri bağlamaktadır. Bu itibarla Anayasa Mahkemestnin emsal nitelikteki bu kararı karşısmda mevcu lçtihatların yeniden gözden geçirilmest gerekmiştir.' şeklinde açıklandığı üzere Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ve içtihadi anlamda yol gösterici niteliğı tartışmasızdır..

Anayasa'nın 83. maddesinde milletvekili dokamulmazlığının kapsamına istisna getiren 'seçimden ánce soruşturmasına başlanımış olmak kaydryla Anayasa'nın l4'ūncümaddesindeki durumlar' ifadesinin, milletvekili dokunulmazlığının sımrlandırilması için yeterli belirliliğe sahtp olmadığına işaret eden Anayasa Mahkemesinin yukarıda yer verilen içtihadı dikkate alınarak, sanık müdafisinin 21.11.2019 tarihli celsede ilert sürmesine rağmen mahkemece hiçbir değerlendirme yapılmayan 'milletvekili seçilen sanık hakkandaki yargılamada dokunulmazlığın kaldırılması gerektğinden bahisle durma kararı verilmesi gerektiğıne' ilişkin talebin değerlendirilmestnde zorunluluk bulunması nedeniyle sanuk .…hakkunda kurulan hükmün bozulmasma karar verilmesi gerekmişttr."
25. Yargitay 3. Ceza Dairesi yakın tarihli bir kararında (4/4/2023 tarihli ve E.2023/3102, K.2023/966 saylı) samığın milletvekili seçilmeden õnce işlediği iddiası ile çeşitli suçlardan yapılan yargtlamada kovuşturma şartı gerçekleşmediğinden bahisle verilen durma kararını incelemiştir. Daire -gerekçe yöntinden Anayasa Mahkemesi kararlarından ayrılmış olmakla birlikte- kararında şu ifadelere yer vermiştir;
"AlHM, Anayasa'nın 153 üncü maddesinin 6 neı fikrasından doğan bağlayıcı ntteliğini dikkate alarak, bireysel başvuruya ilişkin olarak Anayasa Mahkemesi'nin kararlarına uygulamada riayet etme hususunun, öncelikle (a prtori) Türkiye'de sorgulanmamast gerektiği ve bu mahkemenin ihläl kararlarının etkin bir şekllde uygulanmasından şüphe duyulmasına yer olmadığı kanaatine varmıştır.

Şu hale göre; özellikte yarglama ve olağan yasa yollanı süreci tamamlanmadan yapilan bireysel başvuru incelemelerinde, AYM'nin delil değerlendirmesinin hak thlali bağlamında da olsa, asıi yargtlama mercileri ile bir yetki çauşması sonucunu doğurduğu açıkur. Hak thlalint netice veren meşru müdahale için ikame olunan delilin yeterli olup olmadığına ilişkn tespitin, yargilama konusu suçun sübut ve/veya vasfinın tayini yānünden de belirleyici olacağında kuşku yoktur. Ne var ki, yargılama sūreci tamamlanmış ve kamun yolu incelemesinden de geçerek kesinleşmiş hükümler yönünden gerçekleştirtlen bireysel başvuru sonucunda tespti edllen hak ihlallerinin, gerektiğinde yeniden yargılama sebebi olarak kabul edildiği (5271 sayılı Kanun madde 311) sistemde, yargulamanın devamısprasında ihlal neticesini doğuracak tespitlerin yargilama mercilerince gōz ardı edllmesi düşünilemez. Aslolamn haksız-ölçüsüz btr müdahaleye maruz brakalan temel hakkan bir an ōnce teslimi olduğuma göre, satr çatişma ve tartışmaların bu değerin önüne geçmesine 'hukuk dīzeninin tekligı' likesi de müsaade etmez.

Bu nedenle Anayasanun 83 üncü maddesinin ikdnci fikrasında yer alan 'Anayasanın 14üncü maddesindeki durumlar' ibaresinin kapsamının, Anayasa Mahkemesinin Daireyt de bağlayan kararları doğrultusunda yorumlanması ve belirlenmesi gerekmektedir..."
26. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin yukarıda yer verilen 4/4/2023 tarihli kararma benzer Yargıtay kararları için bkz. Yargitay 3. Ceza Dairesinin 11/7/2023 tarihli ve E.2023/27, K.2023/5120 sayıli; 22/I 1/2022 tarihli ve E.2022/1232, K.2022/8359 sayıli;11/10/2022 tarihli ve E.2022/7608, K.2022/6526 sayılı; 11/10/2022 tarihli ve E.2022/23755,K.2022/6527 sayılt; 4/1 1/2021 tarihli ve E.2021/7929, K.2021/9940 sayıli; 25/10/2021 tarihli ve E.2021/7930, K.2021/9758 sayılı kararlan ile Yargıtay 16. Ceza Dairesinin 5/7/2019tarihli ve E.2019/521, K.2019/4769 sayılı karari.


27. Yargitay 2. Hukuk Dairesinin 22/12/2016 tarihli ve E.2016/19574,K2016/16369 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
".…Anayasa Mahkemesinin saptadığı hak ihlalinin, mahkeme kararından kaynaklandığınu belirleyen ve Kuruluş Kanununun 50. maddesinin (2.) fikrasma dayanarak aldığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak içtn yeniden yargılama yapılmasına' ilişkin kararı karşısında, derece mahkemelerinin başvuru komusu somut olay ve kişi bakamından artik başka tūrlü karar vermesine olanak yoktur. Ne var ki …. benzer uygulamalarda,btreysel başvuru konusu yapılması halinde Yüksek Mahkemece, bundan sonra da hak ihlalinin tespit edileceği ve ihlalin sonuçlarım ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yolunun açılacağı da muhakkak gözükmektedir.

Anayasanın ve Avrupa Insan Haklan Sōzleşmest ile Türkiye'nin 'taraf" olduğu eki Protokollerin ortak koruma alannda bulunan temel hak ve özgüirlükderin ihlal edlldigıiddialarınun, öncelikle genel yargı merctlerinde olağan kanun yollarında çözüme kavuşturulması asıldır. Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru ikncil nitelikte bir yoldur.Bu husus, Anayasa Mahkemestnin btreysel başvuruya ilişkin birçok kararında fade edilmtşttr. O halde, yargilamanın yenilenmesi sebebi olabilecek bu hususun, derece mahkemelerinde yargilaması devam eden davalarda da göz önüne alınmast gerekir.Anayasa Mahkemesinin bu husustaki bireysel başvuru sonucu aldiğı thlal kararı karşısında,hak ihlaline yol açmamak için hükmün bozulması gerekmiştir."
28. Danıştay Vergi Dava Daireleri Kurulunun 20/1/2016 tarihli ve E.2016/23,K.2016/60 sayılı kararmın ilgili kısmı şöyledir:
"…bireysel başvuru tizerine Anayasa Mahkemesince hak ihlalinin bulunduğu belirtilerek yenlden yargılama yapnlmasma karar verilmesi durumunda bu karara uyulmasızorunlu olmakla birllkae, diğer davalarda thlal kararvna uyulmasımı zorunlu kalan yasal bir düzenleme bulunmamaktadir. Ancak, Anayasa'da güvence altina alınan temel hak ve Özgürlükderden birinin thlal edildiğini tespit eden hak ihlali kararlarınun taraflan, konusu ve sebeplert aynı olan diğer davalarda göz önünde bulundurulmamasi, Anayasanın üstüniüığü ve bağlayıcılığı kuralını da içeren ve Anayasanın 2'nci maddesinde yer verilen Hukuk Devleti ilkesi ile evrensel hukuk kurallarına aykırılıik teşkil edecektir."
B. Uluslararası Hukuk 
29. Avrupa Insan Hakları Mahkemesi (AfHM) Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunum etkililiğini Hasan Uzun/Türkiye (k.k.), B. No: 10755/13, 30/4/2013)kararında tartışmıştır. AfhM bir bireysel başvuru yolunun etkililiğini tartışırken şu hususlarıgözettiğini belirtmektedir.

a. Anayasa Mahkemesine;
i. Bir kamu makamı tarafından gerçekleştirilen hak ve özgürlüklerin ihlalini giderme yetkisinin tanımp tanınmadığı,
ii. Anayasa tarafindan güvence altıma alınan bir hakka yapılan müdahalenin alınan bir karar sebebiyle değil de başka bir gerekçeyle gerçekleştiği durumlarda söz 

konusu makamın bu hak ihlalini sürdürmesini yasaklama yetkisinin tanınıp tanınmadığı,
iii. Mümkün olduğunca eski bâle getirme (statu guo ante) durumuna ilişkin kararlar verme imkânmın sağlanıp sağlanmadığı,
b. Anayasal başvuru yolumun davaya neden olan olay ve olgulardan bağımsız olarak temelde bir yargı organının ihmali veya eylemi neticesinde derhâl ve doğrudan meydana gelen ihlallere çözüm sunup sunamadığı.
30. Nitekim AtHM Apostol/Gircistan (B. No: 40765/02, 28/II/2006, § 42)kararında Özellikle Gürcistan Anayasa Mahkemesinin kamu mercileri veya yargı organlarınca alınan kararları iptal edebilme yetkisinin bulunmadığına dikkati çekerek söz konusu başvuru yolunu etkili kabul etmemiştir. Hasan Uzun/Türkiye kararında ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolunun AłHM, başvurmadan önce tüketilmesi gereken bir iç hukuk yolu olduğu sonucuna varırken Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığını Özellikle dikkate almıştır. Bu bağlamda AfHM; Anayasa'nım I53. maddesinin altiıncı fikrasında yer alan ve Anayasa Mahkemesi kararlarmm devletin tüm organları ile gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağını ifade eden bükme atıf yapmış Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruya İlişkin kararlarına uyulmasına ilişkin bir sorum yaşanmayacağını değerlendirmiştir (Hasan Uzun/Türkiye, § 66).

31. AlHM, başvurucu Mehmet Hasan Altan (B. No: 13237/17, 20/3/2018) hakkmda Anayasa Mahkemesince verilen ihlal kararının mahkemelerce uygulanmamasina yönelik şikâyeti incelemiştir. Mahkemelerin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlarının gereğini yerine getirmemesi bağlamında AfíM şu değerlendirmelerde bulunmuştur:
" 130. …Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin Anayasa'nın 19. maddestnin 3. fikrasının ihläl edildiği sonucuna varmasına rağmen, başvuranın serbest bırakalma talebi hakkanda son tahlilde karar vermeleri beklenilen Istanbul 26. ve 27. Ağir Ceza Mahkemelerinin,Anayasa Mahkemest'nin kararının yasaya uygun olmadığı kanaatine varması sebebiyle ilgilinin serbest bırakalma talebini reddettikderini gözlemlemektedir.
132. …Mahkeme, özellikle Anayasa Mahkemest'nin Sözleşme hükümlerinin ihläl edlldiğini tespit etme yetkisi olduğunu ve Yüksek Malkeme'ye tazminat ōdenmesi suretiyle ve/veya thlälin telafisine ilişkin yolları belirterek, ve gerektiğinde, llgili yargı makamına tespit edilen hak thlälinin sürdürülmesinin yasaklama ve Ugllinin zararının mümkün olduğunca ihlälden önceki duruma (statuquoante) getirilmesini isteme imkân veren ve vermesi gereken uygun yetkdlerle donatıldığını kaydetmişttr (daha önce amian Koçlntar, §41).…. Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin kararlarının, Anayasa'nın 153. maddesinin 6.fikrasından doğan bağlayıcı niteliğini dikkate alarak (bu hükme gōre, Yüksek Mahkeme'nin kararlari, bütün Devlet organlarını ve gerçek ve tūzel kişileri bağiar), btreysel başvuruya iltşkin olarak Anayasa Mahkemesi'nin kararlarına uygulamada riayet etme hususunun,öncelikle (a priort) Türkiye'de sorgulanmaması gerekaiği ve bu mahkemenin thläl kararlarının etkn bir şekilde uygulanmasından şüphe duyulmasına yer olmadığı kanaatine varmştır (daha önce anılan karar Koçintar, § 43).

138. …Mahkeme'ye göre. Anayasa Mahkemesi'nin, Türk Anayasal yapısı içerisinde yargı erkinin ayrımaz bir parçası olduğu ve Mahkeme'nin daha önce Koçintar kararında hükmettiği gibi ve Hūktmetin mevcu davada Mahkeme önünde açıkça ileri sūrdüğü gibi,ceza yargılaması sırasında tutuklanan kişilere etkın bir başvuru yolu sunarak, Anayasa'nın 19. maddesi ve Sözleşme'nin 5. maddesi uyarınca őzgürlük ve güvenlik hakkanın korunması

açısından ōnemli bir rolū olduğu açıktır (ayrica blz. daha ōnce anılan Mercan/Türkiye, §$ 17-30, 8 Kasum 2016).

139. ….Bir mahkemenin, bireysel başvurulara tlşkin olarak nihai ve bağlayıcıkararlar verme yetkileriyle donatimış btr anayasa mahkemesinin yetkdlerini sorgulamasi,hukuk devleti ve hukuki güvenlik temel ilkelerine aykınıdır. Mahkeme, Sözleşme'nin 5.maddesiyle sunulan korumanın ayriłmaz bir parçası olan bu lkelerin, keyflliğe karşısunulan güvencelerin köşe taşları olduğunu haurlatmaktadır (bkz. yukaridaki 137.paragraf). Anayasa Mahkemesi'nin kararın, 'gereğini' yapması için Ağır Ceza Mahkemesine göndermesine rağmen, Ağur Ceza Mahkemesi -Anayasa Mahkemest tarafindan tespit edilen ihlâlin gidertlmemesi sonucuna yol açacak şektlde- başvurucuyu serbest bırakmay reddederek Anayasa Mahkemesine direnmiştir. ….Bu koşullarda Mahkeme, Anayasa Mahkemesi'nin, Anayasa'nın 19. maddesinin 3. fikrasının ihlâl edildiği sonucuna varan, açık ve belirsizliğe yer vermeyen kararının ardından başvuranın tutukluluk halinin devamına karar verlımesinin, özgürtük ve güvenlik hakkanın gerektirdiği şekilde 'hukuka uygun' olarak ve yasal yollara göre' gerçekleştirildiğı şeklinde değerlendirilemeyeceği kanaatindedir.

142. Mahkeme, Anayasa Mahkemest'nin kararndan sonra bile, Istanbul 26. Ağır Ceza Mahkemesi'nin kararları uyarınca başvuranın tutukluluğunun devam etmesinin.tutukduluğa ilişkin davalarda Anayasa Mahkemesi'ne bireysel başvuru yolunun etkinliğine İllşkin olarak ciddi şüpheler yarattığının altını çizmek tstemektedir. Bununla btrlikte Mahkeme, güncel durumda, Anayasa'nun 19. maddesi açısından özgürlüğünden yoksun bırakalan kişilere verilen Anayasa Mahkemest'ne bireysel başvuru hakkanın, kişilerin özgürlükten yoksun bırakałma şikäyetleri için etkin bir hukuk yolu olduğuna dair öncekd tespitini değiştirmemektedir (daha Önce anulan Koçintar/Türkiye, § 44). Bununla birlikte Mahkeme -bilhassa, ağır ceza mahkemeleri başta olmak üzere llk derece mahkemelerinin Anayasa Mahkemest kararlarının etkislyle lgili içtihadındaki sonraki gelişmeleri dikkate alarak- Sōzleşme'nin 5. maddesi kapsamındaki başvurularla bağlantılı olarak Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru sisteminin etkililiğini inceleme hakkanı sakhı tutmaktadır. Bu bałamdan, bu başvuru yolunun hem teoride hem de uygulamada etkili olduğunu kanıtlamak Hüktmete düşmektedir (daha ōnce anılan Uzun, § 71)."
C. Karşılaştırmah Hukuk 
32. 12/3/1951 tarihli Almanya Federal Anayasa Mahkemesi Kamunu'nun 90. ve devamı maddelerinde anayasa şikâyeti düzenlenmiştir. Bu Kamun'un 95. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre Anayasa Mahkemesi, ihlale yol açan yargısal kararı ortadan kaldırabileceği gibi bazı hâllerde başvuruya konu davayı yeniden incelenmek üzere yetkili bir mahkemeye göndermeye de karar verebilir. Kamun'un 31. maddesinin (1) numaralt fikrasına göre Anayasa Mahkemesi kararları bütün mahkemeler ve kamusal makamlar dâhil anayasal kurumları bağlayıcı niteliktedir. 3/10/1979 tarihli ve 2/1979 sayılı Ispanya Anayasa Mahkemesi Kanunu'nun 41. ve devamı maddelerinde "amparo" adı verilen bireysel başvuru usuiü düzenlenmiştir. Anılan Kanun'un 55. maddesine göre Anayasa Mahkemesi ihlale yol açan yargisal karariarı iptal edebileceği gibi başvurucunun temel hak ve hūrriyetinin ihlalinin tespiti hâlinde bu ihlalin büītün sonuçlarıyla giderilebilmesi için gerekli tedbirleri de alabilir.Kanun'un 87. maddesine göre de Anayasa Mahkemesinin kararları bütün kamu organlarınıbağlayıcı ve icra edilebilir niteliktedir. Kanun'un 92, maddesiyle de Anayasa Mahkemesi,kararlarımın etkili bir biçimde uygulanmasını sağlamakla görevli kılınmıştır.

V. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
33. Anayasa Mahkemesinin 21/12/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldū:
A. Başvurucunnn İddiaları ve Bakanlık Görüşü
3. Başvurucu; Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında hak ihlalini giderecek merci olarak İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi belirlenmişken Mahkemenin dosyayı Yargıtaya gōndermesi, Yargıtayın da ihlal kararıma uyulmamasına yönelik bir karar tesis etmesi nedeniyle adil yargılanma ve siyasi faaliyette bulunma hakkımın süregelen bir şekilde ihlal edildiğini iddia etmiştir. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlarnın mahkemelerce Anayasa'ya ve kanunlara uygunluk yönünden denetlenmesinin anayasal veya yasal olarak mümkün olmadığını ve Anayasa Mahkemesinin ihlal tespit ederek bu ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırzlmasına hükmettiği durumlarda ilgilimetcilerin görevinin ihlal kararının niteliğini dikkate alarak ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldıracak şekilde yargılama yapmak olduğunu belirtmiştir. Bu zorunluluğun bir hukuk devletinde ihlalin giderilmesi amacıyla mahkemeye erişim hakkmın bayata geçirilmesi olduğumu ifade eden başvurucu, bu hakka bağlı olarak adil yarglanma ilkesinin anayaşal güvencelere aykırı şekilde ihlai edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında hakkındaki mahkūmiyet hükmünün infazının durdurulmaşı ve tahliye edilmesi gerektiği açıkça belirtildiği hâlde tahliye edilmeyerek ceza infaz kurumunda hükümlü statüsüyle mahkûmiyet hükmünün infazma devam edilmesi nedeniyle kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

35. Bakanlık görüştnde; Anayasa'nın 14. maddesinin kapsammın yargı kararlartyla öngörülebilir bir şekilde belirlenebileceği, başvurucuya isnat edilen suçun Anayasa'nın 14.maddesi kapsamıda kaldığı ifade edilmiştir.

B. Değerlendirme 
36. Anayasa'nın Anayasa Mahkemesinin "Görev ve yetkilert"ni düzenleyen 148.maddesinin ilgili kısmı şöyledir.

"Anayasa Mahkemesi … bireysel başvuruları karara bağlar .….
Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa Insan Haklan Sözleşmesi kapsamındaki herhangt birinin kamu gücü tarafindan, thlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine başvurabiltr."
37. Anayasa'n "Seçme, seçilme ve siyasi faaliyette buhunma hakdar" kenar başlıklı67. maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı ve dördüincü fikrast şöyledir.
"Vatandaşlar, kanunda gösterilen şartlara uygun olarak … seçilme ve bağumsız olarak veya bir siyasi parti içtnde siyasi faallyette bulunma . hakkana sahiptir.
Bu hakların kullanılması kanunla dūzenlenir."

38. Anayasa'nın "Kişi hürriyeti ve gūvenliği" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci fikrası ile ikinci fıkrasıın ilgili kısmı şōyledir:
"Herkes, kişi hürriyett ve güvenliğine sahiptir.
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
Mahkemelerce verilmtş hürriyeti kasılayıcı cezaların ve güvenllk tedbirlerinin yerine gettrilmesi; .…. halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun buraklamaz."
39. Bireysel başvuru hakki, Anayasa'nun I48. maddesinin Üçüncü fikrasında døzenlenmiştir. Buna göre herkes, Anayasa'da güvence altına alınmış temel hak ve özgüriüklerinden Avrupa Insan Haklan Sözleşmesi (Sözleşme) kapsamındaki herhangi birinin kamu gūcü tarafindan ihlal edildiği iddiasryla Anayasa Mahkemesine başvurabilir. Bu hak, Anayasa'nın 40. maddesinde güvenceye bağlanan etkili başvuru hakkının Özel bir görünümüdür. Anayasa Mahkemesi daha önce bireysel başvuru hakkının etkili başvuru hakkıkapsamında Anayasa ve Sőzleşme'nin ortak koruma alanında bulunduğunu açıklamıştır (Ruhi Abat, B. No: 2014/4724, 7/3/2019, 8§ 44,45). Bu itibarla başvurucunun, ilk derece mahkemesinin ve Yargıtayın ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldnracak şekilde yargılama yapmamaları nedeniyle adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı ve etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddialarının bir bütün olarak bireysel başvuru hakkıkapsamında incelenmesi gerekir.

40. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının gereğinin yerine getirilmemesi nedeniyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkma yönelik ihlalin devam ettiğini iddia etmektedir, Seçilme hakkı sadece seçimierde aday olma hakkmı değil ayn zamanda ilgilinin seçildikten sonra milletvekili sifatıyla temsil yctkisini filen kullanabilmesini de kapsar. Bu bağlamda seçilmiş milletvekilinin yasama faaliyetine katılmasına yõnelik smırlamalar onun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkına yönelik bir mnüdahale teşkil eder. Başvurucunun bu iddialarının seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı kapsamında incelenmesi gerekir (Kadri Ents Berberoğlu (2) [GK], B. No: 2018/30030,17/9/2020, §§5660).

41. Başvurucunun Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması için hakkındaki mahkúmiyet hükmünün infazmın durdurulmasına ve ceza infaz kurumundan tahliyesine karar verilmesi gerektiğine hükmedildiği hâlde mahkümiyet hükmünün hukuka aykın olarak infazına devam edildiği iddialarmın Anayasa'nım l9. maddesinin ikinci fikrası bağlamındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıkapsamında incelenmesi gerekir (Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949,21/1/2021, § 122).

1. Kabul Edflebfliriik Yönünden 
4. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan bireysel başvuru bakkı, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi bürriyeti ve güvenliği hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddialaπn kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


2. Esas Yönflnden 
a.İhlal Kararmm Gereklerinin Yerine Getirilip Getirilmediği 
43. Anayasa Mahkemesi tarafmdan verilen bir ihlal kararının gereklerinin yerine getirilmemesi daha õnce verilen ihlalin devam ettiği anlamıa gelir. Bu bakımdan Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının gereklerinin yerine getirilmediğine ilişkin iddialan incelemek de bireysel başvuruları incelemeye yetkili olan Anayasa Mahkemesinin görev alanına girer ($ahin Alpay (3), B. No: 2018/10327, 3/12/2020, § 39; Aligūl Alkaya ve diğerleri (2), B, No:2016/12506, 7/1 I/2019, § 52; Kadrl Enis Berberoğlu (3), § 73). Bu sebeple eldeki başvuruda Anayasa Mahkemesince yapilacak inceleme, olayların baştan itibaren yeniden değerlendirilmesi değil daha önce verilen ihlal kararının gereklerinin yerine getirilip getirilmediğinin ve bu kapsamda başvurucunun anayasal haklarmın ihlal edilip edilmediğinin tespitiyle sınırlı olacaktır (Sıddıka Dūlek ve diğerleri, B. No: 2013/2750, 17/2/2016, § 70;Mehmet Ali Ayhan (2), B. No: 2016/7967, 225i/2020, § 54; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §52; Kadri Enis Berberoğlu (3). § 74).

44. Bireysel başvuru kapsammda bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanınasıdır. Bunun için ise Öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunlarm yol açtiğı sonuçların ortadan kaldırıiması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayriıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan [GK], B.No: 2014/8875, 7/6/2018, §§ 55, 57). Bu zorunluluk, doğrudan Anayasa'tın 148. maddesinde düzenlenen bireysel başvuru hakkım bir gereği olup bu anayasal haktan kaynaklanmaktadır.
45. Nitekim kanun koyucu da Anayasa koyucunun iradesi, ayrıca AfHM'in içhukukta tüketilmesi gereken etkili yol içtihadı ve karşılaştırmalı bukuk örnekleri doğrultusunda 6216 sayıiı Kanun'un 50. maddesinin (1)numaralt fikrasında; bireysel başvuruların esas incelemesi sontında başvurucunum hakkının ihlal edildiğine kararı veriimesi hâlinde ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldtrılması için yapılması gerekenlere hükmedileceğini düzenlemiştir. Bireysel başvuru yolu, bireylerin temel hak ve Özgüriüklerinin kamu gücü tarafindan yapılan bir ihlalin tespiti durumunda bu ihlalin sonuçlarını ortadan kaldıran veya meydana gelen zararı giderecek şekilde hukuki sonuçlar doğuran bir başvuru yolu niteliğindedir. Dolayısıyla Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurular kapsamındaki görev ve yetkisi, hakkın ihlal edilip edilmediğinin tespitiyle sınırh olmayıp tespit edilen ihlalim ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlerin belirienmesini de kapsamaktadır. Kanun'da ihlalin ve sonuçlarını nası ortadan kaldırılacağına ilişkin belirleme yapma bakımından Anayasa Mahkemesine geniş bir takdir yetkisi verilmiştir (bkz. AYM, E.2011/59, K.2012/34, 1/3/2012; Şahin Alpay (2) [GK], B.No: 2018/3007, 15/3/2018, §§ 56-58; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 53; Kadri Enis Berberoğlu (3), §§ 90-92).

46. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı üzerine, devam eden ihlalin sonuçlarmıgidermek üzere mahkemelerce gerçekleştirilmesi gereken yargısal işlemlerin bütününe 6216sayılı Kanun'un 50. maddesinde "yeniden yargilama" denilmiştir. Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak hükmedilen yeniden yargılama, usul hukukundaki 

yargilamanın yenilenmest kurumundan farkl: bir müessesedir (usul hukukunda yer alan yargılamanın yenilenmesi müessesesine ilişkin açıklamalar için bkz Kadri Enis Berberoğlu (3), § 97). Anayasa Mahkemesinin hükmettiği yeniden yargılama kurumu aşağıda sayılan özellikleri gösterir (Kadri Ents Berberoğlu (3), § 98).

i. fhlalin ve somuçlarının ortadan kaldırması için yeniden yargılama yapmak üzere dosyanım ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi hâlinde ilgili mahkeme taraflarca başvuru yapılmasını beklemeksizin yeniden yargılamaya ilişkin işlemleri başlatmak zorundadır (Aligill Alkaya ve diğerleri (2), § 58; Kadri Ents Berberoğlu (2), § 134).

ii. Yeniden yargılama yapılması kararı kendisine ulaşan mahkemelerin yeniden yargılama sebebinin varlığı hususunda herhangi bir takdir yetkisi olmadığı gibi yeniden yargılama yapılacak hâllerde usul bukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farkli olarak bir kabul edilebilirlik incelemesi aşaması da bulunmamaktadır (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 58; Kadri Ents Berberoğlu (2), §134). Zira 6216 sayıl Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasının "Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, thlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir"biçimindeki birinci clmlesi uyarınca Anayasa Mahkemesi ihlal kararı ile birlikte yeniden yargılama yapılmasına bizzat karar vermektedir. Bu sebeple dosyanm yeniden yargılama için gönderildiği mahkemenin bu yönde karar alması gerekmez.Derece mahkemesi doğrudan yeniden yargılama işlemlerini başlatır (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 59; Kadri Ents Berberoğlu (2), § 135).

iii. Anayasa Mahkemesinin yeniden yargılama yapılmasına karar vermesi muhakkak duruşma açılması gerektiği şeklinde anlaşılamaz. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasıın "Yeniden yargılama yapmakla yūkümlūmahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir" biçimindeki son cümlesi uyarmca Anayasa Mahkemesince tespit edilen ihlalin giderimi, işin niteliğine ve giderim için Anayasa Mahkemesinin yapılmasına karar verdiği işlemlerin çeşidime veya ilgili yargı yolunun imkân ve zorunluluklarına göre dosya Üzerinden yargısal işlemlerin yaptlması biçiminde olabileceği gibi yargılamanın duruşma açılarak yeniden yapılması şeklinde de olabilir. Hangi yöntemle ihlalin sonuçlarınm giderileceği belirlenirken elbette ihlalin niteliği nazara alınarak bir değerlendirme yapılmalıdır (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 59).
iv. Kural olarak ilgili merci thlal kararınım niteliğini dikkate alarak bu ihlalin ve sonuçlarmın ortadan kaldırılması için gerekenleri kendisi takdir edebilir. Ancak 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin "Ihlal kararı verilmesi håltnde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yapıması gerekenlere hükmedilir."biçimindeki (I) numaralı fikrası uyarınca Anayasa Mahkemesi ihlal kararı ile birlikte ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapılması gerekenlere de hükmetmiş ise ilk derece mahkemesinin veya kamu gücünü kullanan diğer organların yapıiması gerekenlerin zorundalığı veya yerindeliği konusunda bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Anayasa Mahkemesi ihlalin ve sonuçlarının ortadan kałdırıiması için alnması gereken tedbiri veya yöntemi açıkça gösterdiğinde ilgili merci bunun gereklerini yapmak zorundadır (Kenan Yuldırım ve Turan Yıldırım, B.No: 2013/711, 3/4/2014, § 82; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), § 60).

v. Dolayısryla Anayasa Mahkemesinin bir ihlal karart kendisinc ulaşan mahkemenin anayaşal ve yasal yükümlülüğü, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlarınm uygunluğunu veya yerindeliğini sorgulamak değil ihlalin sonuçlarım gidermek üizere ilgili usul hukukunun imkân ve gereklilikleri çerçevesinde yargısal işlemlere haşlamaktır (Wikimedia Foundation Inc. ve diğerleri [GK], B. No:2017/22355, 26/12/2019, § 102; Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Aligūl Alkaya ve diğerleri (2), § 57).

vi. 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrasında yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkemenin Anayasa Mahkemesince belirieneceği ifade edilmiştir. Zira kurala göre ihlali ve somuçlarımı ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapımasına karar verildiğinde dosya ihlale neden olan kararı veren mahkemeye değil ilgilt mahkemeye gönderilmelidir. Bu sebeple somut başvurunun şartiari, ihlalin niteliği ve ihlal nedeniyle meydana gelen ve ortadan kaldtrılmasıgercken somuçlara gõre Anayasa Mahkemesi, yeniden yargılamayı yapacak olan mahkemeyi ilgili uşul hukukunun kurallarım da gözeterek belirleme yetkisini haizdir.

47, Anayasa'nm "Anayasa Mahkemesinin kararları" kenar başlıklı 153. maddesinin hirinci fikrasmın birinci cümlesi ile beşinci fikrast şöyledir:
" Anayasa Mahkemesinin kararları kesindir.
Anayasa Mahkemesi kararlar Resmî Gazetede hemen yayrmlanır ve yasama, yürütme ve yargı organlarını, tdare makamlarım, gerçek ve tüzelkişlleri bağlar."
48. Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve hürriyetiere yönelik smırlandırmaların Anayasa'nın sōzüne aykır olamayacağı hükme bağlammıştır. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan Anayasa'nun sözü, Anayasa'nı metnini yani lafzımı ifade etmektedir.Mevcut başvuruda Anayasa'nın 153. maddesinin altıncı fikrasına aykırı davranıldığı tespit edildiği takdirde başvurucumun bireysel başvuru hakkının, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkmm ihlal edildiği sonucuna varılacaktır.Norm denetiminde olduğu gibi hireysel başvuru yolunda da Anayasa hūkümlerinin nihai ve bağlayıcı olarak yorumlanması yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (Kadri Enis Berberoğlu (2), § 71; Kadri Enis Berberoğlu (3), § 81).

49. Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığına ilişkin anayasal hfküım,bireysel başvuru kapsamında ihlal edildiğine karar verilen temel hak ve õzgürlükler için de geçerli olan ek bir güvencedir (Kadri Enis Berberoğlu (2), §§ 68, 69; Kadri Enis Berberoğlu (3), §§79, 80; Ersin Basın ve Yayıncılık San. ve Tic. Ltd. $ti. ve diğerleri, B. No: 2016/54096,30/6/2021, §§ 71, 72). Başvuruya konu sommut olayda İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi ile Yargıtay 3. Ceza Dairesi anayasal ve yasal zorunlulukları gözardı ederek başvurucu hakkında yeniden yargılama işlemlerine başlamamış, hūkmtn infazına devam olummuş ve başvurucunun hüküımlü statüsü sürdürülmüiştür. Sonuç olarak Anayasa Mahkenıesinin ihlal kararımın gereği yerine getirilmemiştir. Anayasa Mahkemesi kararlarının yerine getirilmemesi, Anayasa'mn 153. maddesinin altıncı fikrasında Anayasa Mahkemesi kararlarının yasarna, yürütme ve yargı organlarımı, idare makamlarını, gerçek ve tüzel kişileri bağlayacağı hükmü ile çatışan bir durum ortaya çıkmıştır.


b. Başvuruya Konu Kararlarm Değerlendirilmesi 
50. Somut olayda Anayasa Mahkemesi, başvurucunun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ihlalini sonlandırması ve somuçlarint ortadan kaidırması için İstanbul 13.Ağır Ceza Mahkemesinden başvurucunun yeniden yargılamasına başlanmasımı, mahkümiyet hükmünün imfazının durdurulmasmı, ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanmasını ve başvurucumun seçilme ve siyasi faaliyette bulunma haklarını kullanabilmesi için Anayasa'nın 83. maddesinin dördüncü fikrası uyarınca yargılamanın durmasına karar verilmesini istemiştir (Şerafettin Can Atalay (2), §§ 110-119). Buna rağmen mahkeme, usul hukukunda kendisine verilmemiş bir yetkiyi kutlanarak ihlal kararının gereğini yerine getirmekten kaçımış ve dosyayı Yargitay 3. Ceza Dairesine göndermiştir. Daire de "Anayasa Mahkemesi kararına uyulmamasına" şeklinde Türk hukukunda bulunmayan bir karar vermiştir (ihlal kararı sonrasındaki süreç için bkz. §§ 14-18).

51. Anayasa Mahkemesi, 6216 sayıhı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasıuyarınca ihlali ve sonuçlarmı ortadan kaldirmak için, kararm ihlale neden olan kararı veren mahkemeye değil ilgili mahkemeye göndermektedir (bkz § 46). Kanun hükümleri açık olmakla birlikte uygulamada da bu konuda bir tereddüt bulunmamaktadır. Nitekim eldeki olayla benzer olan Kadri Enis Berberoğlu (2) (aymı kararda bkz. §140) ve Ömer Faruk Gergerlioğlu (aynı kararda bkz 1/7/2021, § 197) kararlarında başvurucuların haklarına yaptlan müdahaleler temyiz merciinin kararlarmdan kaynaklanmış olmakla birlikte ihlal kararları ihlali ve somuçlarını gidermek üzere ilk derece mahkemelerine gönderilmiştir.
52. Eldeki başvuruda Anayasa Mahkemesi yeniden yargılama işlemlerinde tigilt mahkemenin İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi olduğuna karar vermiştir. Ihlal kararıkendisine gönderildiği ilk derece mahkemesi yeniden yargılama işlemlerine başlamasıgerekirken 6216 sayılı Kanunun 50. maddesinin amir hükmüne açıkça aykırı olarak önce bir müzekkereyle, daha sonra da bir ek kararla dosyayı Yargıtaya göndermiştir (bkz. §§ 14, 15).
53. Yargıtay 3. Ceza Dairesinin "Anayasa Mahkemest kararina uyulmamasına"şeklindeki kararı ise Anayasa ve 6216 sayılı Kanun'a aykırı olduğu gibi 5271 sayılı Kanun'da veya diğer kanunlarda bulummayan bir karar türüdür. Esasen Anayasa'nın bireysel başvuru hakkını güvence altına alan 148. maddesi ve bireysel başvuru kararları dâhil Anayasa Mahkemesi kararlarıın bağlayıcılığmı düzenleyen 153. maddesi karşısında böyle bir karar türünün olması da mümkün değildir. Belirtmek gerekir ki bir anayasal kurum olan Yargıtayın yetki ve gõrevleri Anayasa'nın 154. maddesinin "Yargitay, adliye mahkemelerince verilen ve kamunun başka bir adli yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar."biçimindeki birinci fikrasmda açıkça gösterilmiştir. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararlarından sonra yapılaçak yeniden yargilamalarda ise ihlal hangi aşamada gerçekleşirse gerçekleşsin Yargıtay'm doğrudan görevli olduğuna dair bir kanun hükmü bulunmamaktadır.Bu çerçevede temyiz inercii olan Yargıtay'ın bu incelemeyi yapıp dosyadan el çektikten sonra tekrar aynı dosyada olağan yollarla görev ifa edebilmesi, ancak dosyada yeniden yargilama başlatiıldıktan sonra derece mahkemelerince verilen kararın olağan kanun yollan çerçevesinde temyiz edilmesiyle mümkün olabilir. Bunun istisnası Anayasa Mahkemesinin tespit ettiği bir ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldırmak için figili mahkemenin Yargitay olduğuna karar vermesidir. Bu durumda 6216 sayıh Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasi uyarınca ihlal kararı yeniden yargılama yapması için Yargıtaya gönderilir. Eldeki başvuruya konu 

yargılamada ise Anayasa Mahkemesi, Istanbul 13. Ağír Ceza Mahkemesini ilgili mahkeme olarak belirlediği için Yargıtayın 6216 sayılı Kamun kapsamında yeniden yargılama yetki ve görevi bulunmamaktadır,
54. Bu açıklamalardan da anlaşılacağı üzere, ihlal kararını gönderildiği ilk derece mahkemesi Anayasa Mahkemesinin karan uyarımca önüne gelen dosyada yeniden yargılamayla ilgili görevini yerine getirmemiş, başvurucunun Anayasa'nın 67. ve 83.maddelerinde korunan haklariım da gözeten bir yargılama yapmamıştır. İlk derece mahkemesinin dosyayı Yargıtaya göndermesi sonucunda Anayasa'nm 36. maddesinin ikinci fikrasında yer alan hiçbir mahkemenin görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçıamayacağı kuralımdan doğan mahkemeye erişim hakkma, 6216 sayıl Kanun'un amir hükmü gereği yeniden yargılama işlemlerine başlanarak ihlal kararına uygun bir karar verilmeyerek etkili karar hakkına ve Anayasa'nın 37. maddesinde güvence altına alınan tabii hâkim güvencesine de aykırı hareket edilmiştir (mahkemeye erişim hakkı ve etkili karar hakkı için bkz. Ali Atli, B. No: 2013/500, 20/3/2014, § 49, 60; Hasan Işten, B. No:2015/1950, 22/2/2018, § 36; İbrahim Demiroğlu [GK], B. No: 2017/15698, 26/7/2019, § 55;tabli hâkim güvencesi için hkz, Áhmet Zeki Üçok, B. No: 2013/1966, 25/3/2015, § 33; Tahtr Gōkatalay, B. No: 2013/1780, 20/3/2014, §§ 79, 80). Sonuç olarak, somut olayda mahkemelerin izlemiş olduğu yöntem, başvurucuyu yargılama güvencelerinden tümüyle yoksun bırakmıştır. Başka bir ifadeyle yeniden yargılama dosyası görevi ve yetkisi olmayan bir mahkemece karara bağlanarak Anayasa'nın 142, maddesinin amir hükmüne ve Anayasa'nın 37, maddesinde yer alan tabii hâkim ilkesine açıkça aykırı hareket edilmiştir.
c. Anayasa Mahkemesi Kararlarınt İcra Edifmemesinin Anayasal Sonuçları
55. Bir hukuk devlctinde Anayasa Mahkemesi kararları da dâhil olmak üzere uyuşmazhıkların çözümüne ilişkin mahkeme kararlarının bağlayıcı olmaması da düşünülemez. Nitekim Anayasa'nın 138. maddesinin son fikrasında, yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları ifade edilmiştir. Diğer taraftan Anayasa'nın 36. maddesinde yer alan adil yargılanma hakkının unsurlarindan biri olan mahkemeye erişim hakkı, bir uyuşmazlğı mahkeme önüne götürme ve mahkemece verilen kararın uygulanmaşımı isteme haklarını da kapsar. Mahkeme kararlarının uygulanmaşıyargılamanın dışmda olmakla birlikte yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın sonuçdoğurmasını sağlayan bir unsurdur (AYM, E,2014/[49, K.2014/151, 2/10/2014; Ahmet Yıldırım, B. No: 2012/144, 2/10/2013, § 28; Kadri Enis Berberoğlu (3), § 101).
56. Öte yandan Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrasıyla şartlarını yerine getiren herkese Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunma hakkı verilmiştir. Başka bir deyişle bireysel başvuru hakkı, anayasal haklarımın ihlal edildiğini ileri süren herkese ihlalin tespiti ve giderilmesi amacıyla Anayasa Mahkemesine başvuru yapma imkânı tanıyan anayasal bir haktır (Ruhi Abat, §48). Hiç kuşkusuz Anayasa Mahkemesi kararlarımn etkili şekilde uygulanması da bireysel başvuru hakkının ayrımaz bir parçasıdır. Anayasa Mahkemesi tarafindan verilen kararların ihlal kararında tespit edildiği şekliyle icra edilmemesi etkili başvuru hakkının özel bir türü olan bireysel başvuru hakkının açık ve ağır bir şekilde ihlali anlamına gelmektedir. Bireysel başvuru kararlarının uygulanmamasıAnayasa Mahkemesie bireysel başvuruda bulunmayı anlamsız hâle getirecektir. Nitekim tam da bu sebeplerle Anayasa'nın 153. maddesinin son fikrasında Ánayasa Mahkemesi kararlarına uyma ve bu kararları değiştirmeksizin yerine getirme hususunda yasama, yürütme ve yargı organları ile idare makamlarına herhangi bir takdir yetkisi tanırmumış veya bu konuda bir İstisnaya yer verilmemiştir (bkz. Kadri Enis Berberoğlu (3), § 102).

57. Bu bağlamda Anayasa koyucunun gerekçesinde günümüzde, temel hakların korunması amacıyla bireysel başvuru yolunum pek çok uygar ülkede anayasa yargısının ayrılmaz bir parçası kabui edilmesine özellikle vurgu yapıldığıa işaret etmek gerekir (bkz. §19). Nitckim etkili olduğu kabui edilen karşılaştırmalı hukuk ömeklerinde anayasa mahkemelerinin bireysel başvuru kararlarımın bağlayıcılığı hususu açık olarak anayasal ve kanuni düzenlemelerle güvence altına alınmış olup anayasa mahkemeleri de bu hakkın gereği olarak temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiğinin tespiti ile birlikte yeniden yargılama yaptiması ve hatta ihlale yol açan kararların doğrudan iptal cdilmesi veya ortadan kaldırılması dâhil ihlalden önceki duruma dönülmesini sağlayacak yetkilerle donatılmıştır (bkz § 32).

58. Anayasa Mahkemesi kararlarının ilgili mahkemelerce veya diğer kamu makamlarmca yerine getirilmemesi veya icrasmin geciktirilmesi bireyin yaşamı ve devletin işleyişi üzerinde gözardı edilemez derin etkiler bırakır. līk olarak yargı kararlarının yerine getirilmemesi hâlinde bireylerin yargt kararıyla kendilerine sağlanan hak ve Özgürlükleri kullanabilmeleri mümkün olmaz (Şahin Alpay (2), § 61). Hukukun Üstünlüğünün geçerli olduğu bir devlette, bireylerin hukuk sistemine olan güvenini ve saygisını koruma adına vazgeçilemez bir görev ifa eden yargı kararlarının zamanında yerine getirilmeyerek sonuçsuz bırakılması kabul edilemez (Ferda Yeşlltepe [GK], B. No: 2014/7621, 25/07/2017, § 36).Aksiin kabulü hukuk devletinin varlığından söz edilmesini imkânsız kılar. Bu sebeple deviet, yargı kararlarının zamanında yerine getirilmesini sağlayarak bireyler aleyhine oluşabilecek hak kayıplarını engellemekle ve bu yolla bireylerin hukuk sistemine olan gūvenini ve saygısıı korumakla yükümlādtīr (Kadri Enis Berberoğlu (3), § 103).
59. Mahkeme kararlarının ve somut olayda olduğu gibi Anayasa Mahkemesi kararlarının yerine getirilmemesinin ikinci sonucu hukukun üstünlüğü ilkesinin zedelenınesiyle ortaya çıkmaktadır. Hukukun üstüniüğü sadece hukuka aykırhkların tespit edilmesiyle değil bunların tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırılması ve mahkeme kararlarıın gecikmeksizin uygulanmasıyla sağlanabilir (AYM, E,2014/149, K.2014/151, 2/10/2014).Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamında temel hak ve Özgürlüklerin ihlal edildiğine ilişkin olarak verdiği kararların yerine getirilmemesi ise mahkemeye erişim hakkıbağlamında, hukukun üstünlüğü ilkesine aykırılığı daha da vahim bâle getirecektir. Zira bireysel başvuru, temel hak ve Özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia eden bireylerin olağan hukuk yollarımı kullanarak somuç alamadıkları bir durumda son çare olarak başvurdukları bir hak arama yoludur. Bu nitelikteki bir hak arama yolunda verilen kararların yerine getirihmemesi, bireylerin ve toplumun hukuk devletine olan inancint zedeler ve temel anayasal düzene zarar verit (Şahin Alpay (2), § 62; Kadri Enis Berberoğlu (3), § 104).
60. Hiç kuşkusuz Türkiye Cumhuriyeti Anayasası özellikle devlet gücünü kullanan organlar karşısıda bireylerin haklarmı ve özgürlüklerini koruyan bir demokrasiyi ve hukuk devietini benimsemektedir. Nitekim Türkiye Cumhuriyeti Devletinin -diğer nitclikleri yamnda- demokratik bir devlet olduğunu belirten Anayasa'nın 2. maddesinin gerekçesi bu hususu açıkça ifade etmiştir. Buna göre Anayasa "Siyasi rejimler içinde insan haysłyetini en tyi koruyan, gerçekleştiren ve teminat altına alan demokratik rejimi benimsemiştir." (Kadri Enis Berberoğłu (3), § 105). Bu doğrultuda bireysel başvuru hakkını yalnızca Anayasa Mahkemesine erişim ve bağlayıcı olmayan bir karar almması ile sınrrlı olarak yorumlamak ve bireysel başvuruyu teorik bir hak olarak görmek başvurucuları Anayasa Mahkcmesi 

kararının icra edileceğine dair meşru beklentilerine de zarar verir. Hâlbuki bireysel başvuru Anayasa'da uyulması zoruniu ve bağlayıcı kararların alındığı bir yol olarak düzenlenmiştir Hiç kuşkusuz Anayasa'nın I53. maddesinin açık hükmüne rağmen Anayasa Mahkemesi kararlarını uygulanmayarak hak ve özgürlüklerin etkili bir şekilde korunmasıyükümlalüğünün yerine getirilmemesi devlet organlarınm uymakla yükümiü olduklarıAnayasa'nm ūstünlüğüi ve bağlayıcılığı ilkelerine aykırı durumlara yol açar.
61. Anayasa'nın "Anayasanın bağlayıcılığı ve üstünlüğü" kenar başlıklı 11.maddesinde "Anayasa hükúmleri, yasama, yürütme ve yargi organlarıni, idare makamlarınıve diğer kuruluş ve kiştleri bağlayan temel hukuk kurallarıdır. Kanunlar Anayasaya aykarıolamaz," hükmü ile Anayasa'nın normlar hiyerarşisinin en üstünde yer aldığı açıkça ifade edilmiştir. Demokratik toplumlarda, kamu gücünü kułlanan organların kararlarmın normlar hiyerarşisinde en Üstte yer alan Anayasa'ya uygun olduğuna olan inanç, kamu gücünükullananların kararlarını meşru hâle getirir. Bu meşruiyet, kamu gūcünü kullanan organların tüm eylemlerinde ve kararlarında sürekli bulunmalıdır. Söz konusu demokratik meşruiyetin sağlanması zorunluluğunun sontcunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu etkili bir yargısal mekanizma olarak benimsenmiştir. Etkili bir mekanizma olmasının sebebi yalnızca teknik meselelerin Üstesinden gelme kapasitesi ile ilgili değil, Anayasa Mahkemesinin kamu gücünü kullanan organların anayasal hak ve özgürlüklerden herhangi birini ihlal etmesi durumunda ihlali ve sonuçlarını giderebilme kapasitesi olması nedeniyledir (Kadri Enis Berberoğlu (3), §§ 106,107).

62. Anayasa Mahkemesinin Anayasa ile kendisine verilen temel hak ve özgüriükleri koruma fonksiyonunu yerine getiremediği durumlarda etkili bir yargısal mekanizma sağlanmış olamaz. Daha da Önemlisi, Anayasa'nın kesin ve bağlayıcı olduğu yönündeki 153.maddesinin altıncı fikrasının açık hükmüne rağmen kamu gücünü kullanan organlarıAnayasa Mahkemesi kararlarıa uymamaları, bu organların kararlarının anayasal meşruiyetine gölge düşürdūğü gibi demokratik bir hukuk devletinde anayasa yargısının temel amacı olan ve kamu gücünü kullanan tüm organların anayasal ilke ve normlara göre hareket etmesini ifade eden Anayasa'nın üstünlüğü ilkesii de işlevsiz hâle getirir (Kadri Enis Berberoğlu (3), § 108).

63. Bu hayati nedenlerle Anayasa, Anayasa Mahkemesini diğer bazı anayasal veya yasal kurumlardan farklı olarak istişari nitelikte görüş bildiren bir organ olarak düzenlememiştir. Anayasa Mahkemesi kararları, mahkemeler ve kamu gücünü kullanan diğer organlar tarafindan dikkate almmayabilecek tavsiye veya temenni mahiyetinde kararlar olmadığından bu kararların bağlayıcılığı Anayasa'da özel olarak düzenlenmiştir. Anayasa'nm 153. maddesinin altımcı fikrasında, Anayasa'nın 138. maddesinden farklı olarak Anayasa Mahkemesi kararlarıın yargı organları yönünden de bağlayıcı olduğu ifade edilıniştir (Kadri Enis Berberoğlu (3), §§ 109, 110).

64. Nitekim Yargıtay 3. Ceza Dairesinin başvuruya konu kararı dışında Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruya ilişkin kararlarının bağlayıcı olduğuna dair Yargıtay ve Danıştayın müstakar kararları dikkate alındığmda Tūrk hukukumda bu konuda bir uygulama sorununun da bulunmadığı görülmcktedir (bkz. §§ 24-28). Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bu başvurudakine benzer mahiyette olan bir olayla ilgíli olarak yakın tarihli bir kararında "Anayasa Mahkemesinin diğer kararlan gibi bireysel başvuruları inceleyen Bölüm karurlarıda yasama, yürütme ve yargı organlarını, idare makamlarıni, gerçek ve tüzel kişileri bağlamaktadir.…. Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığı ve içtihadi anlamda yol 

gōsterici niteliği tartışmasızdır..." diyerek Anayasa koyucunun Anayasa'nın 153. maddesinin altıncı fikrasında yer verdiği Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğuna ilişkin iradesinin altını çizmiştir (bkz. § 24).

65. Dahası başvuruya konu ayrıksı karan veren Yargıtay 3. Ceza Dairesinin çok sayıda kararında AfHM'in, Anayasa'nın 153. maddesinin altıncı fikrasından doğan bağlayıcıniteliğini dikkate alarak, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruya ilişkin kararlarına uygulamada riayet edilmesinden ve etkin bir şekilde uygulanmasından şüphe duyulmasına yer oltnadığı yönündeki görüşü aktarılmış ve "Asıl olamn haksız, ōlçüsüz bir mūdahaleye maruz bırakalan temel hakkın bir an önce teslimi olduğuna göre, sair çatişma ve tartışmaların bu değerin önüne geçmesine 'hukuk düzeninin tekliği' ilkesi de müsaade etmez."denilmek suretiyle hukuk sisteminin bütümlük değerine atifla mahkemelerin hukuk sisteminde bütünlüğü sağlayacak yorumu benimsemeleri gerektiği ortaya konulmuştur (bkz.§§ 25, 26).Dolayısıyla uygulamada bireysel başvuruya ilişkin olanlar da dâhil olmak üzere Anayasa Mahkemesi kararlarnı bağlayıcılığına dair bir tereddüt bulunmamaktadır.
66. Anayasa'nın 153. maddesinin birinci ve 6216 sayılıi Kanun'un 66. maddesinin (1)numaralı fikralarında Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğu ifade edilmiştir.Anayasa'da ve anılan Kanun'da Anayasa Mahkemesi kararlarına karşı başvurulabilecek herhangi bir merci öngörülmemiştir. Dolayısıyla kamu gücünün eylem, işlem ve ihmallerinin Anayasa'ya uygunluğumu kesin ve bağlayıcı olarak karara bağlama yetkisi münhasıran Anayasa Mahkemesine aittir. Bu bağlamda Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru yoluyla bir temel hak ve özgüriüğün ihlal edildiğine karar verdiğinde, herhangi bir mercin bu karanın Anayasa'ya veya kanuna uygun olup olmadiğını inceleme ve denetleme yetkisi bulunmamaktadır. Aksinin kabulü, Anayasa'nın 6. maddesinin üçüncü fikrasının ikinci cümlesinde yer alan "Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayan bir Devlet yetkısi kullanamaz." hükmū ile bağdaşmaz (Kadri Enis Berberoğlu (3), §§ 112, 113).
67. Nitekim Anayasa'nın sõz konusu amir hūkümlerini gözeten Yargıtay Ceza Genel Kurulu Anayasa Mahkemesinin Ömer Faruk Gergerlioğlu ve Leyla Güven kararlarında "Anayasa'nın 14. maddesine atif yapan Anayasa'nın 83. maddesindekd istisnanın temel güvencelere sahip, belirliliği ve öngörülebilirliği sağlayan anayasal ve yasal bir düzenleme olmadığı hususundaki tespitleri" işığında seçitnlerden önce soruşturmasına başlanmış olan milletvekillerine isnat edilen suçların Anayasa'nın I4. maddesi kapsamında kaldığından bahisle yargılanmalarını mümktın olmadığı sonucuna ulaşmıştır (bkz. § 24). Yargıtay 3.Ceza Dairesi de komuya ilişkin Önceki kararlarında "Anayasanın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan 'Anayasanun 14 üncü maddesindeki durumlar' ibaresinin kapsamının,Anayasa Mahkemesinin Daireyi de bağlayan kararları doğrultusunda yorumlanması ve belirlenmesi gerekmektedir..." diyerck bağlayıcılık konusunda Anayasa Mahkemesi ve Yargītay Ceza Kurulunun kararlarım takip etmiştir (bkz. §§ 25, 26).
d. Nihal Değerlendirmeler 
68. Anayasa'nın 153. maddesinde yer alan ve Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcı olduğuna dair herhangi bir istişnası bulunmayan hükmün hukukun bütünüyle alakalı tutarlı kararlar almayı ve bōylece yargısal bütünloğü de sağlamayı tüm hukuk uygulayıcılarına şart koştuğu açıktır. Bu ilke uyarınca mahkemeler ve kamu gücünü kullanan diğer organlar, Anayasa Mahkemesi kararlarinı uygulamaktan veya gereğini yerine getirmekten hiç bir şekilde kaçınamaz. Türlü bahaneler ve hukuk tanimaz tutum ve 

davranışlarla Anayasa'yı koruma ve anayasal kurallara sadakat gösterme yükümlüliüğübulunan mahkemelerin ve kamu gücünü kullanan diğer organların, bireylerin temel hak ve özgüriüklerinin ihla! edilmesine ve mevcut ihlallerin sürdürülmesine neden olacak şekilde,Anayasa'nın öngördüğü hukuk døzenine karşı koyma anlamına gelen keyfi kararlara hiçbir hukuk sisteminde müsaade edilemez. Dolayısıyla bir hukuk devletinde anayasal hükümlere uymamanın ilgililer açısından cezai, idari ve hukuki sorumlułuk doğuracağı açıktır (Kadri Enis Berberoğlu (3). §§142, 144).

69. Anayasa'nın Başlangıç kısmında bireyin ve toplumun devletten "huzurlu bir hayat talebine hakdarı bulunduğu" ve "her Türk vatandaşının bu Anayasadaki temel hak ve ħürriyetlerden eşitlik ve sosyal adalet gerekderince yararlana[cağı]" vurgulanmıştır. Temel hakların güvence altına almdığı böyle bir hayata dair ümit ancak hukukun Üstünlüğü ilkesinin hâkim olduğu anayasal dizenin korunması ile mümkündür. Nitekim yine Başlangıç kısmında "egemenliğin kayusız şartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkili kalınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bumun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışıa çıkamayacağı" ifade edilmiştir (Kadri Enis Berberoğlu (3). § 143).

70. Anayasa ve kanunlar Anayasa Mahkemesi kararını yerine getirme yükümlūluğüaltunda olan kamu makamlarına ve somut olayda İIstanbul I3. Ağır Ceza Mahkemesine dosyayı farkhı bir yargı merciine gönderme yetkisi vermediği gibi herhangi bir yargısal makama Anayasa Mahkemesi kararlarının bağlayıcılığını tartışma yetkisi de vernemektedir.Anayasa Mahkemesi kararım bağlayıcılığıi, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıiması için hükmettiği yapıması gerekenleri kapsadığı gibi ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak merctin belirlenmesini de kapsar (bkz. § 46/vi). Anayasa'nın açık düzenlemesi ve bireysel başvurunun işlevleri nazara alındığında Anayasa Mahkemesi kararının uygulanmasının reddedilmesi ve hukukum emrettiği yöntemler izlenerek ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmaması Anayasa'nın 153.maddesinin sözülyle açıkça çelişen ve Anayasa koyucunun iradesine aykın bir yorum ve uygulama olmuştur.

71. Bireysel başvuru, temel hak ve özgürlüklerin korunmasında kaynağını doğrudan Anayasa'dan alan nihai ve en etkili ulusal hak arama yoludur. Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru kapsamındaki incelemesi, temel hak ve özgürlüklerin güvence altına alınmasmda ve geliştirilmesinde bireylere en üst düzeyde koruma sağlar (Kadri Enis Berberoğlu (3). § 134). Anayasa Mahkemesi kararmın uygulanmasinın reddedilmesi başvurucu yönünden Anayasa'nın 148. maddesinin Üçüncü fikrasında yer alan bireysel başvuru hakkına ilişkin tüm güvenceleri anlamsız ve işlevsiz håle getirmiştir.
72. İhlal kararından sonra yeniden yargilanmaya başlanmamış, başvurucu mahkumiyet hükmünün infazı durdurularak tahliye edilmemiş ve seçilmiş bir milletvckili olarak yasama faaliyetine katilamamıştır. Bu itibarla, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırımaması ilgili hakka ilişkin güvencelerin yer aldığı Anayasa'nın 67. maddesine aykırıbk teşkil etmektedir.

73. Başvurucu, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına rağmen hâlen mahkümiyet hükmüntın infazı kapsamında hükūmlü statüsüyle ceza infaz kurumunda tutulmaktadır.Anayasa Mahkemesinin ihlal karan ile başvurucunun ceza infaz kurumunda hüküimlūstatüsünün devam ettirilmesi hukuki dayanaktan yoksun hâle gelmiştir. Anayasa Mabkemesi kişilerin -Anayasa Mahkemesi kararına rağmen- Özgüriüklerinden yoksun btrakılmaya devam edilmelerini, tutulmanm keyfiligine sebebiyet veren bir durum olarak kabul etmektedir.Bireylerin özgürlüklerine yönelik müdahalenin keyfi olmaması, olağanüstül yönetim 

usullerinin benimsendiği dönemlerde dahi uygulanması gereken temel bir güvencedir (Aydın Yavuz ve diğerlerl [GK], B. No: 2016/22169, 20/6/2017, § 347; Kadri Enis Berberoğlu (3),§§ 132, 133). İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin yetkisi dâhilinde kalan bir dosyayıYargıtay 3. Ceza Dairesine göndermesiyle başlayan, Dairenin de Anayasa hükümlerini göz ardı ederek verdiği bir kararla şekillenen bu şüreç Anayasa'nın sözüne açıkça aykırılık oluşturmuş ve neticede başvurucunun keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bırakılmasına yol açmıştır. Bu durumda başvurucumun hūkümlü statüsüyle hâlen ceza infaz kurumunda tutulması Anayasa'nın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına ilişkin güvencelerin yer aldığı 19.maddesine aykırılık teşkil etmektedir.

74. Yukarıdaki açıklamalar sşığında, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararının uygulanmaması nedeniyle başvurucunun bireysel başvuru hakkı, seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkınım ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
Muammer TOPAL, Irfan FIDAN ve Muhterem INCE seçilme ve siyasi faaliyette bulumma hakkı ile kişi hürtiyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği görüşüne katılmamışlardır.

VI. GIDERIM 
75. Başvurucu, ihlalin tespitini, infazın durduruimasıni, tahliye edilmesi için gereğinin yapılmasını ve 100.000 TL manevi tazminat Ödenmesini talep etmiştir.
7.Seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkıyöntinden Anayasa Mahkemesinin Şerafettin Can Atalay (2) kararnda tespit edilen tüm ihlallerin sonuçlarının ortadan kaldırılması ve bahsi geçen ihlal kararımın gereğinin yerine getirilmesi zorunludur. Nitekim anilan kararda Anayasa Mahkemesi tarafindan hükmedilen yeniden yargılama kararı uyarınca yeniden yargılamayla ilgili işlemlerin yerine getirilmesi,başvurucu hakkımdaki mahkümiyet hükmünün infazının durdurulması, başvurucunun ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma kararıverilmesi şeklindeki işlemlerin Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince yerine getirilmesinin zorunlu olduğu açık şekilde ifade edilmiştir (Şerafettin Can Átalay (2),§ 117).
77. Buna göre Anayasa Mahkemesince başvurucu hakkındaŞerafettin Can Atalay (2) kararı ve eldeki başvuruya ilişkin Şerafettin Can Atalay (3) kararmda tespit edilen hak ihlali kararlannı ortadan kaldırılmasıa yönelik olarak;
i. Yeniden yargılama işlemlerine başlanması,
ii. Mahkůmiyet hükmünfn infazınm durdurulması ve başvurucunun ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanmasi,
ii. Başvurucunun hükümiü statüsünūn sona erdirilmesi,
iv. Yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi işlemlerinin yerine getirilmesi zorunludur. Bu amaçla işbu kararın İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesi gerekir.


78. Kararın bir örneğinin bilgi için ve ilgileri nedeniyle Türkiye Btyük Millet Meclisine ve Hâkimler ve Savcılar Kuruluna da gönderilmesi gerekir.
79. Ayrıca eski hâle getirme kuralı çerçevesinde başvurucuya manevi zararlarıkarşıliğmda taleple bağlı kalınarak net 100.000 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VII. HÜKÜM 
A. Seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının, kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkının ve bireysel başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBlLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞIYLE,
B. 1. Anayasa'nın 148. maddesinde güvence altına alınan bireysel başvuru hakkmm İHLAL EDILDIGINE OYBIRLIĞIYLE,
2. Anayasa'nın 67. maddesinde güvence altına alınan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkı ve Anayasa'nın 19. maddesinde gūvence altına alınan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmın ÎHLAL EDILDIĞİNE Muammer TOPAL, İrfan FIDAN ve Muhterem INČE'nin karşıoylart ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Kararm bir Öreğinin Anayasa Mahkemesinin icra edilmemiş olan Şerafettin Can Atalay (2) kararı ile eldeki başvuruya ilişkin Şerafettin Can Atalay (3) kararında tespit edilen hak ihlallerinin ortadan kaldırılmasına yönelik olarak Istanbul I3. Ağır Ceza Mahkemesince başvurucunun yeniden yargılanmasmna başlanması, mahkûmiyet hükmünfın infazının durdurulması, ceza infaz kurumundan tahliyesinin sağlanması ve yeniden yapılacak yargılamada durma kararı verilmesi şeklindeki işlemlerin yerine getirilmesi için anılan mahkemeye (E.2021/178) GÖNDERILMESÍNE OYBIRLIGIYLE,
D. Başvurucuya talebiyle bağlı kalınarak net 100.000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE OYBIRLIĞİYLE,
E.2.220,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 21.020,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE 
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ōdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir öreğinin bilgi için ve ilgileri nedeniyle Türkiye Büyük Millet Meclisine, Adalet Bakanlığına ve Hâkimler ve Savcılar Kuruluna GÖNDERiLMEStNE 21/12/2023 tarihinde karar verildi 


Başvuru Numarası : 2023/99744Karar Taribi : 21/12/2023
KARŞIOY GEREKÇESİ
Olay Ve Olgular 
1. Başvurucu; Gezi Parkı Kalkışması olarak bilinen ceza davaşının sekiz sanığından biridir.

2. İstanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesince görülen davada, başvurucu hakkında Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini ortadan kaldımmaya veya görevini yapmasını engellemeye teşebbüs suçundan 25/4/2022 tarihinde mahkûmiyet kararı verilmiş; başvurucunun suçu yardım etme niteliğinde görülerek 18 yıl hapis cezası ile cezalandınımaşına ve hükümle birlikte tutuklanmasına karar verilmiştir. Başvurucunun anılan karara yönelik istinaf başvurusu tahliye talebiyle birlikte, Bölge Adliye Mahkemesinin 2&/12/2022 tarihli kararıyla reddedilmiştir.

3. Karar Yargıtay 3. Ceza Dairesinde temyiz incelemesindeyken başvurucu, 14Mayıs 2023 tarihinde yapılan milletvekili genel seçimlerinde Türkiye İşçi Partisi Hatay milletvekili olarak seçilmiştir.

4. Başvurucu, milletvekiliseçilmesi nedeniyle yasama dokumulmazlığına sahip olduğunu belirterek ilgili Ceza Dairesinden Anayasa'nım 83. maddesi gereğince durma kararıverilmesini ve tahliye edilmesini talep etmiştir. Başvurucunun bu talebi, 3. Ceza Dairesinin 13/7/2023 tarihli karanıyla incelenmiş ve reddedilmiştir. Kararda, başvurucu hakkındaki iddiaların Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında yer alan suçlara ilişkin olduğunu ve dokunulmazlık kapsamında kalmadığım belirtmiştir. Kararda;
"Temel hak ve hürriyetlerin kötüye kullanılamaması başlıklı 14. madde incelendiğinde kðtüye kullanma olarak adlandırılan faaliyetler;
i) Devletin ülkesi ve mllletiyle bölünmez bütünlüğünü bozmak,
ii) Insan hakdarına dayanan demokratik ve lalk Cumhuriyeti ortadan kaldırmayr amaçlayan faaliyetlerde bulunmak,
iii) Devletin veya kişllerin, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesini veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırilmasınıamaçlayan bir faaltyette bulunmayı mümkün kalacak şekdlde yorumlamak, şeklinde düzenlenmiştir.

Anayasa koyucu hangi suçların Anayasanın 14 ünci maddesi kapsamına gireceğine ilişkin somut bir niteleme yapmamış, bunun kapsamını belirlenmesini bilinçli olarak yargı içtihatlarına birakmıştır. Anayasa Koyucunun iradesinin,milletvekilinin, Türkiye Cumhuriyeti'nin varlığına kasteden bir faaliyette bulunduğu takdirde dokunulmazlıkaan yararlanmaya devam etmemesi gerektiği yönünde olduğu açıktır.

Her ne kadar Anayasa Mahkemesi'nin Ömer Faruk Gergerlioğlu ve Leyla Güven kararlarında 'Anayasa'nın 14. maddesinin birinci fikrasının metninin 

Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan 'Anayasanın 14 üncümaddesindeki durumlar' ibaresini dolayıstyla da Anayasa'nın 14, maddesinin birinci fikrası kapsamına girmesi nedeniyle yasama dokunulmazlığı dışında bırakılan suçları salt yargı organlarının kararlarıyla anlamlı bir şekilde belirlemeye ve böylece belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığı' ifade edilmiş ise de; Anayasa'nın 148. maddesi ile Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45 vd. maddeleri gözetildiğinde asli görevi norm denetimi olan Anayasa Mahkemesi'nin bir anayasa hükmüne yönelik inceleme ve denetleme yetkisinin şekil bakımından denetleme ile sınurlıolduğu ve tali nitelikteki bireysel başvuru yolu ile bir anayasa hükmünün yürürlükten kaldırılamayacağı veya uygulanmasının olanaksız hale gettrllemeyeceği dikkate alındığinda Anayasa Mahkemesi'nin meri anayasa normunu esastan iptal etme yetkisinin bulunmadığı, anayasa değişikliklerini sadece şekil bakamından inceleyip denetleyebildiği ve bireysel başvuru yoluyla merl anayasa normumun uygulanmasının ortadan kaldıracak veya işlevsiz hale getirecek şekilde bir karar vermesinin hukuken mümkün olmadığı cihetle, Anayasa Koyucunun 14 üncümaddede bilinçli olarak bıraknğı boşluğun maddede öngörülen faaliyetlerin devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğüne ve insan haklarına dayanan demokratik ve latk Cumhuriyete yōnelen tehdidin ağırlığı ile orantılı olacak bir biçimde içtihatta süreklilik ve istikrar ilkeleri de gözetilerek yargı kararlan ile doldurularak belirli hale getirilmest ilgili anayasa normunun yürürlüğünün ve işlevinin korunmasıbakamından hukuk devletinin bir gereğidir.

Belirlilik ilkesi yalnızca kanuni beltrliliği değil daha geniş anlamda hukukl belirliliği ifade etmektedir, Buna göre hukuk kurallarının belirliliğinin sağlanmasıyalnızca kanuni düzenleme ile sınırlanamaz. Normlara dayanarak erişilebilir,bilinebilir ve ōngörülebilir niteliklert haiz olması koşuluyla mahkeme içtihatları ile de hukuki belirlilik sağlanabilir.

O halde çözülmesi gereken hukuki mesele hangi suçların Anayasa'nın 14maddesindeki durumlar kapsamında değerlendtrileceğine ilişkindir.
…-Anayasa'nın 14. maddesinde 'devletin ülkesi ve milleriyle bölünmez būtünlüğünü bozma' ve 'insan haklarına dayanan demokratik ve laik Cumhurtyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaliyetlerde bulunma biçiminde' çerçevesi çizilen faaliyetlerin 3713 sayılı Kamwnun terör ve terör suçları tanımında tam da aynıkavram ve kurumlara vurgu yapıldığı ve 5237 saylı Kanunda düzenlenen anayasayıihlal suçunun unsurları ve madde gerekçesinde özellikde Anayasa'nın başlangic hülkümlerine yaptığı atf ve korunan hukuki yarar birlikte değerlendirdiğinde Anayasa'nın 14. maddesinin yargı organlarının kararlarıyla belirlilik ve ōngörülebilirliğı sağlayacak şekilde yorumlamaya elverişli olmadığınıdeğerlendirmek mümkün olmayıp, açık bir şekilde 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320 nci maddeleri ile 310 uncu maddesinin birinci fikrasında yazılı suçların Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında değerlendirlilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. ..

Sanığın üzerine atilı cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhuriyeti Hükumetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kasmen veya tamamen engellemeye teşebbüs etme suçunun Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında yer alması

ve soruşturmasına seçimden ōnce başlanmış olması dikkate alındığında Anayasa'nın 83 üncü maddesinin ikinci fikrusının ikinci cümlesi uyarınca yasama dokunulmazlığından faydalanamayacağı kanaatine varılmakla yargılamanın genel usul hükümlerine gõre devam etmesi gerektiği sonucuna ulaşımış ve aşağıdaki karar verilmiştir."
5. Başvurucu nihai hükmü 18/7/2023 tarihinde öğrendikten sonra 20/7/2023tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

6. Bireysel başvuru inceleme aşamasmdayken Yargıtay 3. Ceza Dairesi 28/9/2023tarihli kararıyla başvurucu hakkındaki mahkůmiyet hūkmünü onamıştır.
7. Anayasa Mahkemesi, Anayasa'nın 67. ve 19. maddelerinin ihlal edildiğine yeniden yargilama yapıiması için kararın Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir.

8. Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesi tarafindan kararın Yargıtay 3. Ceza Dairesine gönderilmesi (zerine 3. Ceza Dairesince Anayasa Mahkemesinin ihlal kararına uyulmamasına dair hüküm kurulmuştur.

9. Başvurucu itiraz yolunu tükettikten sonra yeniden bireysel başvuruda bulunmuştur.

Değerlendirme 
10. Anayasa'nm "Yasama dokunulmazlığr" kenar başlıkı 83. maddesinin ikinci fikrası şöyledir:
"Seçimden Bnce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekili, Meclistn kararı olmadıkça tutulamaz, sorguya çekilemez, tutuklanamaz ve yargılanamaz. Ağır cezayıgerektiren suçüstü hali ve seçtmden önce soruşturmasına başlanılmış ołmak kaydıyla Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır. Ancak, bu halde yetkili makam durumu hemen ve doğrudan doğruya Türkiye Büyük Millet Meclisine bildirmek zorundadır."
II. Yasama dokunulmazlığını düzenleyen anılan Anayasa hükmü uyarınca seçimden önce veya sonra bir suç işlediği ileri sürülen bir milletvekilinin Meclisin kararıolmadıkça tutulmasi, sorguya çekilmesi, tutuklanması veya yargılanması mümkün değildir.Bu durumda yasama dokunulmazlığı kural olarak milletvekillerinin tutuklanmalarının ðnünde doğrudan Anayasa'dan kaynaklanan bir engel oluşturmaktadır.

12. Anayasa'nın 83. maddesinde hükme bağlanmış olan yasama dokunulmazlığı,parlamento üyelerinin zamansız ceza kovuşturmaları ile yasama çalışmalarından alıkonulmasınm önüne geçmeyi amaçlayan ve milletvekilliğinin sona crmesi ile birlikte kendiliğinden yitirilen geçici bir güvence olarak kabul edilmiştir (Kadri Enis Berberoğłu (2)[GKJ, B. No: 2018/30030, 17/9/2020, § 74).

13. Bumunia birlikte Anayasa'da, yasama dokumulmazlıkları mutiak olarak düzenlenmemiş; Anayasa'nın 83. maddesinde yasama dokunulmazliğına bazı istisna ve sınırlamalar getirilmiştir.


Aymı hükme gõre;
- Ağır cezayı gerektiren suçüstü hâlinin bulunması durumu yasama dokunulmazlığının istişnalarından biridir.

- Yine seçimden Önce soruşturmaşına başlanmış olmak kaydryla Anayasa'nın 14.maddesindeki durumlar da dokunulmazlık kapsamı dışında tutulmuştur. Nitekim Anayasa'nın 83. maddesinin gerekçesinde; "14, maddede yer alan suçlardan birini seçimden ōnce işlemiş olanların, milletvekili seçilmeden önce hakarında bu suça illşkin olarak soruşturmaya başlanmış ise madde hükümlerine göre dokunulmazhıktan yararlanamayacakları" hükmünün de maddeye eklendiği belirtilmiştir.

14. Sonuç olarak seçimden önce soruşturmasına başlanmış olmak kaydıyla Anayasa'nın l4. maddesindeki durumlarda yasama dokumuimazlığının bulunduğunu söylemek mümkün değildir.

15. Anayasa'nın I4. maddesine göre;
"Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez būtünlülğūnü bozmayı ve insan haklarina dayanan demokratik ve lålk Cumhuriyeti ortadan kaldırmayn amaçlayan faaliyetler biçiminde kullanlamaz.
Anayasa hükümlerinden hiçbiri, Devlete veya kdşilere, Anayasayla tanınan temel hak ve hürriyetlerin yok edilmesint veya Anayasada belirtilenden daha geniş şekilde sınırlandırılmasını amaçlayan bir faaliyette bulunmayı mümkün kalacak şekilde yorumlanamaz,
Bu hükümlere aykarı faallyette bulunanlar hakkanda uygulanacak müeyyideler kanunla dizenlenir."
16. Başvurucu hakkında, Istanbul 13. Ağır Ceza Mahkemesinin 25/4/2022 tarihli kararı ile Tārk Ceza Kanunu'num 312. ve 39. maddeleri kapsamında Türkiye Cumhuriyeti hüktmetini ortadan kaldırmaya teşebbüs etmeye yardım suçundan 18 yıl hapis cezasıverildiği, bu kararın Yargıtay 3. Ceza Dairesinin 28/9/2023 tarihli karartyla onanarak kesinleştiği anlaşılmıştır.

17. Somut olayda; başvurucu hakkında TCK'nın 312. maddesine dayalı olarak mahkûmiyet kararı verilmiştir.

18. Türk Ceza Kanumu'nun 312, maddesi şöyledir:
Hūkůmete karşı suç
Madde 312- (1) Cebir ve şiddet kullanarak Türkiye Cumhurtyeti Hükûmetini ortadan kaldırmaya veya görevlerini yapmasını kasmen veya tamamen engellemeye teşebbüs eden kimseye ağırlaştırılmış müebbet hapts cezası verilir.

(2) Bu suçun işlenmesi sırasında başka suçların işlenmesi halinde, ayrıca bu suçlardan dolayı ilgili hükümlere göre cezaya hükmolunur."
19. Anayasa'nı 83. maddesinin ikinci fikrasmda; "..Ağır cezayı gerektiren suçüstühali ve seçimden önce soruşturmasına başlanılmış olmak kaydıyla Anayasanın 14 ūncūmaddesindeki durumlar bu hükmün dışındadır. …" htikmüındeki yollama gereği bakılan Anayasa'nın 14. maddesinde; "Anayasada yer alan hak ve hürriyetlerden hiçbiri, Devletin ülkesi ve milletiyle bōlūnmez bütünlüğünü bozmayı ve insan haklarına dayanan demokratik ve låik Cumhuriyeti ortadan kaldırmayı amaçlayan faaltyetler biçiminde kullanılamaz."hükmünü içermektedir.

20. Anayasa'nın 83. Maddesinde, 14. maddedeki "durunlar" ibaresi kullanılmaktadır. Hükümde “suçlar" ibaresine yer verilmediğinin altı çizilmesi gerekir.Anayasa'nın 14. maddesindeki durumları, hangi suçlara tekabül ettiğine dair yasama organıtarafindan yürürlüğe konulmuş, bu suçlarm tek tek sayıldığı somut bir kanun bulunmamakta ise de bu suça vücut veren kanun hükümlerinin meveut oldnğu ayrica sõz konusu hükmün bu haliyle de yargılama makamları tarafindan uygulanabilir nitelikte olduğu, ilgili kanunlarda düzenlenen suçlar tartışılarak 14. maddedeki durumların tespit edildiği anlaşılmaktadır.
21. Somut olay bağlamında Anayasa'nın 14. maddesinin muğlak olduğu ve hangi suçlarm bu kapsamda olabileceğine ilişkin bir düzenleme olmadığı ihlal kararında belirtilmişse de Anayasa'nın I4. maddesindeki faaliyetier değerlendirilerek TCK. veya 3713sayılı Terörle Mücadele Kanunu'nun hangi hükmüne girdiğini belirleme yetkisi ilk derece mahkemelerine veya duruma göre Yargıtaya aittir. Yargı mercileri elbetteki filin karşılığıolan kanun hükmüne göre değerlendirme yapacaktır.

22.Anayasa Mahkemesi Ömer Faruk Gergerlioğlu (Ömer Faruk Gergerlioğlu [GK](B. No: 2019/10634, 1/7/2021) kararında, Anayasa'nın 83. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "Anayasanın 14 üncü maddesindekd durumlar" ibaresinin kapsamına hangi suçların girdiği konusunda kanum koyucunun düzenlemesi dışında salt yargı organlarınca yapılan yorumlarla belirlilik ve öngörülebilirliği sağlamanın mümküin olmadığıı belirtmiştir.Kararda bu doğrultuda "anayasal veya yasal bir düzenleme" gereğine dikkat çekilmiş ve karar bilgi için yasama organına gönderilmiştir.

23. Somut olayda başvurucu 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 312. maddesinde düzenlenen Türkiye Cumhuriyeti Hükůmetini ortadan kaldırmaya veya gōrevini yapmasmıengellemeye teşebbüs suçundan mahküm edilmiş, temyiz incelemesi devam ederken milletvekili seçilmiştir. Yargıtay, amian suçun Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında olup olmadığına ilişkin 3713 sayıl Terörle Mücadele Kanunu'mu temel alarak bir değerlendirme yapmıştır. Yargıtay, Anayasa'nın 14. maddesi ve 3713 sayılı Kanun'un 1. maddesindeki terör tanımında aynı kavram ve kurumlara yer verildiğini vurgulayarak Kanun'un 3. maddesinde sayian terör suçlarmın (Tūrk Ceza Kanunu'nun 302, 307, 309, 311, 312, 313, 314, 315 ve 320. maddeleri ile 310. maddesinin birinci fikrasında yazıh suçlar) Anayasa'nın 14. maddesi kapsamında olduğumu belirtmiştir. Yargıtay kararında, başvurucunun mahkúm olduğu suç3713 sayılı Kanun'un 3. maddesinde sayılan suçlar arasmda yer aldığından, Anayasa'nun 83.ve l4. maddeleri uyarınca başvurucunun yasama dokunuimazliğmdan yararlanamayacağısonucuna ulaşilmıştır.

24. Dolayısıyla Yargitay, Terörle Mücadele Kanunu'nun 1. maddesinde yer alan kavram ve ifadelerin açık bir şekilde Anayasa'nın I4. maddesinde tanımlanan durumlara 

karşılık geldiğini, amlan Kanun'un 3, maddesinde de bu kapsamdaki suçların tahdidi olarak sayıldığını belirtmiştir. Diğer bir ifadeyle Yargıtay, Anayasa'nın l4. maddesi ile Terörle Mücadele Kanunu'nun I. ve 3. maddeleri arasındaki lafzi ve amaçsal bağı açıklığa kavuşturmuştur. Bu bağlamda Yargıtay "Anayasanın 14 üncü maddesindeki durumlar"ibaresinin kapsamına hangi suçların girdiğini meri kanunlar çerçevesinde belirlilik ve öngörülebilirliği sağlayacak şekilde ortaya koymuştur.

25. Sonuç olarak Yargıtayın istikrarhı içtihatları dikkate alımdığında TCK.'nı 312.maddesindeki hükmüın Anayasa'mın 14. maddesinin birinci fikrasındaki hükmü kapsamadığıdüşünülemez. Diğer taraftan kanuni bir dayanak olmadan ceza verilemeyeceği de açıktır.Anayasa koyucu bu yönden kanuni düzenlemeler yaparak Anayasa'nm 14. maddesindeki filleri kamunla tamamlama ve Yargısal içtihatlarla ortaya komulması yolunu tercih etmiştir.Bu durumda kanunilik unsurunda sorun olmadığı düşünülmektedir.
26.2/10/2001 tarihli ve 4709 sayılı Kanunla Anayasa'nın 14. maddesinde değişiklik yapılarak 14. maddedeki; “eylem" ibaresi değiştirilerek yerine “faaliyet" ibaresi; ayrıca “Bu hükümlere aykırı faaliyette bulunanlar hakkanda uygulanacak müeyyideler kanunla düzenlenir." biçimimde bir fikra ilave edilmesi kabul edilmiştir.

27.Anayasa koyucu bu düzenlemeyle;
-Bu hüktimlere aykırı faaliyetlerin ne olduğunun,
- Bu faaliyetierde bulunanlar hakkında uygulanacak müeyyidelerin kanunla düzenleneceğini belirtmiştir.

28.Dikkat edilirse 14. maddenin üçüincü fikrastndaki hüküm ile 14. maddeye aykırıfaaliyetlerde bulunulması halinde uygulanacak "müeyyidelerin" kanunla düzenlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Somut olayda müeyyide TCK'mn312. maddesinde düzenlenmiştir.Dolayısıyla 14. maddenin üçünctı fikrasına aykırılık da söz konuşu değildir.
29.Bu değişikliğin, Avrupa İnsan Haklar Sōzleşmesi'nin 17. maddesi ile uyumlu hale getirilerek eylem ve yorum yoluyla hak ve hürriyetlerin kötütye kullanılmasının Önlenmesine yőnelik hükümlerin değişikliği olduğu not edilmelidir. Bu şekilde Anayasa Koyucu Anayasa'nın 14. maddesindeki düzenlemeleri Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'ne uyumlu hale getirdiği gihi 14. maddedeki faaliyetler ve bu faaliyetierde bulunanlar hakkındaki müeyyidelerin kanunla yapılması gerektiğini belirtmiştir.
30. Başvurucunun mahkûm olduğu Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini ortadan kaldımaya veya gōrevini yapmasını engellemeye teşebbüs suçu Ttrk Ceza Kanunu'nun "Anayasal Düzene ve Bu Düizenin İşleyişine Karşı Suçlar" başlıkı beşinci bölümünde düzenlenmiştir. Terörie Mücadele Kamumu'nun 3. maddesinde de terör suçları arasında sayılmıştir.

31. Terörle Mücadele Kamunu'nun terör tanimına ilişkin l. maddesinde ise,Anayasa'nın I4. maddesinin ilk fikrasıyla benzer biçimde, “Devletin ülkesi ve milletyle bölünmez bütünlüğünü bozmak, Türk Devletinin ve Cumhuriyetin varlığını tehlikeye düşürmek, Devlet otoritesini zaafa uğratmak veya yıkmak veya ele geçirmek" ifadelerine yer verilmiştir,

32. Bu doğrultuda, Anayasa'nın 14. maddesinde yer verilen faaliyetler, maddenin son fikrasında Öngörüldüğü üzere, Terörle Mücadele Kanunu ve Tark Ceza Kanunu'nda müeyyideye bağlanmıştır. Başvurucunun mahkûm olduğu Türk Ceza Kanunu'nun 312maddesinin de bu kapsamda Anayasa'ntn 14. maddesindeki faaliyetlerden olduğu açıktır.
33. Yasa Koyucu I4. maddedeki filleri ve müeyyidelerini gerek Türk Ceza Kanunu'nda gerekse 3713 sayılı Kanun'da belirtmiş ve yargısal içtihatlarla da bu durum öngörülebilirlik kazanmıştır. Bu durumda Anayasa'nın 14. maddesindeki faaliyetleri gerçekleştirenlerin hangi müeyyidelerle karşılaşacakları da ilgili kanun hükümlerinde belirtilmiştir. Bu yönden Anayasa'mn 14. maddesinin muğlak ve öngörülemez olduğu değerlendirilemeyeceği gibi hukuki belirlilik ve õngörülebilirlik şartlarınm da bulunduğu not edilmelidir.

34. Ayrıca Anayasa Mahkemesinin görevi, gerek norm denetimi kapsamında kamun, Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ve gerekse bireysel başvuru denetimi kapsamında şikâyet konusu edilen işlem, eylem veya ihmalin Anayasa kurallarmı bütününe uygunluğunu denetlemektir. Anayasa'nın I1. maddesinin açık hükmü gereğince Anayasa Mahkemesi için Anayasa kuralları "denetime esas" normdur. Başka bir ifadeyle Anayasa Mahkemesi Anayasa'nın hükmüinü denetleyemez. Anayasa hükümleri ancak belli sürelerde başvuru üzerine şekil bakımından denetlenebilir. Aksine bir yaklaşım, Anayasa'nın 14. maddesindeki durumların ne olduğumu tek tek gösteren bir kanun hükmü yürürlükte olmadığı sürece,Anayasanın 83. maddesinin ikinci fikrasının ikinci cümlesinin uygulanabilmesini tamamen ortadan kaldırma ihtimalini doğurabilir.

35. Anayasa'nm somut uyuşmazlıklarda uygulanabilir nitelikte kurallar içeren maddelerinin uygulanabilmesini kanun koyucunun Anayasa'dan daha alt düzeyde bir kamun ihdas etmesi koşuluna bağlamak, Anayasa'nın ūstüntüğü ve normlar hiyerarşisi prensibi ile bağdaşmamaktadır.

36. Yapılan bu değerlendirmeler çerçevesinde Anayasa'nın 14. maddesinin uygulanması açısından Yasama Organının tek tek saymak suretiyle hangi suçların Anayasa'nın 14.maddesindeki suç kategorisinde yer aldığını belirtilmesi gerektiğine yönelik bir zorunluluğun olmadığı, başvurucunun mahkumiyetinin dayanağı olan hükmün de TCK'da suç olarak belirtildiği, anılan hükmün yargı kararlarıyla da belirginleştirmeye müsait olduğunda bir tereddüt bulunmamaktadır.

37. Öte yandan Anayasa'nın kazuistik bir yöntemle düzenlenmesi artık yeni anayasacılık sisteminde kabul edilebilir değildir. Anayasalar en üst norm miteliği itibarıyla genel düzenlemeler içerir. Anayasa'nın ilgili hükümlerine dayalı olarak kanuni düzenlemeler yapılabilir ve yargısal içtihatlar oluşturulur.

38. Tüm bu açıklamalar ışığıda; başvurucu hakkında verilen mahkümiyet kararının Anayasa'nın 14. maddesinin birinci fikrasında sayılan fillerden olması ve Anayasa'nın 83.maddesinin ikinci fikrasında yer alan durumlardan olması nedeniyle seçilme ve siyasi faaliyette bulunma bakkı ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğinden söz edilemez.

39. Öte yandan Anayasa Mahkemesinin ihlal karaninın yerine getirilmemesi Anayasa'nın 148. maddesinde düzenlenen bireysel başvuru hakkını ihlal sonucunu doğuracaği, Mahkeme kararının yerine getirilmemesinin Anayasa'nın 67. ve 19.

maddelerinin ihlali sonucunu ortaya çıkarmayacağı açıktır. Çoğunluk tarafindan Anayasa'nn 67. ve 19. maddelerinin ihlaline ilişkin kararın gerekçesi de yine Anayasa'nın 83. ve 14.maddesi birlikte değerlendirilmesi suretiyle oluşturulmustur. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararınin yerine getirilmemesinin Anayasa'nın 83. ve 14. maddesi ile bir bağlantişının olmadiğının aiti çizilmelidir. Bu durumda ancak bireysel başvuru hakkının ihlali sonucu ortaya çıkabilir.

Sonuç
40. Açıklanan gerekçelerle somut olay yönünden, başvuruçunun Anayasa'nın 148.maddesinde güvence altına alman bireysel başvuru hakkının ihlal edildiği, Anayasa'nın 67.maddesinde güvence altına alinan seçilme ve siyasi faaliyette bulunma hakkının ve Anayasa'nın 19. maddesinde güvence altına alnan kişi hürriyeti ve güvenliği hakkımn ihlal edilmediği kanaatine vardığımızdan, çoğunluğun aksi yöndeki kararına katılmryoruz.
Üye Muammer TOPAL 
Oye Itrfan FIDAN 
Úye Muhterem INCE