Anayasa Mahkemesinin 3/2/2022 Tarihli ve 2019/16301 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-02-25

25 Şubat 2022 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 31761
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
ATAY ELDEN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/16301Karar Tarihi : 3/2/2022
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞRaportör : Ayhan KILİÇ
Başvurucu : Atay ELDEN Vekili : Av. Mustafa Kemal TURAN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvurucu, demir yolu hattı dolayısıyla evde oluşan hasarın bedelinin karşılanmaması nedeniyle mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 9/5/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yōnden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapımasına karar verilmiştir.

5. Bölūm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir öreği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ōzetle şōyledir:
8. Başvurueu 1985 doğumlu olup İzmir'de ikamet etmektedir. Başvurueu; Izmirin Aliağa ilçesi Şehit Kemal köyünde kâin K17-C05-B-4C pafta 343 ada 1 parsel sayıßtaşınmazın malikidir. Taşınmazın Özerinde iki katlı bina bulunmaktadır. Başvurucunun derece mahkemelerindeki beyanlarına gõre bina yaklaşık otuz yıl õnce inşa edilmiştir.

9. Başvurucunun evinin yakınından geçen Menemen-Aliağa demir yolu hattı6/5/2004 tarihinde hizmete açılmıştır, Başvurucunun binasının demir yolu hattına uzakliığı -en yakın noktada- I4 metre, ihata duvarına uzaklığı ise 7 metredir. Demir yolunu Tūrkiye Cumhuriyeti Devlet Demir Yoiları Genel Müdūrlüğu (TCDD) ve Izmir Banliyð TaşimacılığıSistemi Ticaret Anoninı Şirketi (tZBAN) kullanmaktadır.

I0. Başvurucu 15/5/2012 tarihinde TCDD'ye başvuruda bulunarak metro ve yūk treni hattında meydana gelen titreşimler nedeniyle evinde çatlaklar oluştuğunu belirtmiş, bu durumun dikkate alınmasını talep etmiştir. TCDD tarafindan başvurucuya verilen 25/5/2012tarihli cevapta; yapılan inceleme sonucunu inşaattaki çatlakların yapı sistemi ve zemin ilişkisinden kaynaklandığı, bu çatlakların oluşmasında demir yolu trafığinin etkisinin bulunmadığı belirtilmiştir.

11. Başvurucu 15/1/2014 tarihinde Aliağa Sulh Hukuk Mahkemesinde (Sulh Hukuk Mahkemesi) delil tespiti talebinde bulunmuştur. Sulh Hukuk Mahkemesince yapılan keşif sonrasında dūzenlenen 23/1/2014 tarihli bilirkişiraporunda, çatlakların oluşumunda evin denetimsiz ve projesiz olarak yapıłmasının yamı sıra yakınından geçen demir yolu hatuındaki periyodik titreşimlerin de etkisinin bulunduğu ifade edilmiştir.Söz konusu rapor 3/2/2014tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

12. Başvurucu 17/1 1/2015tarihinde [ZBAN'a müracaat ederek evinde meydana gelen zararın tazmin edilmesini talep etmiştir. iZBAN 30/I [/2015 tarihinde verdiği cevapta,hattın sorumluluğunun İZBAN'a ait olmadığını ve IZBAN'ın bir sorumluluğunun bulunmadığını bildirmiştir.

13. Başvurucu 25/3/2016 tarihinde TCDD'ye başvurarak taşınmazın titreşimlerden dolayı hasar görmeye devam ettiğini ve değer yitirdiğini belirtmiş. taşınmazın kamulaştırılarak bedelinin &denmesini ya da takas edilmesini veya kendisine başka bir yerde imar hakkı verilmesini talep etmiştir. Başvurucu aynı dilekçeyle IZBAN'dan tazminat talebinde bulunmuştur. TCDD 21/4/2016 tarihli yazıyla hasarın demir yolundan kaynaklanmadığını başvurucuya bildirmiştir.

14. Başvurucu 20/5/2016 tarihinde Izmir 1. Idare Mahkemesinde (Idare Mahkemesi) İZBAN ve TCDD aleyhine tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde; demir yolu hattının geçmesi sebebiyle taşınmazın duvarında çatlakları meydana geldiğini,taşınmazda güvenli bir biçimde oturma imkânının kalmadığını belirtmiş; bu durumun kullanım hakkının kısıưlanması mahiyetinde olduğu ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği görüşünūaçıklamıştır. Başvurucu fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 50.000 TL maddi zararın yasal faiziyle birlikte ðdenmesine karar verilmesi isteminde bulunmuştur.
15.Idare Mahkemesince taşınmaz maballinde bilirkişilerle birlikte keşif yapıłmıştır.Üç akademisyenden oluşan bilirkişiheyeti tarafindan düzenlenen 20/12/2017 havale tarihli raporda õzetle şunlar ifade edilmiştir:
i. TCDD'nin taşıdığı yükūn İZBAN'ın taşıdığı yükūn %l0'u kadar olduğu kanaatine varıimıştır. TCDD'nin taşıdığı yük daha az olsa da sebep olduğu titreşimin IZBAN'ınkine nazaran daha fazla olduğu değerlendirilmiştir.
ii. TCDD ve 1ZBAN'ın seferleri nedeniyle oluşan tekrarlı titreşinlerin zeminin taşıma gūcünü ve binayı olumsuz etkilediği kanaati hasıl olmuştur. Binanın inşasında 

kullanılan malzeme, işçilik kalitesi, denetim ve mühendislik hizmetlerindeki eksiklik de binada çatlakların oluşmasını etkileyen faktörlerdendir. Ancak TCDD ve IZBAN'n seferleri sebebiyle oluşan titreşimin de çatlakların oluşmasında %20'lik bir etkisi olmuştur.

iii. Binadaki toplam hasar 100.614,15 TL olup bunun TCDD ve IZBAN'ım seferleri sebebiyle oluşan titreşinden kaynaklanan kısmı 20.122,83 TL olarak hesaplanmıştir.

16. Idare Mahkemesi 24/5/2018 tarihli kararıyla davayı kismen süre aşimından,kısmen de esastan oyçokluğuyla reddetmiştir. Idare Mahkemesi başvurucunun tazminat talebini, demir yolunun inşası sebebiyle taşınmazda oluşan zarar ile titreşimler sebebiyle taşınmazda oluşan zarar şeklinde iki farkhı olgusal temele ayırmıştır. Idare Mahkemesi,birinci olgu yönünden zararın demir yolu hattının açıldığı tarihte öğrenildiğini ve demir yolu hattının hizmete açıldığı 6/5/2004 tarihinden itibaren 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargtlama Usula Kanunu'nun [3. maddesi uyarınca bir yıl içinde ilgili idareye başvurularak tazminat talep edilmesi gerektiğini kabul ctmiştir. Başvurucunun bir yıllık süre içinde idareye başvurmadığını tespit eden Idare Mahkemesi, davanın bu kısmını süre aşımı yönünden reddetmiştir.

17. Idare Mahkemesi titreşimler sebebiyle oluşan zarar yönünden ise bu durumun süreklilik arz ettiğini değerlendirmiş ve müdahale devam ettikçe başvurucunun tazminat isteminde bulunabileceğini belirtmiştir. 3/5/1985tarihli ve 3194 sayılı [mar Kanunu'nun 27.maddesinin olay tarihinde yürürlükte bulunan hâline atfta bulunan Idare Mahkemesi, kõy yerlerinde yapılacak konutların fen ve sağlık kurallarına uygun olması ve muhtarlıktan izin alınması gerektiğine işaret etmiştir. Idare Mahkemesi; Sulh Hukuk Mahkemesine sunulan bilirkişi raporu ile kendisi tarafindan yaptırlan inceleme sonucu düzenlenen bilirkişi raporunda, taşınmazın fen ve sanat kaidelerine uyulmadan yapıldığı yönünde tespitlere yer verildiğini belirtmiştir. Idare Mahkemesi ayrıca binanın muhtardan izin alınmadan inşa edildiğinin de altını çizmiştir. 3194 sayılı Kanun'un 31. ve 32. maddelerinin metinlerine yer veren Idare Mahkemesi, usulüne uygun olarak inşa edilmeyen binanın mülkiyet hakkıma ilişkin güvencelerden yararlandırılmasının mümkün olmadığını ifade etmiş; bu nedenle davalt idarelerin tazmin yükümlüłüığünün bulunmadığı sonucuna ulaşmıştır.
18. Karara muhalif kalan mahkeme başkani, bilirkişi raporunda belirlenen tutar Ozerinden davanın kabulüyle sõz konusu tutarın davacıya tazminat olarak ödenmesine karar verilmesi gerektiği görüşünü açıklamıştır.

I9. Başvurucu bu karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. İzmir Bölge Idare Mahkemesi Altincı Idari Dava Dairesi (Bölge Idare Mahkemesi) ilk derece mahkemesinin gerekçesini değiştirmek suretiyle istinaf istemini esastan oyçokluğuyla 19/2/2019 tarihinde reddetmiştir. Kararın gerekçesinde, Sulh Hukuk Mahkemesine sunulan bilirkişi raporunda hasarın kismen de olsa demir yolu hattının kullanımı sırasında oluşan titreşimlerden kaynaklandığına ilişkin tespit içerdiğine değinilerek başvurucunun en geç anılan bilirkişi raporunu öğrendiği3/2/2014tarihindeeylemin idariliğiniöğrendiğideğerlendirmesinde bulunulmuştur, Kararda; bu tarihten itibaren en geç bir yıl içinde idari müracaat yapmasıgereken başvurucunun sonradan -25/3/2016tarihinde- yaptığı başvuruların dava açma süresini canlandırmayacağı, dolayısıyla davanın süre aşımı gerekçesiyle reddi gerektiği belirtilmiştir.


20. Karara muhalif kalan bir Gye, Anayasa Mahkemesinin mahkemeye erişim hakkına ilişkin içtihadına atıfta bulunduktan sonra demir yolu ve etkileri nedeniyle oluşan değer azalışından kaynaklanan zararın stregelen zarar olarak kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir. Karşıoy yazısında, slregelen zarar söz konusu olduğunda bunun giderilmesi için her zaman başvuru yapılabileceği ve başvurunun reddi hâlinde tam yargı davast açılabileceği ifade edilmiştir. Somut olayda taşmmazdaki değer azalışının devam ettiğine işaret edilen karşioy yazışında, başvurucunun açtığı davanın süresinde kabul edilmesi gerektiği görüşüsavunulmuştur.

21. Nihai karar 9/4/20i9 tarihinde başvurucuya tebliğedilmiştir. Başvurucu 9/5/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLI HUKUK 
A Ulusal Hukuk 
22.2577 sayılı Kanun'un "Doğrudan doğruya tam yargı davası açılması" kenar başlıklı 13. maddesinin (1) numaralı fikrası şöyledir 
"Idari eylemlerden hakları ihlal edilmis olanların idari dava açmadan önce, bu eylemleri yazılı bildirim üzerine veya başka súretle öğrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde ilgili idareye haşvurarak haklarının yerine getirilmesini istemeleri gerekdidir. Bu isteklerin kismen veya tamamen reddi halinde. bu komudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap verilmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açılabilir."
B. Uluslararası Hukuk 
23. Avrupa Însan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek (1) No.lu Protokol'ūn "Mülkiyetin korunması" kenar başlıkhı 1. maddesi şöyledir:
"Her gerçek ve tūzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığınasaygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebłyle ve yasuda ōngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun brrakalabilir.
Yukardaki hukümler. devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullamımasını düzenlemek veya vergilerin ya da başka katkaların veya para cezalurının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükeri yasaları uygulama komusunda sahip olduklarıhakka halel getirmez."
24. Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"Bu Sözleşmede tanınmış olan hak ve Özgürlūkleri ihlal edilen berkes, söz konusu ihlal resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafindan gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci öminde etkili btr yola başvurma hakkına sahiptir."
25. Avrupa Insan Hakları Mahkemesinin (AlHM) yakın tarihli Dimitar Yordanov/Bulgaristan (B. No: 3401/09, 6/9/2018) kararına konu olayda başvurucunun evi madencilik faaliyetleri sebebiyle zarar görmüş ancak tazminat davasi, zarar ile faaliyet arasında illiyet bağının gösterilemediği gerekçesiyle reddedilmiştir. AiHM kömür 

çıkarılmasının cevresel tehlikeye yol açan bir faaliyet olduğunu, olayda madenin mayın patlatma yoluyla çıkarıldığını belirtmiştir. AlHM bununla birlikte Kamu Sağlığı Kanunu uyarınca çıkarılan, yerleşim böłgelerinde sağlk ve güvenlik gerekliliklerini belirleyen bakanlık kararıyla endūstriyel olmayan binaların etrafında sanitasyon (sağlıkla ilgili güvenli)alanlar belirlemiştir. Başvurucunun evinin bulunduğu bölgede bu alanın genişliği 500 metre olarak tayin edilmiştir. Buna karşılık somut olayda maden zamanla genişlemiş ve başvurucunun evine 160-180 metre kadar yaklaşmıştir. Olayda maden tamamen devlete ait bir şirket tarafindan yönetilmektedir. AlHM, şirketin ayrı bir tüzel kişiliğinin olmasının devletin doğrudan sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını vurgulamıştır. AiHM'e göre şirket olağan bir ticari faaliyet içinde değildir, aksine çevre, sağlık ve güvenlik gerekliliklerini konu alan katı düzenlemelere tabi bir alanda faaliyet yürütmektedir. Öte yandan madeni kuran ve madenin faaliyetlerinin yürütülmesi için oldukça önemli devlet ihtiyaçları ile ilgili kanun uyarınca özel mülkiyete konu mülkleri kamulaştıran karar da devlet tarafndan alınmıştır. Belirtilen hususlar, şirketin bir devlet faaliyeti yürütme aracıolduğunu ve buna göre devletin onun eylemlerinden veya ihmallerinden sorumlu tutulmasıgerektiğini göstermektedir (Dimitar Yordanov/Bulgaristan, §§59, 60).
26. AłHM, müdahaleyi mülkiyetten barışçıl yararlanmaya ilişkin genel kural çerçevesinde incelemiştir (Dimitar Yordanov/Bulgaristan, § 62). AtHM, S8zleşme'ye ek (1)No.lu Protokol'ün 1. maddesinin gerektirdiği ilk ve en önemli 8lçütün kanunilik olduğunu,buna göre müdahalenin öncelikle kanuni bir dayanağının bulunmasının gerektiğini belirtmiştir (Dimitar Yordanov/Bulgaristan, § 63). AlHM'e göre başvurucunun açtığıtazminat davasına konu maden ocağıfaaliyetleri kapsamında konutunun yakınında mayın patlatılması -mesafe dikkate alındığında- kanun hükümlerine açıkça aykırıdır ve müdahale ile kanunilik ölçütü yönünden mülkiyet hakkı ihlal edilmiştir (Dimitar Yordanov/Bulgaristan. §§64, 65).

27. Öte yandan AiHM, Sözleşme'nin I3. maddesi uyarınca temel hak ve δzgürlüklerin ulusal dūzeyde korunması için etkili bir başvuru yolunun var olması gerektiğini belirtmektedir. AfHM'e göreSözleşme'nin 13. maddesiyetkiliulusalmakamlar tarafindan Sözleşme kapsamına giren bir şikâyetin esasının incelenmesine izin veren ve uygun bir telafi yöntemi sunan bir iç hukuk yolunun sağlanmasını gerekli kılmaktadır. Ayrıca bu hukuk yolunun teoride olduğu kadar pratikte de etkili bir yol olması gerekmektedir (llhan/Türkiye [BD], B. No: 22277/93, 27/6/2000, § 97; Kudla/Polonya [BD], B. No: 30210/96, 26/10/2000.§ 157; Özpınar/Tūrkiye, B. No: 20999/04, 19/10/2010, § 82).

28.AfHM, etkili başvuru hakkıın Sözleşme çerçevesinde savunulabilir nitelikteki bir şikâyetin mahkemelerce etkili bir şekilde incelenmesini ve Bngörülen yolun uygun bir telafi imkânı sunmaya elverişli olmasını güvence altına aldiğını vurgulamaktadır (Kudla/Polonya, § 157; Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, B. No: 11379/03, 10/2/2011, § 35).AlHM, iç hukuktaki düzenlemelerin başvuruculara bu anlamda asgari güvenceleri içerecek şekilde yeterli bir hukuk yolu sunup sunmadığınıirdelemektedir (Dimitrov-Kazakov/Bulgaristan, § 36).

29. Hazine arazisi üzerine inşa edilen bir gecekondunun etrafinda bulunan çöplüğün patlaması Üzerine zarar gördügū olayın ele alındığı Öneryıldız/Türkiye ([BD], B. No:48939/99, 30/11/2004) kararında AfHM, mülkiyet hakkının pozitif yükümlülükler yönünden ihlal edildiğine karar verdiği gibi meseleyi etkili başvuru hakkına ilişkin 13. madde yönünden de ele almiştur. AtHM'e göreSözleşme'nin 13. maddesi, ulusal hukuk sistemlerinin yetkili ulusal otoritelere Sözleşme kapsamında ileri sürülebilir bir şikâyetin Bzünū ele almalarına 

salahiyet tanıdığı etkili bir hukuk yolunu erişilebilir kılmasım gerektirir. Bunun amacı ise uluslararası şikâyet mekanizmasını AfHM önünde harekete geçirmek zorunda kalmadan önce bireylerin Sözleşme haklarının ihlalleri için ulusal düzeyde uygun bir telafi elde edebilecekleri bir yol sağlamaktır (Öneryıldız/Türkiye,§ 145). Bununla birlikte AlHM; 13.madde ile sağlanan korumanın herhangi bir özel çözüm yöntemi gerektirecek kadar ileri gitmediğini, tarafdevletlerin bu hūküm kapsamındakiyükümlülūklerini yerine getirme konusunda belirli bir takdir aralığının olduğunu kabul etmiştir (Öneryıldız/Türkiye.§ 146).AlHM, başvurucunun evinin ve eşyalarının kaybi yönünden tazminat yolu etkin bir şekilde işletilmediği için Sðzleşme'ye ek (1) No.Iu Protokol'ūn I. maddesi ile bağlantıłt olarak [3.maddenin ihlal edildiğine karar vermiştir (Öneryıldız/Turkiye,§§156, 157).
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
30. Anayasa Mahkemesinin3/2/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Başvurucunun İddlaları
31. Başvurucu, demir yolu hattı sebebiyle mülkünde oluşan zarar karşılanmadığından mülkiyet hakkımın ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, bu bağlamda evin ruhsatının bulunmamasının zararının karşılanma yükümlülüğünü ortadan kaldırmayacağını belirtmiştir. Başvurucu, zararın süregelen niteliği dikkate alındığında davanın süre aşımından reddedilmesinin adil yargılanma hakkını ihlal ettiğini ifade etmiştir.Başvurucu ayrıca evinin yıkılma tehlikesinin bulunması sebebiyle yaşam hakkının da ihlal edildiğini iddia etmiştir.

B. Değerlendirme 
32. Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar başlıkit 35. maddesi şõyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kamunla sımılanabilir.
Mülkiyet hakkanın kullanıması toplum yararına aykırı olamaz."
33. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" kenar başlıklı 40.nıaddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlál edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânunın sağlanmasını isteme hakkına sahiptir."
34. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlt ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

35. Başvurucu, mülkiyet hakkının ihlali iddiasının yanında adilyargılanma ve yaşam haklarının da ihlal edildiğini ileri sürmektedir. Bununla birlikte başvurucunun tapu maliki olduğu taşınmaz Üzerinde bulunan konutunun ulaşım faaliyetleri sebebiyle hasar gördüğü hâlde bu zararın tazmin edilmediği iddiası δzü itibarıyla mülkiyet hakkınıilgilendirmektedir.


36. Başvuruya konu olayda demir yolu hattında yūk taşımacılığı sırasında meydana gelen titreşimler sebebiyle başvurucunun mülkü üzerindeki konutunun hasar gördüğü hususu derece mahkemelerindekiyargılama sırasında sunulan bilirkişi raporuyla tespit edilmiştir.Ancak Bölge Idare Mahkemesi davanın süresinde açıłmadığı gerekçesiyle davayıreddetmiştir. Bu durumda başvurucunun tazminat isteminin esası incelenmemiştir.Başvurucunun mülküne verilen zararın karşılanması istemiyle açtığı tam yargı davasının esasının incelenmemesine yönelik şikâyetin Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40. maddesinde gūvence altına alınan etkili başvuru hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
1.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
37. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkımın ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yõnünden 
a. Mälkün Varhığı
38. Mülkiyet hakkınn ihlal edildiğinden şikâyet eden bir kimse, önce böyle bir hakkının var olduğunu kanıtlamak zorundadır (Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri, B. No:2013/1178, 5/l 1/2015, §§49-54). Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında "Herkes.mülkiyet ve miras haklarına sahiptir." denilmek suretiyle mtlkiyet hakkı güvence altına alınmıştır. Anayasa'nın anılan maddesiyle güvence altına alınan mülkiyet hakki, ekonomik değer ifade eden ve parayla değerlendirilebilen her türlü mal varlığı hakkını kapsamaktadır (AYM, E.2015/39, K.2015/62, 1/7/2015, § 20). Bu bağlamda mülk olarak değerlendirilmesi gerektiğinde kuşku bulunmayan menkul ve gayrimenkul mallar ile bunların üzerinde tesis edilen sınırlı ayni ve fikrî hakların yanı sıra icrası kabil olan her türlü alacak da mülkiyet hakkının kapsamına dâhildir (Mahmut Duran ve diğerleri, B. No: 2014/11441, 1/2/2017, §60).

39. Anayasa'da yer alan mūlkiyet hakkı mevcut mal, mülk ve ekonomik değerleri koruyan bir temel haktır. Kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir mülkün mülkiyetini kazanma beklentisi-bu konudaki menfaati ne kadar gūçlü olursa olsun- mülkiyet kavramıiçinde değildir (Kemal Yeler ve All Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, § 36).
40. Anayasa Mahkemesi daha Önce pek çok kararında şehir planlaması ile ilgili düzenlemelere aykırı şekilde inşa edilmesi sebebiyle idari makamlarca yapının her an yıkıIması mümkūnken bu yönde bir girişimde bulunulmaması ve ōnlem alınmaması, uzunca bir süre bu duruma sessiz kalınması, esasen yapı sebebiyle vergi tabsil edilmesi veya yapının kamu hizmetlerinden yararlandırılması suretiyle bu alanlarda sosyal ortam ve aile ortamının oluşturulmasına izin verilmesi hâlinde, inşa edilen yapının kullanıimasından kaynaklanan ekonoınik değerin Anayasa'nın 35. maddesi çerçevesinde önemli bir mal varlığı değeri ve dolayısıyla bir mūlk oluşturduğunun kabul edilmesi gerektiğini belirtmiştir (birçok karar arasından bkz. Ayse Öztürk B. No: 2013/6670, 10/6/2015, § 85; Naztf Kilıς, B. No:2014/5162, 15/6/2016, § 35; hrfan Oztekin, B. No: 2014/19140, 5/12/2017, §§ 43-45; Rifat Algan, B. No: 2014/19138, 22/2/2018, §§ 49-51).


41. Somut olayda başvuruya konu taşınmazın başvurucu adına tapuya tescil cdildiği ve üzerindeki konutun da başvurucuya ait olduğu hususunda bir tereddüt bulunmamaktadır.Ayrica başvurucunun taşınmazı tzerine inşa ettiği ev için muhtardan mevzuattn zorunlu kıldığı izni almamış olması evin mülkiyet hakkına ilişkin anayasal güvencelerden yararlandırılmasına engel teşkil etmemektedir. Kðy yerlerinde yaptlacak inşaatlar için muhtardan izin alma zorunluluğuna uyulmaması idari birtakım yaptırımları gerektirse de tck başına bu eksiklik inşaatın mülk teşkil etmesine mâni değildir. Somut olayda yapının mevzuata aykırılığı hususunda başvurucunun kamu makamlarınca uyarıldığına ilişkin bir bilgi derece mahkemesi kararlarına yansımamıştır. Dolayıstyla sőz konusu yapının bu kadar uzun bir süre kullanılmasının başvurucu bakımından Snemli bir ekonomik menfaat teşkil ettiği ve bu yönden başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesi uyarınca müilkiyet hakkıkapsamında korunması gereken bir menfaatinin mevcut olduğu kabul edilmiştir.
b. Genel İlkeler 
42. Etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkının ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceğimakul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarinı ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanmasıolarak tanımlanabilir (Y.T. [GK], B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat Haliç, B, No:2017/24356, 8/7/2020, § 44).

43.Öte yandan şikâyetlerin esasının incelenmesine imkân sağlayan ve gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollarının olması ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanmasının birgereğidir. Buna göre kişilerin mağduriyetlerinin gidcrilmesi amacıyla δngörülen yargı yollarının mevzuatta yer alması yalnız baştna yeterli olmayıp bu yolun aynızamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola başvurulabilmesi için Öngörülen koşullar somut olaylara tatbik edilirken dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki iddiaların bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, koşulların oluşmadığı sonucuna ulaştlması durumunda ise bu durumun yargı makamları tarafindan ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (lhan Gōkhan,B. No: 2017/27957, 9/9/2020, §§ 47, 49).

44. Anayasa'nın 35. maddesinde "Herkes, mūlkiyet ve miras haklarına sahiptir."hükmüne yer verilerek mülkiyet hakkı güvence altına alınınıştır. Anayasa'nın 5. maddesi ise insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır. Mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korunabilınesi yalnızca devletin bu haklara müdahaleden kaçınmasıyla sağlanamaz. Anayasa'nın 5. maddesi ile birlikte değerlendirildiğinde 35.maddesi uyarınca devletinpozitif yükümlülakleri de bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülükler kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dåhil olmak üzere sõz konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin alinmasınıgerektirmektedir (AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17/7/2020, §37;AYM, E.2019/I1, K.2019/86, 14/11/2019, § 13; Türkiye Emekdiler Derneği, B. No:2012/1035, 17/7/2014, §§ 3438; Eyyūp Boymukara, B. No: 2013/7842, 17/2/2016, §§ 3941;Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticuret Limitet Şirketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, § 43).

45.Devletin pozitif yükümlültikleri nedeniyle mülkiyet hakkı bakımından koruyucu ve dtzeltici bazı önlemler alması gerekmektedir. Koruyucu önlemler mülkiyete müdahale edilmesini önleyici; düzeltici önlemler ise müdahalenin etkilerinigiderici, diğer bir ifadeyle 

telafi edici yasal, idari ve fiilî tedbirleri kapsamaktadır. Mülkiyet hakkına müdahalenin malik Üzerinde doğurduğu olumsuz sonuçların mümkūnse eski hâle döndürülmesi, mümkün değilse malikin zarar ve kayıplarının telafi edilmesini sağłayan idari veya yargısal birtakım hukuki mekanizmaların oluşturulmasıdevletin pozitif yükümlülöklerinin bir gereğidir (Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gida Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi, §§ 46,48).

46.Dolayısıyla devletin δzellikle yerleşim yerlerinin altında ya da yakıında demir yolu taşımacılığıfaaliyeti yapılması hâlinde titreşim etkisiyle kişilerin yaşam hakkı ile maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı yanında mülkiyet hakkının zarar görmemesi için gerekli tedbirleri alma şeklinde pozitif yükümlülüğü bulunmaktadır (madencilik faaliyeti yõnünden benzer değerlendirme için bkz. Sabri Uhrağ [GK], B. No: 2017/34596,29/12/2020, § 57).

47. Devletin temel hak ve özgtrlakler ile ilgili anılan yükümlolüklerini ihlal ettiğini, demir yolu işletmeciliğistrasında sðz konusu haklara zarar verildiğini savunulabilir sekilde iddia eden herkesin yetkili makama geçikmeksizin başvurma imkânının, diğer bir ifadeyle etkili başvuru hakkının sağlanması ise Anayasa'nın 40. maddesinin gereğidir.
e. İlkelerin Olaya Uygulanması
48. Somut olayda başvurucu, demir yolu hattının kullanımının yol açtığı titreşimler sebebiyle evinin zarar gördüğünü ve değerinin düştüğünü iddia etmiş; bu sebeple oluşan zararın tazmini istemiyle tam yargı davası açmıştır. Idare Mahkemesi başvurucunun tazminat talebini, demir yolunun inşası sebebiyle taşınmazda oluşan zarar ve titreşimler sebebiyle taşınmazda oluşan zarar şeklinde iki farklı olguya dayandırdığını kabul etmiş ve ikisi yönünden ayrı ayrı değerlendirme yapmıştır. Idare Mahkemesi, demir yolu hattının inşast sebebiyle taşınmazda değer kaybı oluştuğu iddiası yönünden davayı süre aşımı gerekçesiyle reddetmiştir. Idare Mahkemesinin kabulüine göre bu olguya dayalı zarar, demir yolu hattının açıldığı tarihte oluşmuş ve dolayısıyla dava açma sūresi bu tarihte işlemeye başlamıştır. Idare Mahkemesi titreşimler dolayısıyla binada hasar oluştuğu iddiasını ise esastan incelemiş ancak binanın gerekli izinler alınmakşızın ve fenne aykırı olarak inşa edilmesi sebebiyle mülkiyet hakkınıngüvencelerindenistifade edilemeyeceğigerekçesiyleidarenintazminatödeme yükümlülūğünün doğmadığı sonucuna ulaşmıştır.

49. Bölge Idare Mahkemesi ise Idare Mahkemesinin gerekçesini bütünüyle değiştirerek davayı süre aşımından reddetmiştir. Bölge Idare Mahkemesi, başvurucunun eylemin idariliğini Sulh Hukuk Mahkemesine sunulan bilirkişi raporundan haberdar olduğu 3/2/2014 tarihinde öğrendiğini ve bu tarihten itibaren dava açma süresinin işlemeye başladığını kabul etmiştir.

50. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı yönünden incelenecek ilk mesele başvurucunun mülküne zarar verildiği iddiasımı öne sürebileceği ve varsa bu zararının tazminini sağlayabileceği başvuru yolunun bulunup bulunmadığıdır. Idarenin kamu hizmetinin yürütümü sırasında kişilerin mülklerine zarar vermesi hâlinde malikin 2577 sayılıKanun'un [3. maddesi uyarınca eylemi öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde vc her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurarak zararının tazminini istemesi, bu isteğin kısmen veya tamamen reddedilmesi hâlinde ise bu konudaki işlemin tebliğinden itibaren dava açma süresi içinde tam yargı davası açmast mūmkūndūr. Tam yargı davasında idari mahkemenin idarenin mülke zarar verip vermediğini inceleme ve varsa bu zararın 

tazminine hükmetme yetkisine sahip olduğu noktasında başvurucunun bir itirazıbulunmamaktadır. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkına verilen zararların tazminini sağlayacak etkili başvuru yolunun teorik düzeyde olduğu açıktır.

51. Anayasa Mahkemesince incelenecek ikinci mesele ise teorik dttzeyde etkili olduğu tespit edilen bu yolun başvurucunun davasında filī olarak işleyip işlemediğini, diğer bir ifadeyle pratikte başarı şansı sunup sunmadığını incelemektir. Başvurucunun açtığı tam yargı davasi, esası incelenmeden süre aşımı gerekçesiyle reddedilmiştir.Davanın esasının incelenmemiş olması tek başına etkili başvuru hakkının ihlal edildiği anlamına gelmemektedir. Anayasa'nın40. maddesinde dūzenlenen etkili başvuru hakki, temel hak ve δzgürlüklerin korunması amacıyla oluşturulan idari ve yargısal mekanizmaların birtakım usul şartlarına bağlanmasını yasaklamadığı gibi kişileri, kanunda öngörülen usul şartlarına uyma yükümlülüğünden muaf tutmamaktadır. Dolayısıyla tam yargı davasına ilişkin süre şartına uymayan kişinin davasının reddedilmesi etkili başvuru hakkının ihlal edilmesi sonucunu doğurmamaktadır. Bununla birlikte süre ve diğer usul şartlarının o yolun kullamlmasınıimkânsız kılacak ya da aşırı derecede zorlaştıracak, başarı şansımı zayıflatacak şekilde yorumlanmast etkili başvuru hakkının ihlaline yol açabilir.

52. Somut olayda Bölge Idare Mahkemesi; başvurucunun Sulh Hukuk Mahkemesine sunulan bilirkişi raporundan haberdar olduğu 3/2/2014 tarihinde eylemin idariliğini öğrendiğini, 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrasında sðzü edilen bir yıllık idareye başvuru süresinin bu tarihten itibaren işlemeye başladığını kabul etmiştir.Anayasa Mahkemesince incelenecek mesele Bölge Idare Mahkemesinin bu yorumunun başvurucunun tam yargı davası açmasını imkânsız kılıp kılmadığı veya zorlaştırıp zorlaştırmadığıdır.

53. Başvurucunun idareye başvuru dilekçesinde ve dava dilekçesinde ileri sürdüğütemel iddia, demir yolu hattından kaynaklanan titreşiınler sebebiyle evinde çatlaklar oluştuğu ve bu sebeple evinin değerinin düştüğüdür. Dolayıstyla zararın dayandırıldığı temel olgu.demir yolu haftından neşet eden titreşimlerdir. Evin duvarında çatlaklar oluşmasına ve değerinin dūşmesine yol açan asıl olgu demir yolu hattının varlığı değil kullanılması ve titreşimlere kaynaklık etmesidir. Bu haliyle başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahale anlık olmayıp süregelen niteliktedir. Diğer bir ifadeyle zarar devam ettiği sürece başvurucunun mülkiyet hakkına yapılan müdahale de varlığını koruyacaktır. Süregelen müdahalelerde kişinin mağdur statüısü müdahale boyunca varlığını sürdüreceğinden kişiyi müdahale bitmeden önceki bir aşamada idareye başvurmaya zorlayteı yorumłar kişiye aşırıkülfet yükler ve tam yargısı davası açılmasını zorlaştırır.

54. Bu nedenle Bölge Idare Mahkemesinin tam yargısı davası açma süresine ilişkin yorumunun aşırı şekilci olduğu ve başvurucunun tam yargı davası açmasını zorlaştırdığıdeğerlendirilmiştir. Bu hâliyle mülkiyet hakkıa ilişkin ihlalin giderilmesi bakımından teorik düzeyde etkili olduğu saptanan tam yargı davası yolu Bölge Idare Mahkemesinin şekilci ve katı yorumu sebebiyle somut olayda başarı şansı sunma kapasitesini yitirmiştir.
55. Sonuç olarak Bölge Idare Mahkemesinin başvurucunun mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasının esasının incelenmesinive giderim sağlanmasint engelleyen yorumu nedeniyle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altina alınan mülkiyet hakkı ilc bağlantılıolarak Anayasa'nın 40. maddesinde düizenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.


3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
56. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un S0. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(I) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yapıması gerekenlere hükmedilir. .….

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilglli mahkemeye gönderilir.Yeniden yargılama yapumasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açilması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararındo açıkdadığı ihlali ve somuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosva üzerinden karar verir."
57. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve yargilamanın yenilenmesine hūkmedilmesini talep etmiştir. Başvurucu ayrica evinde meydana gelen zarar nedeniyle 50.000 TL maddi, duyduğu korkular nedeniyle de 10.000 TL manevi tazminat Ödenmesine karar verilmesini istemiştir.

58. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna vartldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir karartnda ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesininsonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B,No: 2016/12506, 7/11/2019).
59. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldınidığından sõz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden Önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırıması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevizararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan,§§ 55,57).

60. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayıl Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nūn 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırilması için yeniden yargılama yapılmakÜzere kararın bir Örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farkht olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya õzgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından iblal kararına bağlı olarak yeniden yargılama karar verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargilama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlöloğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karart nedeniyle yeniden yargılama karart vererek devam eden 

ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

61. Incelenen başvuruda derece mahkemelerinin yorumu nedentyle başvurucunun mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkmın ihlal edildiğine karar verilmiştir.Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmıştır.
62. Bu durumda mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargtlama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararīn bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.

63. Ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar veriłmesigerektiği sonucuna ulaşılmiştir.

64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam4.864,60 TLyargilama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılt olarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının İHLAL.EDILDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak azere Izmir 1.Îdare Mahkemesine (E.2016/820, K.2018/878) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDfNE,
E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sūrenin sona erdiği tarihten Ödeme tarihine kadar geçen sūre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEStNE 3/2/2022tarihinde OYBİRLIĞİYLE karar verildi.