Yargıtay 9. Hukuk Dairesine Ait Karar
YARGITAY KARARI | 2024-02-23

23 Şubat 2024 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32469
YARGITAY KARARI 
Yargitay 9. Hukuk Dairesinden:
TÜRK MİLLETİ ADINA YARGITAY İLÂMI 
Esas No : 2023/19381Karar No : 2023/19270
İNCELENEN KARARIN 
MAHKEMESI : Düzce 2. İş Mahkemesi TARİHİ: 02/03/2023SAYISI : 2023/78 E., 2023/80 K.DAVACI :DAVALI :DAVA TARİHİ: 28.02.2023KARAR : Davanın usulden reddi KANUN YARARINA 
TEMYİZ EDEN : Adalet Bakanlığı
Taraflar arasında, İlk Derece Mahkemesinde görülen alacak davasında davanın usulden reddine karar verilmiştir,
İstinaf incelemesinden geçmeden kesinleşen İlk Derece Mahkemesi kararının kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığı tarafindan istenilmis olmakla; Tetkik Hakimi tarafindan hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA 
Davacı vekili dava dilekçesinde; müvekkilinin iş sözleşmesinin sendikal nedenlerle feshedildiğini, bu hususun Düzce 3. İş Mahkemesinin 2021/397 Esas, 2022/78 Karar sayılı dosyası üzerinden görülen işe iade davasında verilen karar ile kesinleştiğini, işe başlamak için başvuruda bulunması üzerine işverence müvekkiline boşta geçen süre ücret alacağı ve sendikal tazminat ödendiğini, ancak yapılan ödemenin eksik olduğunu, Düzce 3. lşMahkemesinin 2021/397 Esas, 2022/78 Karar sayılı dosyası üzerinden görülen işe iade davasında belirlenen sendikal tazminat miktarının brüt 42.936,84 TL, boşta geçen süre ücret alacağının ise brüt 19.417,87 TL olduğunu,eksik õdemenin söz konusu brüt alacakların nete çevrilmesinden kaynaklandığını, davacıya yapılan sendikal tazminat ödemesinde yalnızca damga vergisi kesintisi yapılması gerektiğini, hatalı hesaplamalar nedeniyle eksik ödenen sendikal tazminat ve boşta geçen süre ücret alacaklarının davalıdan tahsiline karar verilmesini talep etmiştir.

II. CEVAP 
Davalı davaya cevap vermemiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI 
1. İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile; davacının talep ettiği alacakların başka bir mahkeme kararı ile belirlendiği, davacı vekilince sadece brüt olarak belirlenen alacakların nete çevrilmesi noktasında hata yapıldığı iddiası ile tahsil istemine dayalı alacak davası açıldığı, bu durumda davacının kesin hükümle belirlenen alacaklardan eksik ödenen kısımları istemesi hâlinde icra kanalı ile tahsil edebileceği, söz konusu talebe ilişkin davanın açılmasında davacının hukuki yararı olmadığı gibi alacak kesin hükümle belirlendiğinden bahisle davanın usulden reddine karar verilmiştir.


2. İlk Derece Mahkemesi kararı kesin olarak verilmiştir.
IV. KANUN YARARINA TEMYİZ 
A. Kanun Yararına Temyiz Yoluna Başvuran 
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararının kanun yararına temyizen incelenmesi Adalet Bakanlığıtarafindan istenilmiştir.

B. Temyiz Sebepleri 
Adalet Bakanlığı kanun yararına temyiz dilekçesinde; taraflar arasında daha önce görülüp kesinleşen feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade davası ile eldeki davanın tarafları aynı ise de davaların sebepleri ve ilk davanın hüküm fikrası ile ikinci davaya ait talep sonucu aynı olmadığından kesinleşen feshin geçersizliğinin tespiti ve işe iade davasının eldeki dava açısından kesin hüküm etkisinin olmadığını, davacının eldeki davayı açmakta hukuki yararının olduğu dikkate alınmadan ve dilekçelerin karşılıklı olarak verilmesi aşaması tamamlanıp duruşma açılmadan yapılan değerlendirmeyle davacının hukuki dinlenilme hakkını ihlal edecek şekilde hüküm kurulmasının usul ve yasaya aykiri olduğunu belirterek Ilk Derece Mahkemesi kararının kanun yararına bozulması istemi ile başvuruda bulunmuştur.

C. Gerekçe 
1. Uyuşmazlk ve Hukuki Nitelendirme 
Uyuşmazlık, tarafların hukuki dinlenilme hakkının ihlal edilip edilmediği ilişkindir.
2. İlgili Hukuk 
1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (6100 sayılı Kanun) 363 üncü maddesinin birinci fikrasıuyarınca ilk derece mahkemelerinin kesin olarak verdikleri kararlar ile istinaf incelemesinden geçmeden kesinleşmiş bulunan kararlarına karşı, yürürlükteki hukuka aykırı bulunduğu ileri sürülerek Adalet Bakanlığıtarafindan kanun yararına temyiz yoluna başvurulur.

2. Temyiz talebi Yargitayca yerinde görüldüğü takdirde, 6100 sayılı Kanun'un 363 üncü maddesinin ikinci fikrası uyarınca karar kanun yararına bozulur ve bu bozma, kararın hukuki sonuçlarını ortadan kaldırmaz.
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın (Anayasa) 36 ncı maddesi, Avrupa İnsan HaklarıSözleşmesi'nin 6 nci maddesi, 6100 sayılı Kanun'un 27, 137, 138, 139, 140, 317 ve 319 uncu maddeleri, 7201sayılı Tebligat Kanunu ( 7201 sayılı Kanun) ve Tebligat Yönetmeliği'nin ilgili hükümleri.
3. Değerlendirme 
1. Anayasa'nın 36 nci maddesinde ve Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin 6 nci maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının en önemli unsuru olan hukuki dinlenilme hakkı, adil yargılanma hakkı içinde teminat altina alinmiştir. Bu hakka, tarafin hâkime meraminı anlatma hakki ya da iddia ve savunma hakki da denilmektedir. Ancak hukuki dinlenilme hakki, bu ifadeleri de kapsayan daha geniş bir anlama sahiptir.
2. 6100 sayılı Kanun'un 27 nci maddesi uyarınca davanın taraflari, kendi hakları ile bağlantılı olarak hukuki dinlenilme hakkına sahip olup bu hak, yargılama ile ilgili bilgi sahibi olunmasını da içerir. Bu kapsamda kural olarak, duruşma yapılması zorunlu olan çekişmeli yargıda hâkim, Kanun'un gösterdiği istisnalar dışında taraflarıdinlemeden veya iddia ve savunmalarını bildirmeleri için kanuna uygun biçimde davet etmeden hükmünü veremez.
3. Bu çerçevede, öncelikle tarafların gerek yargı organlarınca gerekse karşı tarafça yapılan işlemler konusunda bilgilendirilmeleri zorunludur. Kişinin kendisinden habersiz yargılama yapılarak karar verilmesi, kural olarak mümkün değildir (Hakan Pekcanıtez, Oğuz Atalay, Muhammet Özekes, Medeni Usul Hukuku, Onbirinci Baski, 2011, s.273).

4. Hukuki dinlenilme hakkının gereği olarak taraflar duruşmaya çağrılmadan, eş anlatımla; taraf teşkili sağlanmadan hüküm verilememesi, Anayasa'nın 36 ncı maddesi ile düzenlenen iddia ve savunma hakkının kullanılmasına olanak tanınması ilkesinin doğal bir sonucudur ve ayni zamanda Avrupa Insan HaklarıSözleşmesi'nin 6 ncı maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkının da en önemli unsurudur.

5. Gerçekten savunma hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 36 ncı maddesi ile 6100 sayılı Kanun'un 27nci maddesinde de açıkça belirtildiği üzere, mahkemece davalı taraf, dinlenilmek ve savunması alınmak üzere kanuni şekillere uygun olarak davet edilmedikçe hüküm verilmesi mümkün bulunmamaktadır.
6. Yargılamanın sağlıklı bir biçimde sürdürülebilmesi, iddia ve savunma ile ilgili delillerin eksiksiz toplanıp tartışılabilmesi, itirazların yapılabilmesi, davanın süratle sonuçlandırılabilmesi, öncelikle tarafların duruşma gününden haberdar edilmesi ile mümkün olur. Kişinin hangi yargı merciinde duruşması bulunduğunu, hakkındaki iddia ve isnatların nelerden ibaret olduğunu bilmesi, 7201 sayılı Kanun ve Tebligat Yönetmeliği'nde açıklanan usule uygun tebligat yapilmasi ile sağlanabilir.

7. Dava ile ilgili olan kişilerin davaya ilişkin bir işlemi öğrenebilmesi için, tebligatın usulüne uygun olarak yapilmasi, duruşma gün ve saatinin muhataba bildirilmesi gerekmektedir. Duruşma günü ile tebligatin çikarildiğıtarih arasında makul bir süre olmalıdır. Aksi takdirde tarafların hukuki dinlenilme hakkı kisıtlanmis olur 
8. Bu noktada iş mahkemelerinde uygulanan yargılama usulüne de değinmek gerekmektedir. 7036 sayılı İşMahkemeleri Kanunu'nun 7 nci maddesinin birinci fikrası gereğince iş mahkemelerinde uygulanacak yargılama usulü basit yargilama usulüdür. Basit yargilama usulünde; dava ve cevap dilekçesi dişında cevaba cevap (replik) ve ikinci cevap (düplik) dilekçeleri verilmez ( Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK), Resmî Gazete 27836,(04.02.2011), Kanun No. 6100, md. 317, f. 3). Iddia ve savunmanın genişletilmesi yasağı dava açılması ve cevap dilekçesinin mahkemeye verilmesi ile başlar (HMK md. 319). Bu yargılama usulünde; dilekçeler aşamasi, õn inceleme, tahkikat ve hüküm aşaması dışında, yazılı yargılamada olduğu gibi tahkikatın tamamlanmasından sonra sözlü yargılama için ayrıca bir aşama öngörülmemiştir (Pekcanıtez, Atalay, Ozekes, s. 736). Bu aşamalar içinde yeni olan ise ön inceleme aşamasidir.

9. 6100 sayılı Kanun ile, yargılamanın gereksiz yere uzamasının engellenmesi, mahkemenin ve tarafların yargılamada gereken hazırlığı davanın başında yapmalarının sağlanması amacıyla, dilekçelerin verilmesinden sonra ve tahkikat aşamasından önce gelmek üzere ön inceleme adıyla yeni bir yargılama aşaması kabul edilmiştir.
10. Ayni Kanun'un 137 nci maddesinde ön incelemenin kapsami, 138 inci maddesinde õn inceleme aşamasında dosya üzerinden dava şartları ve ilk itirazlar hakkında verilecek kararlar, 139 uncu maddesinde ön inceleme duruşmasına davet, 140 inci maddesinde ise yapilması zorunlu olan ön inceleme duruşmasıdüzenlenmiştir.

11, 6100 sayılı Kanun'un 137 nci maddesinin birinci fikrasında dilekcelerin karsılıklı verilmesinden sonra ön inceleme yapılacağı belirtilmiştir. Aynı maddenin ikinci fikrasında ise õn inceleme tamamlanmadan ve gerekli kararlar alınmadan tahkikata geçilemeyeceği ve tahkikat için duruşma günü verilemeyeceği belirtilmiştir.
12. Somut uyuşmazlıkta; Mahkemece dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden ve davalının cevap dilekçesi vermesi sağlanmadan, õn inceleme duruşması icra edilmeksizin dosya üzerinden yapilan inceleme ile davanın usulden reddine karar verilmiştir. Yukarıda ayrıntılı olarak açıklanan maddi ve hukuki olgulara göre; İlk Derece Mahkemesince tarafların hukuki dinlenilme hakkını ihlal eder şekilde, dava dilekçesi davalıya tebliğ edilmeden,davalının cevap dilekçesi vermesi sağlanmadan ve ön inceleme duruşması icra edilmeksizin dosya üzerinden yapılan inceleme ile yazılı şekilde hüküm tesisi hatalı olup bozmayı gerektirir.

13. Kanun yararına temyiz isteminin yukarıda açıklanan sebeple kabulü ile İlk Derece Mahkemesince verilen kararın kanun yararına bozulmasıgerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

V. KARAR 
Açiklanan sebeple;
Adalet Bakanlığının 6100 sayılı Kanun'un 363 üncü maddesinin birinci fikrasına dayalı kanun yararına temyiz isteminin kabulü ile kararın sonuca etkili olmamak üzere KANUN YARARINA BOZULMASINA 
Dava dosyasının Îlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına gönderilmesine,
11.12.2023 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.