Anayasa Mahkemesinin 20/12/2023 Tarihli ve 2021/39964 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-02-07

7 Şubat 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32453
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SERHAT AYTEMİŞ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/39964Karar Taribi : 20/12/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞİrfan FÍDAN Muhterem INCE Raportör : Murat İlter DEVECi Başvurucu : Serhat AYTEMİŞVekili : Av. Ufuk AYTEMİŞ
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; dava zaman aşımına uğramış bir suç nedeniyle ifadesinin alınabilmesi için hakkında çıkarılmış yakalama emri üzerine şüphelinin yakalanıp ifade alma işlemi sonuna kadar tutulması ve dava zamanaşımı süresinin dolmasından dolayı kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmesi sonrasında yakalama tedbirinin hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açılan tazminat davasının reddi nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II.BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 14/7/2021 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir õrneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşıbeyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR 
4. Başvuru formu ve ekleri ile Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP)aracılığıyla erişilen bilgi ve belgelere gõre ilgili olaylar õzetle şõyledir:
A. Başvurucu Hakkında Yürütülen Soruşturmanın Süreci 
5. F.Ö. 28/11/2014 tarihinde, kimlik bilgileri kullanılarak adına çok sayıda cep telefonu hattı açıldığı ve bu hatların dolandırıcılık suçunun işlenmesinde kullamıldığıiddiasıyla İstanbul Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığına (Başsavcılık) suç duyurusunda bulununca Başsavcılık konuyla ilgili bir soruşturma başlatmıştır.


6. Bir cep telefonu işletmenince Başsavcılığa gönderilen evraktan anlaşıldığına gõre F.Ö. adına kayıtlı 554...75 numaralı hat, Çekmekõy ilçesi Şahinbey Caddesi üzerindeki bir iş merkezinde faaliyet gösteren bir cep telefonu bayisince 29/3/2009 tarihinde açılmıştır.Bu bayi, bir şirket tarafindan işletilmektedir ve başvurucu, bayinin yetkilisidir. Ayrıca sőzüedilen şirketin Ümraniye ilçesi Alemdağ Caddesi'nde bulunan ve başvurucunun yetkilisi olduğu bir başka bayisi daha vardır.

7. Başsavcılık, şüpheli sıfatıyla ifadesini almak için başvurucuya davetiye göndermiştir. Davetiyeye, gelmemesi hâlinde ifade için zorla getirileceği yazılmasına rağmen başvurucu davete uymamıştır. Bu nedenle Başsavcılk kolluktan başvurucunun zorla getirilmesini istemiştir. Bir kolluk görevlisince düzenlenen 13/1/2016 tarihli tutanağa göre başvurucu, Alemdağ Caddesi üzerinde bulunan işyerinde değildir; telefonda kolluk gōrevlisine Başsavcılıkta ifade vermeyeceğini sõylemiştir ve başvurucu hakkında başka Cumhuriyet başsavcılıklarınca verilen yirminin üzerinde zorla getirme kararı bulunmaktadır.
8. İstanbul Kriminal Polis Laboratuvarinca 14/4/2016 tarihinde düzenlenen raporda, bahsi geçen hat için oluşturulan abonelik sözleşmesindeki yazılar, F.Ö. adına atılan imza ile F.Ö.nün el yazıları ve imzası arasında ilgi ve irtibat tespit edilemediği belirtilmiştir.
9. Başsavcılık sulh ceza hâkimliğinden başvurucu hakkında yakalama emri düzenlenmesini talep etmiş fakat bu talep başvurucunun Merkezî Nūfus İdaresi Sistemi'ne kayıtlı adresinden zorla getirilmesi yönünde karar bulunmadığı gerekçesiyle reddedilmiştir.Bunun üzerine Başsavcılık 12/6/2018 tarihinde, başvurucunun zorla getirilmesi yönünde yeni bir karar almıştır. Bir kolluk görevlisince düzenlenen 13/1 1/2018 tarihli tutanağa göre başvurucu ikamet ettiği adreste bulunamamış ve telefonda kendisine konuyla ilgili bilgi verilmesine rağmen müracaat etmemiştir.

10. Başsavcılığın talebi üzerine İstanbul Anadolu 5. Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) 6/12/2018 tarihinde, ifadesinin alnıp sonrasında serbest bırakılması için başvurucu hakkında yakalama emri dūzenlemiştir. Başsavcılığın yakalama emri çıkarılmasına ilişkin talebine göre başvurucuya isnat edilen fiil, 5/11/2008 tarihli ve 5809 sayılı Elektronik Haberleşme Kanunu'nun 56. maddesinde düzenlenen abone ve cihaz kimlik bilgilerinin güvenliğiyle ilgili hususlardan biri veya birkaçını ihlal etme suçuna uymaktadır.
11. Başvurucu ertesi gün yakalanmış ve ifadesi alınmak üzere Başsavcılığa gōtürülmüştür. Başvurucu; ifadesinde abonelik sõzleşmesini şirketinin düzenlemediğini,sözleşmenin bir adaşı tarafindan işletilen başka bir bayi tarafından yapıldığını õne sürmüştür.İfadesinin alınması sonrasında başvurucu serbest bırakılmıştır. Başvurucunun yakalandığı an ile serbest bırakıldığı an arasında geçen süre tespit edilememiştir.

12. Başsavcılık 9/1/2019 tarihinde, isnat edilen suç için kanunda öngõrülen dava zamanaşımı süresinin dolduğu gerekçesiyle başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar vermiştir.

B. Uygulanan Koruma Tedbirinin Haksız Olduğu İddiasıyla Açılan Tazminat Davasıyla İlgili Süreç

13. Başvurucu 3/4/2019 tarihinde, hakkında uygulanan haksız yakalama tedbiri nedeniyle 4/12/2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu'nun 141 vd. maddeleri kapsamında tazminat davası açmış ve 10.000 TL manevi tazminat ile 1.000 TL maddi 

tazminat talep etmiştir. Dava dilekçesinde hat açılışıyla ilgili evraka gõre bayi yetkilisi A.A.olmasına rağmen soruşturma dosyasına şūpheli olarak kaydedildiğini ve işlemediği bir suçnedeniyle koruma tedbirine maruz kaldığım ileri süren başvurucu, müdafiine 22/3/2019tarihinde danışmanlık hizmet bedeli olarak I.000 TL ödediğine ilişkin serbest meslek makbuzunun bir õrneğini dava dilekçesine eklemiştir.

14. Yargılamayı yürüten İstanbul Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesi (Ceza Mahkemesi) asgari ücreti dikkate alarak haksız koruma tedbiri nedeniyle başvurucuya maddi tazminat olarak 1.067 TL, manevi tazminat olarak 75 TL õdenmesine karar vermiştir.
15. Davalı Maliye Hazinesinin istinaf başvurusu üzerine İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesi (Ceza Dairesi) başvurucu hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair karar, dava zamanaşımı süresinin dolması nedenine dayandığı için tazminat şartlarının oluşmadığı, ayrıca talebi aşar şekilde maddi tazminata karar verildiği ve avukatlık ücretinin maddi zarar kapsamında değerlendirilemeyeceği gerekçesiyle Ceza Mahkemesince verilen kararın bozulmasına karar vermiştir.

16. Ceza Mahkemesi, Ceza Dairesinin kararı doğrultusunda davayı reddetmiş;başvurucunun -başka hususlara ek olarak- soruşturmanın zamanaşımı nedeniyle yakalama tedbirine başvurulmadan õnce sonlandırılması gerektiği ve soruşturmanın zamanaşımına uğramasında kusuru olmadığı iddiasıyla yaptığı istinaf başvurusu da Ceza Dairesince 15/6/2021 tarihinde esastan reddedilmiştir.

17. Başvurucu, nihai karanı 1/7/2021 tarihinde ōğrenip 14/7/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
18. 5809 sayıh Kanun'un 63. maddesinin (10) numaralı fikrasına göre aynıKanun'un 56. maddesindeki abone ve cihaz kimlik bilgilerinin güvenliğiyle ilgili hususlardan biri veya birkaçını ihlal etme, yaptırımı adli para cezasi olan bir suçtur.
19. 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 66. maddesine göre kamu davası, adli para cezasını gerektiren suçlarda sekiz yıl geçmesiyle düşer. Ayrica zamanaşımı, tamamlanmış suçlarda suçun işlendiği günden itibaren işlemeye başlar.
20. 5271 sayılı Kanun'un "Yakalama emri ve nedenleri" kenar başlıklı 98.maddesinin (1) numaralı fikrasıın ilgili kısmı şõyledir:
"Soruşturma evresinde çağrı üzerine gelmeyen veya çağrı yapılamayan şüpheli hakkında, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza häkimi tarafindan yakalama emri düzenlenebilir..."
21. 5271 sayılı Kanun'un "Tazminat istemi" kenar başlıklı 141. maddesinin (1)numaralı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
“Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;
a) Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

e) Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklariında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,
Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler."
22. 5271 sayılı Kanun'un “Tazminat isteyemeyecek kişiler" kenar başlıkhı 144.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişilerden aşağıda belirtilenler tazminat isteyemezler:
c) Genel veya õzel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davasıgeçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülenler.
>...

23. 5271 sayılı Kanun'un “Ifade veya sorgu için çağrı" kenar başlıklı 145. maddesi şöyledir:
“İfadesi alınacak veya sorgusu yapılacak kişi davetiye ile çağrılır: çağrılma nedeni açıkça belirtilir; gelmezse zorla getirileceği yazılır."
24. 5271 sayılı Kanun'un "Zorla getirme" kenar başlıklı 146. maddesinin ilgili kısmı şōyledir:
“(1) Hakkanda tutuklama kararı verilmesi veya yakalama emri dūzenlenmesi için yeterli nedenler bulunan veya 145 inci maddeye göre çağrıldığı halde gelmeyen şüpheli veya sanığın zorla getirilmesine karar verilebilir.

(4) Zorla getirme kararı ile çağrılan şüpheli veya sanık derhal, olanak bulunmadığında yol süresi hariç en geç yirmidõrt saat içinde çağıran hâkimin, mahkemenin veya Cumhuriyet savcısının önüne gōtürūlür ve sorguya çekilir veya ifadesi alınır.

(5) Zorla getirme, bunun için haklı görülecek bir zamanda başlar ve håkim, mahkeme veya Cumhuriyet savcısı tarafindan, sorguya çekilmenin veya ifade almanın sonuna kadar devam eder.

"...

25. 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu'nun 13.maddesinin ilgili kısmı şõyledir:

“Polis,
B) Haklarında yetkili mercilerce verilen yakalama veya tutuklama kararı bulunanları.
...yakalar ve gerekli kanuni işlemleri yapar..….
Yakalanan kişilerden suç işlediği şüphesi altında olanlar adli mercilere sevk edilir..Yakalama sebebi ortadan kalkanlar derhal serbest bırakılır."
26. Yargıtay 12. Ceza Dairesine gõre 5271 sayılı Kanun'un 144. maddesinin (1)numaralı fikrasının (c) bendinde sayılı hâller, suçun işlenmesi sonrasında değişen taraf iradeleri ya da devletin tasarrufları nedeniyle saniğa ceza verilemeyen durumlardır. Söz konusu madde, dava zamanaşımı süresinin geçmesi nedeniyle davanın düşmesine karar verilmesi hâlinde tazminat istenemeyeceğine ilişkin açık bir düzenleme içermemektedir.Dolayısıyla dava zamanaşımı sūresinin dolmasında davaçının kusuru yoksa haksız yere gözaltında tutulan ya da tutuklu kalan davacı lehine uğranıldığı iddia edilen maddi ve manevi zarar için makul bir tazminata hükmedilmelidir (Yargitay I2. Ceza Dairesinin birçok kararıarasından bkz. 2/4/2018 tarihli ve E.2015/12504, K.2018/3746; 12/12/2022 tarihli ve E.2021/5907, K.2022/9831; 23/1/2023 tarihli ve E.2021/6559, K.2023/203; 13/2/2023 tarihli ve E.2021/6457, K.2023/364 sayılı kararlari).

27. Yargitay 12. Ceza Dairesinin 25/10/2022 tarihli ve E.2021/5190, K.2022/7407sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
a ...
5271 sayılı CMK'nın 144/1-c maddesinde genel veya özel af, șikâyetten vazgeçme,uzlaşma gibi nedenlerle hakkanda kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davası geçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülen kişilerin tazminat isteyemeyeceğinin belirtildiği, tazminat istemeyecek hallerin belirlenmesine ilişkin nedenlerin niteliği dikkate alındığında, bu hallerin, suçun işlenmesi sonrası değişen taraf iradelerine ya da devletin tasarruflarına dayalı olarak, sanığa ceza verilmemesini ōngõren kurumlar olduğu, belirtilen maddede, zamanaşımı nedeniyle davanın düşmesine karar verilmesi halinde, tazminat istenemeyeceğine dair açık bir düzenleme bulunmadığı gibi CMK'nın I44/1. maddesinde kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanankişilerden b-c-d-e bentlerinde belirtilenlerin tazminat isteyemeyeceklerinin hüküm altına alındığı, söz konusu maddenin yalnız kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişiler hakkanda uygulanabileceği, CMK'nın 141/1-j maddesinde düzenlenen el koyma nedeniyle tazminat isteyebilecek kişileri kapsamadığı da değerlendirildiğinde CMK'nın 141/1-j maddesindeki tazminat isteme koşullarının oluşup oluşmadığı araştırılarak sonucuna gōre karar verilmesi gerektiği gözetilmeden, yazılı gerekçeyle davanın reddine dair yazılı şekilde hüküm tesisi 

Kanuna aykırı..[dı.]"

B. Uluslararası Hukuk 
28. Avrupa Însan Hakları Sõzleşmesi'nin (Sōzleşme) “Özgürlūk ve güvenlik hakkı”kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"1. Herkes ōzgürlük ve güvenlik hakkana sahiptir. Aşağıda belirtilen haller dışında ve yasanın öngõrdüğü usule uygun olmadan hiç kimse özgürlüğünden yoksun bırakılamaz:
.*..
b) Kişinin, bir mahkeme tarafindan yasaya uygun olarak verilen bir karara uymamasısebebiyle veya yasanın öngõrdüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla yasaya uygun olarak yakalanması veya tutulması;
"...

29. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine (AiHM) göre kişinin bir mahkeme tarafiından kanuna uygun olarak verilen bir karara uymaması nedeniyle õzgürlükten yoksun bırakılması, yakalanan ya da tutulması kişinin mahkeme kararına uyma imkânına sahip olmasına rağmen uymadığı varsayımını yansıtmaktadır (Beiere/Letonya, B. No: 30954/05,29/11/201I, § 49). Bu bakımdan kişiler bilgilendirilmedikleri mahkeme kararlarına uymadıkları için sorumlu tutulamaz (Beiere/Letonya, § 50). Bir kişinin en azından mahkeme kararından usulüne uygun olarak haberdar edildiğinde ve zımnen veya açıkça ona uymayıreddettiğinde emre uyma firsatına sahip olduğu düşünülebilir (Petukhova/Rusya, B. No:28796/07, 2/5/2013, § 58). Mahkeme kararının varlığından Önce kişinin belirli bir tedbire uymayı veya belirli bir yõntemi izlemeyi reddetmesinin mahkeme emrine riayete ilişkin kararlarda karine niteliğinde herhangi bir değeri yoktur (Petukhova/Rusya, § 59). Kişinin mahkeme tarafindan yasaya uygun olarak verilen karara uymasıyla birlikte tutmanın dayanağı kalmaz (Velinov/Makedonya Eski Yugoslav Cumhuriyeti, B. No: 16880/08,19/9/2013, § 55). Ulusal makamlar, demokratik bir toplumda mahkeme kararının yerine getirilmesini sağlamanım önemi ile özgürlük ve güvenlik hakkının önemi arasında bir denge kurmalıdır. Bu tür durumlarda kararın amacı, karara uymanın mümkūn olup olmadığı ve tutulma sūresi gibi hususların dikkate alınması gerekir. Orantılılık konusu, olayların bütününde õzel bir ōnem taşımaktadır (Gatt/Malta, B. No: 28221/08, 27/7/2010, § 40).
30. AİHM'in konuyla ilgili içtihadına gōre bir kimsenin kanunun Öngördüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla kanuna uygun olarak yakalanması veya tutulması bağlamında yakalanmasının veya tutulmasının hukuka uygun olup olmadığının değerlendirilmesinde gözetilmesi gereken hususlar şunlardır:
i. İlgili kişinin yerine getirmesi gereken ancak yerine getirmediği, Sōzleşme'yle uyumlu, somut ve belirli bir yükümlülük bulunmali; yakalama veya tutulma cezalandırmaya değil bu yükümlülüğün yerine getirilmesini sağlamaya yönelik olmalı ya da buna doğrudan katkı sağlamalıdır. Dolayısıyla yükümlülük yerine getirilir getirilmez yakalama veya tutmanın dayanağı kalmaz (Vasileva/Danimarka,B. No: 52792/99, 25/9/2003, § 36; S., V. ve A./Danimarka [BD], B. No: 35553/12,36678/12, 36711/12, 22/10/2018, §§ 80, 81).

ii. Kanunun õngördüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla kanuna uygun olarak yakalanması veya tutulması ifadesinin geniş bir biçimde 

yorumlanması, hukukun üstünlüğü kavramı ile uyumsuz olan sonuçları beraberinde getirir ve kişilerin keyfī olarak özgürlüklerinden yoksun bırakıłması riskini içerir. Bu nedenle bir vatandaşı kanuna itaat etme genel görevini yerine getirmeye zorlamak amacıyla idari gözaltı uygulanmasını hakh göstermez (S., V. ve A./Danimarka, § 83).
iii. Yükümlülāğün içeriği ve böyle bir yükümlülüğūn ifası ile yeriņe getirilmesi için izlenecek usul konusunda iç hukuk dikkate alınmalıdır (Rozhkov/Rusya (2), B.No: 38898/04, 31/1/2017, § 89).

iv. Kanuna göre gerekli olan yükümlülük daha hafif araçlarla yerine getirilememeli (Khodorkovskiy/Rusya, B. No: 5829/04, 31/5/2011, § 136) ve özgürlükten mahrumiyet başvurulması gereken son çare olmalıdır (Saadi/Birleşik Krallık [BD], B. No: 13229/03, 19/1/2008, § 70).

v. Demokratik bir toplumda sōz konusu yükümlülüğün derhâl yerine getirilmesini sağlamanın ōnemi ile özgürlük ve güvenlik hakkının önemi arasında bir denge kurulmalıdır. Dengenin kurulup kurulmadiğının değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulması gereken etkenler ilgili mevzuattan doğan yükümlülüğün niteliği, bunun altında yatan konu ve amaç, alıkonulan kişi ve alıkonulmaya yol açan Özel şartlar ile alıkonulma süresidir (S., V. ve A./Danimarka, § 82; Bereza/Ukrayna,B. No: 67800/12, 4/3/2021, § 24).

31. Yükümlülükle ilgili hukuki düzenleme bir hâkim veya mahkemeden karar alınması gerekliliğini içeriyor ise bir mahkeme tarafindan kanuna uygun olarak verilen bir karara uyulmaması nedeniyle yakalama veya tutma sõz konusudur (Beiere/Letonya, § 48;Trutko/Rusya, B. No: 40979/04, 6/12/2016, § 34).

32. AÍHM, Lolova-Karadzhova/Bulgaristan (B. No: 17835/07, 27/3/2012)başvurusunda kendisine isnat edilen suçlar için kanunda öngörülen cezanın miktarı nedeniyle ceza yargılamasında hazır bulunma yükümlūlüğü altında olmayan sanığın duruşmaya zorla getirilmesinin hukukiliğini Sōzleşme'nin 5. maddesinin (1) numaralıfikrasının (b) bendi kapsamında ve kanunun öngördüğü bir yükümlülüğün uygulanmasını sağlamak amacıyla kanuna uygun olarak yakalanması veya tutulması bağlamında ele almıştır.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
33. Anayasa Mahkemesinin 20/12/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
34. Başvurucu, hakkında uygulanan yakalama ve gözaltı tedbirlerinin hukuka aykırıolmasından, buna rağmen açtiğı tazminat davasının reddedilmesinden yakınarak adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir. Bu iddiası kapsamında başvurucu;soruşturma dosyasına şüpheli olarak A.A.nın kaydedilmesi gerekirken kendisinin kaydedildiğini, hakkında verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararın aslında suçu işlemediği gerekçesine dayanması gerektiğini, Başsavcılığm soruşturmanın zamanaşımına uğradığını fark etmeden hakkında yakalama emri düzenlenmesini talep ettiğini, hiçbir kusuru olmamasına rağmen yakalanıp gözaltına alındığını, gözaltına alınması nedeniyle günlūk işlerinin aksadığını ve ticari itibarının zedelendiğini, ayrıca hakkında yürütülen soruşturmada aldığı hukuk hizmeti nedeniyle müdafiine 1.000 TL õdemek zorunda kaldığını õne sürmüştür.

35. Bakanlık gōrūşünde, başvurucu hakkında yürütülen ceza yargılaması süreci ile başvurucu tarafından açılan tazminat davasıyla ilgili süreç hakkında bilgi verilmiştir.
36. Başvurucu; Bakanlık görüşüne karşı beyanında ihlal iddialarını yineleyip hakkında uygulanan koruma tedbirleri nedeniyle iş ve statü kaybı yaşadığını, sosyal çevresinde zor günler geçirdiğini ve birtakım ithamlara -bunların ne olduğu açıklanmamıştırmaruz kaldığını iddia etmiştir. Başvurucu ek olarak, açtığı tazminat davasının reddi sebebiyle Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme 
37. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder.Başvurucu, ōz itibarıyla fiziki hürriyetinden yoksun kılma sonucunu doğuracak şekilde hukuka aykırı olarak yakalanıp tutulmasından ve bu konuda açtığı tazminat davasının reddedilmesinden yakındığı için ihlal iddiaları kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında incelenecektir.

38. Anayasa'nın ihlal iddialarının değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı" kenar başlıklı 19. maddesinin birinci, ikinci ve dokuzuncu fikralarının ilgili kısmı şöyledir:
Herkes, kişi hürriyeti ve güvenliğine sahiptir 
Şekil ve şartları kanunda gösterilen:
…[B]ir mahkeme kararının veya kanunda õngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması veya tutuklanması … halleri dışında kimse hürriyetinden yoksun bırakalamaz.

Bu esaslar dışında bir işleme tâbi tutulan kişilerin uğradıkları zarar, tazminat hukukunun genel prensiplerine gõre, Devletçe õdenir."
39. Anayasa'nın “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması" kenar başlıklı 13.maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, õzlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve õlçülülük ilkesine aykarı olamaz."
40. Somut olayda dava zamanaşımı sūresinin geçmesi nedeniyle başvurucu hakkında kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verilmiş, başvurucunun açtığı haksız koruma tedbiri nedenine dayalı tazminat davası da bahsi geçen kararın dayandığı gerekçe dolayısıyla başvurucunun tazminat talep edemeyeceğinden bahisle reddedilmiştir. Bu durumda başvuru, başvurucumun ihlal iddiaları dikkate alındığında, iki başlık altında incelenmelidir.


1. Başvurucunun Yakalanıp İfade Alma İşleminin Sonuna Kadar Tutulmasının Hukuki Olmadığına İlişkin İddia 
a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
41. Kabul edilebilirlik ölçütleri yönünden bir noksanlık saptanmamıştır. Dolayısıyla başvurucunun yakalanıp ifade alma işleminin sona kadar tutulması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yõnünden 
i.Müdahalenin Varlığı
42. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı, devletin bireylerin özgürlüğüne keyfi olarak müdahale etmemesini güvence altına alan temel bir haktır (Erdem Gül ve Can Dündar [GK],B. No: 2015/18567, 25/2/2016, § 62).

43. Anayasa'nın 19. maddesinin birinci fikrasında herkesin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkına sahip olduğu ilke olarak ortaya konmuş, ikinci ve üçüncü fikralarında da şekil ve şartlanı kanunda gösterilmek kaydıyla kişilerin ōzgürlüğünden mahrum bırakılabileceği durumlar sıırlı olarak sayılmıştır. Dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının kısıtlanması ancak Anayasa'nın anılan maddesinde belirlenen durumlardan herhangi birinin varlığı hâlinde sõz konusu olabilir (Murat Narman, B. No: 2012/1137, 2/7/2013, § 42).
44. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fıkrasının kişi hürriyetinin kısıtlanmasına imkân tanıdığı durumlardan biri de mahkeme kararının veya kanunda õngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak kişilerin tutulmasıdır.

45. Anılan iki tutma hâli arasında tutmanın niteliği bakımından fark, mahkeme kararının gereği olarak tutma disipline edici bir nitelik de taşıyabilirken kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak tutmanın böyle bir niteliği olmayıp bu nedenle tutma hâli sadece yükümlülüğün yerine getirilmesi amacıyla ve bu yükümlülüğün yerine getirilmesine kadar uygulanabilir (Mustafa Karaca [GK], B. No: 2020/15967, 20/5/2021, §§ 44, 45).Dolayısıyla kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak tutma hâlinin söz konusu olabilmesi için kişinin kanunen yerine getirilmesi gereken bir yükümlülüğü ifa etmemişolması gerekir (Muhammed Neşet Girasun, B. No: 2017/22254, 2/6/2020, § 46).
46.Diğer yandan kanunda öngörüllen yükümlülüğün kaynağını oluşturan norm, bir hâkim ya da mahkeme kararı alınmasını gerekli kılıyorsa bu durumda kişinin kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak tutulması değil bir mahkeme kararının gereği olarak tutulması hâli sõz konusudur (Kübra Çankaya, B. No: 2021/7876, 13/4/2022, § 37).
47. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasında yer alan "kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak ilgilinin yakalanması" ibaresi suç isnadı altında olmayan kişilerin de kanunda õngõrülen yükümlülüklerin ifasını sağlamak amacıyla yakalanmasına imkân tanımaktadır. Anılan ibarede sözü edilen yakalama kavramının özerk bir anlamı olup ceza usul hukukundaki yakalamayı değil kamu makamları tarafından kişinin fiziksel özgürlüğünden yoksun birakılmasını ifade etmektedir (AYM, E.2020/59, K.2023/53,22/3/2023, § 116).


48. Öte yandan anılan fikrada hangi yükümlülüklerin yerine getirilmesi amacıyla kişilerin õzgürlüklerinden yoksun bırakılması yolunda düzenleme yapılabileceğiyle ilgili bir belirleme yoktur. Bu sebeple suç isnadı altında olmayan kişilerin kanunda öngörülen yükümlülüklerin gereği olarak özgürlüklerinden yoksun bırakılmasına yönelik sınırlamalar getirilirken belirli bir meşru amaç listesi bulunmamaktadır (bazı farkhılıklarla birlikte bkz.AYM, E,2020/59, K.2023/53, 22/3/2023, § 117).

49. Adli sürecin daha sağlıklı bir şekilde yürütülmesi ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını temin etme amacıyla şüpheli ve sanıklara soruşturma ve/veya kovuşturma sırasında hazır bulunma yükümlülükleri yükleyen normlar ihdas edilmek suretiyle kişi Özgürlüğü ve güvenliğine yapılan müdahalelerin meşru bir amacının bulunduğu kabul edilmelidir (bazı farklılıklarla birlikte bkz. AYM, E.2022/145, K.2023/59, 22/3/2023, § 55).
50. Somut olayda Başsavcılığın gönderdiği davetiyeye kayıtsız kalan başvurucunun hakkında Hâkimlikçe düzenlenen yakalama emri üzerine yakalanıp yakalandığı an ile Başsavcılıktaki ifade alma işleminin sona erdiği an arasında geçen süre zarfinda rızasına aykırı olarak tutulmuştur. Ayrıca başvurucunun ifadesinin alınabilmesi, başka bir hâkimlik veya mahkeme kararını gerektirmemiştir. Bu bakımdan kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak tutulan başvurucunun ōzgürlüğüne kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı yönünden inceleme yapılmasına yetecek bir sūre boyunca müdahalede bulunulduğu açıktır.
ii.Mūdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
51. Yukarıda anılan müdahale (bkz. § 50) Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen şartları yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 19. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen kanun tarafindan õngörülme,Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasına dayanma ve ölçülülük ilkesine aykırı olmama şartlarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.

52. Anayasa'nın 13. maddesinde temel hak ve hūrriyetlerin ancak kanunla sınırlanabileceği hükme bağlanmıştır. Öte yandan Anayasa'nın l9. maddesinde kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının sınırlanabileceği durumların şekil ve şartlarının kanunda gösterilmesi kuralına yer verilmiştir. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasındaki kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının sınırlanabileceği durumların şekil ve şartlarının kanunda gösterilmesi şeklindeki genel kural ve kanunda öngörülen bir yükümlülüğün ibaresi birlikte değerlendirildiğinde hem yükümlülüğün hem de bu yükümlülüğe uymamanın sonucu olarak gerçekleşen tutma hâlinin kanunla düzenlenmesi gerekir. Buradaki kanun şeklî manada bir kanunun varlığını zorunlu kılar. Şeklî manada kanun ise Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafindan Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altında çıkarılan düzenleyici yasama işlemidir (Muhammed Neşet Girasun, §45).

53. Kanunda öngörülen bir yükümlülüğün gereği olarak kişinin tutulmasının hukuki olduğundan söz edilebilmesi için kanunda öngörülen yükümlülük somut ve belirli olmalıi, genel mahiyette olmamalıdır. Kişinin kanunen yerine getirmesi gereken yükümlülük de ifa edilmemiş olmalıdır (Muhammed Neşet Girasun, § 46). Ayrica kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının demokratik toplumlarda taşıdığı önem ve bu hakkın keyfī hürriyetinden yoksun bırakmaları önleme amacı dikkate alındığında kanuna dayalı uygulama õngõrülebilir olmalı ve kanun keyfiliğe karşı kişilere yeterli güvenceler sağlamalıdır (kısmen benzer değerlendirme içeren karar için bkz. Mustafa Karaca, § 46).


54. Buna göre kanunda öngörülen bir vükümlülüğün gereği olarak ilgilinin tutulmasına ilişkin kişi hūrriyeti ve güvenliği hakkına yönelik müdahalenin kanuni bir dayanağını bulunması zorunludur.

55. 5271 sayılı Kanun'un 145. maddesine gõre ifade veya sorgu için usulüne uygun olarak çağrılan şüpheli veya sanık, kendisini çağıran adli makam huzurunda hazır bulunmakla yükümlüdür. Bu yükümlülüğün ihlali hâlinde şüpheli veya sanık hakkında 5271sayılı Kanun'un 146. maddesi uyarınca zorla getirme kararı verilebileceği gibi 527l sayılıKanun'un 98. maddesi uyarınca yakalama emri de düzenlenebilir.
56.Başsavcılığın başvurucuya gönderdiği davetiyeye, gelmemesi hâlinde ifade için zorla getirileceğinin yazıldığı anlaşılmıştır (bkz.§ 7). Şu hâlde Başsavcılıkça usulūne uygun olarak davet edilen başvurucu, davetiyede belirtilen süre içinde Başsavcılıkta hazır bulunmakla yükümlüdür. Buna rağmen başvurucu yükümlülüğünü yerine getirmemiştir.Başsavcılıkça verilen zorla getirme kararlarının gereği de kolluk görevlilerince ifa edilememiştir (bkz. §§ 7, 9). Bunun üzerine Hâkimlik, Başsavcılığın talebi üzerine ifadesinin alınıp sonrasında serbest bırakılması için başvurucu hakkında yakalama emri düzenlemiştir (bkz. § 10). Başvurucu sözü edilen emre dayanılarak tutulduğu için başvurucunun tutulmasının kanuni dayanağı bulunmaktadır.

57. Başvurucunun tutulmasına imkân veren normlar (bkz. § 55) adli sürecin daha sağlıklı bir şekilde yürütülmesini ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasını amaçladığı için başvurucunun tutulmasının meşru bir amacı vardır.

58. Yakalama ve tutma işlemlerinin ölçülālüğüne gelince Başsavcılığın başvurucu hakkında yakalama emri düzenlenmesine ilişkin talebine göre başvurucuya isnat edilen fiil,5809 sayılı Kanun'un 56. maddesinde düzenlenen abone ve cihaz kimlik bilgilerinin gūvenliğiyle ilgili hususlardan biri veya birkaçını ihlal etme suçuna uymaktadır (bkz. § 10).Yaptırımı yalnızca adli para cezası olan sõz konusu suç için 5237 sayılı Kanun'da õngõrülen dava zamanaşımı sůresi sekiz yıldır (bkz. §§ 18, 19). F.Ö. adına başkalarınca çıkarıldığı ileri sürülen hat 29/3/2009 tarihinde açıldığına göre başvurucu hakkındaki yakalama emrinin düzenlendiği 6/12/2018 tarihinde dava zamanaşımı süresi çoktan dolmuştur. Nihayetinde Başsavcılık da başvurucu hakkında yürüttüğı soruşturmayı dava zamanaşımı süresinin geçmesi nedenine dayandırmıştır (bkz. § l2). Bu durumda kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesinin ōnemi ile kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının õnemi arasında denge sağlanmamış; başvurucu, uzun zaman õnce zamanaşımına uğrayan bir suç nedeniyle yakalanmış ve ifade alma işleminin sona ermesine kadar tutulmuştur.
59. Açıklanan gerekçelerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19.maddesinin ikinci fikrası yönūnden ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
2. Anayasa'nın 19. Maddesinin Dokuzuncu Fıkrasının İhlal Edildiğine İlişkin Íddia 

a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
60. Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasının ihlal edildiğine karar verildiği dikkate alındığında kabul edilebilirlik ölçütleri yönünden bir eksiklik bulunmamaktadır. Bu sebeple kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasıyönünden ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
i. Genel ilkeler 
61. Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrası, maddenin diğer fikralarında belirtilen kurallara aykırı bir işleme tabi tutulan kişiye tazminat hakkı vermektedir (Safkan Aydoğdu, B. No: 2014/7498, 5/4/2017, § 44).

62. Tazminat hakkının doğabilmesi için kişinin anılan maddenin diğer fıkralarında belirtilen esaslar dişında bir işleme tabi tutulduğunun derece mahkemelerince ya da Anayasa Mahkemesince tespit edilmesi gerekir. Anayasa'nın 19. maddesinin ilk sekiz fikrasında belirtilen esaslara aykırı bir işleme tabi tutulan kişiye uğradığı zararlar devlet tarafindan tazminat hukukunun genel prensiplerine göre ödenmemişse veya kişinin tazminat elde etme imkânı yoksa Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrasında güvence altina alınan tazminat hakkı ihlal edilir (M.E., B. No: 2018/696, 9/5/2019, § 46).
ii.İlkelerin Olaya Uygulanması
63. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrasıyönünden ihlal edildiği tespit edilmiştir (bkz.§§ 58, 59). Bu durumda başvurucunun açtığıtazminat davasının reddedilmesi Anayasa'nın I9. maddesinin dokuzuncu fikrasıyla bağdaşmamaktadır.

64. Açıklanan gerekçelerle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19.maddesinin dokuzuncu fikrası yönünden ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
VI. GİDERİM 
65. Başvurucu; ihlalin tespiti yanında maddi tazminat olarak 10.000 TL, manevi tazminat olarak 20.000 TL õdenmesine karar verilmesini talep etmiştir.
66. Anayasa Mahkemesince yapılan incelemede kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası ile dokuzuncu fikrası yönünden ihlal edildiğine karar verilmiştir ve sõz konusu ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmıştır. Bu sebeple 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca yeniden yargılamaya karar verilip verilmeyeceği değerlendirilmelidir.

67. Başvurucunun açtığı tazminat davası, dava zamanaşımı süresinin dolmasınedeniyle kovuşturmaya yer olmadığına dair karar verildiği için tazminat şartlarının oluşmadığı gerekçesiyle ve 5271 sayılı Kanun'un 144. maddesi çerçevesinde reddedilmiştir.Oysa 5271 sayılı Kanun'un 144. maddesinin lafzına gõre sõz konusu madde ancak hukuka uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişiler hakkında uygulanabilir. Yargıtay 12. Ceza Dairesi de 25/10/2022 tarihli ve E.2021/5190, K.2022/7407 sayılı kararıyla bu hususu teyit etmiştir. Bu bakımdan başvurucu hakkında verilen kararın dayandığı sebep, başvurucunun yakalanmasının hukuka aykırı olduğu iddiasıyla açtığı tazminat davasının 527l sayılıKanun'un 141. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendine göre incelenmesine hukuki bir engel oluşturmamaktadır. Dolayısıyla tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda 

kararın gönderildiği yargı merciince yapılması gereken is, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/11/2019, §§ 53-60, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

68. İhlalin ve sonuçlarımın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığıdan tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.Yeniden yapılacak yargılamada hukuka aykırılığın Anayasa Mahkemesince tespit edildiği ve Ceza Mahkemesince 75 TL manevi tazminata hūkmedilmesine rağmen başvurucunun istinaf başvurusu yapmadığı (bkz. §§ 14, 15) gözetilerek başvurucunun tazminat talepleri değerlendirilmelidir.

VII. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Başvurucunun yakalanıp ifade alma işleminin sonuna kadar tutulmasmın hukuki olmaması nedeniyle kişi hürriyeti ve güvenliği hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Haksız koruma tedbiri nedenine dayalı tazminat davasının reddedilmesi dolayısıyla kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. 1. Kişi hürriyeti ve gūvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin ikinci fikrası yönünden İHLAL EDİLDİĞİNE,
2. Kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının Anayasa'nın 19. maddesinin dokuzuncu fikrası yōnünden İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin kişi hürriyeti ve güvenliği hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul Anadolu 9. Ağır Ceza Mahkemesine (E.2020/314, K.2020/448) GÖNDERİLMESÍNE,
D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,
E. 487,60 TL harç ve 18.800 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 19.287,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dõrt ay içinde yapılmasına, õdemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ōdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin bilgi için İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 19. Ceza Dairesine (E.2021/319, K.2021/2134) GÖNDERİLMESİNE,
H. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 20/12/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.