Arazi Kullanım Planlaması Uygulama Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2026-04-04

4 Nisan 2026 CUMARTESİ
Resmî Gazete
Sayı : 33214
YÖNETMELİK
Tarım ve Orman Bakanlığından:
ARAZİ KULLANIM
PLANLAMASI UYGULAMA YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç
MADDE 1- (1) Bu
Yönetmeliğin amacı; toprak ve arazi varlığının belirlenmesi, toprak etüt,
haritalama ve sınıflama yapılması, tarımsal üretim gücü yüksek büyük
ovaların ve erozyona duyarlı alanların belirlenmesi, tarımsal amaçlı plan
ve projelerin hazırlanması ve uygulanması ile ülkesel ve bölgesel
plânlamalara temel oluşturan ve diğer fizikî/mekânsal plânlamalara veri
teşkil eden çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda
toprağın niteliği, arazinin yeteneği ve diğer arazi özellikleri gözetilerek
uygun arazi kullanım şekillerini içeren arazi kullanım planlarının
hazırlanmasına ilişkin usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik;
toprakların ve arazi kullanımlarının bilimsel esaslara uygun olarak
sınıflandırılması, toprak ve su potansiyeli ile arazi özelliklerinin
belirlenmesi, arazi kullanım planlarının yapılmasına ilişkin ilke ve
kuralların açıklanması, kullanılacak yetkilerin tanımlanması, arazi
kullanım taleplerinin belirlenerek uygun arazi kullanım biçimlerinin
saptanması ve planlama sürecine dair görev, yetki ve sorumluluklara ilişkin
usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelik; 3/7/2005
tarihli ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununun 7 nci, 10 uncu, 11 inci, 14 üncü, 15 inci, 20 nci ve 24 üncü maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
ve kısaltmalar
MADDE 4- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Alternatif alan: Arazi kullanım planlarında
tarım dışı amaçlı kullanımlar için ayrılan alanları,
b) Arazi kullanım kabiliyet sınıflaması (AKK):
Arazi ve toprakların sahip oldukları morfolojik, fiziksel, kimyasal,
biyolojik ve mineralojik özelliklerine bağlı olarak arazi ve toprakların
doğal ve/veya kültür bitkilerini yetiştirmedeki yeteneklerine göre
sınıflandırılmasını,
c) Arazi kullanım planı (AKUP): Her ölçekte
planlamaya temel oluşturmak üzere, toprağın ve diğer çevresel kaynakların
bozulmasını önlemek için ekolojik, toplumsal ve
ekonomik şartlar gözetilerek sürdürülebilirlik ilkesine uygun, farklı arazi
kullanım şekillerini oluşturmaya yönelik toprak potansiyelinin belirlenip,
su miktar ve kalitesini de göz önüne alarak sistematik olarak değerlendirilmesini
ve birbirleri ile olan ilişkilerini ortaya koyan 1/25000 ve/veya 1/5000
ölçekli arazi kullanım planlarını,
ç) Arazi kullanım şekilleri: Arazinin hâlihazır
kuru tarım, sulu tarım, dikili tarım, mera, orman, yerleşim yeri ve diğer
kullanım şekillerini,
d) Arazi örtüsü: Arazinin biyolojik veya fiziksel
öğelerle kaplanmış halini,
e) Arazi sınıflaması: Arazilerin çeşitli amaçlarla
kullanılmaya uygunluk derecelerini saptamak için yapılan sınıflamayı,
f) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,
g) BTG: Büyük Toprak Grubunu,
ğ) Dikili tarım arazisi: Mutlak ve özel ürün
arazileri dışında kalan ve üzerinde yöre ekolojisine
uygun çok yıllık ağaç, ağaççık ve çalı formundaki bitkilerin tarımı
yapılan, ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan arazileri,
h) Genel Müdürlük: Tarım Reformu Genel Müdürlüğünü,
ı) Haritalama ünitesi: Arazideki toprak serisine
ait fazlarının önceden belirlenmiş olan haritalama lejantına göre seçilen
sembollerle gösterilen, seçilen özellikler yönünden homojenlik gösteren ve
arazi çalışması sonucunda belirlenmiş ve kesinleşmiş sınırlarla ayırt
edilmiş olan arazi parçasını ve bu arazi parçasını toprak haritası üzerinde
temsil eden kapalı alanı,
i) İl müdürlüğü: İl tarım ve orman müdürlüğünü,
j) Kanun: 3/7/2005 tarihli
ve 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununu,
k) Kurul: Toprak koruma kurulunu,
l) Marjinal tarım arazisi: Mutlak tarım arazileri,
özel ürün arazileri ve dikili tarım arazileri dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamalar nedeniyle üzerinde sadece
geleneksel toprak işlemeli tarımın yapıldığı arazileri,
m) Mutlak tarım arazisi: Bitkisel üretimde;
toprağın fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin kombinasyonu,
yöre ortalamasında ürün alınabilmesi için sınırlayıcı olmayan, topoğrafik sınırlamaları olmayan veya çok az olan,
ülkesel, bölgesel veya yerel önemi bulunan, hâlihazır tarımsal üretimde
kullanılan veya bu amaçla kullanıma elverişli olan arazileri,
n) Özel ürün arazisi: Mutlak tarım arazileri
dışında kalan, toprak ve topoğrafik sınırlamaları
nedeniyle yöreye adapte olmuş bitki türlerinin tamamının tarımının
yapılamadığı, ancak özel bitkisel ürünlerin yetiştiriciliği ile su ürünleri
yetiştiriciliğinin ve avcılığının yapılabildiği, ülkesel, bölgesel veya
yerel önemi bulunan arazileri,
o Planlama alanı: AKUP yapılan ilin idari
sınırlarını,
ö) Profil ve horizon:
Farklı toprak serilerini temsil için litolojik kesikliğe sahip sığ
alanlarda ana kayaya, diğer alanlarda ise en fazla 2 m derinliğe kadar, en
az 1x2 m genişliklerde dikey olarak açılan çukur
profili, yüzeyden itibaren profil derinliği
boyunca farklı morfolojik ve morfo-genetik
özelliklere sahip olan yatay tabakalar/katmanlar ise horizonu,
p) Sera-örtü altı tarım arazisi: İklim ve diğer dış
etkilerin olumsuzluklarının giderilmesi veya azaltılması için cam, naylon
veya benzeri malzeme kullanılarak oluşturulan örtüler altında tarım yapılan
arazileri,
r) Sonda: Toprak serilerini temsil eden haritalama
ünitesi sınırlarının tespit edilip kesinleştirilmesi, haritalama ünitesi
içerisindeki toprağın seri ve faz özelliklerinin belirlenmesi için; arazide
toprakçı burgusu kullanılarak, ilgili seri ve fazlarını birlikte
tanımlayabilecek profil derinliğine kadar yapılan
çalışmayı,
s) Sulu tarım arazisi: Tarımı yapılan bitkilerin
büyüme devresinde ihtiyaç duyduğu suyun, kaynağından alınarak yeterli
miktarda ve kontrollü bir şekilde karşılandığı arazileri,
ş) Tarım arazisi: Toprak, topoğrafya
ve iklimsel özellikleri tarımsal üretim için uygun olup, hâlihazırda tarımsal
üretim yapılan veya yapılmaya uygun olan veya imar, ihya, ıslah edilerek
tarımsal üretim yapılmaya uygun hale dönüştürülebilen arazileri,
t) Tarım arazileri sınıfları: Toprak ve diğer arazi
özellikleri incelenerek, tarım arazilerinin ülke tarımındaki önemine göre,
nitelikleri Bakanlık tarafından belirlenen mutlak tarım arazileri, özel
ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri, Ek-1’de
yer alan AKK sınıfına göre I., II., III. ve IV.
sınıf arazileri, entansif ve korumalı tarım
teknikleri ile özel ürünlerin üretiminin yapılmasına uygun özellikleri olan
VI. ve VII. sınıf arazileri, fiziksel ve/veya kimyasal ıslaha gereksinimi
olan tarımsal potansiyeli yüksek V. sınıf arazileri,
u) Tarımsal arazi kullanım türleri: Tarım
arazilerinin var olan veya potansiyel olarak varlığı kabul edilen veya
edilebilecek tarımsal amaçlı kullanım şekillerini,
ü) Tarımsal Ar-Ge alanı: Biyoçeşitlilik, bitkisel ve hayvansal genetik
kaynakları, ıslah denemeleri ve diğer tarımsal Ar-Ge
çalışmalarında kullanılan alanı,
v) TNKA: Tarımsal niteliği korunacak alanı,
y) Toprak: Mineral ve organik maddelerin
parçalanarak ayrışması sonucu oluşan, yeryüzünü ince bir tabaka halinde
kaplayan, canlı ve doğal kaynağı,
z) Toprak analizleri: Belirli bir toprak
numunesinin veya toprak serilerini temsil etmek üzere açılmış olan profillerdeki her bir horizondan
alınmış bozulmuş ve/veya bozulmamış toprak örnekleri ile sonda örneklerinin
laboratuvarlarda, toprak serisinin tanım ve
özelliklerinin kesinleştirilmesine, Kanuna göre arazi sınıflandırılmasına,
toprak derecelemesine, taksonomik sınıflamasına
ve AKK sınıflamasına esas olacak şekilde uluslararası geçerliliği olan ve
Bakanlık tarafından kabul edilmiş olan yöntemlerle fiziksel ve/veya
kimyasal ve/veya biyolojik ve/veya mineralojik ve/veya mikromorfolojik
özelliklerinin belirlenmesi ve toprak numunesinin temsil ettiği arazinin
mikro ve makro besin maddeleri miktarlarının bulunması için yapılan
analizleri,
aa) Toprak etüdü: Toprakların çeşitli kullanımlar
karşısındaki davranışlarını, potansiyel kullanımı ve sınırlandırmalarını
belirlemek ve sınıflandırmak amacıyla; ulusal ve uluslararası sınıflandırma
sistemleri dikkate alınarak morfolojik, fiziksel, kimyasal, biyolojik ve
mineralojik özelliklerinin tespiti, haritalanması ve raporlanması için yapılan
çalışmalar bütününü,
bb) Toprak etüt mühendisi: Kanunun
7 nci maddesi kapsamında toprak etüt ve haritalama
konusunda eğitim almış ve daha önce toprak seri veya toprak endeks
sınıflama çalışmalarına katılmış, ziraat fakültelerinin toprak bölümünden
ve/veya toprak bilimi ve bitki besleme bölümünden lisans eğitimi alarak
mezun olan ziraat mühendisi veya Toprak Anabilim dalında toprak etüt ve
haritalama alanında yüksek lisans ve/veya doktora eğitimini tamamlamış
ziraat mühendisini,
cc) Toprak etüt raporu: Arazide sınıflama,
derecelendirme veya planlama gibi her türlü arazi ve toprak değerlendirmesi
için yapılan arazi ve toprak etütleri sonrası hazırlanan rapor, harita, profil tanımlama kartları, analiz tabloları gibi
belgeleri de içeren raporu,
çç) Toprak haritası: Arazi sınıflaması yapıldıktan
sonra üzerine sınıflamanın işlendiği haritayı,
dd) Toprak seri komisyonu: Ülke genelinde toprak
serilerini belirlemek üzere oluşturulan komisyonu,
ee) Toprak serisi: Üst toprağın doğal hali bozulmamış
topraklarda yüzeydeki horizon, işlenmiş
topraklarda ise toprak işleme aletleriyle karıştırılan yaklaşık ilk 0-20 cm
kalınlığındaki horizonun tekstürü
hariç, tüm profilleri benzer genetik horizonlara sahip, benzer ana materyalden oluşmuş doğal
toprak sınıflandırma sistemlerinin en alt kategorisini oluşturan toprak
gruplarını,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Toprak ve Arazi
Varlığının Belirlenmesi, Toprak Etüt ve Haritalama Çalışmaları
Toprak ve
arazi varlığının belirlenmesi
MADDE 5- (1) Toprak ve arazi varlığının belirlenmesi amacı
ile Bakanlık toprak koruma ve kullanmaya yönelik olarak arazi ve toprakla
ilgili sınıflamaları ve haritaları yapar veya yaptırır.
(2) Ülke genelinde yapılacak toprak ve arazi
varlığının belirlenmesi çalışmalarında; 25/2/1998
tarihli ve 4342 sayılı Mera Kanunu, 31/8/1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman
Kanunu ve diğer özel kanunlar kapsamında bulunan araziler ile 3/5/1985
tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanununa göre onaylı imar planı bulunan
arazilere ilişkin bilgi ve veriler, ilgili mevzuatına uygun köy yerleşik
alanı ve civarı, yerleşik alan, kırsal yerleşik alan ile civarı ve köy yerleşim
planı bulunan yerler ilgili kurum, kuruluş ve yerel yönetimlerden toplanır.
Tarım arazileri, belirlenen kriterlere uygun olarak
toprak ve arazi bilgilerini içerecek şekilde köy/mahalle, belde, ilçe, il,
ülke bazında sıralı olarak tespit edilir ve veri tabanı oluşturulur.
(3) Toprak etüt, haritalama ve sınıflama
çalışmaları, toprak etüt mühendisi tarafından, ilgili mevzuat ve standartlara
uygun olarak yapılır.
(4) Toprak etüt, haritalama ve sınıflama
çalışmaları; ön hazırlık, arazi çalışması, laboratuvar
analizleri ve büro çalışması aşamalarından oluşur.
(5) Ülke kaynaklarının sürdürülebilir, biyolojik
çeşitlilikle uyumlu, verimli ve ekonomik kullanılması, mükerrer
çalışmaların önlenmesi, bilgilerin tek elde toplanması için; toprak
sınıflaması sonucu hazırlanan bütün harita ve raporlar, ülke genelinde
Genel Müdürlükçe onaylanır.
(6) Toprak serileri, ülke genelinde toprak serileri
komisyonu tarafından karara bağlanır. Toprak serileri komisyonu teşkili ve
çalışma esasları Genel Müdürlükçe belirlenir.
(7) Toprak etüt ve sınıflama çalışmalarında
üretilen veriler tarım arazileri değerlendirme ve bilgilendirme sistemine
yüklenir.
İtirazlar
MADDE 6- (1) Genel Müdürlük tarafından onaylanmış toprak
etüt ve sınıflama çalışmalarına yapılacak itiraz ve değişiklik talepleri
Genel Müdürlükçe değerlendirilir ve karara bağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Arazi Kullanım
Planlarının Yapılmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Arazi
kullanım planlarının aşamaları, yetki ve sorumluluklar
MADDE 7- (1) Arazi kullanım planları; veri toplama ve
analiz çalışmaları, AKUP, açıklama raporu ve plan hükümlerinin
hazırlanması, AKUP’un kontrolü ve onaylanması
aşamalarından oluşur.
(2) Veri toplama ve analiz çalışmaları, AKUP,
açıklama raporu ve plan hükümlerinin hazırlanması veya hazırlattırılması,
onaylanması çalışmaları Bakanlıkça, AKUP’un
kontrolü ise valiliklerce ve/veya Bakanlıkça yapılır. Bakanlık, arazi
kullanım plânlarının hazırlanması yetkisini kendi koordinasyonunda olmak
üzere, ihtiyaca göre valiliklere devredebilir.
Veri
toplama ve analiz çalışmaları ile arazi kullanım planları, açıklama raporu
ve plan hükümlerinin hazırlanması
MADDE 8- (1) Arazi kullanım planları hazırlanırken;
ülkesel, bölgesel ve yerel planlamalara temel oluşturan ve diğer
fizikî/mekânsal planlamalara veri teşkil eden; toprak, iklim, topoğrafya, fizyografya, su
potansiyeli ile ihtiyaç duyulan diğer veriler esas alınır. Çevre öncelikli
sürdürülebilir kalkınma ilkesi doğrultusunda toprağın niteliği, arazinin
yeteneği ve diğer arazi özellikleri gözetilerek arazi kullanım şekilleri
belirlenir.
(2) 1/25000 ölçekli AKUP hazırlanırken öncelikle
planlama alanında aşağıda belirtilen çalışmalar yapılır:
a) Planlama alanının konumu, coğrafi, demografik
yapısı ve arazi örtüsü ile ilgili veriler temin edilir.
b) Planlama alanında yer alan kamu
kurum/kuruluşlarının planlanan/yürütülen projelerine ait veriler temin edilerek,
Kanunun amacı göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
(3) 1/5000 ölçekli AKUP hazırlanırken öncelikle
planlama alanında aşağıda belirtilen çalışmalar yapılır:
a) Planlama alanının konumu, coğrafi, sosyal,
demografik ve ekonomik yapısı ile buna benzer veriler temin edilir.
b) Planlama alanında yer alan tüm gerçek ve tüzel
kişilikler ile kamu kurum/kuruluşları saptanır, görüş ve önerileri alınarak
Kanunun amacı göz önünde bulundurularak değerlendirilir.
c) Planlama alanındaki tarım arazileri üzerine
diğer sektörlerin baskısı ve buna benzer sorunlar belirlenir.
(4) Toprak verisi olarak; 1/25000 ölçekli AKUP için
BTG ile arazi örtüsü verileri ve 1/5000 ölçekli AKUP için ise detaylı
toprak etüt verileri ile tapu-kadastro parsel verileri kullanılır.
(5) AKUP, açıklama raporu ve plan hükümlerinin
hazırlanması işlemleri tarım arazileri önem sınıflamasının yapılması,
alternatif alanların belirlenmesi ve değerlendirilmesi çalışmalarından
oluşur. AKUP çalışmalarında planlama alanı içinde bulunan araziler; tarım
alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı alanlar olmak üzere Ek-2’de yer
alan AKUP değerlendirme tablosundaki gibi aşağıdaki üç ana gruba ayrılır:
a) Tarım alanları; toprak ve arazi verileri ile
yıllık ortalama yağış verilerinden yararlanılarak kanun hükümlerine uygun
olarak tarım arazileri önem sınıflaması kriterlerine göre mutlak tarım
arazileri, özel ürün arazileri, dikili tarım arazileri ve marjinal tarım arazileri olarak belirlenir. Toprak
verileri ile sulanan alanlara ait veriler değerlendirilerek tarım arazileri
sulu veya kuru olarak sınıflandırılır. Tarım alanları olarak belirlenen her
bir kullanım için plan hükümleri hazırlanır. 26/1/1939
tarihli ve 3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin
Aşılattırılması Hakkında Kanun kapsamında kalan alanlar tarım dışı amaçla
kullanım yönünden kapsam dışı, ancak diğer planlamalarda dikili tarım
arazisi olarak değerlendirilir.
b) Kapsam dışı alanlar; Kanunun kapsamı dışında
kalan ve ilgili mevzuatınca yönetilen alanları kapsar. Ayrıca, ilgili
mevzuat kapsamında yapılıp, onaylanmış 1/1000 ve 1/5000 ölçekli uygulama,
nazım imar planları ve plan içerisinde yer alan tarımsal niteliği korunacak
alanlar hariç halen yürürlükte bulunan planlar ile 6831 sayılı Kanun, 4342
sayılı Kanun, 9/8/1983 tarihli ve 2873 sayılı
Milli Parklar Kanunu ve diğer özel kanunlarla koruma altına alınmış alanlar
kapsam dışı alanlardır. Kapsam dışı alanlar; mera alanı, orman alanı, özel
kanunlarla belirlenen/korunan alan, yapılaşma alanı, maden-ocak alanı, yol
ve bunun gibi alanlardan oluşur. Kapsam dışı alanlar olarak belirlenen her
bir kullanım için plan hükümleri hazırlanır. Planlama çalışmasında ihtiyaç
halinde farklı kullanımlar eklenebilir.
c) Tarım dışı alanlar; tarım alanı ve kapsam dışı
alanlar haricindeki alanlardır. %50’den fazla çıplak kayalık alan, %10-50
çıplak alan, tescil harici alan, ırmak-ırmak yatağı, baraj-göl-gölet,
kıyı-sahil-sahil kumulları, sulak alan, daimî karla kaplı alanlar ve bunun
gibi alanlardan oluşur. Tarım dışı alanlar olarak belirlenen her bir
kullanım için plan hükümleri hazırlanır. Planlama çalışmasında ihtiyaç
halinde farklı kullanımlar eklenebilir.
(6) Toprak kaynaklarının korunarak verimli
kullanılması ile sektörel gelişmenin birlikte
sürdürülebilmesi için tarım dışı kullanım taleplerinin yönlendirilmesi
amacıyla planlama alanında tarım dışı alanlar içinden alternatif alanlar
belirlenir. Alternatif alanlar belirlenirken, önem sınıflamasında arazinin
sınıfı ile birlikte tarımsal üretim potansiyeli ve tarımsal arazi kullanım
bütünlüğü içindeki konumu dikkate alınır, bu alanlarda
jeolojik/çevresel/afete duyarlılık ve bunun gibi faktörler açısından
değerlendirme ilgili kurumlarca yapılır.
(7) Tarım dışı amaçlı kullanımlarda öncelikle
planlı alanlar içinde talebe uygun boş alanlar, planlı alanlarda uygun ve
yeterli alanın bulunamaması durumunda ise tarım dışı alanlar alternatif
alan olarak Ek-2’de yer alan tabloya uygun şekilde değerlendirilir. Tarım
dışı alanların da yetersiz olması halinde tarımsal üretim potansiyeli ve
tarımsal arazi kullanım bütünlüğü içindeki konumu dikkate alınarak kuru marjinal tarım arazileri alternatif alan olarak değerlendirilir.
(8) AKUP raporu ve plan hükümleri aşağıda
başlıkları verilen hususları içerecek şekilde hazırlanır:
a) 1/25000 ölçekli AKUP’ta
AKUP haritası, tarım alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı alanlarla
ilgili plan hükümleri yer alır.
b) 1/5000 ölçekli AKUP’ta
planlama alanının konumu, coğrafi, sosyal, demografik ve ekonomik yapısı
ile benzer genel tanıtıcı veriler, sorun analizi (verimli tarım arazileri
üzerine diğer sektörlerin baskısı ve benzer sorunlar), AKUP haritası, tarım
alanları, tarım dışı alanlar ve kapsam dışı alanlarla ilgili plan hükümleri
yer alır.
(9) Tarım arazileri ve alternatif alanlar; 1/25000
ölçekli AKUP ile istikşafi olarak saptanır,
1/5000 ölçekli AKUP ile de belirlenir.
Arazi
kullanım planı kontrolü ve onayı
MADDE 9- (1) 1/25000 ölçekli AKUP çalışmalarının kontrol
işlemleri, il müdürlükleri tarafından yapılır. Kontrol çalışmaları
tamamlanan AKUP’lar Bakanlık tarafından
değerlendirilir.
(2) 1/5000 ölçekli AKUP çalışmalarının kontrol
işlemleri büro ve/veya arazi çalışmaları ile il müdürlükleri ve/veya
Bakanlık tarafından yapılır/yaptırılır. Kontrol çalışmaları tamamlanan AKUP’lar Bakanlık tarafından değerlendirilir.
(3) Yapılan veya yaptırılan planlar, Bakanlık
tarafından onaylandıktan sonra yürürlüğe girer. Arazi kullanım talebinde
bulunacak kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel gerçek kişiler, bu
planla yönlendirilir ve bu plana uymakla yükümlüdür.
(4) Tarım arazileri Kanunda belirtilen istisnalar
dışında, arazi kullanım planlarında belirtilen amaçlar dışında kullanılamaz.
Plan ve
raporların revize edilmesi
MADDE 10- (1) Planların onay aşamasından sonra, zaman
içerisinde oluşabilecek değişiklikler dikkate alınarak, raporda, haritada
ve plan hükümlerinde gerekli düzenlemeler yapılabilir.
Tarımsal
amaçlı arazi kullanım plan ve projelerinin hazırlanması
MADDE 11- (1) Tarım arazisi
olarak belirlenen alanlar için hazırlanacak tarımsal amaçlı arazi kullanım
plan ve projelerinde (TAKUP); toprağın derinliği, fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özellikleri ile eğimi, konumu gibi arazi faktörleri, iklim
şartları, su kaynakları, sosyal veriler, ekonomik veriler, kadastral veriler ile yapılan ve/veya yapılacak
tarımsal faaliyetlerin özellikleri göz önüne alınarak, toprak kaybı ve
arazi bozulmasına neden olmayacak şekilde nasıl kullanılması gerektiğine
ilişkin bilgilere yer verilir.
(2) Bakanlıkça belirlenen tarımsal arazi kullanım
türlerine ilişkin talepleri değerlendirmek için, çalışma alanındaki toprak
ve arazilerin nitelikleri tespit edilir. Değerlendirmeye alınması öngörülen
tarımsal arazi kullanım türleri tanımlanarak arazi ve toprak istekleri
belirlenir. Tespit edilen toprak ve arazilerin nitelikleri ile tarımsal
arazi kullanım türlerinin istekleri karşılaştırma işlemi yapılarak
değerlendirmeye alınır. Bu işlem sonucunda, kalkınma stratejileri, kalkınma
planları, ekonomik ve sosyal analizler gibi diğer hususlar da dikkate
alınarak arazinin hangi tarımsal arazi kullanım türleri için uygun olduğu
tespit edilir.
(3) Toprak işleme, sulama, münavebe şekilleri,
anızın değerlendirilmesi, girdi kullanımları, verimlilik, ürün ve üretim planlamasının
usulüne uygun yapılmasını ortaya koyan bir planlama veya spesifik
olarak yapılacak sulama projeleri ile birlikte, sekileme, çevirme duvarı
gibi arazi iyileştirme ve toprak korumaya yönelik projeler en az bir ziraat
mühendisi sorumluluğunda çiftçilerin ve arazi sahiplerinin görüşleri
alınarak, valiliklerce hazırlanır veya hazırlattırılır. Hazırlanan
projeler, ekonomik, ekolojik ve toplumsal yönden
kurulların uygun görmesi halinde, valilikçe onanır ve uygulanır.
(4) Plan veya projenin uygulanacağı arazilerin
büyüklüğü ve sınırlarının tespitinde; toprak özellikleri, topoğrafya, kullanım şekli yönünden benzer özelliklere
sahip ve doğal olaylar ve kullanımlar karşısında benzer özellikler gösteren
alanlar belirlenerek kayıt altına alınır ve veri tabanı oluşturulur.
(5) Araziyi kullananlar tarafından hazırlanan veya
hazırlatılan, arazi özelliklerinin iyileştirilmesi, muhafazası ve geri
kazanımına yönelik projeler, tarımsal amaçlı projeler kapsamında
değerlendirilir. Bu projeler, 18/12/1991 tarihli
ve 91/2526 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Ziraat
Mühendislerinin Görev ve Yetkilerine İlişkin Tüzüğün yetki verdiği
mühendislerce hazırlanır. Hazırlanan projeler kurul tarafından
değerlendirilerek uygulanıp uygulanmayacağına karar verilir, takibi ve
denetimi il müdürlükleri tarafından yapılır. Bu projelerin uygulanacağı
alanda diğer kamu kurum ve kuruluşlarının mevzuatını kapsayan bir hususun
olması durumunda, bu kuruluşların uygun görüşü alınır.
(6) Tarım dışı alanlarda ve marjinal
tarım arazilerinde; sahiplerince arazi özelliklerinin iyileştirilmesi ve
geri kazanımına yönelik projeler, ıslah amaçlı hazırlanan projeler olarak
değerlendirilir. Islah amaçlı projeler, yetkilendirilmiş ziraat
mühendislerince hazırlanır, kurul tarafından değerlendirilerek uygun
görülenler onaylanmak üzere Bakanlığa gönderilir. Bakanlık tarafından
onaylanan projelerin uygulanıp uygulanmadığının takibi ve denetimi il
müdürlükleri tarafından yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Büyük Ovalar
ile Erozyona Duyarlı Alanların Belirlenmesi ve Korunması
Büyük
ovaların belirlenmesi
MADDE 12- (1) Kanunun 14
üncü maddesi uyarınca, tarımsal üretim potansiyeli yüksek, erozyon,
kirlenme, amaç dışı veya yanlış kullanımlar gibi çeşitli nedenlerle toprak
kaybı ve arazi bozulmalarının hızlı geliştiği ovalar; o ildeki Kurulun,
birden fazla ili ilgilendiren ovalarda ise ilgili kurulların görüşü
alınarak Cumhurbaşkanı Kararı ile büyük ova koruma alanı olarak belirlenir.
(2) Büyük ova koruma alanının belirlenmesinde,
ovada bulunan tarım arazisinin alan büyüklüğünün yanı sıra tarımsal üretim
potansiyeli, ülke ve bölge tarımındaki önemi ile erozyon, çoraklaşma,
kirlenme ve amaç dışı kullanım gibi tehditlerin olumsuz etkileri nedeniyle
arazi bozulma risklerinin yüksek olması hususları dikkate alınır.
Büyük
ovalarda tarımsal arazi kullanımı ve uygulamalar
MADDE 13- (1) Büyük ovalardaki koruma ve geliştirme amaçlı
tarımsal altyapı projeleri ve tarımsal arazi kullanım planları, kurul veya
kurulların görüşleri dikkate alınarak, Bakanlık veya valilikler tarafından
öncelikle hazırlanır/hazırlattırılır. Bu ovalarda, ilgili bakanlıkların
plan ve projeleri Bakanlığa bildirilir ve diğer ilgili projelerle bütünlüğü
sağlanarak uygulanır.
(2) Büyük ova koruma alanı ilan edilen ve ova
sınırları içinde kalan parsellerin, tapu kütüğü sayfalarının beyanlar
hanesine büyük ova alanına girdiğine dair şerh konulması valilikler
tarafından ilgili tapu müdürlüklerinden talep edilir.
(3) Büyük ova koruma alanında kalan yerlerde 4342
sayılı Kanun, 6831 sayılı Kanun, 3573 sayılı Kanun, 22/3/1971
tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu, 2873 sayılı Kanun ve diğer özel
kanunların kapsamında olan yerler ilgili mevzuatınca değerlendirilir.
(4) Büyük ovaların korunması, geliştirilmesi ve
çiftçilerin desteklenmesi için Bakanlık gerekli tedbirleri alabilir.
Erozyona
duyarlı alanların belirlenmesi ve korunması
MADDE 14- (1) Doğal ve yapay olaylar sonucu toprağın
fiziksel, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin bozulup bozulmadığının veya
bozulma ihtimali olup olmadığının tespiti çalışmaları Bakanlık veya il
müdürlükleri tarafından yapılır. Yapılan tespit çalışmalarının araziye
uygunluğunun kontrolleri, ilgili il müdürlüklerince yapılır. Kontrol çalışmaları
tamamlanan doğal ve yapay olaylar sonucu toprağın fiziksel, kimyasal ve
biyolojik özelliklerinin bozulduğu veya bozulma ihtimalinin bulunduğu
belirlenen alanlar Bakanlığa gönderilir.
(2) Bakanlığa gönderilen alanlar, Bakanlık
tarafından değerlendirilerek uygun bulunması halinde, Kanunun 15 inci
maddesine göre Cumhurbaşkanı Kararı ile erozyona duyarlı alan olarak
belirlenebilir.
(3) Havzanın tamamı göz önünde bulundurularak arazi
bozulması ve toprak kayıplarını önleyici her türlü fiziki ve kültürel
tedbirler alınır. Yürütülen tedbirlerle, hazırlanacak olan projelerin
uyumunun sağlanması için, belirlenen alanda faaliyet gösteren kurum ve
kuruluşlarla planlama ve uygulama aşamalarında iş birliği yapılır. İlgili
kurum veya kuruluşlar faaliyet alanları ile ilgili planlama ve projelerin
teknik yönden uyumlu olmasını, ödenek ve zaman planlamasını ortaklaşa yapar
veya yaptırırlar. Uygulamalar, Bakanlığın koordinasyonunda ilgili kurum
veya kuruluşlar tarafından yapılır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Arazi
kullanım planlarına uyum
MADDE 15- (1) Özel kanunlarla belirlenen veya belirlenecek
alanlarda, ilgili kanun hükümleri saklı kalmak kaydı ile arazi kullanım
plânlarında yer verilen kullanım şekilleri, ilgili kanunlar kapsamında
sorumlu bakanlık veya kuruluşlar tarafından değerlendirilir.
(2) Tarım arazileri, Kanunda belirtilen istisnalar
hariç olmak üzere, AKUP’ta belirtilen amaçlar
dışında kullanılamaz. İzinlendirmelerde AKUP ve
plan hükümlerine uyulur.
Yükümlülükler
ve yaptırımlar
MADDE 16-
(1) Arazi kullanım planlarına veya
tarımsal amaçlı arazi kullanım plân ve projelerine uyulması zorunludur.
(2) Arazi kullanım planlarına aykırı kullanımlarda
veya tarımsal amaçlı arazi kullanım plân veya projelere aykırı hareket
edilmesi halinde Kanunun 20 nci maddesi uyarınca
işlem yapılır.
Tereddütlerin
giderilmesi
MADDE 17- (1) Bakanlık; bu Yönetmeliğin uygulanması ile
ilgili tereddütleri gidermeye, uygulamayı düzenlemeye ve bu Yönetmeliğin
uygulanmasını sağlamak üzere alt düzenleyici işlemler yapmaya yetkilidir.
Yürürlük
MADDE 18- (1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe
girer.
Yürütme
MADDE 19- (1) Bu Yönetmelik hükümlerini Tarım ve Orman
Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız