Anayasa Mahkemesinin 31/1/2023 Tarihli ve 2019/28665 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-05-10

10 Mayıs 2023 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32186
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
SİYAM PETROLCÜLÜK SANAYİ VE TİCARET A.Ş. BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2019/28665Karar Taribi : 31/1/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA 
Üyeler : Engin YILDIRIM 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ

Kenan YAŞAR 
Raportör : Ayhan KILIÇ

Başvurucu : Siyam Petrolcüfük Sanayí ve Ticaret A.Ş.
Vekili : Av. Yakup DEMiR 

I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; verilen süre içinde otomasyon sisteminin kurulmamasından dolayıidari para cezası uygulanması nedeniyle mülkiyet hakkının, ihtarda bulunulmadan ceza uygulanması ve içtima hükümlerinin dikkate alınmaması nedeniyle de suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvurular 21/8/2019 tarihinde yapıłmıştır.
3.Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4.Komisyonca başvuruların birleştirilmesine vekabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafından yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanhığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

7.Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.

III. OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
9.Başvurucu, akaryakıt dağıtıcı lisans sahibi bir sermaye şirketidir.
10. 4/12/2003 tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu'nun 7. maddesine 25/1/2007 tarihli ve 5576 sayılı Kanun'un 2. maddesiyle eklenen altıncı fikrayla, dağıtıcılisansı sahiplerine Enerji Piyasası Düzenleme Kurulu (EPDK) tarafından belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak petrol satışının yapımasını önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurma ve uygulama zorunluluğu getirilmiştir.
11. EPDK 6/7/2007 tarihli ve 26574 sayıh Resmî Gazete'de yayımlanan "Petrol Piyasasında Dağıticı Lisansı Sahiplerinin Bayi Denetim Sistemine Ilişkin Usul ve Esaslar Hakkmda Kurul Kararı'nda otomasyon sisteminin kurulmasıyla ilgili usul ve esaslarıbelirlemiştir. EPDK'nın28/10/2010 tarihli kararında ise30/6/2011tarihinin bitiminde yükümlülüklerini yerine getirmeyenlerin Denetim Dairesi Başkanlığına sevk edileceği belirtilmiştir.

12. Üę yüze yakın bayisi bulunan başvurucunun otuz dört bayisinde otomasyon sistemini 30/6/2011 tarihine kadar kurmadığının tespiti üzerine başvurucu hakkında soruşturma başlatılmıştır. Başvurucu, savunmasında bazı bayilerle bayilik sőzleşmesinin feshedildiğini, bazı bayilere ise 30/6/2011 tarihinden sonra akaryakıt satışı yapılmadığınıbelirtmiştir. EPDK başvurucunun savunmalarını yeterli görmeyerek 9/3/2017 tarihli işlemle,5015 sayıh Kanun'un 19. maddesinin ikinci fikrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca 7, maddedeki yükümlülükleri ihlal etme fiilinden her bir bayi için ayrı ayrı 739.666TL olmak üzere otuz dört bayi için toplam 25.148.644 TL idari para cezası uygulamıştır.
13. Başvurucu, her bir bayi için uygulanan idari para cezasına karşı Ankara 13.İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) ayrı ayri dava açmıştır. Dava dilekçelerinde, idarece belirlenen usuł ve esaslara uyulmaması nedeniyle ceza uygulanmasının-kanunda EPDK'nın yetkisinin genel çerçevesinin çizilmediği de dikkate alındığında- yasama yetkisinin devredilmezliği ve hukuk devleti ilkelerine aykın olduğunu belirtmiştir. 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin altncı fikrasının olay tarihindeki hâlinde herhangi bir yaptırımın öngörülmediğini, uygulanan cezaların bu nedenle suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykır olduğunu ileri sürmüştür. Cezanın ölçülü olmadığını da ileri sürdüğü dilekçeierde başvurucu,otomasyon sisteminin kurulamadığı bayilerle bayilik sözleşmesinin karşıhkh feshedilmesine rağmen idarenin bunu dikkate almadığınıiddia etmiştir. Son olarak otomasyon sistemi kurulmaması eyleminin tek olduğunu, her bir bayi için ayrı ayrı ceza uygulanmasıın hukuka aykını görüldüğünü ifade etmiştir.

14.EPDK'nın savunma yazılarında; otomasyon sisteminin kurulması için dört yıllık geçiş döneminin öngörüldüğü ancak başvurucunun bu sürede kanuni yükümlülüğünü yerine getirmediği belirtilmiştir. Otomasvon sistemi kurma vükümlülüğünün her bir bavi yönünden ayrı ifa edilmesi gerektiği, dolayısıyla bayi sayısınca ceza uygulanmasını hukuka uygun olduğu ileri sürülmüştür. Sözleşmenin feshi hålinde bile dağıtıcı firmanın yükümlülüklerinin bir süre daha devam edeceği iddia edilerek, 5015 sayıhı Kanun'da düzenleme yetkisinin kapsamının yeterli ölçüde çizildiği ve anılan Kanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasının Anayasa'ya aykırı olmadığı ifade edilmiştir.


15. Idare Mahkemesi 24/5/2018 tarihinde davaları reddetmiştir. Kararların gerekçesinde 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasının 28/3/2013 tarihli ve 6455sayılı Kanun'un 39. maddesiyle değişik hâline yer verildikten sonra başvurucunun otomasyon sistemi kurma yükümlülüğünü EPDK tarafindan belirlenen 30/6/2011 tarihine kadar yerine getirmemesi sebebiyle ceza uygulanmasının hukuka aykırı olmadığı belirtilmiştir. Ayrica başvurucu ile bazı bayiler arasındaki bayilik sözleşmesi, otomasyon sisteminin kurulamamasi gerekçesiyle 30/6/2011 tarihinde karşılıkh olarak feshedilmişse de feshin idareye bildirilmemesi sebebiyle başvurucunun yükümlülüklerini ortadan kaldırmadığı ifade edilmiștir.

16. Başvurucu, bu karara karşı istinaf yoluna başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde,öncekilere ek olarak tek ceza uygulanması gerektiği yolundaki iddiası ile suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırılık iddiasınn Idare Mahkemesince değerlendirilmediğinden yakınmıştır. Ankara Bölge İdare Mahkemesi 8. İdari Dava Dairesi (Bölge İdare Mahkemesi)çeşitli tarihlerde istinaf başvurusunu kararın usul ve kanuna uygun olduğunu belirterek reddetmiştir.

17. Başvurucu, benzer iddialar ileri sürerek karanı temyiz etmiştir. Danıştay Onüçüncü Dairesi 4/7/2019 tarihinde Bölge Idare Mahkemesi kararını onamıştır.
18. Nihai karar 27/7/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir. Başvurucu 21/8/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
19. 5015 sayıhı Kanun'un 7. maddesine 25/1/2007 tarihli ve 5576 sayıh Kanun'un 2.maddesiyle eklenen altıneı fikra şöyledir:
"Dağuticı lisansı sahipleri, Kurum tarafindan belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak petrol satışının yaplmasını önleyen teknolojik yöntemteri de içeren bir denetim sistemi kurar ve uygular."
20. 5015 sayıħı Kanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasının 28/3/2013 tarihli ve 6455sayılı Kanun'un 39. maddesiyle değişik hâli şöyledir:
"Dağitici lisansı sahipleri, Kurum tarafindan belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak akaryakıt satışının yapılmasıı önleyen teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurmak ve uygulamakla yükümlüdür. Dağiticı lisansı saħibi, Kurumun bu sisteme erişimini sağlar. Kurum; Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Gümrük ve Ticaret Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı. Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı ve ilgili diğer kamu kurum ve kurułuşlarının görevlerinin gerektirdiği ölçüde bu sisteme doğrudan erişimini sağlar. Kurum, yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşlarınn ihtivaç duyacağı bilgi ve belgeleri yine görevlerinin gerektirdiği ölçüde verir. Söz konusu sistemi kurmadığı ya da Kurumca belirlenen usul ve esaslara uygun denetimi sağlayamadığıtespit edilen dağiticilara 19 uncu maddede öngörülen miktarda idari para cezası uygulanır.Dağıticı lisansı sahipleri, bayi denetim sisteminin kurulmadiğı veya kurulan sistemin Kurumca yapılan düzenlemelere uygun bulunmadığı tespit edilen bayilere akaryakıt ikmali yapamaz.

21.5015 sayıh Kanun'un 19. maddesinin 28/3/2013 taribli ve 6455 sayıh Kanun'un 44. maddesiyle değişmeden önceki hâlinin ilgili kısmı şöyledir:

"Bu Kanuna göre idari para cezalarının veya idori yaptirımların uygulanması, bu Kanumun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu Kanuna göre verilen ceza ve tedbirler diğer kanunlar gereği yapılacak işlemleri engellemez.
Bu Kanuna göre;
a) Aşağıdaki hallerde, sorumlulara altyüzbin Türk Lirası idari para cezası verilir:
*..
4) 5, 6. 7, 8, 16, 17 ve 18 inci maddelerin ihlali.
Ceza uygulanan bir filin iki takvim yılı geçmeden aynı kişí tarafindan tekrarı halinde.cezalar iki kat olarak uygulanır."
22.5015 sayıh Kanun'un 19, maddesinin 28/3/2013 tarihli ve 6455 sayılı Kanun'un 44. maddesiyle değişik hâlinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanuna góre idari para cezalarının veya idori yaptirımtarin uygulanmasi, bu Kanunun diğer hükümlerinin uygulanmasına engel oluşturmaz. Bu Kanuna góre verilen ceza ve tedbirler diğer kamunlor gereği yapılacak işlemleri engellemez.
Bu Kanuna göre;
e) Aşağidaki hallerde, sorumlulora sekiz yüz elli hin Túrk Lirası idari para cezasıverilir:
:
3) 5 inci, 6 nci, 7 nci, 8 inci ve 17 nci maddelerin ihlali.
..
Ceza uygulanan bir filin iki takvim yılı geçmeden aynı kişi tarafından tekrarı halinde cezalor iki kat olarak uygulanır.

Idari para cezalari, ön araştirma veya soruşturma aşamasınin tamamlanmasindan sonra Kurul tarafından en geç üç ay içinde karara bağlanır.

"E*.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
23.Anayasa Mahkemesinin 31/1/2023 tarihinde yapmış olduğu topłantida başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Mülkiyet Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1.Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
24. Başvurucu, 5015 sayılı Kanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasının son cümlesi dikkate alındığında otomasyon sistemi kurulmaması sebebiyle ceza uygulanabilmesi için sistemin kurulmadığı bayiye satış yapılması gerektiğini ileri sürmüştür. Başvurucu, her bir bayi için ayrı ayrı ceza uygulanmasının hukuka aykını olduğu yönündeki iddiasının yargımercilerince karşılanmamasından yakınmış; bunun silahların eşitliği ilkesini ihlal ettiğini iddia etmiştir. Başvurucu ayrıca her bir bayi yönünden ayrı ceza uygulanıp uygulanmayacağıhususunda kanunda açıkhk bulunmaması ve otuz dört ayrı ceza uygulanmasının ölçülüolmaması nedeniyle mülkiyet hakkinın ihlal edildiğini ifade etmiştir.
25. Bakanlık görüşünde, başvurucunun iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu ilerisürülmüştür. İdaripara cezasının erişilebilir, belirlive Öngörülebilir kanun hükümlerine dayandığı belirtilmiş, mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin meşru amacının bulunduğu ve ölçülü olduğu ifade edilmiştir. Ayrıca EPDK tarafindan gönderilen bilgi ve belgelerin de dikkate ahnması talep edilmiştir. EPDK tarafindan Bakanlık aracılığıyla gönderilen yazıda, derece mahkemelerine sunulan savunmalardaki iddialar tekrarlanmıştır.
26. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında esas itibarıyla başvuru formundaki iddiaları tekrarlamıştır.

2. Değerlendirme 
27. Anayasa'nın iddianın değerlendirilmesinde dayanak alınacak "Mülkiyet hakkı"kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkivet ve miras haklarma sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunła sinirlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykarı olamaz."
28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı ołmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun șikåyetinin δzü, idari para cezasıuygulanması nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğidir. Başvurucunun adil yargılanma hakkı çerçevesinde ileri sürdüğü iddiaların mülkiyet hakkının usul güvenceleri kapsamında incelenmesinin uygun olacağı değerlendirilmiştir.

a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
29. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.


b. Esas Yönünden 
i. Mülkün Varhğı
30. 1dari para cezası uygulanmasıyła başvurucunun mal varliığında eksilmeye yol açıldığı kuşkusuz olduğuna göre bu paranın başvurucu açısından mülk teşkil ettiği açıktır (benzèr yöndeki değerlendirmeler için bkz. Orhan Gürel, B. No: 2015/15358, 24/5/2018, §43; Mustafa Taș, B. No: 2017/23968, 31/10/2018, § 35; Ö. Ltd. $ti., B. No: 2018/18975,15/9/2021, § 40).

ii.Müdahalenin Varlığı ve Türü
31. Anavasa'nın 35. maddesi ile mülkivet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'mn mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiği görülmektedir. Buna göre Anayasa'nın 35. maddesinin birinci fikrasında, herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülkten barışçıl yararlanma hakkına yer verilmiş; ikinci fikrasında da mülkten barışçıl yararlanma hakkına müdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkının hangi koşullarda sinırlanabileceği belirlenerek aynı zamanda mülkten yoksun bırakmanın şartlatının genel çerçevesi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykın olamayacağı kurala bağlanmak suretiyle devletin mülkiyetin kullanımınıkontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan mülkivetin kontrolüne imkân tanıyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiyet hakkına müdahalenin özel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546,2/2/2017, §§ 55-58).

32. Somut olayda otuz dört bayisinde otomasyon sistemi kurmaması nedeniyle başvurucu hakkında idari para cezası uygulanmasının mülkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği açıktır. Söz konusu müdahaleyle enerji piyasasıyla ilgili düzenlemelerin ihlal edilmesinin önlenmesi amaçlanmaktadır. Bu durumda başvuru konusu olaydaki müdahalenin amacıdikkate alındığında müdahalenin mülkiyetin kamu yararına kullanılmasının kontrol edilmesine ilişkin kural çerçevesinde incelenmesi gerekir (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Mars Sinema Turizm ve Sportif Tesisler İșletmeciliği A.Ş., B. No: 2017/23849,10/10/2018, § 48; Mustafa Ta$. § 38; Ö. Ltd. $ti., § 42).

iiMüdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
33. Anavasa'nin 13. maddesi söyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalmzca Anayasanın ilgili moddelerinde belirtilen sebeplere_ bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anavasanın sözüne ve ruhuna. demokratik toplum düzeninin ve láik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
3. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş, bu bakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırılabileceği öngörülmüştür.Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de 

gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler,demokratik topłum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için müdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve õlçülülük ilkesi gözetilerek yapilması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62).

(1) Kanunilik 
35. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fikrasında, mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerin kanunda öngõrülmesi gerektiği ifade edilmiştir. Öte yandan Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırlmasına ilişkin genel ilkelerin düzenlendiği 13. maddesinde de hak ve özgürlüklerin ancak kanunla sımrlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir.Buna göre mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde dikkate alınacak öncelikli ölçüt,müdahalenin kanuna dayal olmasidır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518.26/10/2017, § 49).

36. Başvurucu 5015 sayıl Kanun'un 19.maddesinin işlem tarihinde yürürlükte bulunan ikinci fikrasının (c) bendinin (3) numaralı alt bendi uyarınca cezalandırılmıştır.Anilan bentte,7.maddenin ihlali durumunda sorumlulara idari para cezası verileceği düzenlenmiştir. Öte yandan 5015 sayıh Kanun'un 19. maddesinin 28/3/2013 tarihli ve 6455sayıh Kanun'un 44. maddesiyle değişmeden önceki hâlinin ikinci fikrasının (a) bendinin (4)numaralı alt bendinde de 7. maddenin ihlali durumunda idari para cezası uygulanacağıbelirtilmiştir. 505 sayılı Kanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasında, dağıtıcı lisansısahiplerine EPDK tarafindan belirlenen esaslara uygun olarak bayilerinde kaçak petrol satışınin yapılmasını önleyen, teknolojik yöntemleri de içeren bir denetim sistemi kurma ve uygulama zorunluluğu getirilmiştir. Buna göre bayilerinde otomasyon sistemi kurmayan dağıticı lisansı sahiplerine 5015 sayılı Kanun'un 19. maddesi uyarınca idari para cezasıuygulanacağı anlaşılmaktadır. Bu durumda başvuruya konu idari para cezası uygulanmasının açık, ulaşıłabilir ve öngörülebilir kanun hükümlerine dayandığı değerlendirilmiştir.
(2)Meşru Amaç
37. Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararıamacıyla sınıriandırılabilmektedir. Kamu yararı kavramı mülkiyet hakkıın kamu yararının gerektirdiği durumlarda sınırlandırılması imkânı vermekle, bir sınırlandırma amacı olmasının yanı sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağını õngőrerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır.Kamu yararı kavramı, devlet organlarının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanıma elverişli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir (Nusrat Külah, B. No: 2013/6151, 21/4/2016, §§53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, §§ 28, 29).

38. Başvurucuya uygulanan idari para cezasının dayanağı olan kanuni düzenlemelerle akaryakıt kaçakçılığının önlenmesi amaçlanmıştır. Akaryakıt kaçakçılığının önlenmesi amacıyla lisans sahiplerine yükümlülükler yüklenmesinin ve bu yükümlülüklerin ihlali hâlindeyaptırım uygulanmasının kamu yararını sağlamaya yönelik olduğu açıktır (benzer değerlendirme için bkz. Ö. Līd. $t., § 53).


(3) Ölçülülük 
(a) Genel ilkeler 
39. Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan ölçülülük ilkesi elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin amacıgerçekleştirmeye elverişli olmasıni, gereklilik amaçbakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aym amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasıni,orantılıłık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesigerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817,19/12/2013, § 38).

40. Buna gõre mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasının yanında gerekli olması da gerekir. Gereklilik yukarıda da belirtildiği üzere hakka müdahale teşkil eden birden fazla araç arasından hakkı en az zedeleyen aracın seçilmesini ifade etmektedir. Hak ve özgürlüğü sınırlayan tedbirlerden hangisi diğerlerine nazaran hakkın norm alanına daha az müdahale edilmesi sonucunu doğuruyorsa o tedbirin tereih edilmesi gerekir. Bununla birlikte hakka müdahale oluşturacak aracın seçiminde kamu otoritelerinin belli ölçüde takdir payının bulunduğu da kabul edilmelidir. Zira yetkili kamu makamları, Öngõrülen amaca ulaşılması bakımından hangi aracın etkili ve verimli sonuçlar doğuracağına ilişkin olarak isabetli karar verme noktasında daha iyi bir konumdadır. Özellikle alternatif aracın bulunmadığı veya mevcut alternatiflerin öngörülen meşru amaca ulaşılması bakımından etkili olmadığı ya da daha az etkili olduğu durumtarda kamu makamlarının araç seçimi hususundaki tereih yetkisinin gereklilik kriterini sağlamadığının söylenebilmesi için çok güçlü nedenlerin bulunması gerekir (D.C., B. No:2018/13863, 16/6/2021, § 48).

41. Öte yandan mülkiyet hakkına yönelik müdahaleler orantılı olmahıdır. Orantılılık sınırlamayla ulaşılmak istenen amaçile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşın bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantılılık, amaç ile araçarasında adil bir denge kurulmasını gerektirmektedir. Buna göre mülkiyet hakkına getirilen sınırlamayla ulaşılmak istenen meşru amaç ve başvurucunun mülkiyet hakkından yararlanmasındaki bireysel yarar arasında makul bir orantı kurulmalıdır. Hedeflenen amaca ulaşıldığında elde edilecek kamusal yararla kıyaslandığında sınırlama ile kişiye yüklenen külfetin aşırı ve orantısız olmaması gerekir (D.C., § 49).

42. Mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin orantıh olup olmadığı değerlendirilirken başvurucunun ve idarenin kusurları olup olmadığı da gözönünde bulundurulur. Bu bağlamda tarafların yasal yükümlülüklerinin neler olduğu, bunların yerine getirilmesinde ihmalkârlık gösterilip gösterilmediği ve ihmalin varlığının tespiti hâlinde bunun hukuka aykırı sonucun doğmasında bir etkisinin bulunup bulunmadığı da dikkate alınır (D.C., § 51).
43. Usule ilişkin güvencelerin varlığı orantılhk değerlendirmesinde önemli bir rol oynayabilir. Bu bağlamda müdahalenin hukuka aykırıhığının ileri sürülebileceği veya müdahale nedeniyle oluşan maddi ve manevi zararların tazmin edilmesinin istenebileceği hukuk yollarmın olmaması da bazı durumlarda kişiye yüklenen külfeti ağırlaştıran bir unsur olarak görülebilir. Bu bakımdan kişinin hukuka aykırıhk iddialarının bir mahkeme tarafından etkili bir biçimde incelenmesi müdahalenin orantililiğı bakimindan ehemmiyet arz etmektedir (D.C., § 52).


(b)İlkelerin Olaya Uygulanması
44. Olayda başvurucunun otomasyon sistemini kurma yükümlülüğünü otuz dört bayi yönünden 30/6/2011 tarihinin bitimine kadar yerine getirmediği gerekçesiyle başvurucuya idari para cezasi uygulanmiştir.

45. Otomasyon sisteminin kurulmasının amacı akaryakıt kaçakçılığını önlemektir.Lisans sahiplerine bayileriyle otomasyon sistemi kurma yükümlülüğügetirilerek petrol alışverişinin izlenmesi ve bu suretle kaçak akaryakıt satışının önlenmesi hedeflenmektedir.Akaryakıt kaçakçılığının önlenmesini sağlama amacına ulaşılabilmesi için dağıtım lisansısahiplerine bayileriyle otomasyon sistemi kurma yükümlülüğü getirilmesinin ve bunun ihlali hålinde idari para cezası öngõrülmesinin elverişli bir araç olduğu görülmüştür.
46.İkinci olarak belirtilen aracın gerekli olup olmadığı incelenmelidir. Gereklilik,hedeflenen amaca ulaşılması için hakka en az müdahale teşkil eden aracın seçilmesini ifade etmektedir. Akaryakit kaçakçılğıyla mücadelede hangi tedbirlerin gerekli olduğunun değerlendirilmesi öncelikli olarak ilgili kamu makamlarının yetkisindedir. Bu alanda ne gibi tedbirlerin alınması gerektiği hakkında sorumlu ve yetkili otoriteler daha isabetli karar verebilecek konumdadır. Bu nedenle hangi tedbirin uygulanacağının belirlenmesi hususunda idarelerin belli ölçüde takdir yetkisi vardır. Ne var ki seçilen aracın gerekliliğine ilişkin olarak idarelerin sahip olduğu takdir yetkisi sınırsız değildir. Tercih edilen aracın müdahaleyi ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz birbiçimde ağırlaştrmasıdurumunda Anayasa Mahkemesince müdahalenin gerekli olmadığı sonucuna varlması mümkündür. Ancak Anayasa Mahkemesinin bu kapsamda yapacağı denetim, seçilen aracın isabet derecesine yönelik olmayıp hak ve özgürlükler üzerinde oluşturduğu müdahalenin ağırlığına dönüktür (benzer değerlendirme için bkz. Ö. Ltd. Sti., § 63). Eldeki başvuru incelendiğinde otomasyon sistemi kurulması yükümlülüğünün ve bu yükümlülüğün ihlali hålinde para cezasıuygulanmasının gereklilik koşulunu sağladığı sonucuna ulaşılmıştır.
47. Son olarak incelenecek mesele müdahalenin orantılı olup olmadiğidır.Orantılılık yönünden ise öncelikle başvurucuya verilen idari para cezalarına karşı iddia ve savunmalarını etkin bir biçimde ortaya koyabilme olanağının tanınıp tanınmadığıdeğerlendirilmefidir. Başvurucu, idari para cezalarına karşı davalar açmış; davaların reddine ilişkin kararlara karşı da istinaf ve temyiz yollarına başvurmuştur. Başvurucunun yargılama safhasında tüm iddia ve savunmalarını etkin bir biçimde ortaya koyabilme imkânına sahip olduğu anlaşılmaktadır.

48. Bu bağlamda başvurucu, derece mahkemelerindeki yargilama sırasında otomasyon sistemi kurulmaması sebebiyle ceza uygulanabilmesi için sistemin kurulmadığıbayiye satış yapılması gerektiğini ileri sürmüştür. Başvurucu 30/6/2011 tarihine kadar bazıbayilerle otomasyon sisteminin kurulamaması sebebiyle var olan bayilik sözleşmesinin feshedildiğini vefesih tarihinden sonra bu bayilere akaryakıt satışı yapmadığını öne sürmüştür. İdare Mahkemesi, başvurucu ile bazı bayiler arasındaki bayilik sözleşmesinin otomasyon sisteminin kurulamaması gerekçesiyle 30/6/2011 tarihinde karşılıklı olarak feshedilmesininidareye bildirilmemiş olması sebebiyle feshinbaşvurucunun yükümlölüklerini ortadan kaldırmadığını kabul etmiştir.

49. Uyuşmazhkta uygulanacak hukuk kurallarını yorumlama yetkisinin öncelikle derece mahkemelerine ait olduğu, keyfilik veya bariz takdir hatasıiçermedikçe Anayasa 

Mahkemesinin derece mahkemelerinin yorumlarına müdahale etmesinin bireysel başvurunun amacıyla bağdaşmayacağı hatırlanmalıdır (Ö. Ltd. Şti. § 49). Idare Mahkemesinin başvurucunun otomasyon sistemikurma yükümlülüğünün fesih sözleşmesiniidareye bildirmemesi sebebiyle devam ettiğine karar vermiş olmasında bariz takdir hatası veya keyfilik tespit edilememiştir.

50. Başvurucu aynica otuz dört ayrı ceza uygulanmasının hukuka aykırı olduğunu ve ölçülü olmadığını ileri sürmüştür. Başvurucu, bu konuda ileri sürdüğü iddiaların yargımercilerince karşılanmadığından yakınmıştır. İdare Mahkemesi başvurucunun bu iddiasına özel olarak cevap vermemiş olmakla birlikte Mahkemenin ilgili mevzuat hükümlerini değerlendirirken bayi bazında uygulanan cezanın hukuka uygun olduğu sonucuna ulaştığıgörülmüştür.Otomasyon sisteminin amacı ileişleyişsistemigözetildiğinde 5015sayılıKanun'un 7. maddesinin altıncı fikrasındaki yükümlülüğün her bayi yönünden ayrı bir ödev doğurduğunun kabulünün ve ihlal durumunda her bayi yönünden ayrı ceza uygulanmasının keyfiī ve temelsiz bir yorum olmadığı değerlendirilmiştir.

51. Müdahalenin orantılı olup olmadığı değerlendirilirken dikkate alınacak unsurlardan biri de malikin davranışlarıdır. Otomasyon sistemi kurma yükümlülüğünün 5576sayılı Kanun'la getirildiğinin ve buna ilişkin usul ve esasların EPDK'nın 6/7/2007 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kararıyla belirlendiğinin altı çizilmelidir. EPDK en son 28/10/2010 taribli kararıyla, dağıtımlisansı sahiplerinin bu yükümlütüğünü 30/6/2011tarihine kadar yerine getirmelerini istemiştir. Ancak başvurucu ilgili hükmün yürürlüğe girmesinin üzerinden yaklaşık dört buçuk yıl geçmesine rağmen bazı bayiler yönünden bu yükümlülüğünü ifa etmemiştir. 5015 sayıh Kanun'un 19. maddesinin ikinci fikrasının (e)bendinin (3) numaralı alt bendinin açıklığı karşısında başvurucunun anılan Kanun'un 7.maddesinin altıncı fikrasındaki yükümlülūğü ifa etmemesi durumunda para cezasına maruz kalacağını bilebilecek durumda olduğu anlaşılmıştır. Bu bağlamda idaripara cezasımın başvurucunun hukuka aykırı fili nedeniyle uygulandığına dikkat çekilmelidir, Başvurucunun işlediği kabuł edilen kabahatin sonuçlarını öngörebilecek durumda olduğu ve şikâyet ettiği müdahaleye kendi ağır kusuruyla yol açtığı dikkate alınmahıdır.

52. Başvurucu ayrıca verilen idari para cezasının aşını olduğundan yakınmıştır.Olayda idare tarafindan kanunda öngörülen tutarlar üzerinden idari para cezası uygulandığıgörülmüştür. Başvurucu ise bireysel başvuru kapsamında, verilen cezanın işletmesini ne ölçüde etkilediği yönünde somut bir bilgi veya belge ibraz etmemiştir. Bu durumda şikäyete konu idari para cezası verilmesi yönündeki müdahalenin -korunan hukuki menfaat ile karşılaştırıldığında- açık bir orantısızlık içermediği anlaşılmıştır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Elif Dursun Doğan, B. No: 2017/26141, 10/12/2019, § 52).
53. Bu durumda başvurucuya otuz dört bayisinde otomasyon sistemi kurmamasınedeniyle idari para cezası verilmesi şeklindeki mülkiyet hakkına yapılan müdahalenin içerdiği kamu yararı amacı ile karşılaştırıldığında başvurucuya şahsi olarak aşırı ve ołağan dışı bir külfet yüklemediği değerlendirilmiştir. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkının korunması ile kamu yararı arasında olması gereken adil dengenin bozulmadığı ve müdahalenin ölçülü olduğu sonucuna varılmiştır.

54. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına aliınan mülkiyet hakkının ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.


B.Suç ve Cezaların Kanuniliği İlkesinin İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
55. Başvurucu, 5015 sayıh Kanun'un 20. maddesi uyarınca niteliği itibarıyla düzeltne imkânı olan filler söz konusu olduğunda ceza verilmeden önce ihtarda bulunulmasıgerektiğini belirtmiş; olayda ihtarda bulunulmadan ceza uygulanmasının suç ve cezaların kanuniliği ilkesini ihlal ettiğini savunmuştur. Başvurucu ayrıca uygulanacak cezanın 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayıh Kabahatler Kanununun 15. ve geçici 6. maddeleri uyarınca 1.250.o0o TL'yi geçemeyeceğini iddia etmiş, bu hükümler dikkate alınmadan ceza uygulanmasının suç ve cezaların kanuniliği ilkesini ihlal ettiğini ifade etmiştir.
56. EPDK tarafından Bakanlık aracılığıyla gönderilen yazıda, idari para cezasının suç ve cezaların kanuniliği ilkesini ihlal etmediği belirtilmiştir.

57. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında esas itibarıyla başvuru formundaki iddiaları tekrarlamıştır.

2. Değerlendirme 
58. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılt Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkıda Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fikrası uyarınca bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine başvurulabilmesi için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması gerekir.
59. Bireysel başvuru, iddia edilen hak ihlallerinin derece mahkemelerince düzeltiłmemesi hälinde başvurulabilecek ikincil nitelikte bir kanun yoludur. Bireysel başvuru yolunun bu niteliği gereği Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunulabilmesi için öncelikle olağan kanun yollarının tüketiłmesi zorunludur. Bu ilke uyarınca başvurucunun Anayasa Mahkemesi õnüne getirdiği şikâyetini öncelikle ve süresinde yetkili idari ve yargısal mercilere usulüne uygun olarak iletmesi, bu konuda sahip olduğubilgi ve kanıtlarınızamanında bu makamlara sunması, aynı zamanda bu süreçte dava ve başvurusunu takip etmek için gerekli özeni göstermiş oiması gerekir (İsmail Buğra İşlek, B. No: 2013/1177,26/3/2013, § 17).

0. Somut olayda başvurucu, bu başlık altındaki iddialarıni Anayasa Mahkemesinden önce derece mahkemelerinde ve Danıştayda ileri sürdüğünügösterememiştir. Bu durumda başvurucunun bu iddialarına ilişkin olarak olağan başvuru yollarını tükettiği söylenemeyecektir.

61. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının başvuru yollarınıtüketilmemesi nedeniyle kabul edílemez olduğuna karar verilmesi gerekir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1, Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDiLEBİLİR OLDUĞUNA,

2. Suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına ahnan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLMEDIĞINE,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERİLMESiNE 31/1/2023tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.