Anayasa Mahkemesinin 12/5/2022 Tarihli ve E: 2020/5 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2022/8 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-06-30

30 Haziran 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31882
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı  : 2020/5 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2022/8

Karar Tarihi : 12/5/2022


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Turan Hareketi Partisinin 2019 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI,Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Ridvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI ve İrfan FİDAN'ın katılımlarıyla 4/3/2021 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle suçduyurusunda ve mülki amire bildirimde bulunulup bulunulmayacağı sorunları görüşülmüştür.
2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 73. maddesinin üçüncüfikrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir" hükmüne yer verilmiş ve aynı Kanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da “Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı'na vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.

3. Turan Hareketi Partisi, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesabi,Genel Merkez kesin hesabı, bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarını ve Partinin aynı hesap döneminde ·edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kiymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listelerini Anayasa Mahkemesine sunması gerekirken sadece Genel Merkeze ait 2019 yılı kesin hesabını Anayasa Mahkemesine sunmuş, dolayısıyla 2820 sayılıSiyasi Partiler Kanunu'nun 74. maddesinin ikinci fikrasının "Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlıilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayısonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar” amir hükmüne uymamıştır.


4. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinde 74. madde hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında üç aydan altı aya kadar hafif hapis ve on beş milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezasının verileceği öngörülmektedir.

5. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanununun Yürürlük ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un "Hafif hapis ve hafif para cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi" başlıkiı 7. maddesinde kanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezasıolarak öngörülen yaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına karar vermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.

6. 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında anılan Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi ve 5252sayılı Kanun'un 7. maddesi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesi gerekir.

7. Diğer yandan Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünen 11 ile ait kesin hesap cetvellerinde herhangi bir gelir gider bildirilmediği tespit edilmiştir.

8. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kiraya isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.

9. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması gibi birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

10. 2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinde siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacaği, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de 75. madde gereğince yapilan inceleme ve araştirmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir.Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
I1. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

12. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak kabul edildiğinden 2820 sayılı

Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

13. Bu itibarla Turan Hareketi Partisinin 2019 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesap cetvelinin sunulmasından dolayı işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren otuz gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin verilmemesi nedeniyle Parti sorumlularıhakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi ve 5252 sayılıKanun'un 7. maddesi uyarınca yasal işlem yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,
- Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme vé araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
14. Turan Hareketi Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2019 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarınıiçeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Ömer DURSUN tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kuralları, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
15. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2019 yılıgelirler toplamının 7.795 TL olduğu ve gider toplamının 3.959,38 TL, sonraki yıla devreden nakit toplamıın 3.835,62 TL olduğu anlaşılmıştır.

16. Partinin 2019 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu, bu hâliyle 2019 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır 


A. Gelirlerin İncelenmesi 
 Genel Merkez Gelirleri 
17. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 7.795 TL olup bu tutarın 700 TL'si bağışlardan, 7.095 TL'si ise üye giriş aidatlarından oluşmaktadır.

18. Parti Genel Merkezinin defter kayitları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak sağlandığı sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Gelirleri 
19. Partinin il örgütlerinin gelirlerine ilişkin herhangi bir bildirime bulunulmamıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
20. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 3.959,38 TL olup bu tutarın 661,19TL'si temsil ve ağırlama giderlerinden, 72,18 TL'si taşıma giderlerinden, 3.226,01 TL'si ise seyahat giderlerinden oluşmaktadır.

21. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gider belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

2. İl Örgütleri Giderleri 
22. Parti il õrgütlerinin giderlerine ilişkin herhangi bir bildirimde bulunulmamıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi 
23. Partinin 2019 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan inceleme neticesinde ħerhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Turan Hareketi Partisinin 2019 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
Partinin 2019 yılı kesin hesabında gösterilen 7.795 TL gelir ile 3.959,38 TL gider ve 3.835,62 TL sonraki yıla devreden nakit toplamının eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'na uygun olduğuna 12/5/2022tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Zühtü ARSLAN 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 
Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 

Üye Engin YILDIRIM 
Üye Muammer TOPAL 
Üye M. Emin KUZ 
Üye Üye Üye Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye İrfan FIDAN 
Üye Kenan YAŞAR