Anayasa Mahkemesinin 21/1/2021 Tarihli ve 2017/15845 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-26

26 Mart 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31435
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
GÜLİSTAN ATASOY VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvekili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM 
Hicabi DURSUN 
Celal Mümtaz AKINCI 
Muammer TOPAL 
M. Emin KUZ 
Rıdvan GÜLEÇ
Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ
Basri BAĞCI Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : I. Gülistan ATASOY Vekilleri : Av. Tugay BEK 
Av. Sevil ARACI BEK Başvurucu : 2. Güven BOĞA Vekili : Av. Tugay BEK Başvurucular : 3. Mehmet AKARSUBAŞI 
4. Münir KORKMAZ 
5. Orhan ALICI 
6. Mehmet Rüştü ŞATIR 
7. Halil KARA 
8. Yalçın ALÇİÇEK Başvurucular Vekili: Av. Merdan ÖZBERK 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, kamu görevlisi olan başvurucułar hakkında kanuna aykın olduğu değerlendirilen toplantılara katılmaları nedeniyle disiplin cezasına hükmedilmesinin toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

IL BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvurular çeşitli tarihlerde yapıłmıştır.
3. Başvurular, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapıdan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvuruların kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapıłmasına karar verilmiştir.

5. Konu yönünden hukuki irtibat bulunması nedeniyle 2017/24439, 2017/24494,2017/24837, 2017/28227, 2017/28855, 2017/29857 ve 2017/29912 sayil dosyalarin 2017/15845 sayılı bireysel başvuru dosyası üzerinde birleştirilmesine karar veriłmiştir.
6. Bölüm Başkam tarafindan başvurularn kabut edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

7. Birleştirilen başvuruların bir kısmı yönünden başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlik) gönderilmiştir. Bakanlık söz konusu dosyalara ilişkin görüşlerini bildirmiştir. Konu yönünden irtibathı bułunan diğer başvurular yönünden Bakanlıktan tekrar görüş istenmesi gerekli görülmemiştir.

8. Başvurucu Güven Boğa, Bakanlık görüşüne karşı süresinde beyanda bułunmuştur. Diğer başvurucular Bakanlık görüşüne karşı beyanda bulunmamıştır.
9. İkinci Bölüm tarafindan 30/9/2020 tarihinde yapılan toplantıda, niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 28. maddesinin (3) numaralı fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
10.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle olaylar özetle şöyledir:
11. Başvurucular hakkında Gezi Parka olayları şeklinde anılan süreçte yaşanan gelişmelerin protesto edildiği toplantılara katıldıklarından ve bu toplantıların kanuna aykırıolduğundan bahisle uyarma disiplin cezasına hükmedilmiştir.

A. Gezi Parkı Olaylarına İlişkin Arka Plan Bilgisi 
12. Gezi Parkı olaylari, İstanbul Taksim Meydanı'nda bulunan Gezi Parkı'nda yapilmak istenen çevre düzenlemelerine engel olmak için 27/5/2013 tarihinde işmakinelerinin Gezi Parkı'na girmesiyle başlamış ve haziran-temmuz aylarında yoğunlaşarak Türkiye’nin birçok iline yayılmış toplantı ve gösteri yürüyüşleridir.
13. Anılan süreçte ağır şiddet olayları yaşanmış, hem eylemiere katılan sivil vatandaşlardan hem de müdahale eden güvenlik görevlilerinden ölenler ve yaralananlar olmuştur. İçişleri Bakanlığı verilerine göre 28/5/2013 ile 6/9/2013 tarihleri arasında 80 ilde Gezi Parkı olayları çerçevesinde 5.532 eylem/etkinlik gerçekleştirilmiş, bu eylem ve 

etkinliklere 3.611.208 kişi katılmış, olaylara ilişkin olarak 104.519 emniyet personeli görevlendirilmiş, söz konusu gösterilerden 164'üne müdahalede bulunulmuş, bir komiser yüksekten düşme nedeniyle şehit olmuş, üçü silahla ve ikisi bıçakla olmak üzere 697güvenlik. görevlisi yaralanmış, olaylar sırasında yaşamını yitiren dört sivil vatandaşın ölümüyle ilgili adli ve idari soruşturma yürütülmüş, olaylara ilişkin olarak gözałtına alınan 5.513 kişiden 148'i tutuklanmış ve görevlendirilen polislerden 127'si hakkında uygulamalari nedeniyle araştırma/soruşturma işlemleri yapılmıştır.

14. Türkiye Tabipler Birtiği verilerine gõre ise kamu hastaneleri, özel hastane ve tip merkezleri ile olayların yaşandığı alanlarda kurulan revirlere toplam 8.Iá3 kişi yaralı olarak başvurmuştur. Bunlardan 106'sı kafa travmasına uğramış, 63'ü ağır yaralanmış,11'i gözünükaybetmiştir.

15. Gezi Parkı olaylarının niteliği ve başlatılma amacına ilişkin olarak kamuoyunda yoğun tartışmalar yaşanmıştır. Olayların çevreci bir saikle başladığını. bireyterin yaşadıklarıçevreye ilişkin kararlann kendilerine sorulması talebini ortaya koyduklarını ifade edenler olduğu gibi yerleri değiştirilen ağaçların bahane olarak kullanıldığını, hareketin iktidara karşıyurı dışı destekli bir kalkışma olduğunu belirtenler ve polisin sert müdahalesini Başbakanlık binasının ele geçirilmeye çalışılması, kamu ve özel kişilerin mallarına zarar verilmesi nedeniyle meşru görenler de mevcuttur (Oğulcan Büyükkalkan ve diğerleri, B. No:2014/17226, 10/1/2018, § 8).

B. Başvuru Konusu Olaya İlişkin Süreç
16. Başvurucu Gülistan Atasoy Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesinde ebe olarak, başvurucu Güven Boğa Adana'nın Seyhan ilçesinde bir lisede biyoloji öğretmeni olarak diğer başvurucular Mehmet Akarsubaşi, Münir Korkmaz, Orhan Alicı, Mehmet RüştüŞatır, Halil Kara ve Yalçın Aiçiçek ise Çukurova ve Seyhan ilçelerinde çeşitli iłköğretim okullarında sımf öğretmeni olarak çalışmaktadır.

17. Başvurucu Gülistan Atasoy Sağiık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikasıüyesi, diğer başvurucular ise Eğitir ve Bilim Emekçileri Sendikası üvesidir. Başvurucuların üyesi oldukları söz konusu iki Sendikanın bağhı olduğu Kamu Emekçileri SendikalarıKonfederasyonu (KESK) 11/5/2013 tarihinde, 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nda yapılacak değişiklikiere ilişkin bir dizi eylem ve etkinlik kararıalmıştır. Anıłan eylemler içinde yer alan ve 12/6/2013 tarihinde yapılması kararlaştırılan işe gitmeme eylemi, KESK'in 17/5/2013 tarihli acil kararıyla 5/6/2013 tarihine çekilmiştir.KESK 3/6/2013 tarihinde ise kısa bir süre ōnce İstanbul'da başlayan Gezi Parkı olaylarında gerçekleştirilen eylemlere karşı devletin orantısız olduğunu belirttikleri güç kullanımını da protesto etmek amacıyla īş bırakma eyłeminin 4/6/2013 tarihinden itibaren başlatılmasına ve 5/6/2013 tarihinde de devam edecek olan eylem kapsamında kitlesel biçimde meydanlara çıkılmasina karar vermiştir.

18. Başvurucular KESK'in anılan çağrısı üzerine Gezi Parkı olaylarında yaşananlarıprotesto etmek amaciyla 4/6/2013 ve 23/6/2013 tarihleri arasında belli gün veya günlerde Adana il merkezinde yaptlan toplantılara katılmıştır. Güven Boğa dışında başvurucuların tamamının sőz konusu toplantılara mesai saatleri dışında katıldığı belirtilmiştir 
19. Başvurucular hakkında anılan toplantılara katıldıkları gerekçesiyle 657 sayıh Kanun'un 125. maddesinin (A) bendinin (e) alt bendi uyarınca devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmaktan uyarma cezası verilmiştir.

20. Başvurucuların söz konusu cezaların iptali istemiyle açtıkları davalar reddediłmiştir. Derece mahkemeleri, başvurucuların katıldığı toplantıların 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 9. ve 10. maddesi hükümlerine uygun biçimde bildirim verilmeden ve usulüne uygun olarak izin alınmadan yapılmasına,ayrica şiddet içermesi nedeniyłe barışçıl niteliğini kaybetmesine dayanmıştır.
21. Ret kararlarında öncelikle davaların sendika hakkı değil toplantı hakkıkapsamında incelenmesigerektiği kabuł edilmiştir. Nitekim derece mahkemeleribaşvuru konusu toplantıların kamu görevlisi olan başvurucuların ortak sosyal, kültürel ve ekonomik çıkarları ile ilgili olmadığını belirtmiş ve bu konuda Adana Valiliği il Emniyet Müdürlüğünün 26/6/2013 tarihłi "Gezi Parkı Eylemleri" konulu yazısıa atif yapmıştır.Adana Emniyet Müdürlüğü başvuru konusu toplantıların Türkiye'nin birçok yerinde Taksim Gezi Parkı'nda gerçekleşen olayları protesto etmek amacıyla aynı anda başlayan ve Taksim direnişini konu alarak Türkiye Cumhuriyeti Hükúmetini istifa etmeye zorlamaya yönelik eylemler olduğunu ileri sürmüştür. Emniyet Müdürlüğü yapılan eylemlerin masum bir hak arama ya da görüş bildirme amacıyla düzenlenmiş etkinlikler olmadığıní, şiddete başvuran eylemcilerin bir anarşi ortamı oluşturmaya çalıştığm ve bu sebeple eylemlere katılan kamu görevlilerinin isimlerinin yer aldığı listenin gerekliyerlere bildirildiğini ifade etmiştir. Bu bağlamda başvurucu Güven Boğa hakkında karar veren derece mahkemesi dışındaki mahkemeler, başvurucuların toplantılara mesai saatleri dışında katıfmış oldukları da dikkate alındığında ortada Anayasa'run 34. maddesinde yer alan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkıkapsamında gerçekleştiriłmiş toplantılar olduğu ve davaların çözümünün de bu değerlendirme ışığında yapılması gerektiği sonucuna ulaşmıştır. Başvurucu Güven Boğa hakkında karar veren derece mahkemesi ise başvurucunun anılan toplantilara mesai saatleri içinde katlmış olmasına rağmen yine de ortada bir sendikal faaliyet olduğundan bahsedilemeyeceğini, bu nedenle davanın toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenłeme hakkıçerçevesinde incelenmesi gerektiğini belirtmiştir.

22.Toplantı hakkının kullanımı için bildirim usulü öngörüłmesinin başlı başına söz konusu hakkın ihlali anlamına gelmediğini belirten derece mahkemeleri bu şartın Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (Sözleşme) hukukuyla da uyumłu olduğunu, nitekim Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin (AfHM) bir kararında önceden izin alma şartı yerine getirilmeden düzenlenen bir gösteri yürüyüşüne katılması dolayısıyla başvurucunun idari para cezasına çarptırılmasını -cezanın düşük miktarını da gözönünde bulundurarak- Sözleşme'ye uygun kabul ettiğini belirtmiştir. Derece mahkemeleri, başvurucuların söz konusu toplantiłar için bildirim yükümlülüğü altında bulunan düzenleyiciler olup olmadığı konusunda herhangi bir açıklama yapmamiştır.

23. Derece mahkemeleri; başvuru konusu toplantilarda bazı grupların yüzlerini kapattıklarını, gaz maskeleri taktıklarını, eylem sırasında sokaklarda taşlardan, demir korkuluklardan bariyer oluşturduklarımı, sokaklarda ateş yaktıklarını ve olayłara müdahale eden güvenlik görevlilerine taşli, sopalı saldırılarda bulunduklarıni, bu sebeplerle de toplantıların şiddet içerikli hàle geldiğini kabul etmiştir. Bu durumda gösterinin geneline şamil olacak biçimde barışçıl niteliğini kaybettiği anlaşılan toplantılara katılan kamu görevlisi başvurucular hakkında belli bir müeyyide uygulanmasıņın anlaştłabilir olduğu ifade edilmiştir.

24. Sonuç olarak derece mahkemeleri, kamu görevlisi olan başvurucuların eylemlerine uygun disiplin cezası ile tecziyelerine ilişkin dava konusu işlemlerde -cezanın niteliği de dikkate alındığında- ölçülük ilkesine, mevzuata ve hukuka aykırıltk görülmediğine karar vermiştir.


25. Başvurucular nihai kararın kendilerine tebliğinden itibaren süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
26. 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin ilgili kısmı şöyłedir;
"A - Uyarma : Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olmasıgerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Uvarma cezasını gerektiren fil ve haller şunlardır.
.
e) Devlet memuru vakorına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak.
27. Danıştayın memurlara verilecek disiplin cezalarnın amacı ve bu doğrultuda disiplin soruşturmalarının yapılma usulü konusundaki karan şu şekildedir:
"Disiplin cezalari, kamu hizmetinin gereği gibi yürütülebilmesi bakımından kamu görevlilerinin mevzuat uyarınca yerine getirmek zorunda oldukları ödev ve sorumluluklarıifa etmemeleri veya mevzuatta yasaklanan fillerde bulunmaları durumunda uygulanan yaptırımlar olup. memurların özlük hakları üzerinde doğrudan ve öneli sonuçlar doğurmaları sebebiyle subjektif ve bireysel etkileri bulunduğu gibi kamu görevinin gereği gibi sürdürülmesi ve kamu düzeninin sağlanması bakumından ohjektif ve kamusal öneme sahiptirler.

Bu bakımdan disiplin soruşturmalarıın yapılmasında izlenecek yöntem, ceza verilecek fiiller ve ceza vermeye yetkili makam ve kurullar pozitif olarak mevzuatla belirlenmekte,doktrin ve yargısal içtihutlarla da konu ile ilgili disiplin hukuku ilkeleri oluşturulmaktadır.Buna göre, disiplin cezası verilebilmesi için kusurlu halin tespitinden sonra belli süreler içinde ilgili memur hakkında tarafsız bir soruşturmacı görevlendirilerek disiplin soruşturması açilmasi, söz konusu soruşturmada memurun lehine ve aleyhine olan tüm delillerin toplanarak ekleriyle birlikte bir soruşturma raporunun oluşturulması ve bu şekilde memurun hangi fiili. nerede, ne zaman, nasıl, ne şekilde işlediğinin somut. hukuken kahul edilebilir ve delillerle şüpheve yer vermeyecek açıklıkia ortaya konularak yetkili disiplin amiri veya disiplin kurulu torafindan bir disiplin cezası verilmesi gerekmektedir." (Danıştay 12, Dairesi, 18/5/2016, E.2016/10866, K.2016/3109)."
28. Danıştayın disiplin cezalarının ceza hukukunun genel ilkelerine tabi olduğuna ilişkin karan şu şekildedir:
"Disiplin cezalari, kamu görevlilerinin mevzuata, çalişma düzenine, hizmetin gereklerine aykırı fillerine karşı düzenlenen idari yaptırımlardır. Kamu hizmetlerinden sürekli uzaklaştırılabilmek gibi ağır sonuçlara neden olabilen disiplin cezaları, ağırlığı ve önemi sebebiyle Anayasa'nın 38. maddesindeki suç ve cezalara ilişkin kurallara tabi tutulmuşlardır.


'Kanunsuz suç ve ceza olmaz' ilkesi uyarınca, ceza yaptırımına bağlanan her bir fiilin tammının yapıması ve kanunun ne tür filleri suç sayarak yasakladığının hiçhir kuşkuya yer vermeyecek şekitde betirtilmesi gerekmektedir. Sözü edilen suç tanımlamasıyapıldıktan sonra, suçun karşılığı olan cezanın ve suç sayılan fili gerçekleştiren kamu görevlisinin hangi disiplin kuralını ihlal ettiğinin açık hir şekilde ortaya konulması da zorunludur. Sözkonusu fil, mevzuatta öngörülen tanıma uymuyorsa verilen disiplin cezasının hukuka aykırı olacağı açıktır." (Danıştay 12. Dairesi, 17/12/2015. E.2012/2922.K.2015/6975).

29. Bu kapsamda Danıştay, il millî eğitim müdürünün atamasının eleştirildiği bazıköşe yazılarını aracının camına asarak okula gelen, ayrıca bunları kantinde ve öğretmenler odasında da teşhir ettiği belirtilen öğretmen ile aynı okulda çalışan başka bir öğretmeni rahatsız edici davranışlarda bulunan ve hit öğretmene yakışmayacak içerikte mesajlar attığıdeğerlendirilen öğretmenin, ayrıca telefonda başka bir görevłi ile konuşurken idareye matufiyet olmadan genel olarak hakaret eden sağlık memurunun eylemlerinin devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranşta bulunmak hükmü kapsammda değerlendirilmesi gerektiğini kabul etmiştir (sırasıyla Danıştay Onikinci Dairesi, 17/12/2015, E.2012/2922,K.2015/6975; Danuştay Onikinci Dairesi, 9/9/2019, E.2016/2432, K.2019/5694; Danıştay Onikinci Dairesi, 20/6/2019, E.2018/1442, K.2019/3898).

30. Daniştay, hakkında devam eden disiplin soruşturması kapsamında kendisi tarafindan hazırlanan ve içeriğinde kendisiyle ilgili övücü sözler bulunan bir metni başka bir kişi aracılığıyla görev yaptığı ilçedeki insanlara imzalatarak soruşturma makamına sunan kamu görevlisi hakkında bu eylemi nedeniyle 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin B bendinin (d) alt bendi uyarınca kınama cezası verilmesinin eylemin anılan hükümdeki tanıma uymaması, bu doğrultuda tipiklik şartının gerçekleşmemesi ve eylemin aynı Kanun'un 125.maddesinin A bendinin (e) alt bendi kapsamında değerlendirilebilecek olmasi nedeniyle hukuka aykırı olduğunu kabul etmiştir (Danıştay Onikinci Dairesi, 16/9/2019, E.2016/2377,K.2019/5880).

B. Uluslararası Hukuk 
31. AiHM devletin kamu hizmetinde çalışan memurları yönünden sadakat yükümlülüğü öngörmesinin, ayrıca onlara ödev ve sorumluluklar yüklemesinin memurların statüleri gereği meşru bir durum olduğunu belirtmiştir. Fakat kamu görevlilerinin de birey olduğunu, siyasi görüş sahihi olma, ülke sorunlarıyla ilgilenme, tercih yapma gibi sosyal yönlerinin bulunduğunu ve bu doğrułtuda Sözleşme'nin 10. ve 11. maddelerinden yararlandıklarının şüpheden uzak olduğunu da ifade etmiştir. Bununla birlikte memurun bulunduğu konum ve gőrev yaptığı alanla ilgili olarak ödev ve sorumluluk derecesinin belirlenmesinde ulusal makamların bir takdir marji olduğunu da eklemiştir (İsmail Sezer/Türkiye, B. No: 36807/07, 24/3/2015, §§ 52-54; Vogt/Almanya [BD], B. No: 17851/91,26/9/1995, §§ 51-53; Ahmed ve diğerleri/Birleşik Krallık, B. No: 22954/93, 2/9/1998, §§ 53,54; Otto/Almanya (k.k.), B. No: 27574/02, 24/11/2005).

32. AiHM, kamu görevlilerine verilen disiplin cezalarıyla güdülen meşru amacın gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği yönünden yalnızca cezanın bir kuralla Öngörülmüşolmasını yeterli hulmamakta; somut bir değerlendirmenin varlığını aramaktadır. Bu bağlamda kamu görevlilerinin cezalandırılan eylemlerinin kamu hizmetlerinin sürekliliğini ya da gereği gibi yerine getirilmesini etkilemek veya görev yapılan devlet kurumunun itibarını zedelemek gibi cezayı gerekli kılan sonuçlara sebep olduğunun açıkça gösterilmesi gerektiğini belirtmektedir (Kula/Türkiye, B. No: 20233/06, 19/6/2018, §§ 48, 49).

33. Bununla birlikte AiHM, kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğühususunda söz konusu devlete özgü durumların dikkate alınabileceğini kabuł ettiği gibi memurun görevinin niteliğinin de gözönünde bulundurulması gerektiğini ifade etmiştir.Komünist Partinin eylemlerine aktif olarak katılan bir öğretmenin aldığı disiplin cezasına ilişkin olarak yapılan başvuruda verdiği Vogt/Almanya kararında, memurların devlete sadakat yükümlülüğü konusunda Almanya'nın nasyonel sosyalizm geçmişinin ve bu doğrultuda Alman Anayasası'nın üzerine kurulduğu ilkelerin dikkate alınması gerektiğini belirtmiş;ayrıca öğretmenlerin öğrencileri yönünden bir otoriteyi temsil ettikleri gerçeği karşısında işyaşamları dışında da belli bir dereceye kadar ödev ve sorumluluklarının devam edeceğini kabul etmiştir (Vogt/Almanya, §§ 59, 60).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
34. Mabkemenin 21/1/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları ve Bakanlık Görüşü
35. Başvurucułarın tümü, şiddete başvurmadan barışçıl bir şekilde katıldıklarıtopłantı ve yürüyüşler nedeniyte hakłarında disiplin cezası verilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakları ile çeşitłi anayasal haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.
36. Başvurucular, sendikal bir faaliyete katıhımları nedeniyle haklarında disiplin cezasına hükmedilmesinin sendika haklarını da ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
37. Bakanlık görüşünde; öncelikle söz konusu eylemin kamu görevlilerinin ekonomik, sosyal ve mesleki hak ve menfaatleri ile bu kapsamda özlük ve parasal haklarının,çahışma koşullarının korunması, iyileştirilmesi ve geliştiriłmesiamaçlarına yônelik olmadığıve bu kapsamda sendika hakkının gündeme gelemeyeceği belirtilmiştir. Bakanltk somut olayda yapilacak denetim sırasında idare ve derece mahkemelerinin takdir payının Anayasa'ya uygun kullanılıp kullanıłmadığı değerlendirilirken eldeki başvurunun koşullanı,başvurucuların şahsi özetlikleri, meslekleri veya toplumda temsil ettikleri statü yanında özellikle nitelikli suçlarla mücadeleye bağlı zorlukların da gözönünde bulundurulmasıgerektiğini ifade etmiştir. Son olarak Bakanlık, sadece siyasi amaçlarla düzenlenen ve şiddet içeren gösterilere katıldıkları anlaşılan başvurucuların bu fiillerinin 657 sayılı Kanun'da düzenlenen en hafif ceza olan uyarma cezasinı gerektirir şekilde "devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak"olarak değerlendirilmiş ołmasının başvurucuların haklarıņ ihlal etmediği sonucuna ulaşmıştır.

38. Başvurucu Güven Boğa Bakanlık görüşüne karşı beyanında bireysel başvuru formundaki iddialarını yinelemiştir.

B. Değerlendirme 
39. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucular tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Bu bağlamda başvurucuların șiddet kullanmadan katıldıkları toplantı ya da yürüyüş nedeniyle haklarında hukuka aykırı olarak disiplin cezasına hükmedildiği iddialarının bir bütün olarak toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıkapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.


40. Anayasa'nın "Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34.maddesi şöyledir:
"Herkes, önceden izin almadan, silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkma sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin öntenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgüriüklerinin korunması amacryla ve kanunla sinırlanabilir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkmım kullanılmasında uygulanacak şekil.şart ve usuller kanunda gösterilir."
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Müdahalenin Varlığı
42. Başvuru konusu toplantılara katıldıkiarı gerekçesiyle haklarında uyarma cezasına hükmedilen başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarına yönelik bir müdahale olduğu kabul edilmelidir.

b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
43. Yukarıda anılan müdahale, Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı müddetçe Anayasanın 34. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Anayasa'nın 13, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler. .yalnizca Anavasanın ilgili maddelerinde helirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sımrlanabilir. Bu sırlamalor, .….demokrotik toplum düzeninin .. gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."
44. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanunlar tarafindan öngörülme, Anayasa'nın ilgili maddesinde belirtilen nedenlere dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olma koşullarını sağlayıp sağlamadığının belirlenmesi gerekir.

i. Kanunilik 
45. 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin kanunilik ölçütünü karşıladığı sonucuna varılmıştır.

ii. Meşru Amaç
46.Başvuru konusu müdahalenin Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu değerlendirilmiştir.

iii.Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(1)Genel İlkeler 
(a)Demokratik Toplumda Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü Düzenleme Hakkının Önemi 

47. Anayasa Mahkemesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ifadesinden ne anlaşıłması gerektiğini daha önce pek çok kez açıklamıştır. Toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı, demokratik toplumun en temel değerleri arasında yer almakta olup bireylerin ortak fikirlerini birlikte savunmak ve başkalarına duyurmak için bir araya gelebilme imkânını korumayı amaçlamaktadır. Kolektif bir şekilde kullanılan ve düşüncelerini ifade etmek isteyen kişilere şiddeti dışlayan yöntemlerle düşüncelerini açıklama imkânı veren bu hak çoğułcu demokrasilerin gelişmesinde zorunlu olan farkhıdüşüncelerin ortaya çıkması, korunması ve yayılmasını güvence altına almaktadır (Dilan Ögüz Canan, B. No: 2014/20411, 30/11/2017, § 36; Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No:2013/3924, 6/1/2015, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri [GK], B. No:2014/920, 25/5/2017, § 79; Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 45; Yılmaz Güneşve Yusuf Karadaş, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 31).

48. Bu hak, ifade özgürlüğünün özel bir biçimidir. Anayasal haklar içinde kendine has özerk rolünün ve özel uygulama alanımın varlığına rağmen toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı aynı zamanda ifade özgürlüğü ışığında değerlendirilmelidir. İfade özgürlüğünün demokratik ve çoğulcu bir toplumdaki önemi, toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı için de geçerlidir (Dilan Ögüz Canan, § 34; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §115; Osman Erbil, §§ 31, 45; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 72; Gülşah Öztürk ve diğerleri, B. No: 2013/3936, 17/2/2016, § 66; Ömer Faruk Akyüz, B. No:2015/9247, 4/4/2018, § 52). Sonuç olarak topłumsal ve siyasal çoğulculuğu sağlamak, her türlü düşüncenin barışçıl bir şekilde ve serbestçe ifadesine bağhdır (Dilun Ögüz Canan, § 35;Ömer Faruk Akyüz, § 55; Yılmaz Güneş ve YusufKaradaş, § 32).

49. İfade özgürlüğünde olduğu gibi toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı da sadece toplumun geneli tarafindan savunulan ve kabuł gören görüş ve fikirleri korumakla yetinmez.Bunun haricinde toplumun genelini rahatsız edebilecek, endişelendirecek hatta şoke edecek veya onların belirli düzeyde tepkilerini çekebilecek bazı fikirleri savunma amacıyla da toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenlenebilir (Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 33).
50. Toplumsal çoğulcułuğa ancak her türlü fikrin serbestçe ifade edilebildiği özgür bir tartışma ortamında ulaşılabilir. Demokrasinin temel özelliklerinden biri de toplumsal meselelerin diyalog yoluyła ve şiddeti dışlayan yöntemlerle çözüłmesine imkân vermektir.Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkıņı kullanarak toplanan insanların ileri sürdükteri fikirler bu fikirlere katılmayan diğer insanları rahatsız edebilir ve oniarın tepkilerini çekebilir. Ancak burada önemli olan söz konusu hakkın -tüm bu rahatsızhığa rağmen- barışçıl bir şekilde kullanılmasıdır (Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 34).

51. Toplantının veya gösteri yürüyüşünün hangi amaçla yapıldığının bir önemi yoktur. Bununla birlikte -ifade özgürlüğünde olduğu gibi- siyasal ve kamusal meseleler söz konusu olduğunda toplantı hakkına yapılan müdahaleler daha dar yorumlanmalıdır (Dilam Ögüz Canan, § 36; Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 79; Osman Erbil, § 45; Ömer Faruk Akyüz, § 53; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 35).


(b)Barışçıl Toplantı
52. Anayasanın 34. maddesi; fikirlerin silahsız ve saldırısız, başka bir ifade ile barışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için topłantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıgüvence altına almıştır. Dolayısıyla toplantı hakkının amacı, şiddete başvurmayan ve fikirlerini barışçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barışçıl yöntemlerle meveut düzenin değiştiriłmesi gerektiğini savunanlara dahi toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla bu fikirlerini ifade edebilme imkânı sunulmalıdır (Diłan Ögüz Canan, § 37; Ali Rıza Özer ve diğerleri, §§ 117,118; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 80; Osman Erbil, § 47; Gülşah Öztürk ve diğerleri, §§ 67, 68; Ömer Faruk Akyüz, § 54; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, §41).

53. Eğer toplanti șiddet içeriyorsa veya bu toplantida şiddete çağrida bulunuluyorsa bu toplantının barışçıl olduğu, dolayısıyla Anayasa'nın 34. maddesinin sağladığı korumadan yararlanacağı söylenemez (Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 51; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 42).

54. Bununla birlikte bir kimsenin toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı, katıldığı bir toplantı sırasında yer yer görülen şiddet hareketleri sebebiyle otomatik olarak ortadan kalkmaz. Bir kimse davramşlarıyla şiddet kullanma niyetini ortaya koymamış veya katıldığıbir topłantıda cereyan eden şiddet hareketlerine iştirak etmemiş ise bu kişinin Anayasa'nın 34. maddesinin altında güvenceye alınmıış olan hakları korunmaya devam eder. Barışçıl bir gösteride bazı kimselerin bunu kötüye kullanarak şiddete başvurmaları, niyeti barışçıl olan bir toplantıya katılanların toplantı hakkına müdahaleyi haklt kılmaz, Böyle durumlarda kolluk güçlerinin toptan yasaklama yerine barışçıl toplantı yapanlarła şiddete başvuranları ayrıştırma ödevi vardır. Kolluk, şiddet hareketlerini engelleyecek ölçülü tedbirler alarak başkalarının haklarını güvenceye almalıdır (Ferhat Üstündağ, § 54; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 43).
55. Ancak şiddet yaygınlaşmış ve toplantıya bir bütün olarak häkim olmuş ise artık barışçıl bir toplantıdan bahsedilemez (Ferhat Üstündağ, § 55; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 44).

56. Dolayısıyla kamu gücünü kullanan organlar, toplantı hakkının kullanıłmasınıengeliemiş ise ya şiddetin toplantı ve gösteri yürüyüşünün tamamına hâkim oiduğunu ya da hakkına müdahale ettikłeri bireylerin bizzat bu şiddet olaylarına katıldığınu ispat etme yükümlülüğü altındadır. Bu hağlamda barışçıl bir toplantıya müdahale etmek için genel ve muğlak bazı gerekçelere dayanıłması yeterli kabul edilemez. Bir toplantının barışçıl olmadığıiddia edildiği takdirde kimin ne şekilde şiddet kullandığının gösterilmesi gerekir (Ferhat Üstündağ, § 56; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 45).

(c)Bildirim Usulü ve Sıırlamanın Niteliği 
57. Anayasa Mahkemesi, toplantı hakkının bildirim usulüne bağlanabileceğine daha önce karar vermiştir. Söz konusu bildirimin amacı toplantı, yürüyüş veya diğer gösterilerin düzgün bir şekilde yapılmasını güvence altına almak için yetkililere makul ve uygun tedbir alma imkânı sağlamak olduğu sürece genel olarak hakkın özüne dokunmaz. Bildirim usulünün uygulanmasının amacı, toplantı hakkının etkin şekilde kullanılması imkanınısağlamaktır (Dilan Ögüz Canan, § 39; Ali Rıza Özer ve diğerleri, § 122; Osman Erbil, § 52;Selma Elma, B. No: 2017/24902, 4/7/2019, § 44).


58. Bununla birlikte bildirim usulü õngörülmesini anlamsız kılacak şekilde hareket edilmemeli ve bu yükümlülüğün yaptırımsız bir emirden ibaret olduğu da düşünülmemelidir.Bu nedenle bildirim usulüne uyulmaması hâlinde bu yükümlülüğü yerine getirmekle mükellef olanlara ölçülü bir yaptrım uygulanabilmelidir. Ancak bildirim yükümlülüğünün ihlali nedeniyle uygulanacak ceza yalnızca toplantıyı organíze edenlere ya da yönetenlere yönelik olmalıdır. İzin veya bildirime ilişkin prosedürlerin tamamłanıp tamamlanmadığından toplantıyı organize edenler ya da yönetenler sorumłu olup sözü edilen kişilerden olmayan katılımcıların bu süreçlerden haberdar olmalarının beklenemeyeceği dikkate alınmalıdır (Selma Elma. § 47).

(d) Müdahalenin Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygun Olması
59. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılaması ve orantılı olması gerekir. Açıktır ki bu başlık altındaki değerlendirme,sınırlamanın amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere başvurulan araç arasındaki ilişki üzerinde temellenen ölçülülük ilkesinden bağımsız yapılamaz. Çünkü Anayasa'nın 13.maddesinde "demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmamd" ve "ölçülülük ilkesine aykırı ołmama" biçiminde iki ayrı kritere yer verilmiş olmakla birlikte bu iki kriter bir bütünün parçalan olup aralarında sıkı bir ilişki vardır (Bekir Coşkun [GK], B. No:2014/12151, 4/6/2015, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydm [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015. §§70-72; AYM, E.2018/69, K.2018/47, 3/5/2018, § 15; AYM, E.2017/130, K.2017/165,29/11/2017, § 18).

60. Toplantı hakkı üzerindeki sınırlamanın kamu düzeninin korunması gibi demokratik bir topłumda zorlayıcı bir toplumsal ihtiyacın karşılanması amacına yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşıladığınn kabul edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı söylenemeyecektir (bazıfarklılıklarla birlikte topłantı hakkı bağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan, § 32; sendika hakkıbağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 73; Tayfun Cengiz, B.No: 2013/8463, 18/9/2014, § 56; Adalet Mehtap Buluryer, B. No: 2013/5447, 16/10/2014, §§103-105; grev hakkı bağlamında bkz. Kristal-İş Sendikası [GK], B. No: 2014/12166,2/7/2015, § 70; ifade özgürlüğü bağlamında bkz. Bekir Coşkun, § 51; Mehmet Ali Aydın, §68; Tansel Çölaşan, B. No: 2014/6128, 7/7/2015, § 51).

61. Anayasa Mahkemesinin bir görevi de bireyłerin fikirlerini toplantı ve gösteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyla ifade etme hakları ile Anayasa'nn 34. maddesinin ikinci fikrasında belirtilen meşru amaçlar arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanamadığınıdenetlemektir. Meşru amaçların bir olayda varlığının bakkı ortadan kaldırmadığıvurgulanmalıdır. Önemli olan bu meşru amaçla hak arasında, olayın şartları içinde bir denge kurmaktr (Dilan Ögüz Canan § 33; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74;Adalet Mehtap Buluryer, § 71; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 38).
62. Orantılıibk ise stnırlamayla ulaşılmak istenen amaç ile başvurulan sınırlama tedbiri arasında aşırı bir dengesizlik bulunmamasına işaret etmektedir. Diğer bir ifadeyle orantılılık, bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amacı başkalarının haklarını korumak ise diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin 

kurulmasına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan hakkın sahibine terazinin diğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatine nazaran açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hâlinde orantılılık ilkesi yönünden bir sorunun varfığından söz edilebilir. Kamu gücünü kullanan organların toplantılara ve gösteri yürüyüşlerine müdahale ederken toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanıimasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, korunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığını somut olgulara dayanarak göstermeleri gerekir (bazı farkhılıklarla birlikte toplantı bakkı bağlamında bkz. Dilan Ögüz Canan §§ 33, 56; sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerłeri, §74; ifade özgürlüğü bağlamında bkz. Bekir Coşkun, §§ 44, 47; Tansel Çölaşan,§§ 46, 49, 50; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaș, § 39).

63. Buna göre toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahale zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılamakla birlikte orantılı değilse demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez (Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 40)
(e) Caydırıcı Etki 
64.Barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan ve bir gösteride yasaklanmamışdavranışlarda bulunan kişilerin toplantı hakkı, herhangi bir kınanabilir olaya karışmadıklarısürece en hafif kabul edilecek cezanın dahi uygulanmamasını gerektirir. Zira bu tip soruşturmalar veya cezalandırmalar caydırıcı etki doğurma potansiyełi taşımaktadır (Osman Erbil, §§ 51, 71; Ömer Faruk Akyüz, § 60; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 46).
(f)Takdir Yetkisi 
65. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkına getirilen ve Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasına konu olan kısıtlamaların zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılayıp karşılamadığıın değerlendirilmesi hususunda kamu gücünü kullanan organlar ile mahkemelerin belirli bir takdir yetkisi vardır. Bununla birlikte olayın somut koşullarında bir toplantı veya gösterinin şiddet içerdiğine ilişkin olarak idari mercilerin veya derece mahkemelerinin kabulleri ile gerekçelerinin nihai denetim yetkisi Anayasa Mahkemesine aittir (Diłan Ögüz Canan, § 32; Yibmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 47).
(g)Müdahalenin Gerekçesi 
66. Keyfī uygulamalardan ve usulsüz sınırlandırmalardan kaçınılması için barışçıl bir toplantiya, tedbir almak veya alınan tedbirlere aykırı davranantara ceza vermek suretiyle yapılan müdabalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğunun derece mahkemelerince ilgili ve yeterli gerekçe ile ortaya konulmasi, kamu düzeni ve başkalarının haklarının korunması ya da diğer meşru amaçlar ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanıłması arasında adil bir denge kurulması gerekmektedir (Diłan Ögüz Canan, §53; Eğitim ve Bilim Emekçiłeri Sendikası ve diğerleri, § 83; Ömer Faruk Akyüz, § 61; Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 48).

(h)Kamu Göreylilerinin Statülerinden KaynaklananYükümlülüklere İlişkin ilkeler 

67. Anayasa Mahkemesi, kamu görevlisi olmanın sağladığı birtakım ayrıcalıklar ve avantajların yanında bazı külfet ve sorumluluklara katlanmayı ve diğer kişilerin tabi olmadığısınırlamalara tabi olmayı da gerektirdiğini belirtmiştir. Kişinin kamu görevine kendi isteği ile 

girmekłe bu statünün gerektirdiği ayrıcalıklardan yararlanmayı ve külfetłere katlanmayı kabul etmiş sayıldığını, kamu hizmetinin kendine has özelliklerinin bu avantaj ve sınırlamalarızorunlu kildığımı ifade etmiştir (İhsan Asutay, B. No: 2012/606, 20/2/2014. § 38). Bu kapsamda kamu görevlileri, yükümlülükleri doğrultusunda kendileri hakkında disiplin cezasına hükmediłmesini gerektirecek davranışlardan kaçınma yükümlülüğü altındadır.
68. Kamu görevlilerinin statülerinden kaynaklanan ve katlanmak zorunda olduklanıyükümlülüklerden biri de Anayasa'nın 129. maddesi ile 657 sayılı Kanun'un 6. maddesinde öngörülen sadakat yükümlülüğüdür. Kamu görevlisinin devlete sadakat yükümlülüğü, kamu hizmetinin etkin bir şekilde yürütülmesi ve mesleki disiplinin sağlanması konusunda bir fonksiyon icra etmektedir. Bu yükümlülük, özellikle ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullammı yönünden kamu görevlilerini diğer vatandaşlardan daha kısıtlı bir konuma sokabilir. Diğer yandan bu kısitlama kamu görevlilerini, temel haklarını kullanmalarını tamamen imkânsızlaştıracak şekilde aşırı bir yükümlülük altında da bırakmamalıdır. Bu noktada temel hakkın kullanımı ile devlete sadakat yükümlülüğü gibi kamu görevlisi statüsünden kaynaklanan gereklilikler arasında adil bir denge kurulmalıdır.
69. Kamu görevlileri hakkında verilen disiplin cezalarmın hukuka uygunłuğunu denetleyen yargı mercilerinin ise öneelikle somut olayda kamu görevlisine atfedilebilir bir kusur olup olmadığını belirlemeleri gerekir. Yargı mercileri daha sonra hükmedilen cezayla kamusal önemi bulunan objektif amaca ulaşılıp ulaşılamayacağını göstermek ve böylece cezanın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğunu ortaya koyabiłmek için kusurlu davranışın kamu görevini ne şekilde etkilediğini ve bu etkilenmeyle orantılı bir disiplin cezasına hükmedilip hükmedilmediğini ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya koymalıdır.

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
70. Kamu görevlisi olan başvurucular hakkında devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulundukları gerekçesiyle uyarma disiplín cezalarına hükmedilmiştir.

71. Kamu görevlilerinin yalnızea çabşma yaşamlarında değil çalışma düzeninin dışındaki özel yaşam alanfarında da yerine getirdikleri kamu hizmetinin olurnsuz etkilendiği durumlarda bazı sınırlamalara tabi oldukları kabul edilmelidir (bkz. §§ 33. 67). Bu kapsamda kamu görevlilerinin statüleri gereği katlanınaları gereken külfetlerden biri de özel yaşamlarında dahi memuriyet disiplinini etkileyen davranışlardan kaçınmaktır. Bu bağlamda kamu görevlilerinin özel hayatlarındaki davranışlarınıo memuriyetlerini etkilemesi hâlinde fiilleriyle orantıhı bir disiplin yaptırımuna maruz bırakılabileceklerinin kabulü gerekir. Ancak bunun için kamu görevlisinin fiilinin memuriyetini etkilediğinin idari ve yargısal makamlarca ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konması gerekir.

72. Nitekim Danıştay içtihadı uvarınca da kabuł edildiği üzere (bkz. §§ 27, 28)kamu görevlileri hakkında disiplin cezası verilmesinin haklı kabuł edilebilmesi için öncelikle ilgili mevzuatta tanımlanan kusurlu bir filin tespit edilmesi ve bu fiil nedeniyle hükmedilecek disiplin cezasının genel olarak kamu görevinin layıkıyla yerine getiriłmesinin sağlanması veya kamu hizmetlerinin devamlılığını aksatılmasının önfenmesi, bir kamu kurumunda tesisi gereken çalışma barışına ya da başka herhangi bir hiçimde kamu kurumuna zarar verilmesinin engellenmesi gibi hedeflerden biri veya daha fazlasma ulaşmak amacıyla verildiğinin somut olarak gösterilmesi gerekir (bu yöndeki Danıştay kararları için bkz. §§ 29,30).


73. Adana'da gerçekleştirilen ve Gezi Parkı olaylarının protesto edildiğibaşvuru konusu toplantıların bildirim yapılmaması ve barışçıl olmaktan çıkması nedeniyle kanuna aykırı hâle geldiği kabul edilmiştir. Söz konusu toplantılara katılan başvurucuların 2911sayıl Kanun'un 10. maddesi uyarınça bildirim yükümlülüklerinin olup ołmadığı konusunda bir açıklamada bulunulmadığı gibi bu konuda başvuruculara -kamu görevlisi statüleri dikkate alıdığında dahi- başka herbangi bir şekilde atfedilebilir bir kusurdan da bahsedilmemiştir (bkz. § 58). Dolayısıyla bildirim yapılmadığından bahisle kanuna aykırı hâle geldiği kabul edilen başvuru konusu toplantilara kattlan başvuruculara bu sebeple disiplin cezasıverilmesinin kamu görevinden kaynaklanan yükümlülüklere aykın hareket edildiği konusunda ilgili ve yeterli bir gerekçe ihtiva ettiğinden bahsedilemez.
74. Bununla birlikte başvuru konusu toplantılarda genele şamil olacak biçimde ağır şiddet olayları yaşandığı (bkz. § 23) ve söz konusu toplantıların açıkça barışçıl niteliğini kaybetmesi nedeniyle de kanuna aykırı hâle geldiği kamu makamlarınca belirtilmiştir.Başvurucuların katıldıkları toplantıların barışçıl niteliğini kaybettiğine dair kabule bir itiraziarının olmadığı görülmektedir. Başvurucular yalnızca kendilerinin herhangi bir şiddet eylemine karışmadıklarını, ayrıca toplantılarda yaşanan şiddet olaylarına başka herhangi bir şekilde katkılarının da bulunmadığını belirtmiştir. O hâlde somut olayda tartışılması gereken mesele, açık bir biçimde barışçıl olmaktan çıkmış toplantılara katılan başvurucuların bu davranışları nedeniyle kamu görevlerinden doğan yükümlülüklerine aykırı hareket ettiklerinin değerlendirilip değerlendirilemeyeceği meselesidir.

75. Devlet, kamu hizmetlerinin gereği gibi yürütülebilmesi için bireylerin devlet memurlarına itibar ve güven duymasını ister. Dolayısıyla devlet; memurlarına, kendilerine duyulan itibar ve güveni sarsacak veya görev yaptıkian kamu kurumunun güvenilirliğini ya da saygınlığını zedeleyecek nitelikte davranışlarda bulunmaktan kaçınma ödev ve sorumluluğu da yüklemiştir.

76. İlgili idare ve derece mahkemeleri, ağır şiddet olaylarının yaşandığı ve böylece hem kamu düzeni hem de söz konusu toplantıtara barışçıl şekilde katılanların topłantı hakkıda dâhil olmak üzere başkalarının hak ve özgürlüklerinin ciddi tehlike altına sokulduğu anlaşılan başvuru konusu toplantılara kamu görevlilerinin katıłmış olmasını, kendilerine duyulan itibarı ve güveni sarsıcı veya görev yaptıkları kurumun güvenilirliğini ya da saygınlığını zedeleyiei bir hareket olarak betimlemiştir. Şiddete başvurulmasıyla barışçıl niteliğini kaybetmiş toplantılara katıhım, kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüklerine aykırı bir görüntü olarak nitelendirilmiştir. Dolayısıyła kamu görevlisi olan başvurucuların bu görüntüye mahal vermemek adına statülerinden kaynaklanan, disiplin cezast verilmesine sebep olabilecek davranışlardan kaçınma yükümlülükleri kapsamında kendilerinden beklenebilecek makul davranışlarda bulunmadıklar sonucuna varidığıanlaşılmaktadır.

77.Başvurucular bireysel başvuru formlarında yalnızca toplantılarda yaşanan şiddet olaylarına kendilerinin karışmadıklarını belirtmiş.bununla birlikte -gerek başvurucularıkatıldığı Adana ilindeki toplantılar (bkz. §§ 20, 23) gerekse ülke genelinde aynı amaçla gerçekleştirilen eylemler (bkz. §§13-14) dikkate alındığında- şiddet olaylarının süregelen bir şekilde devam ettiği istisnai bir biçimde açıkça öngörülebilir olmasına rağmen kamu görevlisi statülerinden kaynaklanan yükümlülüklerine aykın bir görüntü ortaya çıkmamasıadına toplantıyı terk etmek şeklinde veya başka şekillerde imkânları dâhilinde hareket ettiklerine dair bir açıklama yapmamış, bu yönde bir hilgi vermemişlerdir.

78. Bu bağlamda başvuru konusu toplantılara barışçıl olarak katılmakla toplantıhakkı sınırları içinde hareket ettikleri açık olmasına rağmen başvurucuların disiplin hukuku kapsamında kamu görevlisi olmalarından kaynaklanan yükümlülüklerine aykır davrandıklarıyönündeki kabulden ayrıimayı gerektirecek bir açıklama yapmadıkiarı ya da bilgi vermedikleri de dikkate alındığında haklarında uygulanan disiplin cezalarının zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılamadığından bahsedilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
79. İlgilimevzuatta öngörülen en hafif disiplin cezası olan uyarīa şeklindeki müdahalenin kamu düzeninin korunması meşru amacına ulaşılması yönünden başvurucuların toplantı haklarına adil olmayan bir külfet yüklediği ve orantısız olduğundan da bahsedilemeyeceği değerlendirilmiştir. Dolayısıyla yetkili otoritelerin başvurucuların toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme haklar ile kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğünden kaynaklanan gereklilikler arasında adil bir denge kurduklarıanlaşılmaktadır:
80. Tüm bu açıklamalar çerçevesinde başvurucular hakkında verilen disiplin cezasışeklindeki başvuru konusu müdahalelerin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırıolmadığı, başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edilmediği sonucuna ulaşılmiştir.

Zühtū ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Hicahi DURSUN,M.Emin KUZ ve YusufŞevki HAKYEMEZ bu sonuca katılmamışlardır.
81. Başvurucular, haklarında hükmedilen disiplin cezalarının zamanaşımı süresi geçtikten sonra başlatılan soruşturmalar neticesinde verilmesi nedeniyle adil yargılanma haklarının ihlal edildiğini de belirtmiştir. Bununla birlikte başvurucular bireysel başvuru formlarında yalnuzca Gezi Parkı olayların genel olarak başladığı 1/6/2013 tarihine atrf yapmış, haklarında disiplin cezası uygulanmasına neden olan toplantımın hangi tarihte gerçekleştirildiği ve ne zaman soruşturmaya başlandığı da dâhil olmak üzere zamanaşımımeselesinin değerlendirilebiłmesi için gerekli olan olgularla ilgili olarak hiçbir açıklamada bulunmamiştir. Bu nedenle başvurucuların anılan iddialarının incelenmesine gerek görülmemiştir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddiamın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. Anayasanın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının İHLAL EDİLMEDiĞİNE Zühtü ARSLAN. Hasan Tahsin GÖKCAN,Engin YILDIRIM, Hicabi DURSUN, M. Emin KUZ ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
C. Yargılama giderlerinin başvurucular üzerinde BIRAKILMASINA,

D. Kararın bir ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 21/1/2021tarihinde karar verildi.

Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI 
Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Üye Selahaddin MENTEŞBasri BAĞCI 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu başvurucuların kanuna aykıņı olduğu değerlendirilen toplantılara katıldıkları gerekçesiyle haklarında disiplin cezasına hükmedilmesinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarını ihlal ettiği iddiasıyla yaptıklanı başvuruda hak ihlali olmadığına karar vermiştir.

2. Kamu görevlisi olan başvuruculara üyesi oldukları sendikaların bağlı olduğu konfedarasyonun çağrisı üzerine Gezi Parkı olaylarında yaşananları protesto etmek amacıyla bazı topłantılara katılmaları nedeniyle uyarma cezast verilmiştir. Başvurucuların disiplin cezalarının iptali talebiyle açtıkları davalar, toplantıların kanuna aykın olduğu ve şiddet içermesi nedeniyle barışçıl niteliğini kaybettiği gerekçesiyle reddedilmiştir.
3. Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşühakkı demokratik topłumun vazgeçilmez unsurłarından biridir. Demokratik toplum şiddet içermemek kaydıyla her türlü görüşün savunulabildiği, serbestçe ifade edilebildiği ve başkalarīyla paylaşılabildiği bir ortamın varlığını gerektirir. Bu da hiç kuşkusuz ifade özgürlüğünün ve bunun özel bir biçimi olan toplantı hakkının etkili şekilde kullanılmasına bağlıdır. Farkhıgörüşlerin ifade edilemediğibir toplumda çoğulculuktan, çoğulculuğun olmadiği bir toplumda da demokrasiden söz edilemez.

4. Çoğunluk kararının “Genel İlkeler” kısmında da vurgulandığı üzere, toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı toplumsal meselelerin diyalog yoluyla ve şiddeti dışlayan yöntemlerle çözülmesine imkân tanıyan demokrasinin işleyişi bakımundan hayati derecede önemlidir. Bu hakkın kullanımı sayesinde, başkalarının beğenmedikleri hatta tepki gösterdikleri görüşlerin de serbestçe tartışılması ve böylece toplumsal/siyasal çoğulculuğun muhafazası mümkün hale gelmektedir (bkz.§ 50).

5. Diğer yandan toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı mutlak değildir. Bu haktan yararłanmanın ön şartı toplantı ve yürüyüşün barışçıl olmasıdır. Şiddetin yaygınlaştığı ve toplantıya bir bütün olarak hâkim olduğu durumlarda barışçıl bir toplantıdan söz edilemez.Bununla birlikte Mahkememizin yerleşik içtihatlarında belirtildiği üzere toplantı ya da gösteri yürüyüşüne katılanların bir kısmının hakkı kötüye kulłanarak şiddete başvurması barışçıl bir şekilde görüşlerini açıklamak için orada bułunanların da cezalandırılmasın haklı kımaz. Bu durumda kamu otoritelerininşiddete başvuranlarla barışçılşekilde toplantılara katilanlarıayrıştırması ve şiddeti engelleyecek tedbirleri almak suretiyle başkalarının haklarını korumasıgerekir (ilgili kararlar için bkz. § 54).

6. Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının derokratik toplum için vazgeçilmez önemi, bu hakkı barışçıl olarak kullanan kişilerin herhangi bir yaptırıma maruz bırakıłmamasını gerektirmektedir. Çoğunluk kararında da belirtildiği gibi, bu yönde yapılan soruşturmalar ve hafif de olsa verilen cezalar toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkının kullanımıbakımından “caydırıcı etki doğurma potansiyeli taşımaktadır” (bkz. § 64).
7. Bu açıklamalar işığında somut olaya bakıldığında, başvurucuların toplantı ve yürüyüş baklarını barışçıł şekilde kullanmadıklarına dair bir tespitin bulunmadığıgörülmektedir. Bu nedenle başvurucuların barışçıl olmaktan çıkmasına herhangi bir katkıyaptıklan tespit edilemeyen bir toplantıya yałruzca katłmış olmaları nedeniyle kategorik olarak cezalandırıldıkları anlaşılmaktadır.


8. Öncelikle belirtmek gerekir ki kamu makamlarının aynı konuda tutarlıdavranması toplantı hakkına yapılan müdahalenin zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşıhk gelip gelmediğini, dolayısıyla demokratik toplum düzeninde gerekli olup olmadığınıbelirlemede dikkate alımmalidır. Somut olayda idare aynı konfederasyonun Gezi Parkıolayları nedeniyle düzenlediği toplantılar bakımından farklı sonuçlara ulaşmıştır. Bu kapsamda 4, 5ve 17/6/2013 tarihlerinde düzenlenen toplantılara katılım cezalandırılmazken ayni mahiyetteki toplantilara katılan başvurucuların cezalandırlması idarenin tutartıdavranmadığını göstermektedir.

9. Diğer taraftan Anayasa'nın 129. maddesi uyarınca kamu görevlilerinin “Anayasa ve kanunlara sadık kalarak” görev yapma yükümlülükleri bulunmaktadır. Bu anlamda kamu görevlilerinin yürüttükleri kamu hizmetlerini aksatmaya matuf tutum ve davranışlardan kaçınma sorumluluklarının bulunduğu açıktır.

10. Somut olayda toplantıya katılan başvurucuların kusurlu olduklarına ve kamu görevlerini aksattıklarina dair bir tespit bulunmamaktadır. Başvuruculara verilen uyarma cezaları 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 125. maddesinde öngörülen devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunma (125/A/3) fiiline dayandırılmıştır. Ancak başvurucular hakkındaki idari ve yargısal kararlarda yalnızca toplantıya katılmış ołmanın neden bu filleri oluşturduğuna yönelik bir değerlendirmeye yer verilmiş değildir.
11. Çoğunluk kararında başvurucuların Gezi olaylarına ilişkin toplantılarda süregelen şiddeti öngörebilir durumda oldukları, şiddete evrilen toplantıyı terk etme veya başka türlü hareket etme şeklinde bir açıklamada bulunmadıkları, dolayısıyla kamu görevlisi statülerinden kaynaklanan yükümlülüklerine aykırı davrandıklanı belirtilmiştir (bkz. §§ 77,78).

12. Bu yakłaşim en az iki nedenle kamu görevlileri açısıńdan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını anlamsız ve işlevsiz kılabilecektir. Birincisi hiçbir şekilde şiddete tevessül etmeyen ve toplantının barışçıl olmaktan çıkmasına katkıda bulunmayan kamu görevlilerine toplantının “şiddet içerebileceğini öngörebilme” ve “barışçıl olmaktan çıkan toplantıyı terk etme" gibi gerçekçi olmayan külfetler yüklenmesi söz konusu hakkın kullanımı üzerinde caydırıcı bir etkiye yol açacaktır. Daha önce yapılan bazı toplantılarda şiddete başvurułmuş olması aynı konuda düzenlenecek her toplantının da barışçıl olmaktan çıkacağı anlamına gelmemektedir. Bunun öngörülmesi de toplantıya barışçıl amaçlarla katılanlardan beklenemez. Aynı şekilde anhık gelişen şiddet olayları sırasında katılımcıların toplantıyı terk etmesini veya terk etmek istediklerini açıklamalarını beklemek de gerçekçi değildír.

13. İkincisi ve daha önemlisi toplantıya katılanların herhangi bir şiddet olayına karıştıklarını veya devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunduğunu gösterme yükümlülüğü kamu otoritelerine aittir. Bu nedenle ispat külfetini tersine çevirerek başvuruculara barışçıl amaçla toplantıya katılma dışında memurluk vakarına uygun davrandıklarını kanıtlama yükümlülüğü yüklemek demokratik toplum düzenin gerekleriyle bağdaşmaz.

14. Demokratik hukuk devletinde “memur vakart’ kavramı kamu görevlilerini ifade özgürlüğü başta olmak üzere anayasal haklarını kullanmaktan mahrum bırakacak veya caydıracak şekilde geniş yorumlanmamahdır. Bu kapsamda kamu görevlisi de olsa kişileri kaynağı olmadıkları ve ortaya çıkmasında hiçbir şekilde rol oynamadıkları bir şiddet olayından dolayı cezai veya hukuki olarak sorumlu tutmak kabul edilemez.

15. Hiç kuşkusuz bir kamu görevlisinin barışçıl olarak başlayan bir toplantının şiddete evrilmesine katkı yapacak tutum ve davranışlarda bulunması veya ortaya çıkan şiddeti meşru görmesi “memur vakarıi"yla bağdaştırılamaz. Kamu görevlileri bu tür tutum ve davranışlardan kaçınmak zorundadır. Bunu yapmayan kamu görevlilerine disiplin yaptiırımıuygulanması Anayasada ifadesini bulan “sadakat“ yükümlülüğünün de gereği olacaktır.
16. Bununla birlikte barışçıl bir toplantıya katılan kamu görevlilerinin somut olgulara dayanılmaksızın genel, soyut ve kategorik ifadelerle cezalandırıiması demokratik bir toplumda kabul edilemez. Nitekim eldeki başvuruya konu olayda kamu makamiarıbaşvurucuların katıldıkları toplantıların bir bölümünün şiddete evrilmesinde payı olduklarııveya ortaya çıkan şiddeti tasvip ettiklerini gösteren somut herhangi bir olgu ortaya koyabilmiş değillerdir.

17. Son olarak belirtmek gerekir ki çoğunluk gerekçesi Mahkememizin daha önceki kararlarıyla da uyumlu görünmemektedir. Anayasa Mahkemesine göre barışçıl toplantıya katılan ve yasaklanmış davranışlarda bulunduğuna dair hakkında bir tespit bulunmayan kişilerin hafif de olsa herhangi bir cezaya muhatap olmaması gerekir (bkz. Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadas, B.No: 2015/10676, 26/12/2018, § 54; Leyla Sezen, B.No: 2016/15197,29/5/2019, § 37). Somut başvuruda bu değerlendirmelerden ayrıłmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadir.

18. Bu açıklamalar kapsamında başvurucular hakkında uygulanan disiplin cezalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılamaya yönelik ve demokratik bir toplumda gerekli olduğunun ilgili ve yeterli gerekçelerle ortaya konulduğu söylenemez. Bu nedenle başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü haklarının ihlal edildiğini düşündüğümden aksi yöndeki çoğunluk kararına katılmıyorum.

Başkan Zühtü ARSLAN 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Biyoloji öğretmeni, hemşire ve diğerleride ilköğretim okullarında sınif öğretmeni olarak görev yapan başvurucular, KESK'in çağrıst üzerine Gezi Parkı Olaylarında yaşananlari protesto amacıyla 4 ila 26 Haziran 2013 tarihlerinde bazi gün ve saatlerde Adana il merkezinde yapılan protesto toplantılarına katılmışlar, bu nedenle haklarında 657 sayılıKanunun l2S/Ae maddesi uyarınca memur vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmaktan uyarma cezası verilmiştir. Başvurucuların cezaların iptali istemiyle açtıklarıdavaların reddedilmesi nedeniyle bireysel başvuru yapılmıştır. Başvuruların kabul edilemezliği yolunda karar veren Mahkememiz kararının gerekçesinde özetle, Gezi Parkıolaylannın başlangıcından kısa bir süre sonra şiddet eylemlerine evrildiği, devlet memuru olan başvurucularin devlete sadakat ilkesi gereği kamu düzenini bozan şiddet eylemlerine katılmama yükümlülüklerini ihlal etmeleri nedeniyle disiplin cezası yaptırımuna maruz kalmalarının hakłı ve meşru görülebileceği, ayrıca hükmedilen yaptırimın hafif dereceli uyarma cezası niteliğinde bulunması nedeniyle de ölçüsüz sayıłamayacağı için toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlał edilmediği belirtilmiştir.
2. Gezi Parkı eylemleri İstanbul Taksim Meydanı yakınındaki şehir parkında belediye tarafindan yapılan düzenlemeleri protesto amacıyla 27 Mayıs 2013 tarihinde başlamış ve zaman içerisinde yurt çapına yayılmıştır. Türkiye İnsan Hakiarı Kurumu tarafımdan Ekim 2014'te yayımlanan raporda (rapordaki tespitler için bkz. AYM Özge Özgürengin, B. No: 2014/5218 Par. 10) Bakanlık verilerinden aktarılan bilgilere göre; yurt çapında üç milyon altıyüzbini aşkın kişinin katıldığı eylemlerde toplamda 5.532 etkinlik (gösteri yürüyüşü) yapılmıştır. Bu durumda gezi eylemlerinin niteliğinin ortaya konulmasıgerekmektedir.

3. Öncelikle belirtmek gerekir ki anılan raporda ifade edildiği gibi kolluk tarafından yurt çapındaki 5.532 gösteri yürüyüşünden yalnızca 164'üne müdahalede butunulmuştur. Bu eylemler sırasında bir komiser yüksekten düşerek şehit olmuş, üçü silahla ve ikisi bıçakla olmak üzere 697 güvenlik görevlisi hafif veya ağır şekilde yaralanmış,hastanelere çeşitli derecede yaralanan 8.t63 kişi tedavi için başvurmuştur, dört sivil vatandaşhayatını kaybetmiştir. Gözaltına alınan 5.513 kişiden 148'i tutuklanmıştır. Öte yandan müdahale ile görevlendirilen polislerden 127'si hakkında görev sınırını aşan uygulamalarınedeniyle soruşturma/araştırma işlemleri başlatılmıştır.

4, Gezi eylemlerine katlanlara yapıłan polis müdahalesi sirasında aşırı güçkullanılması nedeniyle yaralananların şikayetleri üzerine ilgili polis memurları ceza mahkemelerince yargılanmış ve cezałandırılmıştır. Bu konuda yapılan başvurularda da AYM görevliler hakkında etkili kovuşturma yapıldığını tespit ettiğinde hak ihlali olmadığına,kovuşturmanın ve hükmedilen cezaların etkisizliği durumunda barışçıl gösteriye katılan göstericilere gereksiz ya da ölçüsüz şiddet kullanılması nedeniyle insan haklarıyla bağdaşmayan muamele veya eziyet yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir. Örneğin bkz.AYM Özge Özgürengin, B.No: 2014/5218, 19.4.2018, par. 62-69; 106-109; AYM Ali Orak ve İrfan Gül, B. No: 2014/10626, 18.4.2018; AYM Alper Can Aykaç ve dig. B. No:2015/16563, 23.6.2020.


5. Görüldüğü üzere Gezi eylemlerine karşı hükümetin ve yerel mahkemelerin tepkisi; toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenłeme hakkı kapsamında fakat izinsiz eyłemler olduğuna yöneliktir. Bu konuda siyasal değerlendirmeler yapılabilir ise de hiçbir mahkeme kararı veya idari bir işlemde bu eylemlerin anayasal düzene veya Hükümete karşı bir kalkışma’ şeklinde nitelendiğine rastlanamamaktadır. Ayrıca belirtelim ki toplantı ve gösteri yürüyüşlerine ilişkin yasal bildirim yükümlülüğü, bu eylemlerin önlenmesi için hazırlık yapılması amacıyla değil, yapılacak eylemin gerçekleştirilebilmesi ve kamu düzeninin en az şekilde bozulması için gerekli hazırlıkların yapılmasma olanak sağlanması içindir (AiHM Sergey Kuznetsov/Rusya, No: 10877/04, 23.10.2008, par.42: AYM E. 2014/101 - K.2017/142, 28.9.2017, par. 87). Yine AiHM ve AYM kararlarında da belirtildiği üzere şiddete çağrı ve saldırı amacı bulunmadığı sürece, izne dair yasal prosedüre uyulmasa dahi bu tür toplantılar ifade özgürlüğünün özel bir biçimi niteliğindeki barışçıl toplantı ve gösteri hakkı(AY m. 34) kapsamıda kalmaktadır (AYM Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25.3.2015, par.52; A.Rtza Özer ve diğ. B. No: 2013/3924, 6.1.2015, par. 121. AlHM Oya Ataman/Türkiye,74552/01 5.12.2006, par. 39).

6. Öte yandan barışçı amaçla toplantıya katılanların bir kısmının sonraki aşamada şiddete başvurmaları, şiddete katilmayan diğerlerine de aynı şekilde müdahale edilmesini gerektirmediği ve şiddete katılmayanlar yönünden eylemin barışçı niteliğinin sürdüğünün kabul edilmesi gerektiği çeşitli kararlarda belirtilmiştir (örn. AİHM Ezelin/Fransa, 11800/85,26.4.1991, par. 37; AYM A.Riza Özer ve diğ. B. No: 2013/3924, 6.1.2015, par. 139).Benzerleri geçmiş yıllarda da görülen eylemlerde olduğu gibi kolluğun dağılın çağrısına direnenler olmuş ve haklarında 2911 sayılı Kanuna aykırılık nedeniyle işlem yapılmış ise de eylemcilere karşı anayasal düzeni değiştirmeye veya Hükümeti ortadan kaldırmaya kalkışma nedeniyle bir suçlamada bulunulmamıştır. Hatta toplulukların dağıtılması straşında aşırı ve orantısız güç kullanan kolluk görevłileri bu eylemleri nedeniyle yargılanmış ve mahkemeler tarafindan cezalandırılmiştır.

7. Toplanma hakkı ifade özgürlüğünün özel bir şeklidir. Anayasa fikirlerin kollektif olarak ve barışçıl şekilde toplantı ve gösteri yürüyüşünde ifade edilmesini güvenceye almıştır. Koflektif olarak kullanılan toplanma hakkı siyasal ifade özgürlüğükapsamında olduğu gibi bir nevi siyasal katılma işlevi de görmekte ve çoğuleu demokratik rejimlerin vazgeçilmez hakları arasında görülmektedir. Şiddet amaçlı eylemler ise koruma dışındadır. AYM ve AİHM'nin çeşitli kararlarınđa belirtildiği üzere, eylemlerin yasal usule uyulmadan düzenlenmesi tek başına barışçıl niteliği ortadan kaldırmaz. Şiddete başvurulmayan barışçıl eylemlere kamu makamlan müsamaba göstermeli, cezai tehdide yönelmemelidir.

8. Kural olarak barışçıl toplantılara katılma ve fikrini ifade etme hak ve özgürłüğü kamu görevlileri yönünden de geçerlidir. Bununla birlikte, kamu görevlilerinin toplantı ve gösteri haklarının sımırlandırılması. yürüttükleri kamu hizmetini olumsuz etkileyeceği ballerde söz konusu olabilir. Bu tür haller ise ilgili mevzuatında disiplin eylemleri içerisinde yer almaktadır. Nitekim Danıştay kararlarında kamu görevliłeri hakkında disiplin cezası verilebilmesi için mevzuatta tanimlanan kusurlu fiilin tespit edilmesi ve bu fiilin görev veya hizmetin yürütülmesi üzerinde olumsuz etkilerinin gösterilebilmesi gerektiği belirtilmektedir (llgili karar ve yorumlar için bkz. AYM B. No: 2017/32534, 21.1.2021, par.21,22, 64).


9. İkinci olarak kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğüne aykınıdavranışlarının da sınırlama nedeni olabileceği ileri sürülebilir. Ancak belirtilmelidir ki kamu görevlisinin devlete sadakat yükümłülüğü hükümete sadakat anlamına gelmeyip,Anayasaya sadakat, başka deyişle anayasada öngörülen siyasi ve hukuki düzene sadakat olarak anlaşılmalıdır. Bu anlamda kamu görevlisinin bir suç veya terör örgütünün faaliyeti kapsamındaki eylemlere destek vermesinin ya da bu eylemler vesilesiyle terör örgütünün propagandasını yapmasının hukuken korunamayacağı açıktır. Bunun dışında kamu görevlilerinin icra organının kimi faaliyetlerini eleştiri amacıyla toplantı haklarınıkullanmaları bu hakkın anayasal güvencesi kapsamindadır.

10. Diğer taraftan devlet memurlarının baştan itibaren şiddet amacının bulunduğu anlaşılan başka deyişle kamu düzenini bozmayı amaçladığı bilinen bir toplantı ve gösteri yürüyüşüne iştirak etmesinin suçu teşvik anlamına geleceği ve devlete sadakat yükümlülüğüyie bağdaşmayacağı fikri savunulabilir. Ne var ki yaklaşık dört ayhk sürede ülke çapında 5.532 eylemin gerçekleştiği Gezi eylemleri sürecinde muhtelif tarihlerde ve yerlerdeki eylemlerin bazılarının sonradan şiddete evrildiği doğru olsa da bu tespit eylemlerin tümünün aynı nitelikte olduğu sonucuna yol açmaz. Yukarıda değinildiği üzere kolluk görevlileri 5.532 toplanti-gösterieylemlerinden yalnızca 164'üne müdahalede bulunma gereğini duymuştur. Bu anlamda belirli bir yerdeki eyłemlerin bir aşamadan sonra şiddete evrildiğine ilişkin açık bir kabul bulunmadığı sürece, başvurucuların katıldığı bir toplantıda münferit şiddet eylemleri olması, sadakat bağına aykırılık şeklinde yorumlanamaz. Diğer yandan belirli bir yerleşim bölgesi bağlamında kolluk görevłileri veya idareciler toplantıların veya bazılarının şiddete dönüştüğünü ileri sürebilirler. Ancak mahkemelerin toplantı hakkımn Özüyle ilgili bu unsuru yorumlaması ve kendi değerlendirmesine ilişkin kanıtları açıklamasıgerekir. İncelenen olayda böyle bir inceleme yöntemi görülememektedir. Buna karşın çoğunluk görüşünü yansıtan Mahkememiz kararının 73. paragrafında gerekçe olarak kamu makamlarının, toplantıların şiddet eylemlerine dönüştüğüne ilişkin kanaatleri ile başvuranların bunun aksini savunmadığı argümanı yeterli görülmüştür.
11. Kolluk görevlilerince düzenlenen tutanakta toplantıların bildirimsiz yapılmasıve kimi göstericilerin yüzlerini kapatıp taş ve sopalarla saldırmaları nedeniyle kanuna aykırıhale geldiği belirtilmiştir. Bununla birlikte idare ve mahkemeler, başvuranların bir haftalık sürede hangi tarihlerde bu toplantılara katıldıkłarı, katıldıkları toplantıların ilkinden itibaren şiddet eylemleriyle barışçıl olmaktan çıkıp çıkmadığını tartışıp açıklamadığı gibi, söz konusu toplantıların kanuna aykırı hale gelmesinde başvuranların bir rolierinin olduğunu veya şiddete başvurduklarını da ileri sürmüş değildir. Hatta eylemlerin genel yapısıyla iłgili ołarak hükümeti istifaya zorlamaya yönelik olduğu yorumu yapılmış ise de başvuranların katıldığıtoplantılardaki hangi hareketlerin bu nitelikte olduğu belirtilmediği gibi başvuranların bu tür hareketlere iştiraklerinin olduğundan da söz edilmemiştir. İdare, devlete sadakat yükümlülüğünü ihlal eden bazı bareketlerinden veya somut toplantıdaki bazı olgulardan hareketle değil, başvurucularin bu toplantilara yalnızca katilmış olmalarını memuriyet vakarıyla bağdaşmayan davranış olarak yorumlamak suretiyle disiplin işlemi yapmıştır. Aynıdeğerlendirmeleri esas alan derece Mahkemesi kararıyla da ispat yükü değiştirilmiş ve iddia edenin iddiasını ispat etmesi gerektiğine ilişkin genel usul kuralı gözardı ediłmiştir.
12. Sonuç olarak başvuruya konu olayda idare ve mabkemeler söz konusu toplantıların hangi aşamadan itibaren şiddete evrildiğini ya da başvuranların söz konusu toplantılarda şiddet kullandıklarını ortaya koyabiłmiş değildir. Bu durumda barışçıl toplantıbakkını kullandıklarımı savunan ve aksi kanıtlanamayan başvuranlara uygulanan disiplin 

cezalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığının ve demokratik toplumda gerekli olduğunun ilgili ve yeterli gerekçeyle ortaya konulamaması nedeniyle Anayasanın 34.maddesinde düzenlenen toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlał edildiği kanaatindeyim.

Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Başvurucu Gülistan Atasoy ebe olarak çalışmakta ve Sağlık ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası üyesidir. Öğretmen olan diğer başvurucular Güven Boğa, Mehmet Akarsubaşı, Münir Korkmaz, Orhan Alıcı, Mehmet Rüştü Şatır, Halil Kara ve Yałçın Alçiçek ise Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası üyesidirler.

2. Başvuruculann üye olduklan sendikaların bağlı olduğu Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) 3/6/2013 tarihinde Gezi Parki olaylarında güvenlik güçlerinin gōstericilere karşı orantısız güç kullandıkları iddiasıyla bu durumu protesto etmek için üyelerine kitlesel biçimde meydanlara çıkılması çağrısında bulunmuştur. Başvurucular KESK'in bu çağrısı üzerine Gezi Parkı olaylarında vaşananíarı protesto etmek amacıyla 4/6/2013 ve 23/6/2013 tarihleri arasında belli gün veya günlerde Adana il merkezinde yapılan toplantılara katılmıştır. Güven Boğa dışında başvurucuların tamamının söz konusu toplantılara mesai saatleri dışında katıldığı belirtilmiştir.

3. Başvurucular hakkında anılan toplantılara katıldıkları gerekçesiyle 657 sayılıKanun'un 125. maddesinin (A) bendinin (e) alt bendi (125/A/e) uyarinca devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmaktan uyarma cezası verilmiştir.
4. Anayasanın 34, maddesinde güvence ałtına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenteme hakkı, insan haklarına dayanan bir demokraside vatandaşların örgütlü veya örgütsüz olarak bir araya gelerek çeşitli konulardaki düşünce, talep, eleştiri ve şikayetlerini toplumla paylaşıp kamu makamlarına ilettikleri önemli bir demokratik ifade, iletişim, hak arama ve mücadele aracıdır. Toplu veya kitlesel bir şekilde kullanılan bu hak,Mahkememizin de yerleşik içtibadında tekrar tekrar vurguladığı gibi çoğulcu demokrasilerin gelişmesi ve yerleşik bir durum kazanması için şart ołan farklı düşüncelerin ortaya çıkması,korunmasi, geliştirilmesi ve yayılmasını güvence altına almaktadır (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK], B. No: 2013/3924, 6/1/2015, § 115; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikast ve diğerleri [GK], B. No: 20[4/920, 25/5/2017, § 79; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, B. No:2015/10676, 26/12/2018, § 31). Barışçıł olmak şartıyla topłantı ve gösteri yürüyüşüne katılan vatandaşların bu haklarını anayasal sımırlar içinde kullanmalarından dolayı idari ve cezai yaptirıma uğrama endişesi taşımaması gerekir.

S. Ifade özgürlüğü ile çok yakın bağlantısı olan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkı sayesinde demokratik bir topłumda kişilerin kendi düşüncelerini kamuoyu ve devlet nezdinde ses getirecek şekilde duyurmasi olanaklı hale gelmektedir. Toplantımın veya gösteri yürüyüşünün geniş kesimłerin dikkatini çekecek siyasal ve toplumsal konular ile temel hakların tannması ve kullanılmasıyla ilgili olduğunda bu hakka yönelik müdahalelerin daha dar yorumlanması beklenirken, maalesef ülkemizde genellikle bunun tersi olmaktadır.
6. Somut olayda toplantı ya da yürüyüşlere katıldıklan gerekçesiyle haklarında disiplin işlemi uygulanan başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarına yönelik bir müdahale olduğu açıktır. Bu müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen ölçütlere uygun olması gerekmektedir.

7. Kanunilik açısından somut başvuruyu değerlendirdiğimizde 657 sayılıKanun'un 125. maddesinin kanunilik ölçütü bakımından dikkate alındığı görülmektedir. Bu maddenin (A) bendinin (e) alt bendi “devlet memurunun vakarına yakişmayan tutum ve davranışta bulunmak” filine uyarı cezasının uygulanabileceğini düzenlemektedir. Barışçıt 

başlamakla birlikte daha sonra şiddete içeren olaylara dönüşen toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan ama kendileri şiddete bulaşmayan devlet memurlarına “devlet memurunun vakarıa yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak" dan dolayı disiplin cezası vermek kanunilik ölçütü bakımından sorun oluşturabilir. Çünkü burada barışçıl olduğunu düşündükleri bir toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan memurların bu etkinliğin şiddet içerebileceğini öngörmeleri, bilmeleri her zaman mümkün olmayabilir. Bu nedenle, devlet memurları yasaf bir toplantıya katıldıklarında “devlet memurunun vakarına yakışmayan tutum ve davranışta"bulundukları iddiasıyla disiplin cezasına maruz kalacaklarını öngõremeyebilirler. Şiddet içeren fillerle ilgisi hulunmayan ama şiddete dönüşen bir toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan bir devlet memurunun vakara yakışmayan tutum ve davranış içinde olduğunu söylemek yukardaki kanun hükmünün son derece geniş ve kapsayıcı bir tarzda yorumlanmasıanlamına gelmektedir. Dolayısıyla ilgili kuralın belirlilikve öngörülebilirlik yönleriyle kanunilik açısından sorun taşıdığını söyleyebiliriz. Bununla birlikte incelememizi Anayasa'nın 13. maddesinde belirtilen diğer ölçütler yönünden sürdürmemizde hukuki ve kamusal yarar bulunmaktadır.

8. Bireylerin fikirlerini toplantı ve gösteri yürüyüşleri düzenlemek yoluyła ifade etme hakları ile Anayasa'nın 34. maddesinin ikinei fikrasında belirtilen meşru amaçlar arasında adil bir dengenin sağlanıp sağlanamadığının da incelenmesigerekmektedir. Meşru amaçların bir olayda varlığmın hakkı ortadan kaldırmadığı vurgulanmalıdır. Önemli olan bu meşru amaçla hak arasında, olayın şartları içinde bir denge kurmaktır (Dilan Ögüz Canan§33; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; Adalet Mehtap Buluryer, § 71;Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 38).

9. Başvuru konusu olaylarda gerek yetkili idari mercilerin gerekse yargımercilerinin verilen disiplin cezalariyla Anayasanın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer atan meşru amaçlardan herhangi birinin gerçekleştirildiği konusunda bir değerlendirmede hulunmadıkları tespit edilmiştir. Disiplin cezaları genel anlamda Anayasa'nın 34. maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunması amacına sağlamaya yönelik olmakla beraber yapılan müdahalenin bu meşru amaca nasıl hizmet ettiği somut başvuruya konu olaylar bağlamında idari ve yargısal makamlarca tatmin edici bir şekilde ilgili ve yeterli olarak belirtilmemiştir.

10. Başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan müdahalenin genel anlamda meşru amaç taşıdığını kabul etsek bile bu müdahalenin demokratik topłum düzeninin gereklerine uygunluk açısından da sorunłu olduğunu belirtmek gerekir.

I1. Demokratik toplum ölçütü, çoğułculuk, hoşgörü ve açık fikirlilik temelinde yorumlanmalıdır. Nitekim Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadı uyarınca, “Demokrasiler.temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüde sağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir.Temel hak ve özgürlüklerin özüne dokunup tümüyle kullanılamaz hale getiren sınırłamalar,demokratik toplum düzeni gerekleriyle uyum içinde sayilamaz. Bu nedenle, temel hak ve özgürlükler, istisnaî olarak ve ancak özüne dokunmamak koşuluyla demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunlu olduğu ölçüde ve ancak yasayła sınırlandırılabilirler."(A YM, E.2006/142, K.2008/148, K.T. 24/9/2008). Başka bir ifadeyle “yapılan sinırlama hak ve özgürlüğün özüne dokunarak, kuilanılmasını durduruyor veya aşırı derecede güçleştiriyorsa, etkisiz hale getiriyorsa veya ölçülülük ilkesine aykırı olarak sıırlama aracıile amacı arasındaki denge bozuluyorsa demokratik toplum düzenine aykın olacaktır” (B. No:2013/409, 25/6/2014, § 94).


12. Temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebílmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılaması ve orantılı olması gerekir. Mahkememizin içtihadı Anayasa'nın 13. maddesinde yer alan demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olmama” ve “ölçülülük ilkesine aykırı olmama" kriterlerini bir bütünün parçaları olarak değerlendirmekte ve bu iki ölçüt arasında sıkı bir ilişki olduğunu kabuł etmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre öłçülülük, temel hak ve özgürlüklerin sınırlanma amaçları ile araç arasındaki ilişkiyi yansıtır.“Ölçülülük denetimi, ulaşılmak istenen amaçtan yola çıkılarak bu amaca ulaşılmak için seçilen aracın denetlenmesidir."” Bu nedenle, sinırlamanın amacı ile bu amacı gerçekleştirmek üzere başvurulan araç arasındaki ilişkinin incelenmesi gerekmektedir (B. No: 2012/1051,20/2/2014, § 84; B. No: 2013/409, 25/6/2014, § 97). (Bekir Co$kun [GK], B. No:2014/12151, 4/6/2015, §§53-55; Mehmet Ali Aydın [GK], AYM, E.2018/69, K.2018/47,3/5/2018, § 15; AYM, E.2017/130, K.2017/16S, 29/11/2017, § 18).
13. “Orantılıhk, bireyin hakkı ile kamunun menfaatleri veya müdahalenin amacıbaşkalarının haklarını korumak ise diğer bireylerin hak ve menfaatleri arasında adil bir dengenin kurulmasına işaret etmektedir. Dengeleme sonucu müdahalede bulunulan bakkın sahibine terazinin diğer kefesinde bulunan kamu menfaati veya diğer bireylerin menfaatine nazaran açıkça orantısız bir külfet yüklendiğinin tespiti hålinde orantılılık ilkesi yönünden bír sorunun varlığından söz edilebilir. Kamu gücünü kullanan organların toplantılara ve gösteri yürüyüşlerine müdahale ederken toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanılmasından kaynaklanan yarardan daha ağır basan, korunması gereken bir menfaatin ve kişiye yüklenen külfeti dengeleyici mekanizmaların varlığıu somut olgulara dayanarak göstermeleri gerekir“ (Dilan Ögüz Canan§§ 33, 56; sendika hakkı bağlamında bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 74; ifade özgürlüğü bağłamında Bekir Coşkun,§§ 44, 47; Tansel Çölaşan, §§ 46, 49, 50; Yılmaz Gûneş ve Yusuf Karadaş, § 39).
14. “Toplantı hakkı üzerindeki sınırlamanın kamu düzeninin korunması gibi demokratik bir toplumda zorlayıcı bir toplumsa! ihtiyacın karşılanması amacına yönelik ve istisnai nitelikte olması gerekir. Müdahaleyi oluşturan tedbirin zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşıladığının kabuł edilebilmesi için amaca ulaşmaya elverişli olması, başvurulabilecek en son çare ve alınabilecek en hafif önlem olarak kendisini göstermesi gerekmektedir. Amaca ulaşmaya yardımcı olmayan veya ulaşılmak istenen amaca nazaran bariz bir biçimde ağır olan bir müdahalenin zorunlu bir toplumsał ihtiyacıkarşıladığı söylenemeyecektir (Dilan Ögüz Canan, § 32). Buna göre “toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan bir müdahale zorunlu hir toplumsal ihtiyacı karşılamıyorsa ya da zorunlu bir toplumsal ihtiyacıkarşılamakla birlikte orantıhı değilse demokratik topłum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemez“ (Ytłmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 40).
15. Mahkememiz içtihadına göre “bir kimsenin toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı,katıldığı bir toplantı sırasında yer yer görülen şiddet hareketleri sebebiyle otomatik olarak ortadan kalkmaz. Bir kimse davranışlanıyla şiddet kullanma niyetini ortaya koymamış veya katıldığı bir toplantıda cereyan eden şiddet hareketlerine iştirak etmemiş ise bu kişinin Anayasa'nın 34. maddesinin altında güvenceye alınmış olan hakları korunmaya devam eder.Barışçıl bir gösteride bazı kimselerin bunu kötüye kullanarak şiddete başvurmaları, niyeti barışçıl olan bir toplantıya katılanların toplantı hakkına müdahaleyi haklı kılmaz. Böyle durumlarda kolluk güçlerinin toptan yasaklama yerine barışçıl toplantı yapanlarla şiddete başvuranları ayrıştırma ödevi vardır. Kolluk, şiddet hareketlerini engelleyecek ölçülütedbirier alarak başkalarının haklarım güvenceye almalıdır” (Ferhat Üstündağ, § 54; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş. § 43). Kamu gücünü kullanan organların toplantı hakkının 

kullanılmasını engellemeleri durumunda onlardan beklenen “.….ya şiddetin toplantı ve gösteri yürüyüşünün tamamına bâkim olduğunu kanıtlamaları ya da bakkına müdahale ettikleri bireylerin bizzat bu şiddet olaylarına katıldığını ispat etme yükümlülüğü altındadır. Bu bağlamda barışçıl bir toplantıya müdahale etmek için geneł ve muğlak bazı gerekçelere dayantması yeterli kabul edilemez. Bir toplantının barışçıl olmadığı iddia edildiği takdirde kimin ne şekilde şiddet kullandığıın gösterilmesi gerekir" (Ferhat Üstündağ. § 56; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 45).

16. Başvurucular eyleme katıldıkları üç ayrı tarih için mazeretli sayılmış, diğer tarihler bakımmdan ise başvurucular bafta sonu veya hafta içi mesai saati dişinda eylemlere katılmıştır. İşin ilginci KEsK'in çağrısı üzerine yapılan eylemlerde ceza verilmemesinin ana nedeni izinli sayılmayken, ceza verilen eylemlerin ise zaten mesai saati dışında yapılmasıdır.Soruşturma raporlarında, disiplin cezasına ilişkin kararlarda ve bu kararlara itiraz üzerine verilen idari ve yargısal kararlarda mesai dışı bu toplantılar nedeniyle kamu hizmetinin nasıłve ne ölçüde etkilendiği veya bireysel olarak hangi tavır veya davranışın kamu görevlisi olmanın gerektirdiği vakarla bağdaşmadığı yönünde hiçbir açıklama ve gerekçe sunulmamiştir.

17. Kamu görevlilerinin iş saatleri dışında anayasal hakları kullanırken diğer kişilerden farklı olarak bazı sinırlamalara tabi olması anlaşılabilir olsa da bunun dar yorumlanması gerekmektedir. Somut olaydakigibi sınırtamalarin geniş yorumlanması kamu görevlilerinin mesai saatleri dışmda da anayasal baklarının kullanılması üzerinde caydırıcıolumsuz etkilere neden olacaktir.

18. Başvurucuların katıldıkları toplantıların tarih ve yerleri belli olduğu halde bunların şiddet içerikli eyleme dönüşüp dönüşmediği idari ve yargısal makamlarca açık şekilde gösterilmemiştir. Bu toplantıların şiddet içerikli toplantıya dönüştüğü dahi ortaya konułmadan kategorik bir değerlendirmeyle toplantılara, hem de mesai saati dışında katılan devlet memurları cezalandırılmıştır. idari ve yargısal makamlar inceledikleri vakalarıbireyselleştirmeden ve somutlaştırmadan toplantıların Gezi Parkt olayları ile ilgili oimasından hareketle genel bir cezalandırma yoluna gitmiştir. Hâlbuki, Gezi Parkı olayları kapsamında bulunduğu değerlendirilen her toplantı ve gösteri şiddet içermemiş, bunlara katılan herkes de şiddete bulaşmamıştır. Kışaca vurgulamak gerekirse başvuruculara Gezi Parkı sürecindeki toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katıldıkları gerekçesiyłe kategorik olarak disiplin cezasıuygulanmiştir.

19. İdare ve derece mahkemeleri başvurucuların söz konusu toplantılar ile yürüyüşün kanuna aykırı hâle gelmesinde herhangi bir rolleri olduğunu kabul etmiş değildir.Başvurucuların birer kamu görevlisi oldukları hâlde kanunlara aykırı olduğu değerlendirilen söz konusu toplantıfara yalnızca katilmış olmalan, devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak ya da hizmet dişında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak olarak değerlendirilmiş ve başvurucular bu nedenle disiplin cezası ile cezalandırimıştır.

20. “Barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan ve bir gösteride yasaklanmamışdavranışlarda bulunan kişilerin toplantı hakkı, berhangi bir kınanabilir olaya karışmadıklarısürece en hafif kabul edilecek cezanın dahi uygulanmamasım gerektirir. Zira bu tip soruşturmalar veya eezalandırmalar caydırıcı etki doğurma potansiyeli taşımaktadır’ (Osman Erbil, §§ 51, 71; Ömer Faruk Akyüz, § 60; Yıłmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 46). Toplant ve gösteri yürüyüşlerine barışçıl olarak katılan, yasaklanmış davranışlarda bulunduğu konusunda hakkında bir tespit bulunmayan kamu görevlilerinin hafif de olsa bir cezaya 

muhatap olmasının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak kabul edilemeyeceği Anayasa Mahkemesi tarafindan ifade edilmiştir (Leyla Sezen, B. No:2016/15197, 29/5/2019, § 37; Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, § 54).
21. Adana'da gerçekleştirilen ve Gezi Parkı olaylarının protesto edildiği topłantıların bildirim yapılmaması ve barışçıl ołmaktan çıkması nedeniyłe kanuna aykırı hâle geldiği derece mahkemelerince kabul edilmiştir. Başvurucular bildirim yapmadan ve izin almadan düzenlenen bu toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılmışlardır. Derece mahkemeleri bu hususa özellikle dikkat çekmektedir Aneak Anayasanın 34. maddesinde topłantı ve gösteri yürüyüşü izin alma şartına bağlanmamıştır. Toplantı hakkı bildirim usulüne bağłanabilir ama derhal tepki verilmesinin haklı olduğu durumlarda sadece bildirim yükümlülüğüne uyuimaması nedeniyle barışçıł bir toplantıya yapılan müdahale toplantı hakkını orantısız olarak sınırlar (Ali Riza Özer ve diğerleri GK No. 2013/3924 6/1/2015 $$ 121-2). Bununla birlikte söz konusu toplantılara katılan başvurucuların 2911 sayılı Kanun'un (0. maddesi uyarınca bildirim yükümlülüklerinin bulunup bulunmadığı konusunda bir açıklamada bulunulmadığı gibi bu konuda başvuruculara başka herhangi bir şekilde atfedilebilir bir kusurdan da bahsedilmemiştir.

22. Somut başvuruyla ilgili toplantılarda başvurucuların şiddet eylemleri gerçekleştirdiğine ya da toplantının barışçıl olmaktan çıkmasında herhangi bir rollerinin olduğuna dair derece mahkemelerince bir değerlendirmede de bulunulmadığı görülmektedir.Sadece, Adana Emniyet Müdürlüğünün Adana'daki başvuru konusu olaylarla ilgili raporunda, söz konusu eylemlerin bir anarşi ortamı oluşturarak Türkiye Cumhuriyeti Hükûmetini istifa etmesi için zorlamaya yönelik eylemler şeklinde değerlendirilmesi hususuna da vurgu yapıldığı anlaşılmaktadır. Diğer taraftan, bu husus cezayı veren idare ya da derece mahkemeleri tarafindan tartiışılmamiş ve bu doğrultuda herhangi bir somut olgu da sunulmamıştır. Son olarak Adana'da gerçekleştirilen eylemlere katilımları nedeniyle uygulanan disiplin cezaları ilgili olarak derece mahkemelerinin başvurucuların yerine getirdikleri kamu görevinin niteliği de dikkate alındığında kamu hizmetinin ne şekilde etkileneceği de dâhil olmak üzere başka hiçbir gerekçelerinin bulunmadığı da görülmektedir.
23. Sadece bildirim yapılmaması gerekçesiyle ve Gezi olaylarına atıfla başvurucuların şiddet içeren toplantılara katılıp, şiddete başvurduğu varsayımıyla başvurucuların disiplin cezası almałarının zorunlu bir topłumsal ihtiyaca karşılık geldiği ilgili ve yeterli bir gerekçe ile gösterilmemiştir. Bu nedenle başvurucuların toplantı ve gösteri hakkına yapılan müdahale demokratik toplum düzeni gereklerine uygun değildir 
24. İspanya Anayasa Mahkemesi bir kararında “yolların demokratik toplumlarda sadece araçların geçmesi için" olmadığını vurgulamıştı.'" Yollar, sokaklar, caddeler ve meydanlar çok eski dönemlerden beri halkın bir araya gelip, konuları tartıştığı, protesto ettiği,yetkililere talep ve şikayetlerini iłettiği doğrudan demokrasinin uygulanmasına imkân veren kadim mekân ve alanlardır. Bu gibi yerlerde toplanmaların çeşitli gerekçelerle engellenmesi,idari ve cezai yaptırımlara maruz bırakılması yurttaşların siyasi ve toplumsal süreçlere katihmlarını zorlaştırarak demokrasinin toplumsal anlamda vaygınlaşmasına ve hesap verebilir bir yönetim anlayışının gelişmesine zarar verecektir.

Tolga Şirin, AİHS VE İFADE ÖZGÜRLÜĞÜ. SUÇ VE CEZA 2017. SAYI : 1-2.http://www.tehd.org.tr/Uploads/suc_ve_ceza_files/2017_1_2/Sue_ve_Ceza2017-1_2.pdf,s.51.

25. Yukarıdaki açıklamalar ışığında başvurucular hakkında uygulanan disiplin cezalarinın zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı ve demokratik bir toplumda gerekli olduğunun ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamadığı, bu nedenle başvuru konusu müdahalenin orantısız olduğu ve başvurucuların Anayasa'nın34. maddesinde öngõrüten toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlaledildiğisonucuna varıldığından çoğunluk karanna katılmak mümkün olmamıştr.

EK GEREKÇE 
26. Mahkememizin "Läik Eğitim ve Emeğe Saygı Yürüyüşü" yönünden başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine katıłmakla birlikte başvurucuların sendika özgürlüğünün de ihlal edildiği yönünde karar verilmesinin gerekli olduğu düşüncesindeyim.

27. Başvurucuların söz konusu eyleminin sendikal faaliyet kapsamında olduğu ve bu nedenle ceza verilemeyeceği İstanbul 6. idare Mabkemesinin 31.10.2016 tarih 2016/1233E; “016/1965K sayılı kararında da belirtilmiştir.

28. Başvurucuların ūye olduğu Eğitim-iş sendikasının amaçlanı arasında “Ülkede yaşayan herkesin çağdaş, bilimsel, laik, demokratik, eşit, parasız ve nitelikli eğitim hakkıolduğunu savunmaya, bu hakkın yaşama geçirilmesi için mücadele eder” de bulunmaktadır (Eğitim-İş Sendika tüzüğü 3/b). Başvuru konusu eylem ve etkinlikte bu sendikal araçdoğrultusunda düzenlenmiştir. Sendikanın temel amaçlarından biri ile ilgili olarak toplantıdüzenlemesi doğrudan sendikanın faaliyet alanıyla ilgilidir.

29. Anayasa'nın 51-54. maddelerinde düzenlenen sendikal hak ve özgūrlükler,benzer güvenceler getiren başta Örgütlenme Özgürlüğü Sözleşmesi ile Örgütlenme ve Toplu Pazarlık Hakkı Sözleşmesi olmak üzere ilgili Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO)Sōzleşmeleri ve Avrupa Sosyal Şartı ile tamamlanmaktadır. Anayasanın 51-54.maddelerinde düzenlenen sendikal hak ve özgüriüklerin kapsamı yorumlanırken bu belgelerde yer alan ve ilgili organlar tarafindan yorumlanan güvencelerin de göz önüne alinması gerekir.

30. ILO'nun Örgütlenme Özgürlüğü Komitesi kamuya açık toplantılar düzenlemeyi sendika hakkının önemli bir unsuru olarak nitelendirmiş ve kamu görevlilerinin sendikalarının üyelerinin çıkarları üzerinde doğrudan bir etkiye sahip olan daha genişekonomik ve sosyal politika sorunları hakkındaki görüşlerini, kamuya açık olarak ifade etme imkânıa sahip olmaları gerektiğine dikkat çekmiştir.²

31. AlHM, EĞiTiM-SEN üyesi Öğretmenlere KESK'in çağrısına uyarak,parlamentoda tartişılmakta olan kamu yönetimi kanun tasarısını protesto etmek üzere düzenlenen bir günlük ulusal eyleme katılmaları nedeniyle bir gün göreve gelmedikleri için uyarma cezası verilmesinin, her ne kadar bu ceza çok küçük olsa da, sendika üyelerinin çıkarlarını korumak için meşru grev ya da eylem günlerine katılmaktan vazgeçirecek bir nitelik taşıdığı ve müdahalenin acil bir sosyal ihtiyaca karşılık gelmediği ve bu nedenle demokratik bir toplumda gerekli olmadığı sonucuna varmıştır (Kaya ve Seyhan/Türkiye, B.No: 30946/04,15/09/2009, §§ 30-31).

ILO Örgütlenme Özgürlüğü Kararlar Derlemesi, 2018, s. 49, para.246.

32. Sendikalar Anayasa ve kanunlara aykırı olmayan herhangi bir amacıgerçekleştirmek için faaliyet yapmakta serbesttirler. Somut başvuruya konu toplantının dar anlamıyla sendika üyelerinin ekonomik ve sosyal menfaatleriyle doğrudan ilgili olmadığısöylenebilirse de bir eğitim sendikasının tüzüğündeki amaçlar doğrultusunda “laik ve çağdaşeğitimi” savunması ve ülkedeki eğitim politikałarıı eleştirmesi ve bu konudaki düşüncelerini topluma ve devlete iletmesi salt politik yönü ağır basan bir amaç olarak değerlendirilmemelidir. Sendika üyesi öğretmenlerin eğitim politikalarının nasıl olmasıgerektiği konusundaki düşüncelerinin benimsenip benimsenmemesi onların ekonomik ve sosyal çıkarlarıni dolayli da olsa etkileme potansiyeline sahiptir.

33. Kaidı ki, başvuru dilekçesinde toplantımın “özelleştirmelere, taşeronlaştırmaya,iş kazalarına dikkat çekmek ve Yatağan'da o esnada devam etmekte olan özelleştirme karşıtıeylemlere destek vermek amacıyla’ yaptldığı da ifade edilłmiştir. Toplantının bir boyutunu oluşturan “emeğe saygı" ibaresi de sendika üyesi öğretmenlerin emeklerine saygıduyulmasını isteme taleplerini içermektedir. Bunun sendika üyelerinin doğrudan ekonomik ve sosyal çıkarlarıyla ilgili olduğu kuşkusuzdur.

34. Belirttiğim gerekçelerle, “Lâik Eğitim ve Emeğe Saygı Yürüyüşü" yönünden verilen başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edilmesinin yaní sira Anayasa'nım 51. maddesinde güvence altına altnan sendika haklarınn da ihlal edildiği düşüncesindeyim.

Üye Engin YILDIRIM 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
2017/15845 nolu başvuruda azınlıkta kalan üye Sayın M.Emin Kuz'un karşı oyunda yazmiş olduğu gerekçelerie çoğunluk görüşüne katılmadım.

Üye Hicabi DURSUN 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
Başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmalarından dolayı disiplin cezasıyla cezalandırılmaları üzerine açtıkları iptal davalarının reddedilmesi sebebiyle yaptikları başvurularda, Anayasanın 34. maddesinde teminat altına alınan temel hakkın ihlal edilmediğine karar verilmiştir.

Kararın gerekçesinde; kamu görevlisi olan başvurucular hakkındaki idarî işlemlerde ve bunların iptali talebiyle açılan davalarda verilen red kararlarında, başvurucuların katıldıkłar toplantılar için bildirim yükümlülüklerinin olup olmadığı konusunda açıklamada bułunulmadığı gibi başvuruculara -kamu görevlisi statüleri dikkate ahındığında dahi- başka herhangi bir şekilde affedilebilir bir kusurdan da bahsedilmediği, dolayisıyla söz konusu sebeplerle disiplin cezast verilmesinin, kamu görevinden kaynaklanan yükümlülüklere aykırıhareket edildiği konusunda ilgili ve yeterli bir gerekçe ihtiva ettiğinden bahsedilemeyeceği,bununla birlikte başvuru konusu toplantilarda şiddet olaylarının yaşanmasina ve toplantıların barışçıl niteliğini kaybetmesine rağmen, başvurucuların yalnızea kendilerinin herhangibir şiddet eylemine karişmadıklarını ve olaylara katkılarının bulunmadığını belirtmekle yetindikleri, buna karşılık devlete sadakat yükümlülüğüne aykın olarak değerlendirilen görüntüyü engellemek adına imkânłarı dahilinde hareket ettiklerine dair bir açıklama yapmadikları veya bu yönde bir bilgi vermedikleri dikkate alındığında, uygulanan disiplin cezalarınım zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılamadığından bahsedilemeyeceği belirtilmiştir.
Çoğunluğun gerekçesinde demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluk bakımından ifade edilen ilkeler isabetli olmakla birlikte, “İlkelerin Olaya Uygulanması"başhğı altında yapılan değerlendirmeler ve ulaşılan sonuç bu ilkelerle ve AřHM ile Mahkememizin konuya ilişkin yerleşik içtihadıyla bağdaşmamaktadır.
Mahkememizin birçok kararında; toplantı ve gösteri yürüyüşlerine barışçıl olarak katılan ve yasaklanımış davranışlarda bulunduğu konusunda bir tespit bulunmayan kamu görevlilerinin hafif de olsa cezaya muhatap olmasının demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun ołmadığına hükmedilmiştir (öm. olarak bkz. Yılmaz Güneş ve Yusuf Karadaș, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 54: Leyla Sezen, B. No: 2016/15197, 29/5/2019,§ 37).

Başvuru ile ilgili olayda başvurucular, kanuna aykını gösteriye dőnüşmesinde herhangi bir rolleri olduğu tespit edilmemiş toplantılara, yalnızca katilmış olmaları sebebiyle disiplin cezasi ile cezalandırılmıştır.

Anlan idarî işlemterde ve derece mahkemelerinin red kararlarında, söz konusu toplantı ve yürüyüşlerin önceden bildirim yapılmaması ve barışçıl olmaktan çıkmasısebebiyle kanuna aykırı hâle geldiği kabul edilmişse de, çoğunluk tarafindan da kabul edildiği üzere, başvurucuların 2911 sayılı Kanunun 10. maddesine göre bildirim yükümlülüklerinin bulunup bulunmadığı konusunda bir açıklama yapılmadığı gibi bu konuda başvuruculara bir kusur da atfedilmemiştir. Ayrıca başvurucuların bu toplantılarda şiddet eylemleri gerçekleştirdiğine veya toplantının barışçıt olmaktan çıkmasında rollerinin olduğuna dair bir değerlendirmede de bulunułmamıştır.


İlgili emniyet müdürlüğünün mezkûr olaylarla ilgili raporunda, bu eylemlerin hükûmeti istifaya zorlamak için gerçekleştirildiğinin belirtilmesine rağmen, bu husus başvuru konusu cezaları veren idare ile iptal davalarını karara bağlayan derece mahkemeleri tarafindan tartışılmadığı gibi bu iddianın, kamu görevlisi olan başvurucułarın devlete sadakat yükümlülükieri kapsamında değerlendirilmesini gerektirecek somut olgular da ortaya konulmamıştır. Bu itibarla, başvuruculardan, anılan yükümlülüğe aykırı olarak değerlendirilen görüntüyü engellemek adına imkânları dahilinde hareket ettiklerine dair bir açıklama yapmalarının ve bilgi vermelerinin beklenmesi isabetli değildir.
Netice itibariyle derece mahkemelerinin kararlarında, başvurucuların gõrevleri de dikkate alındığında, başvuru konusu disiplin cezalarına ilişkin olarak kamu hizmetinin nasıl etkilendiği de dabil ołmak üzere herbangi bir gerekçeye yer verilmemiş ve başvurucular hakkında uygulanan disiplin cezalarının zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşıladığı ve demokratik bir toplumda gerekli olduğu ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamamiştır.
Nitekim aynı gün görüşülen benzer bir başvuruda, yukarıda belirtilen nedenlerle,aynı durumdaki başka başvurucuların mezkůr haklarının ihlal edildiğine karar verilmiştir (Yasin Agin ve diğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021).

Bu sebeplerle başvurucularin, Anayasanın 34. maddesinde teminat altina alinan temel haklarının iblal edildiğine karar verilmesi gerektiği düşüncesiyle, ihlal olmadığıyönündeki çoğunluk kararına katılmıyorum.

Üye M. Emin KUZ 

Başvuru Numarası : 2017/15845Karar Tarihi : 21/1/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Kamu görevlisi olarak çalışan başvurucuların kanuna aykır olduğu değerlendirilen toplantilara katılmaları nedeniyle disiplin cezasıyla cezalandırılmalarının toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasıyla yapılan başvuruda,başvurucular hakkında verilen disiplin cezası şeklindeki başvuru konusu müdahalelerin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykin olmadığına ve başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edilmediğine hükmedilen çoğunluk kararına katılmamaktayım.

2. Adana ilindeki farklı ilçelerde memur olarak çalışan başvurucuların kamu görevlileri sendikalarına üye oldukları görülmekte olup, üye oldukları sendikaların bağlıolduğu Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK)nun aldığı bir dizi eylem ve etkinlik kararı bağlamında, başvurucular KESK'in çağrısı üzerine Gezi Parkı olaylarında yaşananları protesto etmek amaciyła 4/6/2013ve 23/6/2013 tarihleri arasında belli günlerde Adana il merkezinde yapılan toplantılara katılmışlardır. Haklarında açılan disiplin soruşturmalarında başvuruculara 657 sayılı Kanun'un 125. maddesinin (A) bendinin (e) alt bendi uyarınca devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmaktan uyarma cezası verilmiştir.

3. Verilen disiplin cezalarıyla ilgili açilan davalarda derece mahkemelerince başvurucuların eylemlerine uygun disiplin cezası ile cezalandırıldıkları dava konusu işlemlerde cezanın niteliği de dikkate alındığıda hukuka aykırılık olmadığına karar verilmesi üzerine yapılan bireyseł başvuruda başvurucular, şiddete başvurmadan barışçıl bir şekilde katıldıkları toplantı ve yürüyüşler nedeniyle kendiłerine disiplin cezası verilmesinin toplantıve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarını ihlal ettiğini ileri sürmüşlerdir.
4. Anayasa Mahkemesi çoğunluk kararında ise kamu gõrevlilerinin statülerinden kaynaklanan yükümlülükleri ön plana çıkarılarak yapılan incelemede başvurucuların Anayasanın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edilmediğine karar verilmiştir.

5.Çoğunluk kararında Adana'da gerçekleştirilen ve Gezi Park: olaylarının protesto edildiği başvuru konusu toplantılar bağlamındaki ihlał iddiaları incelenirken başvurucuların genele şamil olacak şekilde ağır şiddet olaylarının yaşandığı toplantılara katılmalarının kamu görevlisi olmalarından kaynaklanan yükümlülüklerine aykır davranmalarına sebebiyet verdiği gerekçesine dayanılmıştır.

6. Mahkememiz çoğunluk kararına göre;
“Bu bağlamda başvuru konusu topłantılara barışçıl olarak katılmakla toplantı hakkısınırları içinde hareket ettikleri açık olmasına rağmen başvurucuların disiplin hukuku kapsamında kamu görevlisi olmalarından kaynaklanan yūkümlülüklerine aykırı davrandıklarıyönündeki kabulden ayrılmayı gerektirecek bir açıklama yapmadıkları ya da ' bilgi vermedikleri de dikkate almdığında haklarında uygulanan disiplin cezalurıın zorunlu bir sosyal ihtiyacı karşılamadığından bahsedilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.

Ilgili mevzuatta öngörülen en hafif disiplin cezası olan uyarma şeklindeki müdahalenin kamu düzeninin korunması meşru amacına ulaşılması yônünden başvurucuların toplantı haklarına adil olmayan bir külfet yüklediği ve orantısız olduğundan du bahsedilemeyeceği değerlendirilmiştir. Dolayısıyla yetkili otoritelerin, başvurucularıtoplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakları ile kamu görevlilerinin devlete sadakat yükümlülüğünden kaynaklanan gereklilikler arasında adil bir denge kurduklarıanlaşilmaktadır.” (§§ 78-79).

7. Bu yaklaşım kamu görevlilerinin bu gibi toplantı ve gösteri yürüyüşüne katilmaları nedeniyle cezalandırılmalarının demokratik toplum düzeninde niçin gerekli olduğunun kamu makamlarınca ortaya konulması noktasında aşırı kısıtlayıcı niteliktedir. Bu biçimdeki bir yaklaşım kamu görevlilerinin toplantı ve gösteri yürüyüşü haklarınıkullanmaları bağlamında Anayasa hükümleri ve yerleşik içtihatla da uyumlu değildir.
8.Çoğunluk kararında bu bağlamda şu değerlendirmeye de yer verilmiştir:
“Başvurucular bireysel başvuru formlarında yalnızca toplantilarda yaşanan şiddet olaylarına kendilerinin karışmadıklarım belirtmiş. bumunla birlikte şiddet olaylarının -gerek başvurucuların katıldığı Adana ilindeki toplantılar (bkz. §§ 20. 23) gerekse ülke genelinde aynı amaçla gerçekleştirilen eylemler (bkz. §§ 13-14) dikkate alındığında- süregelen bir şekilde devam ettiği istisnai bir biçimde açıkça öngörülebilir olmasına rağmen kamu görevlisi sıatülerinden kaynaklanan yükümlülüklerine aykırı bir görüntü ortaya çıkmamasıadına, toplantıyı terk etmek veya başka şekillerde imkánları dâhilinde hareket ettiklerine dair bir açıklama yapmamış. bu yônde bir bilgi vermemişlerdir." (§ 7T).
9. Anayasa Mahkemesi bugüne kadar toplantı ve gösteri yürüyüşü ile ilgili bireysel başvurularda bu biçimdeki bir yaklaşım içerisinde olmamıştır. Anayasa Mahkemesi bu bağlamda yapılan başvurularda sadece somut başvurudaki olgulardan hareketle ve başvurucuların şiddet olaylarına katılıp katilmamasını esas alarak hak ihlali olup olmadığına karar vermeye özen göstermiştir.

10. Hatta şiddet olaylarının yoğun biçimde yaşandığı Gezi olayları ile ilgili başvurularda bile Anayasa Mahkemesi Gezi olayłarı ile ilgili bir değerlendirme yapmayıp genel olarak sadece şu şekildeki bir paragrafa kararlarında yer vermektedir: “Gezi Parkıolaylarımın niteliği ve başlatilma amacına ilişkin kamuoyunda yoğun tartışmalar yaşanmıştır.Olayların çevreci bir saikle başladığını. bireylerin yaşadıkları çevreye ilişkin kararların kendilerine sorulması talebini ortaya koyduklarım ifade edenler olduğu gibi yerleri değiştirilen ağaçların bahane olarak kullanıldığıu, hareketin iktidara karşı yurt dışı destekli bir kalkışma olduğumu belirtenler ve połisin sert müdahalesini Başbakanlık binasının ele geçirilmeye çalışılmasi, kamu ve ōzel kişilerin mallarına zarar verilmesi nedeniyle meşru görenler de mevcuttur” (Oğulcan Büyükkalkan ve diğerleri, B. No: 2014/17226, 10/1/2018, §8).

11. Çoğunluk kararındaki yaklaşım Anayasa Mahkemesi'nin bugüne kadarki içtihadından farklı bir nitelik taşımaktadır. Bu yaklaşımın kabulü kamu görevlilerinin sadakat yükümlülüğünü aşını kısıtlayıcı bir hale dönüştürmektedir. Zira, bireysel başvuruya konu olayda başvuruculara atfedilebilecek nitelikte herhangi bir şiddet olayına teşvik veya katılma konularında bir kasıt veya kusur ortaya konulamamasına rağmen kamu görevlisi olan başvuruculara disiplin cezası verilmekle bu kişilerin toplantı ve gösteri yürüyüşüne katıłma hakları ihlal edilmiş olmaktadır. Esasında bu kararda da Anayasa Mahkemesi çoğunluğu bu 

yakłaşımla hareket ederek “başvuru konusu toplantılara barışçıl olarak katılmakla toplantıhakkı sımrları içinde hareket ettikleri açık olmasına rağmen” (§ 78) şeklindeki ifadelerle bu yönü ile başvurucuların eylemlerinde bir sorun olmadiğım da teslim etmiştir.
12. Bununla birlikte çoğunluk kararında, sadece toplantılarda yaşanan şiddet olaylarına kendilerinin karışmadıklan olgusunun yeterli kabul edilmeyip ağır şiddet olaylarının yaşanması nedeniyłe kamu görevlisi statülerinden kaynaklanan yükümlülüklerine aykırı bir görüntü ortaya çıkmaması adına, toplantıyı terk etmek veya başka şekillerde imkânları dâhilinde hareket ettiklerine dair bir açıklama yapmamış, bu yönde bir bilgi vermemiş olmalarından hareketle başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme haklarının ihlal edilmediğine değinilmiş olması yeni bir değerlendirmedir (§77). Ancak toplantı ve gösteri yürüyüşünde kamu görevlisi olan katılımcılardan bu biçimdeki bir görev/sadakat beklemenin kamu görevlilerinin sorumluluğunu ve dolayısıyla yükümlülüğünüoldukça faklı bir boyuta taşımakta olduğu göze çarpmaktadır.

13. Mahkememiz çoğunluk kararında benimsenen yaklaşım, toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan bir kamu görevlisinin toplantının şiddete evrildiği durumda kendisi şiddete bulaşmasa dabi sırf bu toplantıya katılmış olmasını disiplin cezası verilmesi için yeterli kabul etmektedir. Oysa başlangıcında şiddetin söz konusu olmadığı, sonradan şiddete evrilen bir toplantıda sırf toplantının șiddete dönüşmesi nedeniyle şiddete yõnelmeyip barışçıłkonumda kalmış ołsalar bile bu biçimdeki bir toplantı veya gösteri yürüyüşüne katılmış olan kamu görevlilerine sorumluluk yüklenmesi demokratik toplum düzeninin gerekleri ile bağdaşmamaktadır.

14. Aksi durumda Anayasa'da kendilerine sendika hakkı tanınmış olan kamu görevlilerinin sendikanın çağrısı üzerine bir toplantıya katılmasıı, başvurucuların sorumluluğu olmadığı halde bu toplantının şiddete bulaşmasını başvurucular açısından cezalandıran bir yaklaşım benimsenmiş olacaktır. Bu yaklaşımın kabulü ise kamu görevlilerinin Anayasa'da güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkıı kullanılamaz hale sokmaktadır. Çoğunluk kararındaki bu yaklaşım memurların itibar ve güven duygusunu sarsacak davranışlardan kaçınma yükümlülüğünü de oldukça farklı bir boyuta taşıyarak bu kişilerin sendika ve toplantı ve gösteri yürüyüşüne katīlma haklarına demokratik toplum düzeninin gerekleriyle uyumlu olmayan bir müdabaleye imkan sağlamaktadır.

15. Bu durum Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadıyla da çelişmektedir.Nitekim Anayasa Mahkemesi, yürüyüş ve basın açıklamast ortamında bir terör örgütü liderini övücü mahiyette sloganlar atılmış olması gibi genel bir gerekçenin öğretmen olan başvurucuların barışçıl toplantı hakkının kullanımına müdahale etmek için yeterli kabul edilemeyeceğini, barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan ve yasaklanmış davranışlarda bulunmayan başvurucuların herhangi bir kınanabilir olaya karışmadıkları durumda küçük de olsa bir cezaya muhatap olmamaları gerektiğini belirtmiştir (Yilmaz Güneş ve Yusuf Karadaş, B. No: 2015/10676, 26/12/2018, § 54). Bir diğer kararda ise barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katıtan, yásaklanmış davranışlarda bulunduğu konusunda hakkında bir tespit bulunmayan devlet memuru olan başvurucunun hafif de olsa bir cezaya muhatap olmaması gerektiğini ifade etmektedir (Leyla Sezen, B. No: 2016/15197, 29/5/2019, § 37).
16. Bir başka kararda ise valilikçe yasaklanan bir yerde basın açıklamasına katıldıkları gerekçesiyle idari para cezası ile cezalandırılan kamu görevlilerinin yapmışolduğu bireysel başvuruda Anayasa Mahkemesince polis tutanaklarında ve Hâkimlik 

kararında başvurucuların yaptıklanı basın açıklaması nedeniyle kamu düzeninin bozulduğuna veya bozulma tehlikesi ortaya çıktığıa ilişkín somut bir bağlantı ortaya konulmadığına dikkat çekilerek, barışçıl toplantı ve gösteri yürüyüşüne katılan bu kişilere kınanabilir bir olaya karışmadıkları sürece en hafif kabul edilecek cezanın dahi uygulanmaması gerektiğine işaret edilmiştir. Buradan bareketle de idari para cezası verilmesi nedeniyle başvurucuların toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapıłan müdahalenin, demokratik topłum düzeninin gereklerine uygun bir müdahale olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşıłmıştır (Bkz.: Belkıs Yurtsever ve Yilmaz Yildız, B. No: 2016/10400, 25/9/2019, §§44-46).

17. Zira Anayasa Mahkemesinin yerleşik içtihadına göre yapılan bireysel başvurulardaki incelemede toplanma hakkını barışçı niteliği genel olarak bir bütün halinde değerlendirilerek ortaya konulmahdır. Anayasa Mahkemesine göre toplantı veya gösteri yürüyüşüne katılaniarın bir kısmının şiddete başvurmaları diğerleri açısından bu hakka müdahaleyi meşru kılmamaktadır (Ali Rıza Özer ve diğerleri [GK]. B. No: 2013/3924,6/1/2015, § 119).

18. Dolayısıyla çoğunluk kararında, Anayasa Mahkemesinin bugüne kadarki yaklaşımından farklı biçimde, söz konusu yürüyüşün kanuna aykını båle gelmesinde herhangi bir rolleri ve sorumluluğu olduğu ortaya konulmaksızın başvurucuların kamu görevlisi oldukları hâlde kanunlara aykırı olduğu değerlendirilen hahse konu yürüyüşe sadece katılmışolmalari, devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak ya da bizmet dışında devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmak olarak değerlendirilmiştir.

19. Oysa böyle bir durumda başvurucuların bu biçimdeki disiplin cezasıyla cezalandırlabilmesi noktasında hahse konu eylemin başvurucuların memuriyet durumunu ne şekilde etkilediğinin de ortaya konulması gerekmektedir. Bununla birlikte bu bireysel başvuruya konu yargı kararlarında derece mahkemeleri başvurucuların disiplin cezasına konu eyleminin kamu bizmetini ne biçimde olumsuz yönde etkilediğini ve dolayısıyla kamu kurumunun veya devlet memurunun saygınlığına ve güvenilirliğine nasıl zarar verdiğini somut biçimde ortaya koyamamışlardır. İşte bu nedenle başvuruculara verilen disiplin cezalarının demokratik bir toplumda neden gerekli olduğunun ilgili ve yeterli bir gerekçeyle ortaya konulamadığı sonucuna ulaşmak gerekmektedir.

20. Yukarıda sıralanan nedenlerle başvurucular hakkında verilen disiplin cezasışeklindeki başvuru konusu müdahalelerin demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırıolduğu ve başvurucuların Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altina alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme baklarının ihlaline sebebiyet verdiği düşüncesinde olduğum için çoğunluğun aksi yöndeki kanaatine katılmamaktayım.

Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ