Anayasa Mahkemesinin 7/9/2021 Tarihli ve 2018/15809 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2022-01-13

13 Ocak 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31718
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
ATAKAN ENVER MISIRLI VE DİĞERLERİ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarası: 2018/15809Karar Tarihi : 7/9/2021Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL 
Recai AKYEL 
Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ
Raportör : Fatma Burcu NACAR YÜCE Başvurucular : 1. Atakan Enver MISIRLI 
2. Bahar ÖZKAN 
3. Izzet Furkan YAZGAN 
4. Semra MERÍNÇ
Başvurucular Vekili : Av. Şule NAZLIOĞLU EROL 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, işe iade talebiyle açılan davada gerekçeli kararın geç yazılmasısebebiyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.
II. BAŞVURU SÜRECİ
2._ Başvuru 7/6/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca haşvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar veriłmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirtik ve esas incelemesinin birlikte yapıłmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade ediidiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Bir firmanın Ankara şubesinde çahışmakta iken şubenin kapatılması gerekçe gösterilerek başvurucuların iş akitleri sonlandırılmıştır.

9. Bunun üzerine başvurucular Ankara 11. Iş Mahkemesinde (Mahkeme)18/10/2016 tarihinde işe iade talebiyle ayrı ayrı dava açmıştır. Mahkeme 10/7/2017 tarihinde tüm başvurucular yönünden davaların kabulüne ve başvurucuların işe iadesine karar vermiştir. Mahkeme ayrıca kısa kararlarında karar kesinleştikten sonra başvurucuların işveren tarafindan işe başlatlmaması hâlinde dört ayhk ücret tutarında tazminata, boșta geçen süre için dört aya kadar ücretin ve diğer haklarının davalı işverenden tahsili ile başvuruculara verilmesine karar vermiştit.

10. Başvurucular geçen süreye rağmen Mahkeme tarafindan gerekçeli kararların yazılmadığı iddiasıyla 7/6/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
11. Mahkeme, gerekçeli kararları 20/9/2018 tarihinde yazmıştır.
12. Davalı işveren 13/7/2017 tarihinde süre tutum dilekçelerini vermiş, 10/10/2018tarihinde ise gerekçeli istinaf dilekçelerini sunmuştur. Başvurucular 31/10/2018 tarihinde istinaf cevap dilekçelerini Mahkemeye sunmuştur.

13. Davalı işverenin istinaf talepleri. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 7. Hukuk Dairesinin (Bölge Adliye Mahkemesi) 11/12/2018 tarihli kararlarıyla reddedilmiştir.
14. Davalı işverenin temyiz talepleri, Yargitay 22. Hukuk Dairesinin (Daire)7/3/2019 tarihli kararlarıyla reddediłmiş ve kararlar kesinleşmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
15. İlgili hukuk için bkz. Hatice Akgül, B, No: 2018/35900, 25/2/2021. §§ 14-19.
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
16. Anayasa Mahkemesinin 7/9/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucuların İddiaları
17. Başvurucular. Mahkeme tarafindan 10/7/2017 tarihinde işe iade karari verilmesine rağmen gerekçeli kararın bir yıhı aşkın süredir yazılmaması nedeniyle kararların icra kabiliyeti kazanamadığını belirterek adil yargılanma hakkıın ve mülkiyet hakkının ihlałedildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
18. Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" kenar başhkh 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri onúnde davacı veya davałı olarak iddia ve savunma ile adil yargilanma hakkına suhiptir."

19. Anayasa'nın “Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması" kenar başlıkl 141. maddesinin dördüneü fikrası şöyledir:
"Davaların en az giderle ve mümkün olan süratle sonuçlandırilmasi, yarginın görevidir."
20. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucuların ileri sürdüğü șikâyetlerinin temelde ilk derece mahkemesinin karar gerekçesini geç yazması ve buna bağhı olarak kararın kesinleşmesinin gecikmesine ilişkin olduğu görüldüğünden başvurucuların tüm iddiaları adil yargılanma hakkı kapsamındaki makuł sürede yargılłanma hakkı yönünden incelenmiştir.
1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
21. Açıkça dayanaktan yoksun ołmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan makul sürede yargılanma hakkının iblal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
22. Makul sürede yargılanma hakkının amaci, tarafların uzun süren yargılama faaliyeti nedeniyle maruz kalacakları maddi ve manevi baskı ile sıkıntılardan korunmasıdır.Hukuki uyuşmazhıkların çözüm sürecini uzatarak çoğu zaman elde edilecek hükmün yararınıortadan kaldıran bir yargılama, adaletin yerine getirilmesindeki etkililiğe ve güvenliğe zarar verecektir. Ancak makul sürede yargılanma hakkı bakımından uyuşmazhığa ilişkin yargılamanın kısa sürede sonuçlandırılması kadar hukuki uyuşmazlığın çözümünde gerekli özenin gösterilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle yargtlama süresinin makul olup olmadığının her bir başvuru açısından münferiden değerlendirilmesi gerekir (Güher Ergun ve diğerleri, B. No: 2012/13, 2/7/2013, § 40).

23. Kanun koyucu; is hukukunun çahşanı koruyucu niteliğini ve iş davalarının özelliklerini dikkate alarak genel mahkemelerin dışında özel bir iş yargılaması sistemi oluşturmuş ve iş davalarının konunun uzmanı mahkemelerce mümkün olduğunca hızhı, basit ve ueuz bir biçimde sonuçlandırılmasını amaçlamıştir. Özellikle işe iade davalarında yargılamanın uzaması ber iki taraf için de hukuki belirsizliğin devamına sebep olduğundan bu davaların ivedilikle sonuçlandırılması ayrı bir öneme sahiptir. Bu durum iş sözleşmesi feshedilen fakat bir an önce eski işine dönme beklentisi taşıyan ve bu yüzden yeni bir işe başlamakta tereddüt eden işçi açısından önemli olduğu gibi sözleşmesini feshettiği işçi yerine yeni hir işçi istihdam ederek iş organizasyonunu tamamlamak isteyen işveren açısından da önemlidir. Dolayısıyla iş sözleşmesinin feshine ilişkin uyuşmazlıkların kısa sürede sonuçlandırılması hem çahışanın hem de işverenin yararınadır (Nesrin Kılıç, B. No: 2013/772.7/11/2013, § 60).

24. Eldeki başvuruya ilişkin benzer olgu ve iddialar Anayasa Mahkemesince daha önce Hatice Akgül kararında ele alınmıştir. Sõz konusu kararda; işe iade kararınīn icra kabiliyeti kazanabilmesi için kesinleşmesinin gerektiği, gerekçeli kararın geç yazılmasıhâlinde hükmün kesinleşmesinin gecikeceği ve lehine karar tesis edilenin mağdur olacağıifade edilmiştir. Kararda; mahkeme hükmünün icra kabiliyetinin ancak kesinleşme ile söz konusu olabileceği dikkate ahndığında kararın kesinleşmesinin en önemliaşamalarından 

birinin gerekçeli kararın yazıłması olduğu, bu yükümlülüğün ise derece mahkemeleri tarafindan yerine getirilmesi gerektiği belirtilmiştir (Hatice Akgül, §§ 33-37).
25. Anian kararda Anayasa Mahkemesi; yargilama süresinin toplamda 2 yıl 5 ay olmakla birlikte ilk derece mahkemesinin kararı tefhiminden gerekçeli kararı yazmasına kadar geçen 1 yıl 3 ay 29 günlük sürenin makul olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadiğıni, bu durumun tek başına yargilama süresinin uzamasina neden olduğunu belirterek makul sürede yargılanma hakkımın ihtal edildiğine karar vermiştir.
2. Somut başvuruda da başvurueuların işe iade talebiyle açmiş olduğu davanın sonuçlarından yararlanabilmesinin, başka bir deyişle kararın kesinleşmesinin en Önemli aşamalarından biri gerekçeli kararın yazılması olup bu yükümlülük başvurucunun talebine,tutumuna veya sorumluluğuna bağli olmaksızın mahkemeye aittir.
27. Başvuruya konu olayda 18/10/2016 tarihinde açılan davaların 7/3/2019tarihinde Dairenin onama kararlarıyla kesinleştiği yani yargılamaların üç dereceli yargılama sisteminde yaklaşık 2 yıl 5 ay sürdüğü anlaşılmıştır. Başvuruya konu davaların hukuki meselenin_ çözümündekigüçlük, maddi olayların_ karmaşıklığı, delillerin toplanmasında karşılaşılan engeller, taraf sayısı gibi ölçütler dikkate alındığında karmaşık olınaktan uzak olduğunu söylemek mümkündür. Bunun yanında yargılamalarda dört duruşma neticesinde davaların açılmasından 9 ay sonra kısa karar tefhim edilmiş ise de tefhim tarihinden gerekçeli kararların yazılmasına kadar 1 yıl 2 ay 10 günlük süre geçmiş olup bu durum tek başına yargilama sürecinin uzamasina neden olmuştur.

28. Bu açıklamalar çerçevesinde Hatice Akgül kararıdan ayrılmayı gerektiren bir durum olmadığı anlaşılan somut başvuruda yargılamanın uzamasına gerekçeli kararın geçyazılmasinın sebep olduğu açıktır.

29. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altıma alınan makul sürede yargılanma hakkının iħlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
30. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda. başvurucunun hakkimm ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar veritir, Ihlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırilması için yapilması gerekenlere húkmedilir. ….

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynakianmışsa, ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gónderilir.Yeniden yargilama yapdmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde buşvurucu lehine tazminata bükmedilebilir veya_ genel mahkemelerde dava_ açılması yolu_ gösterilehilir.Yeniden yargilama yapmakła yükümtü mahkeme, Anayasa Maħkemesinin ihlal kararvnda açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden korar verir."
31. Başvurucular, ihlalin tespit edilmesini istemiş ve münferiden 50.000 TL manevi tazminata karar verilmesi talebinde bulunmuştur.


32. İncelenen başvuruda Mahkemenin gerekçeli kararı geç yazması nedeniyle uzun süren yargıłamada makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır.
33. İhlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığıda başvurulara ayrı ayrı net 8.750 TL manevi tazminat ödenmesine karar verilmesi gerekir.
34. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294.70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894.70 TL yargilama giderinin başvuruculara müştereken ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkıkapsamındaki makul sürede yargılanma hakkının İHLAL EDiLDiĠINE,
C. Başvuruculara net 8.750 TL manevi tazminatın AYRI AYR1 ÖDENMESINE.tazminata ilişkin diğer taleplerin REDDiNE,
D.294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvuruculara MÜŞTEREKEN ÖDENMESİNE,
E. Ödemelerin, kararın tebliğini takiben başvurucuların Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten õdeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin bilgi için Ankara 11. İş Mahkemesine (E.2016/990:E.2016/991; E.2016/992; E.2016/993) GÖNDERİLMESÍNE.

G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 7/9/2021tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.