Anayasa Mahkemesinin 8/9/2020 Tarihli ve 2016/7302 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2020-11-03

3 Kasim 2020 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31293
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
ADNAN CEYLAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2016/7302Karar Tarihi : 8/9/2020Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞRaportör : Selçuk K1LIÇBaşvurucu : Adnan CEYLAN Vekili : Av. Hasan ERDEM 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru; terör olayında yaralanma nedeniyle yaşam hakkınun. uğranılan maddi ve manevi zararların tazmin edilmesi istemiyle açılan tam yargı davasmın reddedilmesi ve yargılamanın makul süre içinde tamamlanmaması nedenleriyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 14/4/201 6 taribinde yapılmıştir.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonta Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapıłmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapıłmasına karar veriłmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanhk, görüş bildirilmesine gerek görülmediğini belirtmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyłedir:

8. İstanbul'un Beyoğlu ilçesinde bulunan İngiliz Konsolosluğuna 20/11/2003tarihinde vapılan terör saldırısı sonucu meydana gelen patlamada başvurucu ağır şekilde yaralanmiştir.

9. Haydarpaşa Numune Eğitim ve Araştırma Hastanesi tarafindan verilen 31/3/2004 tarihli sağlık kurulu raporu ile başvurucunun %10 oranında iş gücü kaybi olduğu belirlenmiştir.

10. Başvurucu, zararının tazmini istemiyle 14/10/2004 tarihinde İçişleri Bakanlığıve İstanbul Valiliğine (İdareler) başvurmuş; 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayıh İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun I3. maddesine istinaden maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur. Başvurunun cevap verilmeksizin zımnen reddi üzerine başvurucu 21/2/2005tarihinde İstanbul 6. Idare Mahkemesinde (Mahkeme) 38.000 TL maddi, 22.000 TL manevi zararınin tazmini istemiyle dava açmiştir.

11. Yargilama devam ederken İstanbuł Valiliği Zarar Tespit Komisyonunca (Komisyon) 29/6/2007 tarihinde 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayıli Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkında Kanun uyarınca başvurucuya 1.841TL ödenmesine karar verilmiştir. Başvurucu, belirtilen bedel üzerinden düzenlenen sulhnameyi imzalamamış ve 2/1 1/2007 tarihinde uyuşmazłık tutanağı düzenlenmiştir.
12. Mahkeme 26/9/2008 tarihli kararıyla davanın kismen kabulüne, 22.650,30 TL maddi ve 10.00o TL manevi tazminatın başvurucuya ödenmesine karar vermiştir. Karar.Danıştay Onuncu Dairesinin (Daire) 26/4/2013 tarihli kararıyla bozulmuştur. Bozma gerekçesinde özetle 5233 sayıłı Kanun'un yargısal ve bilimsel içtihatlarla kabul edilen sosyałrisk ilkesinin yasalaşmış hâli ołduğu, bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihten sonra yargısal içtihat yoluyla sosyal risk ilkesinin uygulanmasının mümkün olmadığı, buna göre söz konusu olayın meydana gelmesinde idarenin kusurunun var olup olmadığının tespit cdilmesi ve idarenin kusurunun saptanması hâlinde uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre çözümlenmesi gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca idarenin hizmet kusurunun ve kusursuz sorumluluğunun bulunmadiği sonucuna varlip davanın reddedilmesi durumunun idarenin 5233 sayılı Kanun'dan doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı da hüküm altına alınmiştir.

13.Mahkemece bozma kararına uyularak 4/l2/2013 tarihli ara kararı ile Ídarelerden davaya konu terör eylemiyle ilgili olarak herhangi bir ihbar ya da istihbari bilginin kendilerine intikal edip ctmediği ve meydana gelen zararın oluşumunda herhangi bir kamu idaresinin katkısıın bułunup bulunmadığı sorułmuş, ilgili bilgi ve belgelerin gönderilmesi istenmiştir. Söz konusu ara kararına verilen 15/1/2014 tarihli cevapta İstanbul Emniyet Müdürlüğü Terörle Mücadele Şube Müdürlüğü arşiv kayıtlarında yaptırılan tetkikte uyuşmazlık konusu olayın El Kaide terör örgütü bağlantılı olarak organize edilen bir eylem olduğu fakat olay ile ilgili ihbar ya da istihbari bilginin idarelere intikal etmediği, intihar eyleminde başvurucunun hedef alınmadıği, İngiltere Başkonsolosluğunun hedef ahndığı.terör cyleminin bireysel bir olay olması nedeniyle önceden öngörülmesinin mümkün olmadiğı belirtilmiştir.

14. Mahkeme 30/4/2014 tarihli kararımda, ara kararına Idarelerce verilen cevabın da gözönünde bulundurulması suretiyie zararın İdarelerden kaynaklanan bir sebepten değil üçüncü şahısların kusurundan doğduğunu, bu nedenle kusurlu veya kusursuz sorumluluk ilkeleri uyarınca idarenin sorumluluğu cihetine gitme olanağı bulunmadığmi belirterek 

davanın reddine karar vermiş; öte yandan davanın reddedilmesinin idarenin 5233 sayilıKanun'dan_ doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağını ve başvurması hâlinde 5233sayih Kanun çerçevesinde õdenmesine karar verilip henüz tahsił edilmeyen tutarın başvurucu tarafindan istenebileceğini belirtmiştir.

15. Karar, Dairenin 12/11/2014 tarihli kararıyla onanmış; karar düzeltme istemi ise Dairenin 20/1/2016 tarihli kararıyla oyçokluğuyla reddedilmiştir. Karşıoy gerekçesinde özetle 5233 sayılı Kanun'un sadece maddi tazminatları karşılayan hükümlere yer vermesinin manevi tazminat açısından idarenin sorumluluk alanını daraltan veya yargı yołunu kapatan bir düzenleme olarak değerlendirilemeyeceği, kanunda manevi zararların idareden talep edilemeyeceğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı ve bu hususlar değerlendirilmeden verilen kararın hukuka uygun olmadığı belirtilmiştir.
16. Karar düzeltme isteminin reddine yönelik karar 17/3/2016 tarihinde tebliğedilmiş, başvurucu (4/4/2016 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. İlgili Mevzuat 
17. 5233 sayıh Kanun'un 1., 2., 4., 6., 7., 8., geçici 1., geçici 4. maddeleri (Celal Demir, B. No: 2013/3309, 6/2/2014, §§ 15-21, 23).

18.2577 sayılt Kanun’un 2. maddesinin (1) numarahı fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"1. Idari dava türleri şunlardır:
b) İdari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhuel. olanlar tarafindan açılan tam vargı davaları,
19. 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesinin (1) numaralıt fikrası şöyledir:
"Idari evlemlerden hakları ihlal edilmiş olanlorın idari dava açmadan önce. bu eylemteri yazıilı bildirim üzerine veya haşka süretle öġrendikleri tarihten itibaren bir yıl ve her halde eytem tarihinden itibaren bes yit içinde ilgili idareye başvurarak haklarmın yerine getirilmesini istemeleri gereklidir. Bu isteklerin kismen veya tomamen reddi halinde.bu konudaki işlemin tebliğini izleyen günden itibaren veya istek hakkında altmış gün içinde cevap veriłmediği takdirde bu sürenin bittiği tarihten itibaren, dava süresi içinde dava açtlahilir."
B. Anayasa Mahkemesi Kararı
20. Anayasa Mahkemesinin 25/6/2009 tarihli ve E.2006/79, K.2009/97 saytlı katarışöyledir:
"5233 sayılı Yasa, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsumında yürütülen faaliyeter nedeniyle zarar gören kişilerin maddi zararlarının özellikle vargı voluna 

gitmelerine gerek kulmadan, idarece en kisa süre içinde ve sulh yoluyla karşilamasi amacıyia hazırlanmış bir yasadır. Yasa bu yönüyle zararo uğrayan vatundaş ile devlet arasındaki uyuşmazlikta yargı yoluna gidilmeden alternatif bir çözüm yöntemi getirmiştir.Yasakoyucu bu amaca uygun olarak yarglama hukuku kurallarından farklı hükümler öngörerek buna ilişkin esasları Yasa'da ayrıntılı olarak kurala hağłamıştır.
Idare, yürüttüğü hizmetin doğrudan somucu olan, nedensellik bağı kurulabilen zararları kusur sorumluluğu ilkesi uyarınca tazminle yükümlüdür. Ancak hazen idare, kusur koşulu ve nedensellik bağı aranmadan da meydana gelen bazı zararlardan sorumlu olabilmektedir. Bunlar, idarenin kendi faalivet alanıyla ilgili önlemekle yükümlü olduğu haide önlevemediği zararlardır. 5233 saytlı Yasa'da yer alan sorumluluğun davanağını da kusursuz sorumluluğun bir türü olan ve hilimsel ve yargisal içtihatlarla geliştirilen 'sosyal risk ilkesi' oluşturmaktadır.

Terör ve terörle mücadeleden doğan ancak idari bir eylem veya işlemle nedensellik bağı bulunmayan maddi zararların karşılanmasına ilişkin 5233 sayıłı Yasa'daki düzenlemeler, yasakoyucunun sosyal hukuk devłetinin gereği olarak sorumluluk hukukunun genel ilkelerine yasayla getirdiği bir istisnadır. İdarenin kusurunun bulunmadığı ancak 'sosyal risk ilkesi' gereği sulh yoluyla karşıilamması gereken zararların nelerden ibaret olduğunun tespiti, yasakoyucunun takdir yetkisi içindedir. Itiraz konusu kurallarda yer alan maddi zararları öncelikte sulh yoluyła karşılanmasına ilişkin hükümierin bulunmasıı bu kapsamda değerlendirmek gerekir 

5233 sayilı Yasa, idarenin eylem ve isleminin sonucu olmayan ve herhangibir idari işlem veya cylemle doğrudan nedensellik bağı da hulummayan, ancak terör ve terörle mücadele sırasında meydana gelen zararlarin da tazmini yolunu açan, bu anlamda idarenin kusursuz sorumluluk alanını genişleten bir yasadır. Bu Yasa idarenin kusursuz sorumluluk alanini genişleimekle birlikte, ayni zamanda terör ve terörle mücadele sirasinda meydanu gelen zararlardan sadece 'maddi' olan kismmın sulh yoluyla tazminine illşkin esas ve usulleri belirlemektedir, Yasa'da bu zararlardan 'manevi' olan kismın idareden talep edilemeyeceğine ilişkin bir hükme ver verilmediği gibi, 12. maddede 'sulh yoluyła çözülemeyen uyuşmaziıklarda ilgililerin yargı yoluna başvurma hakları sakhıdır' denilerek Anavasa'nin 125. maddesinin birinci fikrasina paralel bir düzenlemeye yer verilmiştir. Bu nedente itiraz konusu ibare, idarenin sorumluluk alanımı daraltan veya idari işlem veya eylemlere karşı yargı yolunu kapatan bir hüküm içermemektedir."
C. Danıştay Kararlari 
21. Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun 26/3/2014 tarihli ve E.2013/1489,K.2014/1219 sayılt ilamınun ilgili kısmü şöyledir:
"5233 savılı Yasa, idarenin terör olaylarına dayalı kusursuz sorumluluk alanm genişleten, oluşan zararların yargı yoluna başvurmadan sulh yoluyla ödenmesine öngören, bu vönüyle uyuşmazlığın sadece maddi zararlara ilişkin kısmının yargı đışıalternatif bir yöntemle giderilmesini suğlavan, ancak manevi zararłarın karşılanmasıı da engellemeyen nitelikte bir yasadir.

Nitekim Avrupa Insan Hakları Mahkemesi'nin 18888/02 nolu başvuruya konu 12/01/2006 günlü Aydı İçyer - Türkiye kararınm 81. paragrafinda. 5233 sayıłı Terór ve Terörle Mücadeleden Kaynaklanan Zararların Karşilanması Hakkında Kanunla ilgili olarak 'Tazminat Kanun’unda yalniz moddi zararlar için tazminat talep etme olanağının bulunduğu doğru olsa da Kanun’un I2. maddesinin idari mahkemelerde manevi zarar için tazminat talep etme olamağı verdiği görülmektedir.' ifadesine yer verilmiştir.

Bu durumda, terör olayları nedeniyle meydana gelen ve sosyal risk ilkesi kapsamında bulunup 5233 saylı Yasa uyarınca karşılanmayan ilgililerin ileri sürdükleri manevi zarara bağlı tazminat taleplerine ilişkin uyuşmazlıklarda, idare hukukunıon tazminata ilişkin ilke ve kuralları çerçevesinde 2577 sayıilı Yasanın öngördüğü usulere tabi olarak manevi tazminat ödenip ödenmeyeceğine ilişkin yargisal incelemesinin yapilmasıgerekmektedir."
22. Dairenin 14/11/2019 tarihli ve E.2019/5185, K.2019/7857 sayih ilamının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava konusu istem: Davacitardan H.S.nin eşt. diğer davacitarın babası olan Ö.S.nin 22/09/z009 tarihinde Hakkari ili …. köyünde çobanhk yapmaka iken mayına basması sonucu vefat etmesi olayında davalı idarenin hizmet kusuru bulumnduğundon bahiste uğramldığı iddia olunan zarara karşılık eş H.S. için 50.000,00 TL, diğer duvacılar için ayrıayri 10.000.00 TL olmak üzere toplam 140.000.00 TL manevi tazminatm yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmektedir.

Ilk Derece Mahkemesi kararmn özeti: Van 2. Idare Mahkemesinin …. tarih ve … sayilt karariyla; Danıştay Onbeşinci Dairesinin . tarih ve …. sayıilı bozma kararına uyularak davacılar yaknmın ölūmünün terör eylemi sonucu gerçekleştiği, olayda idarenin kusurlu ve kusursuz sorumluluk halinin bulunmaması nedeniyle meydana gelen manevi zararin sosyal risk ilkesine göre tazmini gerektiği, meydana gelen olay neticesinde davacı H.Snin eşi ve diğer davacilarm babası olan Ö.S.nin beklenmeyen ölümü karşısında davacıların aci.izdırap ve elem yaşadıkiarı göz önünde bulundurularak, tazminat istemine konu olan terör olayımın meydana geliş şekli dikkate alınarak, müteveffanın eşi H.S. için 25.000.00 TL.çocukları için taleple bağl kalımarak ayri ayrı 10.000,00 TL olmak úzere topłam 115.000.00TL manevi tazminatın ödenmesi gerektiği gerekçesiyle davanın 140.000,00 TL manevi tazminat isteminin 115.000,00 TL'lik kismınm kabulüne ve başvuru_ tarihinden itibaren işlevecek yasal faiziyle birlikte davalı idare turafindan davacilara ödenmesine, 25.000 00TL'lik kısmmm reddine karar veriłmiştir.

HUKUKI DEĞERLENDİRME 
Ídare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen bozulması, 2577 sayıdı Idari Yargilama Usulü Kamunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varliğı hálinde mümkündür.

Temvizen incelenen karar usul ve hukuka uvgun olup, dilekçelerde ileri sürülen temyiz nedenteri kararu bozulmasını gerektirecek nitelike görülmemiştir.

KARAR SONUCU 

Açıklanan nedenlerle: .…. temyize konu kararvın ONANMASINA…“
23. Dairenin 27/2/2020 tarihli ve E.2019/3019, K.2020/987 say1li ilamınin ilgili kismı şöyledir:
"Dava konusu istem: 29/10/2011 tarihinde. Bingöl ili … Caddesi üzerinde canh bombamın üzerindeki bombayı patlatması sonucunda davaciları eşi / annesí olan N.B.nin vefat etmesi nedeniyle yoksun kalınan destek zararınım K.B. için 96.839,66 TL. H.B.için 17.039,61 TL, C.B. için 13.631,69 TL, 1.B. için 4.543,90 TL muddi tazminatm 

29/10/2011 tarihinden işteyecek yosal faizle birlikte, ölüm olayı nedeniyte duyulan elem ve izdtrabın hafifletilmesi için müteveffanın eşi K.B. için 100.000,00 TL. cocukları 1.B. için 50.000.00 TL, H.B. için 50.000.00 TL, C.B. için 50.000,00 TL ve annesinden s0nra vefat eden V.B. adina mirasçilara ōdenmek üzere 10.000,00 TL manevi tazminata olay turihinden itibaren işletilecekyasal faiziyle birlikte tazmini istenilmiştir.

jlk Derece Mahkemesi kararının özeti: Elazığ (Kapatilan) 2. İdare Mahkemesi kararivia: Anayasanın 125. maddesinde idarenin kendi eylem ve işlemterinden doğan zararıödemekle yükümlü olduğunun hükme bağlondıği, idarenin. üstlendiği kamu hizmetlerini gereği gibi yerine getirmekle vükümlü olduğu, hizmetin işłeyişi ve yerine getirmesi sırasmda gerekli önlemlerin alınmamusı, hizmetin hiç iştememesi, iyi işlememesi, kusurlu işlemesi nedenivle kişi veya kurumlara verilen zararın sorumlu olan idarece tazmininin zorunłu olduğu, uyuşmazlik konusu olayda maddi tazminat miktarıun hesaplonması amacyła re'sen belirlenen bilirkişi Av. M.A.B. tarafindan 14/04/2015 torihinde Malatyu Idare Mahkemesine ibraz edilen rapordo: müteveffanın_20/11/1975 doğumíu olduğu dikkate alundiğında yaşama şansının D.1.E. Beklenen Ömür Yılı Tablosuna göre 37.36 yil olduğu, eşinin yaşama şansının ise 27.54_ yil olduğu varsayilarak vapilan hesaplamada, davalı idorenin kusur oramı dikkate almdiğında, K.B.nin destek kaybının 113.078.63 TL, 1.B.nin destek kayhmun 7.914,71 TL. C.B.nin destek kaybının 10.394,46 T1, H.B.nin destek kaybınm 19.597,66 TL toplam destek kaybmın 150.985.46 TL olarak hesaplundığının görüldüğü, dosya içinde mevcut tüm bilgi ve belgeler ile raporlarm_ değeriendirilmesinden, olavda idarenin hizmet kusurunun hulunduğu ve meydana gelen zararı tazminle yükümlü olduğu sonucuna varildiği, sonuç olarak, dava dosyasındaki bilgi ve helgeler ile bilirkişi raporuna göre davaci için toplam 150.985,46 TLmaddi tazminatin, dava açma_tarihi olan_02/12:2011tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte hesaplanarak davacilara ödenmesine.fazlaya iliskin talebin reddine, manevi tazminat talebinin ise, S233 sayilı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Korşılanması Hakkında Kanun ile terör eylemleri veya terôrle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğravan kişilerin. sadece maddi_ zararlarıın karşılanmasına ilişkin esas ve usullerin belirlendiği manevi zararın tazminine yönelik herhangi düzenlemeye yer verilmemis ise de.Anayasamizın 125. maddesinin son fikrasındaki: “Idare, kendi evtem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür." hükmü uyarınca, terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler ya da terõr eylemteri nedeniyle manevi zarara uğrayan kişilerin söz konusu zararlarınım da tazmininin gerekeceği ve manevi zararın tazmini talebivle yaplan haşvuruiarın genel hükümlere göre değerlendirilmesi gerekeceğinin açık olduğu. idarenin hukuki sorumłuluğunun sadece kusur esasına. hízmet kusuru teorisine davanmamakta olduğu; idarenin, kusur koşulu aranmadan da sorumlu sayilabileceği, kural olarak idarenin,yürüttüğü hizmetin doğrudan sonucu olan, nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminle yükümlü olduğu, ancak istisnuen, değişen ve gelişen topiumsal ihtiyaçlara bağlı olarak yukarıda amılan Anayasa hükmümü geniş vorumlamak suretiyle idarenin. faaliyet alanyla ilgili, önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemediği bir takım zarar ile kamu görevlilerinin kişisel kusurlarının ve hatta üçüncü kişilerin eyłemterinin doğurduğu zararları da nedenselfik bağı aramadan tazmin etınesi gerektiği. kollektif sorumluluk anlayışıa dovałi.sosyal risk adı verilen ilkenin, öğretide ve yurgısal içtihatlarla kabul edibniş olduğu.ülkemizin belli bir yöresinde yoġunlaşan terör eylemlerinin Devlete yönelik olduğu, devletin anayasal düzenini yıkmayı amaçladıği, bu tür olayłarın zarar gören kişi ve kurumlara karşıkişisel husumetten ileri gelmediği bilinmekte ve gözienmekte olduğu, sözü edilen eylemler nedeniyle zarara uğrayan, terör eylemterine herhangi bir şekilde katilmamış olan kişilerin kendi kusur ve eylemleri sonucu değil toplum içinde ortaya çıkan olaylardan zarar gördüğü.başka bir deyişte toplumun birer parçası olmak sifatıyla zarar gören kişiterin belirtilen şekilde ortaya çıkan zararlarının özel ve olağan dışı nitelikleri dikkate alınıp nedensellik bağı aranmadan, terör olaylarını önlemekle yükümlü olduğu halde önleyemeyen idarece yukarıda açıkdanan sosyal risk ilkesine göre tazmininin gerektiği, esasen terör olaylari 

somucu ortaya çikan zararlarin idarece tazmininin, böylece topluma pay edilmesinin hakkaniyet gereği olduğu gibi sosval devlet ilkesine de uygun düşeceği, uyuşmazlık konusu olayda, davalı idareye yüklenebilecek herhangi bir hizmet kusuru bulunmadığı, ancak, terör olaylarıın sık sik meydana geldiği bir hölgede, Anayasal düzene. Devlete ve toplunun bütünlüğüne yönelik bulunan terör eylemleri nedeniyle davaciların uğradığı manevi zararıgenel güvenlik ve asayişi sağlamak, toplinun can ve mal güvenliğini korumak, terör olaylarını öntemekle yükümlü olan davalı idarece. sosyal risk ilkesi gereği tazmin edilmesi gerektiği sonucuna ulaşıldığı. bu durumda, davaciların oğlu /kardeşi olan V.B.nin (Kararda sehven sadece bu şekilde yazusa da ve 'davaciların eși ! annesi N.B. ve oğłu/kardeşi V.B.nin de' vefat etmesi şektinde anlaşıłacağı açıknr.) vefat etmesi nedeniyle ağır acı ve elem duyduklarının açık olduğu, manevi tozminatın bir zenginleşme aracıolamcyacağı ilkesi de dikkate alındığında, uğradıkları manevi zarara karşılik; davacilardan müteveffamın eși / babası olan K.B. için 50.000.00 TL, kardeși / çocuğu I.B. için_25.000,00TL. kardeși / çocuğu H.B. için_ 25.000,00 TL. kardeși / çocuğu C.B. için 25.000.00 TL manevi tazminatın dava açma tarihi olan 02/12/2011 tariħinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikie davacilara ödenmesine, fazlaya ilişkin talebin reddine karar verilmiştir.
INCELEME VE GEREKÇE 
MADDI OLAY :
Mahkeme Kararınn manevi tazminat talebinin kismen kabulüne ilişkin kismmnın incelenmesinden:
İdare ve vergi mahkemelerinin nihai kararlarının temyizen hozulması, 2577 sayıdı İdari Yargilama Usulü Kanunu'nun 49. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varliği hálinde mümkündür.

Temyizen incelenen kararın belirtilen kısmı usul ve hukuka uygun olup, ditekçede ileri sürülen temviz nedenleri kararın bu kismının bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

Mahkeme kararmun maddi tazminat talebinin kabulüne ilişkin kısmının incetenmesinden:
Uyuşmaztık. 5233 sayılı Kanun'un yürürlüğünden sonra gerçekleşen dava konusu olayda. karşılanması talep edilen maddi zararın 2577 sayılı Kanun'un 13. maddesine göre genel tazminat hukuku ilke ve kuralları kapsamında m yoksa, 5233 sayīłı Kamunun kendi özel düzenlemeleri kapsamında mi karşılanacağı hususundan doğmaktadır.
:
HUKUKI DEĞERLENDİRME:
Her ne kadar davacilar tarafindan dava konusu olay nedeniyle uğradığı maddi zararların genel tazminat hukuku ilkeleri kapsamındo hizmet kusuruna duyanilarak kurşılanması gerektiği ileri sürülmüşse de: 5233 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde de açıklandığı üzere anılan Kanunun yürürlüğünden sonra meydana gelen ve idarenin kusur yo da kusursuz sorumluluğunun bulunmadiğı terör olaylarıda do anlan Kanunun uygulanacağı ve 5233 sayilı Kanun'un 9. maddesi ile Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Hakkmda Yönetmeliğin, "Yaralanma, engelli hale gelme ve ölün!

hallerinde yaplacak ödemeler" başhklı 21. maddesinde anilan hallerde maddi zararlarm nasıl hesaplanıp karşılanacağının özel olarak düzentendiği, bu nedente maddi zarar talebinin 5233 sayılı Kanun kapsammda değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Anayasa Mahkemesince de yukarıda gerekçesine yer verilen kararında; idare, hizmet kusuru ve kusursuz sorumluluk hallerinde meydana gelen gerçek zarardan sorumlu ołurken. sosyal risk ilkesinde sulh yoluyla òdenecek tazminat miktarının yasa kovucu tarafimdan yasayla belirlenmesinin Anayasa'da güvence altina alımam sorumluluk hukukunun temel ilkelerine aykırilık oluşturmayacağı değerlendirmesinde bulumulmuştur.

Bu halde Idare Mahkemesince: olayın terör olayı olması ve olayda idareyi kusurlandiracak herhangi bir ihbar, istihbari bilgi ve belgenin bulunmadiği, idarenin kusurlu veya kusursuz sorumluluk sebeplerinin olmadığı gözetilerek davanın maddi tazminata ilişkin kısmvın, sosyal risk ilkesinin kanunlaşmış hali olan 5233 sayılı Kanun kapsamında hesap edilmesi gerekirken idarenin kusur sorumluluğuna dayamlurak destekten yoksun kalma tazminatı ödenmesine karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.
KARAR SONUCU 
Açıklanan nedenlerle: . kurarmın, manevi tazminatın ktsmen kabulüne ilişkin kısmının ONANMASINA: maddi tazminatun kabulüne ilişkin kasmının BOZULMASINA..“
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
24. Mahkemenin 8/9/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A.Yaşam Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları
25. Başvurucu; devletlerin vatandaşlarını koruma görevi bulunduğunu, aynı saatler içinde üç farklı yerde ciddi boyutta patlamaların gerçekleştğini, bu büyüklükteki bir olayın istihbaratının önceden alnamamasının kofluk kuvvetlerinin zafiyetini ve görevin gereği gibi yerine getirilmediğini gösterdiğini, İdarelerin sorumluluğunun bulunduğunu belirterek Anayasa'nın 17. ve 19. maddelerinde yer alan hakiarın ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
2. Değerlendirme 
26. Anayasa’nın "Kişinin dokunułmazlığı, maddi ve manevi varhığı" kenar başlıkhı17. maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Herkes, yaşama, maddi ve manevi varliğınu korumo ve geliştirme hakkıa sahiptir."
27. Anayasanın "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Devletin temel amaç ve görevleri... kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal. ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gefişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmaktır."

28. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Somut olayda başvurucu, terör saldırisı sonucu meydana gelen patlatmada ağır şekilde yaralanmiştır. Eylemin potansiyel olarak öłdürücüniteliği olması ile mağdurun fiziki bütünłüğü üzerindeki sonuçları gözönünde bulundurulduğunda başvurunun yaşam hakkı çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

29. Anayasa Mahkemesi, yaşam hakkını güvence altına alan Anayasa'nın 17.maddesini Anayasa'nın 5. maddesiyle birlikte değerlendirerek devlete üç tür yükümlülük yükleyecek şekilde yorumlamış ve bu yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediğine ilişkin değerlendirmelerinde gözönüne ałacağı ilkeleri belirlemiştir. Bu yükümlülüklerden ilki kasıtlt ve hukuka aykırı olarak öłdürmeme yükümlülüğü (negatif yükümlülük), ikincisi her türlütehlikeye karşı bireylerin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü (pozitif yükümlülüğün maddi boyutu), üçüncüsü ise doğal olmayan her öfümle ilgili etkili soruşturma yükümlülüğüdür (pozitif yükümlülüğün usule ilişkin boyutu). Bireysel başvurunun yaşam hakkı kapsamında değerlendirilebilmesi için kamu makamiarının yaşam hakkıın koruma alanına kasıtlıeylemleri veya ihmal suretiyle tezahür eden eylemsizlikleri ile bir müdahalesinin gerçekleştiği iddia edilmelidir. Başka bir anlatımla yaşam hakkı kapsamında yapılacak bir inceleme ancak yetkili makamların kusura dayalt sorumluluğunun ileri sürüldüğü hâllerde söz konusudur. Bir ölümden kusursuz sorumluluk ilkeleri gereğince sorumlu olunduğunun ileri sürülmesi hâlinde ise bireysel başvurunun açıklanan gerekçelerle yaşam hakkıkapsamında incelenebilmesi mümkün değildir (Aziz Biter ve diğerleri. B. No: 2015/4603,19/2/2019, §§ 58, 59).

30. Bu açıklamalar çerçevesinde somut başvuruya bakıldığında başvurucunun şikâyet ettiği husus, meydana gelen patlama sonucunda varalanmasindan gerekli istihbarat çalışmalarının yapilamaması_ nedeniyle devietin sorumlu olduğuna dairdir. Başvurucunun şikāyetinin devletin koruma yükümlülüğü kapsamında incelenmesi gerektiği açıktır.
31. Pozitif yükümlülükler kapsamında devletin yetki alannda bulunan tüm bireylerin yaşam hakkını kamu görevlilerinin. diğer bircylerin hatta kişinin kendi eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma ödevi vardır. Devlet, öncelikle yaşam hakkına yönelen tehdit ve risklere karşı caydırıcı ve koruyucu yasal düzenlemeler yapmah;bununla da yetinmeyerek gerekli idari tedbirleri almahıdır. Ayrıca devlet, anıan vükümlülük kapsamında bireyin yaşamını her türlü tehlike, tehdit ve şiddetten korumalıdır (Serpif Kerimoğłu ve diğerleri, B. No: 2012/752, 17/9/2013, §§ 50, 51).

32. Bir kişinin yaşamına yönelik gerçek ve yakın bir tehlikenin bulunduğunun kamu makamlarınca bilindiği ya da bilinmesi gerektiği durumlarda kamu makamlarının makul ölçüler çerçevesinde ve bu tehlikenin gerçekleşmesini önleyebilecek şekilde önlem almasıgerekir. Ancak özellikle insan davranışlarının öngörülemezliği, öncelikler ve kaynaklar değerlendirilerek yaptlacak işlem veya yürütülecek faaliyet tercihi dikkate ahndığında pozitif yükümlülük kamu makamları üzerinde aşını yük oluşturacak şekilde yorumlanamaz (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 53).

33. Somut olayda başvurucu; devłetin, diğer bir deyişle kamu görevliterinin yaşamıkorumak için makul ölçüler çerçevesinde idari tedbirler alma konuşunda ihmalkärlık yaptığını ileri sürmektedir ve bakılmakta olan başvuruyu söz konusu olay nedeniyle 

uğradığın ileri sürdüğü maddi ve manevi zararların tazmini için genel hükümlere göre idari yargı mercilerinde açtiğı tam yargı davasının reddedilmesi üzerine yapmıştır.
34. Başvuruya konu uyuşmazlıkta Mahkeme, başvuruya dayanak teşkil eden terör eyleminde başvurucunun hedef alınmadığını, söz konusu olayın El Kaide terör örgütübağlantılı olarak organize edilen bir eylem olduğunu ve bireysel bir olay olan terör eylemine yönelik herhangi bir ihbarın ya da istihbari bilginin idareye intikal etmediğini belirtmiştir.Ayrıca zararın İdarelerden kaynaklanan bir sebepten değil üçüncü şahısların kusurundan doğduğu sonucuna varmiştīr (bkz. §§ 13, 14).

35. Buna göre kamu makamlarının bahsi geçen terör eyleminden haberdar olduklarına yönelik herħangi bir bilginin bulunmaması ve bazı durum ya da koşullarda terör eylemlerinin öngörülmesi ve engellenmesindeki imkânsızhklar_ gözönünde bulundurulduğunda mevcut olayda devletin kusurlu sorumluluğunun bulunduğunu kabul etmenin kamu makamłarı üzerinde aşırı yük meydana getirecek bir yorum olacağı açiktr.
36.  Açiklanan gerekçelerle başvurunun bu kıšmünun diğer kabul edilebilirlik şartlarıyönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karat verilmesi gerekir.

B.Adil Yargılanma Hakkımın İhlal Edildiğine İlişkin İddialar 
1. Maddi ve Manevi Tazminat Taleplerinin Reddedilmesi Nedeniyle Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
37. Başvurucu; terör saldınsı nedeniyle meydana gelen patlama sonucunda ağır şekilde yaralandığını, başlangıçta %t0 oranında olan iş gücü kaybının daha sonra artarak %45 oranına yaklaştığını ve sağ gözünün kalıcı olarak görme yetisini kaybettiğini befirtmiştir, Başvurucu ayrica; zararında idarenin sorumluluğunun bulunduğunu, sosyal risk ilkesi gereği idarenin önlemekle yükümlü olduğu ama önleyemediği terörden kaynakhızararları nedensellik bağı ve kusur koşulu aranmadan karşılaması gerektiğinin yargısal içtihatlarda ve doktrinde belirtildiğini, maddi ve manevi zararlarının tazmin edilmemesi ve davanın reddedilmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Öte yandan açtiği davanın reddedilmesi sonucunda aleyhine toplam 5.230 TL vekâlet üeretine hükmedildiğini, aleyhine hükmedilen söz konusu vekâlet ücreti nedeniyle büyük zarara uğradığıní da ifade etmiştir.

b. Değerlendirme 
38. Anayasa’nın “Hak arama hürriyeti" kenar başlklı 36. maddesinin birinci fikrasışöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faņydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davali olarak iddia ve savunma ile adil yargilunma hakkna sahiptir."
39. Anayasa Mabkemesi, olayların başvurucular tarafndan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağliı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, § 16). Somut başvuruda başvurucunun şikâyetlerinin özünü, maddi ve manevi 

zararlara yönelik tazminat talebinin idare hukukunun genel hükümleri uyarınca incelenmemesi ve bu suretle reddedilmesine ilişkin olduğundan şikâyet adil yargılanma hakkının güvencelerinden biri olan mahkemeye erişim hakkı kapsamında değerlendiriłmiştir.
i. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
40. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verílmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
ii. Esas Yönünden 
(1) Genel İlkeler 
41. Anayasa'nın 36. maddesinin birinei fikrasmda, herkesin yargi mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bulunma ve savunma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakki, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine adil yargılanma ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu ułuslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dàhil edildiği vurgulanmıştır. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa Insan Haklan Mahkemesi (AiHM), Sözleşme'nin 6. maddesinin (1) numaralı fikrasının mahkemeye erişim hakkın içerdiğini belirtmekteđir (Özbakım Özel Sağlık Hiz. İnş. Tur. San.ve Tic. Ltd. $ti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

42. Anayasa Mahkemesi içtihadına göre de bir uyuşmazliığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anłamına gelen mahkemeye erişim hakki, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alinan hak arama özgürlüğünün temel unsurlarından biridir (Özkan $en, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
43. Mahkemeye erişimi etkisiz kılacak ya da yargı yoluna başvurmay önemli ölçüde zorlaştırıci veya caydırıcı nitelikte (AYM, E.2013/40, K.2013/139, 28/11/2013) ya da kişinin mahkemeye başvurmuş ołmasını anlamsız håle getiren sınırlamalar, mabkemeye erişim hakkını ihlal edebilir (brahim Can Kiși, B. No: 2012/1052, 23/7/2014, § 31).
44. Öte yandan bir tazminat veya tam yargı davasına konu olan alacağa ilişkin mevzuat hükümleri kapsamında yürütülen yargılamada, kişilerin taleplerini başlattıklarıusulde hataya düşülerek incelemenin yapılacağı mevzuat kaynaklarının daraltılmasıın belirtilen anlamda dava açılması ile ilgili bir kısıtlama olarak değerlendirilmesi ve bu müdahalenin mahkemeye erişim hakkı kapsamında incelenmesi gerekmektedir (Emir 4ğgül ve diğerleri, B. No: 2014/16320, 21/11/2017, § 63).

(2)İlkelerin Olaya Uygulanması
45. Somut olayda başvurucunun terör eyleminde patlatilan bomba sonucunda yaralanmast nedeniyle maddi ve manevi tazminat istemine yönelik idari başvurusunu ve ardından açtığı davasını 5233 sayılı Kanun kapsamında değil tazminat hukukunun genel ilkelerine dayandırdığı açıktır.


46. Nitekim başvurucunun maddi ve manevi tazminat talebi ilk derece mahkemesince önce tazminat hukukunun genel ilkelerine dayalt olarak kismen kabul edilerek tazminata hükmedilmiştir. İlerleyen süreçte Mahkemece Danıştayın bozma kararına uyularak başvurucunun zaranmın İdarelerden kaynaklanan bir sebepten değil üçüncü şahısların kusurundan doğduğu ve bu nedenle kusurlu veya kusursuz sorumluluk ilkeleri uyarınca idarenin sorumluluğu cihetine gitme olanağı bulunmadığı belirtilerek maddi ve manevi tazminat istemine vönelik davanın reddine karar verilmiştir. Öte yandan kararda, davanın reddedilmesinin idarenin 5233 sayih Kanun'dan doğan sorumluluğunu ortadan kaldırmayacağı ve başvurması hålinde 5233 sayılı Kanun çerçevesinde ödenmesine karar verilip henüz tahsil edilmeyen tutarın başvurucu tarafindan istenebileceği de belirtilmiştir (bkz. § 14).

47. 5233 sayılı Kanun'un genel gerckçesinde Kanunun çıkarılış amacı “…. terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören kişilerin maddi zararlarının yargı yołuna gitmelerine gerek kalmadan. idarece en kısa süre içinde ve sulh yoluyla karşılanması. Avrupa Insan Hakları Mahkemesine ancak bu yolla sonuç alamayanların başvurmaları, verilen tazminat miktarlarının haksız zenginleşme araci olarak kullamlmasıın önlenmesi..." şeklinde belirtiłmiştir. Aynca 5233 sayılı Kanun'un 2.maddesinin madde gerekçesinde “Zararların sulhen karşılanması yöntemi ile mağdurların yargı yoluna gitmelerine gerek kalmaksızın kisa sürede zararlarının giderilmesi amaçlanmiştir. " ifadesine yer verilmiştir.

48. 5233 sayılı Kanun'un 1., 2., 7. ve geçici 1. maddelerinde geçen "maddi"sözcüğünün iptali istemiyle açtlan davada verilen kararda da Anayasa Mahkemesince, 5233sayılı Kanun'un terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören kişilerin maddi zararlarının özellikle yargı yoluna gitmelerine gerek kalmadan idarece en kısa süre içinde ve sulh yoluyla karşılanması amacıyła hazırlanmış bir kanun olduğu belirtilmiş, Kanun'un bu yönüyle zarara uğrayan vatandaş ile devlet arasıdaki uyuşmazlıkta yargı yoluna gidilmeden alternatif bir çözüm yöntemi getirdiği vurgulanmıştır.Ayrıca 5233 sayılı Kanun'un idarenin eylem ve işleminin sonucu olmayan ve herhangi bir idari işlem veya eylemle doğrudan nedensellik bağı da bulunmayan ancak terör ve terörle mücadele sırasıda meydana gelen zararların tazmini yolunu açan, bu anlamda idarenin kusursuz sorumluluk alanını genişleten bir kanun olduğu ifade edilmiş; 5233 sayıh Kanun'da yer alan sorumluluğun dayanağını kusursuz sorumluluğun bir türü olan ve bilimsel ve yargısal içtihatlarla geliştirilen sosyal risk ilkesi oluşturduğu belirtilmiştir. 5233 sayılıKanun'un idarenin kusursuz sorumluluk alanını genişletmekle birlikte Kanun'un 12.maddesinde "sulh yoluyla çözülemeyen uyuşmazlıklarda ilgililerin yargı yoluna başvurma hakları saklıdı" denilerek Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fikrasına paralel bir düzenlemeye yer vetildiği ve idarenin sorumluluk alanını daraltan ya da idari işlem veya eylemlere karşı yargı yolunu kapatan bir hüküm içermediği değerlendirmesinde bulunulmuştur (bkz. § 20).

49. Anayasa Mahkemesinin anılan kararında belirtildiği üzere idarenin sorumluluk ajanını daraltan veya idari eylemlere karşı yargı yolunu kapatan bir hüküm içermeyen 5233sayıh Kanun, terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle zarar gören kişilerin zararlarını en kısa süre içinde ve sulh yoluyla karşılanmasımıve bu suretle yargı yoluna gidilmeksizin uyuşmazlığın alternatif bir yöntemle çözümünüamaçlamaktadır. Buna karşın getirilen çözümü ve sulh teklifini kabul etmeyen ya da 5233sayılı Kanun'la öngörülen alternatif yönteme müracaat etmeyen başvurucuların tazminat 

hukukunun genel ilkelerine göre dava açmalarına ve davaların tazminat hukukunun genel ilkelerine göre incelenmesine yönelik ise herhangi bir engel bulunmamaktadır.
S0. Buna göre 5233 sayīh Kanun'un geçici maddelerinde yer alan ve açıkça belirtilen dönemler dişında meydana gelen terör eylemleri veya terörie mücadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle ołuşan zararların tazmini isteminde mutlak olarak 5233 sayılıKanun'da öngörülen usulün işletilmesi gerekmemektedit.

51. Somut başvuruda tazminat hukukunun genel prensiplerine göre açılan davada Mahkemcce başvurucunun sosyal risk ilkesi uyarınca tazmini gereken maddi ve manevi zararının bulunup bulunmadığı hususunda hiçbir değerlendirmede bulunulmamış, bu suretle başvurucu açtığı davayı tazminat hukukunun genel hükümlerine göre inceletme imkänından mahrum bırakılmış ve bu durum başvurucunun mahkemeye erişim hakkına ölçüsüz bir müdahale oluşturmuștur.

52. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

53. Öte yandan yeniden yapılacak yargılama üzerine verilecek kararda tekrar değerlendirileceğinden başvurucunun aleyhine nispi vekâlet ücretine hükmedildiği iddiasıa yönelik inceleme yapımasına gerek görülmemiştir.

2.Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
a. Başvurucunun İddiaları
54.Başvurueu, davanın açıldığı tarihten karanın kesinleştiği tarihe kadar yaklaşık 12yı geçtiğini ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
b, Değerlendirme 
55. Bireysel başvuru sonrasında 25/7/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanun'un 20.maddesiyle 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayilt Avrupa İnsan Hakları Mahkemesine YapilmişBazı Başvuruların Tazminat Ödenmek Suretiyle Çözümüne Dair Kanun'a geçici madde eklenmiştir.

56. 6384 sayılı Kanun'a eklenen geçici maddeye göre yargılamaların uzun sütmesi,yargı kararlannın geç veya eksik iera edilmesi ya da icra edilmemesi şikâyetiyle Anayasa Mahkemesine yapılan ve bu maddenin yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla Anayasa Mahkemesi önünde derdest olan bireysei başvuruların başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle verilen kabul edilemezlik kararının tebliğinden itibaren üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine Adalet Bakanlığı İnsan Hakları Tazminat Konisyonu Başkanlığ (Tazminat Komisyonu)tarafından incelenımesi öngörülmüştür.

57. Ferat Yüksel (B. No: 2014/13828, 12/9/2018, §§ 27-34) kararında Anayasa Mahkemesi yargılamaların makul sürede sonuçlandırlmadığı ya da yargı kararlarımn geçveya eksik icra edildiği ya da hiç icra edilmediği iddiasiyla 31/7/2018 tarihinden önce gerçekleştirilen bireysel başvurulara ilişkin olarak Tazminat Komisyonuna başvuru imkänının getirilmesine ilişkin yolun başan şansı sunan, yeterli giderim sağlama kapasitesi 

bulunan, ulaşılabilir bir yol olduğunu tespit etmiştir. Bu gerekçeler doğrultusunda Anayasa Mahkemesi, ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlał iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna vararak başvuru yollarının tüketilmemiş olması nedeniyle kabul edilemezlik kararı vermiştir (Ferar Yüksel. §§ 35, 36).

58. Meveut başvuruda söz konusu karardan ayrılmayı gerektiren bir durum bulunmamaktadır.

59. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden ineelenmeksizin başvuru yollarıın tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

C. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
60.30/3/2011 tarihlì ve 6216 sayıh Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun’un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkmin ihlal edildiğine ya du edilmediğine kurar verilir. İhlal kararı veritmesi hülinde ihtalin ve sonuçlarmın ortadon kaldırıłması için yapılması gerekenlere hükmedilir ….

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kurarindan kaynaklanmişsa, ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldirmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargilama vapilmasında hukuki yarar bulunmayan hâllerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açilması yolu gösterilebilir.Yeniden yargıama yapmakla yükümlü mahkeme. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıklodığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
61. Başvurucu, ihlallerin tespit edilmesi ile maddi ve manevi tazminata hükmedilmesi talebinde bulunmuştur.

62. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağıa da işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/}1/2019).
63. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldiğından söz edilebilmesi için temel kural mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçłarın ortadan kaldırılmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararlarin giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55.57).


64. ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayıl Kanun’un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzügünün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarinca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırilması için yeniden yargıłama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmcsine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlat kararına bağh olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde, usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıvla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

65. Íncelenen başvuruda Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altına alinan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
66. Bu durumda mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarmın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayıhı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarınin ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama karan verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yaptlmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
67. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmast için yeniden yargıłlamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşilmiştir.

68. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.239,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. l. Yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarımın tüketilmemiş olması nedeniyle KABUL EDÍLEMEZ OLDUĞUNA,
3. Maddi ve manevi tazminat taleplerinin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının ihlat edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA.

B._ Anayasa’nın 36. maddesinde güvence altına alınan mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDÍLDiĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarımn ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere İstanbul 6. Ídare Mahkemesine (30/4/2014 tarihli ve E.2013/2018, K.2014/809 sayılı kararla ilgilidir.) GÖNDERİLMESiNE,
D.Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE,
E. 239,50 TL harç ve 3.000 TL vekâlet üeretinden oluşan toplam 3.239.50 TL yargiılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığıa başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapıłmasına, ödemede gecikme olmasıhålinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Karann bir örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERİLMESiNE 8/9/2020tarihinde OYBiRLİĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Serdar ÖZGÜLDÜR Burhan ÜSTÜN 
Üye Üye Muammer TOPAL Selahaddin MENTEŞ