Ödeme Hizmetlerinde TR Karekodun Üretilmesi ve Kullanılması Hakkında Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2020-08-21

21 Ağustos 2020 CUMA
Resmî Gazete
Sayı : 31220
YÖNETMELİK
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasından:
ÖDEME HİZMETLERİNDE TR KAREKODUN ÜRETİLMESİ VE
KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak ve Tanımlar
Amaç ve
kapsam
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin amacı, ödeme hizmetlerinde TR
Karekodun üretilmesi ve kullanılmasına ilişkin usul ve esasları
düzenlemektir.
(2) Bu Yönetmelik, 20/6/2013 tarihli ve 6493 sayılı
Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik
Para Kuruluşları Hakkında Kanun çerçevesinde ödeme hizmeti kapsamına giren
ve karekod kullanılarak yapılan ödeme işlemlerini kapsar.
Dayanak
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 6493 sayılı Kanunun 12 nci
maddesinin üçüncü ve altıncı fıkraları ile 18 inci maddesinin altıncı
fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3 – (1) Bu Yönetmeliğin uygulanmasında;
a) Alıcı: Ödeme işlemine konu fonun ulaşması
istenen gerçek veya tüzel kişiyi,
b) Banka: Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Anonim
Şirketini,
c) BKM: Bankalararası Kart Merkezi Anonim
Şirketini,
ç) Dinamik karekod: Kullanılacak ödeme işlemine
özel olarak üretilen ve tek kullanımlık olan karekodu,
d) Gönderen: Kendi ödeme hesabından veya ödeme
hesabı bulunmaksızın ödeme emri veren gerçek veya tüzel kişiyi,
e) İşyeri: Bir mal veya hizmet bedeline ilişkin
ödemenin Teknik Doküman kapsamında üretilmiş karekodlar kullanılarak
yapılmasını alıcı taraf olarak kabul eden gerçek veya tüzel kişiyi,
f) İşyeri tarafından sunulan karekod: Müşterilerin,
işyeri tarafından sunulan karekodu, kullandıkları uygulama aracılığı ile
okuması ve ödeme işlemini başlatması esasına dayanan karekod modelini,
g) Karekod: Tarama usulü ile ödeme işlemlerinde
kullanılmak üzere oluşturulan; alfa numerik verileri, karakterleri ve
simgeleri depolayan, bakana göre sol alt köşede, sol üst köşede ve sağ üst
köşede üç kare desen işaretleyiciden oluşan ve kare siyah-beyaz noktalar ya
da pikseller şeklinde siyah ve beyaz modüllere sahip olan iki boyutlu kodu,
ğ) Karekod Üretici Kodu: TR Karekod üretebilmek
için gerekli kodu,
h) Karekod Yönlendirme Sistemi: Karekodların ve
içeriğinde yer alan bilgilerin ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında
transfer edilmesini sağlayan altyapıyı,
ı) Kullanıcı: Karekod kullanarak ödeme yapan gerçek
veya tüzel kişiyi,
i) Ödeme emri: Ödeme hizmeti kullanıcısı tarafından
ödeme işleminin gerçekleşmesi amacıyla ödeme hizmeti sağlayıcısına verilen
talimatı,
j) Ödeme hizmeti: 6493 sayılı Kanunun 12 nci
maddesinde belirtilen hizmetleri,
k) Ödeme hizmeti sağlayıcısı: 6493 sayılı Kanunun
13 üncü maddesinde belirtilen kuruluşları,
l) Ödeme işlemi: Gönderen veya alıcının talimatı
üzerine gerçekleştirilen fon yatırma, aktarma veya çekme faaliyetini,
m) Ödeme kartı: 23/2/2006 tarihli ve 5464 sayılı
Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanunu kapsamında ihraç edilen banka
kartları ve kredi kartları ile 6493 sayılı Kanun kapsamında ihraç edilen
ödeme aracı niteliğindeki kartları,
n) Ödeme sistemi: Üç veya daha fazla katılımcı
arasındaki transfer emirlerinden kaynaklanan fon aktarımlarının
gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla yapılan takas ve mutabakat işlemleri
için gerekli altyapıyı sunan ve ortak kuralları olan yapıyı,
o) Ödeme sistemi işleticisi: Ödeme sisteminin
günlük işleyişinden sorumlu olan ve sistem işletimi için gerekli olan
faaliyet iznine sahip tüzel kişiyi,
ö) Statik karekod: İçeriği sabit olan ve birden
fazla ödeme işleminde kullanılabilen karekodu,
p) Teknik Doküman: 6493 sayılı Kanun çerçevesinde
ödeme hizmeti kapsamına giren ve karekod kullanılarak yapılan her türlü
işlem için karekod üretilirken uyulması gereken temel ilke ve kuralları
belirleyen bu Yönetmeliğe ekli “TR Karekod İlke ve Kuralları” başlıklı
dokümanı,
r) TR Karekod: Teknik Dokümanda yer alan usul ve
esaslara göre oluşturulan ve 6493 sayılı Kanun kapsamındaki ödemelerde
kullanılabilecek olan karekodu,
s) TR Karekod işlemi: Teknik Dokümanda yer alan
usul ve esaslara göre oluşturulan karekod kullanılarak gerçekleştirilen
ödeme işlemini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
TR Karekod ve Karekod Yönlendirme Sistemi
TR
Karekod ile yapılacak ödemeler
MADDE 4 – (1) 6493 sayılı Kanun çerçevesinde ödeme hizmeti
kapsamına giren ve karekod kullanılarak yapılan her ödeme işleminde, TR
Karekod kullanılır.
(2) Banka, TR Karekod kullanılarak
gerçekleştirilebilecek ödeme işlemlerine üst sınır getirebilir.
(3) Banka, ödeme hizmeti sağlayıcıları, TR Karekod
işlemlerinin gerçekleştirildiği sistem işleticileri, işyerleri, dış hizmet
sağlayıcıları gibi faaliyetleri karekod ile ödeme yapılmasıyla ilgili
taraflardan gerekli bilgi ve belgeleri istemeye ve ihtiyaç halinde yerinde
inceleme yapmaya yetkilidir.
(4) Ödeme hizmeti sağlayıcısının, işyerlerinin,
gönderenin, alıcının ve ilgili diğer tarafların TR Karekod aracılığıyla
başlatılan ödeme işlemleri ile ilgili, gerçekleşen ödeme işleminin
mahiyetine bağlı olarak tabi olduğu diğer mevzuattan kaynaklanan
sorumlulukları saklıdır.
TR
Karekod üretimi ve Karekod Üretici Kodu
MADDE 5 – (1) TR Karekod, Karekod Üretici Koduna sahip olan
ödeme hizmeti sağlayıcısı ve Banka tarafından uygun görülen ödeme sistemi
işleticisi tarafından üretilir.
(2) Birinci fıkra kapsamında üretilecek TR Karekod,
Teknik Dokümanda yer alan ilke ve kurallara uygun olarak üretilir.
(3) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, TR Karekod üretimi
konusunda dış hizmet alımı yapabilir.
(4) Karekod Üretici Kodu, ödeme hizmeti
sağlayıcısının ve Banka tarafından uygun görülen ödeme sistemi işleticisinin
talebi üzerine BKM tarafından belirlenir ve internet sitesinde oluşturulacak
listede duyurulur.
Teknik
İlke ve Kurallar Rehberi
MADDE 6 – (1) TR Karekod kullanılarak belirli bir ödeme
sistemi aracılığıyla gerçekleştirilecek işlemlere ilişkin iş akışlarını da
içeren Teknik İlke ve Kurallar Rehberi, ilgili sistem işleticisinin
başvurusu üzerine Banka tarafından belirlenir. Banka, ödemeler alanının
gelişimi için gerekli görmesi durumunda, belirli bir ödeme hizmeti türü
için de TR Karekod kullanılarak gerçekleştirilecek işlemlere ilişkin iş
akışlarını içeren Teknik İlke ve Kurallar Rehberini hazırlamaya yetkilidir.
(2) Birinci fıkra uyarınca hazırlanacak Teknik İlke
ve Kurallar Rehberinin dağıtım ve paylaşım prosedürü Banka tarafından
belirlenir.
Karekod
Yönlendirme Sistemi
MADDE 7 – (1) TR Karekod ile gerçekleşecek ödeme hizmetlerine
ilişkin süreçlerde gerekli olması durumunda karekodun ve içeriğinde yer
alan bilgilerin, ödeme hizmeti sağlayıcıları arasında transferini sağlamak
üzere BKM tarafından Karekod Yönlendirme Sistemi kurulur ve işletilir.
(2) Karekod Yönlendirme Sisteminin işletim
kuralları, katılım şartları ve maliyet prensibine göre ücretlendirme
esasları dâhil olmak üzere bu maddenin uygulanmasına dair her türlü usul ve
esaslar Bankaca belirlenir ve internet sitesinde ilan edilir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Tarafların Hak ve Yükümlülükleri
TR
Karekod işlemlerinde ödeme hizmeti sağlayıcısının yetki ve sorumlulukları
MADDE 8 – (1) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, TR Karekod
kullanarak gerçekleştirilmesini sağlayacağı ödeme hizmetleri ile ilgili
olarak, Teknik Dokümana uygun bir şekilde karekod oluşturulmasını
sağlamakla ve TR Karekodla yapılacak ödemelerin güvenli ve sorunsuz bir
şekilde gerçekleştirilmesi için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür.
(2) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, 4 üncü maddenin
ikinci fıkrası kapsamında belirlenen sınırları aşmamak kaydıyla, TR Karekod
kullanılarak yapılacak ödeme işlemleri için üst sınır belirleyebilir.
(3) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, TR Karekodun
üretilmesi esnasında mümkün olduğu ölçüde karekod kalitesinin ve
okunabilirliğinin yüksek olmasına özen gösterir ve karekod bütünlüğünün
korunmasını sağlar.
(4) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, TR Karekod
kullanılarak yapılacak ödeme işlemlerinin karekodda yer alan bilgiler ile
uyumlu şekilde gerçekleştirilmesinden ve ödeme işlemi gerçekleştirilirken
karekodda yer alan bilgilerin bütünlüğünün korunmasından sorumludur.
(5) Ödeme hizmeti sağlayıcısı, statik karekod
kullanılarak yapılacak ödeme işlemlerinde karekodun fiziksel güvenliği ve
okunabilirliğinin korunması amacıyla ihtiyaç duyulan tedbirlerin alınması
için gerekli özeni gösterir ve işyeri tarafından gerekli tedbirlerin
alınmasına ilişkin olarak çerçeve sözleşmede gerekli hükümlere yer verir.
(6) Ödeme hizmeti sağlayıcısının, karekod üretimi
için dış hizmet alması halinde gerçekleşen ödeme işleminin mahiyetine göre
ödeme hizmeti sağlayıcısının tabi olduğu mevzuatta dış hizmet kullanımı ile
ilgili yer alan hükümlere uyulur.
(7) TR Karekod işlemlerinde, ödeme işleminin
gerçekleşmesinin ardından alıcının ödeme hizmeti sağlayıcısı alıcıya,
gönderenin ödeme hizmeti sağlayıcısı gönderene işlemin gerçekleştiğine dair
telefon, kısa mesaj ya da uygulama gibi uygun yöntemlerle en kısa sürede
bilgi sağlamakla yükümlüdür.
TR
Karekod işlemlerinde işyerinin sorumlulukları
MADDE 9 – (1) TR Karekod kullanılarak ödeme yapılmasına
imkân sunacak işyeri, ödeme işleminin karekod ile yapılabileceğine ilişkin
ödeme hizmeti kullanıcılarını bilgilendirmekle yükümlüdür. Bu fıkra
kapsamında yapılacak bilgilendirme Banka tarafından belirlenecek gösterim
şekline uygun şekilde yapılır.
(2) TR Karekod kullanılarak ödeme yapılmasına imkân
sunacak işyeri, TR Karekod işlemlerinin karekodda yer alan bilgiler ile
uyumlu bir şekilde gerçekleştirilmesi ve ödeme işlemi yapılırken karekodda
yer alan bilgilerin bütünlüğünün korunması konusunda gerekli özeni gösterir
ve statik karekod kullanılarak yapılan ödeme işlemlerinde karekodun
fiziksel güvenliği ve okunabilirliğinin korunması amacıyla gerekli
tedbirleri alır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Yabancılık
unsuru içeren işlemler
MADDE 10
– (1) Yabancı ülke mevzuatına göre
ihraç edilen ödeme araçları kullanılarak yurt içinde yapılan, işlemin
taraflarından birinin yurt dışında yerleşik olduğu ve ödeme işlemi için
yurt dışında yerleşik bir ödeme hizmeti sağlayıcısının altyapısından
yararlanılan karekodlu ödeme işlemleri için TR Karekod kullanılması zorunlu
değildir.
Uygulama
esasları
MADDE 11
– (1) Banka, bu Yönetmelik
hükümlerini yorumlamaya, bu Yönetmelikte yer almayan ya da açıklık
bulunmayan konularda genel hükümleri de göz önünde bulundurarak karar vermeye,
uygulamayı düzenlemek ve yönlendirmek için tebliğ, genelge ve talimat
yayımlamaya yetkilidir.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Karekodla ödeme
imkânı sağlayan ödeme hizmeti sağlayıcıları, kullanılan karekodları ve
ilgili altyapılarını en geç 31/12/2021 tarihine kadar bu Yönetmelik, Teknik
Doküman ve sundukları ödeme hizmetinin bir ödeme sistemi aracılığıyla işlem
gerçekleştirilmesini gerektirmesi durumunda söz konusu ödeme sistemiyle
ilgili hazırlanacak Teknik İlke ve Kurallar Rehberi ile uyumlu hale
getirmek zorundadır. Banka, bu süreyi bir yılı geçmeyecek şekilde uzatmaya
yetkilidir.
(2) İşyerlerine, ödeme kartları ya da Banka
tarafından işletilen ödeme sistemleri aracılığıyla ödeme kabul etme imkânı
sunan ödeme hizmeti sağlayıcıları, en geç 31/12/2021 tarihine kadar
anlaşmalı oldukları işyerlerinde, Teknik Dokümanda yer alan, işyeri
tarafından sunulan dinamik karekod yöntemi kullanılarak ödeme yapılmasına
olanak sağlayan altyapıyı oluşturmakla yükümlüdür. Banka, bu süreyi bir
yılı geçmeyecek şekilde uzatmaya yetkilidir.
(3) İşyerlerinin ödeme kartları ya da Banka
tarafından işletilen ödeme sistemleri aracılığıyla ödeme kabul etme
esnasında ödeme hizmeti sağlayıcılarının sundukları ödeme altyapısına ilave
olarak farklı cihaz ve uygulamalar kullanması durumunda, kullanılan ilave
cihaz ve uygulamaların sahipleri de işyerinde Teknik Dokümanda yer alan
işyeri tarafından sunulan karekod yöntemi kullanılarak ödeme yapılmasına
olanak sağlayan altyapının en geç 31/12/2021 tarihine kadar oluşturulması
için gerekli önlemleri alır. Banka, bu süreyi bir yılı geçmeyecek şekilde
uzatmaya yetkilidir.
(4) Banka, ödeme hizmeti sağlayıcısından, üçüncü
fıkra kapsamında gerekli önlemleri alma konusunda makul bir gerekçe
sunmaksızın çaba göstermeyen işyerine sunduğu ödeme altyapısı hizmetlerini
durdurmasını istemeye yetkilidir.
Yürürlük
MADDE 12
– (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Başkanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.