Anayasa Mahkemesinin 16/10/2019 Tarihli ve E: 2016/58 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2019/31 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2019-12-17

17 Aralik 2019 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 30981
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2016/58 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2019/31

Karar Tarihi: 16/10/2019


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Burhan ÜSTÜN, Serdar ÖZGÜLDÜR, Serruh KALELİ, Osman Alifeyyaz PAKSÜT, Recep KÖMÜRCÜ, Nuri NECİPOĞLU, Hicabi DURSUN, Celal Mümtaz AKINCI, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL ve Yusuf Şevki HAKYEMEZ'in katılımlarıyla 31/5/2017 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantisında öncelikle suç duyurusunda bulunulup bulunulmayacağı sorunu görüşülmüştür.

2. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu’nun 73. maddesinin üçüncüfikrasının ikinci cümlesinde “İller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesinhesaplar, merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanır ve birleştirilir." denilmiş ve aynı Kanun'un 74. maddesinin ikinci fikrasında da "Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargitay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile Parti Genel Merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmiştır.

3. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünmesine rağmen Demokrat Partinin teşkilatlandığı illere ve ilçe örgütlerine ilişkin 2015yılı içinde herhangi bir gelir ve giderin gerçekleşmediği ifade edilerek 2015 yılı kesin hesabının gönderilmediği tespit edilmiştir.

4. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.


5. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınması vb.birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

6. 2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinin birinci fikrasında bir siyasi partinin bütün gelirlerinin o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği, 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılacağı, 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştirmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.
7. Yönetim giderlerinin hesaplarda görülmemesi kayit dışı gelir ve gider oluşturulduğunu göstermektedir. Bu durumda 2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.

8. Mahkemeye bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dişında gelir ve gider oluşturulmasıinceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olarak nitelendirildiğinden 2820 sayılıKanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.

9. Bu itibarla Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
- Genel Merkeze ait kesin hesapların sunulması dolayısıyla işin esasının incelenmesine,
- Esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağınıoluşturan gelir-gider belgeleri ile bu belgelerin kaydedildiği defterleri Sayıştay Başkanlığına göndermesi için Partiye bu kararın tebliğinden itibaren 30 gün süre verilmesine,
- Anayasa Mahkemesine istenen bilgilerin istendiği şekliyle verilmemesi, hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmamasi, hesabın dışında gelir ve gider yapılması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
10. Doğru Yol Partisinin Anayasa Mahkemesine verdiği 2015 yılı kesin hesap çizelgeleri ile dayanağını oluşturan defter ve belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını

içeren ve Sayıştay Başkanlığı tarafından hazırlanıp Raportör Burak FIRAT tarafından Heyete sunulan esas inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 2820 sayılı Kanun'un ilgili kurallari, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
11. Denetimin maddi ögelerini oluşturan defter ve belgelerde Partinin 2015 yılıgelirler toplaminın 1.233,23 TL, önceki yildan devreden nakit toplaminın 4.916,77 TL,giderler toplamının 6.150 TL olduğu anlaşılmaktadır.

12. Partinin 2015 yılı kesin hesabının gelir ve gider rakamlarının yukarıda açıklanan tutarlardan oluştuğu; bu hâliyle 2015 yılı kesin hesabının doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun'a uygun olduğu sonucuna varılmıştır.

A. Gelirlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Gelirleri 
13. Partinin Genel Merkez gelirleri toplamı 1.233,23 TL olup bunun tamamı bağışgelirlerinden oluşmaktadır. Parti Genel Merkezinin önceki yıldan devreden nakit toplamı4.916,77 TL’dir.

14. Parti Genel Merkezinin defter kayıtları ve gelir belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki gelirlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır 

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterinde kayıtlı olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen toplam 1.233,23 TL tutarındaki gelire ilişkin makbuzun gönderilmesi istenmiştir.

İşletme Defterinin: Numarası

İşletme Defterinin: 1
Parti tarafindan söz konusu yaziya cevap verilmemiştir.
2820 sayılı Kanun'un 69. maddesinde “Bir siyasi partinin bütün gelirleri, o siyasi partinin tüzelkişiliği adına elde edilir./ Siyasi partilerin genel merkezlerinin ve teşkilat kademelerinin gelirleri, parti merkez karar ve yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında alınır. Bastırılan ve parti teşkilat kademelerine gönderilen gelir makbuzlarının seri ve sira numaralarına ait kayıtlar parti genel merkezinde tutulur. Parti teşkilat kademeleri aldıkları ve kullandıkları makbuzlar dolayısıyla parti merkez karar ve yönetim kuruluna karşımali sorumluluk taşırlar./ Sağlanan gelirin türü ve miktarıyla, gelirin sağlandığı kimsenin adi, soyadı ve adresi, makbuzu düzenleyenin sifati, adi, soyadı ve imzasi, makbuzda ve dip 

koçanlarında yer alır./ Makbuzların asıl kisımlarıyla dip koçanlarında aynı sıra numarasıbulunur. Makbuz dip koçanlarının saklama süresi, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beş yıldır”, 75. maddesinin dördüncüfikrasında “Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda, o siyasi partinin gelir ve giderlerinin doğruluğuna ve kanuna uygunluğuna veya kanuna uygun olmayan gelirler ile giderler dolayısıyla da bunların Hazineye gelir kaydedilmesine karar verir" ve 76. maddesinin üçüncüfikrasında “Bu Kanun'un 69 uncu maddesinde belirtilen esaslara aykıri olarak bir siyasi partinin tevsik edilmeyen kaynaklardan gelir sağladığı anlaşılırsa, Anayasa Mahkemesi kararıyla bu gelir Hazineye irat kaydedilir.” hükümleri yer almaktadır.
Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereği siyasi partiler elde ettikleri gelirleri parti tüzel kişiliği adına ve parti merkez ve karar yönetim kurulunca bastırılan makbuzlar karşılığında ilgili defterlere kaydederek elde etmeleri gerekmektedir. Yine siyasi partilerin makbuz dip koçanlarını, Anayasa Mahkemesinin ilk inceleme kararının ilgili partiye bildirilme tarihinden itibaren beş yıl süreyle saklamaları zorunludur. Bu sebeple Partinin işletme defterine kaydedilen ancak 2015 yılı gelir evrakları içinde makbuzu bulunmayan 1.233,23 TL gelir karşılığı Parti mal varlığının 2820 sayılı Kanun'un 75. ve 76. maddeleri gereği Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.

15. Öte yandan Parti tarafindan makbuzu sunulmayan gelir tutari, Partinin 2015yılında elde ettiği gelir tutarının tamamını oluşturmaktadır. Bu bağlamda Partinin esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını olușturan gelir belgesini göndermediği anlaşılmaktadır.

16. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştirmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceği belirtilmiştir.

17. Buna göre 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi hükmüne aykırı olarak Parti Genel Merkezinin gelir belgelerini göndermeyerek inceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun'un 75. ve 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2. İl Örgütleri Gelirleri 
18. Parti, il örgütlerine ilişkin gelir bildiriminde bulunmamıştır.
B. Giderlerin İncelenmesi 
1. Genel Merkez Giderleri 
19. Partinin Genel Merkez giderleri toplamı 6.150 TL olup bunun tamamı kira giderlerinden oluşmaktadır.


20. Parti Genel Merkezinin defter kayitları ve gider belgeleri üzerinde yapılan incelemede aşağıda belirtilenler dışındaki giderlerin 2820 sayılı Kanun'a uygun olarak gerçekleştirildiği sonucuna varılmıştır.

Partiye gönderilen yazıyla 2015 yılı işletme defterinde kayıth olan ve ayrıntısıaşağıdaki tabloda verilen toplam 6.150 TL tutarındaki harcamaya ait kira sözleşmesinin, eğer sözleşme yok ise bulunmama nedeninin açıklanması istenmiştir.

İşletme Defteri: Tarihi

İşletme Defteri: 19.1.2015

İşletme Defteri: 19.1.2015

İşletme Defteri: 13.4.2015

İşletme Defteri: TOPLAM 6.150,00 TL
Parti tarafindan söz konusu yaziya cevap verilmemiştir.
2820 sayılı Kanun'un 70. maddesinin birinci ve ikinci fikralarında "Siyasi partilerin giderleri amaçlarına aykırı olamaz. Bir siyasi partinin bütün giderleri, o siyasi parti tüzelkişiliği adına yapılır", 71’inci maddesinde ise "Siyasi partilerin yapacakları giderler,sözleşmeler ve girişecekleri yükümlülükler; genel merkezde parti tüzelkişiliği adına, illerde il yönetim kurulu adına ve ilçelerde ilçe yönetim kurulu adına yetkili kişi veya kurulca yapılır”ve 75. maddesinin dördüncü fikrasında da "Anayasa Mahkemesi denetimi sonunda o siyasi partinin gelir ve giderinin doğruluğuna ve Kanuna uygunluğuna veya Kanuna uygun olmayan gelir ve giderler dolayısıyla da bunların Hazine'ye gelir kaydedilmesine karar verilir."denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükümleri gereğince siyasi partilerin kira ve apartman aidatı ödemesi yapabilmesi için parti adına yapılmış kira sözleşmesinin bulunmasıgerekmektedir. Yapılan incelemede gider belgeleri arasında kira ve aidat harcamalarına ait kira sözleşmesinin bulunmadığı görülmüştür. Bu bağlamda Genel Merkez kesin hesabında gösterilen 6.150 TL gider karşılığı Parti mal varlığının Hazineye irat kaydedilmesi gerekir.
21. Öte yandan Parti tarafindan belgesi sunulmayan gider tutari, Partinin 2015yılında gerçekleştirdiği gider tutarının tamamını oluşturmaktadır. Bu bağlamda Partinin esas incelemenin yapılabilmesi amacıyla Genel Merkez kesin hesabının dayanağını oluşturan gider belgelerini göndermediği anlaşılmaktadır.

22. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde, siyasi partilerin 75. madde gereğince yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen sorumluları ile aynı madde gereğince istenen bilgileri vermeyen sorumluları hakkında altı aydan bir yıla kadar hapis ve altmış milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezasına hükmedileceği belirtilmiştir.


23. Buna göre 2820 sayılı Kanun'un 75. maddesi hükmüne aykırı olarak Parti Genel Merkezinin gider belgelerini göndermeyerek inceleme ve araştırmayı engelleyen Parti sorumluları hakkında aynı Kanun'un 75. ve 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için suç duyurusunda bulunulması gerekir.
2. il Örgütleri Giderleri 
24. Parti, il örgütlerine ilişkin gider bildiriminde bulunmamıştır.
C. Parti Mallarının İncelenmesi 
25. Partinin 2015 yılı defter ve belgeleri üzerinde yapılan incelemede herhangi bir taşınır ve taşınmaz mal ile menkul kıymet ediniminin olmadığı anlaşılmıştır.
IV. SONUÇ
Doğru Yol Partisinin 2015 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Kanun'a uygun olmayan 1.233,23 TL gelir tutarı ve 6.150 TL gider tutarı olmak üzere toplam 7.383,23 TL karşılığı Parti mal varlığının 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 75. ve 76. maddeleri uyarınca Hazineye irat kaydedilmesine,
B. Partinin 2015 yilı kesin hesabında gösterilen 1.233,23 TL gelir, 4.916,77 TL önceki yıldan devreden nakit toplamı ve 6.150 TL giderin Hazineye irat kaydedilen dışında kalan bölümünün eldeki bilgi ve belgelere göre doğru, denk ve 2820 sayılı Kanun’a uygun olduğuna,
C. Parti Genel Merkezinin gelir-gider belgelerinin gönderilmemesi inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Parti sorumluları hakkında aynıKanun'un 75. ve 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılmasını temin için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasına,
16/10/2019 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Engin YILDIRIM Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üye Üye Üye Serdar ÖZGÜLDÜR Recep KÖMÜRCÜBurhan ÜSTÜN 

Üye Hicabi DURSUN 
Üye Celal Mümtaz AKINCI 
Üye Muammer TOPAL 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Kadir ÖZKAYA Rıdvan GÜLEÇ
Üye Üye Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Selahaddin MENTEŞ