Anayasa Mahkemesinin 7/3/2024 Tarihli ve E: 2022/100 (Siyasi Parti Mali Denetimi), K: 2024/17 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-11-29

29 KasIm 2024 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayi : 32737
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2022/100 (Siyasi Parti Mali Denetimi)
Karar Sayısı : 2024/17

Karar Tarihi : 7/3/2024


I. MALİ DENETİMİN KONUSU 
Turan Hareketi Partisinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesidir.
II. İLK İNCELEME 
1. Turan Hareketi Partisinin; Anayasa Mahkemesine verdiği 2020 yılı kesin hesabına ilişkin belgeler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını içeren ve Raportör Ömer DURSUN tarafindan Heyete sunulan ilk inceleme raporu, Anayasa ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun ile 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun ilgili kurallari, bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
2. 2820 sayılı Kanun'un 73. maddesinin üçüncü fikrasının ikinci cümlesinde iller teşkilatından gönderilenler ve parti merkezine ait olan kesin hesapların merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı öngörülmüş ve aynı Kanun'un 74.maddesinin ikinci fikrasında da "Siyasi partilerin genel başkanlari, karara bağlanarak birleştirilmiş bulunan kesin hesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatının kesin hesaplarının onaylı birer örneğini Haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine ve bilgi için Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına vermek zorundadırlar. Bu belgelere, ilgili siyasi partinin aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz milyon lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini de belirten listeleri eklenir." denilerek il örgütlerinden gönderilen kesin hesaplar ile parti genel merkezine ilişkin kesin hesabın merkez karar ve yönetim kurulunca incelenerek karara bağlanacağı ve birleştirileceği, birleştirilmiş kesin hesap cetvellerinin de Anayasa Mahkemesine sunulacağı hükme bağlanmıştır.
3. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 51. maddesinin (1) numaralıfikrasının (a) bendinde siyasi partilerin “Merkez karar ve yönetim kurullarınca (parti tüzüğünde kesin hesapları onaylama görevi verilen yetkili organlarınca alınmış parti genel merkezi ve iller örgütleri kesin hesaplarının incelenip kabul edildiğine ve birleştirildiğine ilişkin kararın onaylı örneğini’, (b) bendinde “Karara bağlanmış ve birleştirilmiş bulunan bir yıllık kesinhesabın onaylı örneğini”, (c) bendinde “Parti genel merkez kesinhesabının onaylı örneğini,", (ç) bendin de “Bağlı ilçeleri de kapsayan ve il sorumluları tarafindan imzalanmış olan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleri ile genel merkez tarafindan düzenlenecek olan il teşkilatları kesinhesaplarinın icmal listesini,", (d) bendin de “Parti genel merkez ve il teşkilatlarinın aynı hesap döneminde edindiği taşınmaz ve değeri yüz lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini belirten listeleri,", (e) bendinde ise "Parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşiyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmışmutabakat yazılarını" hesap yılını takip eden yılın haziran ayı sonuna kadar Anayasa Mahkemesine sunacakları belirtilmektedir.


4. Turan Hareketi Partisinin kesin hesap dosyasında bağlı ilçeleri de kapsayan iller,örgütlerinin o yıla ilişkin kesin hesapları, parti genel merkezinin yine o yıla ilişkin kesin hesabı, parti genel merkezi ile il kesin hesaplarını içeren birleştirilmiş kesin hesap cetveli,partinin aynı hesap döneminde edindiği değeri 1.500 lirayı aşan taşınır malların, menkul kıymetlerin ve her türlü hakların değerleri ile edinim tarihlerini ve şekillerini belirten liste ile parti genel sekreteri ve genel saymanının imzasını taşiyan yıl sonu kasa mevcudunu gösteren kasa sayım tutanağı ile banka hesaplarına ilişkin olarak banka yetkililerince onaylanmış mutabakat yazılarını göndermediği tespit edilmiştir.
5. Genel merkezinin kesin hesabı olarak gönderilen belgede ise işletme defteri hesabinda yer alan gelir ve giderleri gösteren bilgilerden ibarettir. Gerçekleşen giderlerin ya da gelirlerin mahiyeti hangi gider ya da gelir kalemine ait olduğu bu bilgilerden anlaşılamamaktadır.

6. Bununla birlikte Turan Hareketi Partisinin 2020 yılı kesin hesap dosyasında,Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığının siyasi parti teşkilat listesinde aktif görünen on bir il teşkilatına ait kesin hesap cetvelleri de kesin hesap dosyasında gönderilmemiştir.
7. Siyasi partilerin faaliyetlerini yürüttükleri genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarına ait yerler partilerin kendilerine ait olabileceği gibi kiralık olarak da kullanılabilecektir. Şayet parti yetkililerine ait veya bunların kendilerinin kullandıklarıyerlerde siyasi parti faaliyette bulunuyor ise bu takdirde kira sözleşmesi düzenlenerek kiraya isabet eden tutarın partiye bağış olarak kaydedilmesi gerekir.
8. Ayrıca partilerin genel merkez, il, ilçe ve belde başkanlıklarının hayatın olağan akışı gereği kira, su, elektrik, posta, telefon, kırtasiye, tutulacak defterlerin satın alınmasıvb. birtakım genel yönetim giderlerini de yapması gerekir.

9. 22/4/1983 tarihli ve 2820 sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 69. maddesinde, bir siyasi partinin bütün gelirlerinin, o siyasi partinin tüzel kişiliği adına elde edileceği; 70.maddesinde, siyasi partilerin giderlerinin amaçlarına aykırı olamayacağı ve bir siyasi partinin bütün giderlerinin, o siyasi parti tüzel kişiliği adına yapılacağı; 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendinde de yapılan inceleme ve araştırmaları engelleyen ve istenen bilgileri vermeyen parti sorumluları hakkında 6 aydan 1 yıla kadar hapis ve 60 milyon liradan az olmamak üzere ağır para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır. Bu hükümlere göre, parti yetkililerinin genel yönetim giderlerini kendi imkânlarıyla karşılamaları mümkün değildir. Parti yetkililerinin, bu şekilde yapmış oldukları gider bedellerini partiye bağış geliri olarak kaydetmek suretiyle parti tüzel kişiliği adına hesaplara dâhil etmesi gerekir.

10. Hayatın olağan akışı gereği yeterli miktarda yönetim gideri tutarının hesaplarda görülmemesi kayıt dışı gelir ve gider oluşturulmuş olduğunu göstermektedir. Bu durumda,2820 sayılı Kanun'un 69. ve 70. maddelerine aykırı davranılmış olmaktadır.
11. Bu hâliyle Anayasa Mahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması inceleme ve araştırmayı engellemeye yönelik eylemler olduğundan Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi gereğince gerekli işlemlerin yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasıgerekir.


12. Parti göndermiş olduğu belgeleri ise 7/12/2022 tarihinde Anayasa Mahkemesine sunduğu tespit edilmiştir.

13. 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinde Kanun'un 74. madde hükümlerine aykırı hareket eden sorumluları hakkında, 3 aydan 6 aya kadar hafif hapis ve 15 milyon liradan otuz milyon liraya kadar hafif para cezası verileceği hüküm altına alınmıştır.

14. 4/11/2004 tarihli ve 5252 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun Yürürlük Ve Uygulama Şekli Hakkında Kanun'un "Hafif hapis ve hafif para cezalarının idari para cezasına dönüştürülmesi" başlıkhı 7'nci maddesinde kanunlarda hafif hapis cezası ve hafif para cezası olarak öngörülen yaptırımların idari para cezasına dönüştürüldüğü ve idari para cezasına karar vermeye ise mülki idare amirinin yetkili olduğu belirtilmiştir.
15. 2820 sayılı Kanun'un 74. maddesi hükümlerine aykırı hareket eden parti sorumluları hakkında Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi uyarınca gerekli işlemlerin yapılması için konunun Ankara Valiliğine bildirilmesi gerekir.
III. SONUÇ
Turan Hareketi Partisinin 2020 yılı kesin hesabının incelenmesi sonucunda;
A. Anayasa Mahkemesine, istenen bilgilerin istendiği sürede verilmemesi nedeniyle, Parti sorumluları hakkında 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (b) bendi ve 5252 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarınca yasal işlem yapılmasıiçin konunun Ankara Valiliğine bildirilmesine,
B. Anayasa Mahkemesine hesap verilebilir şekilde kayıt ve belge düzeninin oluşturulmaması, hesabın dışında gelir ve gider gerçekleştirilmesi inceleme ve araştırmayıengellemeye yönelik eylemler olduğundan 2820 sayılı Kanun'un 111. maddesinin birinci fikrasının (c) bendi uyarınca yasal işlem yapılması için Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına suç duyurusunda bulunulmasina,
C. Parti Genel Merkez hesabının denetimi gerçekleştirilemediğinden Partinin 2020yılı hesabının 2820 sayılı Kanun uyarınca kabul edilmesinin mümkün olmadığına 7/3/2024tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkan Başkanvekili Üye Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Engin YILDIRIM 
Üye Üye Üye M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 

Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Üye Basri BAĞCI İrfan FIDAN Kenan YAŞAR 
Üye Üye Muhterem ÍNCE Yılmaz AKÇİL