Arı Zehrinin Toplanmasına İlişkin Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2026-07-03

3 Temmuz 2026 CUMA
Resmî Gazete
Sayı : 33299
YÖNETMELİK
Tarım ve Orman Bakanlığından:
ARI ZEHRİNİN
TOPLANMASINA İLİŞKİN YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç
Hükümleri
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı; arı zehri
işletmelerinin, sözleşmeli üretim kapsamında, arı zehri üreticilerinden
tekniğine uygun, izlenebilir ve denetimli şekilde ham arı zehri temin
etmelerini sağlamaktır.
(2) Bu Yönetmelik; bal arılarından ham arı zehri
toplanmasına ilişkin usul ve esasları kapsar.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 11/6/2010 tarihli ve 5996 sayılı
Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanununun 6 ncı maddesine
dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
ve kısaltmalar
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) AKS: Arıcılık Kayıt Sistemini,
b) Arı zehri: Apis
mellifera türü bal arılarının zehir salgı bezlerinde üretilen ve zehir
keselerinde depolanan protein ve peptid ağırlıklı doğal bir dış salgı
ürününü,
c) Arı zehri toplama aparatı: Arıların sokma
davranışını tetikleyerek arıların keselerinde bulunan zehrin arıya ve koloniye
zarar vermeden salgılanmasına ve toplanmasına elverişli aparatı,
ç) Arı Zehri Toplama Sertifikası: Bakanlıkça
düzenlenen Arı Zehri Toplama Eğitim programlarına katılarak başarılı olan
arıcılara verilen sertifikayı,
d) Arı zehri üreticisi: Arı zehri işletmesine bağlı
ya da sözleşme yapmış ve Arı Zehri Toplama Sertifikası almış AKS’ye kayıtlı
arı yetiştiricisini,
e) Arı zehri işletmesi: Bakanlıktan arı zehri
toplama/işleme izni alan işletme, müessese veya merkez birliğini,
f) Arılık: Üretim faaliyetinde kullanılan arılı
kovan ve ekipmanların bulunduğu açık ya da kapalı tesis/alanları,
g) Bakanlık: Tarım ve Orman Bakanlığını,
ğ) Birlik: Merkez birliği tarafından arı zehri
üreticisi ile sözleşme yapma yetkisi verilen, 5996 sayılı Kanun ve
29/6/2004 tarihli ve 5200 sayılı Tarımsal Üretici Birlikleri Kanunu ile
kurulmuş arıcı örgütlerini,
h) Ekotip: Coğrafik bölgelerin geçiş kısımlarına
doğal olarak uyum sağlamış arı genotipini,
ı) HAYGEM: Hayvancılık Genel Müdürlüğünü,
i) Irk: Orijinini sınırları belli bir coğrafik
bölgeden alan, ortak morfolojik, genetik, davranış ve fizyolojik özelliklere
sahip alt türü,
j) Koloni: Yumurtlayan ana arısı bulunan, 3-4
çerçevesi açık ve kapalı yavrulu alana sahip en az 7-8 arılı çerçevede
koloni faaliyetlerinin sürdürüldüğü arı ailesini,
k) Merkez birliği: Türkiye Arı Yetiştiricileri
Merkez Birliği ve Bal Üreticileri Merkez Birliğini,
l) Müessese: Bünyesinde arıcılık birimi bulunan
üniversite, araştırma enstitüleri ve Kafkas Arısı Üretim, Eğitim ve Gen
Merkezi Müdürlüğünü,
m) Sözleşmeli üretim: Üretici ve alıcı arasında
karşılıklı menfaat esaslarına dayalı olarak yazılı akitlerle yürütülen
tarımsal üretim şeklini,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Arı Zehrinin Toplanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Arı zehri
toplama aparatı ve özellikleri
MADDE 4- (1) Arı zehri toplama aparatının aşağıda belirtilen
nitelikleri taşıması zorunludur:
a) Arı zehri aparatı ve kazıma aleti zehrin
fiziksel ve biyokimyasal yapısını olumsuz yönde etkilemeyecek malzemeden
imal edilir.
b) Aparatın telleri üzerinde 12-30 volt arası
gerilim, 50-1000 Hz arası sinyal frekansı, 2-3 saniye titreşim süresi ve
3-6 saniye duraklama süresi bulunur. Kullanılan aparatların, yüksek gerilim
ve sinyal frekansları içermesi nedeniyle, arıların doğal yaşam süreçlerine
zarar vermeyecek ve ölümlerine neden olmayacak nitelikte olması gerekir.
c) Aparatın cam levhası üzerinde, aralıkları 0,5
cm, kalınlıkları 0,5-1,5 mm olan teller, zehrin özelliklerini etkilemeyecek
arıya zarar vermeyecek alaşımlardan yapılır.
Arı
zehrinin toplanması
MADDE 5- (1) Arı zehrinin toplanması aşağıda belirtilen
yöntemlere göre yapılır:
a) Arıların elektrik yüklü tel ile temasları sonucu
zehir bıraktıkları cam plakalar, güneş ışığına maruz bırakılmadan taşınır.
Cam yüzeyden arı zehrinin kazınması işlemi, hijyenik şartlarda, kapalı hava
akımının olmadığı ve doğrudan güneş ışığı almayan ortamda gerçekleştirilir.
b) Arılıkta, olası alerjik reaksiyona karşı gerekli
ilaçlar ile temiz su bulundurulur.
c) Arı zehri toplama sırasında, zehirde kalıntıya
neden olabilecek körük veya repellent etkili duman çıkaran herhangi bir
destek malzemesi kullanılamaz.
ç) Arı zehri toplama aparatının, kazıma işleminin
yapılacağı yere nakli sırasında kullanılacak kaplar; çapraz kontaminasyonu
önleyecek özellikte, dayanıklı ve kolay temizlenebilir nitelikte olmak
zorundadır.
d) Cam plakalar ve tellerin sterilizasyon işleminin
etüvde 160-180 °C’de 2 saat süreyle gerçekleştirilmesi ve steril kutularda
saklanması gerekir. Bunun mümkün olmaması durumunda, temizlik amacıyla arı
zehri toplama cam plakaları kaynar su ile dikkatlice yıkanıp durulanır ve
açık havada kurutulur. Sterilizasyon amacıyla ise cam plakalar ve teller
%70’lik izopropil alkol ile silinip kurumaya bırakılır.
e) Zehir kazıma aleti jileti paslanmaz çelikten ve
tek kullanımlık olmak zorundadır.
(2) Arı zehrinin toplanmasında aşağıda belirtilen
hususlara uyulur:
a) Arı zehrine koruma amaçlı hiçbir katkı maddesi
karıştırılamaz.
b) Zehir toplama aparatı kovandan çıkarıldıktan
sonra 30 dakika içerisinde cam levhalardan zehir kazıma işlemine başlanır.
c) Toplanan arı zehri, gıdaya uygun kalıntı
bırakmayacak amber renkli, tek kullanımlık, hava ve nem geçirgenliği
olmayan vida kapaklı şişelere konur; üzerinde işletme numarası, toplama
tarihi ile "Bal Arısı Zehri" ibaresini içeren etiket bulunur.
Zehir, soğuk zincir koşullarında (-18 °C) muhafaza edilir.
ç) Kalıntı ve kontaminasyon riskini minimize etmek
ve apiterapiye uygun arı zehri için filtreli cihaz ile toplama yapılır.
d) Filtreli cihazlarda kullanılacak olan filtre
materyali medikal plastikten üretilir.
(3) Arı zehri toplama tekniğine ilişkin hususlar
şunlardır:
a) Arı zehrinin; arı dışkısı, toz, polen, bal ile
diğer kovan içi ve çevresel bileşenlerle bulaşmasını en aza indirmek
amacıyla kovan içi cihazların kullanılması veya tablaların kovan içine
doğru uygun şekilde konumlandırılması gibi yöntemler uygulanır.
Kontaminasyonun önlenmesi amacıyla filtreli cihazlar kullanılır.
b) Koloni sağlığı ve devamlılığının korunması
amacıyla arı zehri toplama işlemi, aynı kovandan 7 günden daha kısa
aralıklarla yapılamaz.
c) Zehir toplama aparatı kovanda 15-20 dakikadan
fazla bulundurulmaz. Zehir toplama işlemi sabah erken saatlerde, öğleden
sonra veya akşam gerçekleştirilir.
(4) Arı zehri toplayacak kişinin uyması gereken
kurallar şunlardır:
a) Arı zehrinin solunmaması, göze ve çıplak tene
temas ettirilmemesi esastır.
b) Tıbbi gözlük, maske, cerrahi eldiven, bone,
önlük gibi kişisel koruyucu donanımların kullanılması zorunludur.
Arı zehri
toplama izinli arılıkta aranacak şartlar
MADDE 6- (1) Arı zehri toplama izinli arılık ve kolonilerde
aşağıdaki şartlar aranır:
a) Arılıklar, zirai mücadele yapılan tarımsal
alanlardan en az 200 metre uzaklıkta bulunur.
b) Toplama işlemi, arı popülasyonu güçlü
kolonilerde yürütülür.
c) Arı zehri toplama döneminde sadece polen ikame
besleme yapılır. Şeker şurubuyla besleme yapılmaz.
ç) Arı sağlığını korumak amacıyla hastalık ve
zararlılarla mücadelede kalıntı bırakacak sistemik etkili ilaçların
kullanımı yasaktır. Kullanılması durumunda arı zehri toplanmasına
başlamadan en az 15 gün öncesinde ilaçlamanın kesilmesi gerekir.
d) Arı zehri üretimine uygun arı ırkı veya
ekotipine sahip arılar kullanılır.
Arı zehri
toplama eğitimi ve sertifikası
MADDE 7- (1) Uygulamalı arı zehri toplama eğitimi aşağıda
belirtilen esaslara göre yapılır:
a) Arı zehri toplama eğitimi programına katılmak
isteyen arıcının, arı zehri işletmesi ile sözleşme yapması zorunludur.
b) Arı zehri işletmesi ile sözleşme yapan birlik
üyesi arıcı, birlikleri aracılığı ile ya da doğrudan merkez birliğine
dilekçe ile başvuruda bulunur.
c) Merkez birliği, en az iki gün süreli eğitim
programını, kurs yerini ve başvuru yapanlardan en fazla 25 kursiyeri
belirler.
ç) Arı zehri eğitim programında uygulamalı eğitime,
iş sağlığı ve güvenliği konularına yer verilir. Eğitim süresince
kursiyerlere temel ilk yardım eğitimi verilerek alerjik reaksiyonlara karşı
bilinçlendirilmeleri sağlanır.
d) Merkez birliği, eğitimci olarak görevlendirmek
üzere üniversitelerden, konusunda uzman kişi veya müesseselerden
yararlanır.
e) Merkez birliği; eğiticilerin bilgilerini, kurs
yerini, katılımcı listesini ve ders programını içeren eğitim programını,
eğitim izni almak üzere Bakanlığa gönderir.
f) Bakanlık, uygun görülen arı zehri toplama
eğitimi programlarını onaylar.
g) Eğitim ile ilgili bilgiler HAYGEM/merkez birliği
aracılığı ile katılımcılara bildirilir.
ğ) Eğitim giderleri ve sertifika ücretleri
kursiyerlere aittir.
h) Kursiyerlerin başarı ve eğitim devam çizelgesi eğitici
tarafından onaylanarak HAYGEM’e gönderilir.
ı) Bakanlık, eğitim sonucunda başarılı olan ve
Bakanlık Merkez Döner Sermaye hesabına ücretini yatıran kursiyere, Arı
Zehri Toplama Sertifikası verir.
i) Gerek görülmesi durumunda Bakanlık arı zehri
eğitimi yapar/yaptırır.
Arı zehri
toplamada yükümlülükler
MADDE 8- (1) Arı zehri toplama sürecinde arı zehri üreticisi
ve arı zehri işletmesinin sorumlulukları şunlardır:
a) Arı zehri işletmesi ile sözleşmesi bulunmayan
arı zehri üreticileri, Arı Zehri Toplama Sertifikasına sahip olsalar dahi
arı zehri toplayamazlar.
b) Arı zehri işletmesi, toplanan arı zehrinin soğuk
zincirde muhafazası için gerekli tedbirleri almak zorundadır.
c) Arı zehri üretim miktarı dönemsel olarak arı
zehri üreticisi tarafından AKS’de kayıt altına alınır.
ç) Arı zehri üreticisi, gen kaynaklarının korunması
amacıyla, ülkemiz arı ırkı veya ekotipi arılardan arı zehri toplar.
d) Arı zehri toplama aşamasında, iş sağlığı ve
güvenliği mevzuatında yer alan tedbirler arı zehri üreticisi ve arı zehri
işletmesi tarafından alınır.
e) Arı zehri toplama ve üretim sürecinde ortaya
çıkacak olumsuzluklardan arı zehri işletmesi sorumludur.
İşletme
gereklilikleri
MADDE 9- (1) 4 üncü ve 5 inci maddelerde belirtilen
faaliyetler, 24/12/2011 tarihli ve 28152 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliği
hükümlerine uygun olan ve kayıt altına alınmış arı zehri işletmelerinde
yürütülür. Bu işletmelerden elde edilen arı zehri gıda sanayiinde
kullanılamaz.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Denetim
MADDE 10-
(1) Bakanlık, gerekli gördüğü
hallerde arı zehri üreticisi ve arı zehri işletmesini denetler. Bakanlık
tarafından yapılacak denetimlerde gerekli kolaylık sağlanır.
Yaptırımlar
MADDE 11-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerine
aykırı hareket edenler hakkında, 5996 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinin
birinci fıkrasının (d) bendi hükümlerine göre yaptırım uygulanır.
Yürürlük
MADDE 12-
(1) Bu Yönetmelik yayımı tarihinde
yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 13-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Tarım ve Orman Bakanı yürütür.