Anayasa Mahkemesinin 13/10/2020 Tarihli ve 2017/38496 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-02-23

23 Şubat 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayi : 31404
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:İKİNCİ BÖLÜM KARAR MUSTAFA TÜRKUZ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası:2017/38496Karar Tarihi : 13/10/2020
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERINOĞLU Basri BAĞCI Raportör : Kamber Ozan TUTAL Başvurucu : Mustafa TÜRKUZ Vekili : Av. Coşkun ÖZBUDAK 
L BAŞVURUNUN KONUSU 
I.Başvuru, dostane çõzūm kapsamında yapılan õdemenin geri istenmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 29/11/2017 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölümtarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bðlüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık görüşünü bildirmiştir.

7. Başvurucu, Bakanlığın görüşüne karşı süresinde beyanda bulunmuştur.
IIL OLAY VE OLGULAR 
8.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar ōzetle şöyledir:
9. Başvurucu 1965 doğumlu olup Kahramanmaraş'ta ikamet etmektedir.Başvurucu, astsubay kıdemli başçavuş unvanı ile emekli ołmuştur.


10.Hayvan hırsızlığı suçuna katıldıkları iddiasıyla bazı şüpheliler gözaltına almarak 9/S/2000 tarihinde Bucak İiçe Jandarma Komutanlığında nezarethaneye konulmuştur. Kolluk görevlilerinin talepleri üzerine Bucak Cumhuriyet Başsavcılığınca şüpheliler hakkındaki gözaitı kararı altı gūn uzatılmış ve sonrasında şüpheliler I5/5/2000 tarihinde adliyeye sevk edilmiştir. Ifade alan savcılarca bu kişilerin vūcutiarında darp ve cebir izleri gōzlemlenmiştir.Devlet hastanesi raporlarındaşūphelilerin darp ve cebire maruz kaldığıtespit edilmiştir.Tanık jandarma erleri beyanlarında; gözaitındaki şüphelilerin isnat edilen suçlamayı kabułetmeleri için aç ve susuz bırakıldıklarını, dēvüldüklerini, soyulup üzerilerine tazyikli su sıkıldığını, şüphelilere küfür ve hakaret edildiğini ifade etmiştir.

A. Ceza Yargılaması
I1. Başvurucu ve diğer sanıklar hakkında Burdur'un Bucak ilçesindeki jandarma karakolunda görev yaparken hırsızlık nedeniyle gözaltına alınan kişilere işkence ve kōtümuamelede bulundukları iddiasıyla [/6/2001 tarihinde ceza davası açılmıştır.
12. Burdur Ağır Ceza Mahkemesi I/3/1926 tarihli ve 765 sayılı Ttrk Ceza Kanunu'num 243.maddesinde Öngörülen cürümlerinisõyletmek ve suç delillerini ortaya çıkarmak amacıyla gázaltındayken işkence etme, zalimane veya gayriinsani muamelelere başvurma suçunun işlendiği sabit olduğundan diğer iki sanıkla birlikte başvurucunun I yıl [5gūn hapis ve 10 ay süreyle kamu hizmetlerinden mahrumiyet cezasıyla ūç katılan yönünden ayrt ayrı cezalandırılmalarına 5/2/2013 tarihinde karar vermiştir.

13. Başvurucu tarafindan temyiz edilen karar Yargıtay 8. Ceza Dairesi tarafından 216/2016 tarihinde "kazamımış hak nedeniyle samklar H.M. ve Mustafa Tūrkuz hakkanda hükmolunan cezaların 2 yıl hapis ve 1 yı kamu hizmetlerinden mahrumtyet olarak infazına"ibaresinin eklenmesi suretiyle düzeltilerek onanmıştır.

B. AlHM Önündeki Süreç
14. Ceza yargılamasında katılan sıfatıyla yer alan T.Y. ve Y.G. gōzaltındayken kðtūmuameleye tabi tutulduklarī, bu iddialarıyla ilgili etkili bir soruşturma yapılmadıği ve kamu görevlileri hakkında yürütülen yargılamanın aşırı uzun sürdūğu iddiasıyla 4/12/2008 tarihinde Avrupa Insan Haklan Mahkemesine (AiHM) bireysel başvuruda bulunmuştur.
15. AlHM başvuruyu I4/6/2011 tarihindę TÜrkiye Cumhuriyeti Hükümetine tebliğetmiştir. Dostane çözüm kapsamında T.Y. ve Y.G. ile Htikūmet arasinda imzalanan beyannameler 25/1/2013 ile 11/6/2013 tarihlerinde AlHM'e sunulmuştur. S8z konusu beyannamelere göre tüm iddialarından vazgeçmeleri karşılığında Hükümet tarafindan T.Y. ve Y.G.ye bir miktar para ōdeneceği taahhüdünde bulunulmuştur.

16. AiHM 24/9/2013 tarihinde, taraflar arasında variılan dostane çözüme istinaden başvuruyu kayıttan düşürmüştür. AfHM, taraflar arasında dostane çözüme ulaşıldığını ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AfHS/Sðzleşme) ve ek protokoller ile korunan inşan haklarına saygı ilkesi kapsamında başvurunun daha fazla incelenmesi için bir neden görmediğini ifade etmiştir.

17. Hükümet, dostane çözüm beyannamesinde belirlenen bedeli 27/11/2013tarihinde T.Y. ve Y.G.ye &demiştir.


C. Rllcu Davası
18. Bakanhk, dostane çözüm kapsamında ödenen bedelin tazmini için ceza yargılamasında mahkům olan başvurucu ve diğer iki kişi aleyhine 20/10/2014 tarihinde rücu davası açmıştır. Dava dilekçesinde, ceza yargılamasında başvurucu ile diğer davalıların mahkûmiyetine karar verildiği ve yargılamaya konu olay nedeniyle AłHM'e yapılan başvuru sonucunda dostane çözüm kararı gereğince T.Y. ve Y.G.ye tazminat õdendiği belirtilmiştir.
19. Başvurucu, cevap dilekçesinde dostane çözüme dayalı ödemeler için rūcu edilemeyeceğini ve ihlalin tespitine ilişkin başvuruyu esastan karara bağlayan bir hükmün bulunmadığını savunmuştur. Başvurucu 27/7/1967 tarihli ve 926 sayılı Tūrk SilâhlıKuvvetleri Personel Kanunu hükümlerine tabi olarak görev yaptığından 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun rücuya ilişkin hükümleri ile teselsül hükümlerinin uygulanamayacağını belirterek davanın reddini talep etmiştir.

20. Ankara 22. Asliye Hukuk Mahkemesi (Mahkeme) 21/12/2016 tarihinde davanın kısmen kabul0 ile dostane çözüm gereğince ödenen bedelin 1/4'ünün 27/11/2013 tarihinden itibaren işleyen yasal faiziyle birlikte başvurucudan tahsiline karar vermiştir. Mahkeme öncelikle başvurucunun ceza yargılaması sonucu mahkûm edildiğini ve suçun mağdurlarına dostane çōzüm kapsamında ödeme yapıidığını tespit etmiştir.

21. Mahkeme, davaltların kusur oranlarını belirlemek için bilirkişi raporu almıştır.Bilirkişi raporunda; kamu görevine aykırı davranarak bireysel başvuruya sebebiyet vermeleri nedeniyle 3/4 oranında davalıların, buna karşı makul sūrede yargılama yapılmaması ve etkin iç hukuk yolunun bulunmaması nedeniyle 1/4 oranında Bakanlığın Ödemeden sorumlu tutulması gerektiği belirtilmiştir.

22. Mahkeme, her bir davalmın kendi aralarında eşit oranda kusurlu olduğunu ve dava konusu bedelin 3/4'tnūn karşılığı olan tutarın eşit oranda davalılardan tahsil edilmesi gerektiğini belirterek başvurucunun 657 sayılı Kanun'un rücu hüküımlerinin kendisine uygulanamayacağı ve dostane çözüim kapsamında yapılan ödeme için rücu edilemeyeceğine yönelik itirazlarını reddetmiştir.

23. Davacı Bakanlık ve davalı başvurucu tarafindan karara karşı istinaf yoluna başvurulmuştur. Başvurucu dilekçesinde, bir ihlal araştırması yapılmadan veya bir ihlal karan verilmeden dostane çözüme dayalı Ödene için kendisine rūcu edilemeyeceğini ileri sürmüş;ayrıca kusurun tespitinin hâkimin takdir ve yetki alanına girmesine rağmen bilirkişi raporu alınarak hüküm kurulduğunu belirtmiştir.

24. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 25. Hukuk Dairesi (İstinaf Mahkemesi)6/10/2017 tarihinde başvurucunun istinaf başvurusunun esastan reddine, vekâlet ücretine yönelik istinaf başvurusunun kabulü ile kararın bu yönden düzeltilmesine karar vermiştir.İstinaf Mahkemesi, rücuen tazminat olarak nitelediği davanın hukuki dayanağını Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fikrası, 657 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrası ve 11/1/2011 tarihli ve 6098 sayılı Tūrk Borçlar Kanununun 61., 62, ve 73. maddeleri olarak göstermiştir.

25. Istinaf Mahkemesi; Yargitay 4. Hukuk Dairesinin 17/1/2013 tarihli ve E.2012/12054, K.2013/457 sayılı kararına atıfta bulunarak dostane çözüm yoluyla bireysel 

başvurunun kayıttan düşürülme kararının kesinleşmiş bir mahkeme kararı olarak değerlendirilmesi gerektiğini ve bu ilam uyarınca yapılan Ödeme için 6098 sayılı Kanun'un 62.maddesigereğince rūcu edilebileceğinibelirtmiştir. Istinaf Mahkemesisonuç olarak idarenin kamu görevlisi olan başvurucunun kusuru ile doğan zarar dolayısıyla Ödemek zorunda kaldığı tazminatı rūcu hakkı olduğunu ifade etmiştir.

26.Nihai karar 24/11/2017 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.
27.Başvurucu 29/11/2017 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A Mevzuat Häkümleri 
28. 657 sayılı Kanun'un "Kişisel sorumluluk ve zarar" kenar başlıkit 12. maddesi $öyledir:
"Devlet memurlart, görevlerini dikkat ve itina ile yerine getirmek ve kendilerine teslim edilen Devlet malını korumak ve her an hizmete hazur halde bulundurmak için gerekli tedbirleri almak zorundadırlar.

Devlet memurunun kasu, kusur, ihmal veya tedbirsizliği sonucu idare zarara uğratumışsa, bu zararın ilgili memur tarafindan rayiç bedeli tzerinden ōdenmesi esastır.
Zararların ödettirilmesinde bu komudaki genel hükümler uygulanır. Ancak filin meydana geldiği tarihte en alt derecenin birinci kademesinde bulunan memurun brüt aylığıın yarısını geçmeyen zararlar, kabul etmesi halinde disiplin amiri veya yetkili disiplin kurulu kararına göre ilglli memurca ödenir."
29. 657 sayılı Kanun'un "Kışilerin uğradıkiarı zararlar" kenar başhıkh 13.maddesinin birinci ve ikinci fikralar şöyledir:
"Kişiler kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değll, ilgili kurum aleyhine dava açarlar. Ancak,Devlet dairelerine tevdi veya bu dairelerce tahsil veya muhafoza edilen para ve para hükmündeki değerli kağuların ilgili personel tarafindan zimmete geçirilmesi halinde,zimmete geçirilen miktar, cezai takibat somucu beklenmeden Hazine tarafindan hak sahibine ödenir. Kurumun, genel hükümlere göre sorumlu personele rücu hakka saklıdır.
İşkence ya da zalimane, gayri insani veya haysłyet kurıcı muamele suçları nedeniyle Avrupa Insan Hakları Mahkemesince verilen kararlar sonucunda Devletçe ödenen tazminatlardan dolayı sorumlu personele rūcu edilmesi hakkında da yukarıdaki fikra hükmüuygulanu."
30.6098 sayılı Kanun'un "Dış ilişkide" kenar başhıkiı 61. maddesi şöyledir:
"Birden çok kişi birlikte bir zarara sebebiyet verdikleri veya aynı zarardan çeşitli sebeplerden dolayı sorumlu oldukdarı takdirde, haklarında müteselsil sorumluluğa ilişkin hükümler uygulanur."
31. 6098 sayıłı Kanun'un "İçHlişkide" kenar başlıklı 62. maddesinin birinci fikrasışõyledir:

"Tazminatın aynt zarardan sorumlu müteselsil borçlular arasında paylaştirilmasında,bültün durum ve koşullar, özellikle onlardan her birine yüklenebilecek kusurun ağırlıiğı ve yarattıkları tehlikenin yoğunluğu göz ömünde tutulur."
32. 6098 sayılı Kanun'un "Rücu isteminde" kenar başhıkhı 73, maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Rücu istemi, tazminatın tamamının ödendiğł ve birlike sorumlu kişinin Öğrenildiği tarihten başlayarak iki ylın ve her hälde tazminatın tamamının bdendiği tarihten başlayarak on yılın geçmesiyle zamanaşımına uğrar."
33. 12/I/2011 tarihli ve 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "Yargılamamn iadesi sebepleri" kenar başlıkli 375. maddesinin (1) numaralı fikrasının 25/7/2018 tarihli ve 7145 saytlı Kanun'un 19. maddesiyle değişik (i) bendi şöyledir:
"Kararın, Insan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmenin veya eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin, Avrupa Insan Haklart Mahkemesinin kesinleşmişkurarıyla tespit edilmiş olması veya karar aleyhine Avrupa Insan Hakları Mahkemesine yaplan başvuru hakkında dostane çözüm ya da tek taraflı deklarasyon sonucunda düşme karari verilmesi."
B. Yargitay İçtihadı
34. Yargıtay 4. Hukuk Dairesinin 5/11/2013 tarihli ve E.2013/8885, K.2013/16983sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava, yargılamanm yenilenmesi istemine ilişkin olup yerel mahkemece davanın reddi üzerine dairemizce bozulmuş, bozma kararının dizeltilmesini davalı .. istemiştir.
Davaci, davalı …. tarafindan yerel mahkemenin 2000/242 Esas sayılı dosyası ile açılan tazminat davasında kişilik hakkına saldırı nedeniyle manevi tazminata mahkum edildiğini.kararın kesinleşmesinden sonra Avrupa Insan Hakdarı Mahkemesi'ne başvuruda bulunduğunu ve başvurunun dostane çözümle neticelendiğini belirterek HMK. 375/(HUMK. 445/1 1) maddesine dayanarak yargılamanın yenilenmesini istemiştir.
Yerel mahkemece, yasada belirtilen yargilamanın yenilenmesi şartlarmın somut otayda yer almadıği, daha önce verilen tazminat kararının Insan Hakiarı ve Temel Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme ve eki protokollerin ihlali suretiyle verildiğinin AtHM,'nin kesinleşmiş karar ile tespit edilmiş olmadığı gerekçesiyle dava reddedilmiş, karar dairemizce bozulmuştur.

Dairemiz, HMK. 375/i maddesinin lafzı ile değil amaçsal yorum yöntemiyle yorumlanması gerekip böyle yorum sonucunda dostane çözüm ile davanın AlHM.'ce kayutan düşürülmesine ilişkin kararın, "ihlalin AlHM.'nin kesinleşmiş kararı ile tespit edilmiş olması" tle aynı anlama geldiğini kabulle somut olayda yargılamanın yenilenmestne ilişkin şartın gerçekleştiğini belirterek işın esasını incelemek üzere kararı bozmuştur.
Dostane Çözüm, AlHS.'nin 39. maddesi ile düzenlenmis olan, başvurumun esasıhakkında karar verilmeden önce, sırf o başvuruyu ortadan kaldırma amacı güden ve tarafları uzlaştvrarak davanın sonuçlandırıłmasım sağlayan yasal bir prosedirdür.Taraflar, somut başvuruya ilişkin olarak tazminat ödenmesi, cezada indtrim yapılması

yasal düzenleme yapıması gibi bir takım dostça çōzümler üzerinde anlaşırlarsa, mahkeme ulaşılan anlaşma ve çözümün AIHS. ve bağlı protokollerde tanumlanan insan haklarına saygı esasına dayanan bir çözim olduğumu, başvurunun incelenmesine devamda yarar görülmediğini tespit ederek davanın kayuttan düşürülmesine karar verir. Yukarıda anlatildıği uzere, AlHM.'ce başvurunun esasının incelenmesine geçilmediği için aleyhine başvuru yapılan hükümetin AlHS.'ni ihlal edip etmediği hususu incelenmemektedir. Bu nedenle de dostane çözüme ilişkin varılan somuçların sözleşmenin ihlalinin varliığı anlamına gelmediği açıktır. Kaldı ki, burada hükümetlerin kabul ettiği tazminatlar btr ihlalin karşılığıolmadığı gibi, başvurucular da kabul ettikderi dostça çözüm gereği hükümetler aleyhindeki iddialardan vazgeçtiklerinden, ihlalin var olup olmadığıı araştırmaya imkan da yoktur.
Usul Kamunu'muzda, AtHM.'ce verilen bir kararın yargilamanın yenilenmesine esas almabilmesi için, bu kararda AlHS.'nin ihlal edildiğinin belirlenmesi ve kararın kesinleşmesi gereklidir. Somut olayda davanım dostane çözümle sonuçlandığı gözetildiğinde verilmiş ve kesinleşmiş bir ihlal kararından söz edilemez. Yarguamanın yenilenmesi için HMK. 375fi maddesinde aranan şartların somut olayda bulunmadığı anlaşımakla yerel mahkemece davanın reddine ilişkin karar doğru olup onamayı gerektirir ise de, karar bozulmuş bulunduğundan davalunın karar düzeltme istemi HUMK.'mun 440442. maddeleri uyarınca kabul edilmeli, bozma kararı kaldırımalı ve karar gösterilen nedenlerle onanmalidır."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
35.Mahkemenin 13/10/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği dūşünüldü:
A.Gerekçell Karar Hakkınm İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görtşü
36. Başvurucu, AlHM önündeki bireysel başvuruyu esastan karara bağlamayan ve ihlal tespitine yer vermeyen dostane çözüm kapsamında ödenen tazminatın istenemeyeceğine dair itirazlarimn derece mahkemelerince karşılanmadığını iddia etmiştir. İstinaf Mahkemesinin dayanak olarak aldığı hükmün karar düzeltme aşamasında değiştiğini belirten başvurucu başka bir gerekçe de gösterilmediğinden aleyhine olan kararın bariz takdir hatasıiçerdiğini, bu nedenlerle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.
37. Bakanlık, dostane çözüm kapsamında mağdurlara Ödenen ve tazminat niteliğinde olan bedelin, ceza yargılaması sonucunda hakkında mahkûmiyet kararı verilen başvurucuya Anayasa ve 657 sayılı Kanun gereğince rūcu edilebileceğini belirtmiştir.
38. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında olay tarihinde 657 sayılıKanun'a tabi olmadığını ve derece mahkemelerinin ortadan kaldırılmış bir kararı esas aldığınıvurgulamıştir.

2. Değerlendirme 
39. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine".….adilyargılanma" ibaresinin eklenmesineilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil 

yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu AlHM'in birçok kararında vurgulanmıştır.Dolayısıyla Anayasa'nın 36.maddesinde düzenlenen adilyargılanma hakkının gerekçeli karar hakkı güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu, B. No:2014/8868, 19/4/2017, § 75).

40. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fikrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli olarak yazılır." denilerek mahkemelere kararlarım gerekçeli yazma yükūmltıfuğü yüklenmiştir. Anayasa'nın bütünlāğü ilkesi gereği anılan Anayasa kuralı da gerekçelikarar hakkının değerlendirilmesindegözönünde bulundurulmahdır (Abdullah Topçu, § 76).

41. Gerekçeli karar hakkı, yargtlamada ileri sürülen tüm iddialara ayrıntılı şekilde yanıt verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Bu nedenle gerekçe gösterme zorunluluğunun kapsamı kararın niteliğine gõre değişebilir (Mehmet Yavuz, B. No: 2013/2995, 20/2/2014, §51). Kanun yolu incelemesi yapan mercinin yargılamayı yapan mahkemeyle aynı sonuca ulaşması ve bunu aynı gerekçeyi kullanarak veya atıfla kararına yansıtması, kararın gerekçelendirilmiş olması bakımından yeterlidir (Yasemin Ekşi. B. No: 2013/5486,4/12/2013, § 57).

42.Başvuruya dayanak davanın açılmasına sebep olan olgu, başvurucunun mahkům olduğu olay sonucu devletin tazminat ödemiş olmasıdır. Başvurucunun eylemi nedeniyle AlHM'e yapılan başvuruda ihlal sonucu ile karşılaşılmaması amacryla dostane çözūm gereğince tazminat õdemek zorunda kalan devlet, başvurucu aleyhine rücuen tazminat davasıaçmıştir. Derece mahkemeleri gerekçelerini Anayasa'ntn 129. maddesi ile 657 sayılıKanun'un 13. maddesine dayanarak başvurucu aleyhine tazminata hükmetmiştir.
43. Başvurucu, 657sayılı Kanun'un [3.maddesinin kapsamına girmediğine dair iddiasının derece mahkemelerince ilgili ve yeterli bir gerekçe ile karşılanmadığından yakınmıştir.

44. Anayasa'nın "Görev ve sorumluluklari, disiplin kovuşturulmasında güvence"kenar başlıkiı 129. maddesinin beşinci fikrasında memurlar ve diğer kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davalarının kendilerine rūeu edilmek kaydıyla ve kanunun gösterdiği şekil ve şartlara uygun olarak ancak idare aleyhine açılabileceği hükme bağlanmıştır. 657 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrasında kişilerin kamu hukukuna tabi görevlerle ilgili olarak uğradıkları zararlardan dolayı bu görevleri yerine getiren personel aleyhine değil ilgili kurum aleyhine dava açabilecekleri,kurumun genel hükümlere göre sorumlu personele rūcu hakkının saklı olduğu belirtilmiş,ikinci fikrasında ise işkence ya da zalimane, gayriirsani veya haysiyet kırcı muamele suçlarınedeniyle AlHM'ce verilen kararlar sonucunda devletçe ödenen tazminatlardan dolayısorumlu personele rūeu edilmesi hakkında da yukarıdaki fikra hükmtnün uygulanacağı ifade edilmiştir.

45. Somut olayda açılan davanın rücuen tazminat olarak nitelendirildiği mahkeme kararında, başvurucunun AfHM önünde şikâyete neden olan eylem dolayısıyla yargılandığıve mahküm olarak cezasının kesinleştiği belirtilmiştir. Mahkeme, başvurucunun AlHM başvurusuna sebebiyet verdiğini ve dostane çözüm kapsamında ödenen bedelin başvurucudan kusuru oranında tahsil edilebileceğini açıklamıştır. İstinaf Mahkemesi, başvurucu hakkındaki 

mahkûmiyet ve AlHM δnūndeki bireysel başvuru sürecini değerlendirmiş ve Anayasa'nın 129. maddesinin beşinci fikrası, 657 sayılı Kanun'un 13. maddesinin birinci fikrası ve 6098sayılı Kanun'un 61., 62. ve 73. maddelerini davanın hukuki dayanağı olarak göstermiştir.Istinaf Mahkemesi, kamu görevlisi olan başvurucunun kusuru nedeniyle õdenmek zorunda kalınan tazminat için idarenin rücu hakkı olduğunu belirtmiştir.

46. Somut olayda derece mahkemeleri δncelikle başvurucunun eyleminin ceza davası kapsamında sabit olduğunu ve bu eylemden dolayı AfHM'e yapılan bireysel başvuru sonueunda dostane çöztm kapsamında ilgili kişilere tazminat Ödendiğini belirtmiştir. Derece mahkemeleri açılan davada kanuni dayanakları ortaya koymuştur. Bu kapsamda başvurucuya ait sorumluluğun koşulları tartışılmış ve başvurucunun sorumlu olduğu yolunda ulaşılan kanaat ilgili ve yeterli bir şekilde gerekçelendirilmiştir. Bu nedenle davanın çözümūine yönelik unsurların değerlendirildiği derece mahkemeleri gerekçelerinin hükme ulaşıłması için yeterli kabul edilmesi gerekir.

47. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

B.Hakkaniyete Uygun Yargılauma Hakkmı İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddlaları ve Bakanlık Görüşü
48.Başvurucu; AlHM önündeki bireysel başvurunun esastan karara bağlanmadığınıve herhangi bir ihlal tespitine yer verilmediğini belirterek dostane çözüme dayalı tazminatın kendisine rūcu edilemeyeceğini iddia etmiştir. Başvurucu, aleyhine olan kararın bariz takdir hatası içerdiğini ifade ederek dostane çözüm kapsamında õdenen tazminatın ne kadarının sorumluluğu kapsamında olduğunun belirsiz olmasından yakınmış ve bu gerekçelerle adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür, Başvurvcu ayrıca derece mahkemeleri kararlarının bariz takdir hatası ve açık bir keyfīlik içerdiğinin tespiti hâlinde söz konusu karara dayalı olarak yapılacak olası bir tahsilin de hak ihlaline neden olacağın belirterek mūlkiyet hakkının ihlal edildiğini savunmuştur.

49. Bakanlık görüşünde, AlHM'e yapılan başvuru değerlendirildiğinde muhtemel bir ihlal kararının önlenmesi amacıyla dostane çözüm yoluna gidildiği açıklanmıştır.Bakanlık, başvurucu aleyhine hükmedilen bedel henüz tahsil edilmediğinden mülkiyet hakkına bir müdahalenin bulunmadığını ve ayrıca yargı kararında herhangi bir keyfilik ya da takdir hatası olmadığını ifade etmiştir.

50. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında iddialarım yinelemiş ve kesinleşmiş mahkeme kararı uyarınca tahsilata başlandığını belirtmiştir.
2. Değerlendirme 
51. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafından yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B.No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucu, bariz takdir hatası ve açık bir keyfīlik içeren hukuka aykın bir karar ile rücu edilen miktarın kendisinden tahsilinin mümkün hâle 

gelmesi nedeniyle adil yargılanma hakkının yanında mülkiyet hakkının da ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Bununla birlikte bireysel başvuru formundaki ilgili hakkın hangi nedenlerle ihlal edildiğine dair açıklamalar kısmı gözönüne alındığında başvurucunun bu yöndeki esas iddialarının hukuka aykını karar verildiği şikâyeti ile sınırlı olduğu görülmektedir, Bu nedenle başvurunun bu kısmının hakkaniyete uygun yargılanma hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

52. Anayasa'nın 148. maddesinin dördüncü fikrasında kamun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin şikâyetlerin bireysel başvuruda incelenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kapsamda ilke olarak mahkemeler Önünde dava konusu yapılmış maddi olay ve olguların kanıtlanması, delillerin değerlendirilmesi, hukuk kurallarının yorumlanmasıve uygulanmasıile uyuşmazlık konusunda varılan sonucun adil olup olmaması bireysel başvuru konusu olamaz. Ancak bireysel başvuru kapsamındaki hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden,bariz takdir hatası veya açık bir keyfilik içeren tespit ve sonuçlar bu kapsamda değildir (konuya ilişkin birçok karar arasından bkz. Ahmer Sağlam, B. No: 2013/3351, 18/9/2013).
53. Ancak temel hak ve özgürlüklere müdahalenin söz konusu olduğu durumlarda derece mahkemelerinin takdir ve değerlendirmelerinin Anayasa'daki güvencelere etkisini nihai olarak değerlendirecek merci Anayasa Mahkemesidir. Bu itibarla Anayasa'da Öngörülen güvenceler dikkate alınarak bireysel başvuru kapsamındaki temel hak ve özgürlüklerin ihlal edilip edilmediğine ilişkin herhangi bir inceleme "kamun yolunda gözetilmesi gereken hususun incelenmesi" olarak nitelendirilemez (Sahin Alpay (2) [GK], B. No: 2018/3007,15/3/2018, § 53).

54. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesi çok istisnai durumlarda temel hak ve Özgürläklerden biri ile doğrudan ilgili olmayan bir şikâyeti kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlara ilişkin yasak kapsamına girmeden inceleyebilir. Açık bir keyfīlik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsıldığı ve adil yargılama hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvencelerin anlamsız hâle geldiği çok istisnai durumlarda, aslında yargılamanın sonucuna ilişkin olan bu durumun bizatihi kendisi usule ilişkin bir güvenceye dönüşmüş olur.Dolayisryla Anayasa Mahkemesinin derece mahkemelerinin değerlendirmelerinin usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getirip getirmediğini ve açık bir keyfilik nedeniyle yargılamanın hakkaniyetinin temelden sarsılıp sarsıimadığını incelemesi yargılamanın sonucunu değerlendirdiği anlamina gelmez. Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi derece mahkemelerinin delillerle ilgili değerlendirmelerine ancak açık bir keyfilik ve adil yargılanma hakkı kapsamındaki usule ilişkin güvenceleri anlamsız hâle getiren bir uygulama varsa müdahale edebilecektir (Ferhat Kara [GK], B. No: 2018/I5231, 4/6/2020, § 149).
55. Dostane çözüm AlHS'in39.maddesinde düzenlenmiştir. Buna göre dostane çözūm, insan haklarına saygı ilkesi çerçevesinde başvurunun sona erdirilmesi için başvurucu ile devlet arasında sağlanan anlaşmadır. Esas hakkında karar verilmeden Önce taraflar arasındaki uyuşmazlığın çözülmesi için AlHM aracılığıyla yūrütülen görüşmeler genellikle başvurucuya bir miktar para Ödenmesi ile sonuçlandırılmaktadır. Dostane çōzümün gerçekleşme şartlarını inceleyen AfHM, insan haklarına saygı ilkesi kapsamında başvurunun incelenmesinin devamını gerekli görmediği takdirde davayı kayıttan düşürmektedir. Taraflar arasında bir uzlaşma sağlanamaması durumunda ise AlHM başvuruyu esastan incelemeye başlamaktadır.

5.Somut olayda, Tūrkiye Cumhuriyeti aleyhine AlHM'e yapılan bir başvuru için dostane çōzüme varılmış, bu kapsamda söz konusu başvuruyu yapan kişilere belli bir bedel 

ődenmiş ve bðylece başvuru kayıttan düşmüiştür. Dostane çöztim ile sonuçlanan bireysel başvuruda şikâyet konusunu ise başvurucunun yargılanarak mahkûm olduğu işkence ve kōtüımuameleye konu olay oluşturmuştur. Başvurucunun AtHM önünde şikâyet konusunu oluşturan eylemi işlediği, kesinleşen ceza mahkemesi kararıyla sabittir. Dolayısıyla sõz konusu kesinleşen mahkûmiyet kararı gözönüne alındığında şikâyetçilerin temel hak ve Özgüriüiklerinin ihlal edildiği Türk mahkemelerince tespit edilmiştir. Bu durumun ise temel hak ve özgürlükler rejimi içinde kabul edilemeyeceği tartışmasızdır.
57. Başvuruya konu olayda işkence ve kötu muameleye uğradığı iddiasıyła ilgili kişilerin AlHM'e yaptıkları başvuru Hükümete tebliğ edilmiştir. Benzer başvurularda AlHM'in verdiği kararlar ve başvuru dosyasının içeriği gözönüne alınarak sõz konusu başvuruda da ihlal kararı çıkabileceği Bakanlıkça değerlendirilmiştir. Bunun sonucu olarak devlet aleyhine verilecek muhtemel bir ihlal kararımın δnüne geçilmesi için dostane çözūm yoluna gidilmiştir. AtHS'in 39. maddesi gereğince yürütülen dostane çözüm süreci sonucunda da ilgili kişilere bir miktar para õdenmiştir.

58. Başvurucunun kesinleşmiş mahkûmiyeti ile işkence ve kðtü muamele olgusu ulusalmahkeme tarafından tespit edildiğinden Hükümetin dostane çözūme başvurmasının amacmın olası bir ihlal kararının õnüne geçmek ve tlkenin uluslararası alanda saygınlığının zedelenmesini öulemek olduğu anlaşılmaktadır. Hükümetin &dediği tazminatın başvurucunun mahkümiyetine neden olan eyleminden bağımsız olmadığı kuşkusuzdur. Dolayısıyla rücuya konu bedelin başvurucunun eylemi nedeniyle ödenmek zorunda kalındığı gözönüne alındığında kararının açık bir keyfilik veya bariz bir takdir hatası içerdiği söylenemez.
59. Ayrica başvurucunun da belirttiği Özere her ne kadar Istinaf Mahkemesinin kararında atifta bulunulan Yargıtay 4. Hukuk Dairesi kararının karar düzeltme aşamasında kaldırıldığı (bkz.§ 34) sabitse de sõz konusu kararın dostane çözümtn yeniden yargılama sebebi oluşturup oluşturmadığına ilişkin bir hukuki tartışma içerdiği anlaşılmaktadır.Somut olaydaki uyuşmazlığı ise dostane çözüm kapsamında Ödenen tazminattan başvurucunun sorumlu olup olmayacağı hususu oluşturmaktadır.

60. Sonuç olarak başvurucu tarafindan ileri sürülen iddialar, mahkemelerce delillerin değerlendirilmesi ve hukuk kurallarının yorumlanmasına ilişkin olup mahkeme kararlarında bariz takdir hatası veya açık bir keyfīlik ołuşturan bir hususun da bulunmadığıdikkate alındığında ihlal iddialarının kanun yolu şikāyeti niteliğinde olduğu anlaşıimaktadır.
61. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmının da diğer kabul edilebilirlik koşullar yöntnden incelenmeksizin açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VL. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.1. Gerekçeli karar hakkımın ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olmast nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
2. Hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDÜĞUNA,

B. Yargılama giderlerinin başvurucu Özerinde BIRAKILMASINA 13/10/2020tarihinde QYBİRLİĞİYLE karar verildi,
Başkan Oye Oye Kadir ÖZKAYA M.Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ
Üye Yıldız SEFERİNOĞLU 
Üye Basri BAĞCI