Anayasa Mahkemesinin 1/3/2023 Tarihli ve 2019/20425 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2023-04-20

20 Nisan 2023 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 32169
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
İKİNCİ BÖLÜM  KARAR 
İBRAHİM ARDA GEZGİN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2019/20425Karar Taribi :1/3/2023
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇBasri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Fatih ALKAN Başvurucu : İbrahim Arda GEZGİN Vekili : Av. Osman KOÇ
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, iş göremezlik tazminatına karar verilmesi talebiyle Sigorta Tahkim Komisyonuna yapılan başvurunun reddedilmesi nedeniyle kişinin maddi ve manevi varlığınıkoruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 27/5/2019 tarihinde yapılmıştır. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
III. OLAY VE OLGULAR 
4. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili özetle şöyledir:
5. Başvurucunun yolcu olarak bulunduğu aracın sürücüsü ile asli kusurlu olduğu tespit edilen seyir hâlindcki başka bir aracın sürücüsü arasında 1/8/2016 tarihinde trafik kazası meydana gelmiştir. Kaza sonrası Köprübaşı İlçe Devlet Hastanesine kaldırılan başvurucunun sol bacağında femur şaft kırığı oluştuğu tespit edilmiştir. Akabinde başvurucu ameliyat olmuş ve bacağındaki kınk, plak ve vidalarla redükte edilmiştir.
6. Başvurucu hakkında Salihli Devlet Hastanesi tarafindan düzenlenen 3/1/2019tarihli sağlık kurulu raporunda başvurucu suğlam olarak nitelendirilmiş ve herhangi bir cngellilik oranı tayin edilmemiştir. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sağlık, Uygulama ve 

Araştırma Hastanesince hazırlanan 20/3/2019 tarihli sağlık kurulu raporunda ise başvurucunun nihai engellilik oranının yüzde yedi olduğuna, geçici iş göremezlik sürcsinin olay tarihinden itibaren dört aya kadar uzayabilcceğine ve bakıcı ihtiyacının bulunduğuna ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.

7. Başvurucu, vekili aracılığıyla A. Sigorta Anonim Şirketíne (Şirket) sunduğu dilekçede sürekli ve geçici iş göremezlik tazminatlarının tarafina ödenmesini talep etmiştir Şirket, yapılan doktor kontrolleri sonucunda hasar tazminatının ödenmesini gerektiren bir durumun bulunmadığını belirterek talebi reddetmiştir.

8. Başvurucu; kaza ncticesinde engellilik durumu oluşmasına rağmen işgöremezlik tazminatının ve bakıcı giderlerinin ödenmemesinin kabul edilemez olduğunu belirterek fazlaya ilişkin hakları saklamak üzere 50 TL sürekli iş göremezlik, 50 TL geçici işgöremezlik tazminatı ile 50 TL. bakıcı giderinin ödenmesine karar verilmesi talebiyle 28/3/2019 tarihinde Sigorta Tahkim Kuruluna başvurmuştur.

9. Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından verilen 12/5/2019 tarihli hakem kararıyla başvuru kesin şekilde reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde, Salihli Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen ve başvurucunun sağlam olduğunu belirten sağlık raporunun mevzuata uygun olduğu ve bu nedenle sigorta şirketinin sorumluluğundan bahsedilemeyeceği ifade edilmiştir.

10.Başvurucu nihai kararı 24/5/2019 tarihinde öğrcnmiştir.
IV. İLGİLİ HUKUK 
11. 3/6/2007 tarihli ve 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu'nun "Sigortacılıkta tahkim"kenar başlıklı 30. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden veya Hesaptan faydalanacak kişiler ile Hesap arasında doğan uyuşmazlıkların çözümü amacıyla Birlik nezdinde Sigorta Tahkim Komisyonu oluşturulur. … Sigorta tahkim sistemine üye olan kuruluşlarla uyuşmazlığa düşen kişi, uyuşmazlık konusu sözleşmede özel bir hüküm olmasa bile tahkim usûlünden faydalanabilir. (Ek cümle : 3/4/2013-6456/45 md.) İlgili mevzuat ile zorunlu tutulan sigortalardan kaynaklanan bu fikra kapsamındaki uyuşmazlıklar için ilgili kuruluş sigorta tahkim sistemine üye olmasa dahi hak sahipleri bu bölüm hükümlerine göre tahkim usulünden faydalanabilir. ..

(12) … Beş bin Türk Lirasınım altındaki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararłarı kesindir. Beş bin Türk Lirası ve daħa üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararlarına karşı kararın Komisyonca ilgiliye bildiriminden itibaren on gün içinde bir defaya mahsus olmak üzere Komisyon nezdinde itiraz edilebilir. …Beşbin Türk Lirası ve daha üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında verilen hakem kararları bu madde uyarınca süresinde itiraz başvurusunda bulunulmaması hâlinde kesinleşir. .…. Kırk bin Türk Lirasınım üzerindeki uyuşmazlıklar hakkında itiraz üzerine verilen kararlar için temyize gidilebilir. ….Temyize ilişkin usûl ve esaslar hakkında Hukuk Usûlü Muhakemeleri Kanunu uygulanır."

12. 5684 sayılı Kanun'un "Sigortacılıkta tahkim" kenar başlıklı 30. maddesinin gerckçesinin ilgili kısmı şöyledir:
".…. Sigorta ettirenler veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstienen taraf arasındaki uyuşmazlıklar adli yargı mekanizmalarıyla çözümlenmektedir.Ancak sigortacılık alanında ihtisas mahkemelerinin olmamasi, yargı sürecinin uzun zaman alması ve masraflı olmasi, sigortalıların mağduriyetine neden olmakta ve zararın telafisi uzun zaman ałdığından sigortanın var olma amacına aykırılık teşkil etmektedir...
Madde ile getirilmek istenilen tahkim sistemi ile, sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden doğan tüm uyuşmazlıkların çözümü amaçlanmaktadır. … Hukuk UsulüMuhakemeleri Kanununda yer alan tahkim sisteminin temel esas ve usulleri çerçevesinde sistem şekillendirilmiştir.

…. Tahkim sisteminin işleyişe kavuşması ve uygulama alanı bulmasi, sigortalıların sistemin tarafsızlığına olan güveninin sağlanması ile mümkün olabilecektir, Bu amaçla,sigorta hakemliği müessesesi tasarlanmış ve belirli niteliklere sahip kişilerin, Komisyona başvurarak listeye kaydolmaları temin edilmiştir. Uyuşmazlığın çözümüne ilişkin Komisvona yapılacak başvuruda, belirli usul ve esaslar çerçevesinde, Komisyonca listeden bir hakem atanacak ve uyuşmazhık tamamen tarafsız olan hakemı tarafindan çözülecektir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
13. Anayasa Mahkemesinin 1/3/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
14. Başvurucu; Sigorta Tahkim Komisyonu tarafindan verilen kararda lehine olan sağlık raporunun neden dikkate alınmadığı hususunda bir gerekçe bulunmadığını, iddiaları ve talepleri hakkında özenli bir inceleme yapılmadığını, uğradığı zararların tazmin edilmediğini ve kararın hukuka aykırı olduğunu belirterek kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
15. Anayasa'nın 148. maddesinin üçüncü fikrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 45. maddesinin (2) numaralı fikrasında; bireysel başvuruda bulunulmadan önce ihlal iddiasının dayanağı olan işlem, eylem ya da ihmal için kanunda öngörülmüş olan idari ve yargısal başvuru yollarının tamamının tüketilmiş olması gerektiği belirtilmiştir. Temel hak ihlallerini öncelikle derece mahkemelerinin gidermekle yükümlü olması, kanun yollarının tüketilmesi koşulunu zorunlu kılar (Işıl Yaykar, B. No: 2013/2284, 15/4/2014, § 41).

16. Ancak belirtilen hükümlerde yer verilen olağan başvuru yolları ibaresinin başvurucunun şikâyetleri açısından makul bir başarı şansı sunabilecek ve bir çözüm sağlayabilecek nitelikte, kullanılabilir ve etkili başvuru yolları olarak anlaşılmasıgerekmektedir. Ayrıca başvuru yollarını tüketme kuralı ne mutlak nc şcklî olarak uygulanabilir bir kural olup bu kurala riayetin denetlenmesinde münferit başvurunun koşullarının dikkate alınması esastır. Bu anlamda yalnizca hukuk sisteminde birtakım 

başvuru yollarının varlığının değil aynı zamanda bunların uygulama şartları ile başvurucunun kişisel durumunun gerçekçi bir biçimde ele alınması gerekmektedir. Bu nedenle başvurucunun kendisinden başvuru yollarının tüketilmesi noktasında beklenebilecek her şeyi yerine getirip getirmediğinin başvurunun özellikleri dikkate alınarak incelenmesi gerekir (İşl Yaykır, § 42).

17. Bireylerin vücut bütünlüğü, Anayasa'nın 17. maddesinde yer verilen maddi varlık kapsamındadır. Devlet, tüm bireylerin vücut bütünlüğüne keyfi olarak müdahale etmemek ve üçüncü kişilerin saldırlarını önlemekle yükümlüdür. Bu kapsamda kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı yönünden bir başvuru yolunun hangi özellikleri taşıması hâlinde etkili olacağı hususu önemlidir. Anılan hak bağlamında bir başvuru yolunun etkili olduğunun kabul edilebilmesi için o yolun ilgililerin sorumluluğunu ortaya koyabilmesi, diğer bir ifadeyle kusurun tespit edilmesi ve oluşan zararların tazmininin sağlanması konusunda elverişli olması gerekir (Tanju Bozkurt, B. No: 2014/11917,17/7/2018, § 34).

18. Başvuru konusu olayda trafik kazasına dair tazminat talebine ilişkin olarak sigorta şirketine yöneltilen bir uyuşmazlık söz konusudur, Başvurucu; genel dava açma yoluna gitmemiş, ihtiyari bir yol olan ve sigorta ettiren veya sigorta sözleşmesinden menfaat sağlayan kişiler ile riski üstlenen taraf arasında sigorta sözleşmesinden kaynaklanan uyuşmazlıkları inceleyen Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurmakla yetinmiştir.
19. Sigorta sõzleşmesinden kaynaklı uyuşmazlıklarla ilgili olarak sigorta mevzuatıkapsamında inceleme yapan Sigorta Tahkim Komisyonunun sinırlı değerlendirmelerle karar verdiği açıktır. Ayrica Anayasa Mahkemesinin Muhittin Yeşilmen (B. No: 2016/58665,10/6/2020,) kararında tahkimin uyuşmazlığın çözümünün taraflara bırakıldığı ihtiyari bir yöntem olduğu ve Sigorta Tahkim Komisyonuna başvurulmakla sigorta hukukundan kaynaklanan uyuşmazlığa ilişkin dava açma imkânından ve adil yargılanma hakkının güvencelerinden feragat edilmiş olacağı da belirtilmektedir (Muhittin Yeşilmen, §§ 35, 36).Hukuka veya sözleşmeye aykırı bir fiil nedeniyle başkasına verilmiş olan zararın tazmin edilmesi yükümlülüğünü ifade eden hukuki sorumluluk ise geniş bir hukuka aykırı davranışgrubunu kapsamakta ve haksız fillerden kaynakh tazminat davaları için tahkimdeki gibi bir sınırlama bulunmamaktadır. Dolayısıyla tazminat davaları, vücut bütünlüğünün ihlalinden kaynaklanan zararlara karşı daha geniş giderim imkânı sunduğundan genel dava yolu olarak nitelendirilmektedir. Zira tazminat davalarında haksız fil sorumluluğu kapsamında kusur araştırmasına gidilebilmekte ve mağdurlara etkili şekilde giderim imkânı sağlanabilmektedir (Tanju Bozkurt, § 36).

20. Bu durumda Sigorta Tahkim Komisyonunun devletin üstlenmesi gereken pozitif yükümlülüklerinin yerine getirilip getirilmediğini tespit etmeye ve kamusał makamların sorumluluğunu belirlemeye elverişli olmadığı açık olduğundan kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkı yönünden etkili yol olarak kabul edilemeyeceği değerlendirilmektedir. Bu tür hak iddiaları yönünden tazminat davalarının daha yüksck başarışansı sunabilecek, kullanılabilir ve etkili bir başvuru yolu olduğu anlaşılmaktadır.
21. Neticede Sigorta Tahkim Komisyonunun Anayasa'nın 17. maddesinin birinci fikrasının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmek için etkili bir başvuru yolu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Tazminat davası yolu tüketildikten sonra benzer iddialarla bireysel başvuruda bulunulduğu takdirde -başkaca bir kabul edilemezlik nedeni olmaması durumunda- esas yönünden ayrica bir değerlendirme yapılması mümkün olacaktır,

22. Açıklanan gerekçelerle başvurunun başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Kişinin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Yargılama giderlerinin başvurucu üzerinde BIRAKILMASINA I/3/2023tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.