Elektrik Şebeke Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2021-10-31

31 Ekim 2021 PAZAR 
Resmî Gazete 
Sayi : 31645
YÖNETMELİK 
Enerji Piyasası Düzenleme Kurumundan: ELEKTRİK ŞEBEKE YÖNETMELİĞİNDE DEĞİŞİKLİK  YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK 
MADDE 1  28/5/2014 tarihli ve 29013 mükerrer sayilı Resmî Gazete'de yayimlanan Elektrik Şebeke Yönetmeliğinin EK 17'sine E.17.C.2.2 bölümünden sonra gelmek üzere aşağıdaki bölüm eklenmiştir.

“E.17.C.3. GÜNEŞ ENERJİSİNE DAYALI FOTOVOLTAÍK ÜRETİM TESİSLERÍİÇİN REAKTİF GÜÇ DESTEK HİZMETİ PERFORMANS TEST PROSEDÜRLERİ
(1)  Güneş Enerjisine Dayalı Fotovoltaik Üretim Tesisleri İçin Reaktif Güç Destek Hizmeti Performans Testleri üretim tesisinin sisteme bağlantı noktasında/noktalarında üretim tesisi bazında gerçekleştirilir ve bu testlere ilişkin reaktif güç destek hizmeti performans test sertifikası ve test raporu üretim tesisi bazında hazırlanır. Güneş Enerjisine Dayalı Fotovoltaik Üretim Tesisleri İçin Reaktif Güç Destek Hizmeti Performans Testleri, Reaktif Güç Kapasite Testleri ve Gerilim Kontrolü Testi olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır. Reaktif güç destek hizmeti performans testi öncesinde aşağıdaki koşulların sağlanması gerekmektedir.
a) Üretim faaliyeti gösteren tüzel kişi tarafından ilgili BYTM ve/veya MYTM'den onay alınmış olması gerekmektedir.

b) Bu testler sırasında, üretim tesisinin kurulu gücünün en az %80'i devrede olmak zorundadır. Ayrica üretim tesisi gerilim kontrolcüsü sistem gerilimi ve TEiAŞtarafından iletilen gerilim referans ve droop değerleri doğrultusunda çalışacak şekilde devrede olmak zorundadır.

c)Testler esnasmda oluşacak gerilim değişimlerinin sistem güvenliğini tehdit etmemesi ve sistem geriliminin test için daha uygun seviyelere (0,95pu - 1,05pu) getirilmesi amacıyla, test öncesinde BYTM ile iletişime geçilerek gerekli koordinasyonun sağlanması gerekmektedir.

d)_ Testler sırasında üretim tesisinin ilgili yan hizmet anlaşma metinlerinde tanimłı zorunłu reaktif güç değerlerine tam olarak ulaşılabilmesine olanak sağlaması açısından, bara geriliminin durumu göz önüne ałınarak, ilgili teste aşırı ikazlı çalışma ya da düşük ikazhıçalışma ile başlanmasıa özellikle dikkat edilmelidir. BYTM koordinasyonunda ilgili bölge olanakları test edilen ünite için en uygun bara gerilimi koşullarının sağlanmasıiçin kullanıhır.

e)Test edilecek üretim tesisinin kabul tutanaklarında veya üretim lisansında belirtilmişolan nominal aktif güç değeri, üretim tesislerinde kullanilan invertör ve panel teknolojileri, ana transformatör bilgileri (yükte kademe değiştirici olup olmadıği,kademe oran ve sayısı), bara gerilimini regüle etmek için kullanılan kontrol yapısı blok şeması ve tüm ilgili koruma sistemleri parametreleri test öncesinde elde edilerek test raporuna eklenir.

f)Veri kayit cihazının ölçülen değerleri zaman bilgisiyle kaydedebilecek özellikte olmasıgerekmektedir.

g)Reaktif Güç Kapasite Testlerinde kullanılan veri kayıt teçhizatının doğruluk sııfinın en az %0,2 olması gerekmektedir. Test teçhizatının kalibrasyon sertifikasının son üç yıl içerisinde güncellenmiş olması gerekmektedir. Veri kayit teçhizatının gerekli şartlarıtaşıdığına dair belgeler test öncesinde TEÍAŞ gözlemcisine ibraz edilir.
(2)Performans testleri tamamlandıktan sonra Reaktif Güç Destek Hizmeti Performans Test Tutanağı doldurularak teste katilan taraflarca imzalanmahıdir.

E.17.C.3.1 Reaktif Güç Kapasite Testleri 
Test Hedefi 
(3)Bu testin hedefi, güneş enerjisine dayalı fotovoltaik üretim tesisinin Elektrik Şebeke Yönetmeliği Ek-18'de belirtilen sınırlar dahilinde reaktif güç kapasitesinin sağlandığının doğrulanmasıdır.

Test Aşamaları
(4)Bu test üretim tesisinin kurulu gücünün %20'si, %50'si ve çevre koşullarına bağlı olarak %60’ı ile %100’ü arasında bir değer olmak üzere, üç farklı aktif çıkış gücü değeri için gerçekleştirilir.

(5)Belirtilen çahışma noktalarının her birinde ayrı ayrı gerçekleştirilecek temel test adımları aşağıda belirtilmiştir.

a. Aşırı İkazlı Reaktif Güç Kapasite Testi 
1.Gerilim kontrolcüsüne, toplam reaktif çıkış gücü 0 (sıfir) MVAr olacak şekilde bara gerilim referans değeri uygulanır. Invertörler gerilim limitlerine ulaşmişsa varsa transformatör yükte kademe değiştiricileri vasıtasıyla invertörler tekrar normal çalışma koşullarına getirilerek testlere devam edilir.

2.Toplam reaktif çıkış gücü, kararlı duruma geldikten sonra, üretim tesisinin aşırı ikazhızorunlu reaktif çıkış gücü değerine, TEiAş tarafindan belirlenen tolerans dahilinde, ulaşana kadar gerilim referans değeri en çok %1 adımlarla arttırıhır.

3.Toplam reaktif çıkış gücü, aşırı ikazhı zorunlu reaktif çıkış gücü değerine ulaşmadan invertörler gerilim limitlerine ulaşmışsa varsa transformatör yükte kademe değiştiricileri vasitasıyla invertörler tekrar normal çalhışma koşullarına getirilerek testlere devam edilir.(Yüksüz kademe değiştiricisi varsa testi gerçekleştirmeye yetkili firmanın inisiyatifinde yüksüz kademe değiştiricisi kullanılarak gerekli düzenlemeler yapılır. Testi gerçekleştirmeye yetkili firmanın uygun görmemesi durumunda testler sonlandirılir).

4.Toplam reaktif çıkış gücü, aşırı ikazlı zorunlu reaktif çıkış gücü değerine TEİAŞtarafindan belirlenen tolerans dahilinde ulaştıktan sonra bu değerde 10 dakika kararh bir şekilde çalıştığı gözlemlendikten sonra aşırı ikazlı reaktif güç kapasite testi sonlandırılır.
b. Düşük İkazlı Reaktif Güç Kapasite Testi 
1.Gerilim kontrolcüsüne toplam reaktif çıkış gücü 0 (sifır) MVAr olacak şekilde bara gerilim referans değeri uygulanır. Invertörler gerilim limitlerine ulaşmışsa varsa transformatör yükte kademe değiştiricileri vasıtasıyla invertörler tekrar normal çalışma koşullarına getirilerek testlere devam edilir.

2.Toplam reaktif çıkış gücü kararlı duruma geldikten sonra, üretim tesisinin düşük ikazhızorunlu reaktif çıkış gücü değerine, TEİAŞ tarafından belirlenen tolerans dahilinde, ulaşana kadar gerilim referans değeri en çok %1 adımlarla azaltılır.

3.Toplam reaktif çıkış gücü, düşük ikazlı zorunlu reaktif çıkış gücü değerine ulaşmadan invertörler gerilim limitlerine ulaşmışsa varsa transformatör yükte kademe değiştiricileri vasitasıyla invertörler tekrar normal çalışma koşullarına getirilerek testlere devam edilir.(Yüksüz kademe değiştiricisi testi gerçekleştirmeye yetkili firmanın inisiyatifinde yüksüz kademe değiştiricisi kullanılarak gerekli düzenlemeler yapılır. Testi gerçekleştirmeye yetkili firmanın uygun görmemesi durumunda testler sonlandırılır.)

4.Toplam reaktif çıkış gücü düşük ikazlı zorunlu reaktif çıkış gücü değerine, TEİAştarafindan belirlenen tolerans dahilinde, ulaştiktan sonra bu değerde 10 dakika kararhı bir şekilde çahıştığı gözlemlendikten sonra düşük ikazh reaktif güç kapasite testi sonlandırılır.

Test Sonuçları
(6)Reaktif Güç Kapasite Testleri sırasında aşağıda belirtilen sinyałler kaydedilecektir. Bu sinyallerin yanı sıra gerekli görülen diğer sinyallere ait kayıtlar da alınır.
Üretim Tesisi Toplam Aktif Çıkış Gücü (MW) (Bağlantı Noktasmda)
-  Üretim Tesisi Toplam Reaktif Çıkış Gücü (MVAr) (Bağlantı Noktasında)
Sistem Gerilimi (kV) (Bağlantı Noktasında)
Üretim Tesisi Gerilim Referans Değeri (kV)
(7)Yukarıda tanımlanan değişkenler belirtildiği şekilde isimlendirilerek TEiAŞtarafindan belirlenen veri formati doğrultusunda (ASCI/Text ve csv) test raporuna CD/DVD ortaminda eklenir.

(8)   Reaktif Güç Kapasite Testleri esnasında ölçümü yapılan yukarıdaki sinyaller için örnekleme sıklığı en az saniyede 1 veri olmak zorundadır.

(9)  _ Testler sonucunda hazırlanacak olan test raporunun sonuç kısmında test edilecek üretim tesisinin kurulu gücünün %20'si, %50'si ve çevre koşullarına bağlı olarak %60'ı ile %100'ü arasında bir değer olmak üzere üc farklı aktif cıkış gücü değeri için aşağıda yer alan Tablo E.17.C.3.1 ve Tablo E.17.C.3.2'nin ayrı ayrı doldurulması esastır.
Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Zaman
Sistem Nominal Gerilimi (kV): Aşırı İkazlı Zorunlu MVAR değeri (MVAR): Devrede Olan Kurulu Güç(MW):: Ana Transformatör Kademe Pozisyonu

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Test Başlangıcı

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Test Sonu

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Üretim tesisinin aşırı ikazhı olarak daha fazla MVAR yüklenmesine müsaade etmeyen durum:
Tablo E.17.C.3.1 - Aşırı ikazlı çalışma sırasında kayıt altına alınacak veriler 

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Zaman
Sistem Nominal Gerilimi (kV): Düşük İkazh Zorunlu MVAR değeri (MVAR): Devrede Olan Kurulu GÜÇ(MW):: Ana Transformatör Kademe Pozisyonu

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Test Başlangıcı

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Test Sonu

Üretim Tesisi Adı: Kurulu Gücü MW: Gerilim Düşümü (Droop) (%): Çevre koşullarına bağlı olarak ulaşılabilir azami güç (MW):: Üretim tesisinin düşük ikazlı olarak daha fazla MVAR yüklenmesine müsaade etmeyen durum:
Tablo E.17.C.3.2 - Düşük ikazhı çalışma sırasında kayıt altına alınacak veriler 
(10)_ Üç aşamanın her biri için ayn ayrı doldurulan tablolara ek olarak test raporuna aşağıdaki bilgiler de eklenir.

i.Bara gerilimini regüle etmek için kullanılan kontrol yapısı błok şeması
ii.Üretim tesisinin kabul tutanakları ya da lisansında belirtilen kurulu gücü (MW)
iii.Invertör ve panel teknolojileri 
iv.Sistem (bağlantı noktasi) nominal gerilimi (kV)
v.Reaktif Güç Desteği Yan Hizmet Anlaşması'nda tanımli, Aşırı İkaz Bölgesinde Ulaşılması Beklenen Zorunlu Reaktif Güç Kapasitesi (Qmax +)
vi.Reaktif Güç Desteği Yan Hizmet Anlaşması’nda tanımh, Düşük İkaz Bölgesinde Ulaşılması Beklenen Zorunlu Reaktif Güç Kapasitesi (Qmax -)
vii.Ana transformatör nominal primer ve sekonder gerilimi 
viii.Ana transformatör empedansı (%), X/R orani, ve nominal görünür güç değeri (MVA)

ix.Ana transformatör kademe bilgileri (Yükte/yüksüz ve değişim yüzdeleri)
x.Koruma ve limitleme bilgileri (Değer/Zaman)
Test Kabul Kriterleri 
(11) _ Test edilen üretim tesisi aşırı ve düşük ikazłı zorunlu reaktif güç değerlerinin en az %90'ia ulaşmahıdır.

(12) _ Test edilen üretim tesisi sistem koşullar sebebiyle invertörler gerilim limitlerine ulaşmış olmasına rağmen aşırı ve düşük ikazlı zorunlu reaktif güç değerlerine ulaşamamış ise testler başarıłı kabul edilir. Bunun dışında üretim tesisi aşırı ve düşük ikazlı zorunlu reaktif güçdeğerlerine ulaşamamış ise testler başarısız kabul edilir. Her iki durumda da üretim tesisinin zorunlu reaktif güç değerierine ulaşamamasının sebebi belgelendirilerek test raporunda belirtilmelidir.


E.17.C,3.2 Üretim Tesisi Gerilim Kontrolcüsü Performans Testi 
Test Hedefi 
(13) Bu testin hedefi üretim tesislerinin TEiAŞ tarafindan belirlenen bara referans değeri ve droop değeri doğrultusunda ve Ek-18'de belirtilen sınırlar dahilinde gerilim kontrolünü gerçekleştirdiğinin doğrulanmasıdır.

Test Așamaları
(14) Bu test, sisteme bağlantı noktasında üretim tesisi aktif çıkış gücü çevre koşullarına bağh olarak kurulu gücünün %60’t ile %100'ü arasında bir değerde iken gerilim düşümü (droop) %2 ve %7 arasında bir değere ayarlanarak gerçekleştirilir.
(15) Bu test, gerilim kontrolcüsünün sistem gerilimini algılamayacağı şekilde,ölçülen bağlantı noktası bara gerilimi yerine simüle edilen bara gerilimi bilgisinin uygulanmasıyoluyla gerçekleştirilir. Test sinyalinin uygulanması sırasında ve test esnasıda oluşabilecek beklenmedik durumlara karşı, teçhizat ve personel güvenliği ile ilgili her türlü önlemi almak ilgili üretim tesisinin sorumluluğundadır.

(16) Gerilim referans değeri ile bara gerilimi test sinyali aynı değere ayarlanarak üretim tesisinin toplam reaktif çıkış gücü 0 (sifir) MVAr olması sağlanır.
(17) Toplam reaktif çıkış gücü 0 (sıfir) MVAr değerine ulaştıktan sonra test sinyałine bağlantı noktası nominal geriliminin $\pm\%\mathrm{~l~}\mathrm{~i~}$ kadar basamak değişimler uygulanır. Basamak değişimler en az 1 dakika süre ile uygulanir.

Test Sonuçları
(18) Gerilim Kontrolcüsü Performans Testi sırasında, aşağida belirtilen sinyaller kaydedilir. Bu sinyallerin yanı sıra testi gerçekleştiren uzmanın gerekli gördüğü diğer sinyallere ait kayıtlar da alınır.

Üretim tesisi toplam aktif çıkış gücü (Mw) (Bağlantı Noktasında)
,Üretim tesisi toplam reaktif çıkış gücü (MVAr) (Bağlantı Noktasında)
-Sistem gerilimi (kV) (Bağlantı Noktasında)
-Üretim tesisi gerilim referans Değeri (kV)
(19) Yukanda tanımlanan değişkenler belirtildiği şekilde isimlendirilcrck TEİAŞtarafindan belirlenen veri formatı doğrultusunda (ASCII/Text, esv), test raporuna CD/DVD ortamında cklenir.

Test Kabul Kriterleri 
(20) Üretim tesisi toplam reaktif çıkış gücü, gerilim düşümü (droop) değerine bağh olarak ±%1’lik gerilim referans değişimleri sonucu Tablo E.17.C.3.3’de belirtilen değerlere Şekil E.17.C.3.1'de kırmızı çizgilerle belirtilen tolerans dahilinde ulaşmahdır.
+%1 'lik basamak değişimi: $\mathrm{Q_{m a x}}\sim/2$
-%1'lik basamak değişimi: $\mathrm{Q_{m a x-}/2}$

+%1 'lik basamak değişimi: $\mathrm{Q_{m a x^{+}}/4}$
-%1'lik basamak değişimi: Qmax- / 4

+%1 'lik basamak değişimi: $\mathrm{Q}_{11\times\mathrm{a x}^{+}}/7$
-%1'lik basamak değişimi: $\mathrm{Q_{m a x-}\mathrm{~/~}?}$

Tablo E.17.C.3.3 - Gerilim düşümü değişikliği sonucu ulaşılması beklenen reaktif çıkışgücü değerleri 
Toplam Reaktif Çıkiş

Gücü (MVAr)

%103*Qnne 

%3*Onna ↑2°0.

Q ↑2*0..
%610*Qrina:
190°0

Qa-Uasdmas: beklenon toplam reaktit 
gikIs BUEU (MIVAr)
0,2I 2Zaman (s)

Şekil E.17.C.3.1  Gerilim Kontrolcüsü Performans Kriterleri"
MADDE 2  Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 3  Bu Yönetmelik hükümlerini Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanıyürütür.

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 28/5/2014

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: Yönetmelikte Değişiklik Yapan Yönetmeliklerin Yayımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi S Sayisi

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 1-

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 2-

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 3-

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 4-

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 5-

Yönetmeliğin Yavımlandığı Resmî Gazete’nin Tarihi Sayısı: 6-