Anayasa Mahkemesinin 16/11/2023 Tarihli ve 2018/21298 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-02-20

20 Şubat 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32466
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
HASAN KARAAĞAÇ BAŞVURUSU 

Başvuru Numarasi : 2018/21298Karar Tarihi : 16/11/2023
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN 
Muhterem INCE Raportör : Ali Erdem ŞAHÍN Başvurucu : Hasan KARAAĞAÇVekili : Av. Duygu DEMİREL BAŞAR 
I.BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru, karmu görevlisi olan başvurucunun katıldığı bir toplantıda attığısloganlardan dolayı disiplin cezası ile cezalandrılması nedeniyle ifade özgüriüğünün ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

2.Başvurucu, başvuruya konu olayların yaşandığı tarihte Adıyaman Çalışma ve İşKurumu İl Müdürlüğünde iş ve meslek danışmanı olarak görev yapmaktadır. Başvurucu,Büro Emekçileri Sendikası (Sendika) üyesi ve aynı zamanda işyeri temsilcisidir.
3. Somut olay 2015 yılı Haziran ayından itibaren yoğun bir şekilde maruz kalınan terőr eylemleriyle mücadele kapsamında bazı ilçelerde sokağa çtkma yasağı ilan ediimesi etrafinda şekillenmiştir (arka plan bilgisi için bkz Dilek Kaya, B. No: 2018/I4313,17/7/2019, §§ 8-11). Anılan olaylar nedeniyle Sendikanın bağlı olduğu Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonu (KESK) 22/2/2015 tarihli kararıyla sokağa çıkma yasaklarınıkınamak amacıyla 29/12/2015 tarihide (bir gün) kendisine bağlı tüm sendika üyelerinin işyerlerinden çıkıp tim illerdeki merkezi alanlarda basın açıklamaları yapmaları çağrısında bulunmuştur (kararın tam metni için bkz, Dilek Kaya, § 14). Sendika, bu çağrı çerçevesinde 25/12/20i5 tarihinde şube ve temsilciliklerine "İllerde çok acll olarak KESK-DİSK-TMMOB ilgili birimlerinin bir araya gelerek 29 Aralık 2015 salı günü üretimden gelen gücümüzükullanarak hizmet üretmeme eylemt kapsamında yapılacak basın açıklamasının yer ve saatini belirleyerek diğer emek ve demokrasi güçlerine çağrı yapmaları önemlidir, .…, yapacağımız eyleme gerekli duyarlılığı göstereceğinize olan inancımızla." şeklinde bir yazı göndermiştir.
4. Başvurucu, bu karar doğrultusunda yıllık izinli olduğu 29/12/2015 tarihinde düzenlenen basın açıklamaşına katılarak "Katil İştD, İş Birlikçı AKP" şeklinde slogan atmış

ve attırmış; "Faşizme Karşı Omuz Omuza", "Zafer Direnen Halkların Olacaktır" ve "Gün Gelecek, Devran Dönecek AKP Halka Hesap Verecek" sloganlarına ise eşlik etmiştir.
5. Anılan sloganlar nedeniyle başvurucu hakkında disiplin soruşturmasıbaşlatılmıştır. Başvurucu, ifade ve savunmasıda Özetle Sendikanın kararı üzerine basın açıklamasına katildığını, bu nedenle soruşturulmasını sendika hakkımı ihial ettiğini vurgulamış; bunun dışında sloganlara ilişkin herhangi bir açıklamada bulunmamıştır.Başvurucunun Adalet ve Kalkınma Partisini IştD terör ðrgütüyle iş birliği yapmakla itham ettiği, faşist yakıştırmasıyla alenen aşağıladığı belirtilerek 14/7/1965 tarihli ve 657 sayık Devlet Memurlan Kanunu'nun 125. maddesinin birinci fikrasmın (D) bendinin (o) alt bendi uyarmca "herhangi bir siyasi parti yararına veya zararına fiilen faaliyette bulunduğu"gerekçesiyle başvurucu hakkında kademe ilerlemesinin durdurulması cezasmın uygulanmasıteklif edilmiş ve Disiplin Kurulu kararıyla başvurucunun cezalandırımasına karar verilmiştir.
6. Başvurucu, hakkında tesis edilen disiplin cezasının iptali talebiyle idare mahkemesine başvurmuştur. flk derece mahkemesi; başvurucunun sübuta eren eyleminin sendikal faaliyet kapsamında olmadığı, ifade Özgürlüğü alanı dışmda kaldığı ve 657 sayılıKamun'un "Tarafsızlık ve devlete bağlılık" kenar başlıklı 7. maddesine uygun düşmediği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Söz komusu karar istinaf kanun yolunda kesinleşmiştir.

7. Başvurucu, nihai kararı 12/6/2018 tarihinde öğrendikten sonra 6/7/2018tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

8. Başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Böltim tarafmndan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
9.Başvurucu; tyesi olduğu sendikanın aldığı kararı icra etmesi nedeniyle disiplin cezastyla cezalandırılmasının topłantı ve gösteri yürüyūşü düzenleme hakkı, sendika hakkı,ifade özgüriüğü ve adil yargılanma hakkın ihlal ettiğini ileri sürmüştür. Adalet Bakanlığı(Bakanlık) görüşünde; mevcut başvuruda başvurucunun ifade özgürlüğünün iblal edilip edilmediği konusunda inceleme yapılırken ilgili mevzuat htikümlerinin, yargı içtihatlarının ve somut olayın kendine özgü şartlarının dikkate almarak bir inceleme yapılması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında başvuruformunda belirttiği açıklamalarını yinelemiştir.

10. Anayasa Mahkemesi, õnceki kararlarında kamu görevlileri sendikalarının faaliyet alanlarına ilişkin oldukça geniş açıklamalarda bulunmuştur (Áhmet Parmaksız [GK].B. No: 2017/29263, 22/5/2019, §§ 50, 62; Ayfer Altuntaş ve Îkbal Ünzile Gürsoy, B. No:2018/24874, 31/3/2022, §§ 26, 36). Bu bağlamda Sendikanın somut olaydaki eylem çağrısının çalışma hayatına ilişkin olmadığı ve çekirdek faaliyet alanında kalmadığıanlaşıldığından başvurunun sendika hakkı kapsamında kalmadığı değerlendirilmiştir.Dolayısıyla başvuru, ifade özgüriüğu kapsamında incelenmiştir (sendika kararindan kaynaklanan benzer eylemlerin ifade özgürlüğü kapsamında incelendiği kararlar için bkz. Elif Ožkan, B. No: 2018/7757, 8/6/2021, §§ 18-21; Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, § 36;Okan Balcı ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendlkasi, B. No: 2018/18397, 1/3/2023, § 10).

I1. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabui edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan başvurunun kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

12. İfade özgürlüğüne yönelik mtldahalenin dayanağı olan 657 sayılı Kanun'un 125.maddesinin birinci fikrasının (D) bendimin (o) alt bendinin kamunla sınırlama Öiçütünükarşıladığı sonucuna varılmıştır. Müdahalenin kamu hizmetlerinin tarafsızlığının ve nesnelliğinin sağlanmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu, Anayasa'nın 26.maddesinin ikinci fikrasında yer alan kamu düzeninin korunması meşru amaçını taşıdığıdeğerlendirilmiştir. İfade özgüriüğüne yönelik müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir topłumsal ihtiyacı karşılaması ve orantılı olması gerekir (AYM, E.2007/4, K.2007/81, 18/10/2007; Bekir Coşkun [GK], B. No:2014/12151, 4/6/2015, §§ 53-55; Mehmet Ali Aydın [GK], B. No: 2013/9343, 4/6/2015, §§70-72). Bu itibarla müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygunluğu yönünden inceleme yapılacaktır.

13. Bilindiği üzere kamu görevlileri sendikalarına tye olmanın veya bu sendikaların kurucusu olmanın ðn şartı kamu görevlisi olmaktır. Kamu görevlisi, sendika ile üyelik,yöneticilik veya kuruculuk gibi herhangi bir bağ kurduktan sonra dahi tabi olduğu statühukukunun etki alanı dışına çıkmamakta; bir başka ifadeyle statü hukukunun getirdiği sorumluluk ve sımırlamaların bir parçası olmaya devam etmektedir. Dolayısıyla anılan ilişki nedeniyle kamu görevlilerinin tabi oldukları statü hukukunun etki alanı dışıda bağımsız,alternatif veya ikame bir kimliğe kavuştuklarını kabul etmek mümkün değildir (İdris Gürkan,B. No: 2018/24432, 7/6/2023, § 19). Bu itibarla devletin terōr örgūtü ile giriştiği meşru mūcadele kapsamında uyguladığı sokağa çıkma yasaklarını protesto etmek amacıyla Sendikanın çağrısı üzerine (bkz § 3) düzenlenen toplantıya katılan başvurucunun sendika-kamu görevlisi ilişkisi bağlamında kamu görevlisı sıfatryla hareket ederek slogan attığı tartişmasızdır (benzer değerlendirmeler için bkz Okan Balcı ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikasi, § 15; Emre Kaya, 2018/26675, 20/12/2022, § 15).
14. Elbette kamu görevlilerinin de herkes gibi bir olaya ilişkin herhangi bir düşünceye sahip olması ve onu paylaşması ifade özgürlüğü kapsamında mümkündür. Äncak devlet memurları söz komusu olduğunda görüşlerini dengeli ve siyaseten yansız olarak açıklayıp açıklamadığı, kişisel tavırlar sergileyip sergilemediği ve tarafsızlıklarının güvence altında olup olmadiğı hususlarının ifade özgürlügü incelemesinde değerlendirileceği de hatırlanmalıdır (Hasan Güngōr, B. No: 2013/6152, 24/2/2016, § 49; Zekd Çınar, B. No:2016/3585, 12/6/2019, § 34; Ömer Yalçın, B. No: 2017/30798, 29/9/2020, § 26).
15. Somut olayda başvurucu, ülkenin belirli bir bölgesinde uzun süre devam eden vahim şiddet olaylarını yalnızca tek bir perspektiften değerlendiren basın açıklamasına katılmıştır. İdare ise atılan sloganları iktidar partisinin IştD terör örgütüyle iş birliği içinde olduğunun ve faşist bir politika iziediğinin ileri sürülmesi olarak nitelendirmiştir. Gerçekten de ifadelere bakıldığında başvurucunun iktidar partisine yönelik olarak kati ve kesinlikle suçlayıcı bir dil kullandığı açıktır. Bu bağlamda ifadelerin söz konusu niteliği ile kamuya açık bir alanda yapılan ve basın yoluyla görüşlerin yayılmasını amaçlayan bir toplantıda dile getirilmesi birlikte değerlendirildiğinde eylemin bir siyasi parti aleyhie başkalarını ikna etme çabası olarak kabul edilebilecek propaganda düzeyine ulaştığını kabul etmek gerekir.Bununla birlikte başvurucunun sokağa çikma yasaklanına ve operasyona konu olmayan 

Adryaman'da görevli ohması ile sloganların planlı bir toplantıda ve organize bir şekilde atılması karşısında eylemin spontane bir tepkinin veya olayların süregelen etkisinin bir sonucu olduğu da söylenemez (kullanılan dil yönünden benzer değerlendirmeler için bkz Hatice Deniz Áktaş ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası, B. No: 2019/18481, § 42; siyasi temelli ifade açıklamalarının değerlendirilmesinde kullanılan ilkeler için bkz. Sinan Akbulut,B. No: 2019/1396, 2/1 1/2022, §34; spontane tepki ve süregelen etkinin değerlendirildiği çok sayıda karar arasından bkz. Evrim Sōnmez, B. No: 2019/2241, 12/7/2023, § 25).
16. Son olarak başvurucunun görevi gereği iş gūcü piyasasının temel aktörleri olan iş arayanlara, işverenlere ve öğrencilere istihdam ekseninde odaklanmış bütünsel danışmanlık hizmeti sunulmasından sorumiu olduğu da sormut olayın değerlendirilmesinde dikkate alınmalıdır. Başvurucu bu hizmetler kapsamında ortaöğretim ve yükseköğretim öğrencilerinin kariyer planlamasına ve uygun mesleği seçmelerine yardımcı olmak, Türkiye İş Kurumuna kayıtlı iş arayanların iş bulmalarına ve bu kişilere diğer mesleki konularda (uyum, beceri ve meslek/iş değiştirme) destek olmak, işverenieri bilgilendirmek ve nitelikli is gūcü temini vs. talepleri karşılamak gibi görevleri yürütmektedir. Dolayısıyla başvurucunun istihdam gibi kişilerin hayatını idame ettirmesi için hayati önemde olan bir alanda kamu hizmeti sunulmasından sorumlu olduğu da gözetildiğinde cylemiyle başta danışmaniık hizmeti vereceği öğrenciler olmak üzere kendisinden nesnel davranması beklentisi olan diğer kişiler (işçi ve işveren) ūzerinde tek yanli, uygunsuz ve şiddetli etkiler yaratmaya elverişli fikirleri aşılama tehlikesi yarattığı kabul edilmelidir (benzer bir olayda öğretmenler yönünden yapılan değerlendirmeler için bkz. Okan Balcı ve Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikast, § 17).
17. Yukarıda yaptlan tüm açıklamalar ışığıda Anayasa Mahkemesi, başvurucunun kamu görevlisi sıfatıyla katıldığı basın açıklamasında attığı sloganlarla doğrudan bir partiyi terōr örgütüyle ilişkilendirerek kamu görevlisi hakkında disiplin cezasıa hükmedilmesini gerektirecek davranışlardan kaçınma yükümiülüğünün gereklerine aykırı davrandığı ve bu itibarla uygulanan disiplin cezasınm zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık geldiği sonucuna ulaşmıştır (disiplini etkileyen davranışlardan kaçımma yükümlülüğüne ilişkin olarak bkz.Yasin Ágin ve diğerleri [GK], B. No: 2017/32534, 21/1/2021, § 63; $ah Ismail Harmancì, B.No: 2018/15359, 17/1 1/2021, § 38; disiplin hukukunun amaçları için bkz. Ayfer Altuntaş ve Ikbal Ünzile Gürsoy, § 53).

18. Hiç şüplesiz disiplin cezaları memurların kariyerleri üzerinde bir tesir bıraktığıgibi kanunlarda yazilı hâllerde memur statüsünün sona ermesine de neden olabilir. Somut olayda ise başvurucunun mevcut müdahale seçenekleri arasından eyleminin ağırliğına karşılık gelen disiplin cezaşı uyarınca cezalandırıldığı görüldüğünden müdahalenin orantısız olmadığı değerlendirilmiştir.

19. Açıklanan gerekçelerle ifade Özgürlüğüne yapılan müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olduğu ve Anayasa'nın 26. maddesinin ihlal edilmediğine karar verilmesi gerekir.

MM. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,

B. Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alıman ifade Özgürlüğünn İHLAL EDILMEDIĞINE,
C. Yargılama giderlerinin başvurucu Üzerinde BIRAKILMASINA,
D. Kararın bir Ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE I6/11/2023tarihinde OYBfRLİĞİYLE karar verildi,