Anayasa Mahkemesinin 25/2/2021 Tarihli ve 2018/34092 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-24

24 Mart 2021 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31433
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
MEHMET DEMİR BAŞVURUSU 
Başvuru Numarast : 2018/34092Karar Tarthl : 25/22021
Haşkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL.Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞRaportör : Volkan ÇAKMAK Başvurucu : Mehmet DEMİR Vekili : Av. Abdulhekim GlDER 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1.Başvuru, protesto gösterileri strasında meydana gelen ölūm olayı temel alınarak açılan tam yargı davasıntn süre aşimı yönünden reddedilmesi sonucu adilyargilanma hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

I.BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuu 14/l 1/2018 tarihinde ypılmıştır.
3. Başvru, bagvuu fonnu ve eklerinin idri yönden yaptlan n incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunum kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Böltiım Başkanı tarafindan başvurunun kabul cdilcbilirlik ve esaş incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir ömeği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşłnı bildirmiştir. Başvurucu, Bakanlığın görüşlıne karşıbeyanda bulumuştu.

IIL OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildigi şekliyle olayłar özetle şőyledir:

8. Suriye'nin Kobani bölgesinde meydana geleo çatişmalan protesto etmek amacıyla 20l4 yılının Ekim ayında yurt genelinde (Özellikle doğu ve güneydoğu böigelerinde) gösteriler yapılmtştır. Bu gösteriler esnasında farklı siyasi/ideolojik görüşlere (PKK/KCK-HÜDAPAR)mensup kişiler arasında arbedenin/çatışmanın yaşandıgıanlaştimaktadır. Gösteriler baglamında artan siddet eylemlerine güventik kuvvetleri gūçkullanarak müldahale etmiştir. Gösterilerin yapldığı şehirlerden biri olan Batman'da Valilik 7/l0/2ol4 tarihinde artan şiddet eylemleri ve bozulan asayişi gerekçe göstererek kent genelinde saat 23.00 itibanyla sokağa çıkma yasağı ilan etmistir. Anılan yasak 9/10/2014tarihinde saat 10.00 itibaryla kaldıılmıştır.

9. Başvurucunun 3/S/l989 tarihinde doğan oğlu E.D., Batman'da vuku bulan gösteriler esnasında (beyuna göre) dedesi ile birlikte 7/l0/2014 tarihinde dişarı çıkmış ve şehir ruerkezinde kalabalik arasında bulunduğu surada ateşli silahla yaralanmuştır. E.D. anılan tarihte saat 21.47 siralarında Batman Bölge Devlet Hastanesine kaidırilmış ise de tedaviye cevap veremeden hayatını kaybetmiştir. Aynı tarihte Batman sathında söz konusu gösterilerde/çatışmalarda yaralanan toplam yirmi dokuz kişi çeşitli hastanelerde tedavi altına alımmiştir.

10.E.D.nin kesinSlüm nedenininbelirlenmesi adma yapılan otopsi işlemieri olasıprovokasyonlara karşı Bplem amacryla Malatya Adli Tip Kurumu bünyesinde gerçekleştirilmiştir. Anlan Kurumun 5/6/2015 terihli Otopsi Tutanağı'nda "E. D.nin iki farkıebatta av tüfeği saçması ile yaralandıği, bu yuralanmaya bağlı kafatası kırığı, kosta ve ekstremite karıkları ile iç organ ve büyük damar yaralanmasından gelişen iç kanama, beyin kanamast ve beyin doku harabtyeti somucy vefat ertigi", ayrintilı raporun daha sonra dÜzenleneceği ifade edilmiştir. 18/9/20[5 taribli ayrıntılı otopsi raporunun sonuç kismında da Otopsi Tutanağr'nda yer alan ifadelere koşut ifadeler yer almıştı.

A. Ceza Soruşturması Streci 
[1. E.D.nin dlümü ile ilgili olarak ateşli silahla yaralamanın vuku bulduğu gūn olaym gerçekleştiği bölgede av tüfeği ile görüntülencn şüpheli M.Y. hakkında Batman Cumhuriyet Başsavcilığı tarafinden 2014/14924 sayılı dosya numarası ile soruşturma başlatılmıştır. Soruşturma sttrecinde Batman Cumhuriyet Başsavcıliğı terafindan, olay yerine,olay yerinden alınan eşyalara, E.D.nin kryafetlerine yönelik genetik inceleme yaptirıIması,sūphelinin işyerinde arama gerçekleştirilmesi ve ştphelinin iletişim kayītlarınm incelenmesi yōntnde kararlar alınmıştr. Soruşturma 29/6/2018 tarihli ek kovuşturmaya yer olmadığına lişkin kararla sonuçlandırılmıştưr. Kararın gerekçesinin ilgili kışmı şöyledir:
• ,.*
07 Fkim 2014 gunül gecesi Saat 21.37 de Hüda-Par Partisi aye/sempatizanlart oldukları değerlendtrilen şahuslar ile PKK/KCK terör örgütu lehine slogan atan eylemci grup arasında karşuudı sllah kullamidığı bllgisi alımıştır. Olay yerine intikal eden ekiplerimize karşt, Bozoğulları Kavşağondakd PKK/KCK terör orgüia lehine slogan atan eylemci grup tarafından yoğun şekilde taşh, Molotof Kokteylli ve silah kullanldığı bilgist altnması tzertne zurhlı araçlardan dişarı çıkulamamış ve silahia yaralanmo komusunun yert ve yaratiarın kimlik buigtleri tespit edilememiştir. Daha sonra olayda yaralanan şahısların eylemciler tarafindan kendi tmkāniarı ile hölgeden altnarak uzaklaştırildikdarı bilgileri elde edlimiştir. 07 Ekim 2014 ginu saat 21.30-22.00 arasmnda PKK/KCK terör örgürüsempatizanlarınon Hur Dava Partisi il binasına yönelik taşlı saldırıiarı svasında PKK/KCK terör drgüü sempatizanlarının arasında bulunan grup içerinde olduğu değerlenatriten E.D.

ateşli silah yaralanmast sonucu, kaldvrıldığı Batman Bolge Devlet Hastanesinde yapılan müdahalelere roğmen kaurtarlamayarak hayatinı kaybettigi sonradan ogreniimis,08.10.2014 güm Malatya Adlt Tip Kurumunda yaplan otopsisi sonrası allest tarafindan Istanbul'da defnedilmiştir...

…eltnde av tyfeğt le göstericilere doğru aveş ettiği tesptt edilen ve elinde av rüfeği olan kişinin; Stlah Ruhsat $ube Mudürlağane 29.03.2010 tarth ve 2010/402 defter mumarast ve Prenses marka, [3222 serí nolu, yarı otomasik yivsiz av tifeği ruhsat miracaatı bulunan [M. Y.] Diyarbakar ili Silvan ilçest Ferldun nüffusuna kayulı V. ve S. oğlu 198! doğumlu şahsın mtracaat strasında vermiş olduğu fotoğraf ile olaylarda elinde av tifeki çekilen fotoğrafların mukayesestnde elinde av rifeği bulunan, szerinde koyu karmızi renkdi tişort,gri koyu renkli kumaş pantolon, ayakdarında spor ayakkabıit, saçlarmı yan kasmı oçık olan erkek şahsın, yukaruda açık kimlik bilgileri yazuı [M.Y.] isimli şahıs olduğu tesptt edilerek Maktu E D.nin öldürüimesi olayı ile ilgili şahıslardan olup olmadığı kapsamında tahkikata haslonılmıştır.

… [M.Y.] nin kullanmış olduğu tespit edtlen[TELEFON] nolu GSM hattının olayların yaşandiğı 07.10.2014 - 08.10.2014 tarthleri arasmdaki H7$ kayalaronon yapuon tncelemesinde; M.Y.nin olayların gerçekdeştiği 07.10.201[4] guma HTSverileri saat itibariyle dikkate alindiğında yaşanan toplumsal olayların başlamasindan haberdar oldukaan sonro Hir Dava Parttst fl Binasma yakan bölgeden, 02.51.24 ile 18.32.15 saatleri arasında toplamda, (27) defa baz verlst bulundugu kayitlardan anlaşimıştır.
[M.Y.] nin olayların gerçekleştigı 07.10.2014 günu 11.55.53 1e 18.32.15 saatieri arasıdali 17S verileri dilkate alơndığuda, 07.10.2014 gúm saat 12.00 ile 18:00 saaleri arasında ateşli silah (av tüfeği) voralanon (9) kişinin yoralandıklariı olay yerleri civarı ve Hür Dava Partisi Binasına yalan yerden (12) adet baz verisinin bulunduğu kayulardan anlaşımıştır,
[M.Y.] ntn 07.10.2014 gümil 19.48.24 dle 23.57.43 saatleri arasındaki HTS verileri dikkate alındığvnda, toplam (15) adet baz verilerintn, saat 21.3021.47 saatleri arasında aeşli silah (av rüfegi) ile öldirülen E.D.nin vurulduğu olay bolgesine uzak yerden baz verisinin bulunduğu kaytlardan anlaşımıştor.

Şuphelt hakkında dell elde edeblimek ve soruşturmanın genişletilmest amacryla 5271Saydı CMK'nưn 135. maddest uyarınca Hizbullah stlahlı terör orgtūne ūye olmo suçundan iletişimin dinlenmest, kayda alınması ve denettenmest tedbirine başvurulmuş, elde edilen iletişimin dinlenmesi kayularından şüpheltnin Htzbullah terör örgūtü ūyest olduğuna dair kamu davası açmaya yeterlt delil elde edllememişttr.

Iddia, şüphelinin savunmasi, iletişimin tespitine dair kaytlar, baz verileri, olay yeri inceleme raporiar, olaya ait görintaler, bilgi sahibi ve müştekt heyantar, kolluk tutanaldari, otopsi raporu, kriminal raporlar, arama ve el koyma tutanakdarı ve tüm soruşturma evraka kapsanı birlilte değerlendtrildiğtnde, şipheli [M.Y.] nin, makaul E.D.nin öldürübmesi olayı ite ilgli ultnutsinin bulunduğuna dair ya da şüphelintn kullondığı stlahtan çukan fişeklerle maktuün öidūrüldüğüne dair kamu davası açmaya yeterli süphe olusturacak delil elde edilemedigt arlaşumakda:
Açıklanan nedenlerle, supheli [M.Y.] hakkında yukarida yazilı suçlardan delil yeterstzligi nedeniyle ayrt ayrı Cumhuriyet Başsaveuliığumızca kamu adına kovuşturma yapilmasina yer olmadıgına, .."

52. Başvurucu, takipsizlik kararına karşı itirazda bulunmuştur, Sðz konusu itiraz "kovuşturmaya yer olmadığina dair kararın, gerekçe ve incelenen dosya içeriğine göre hukuka aykan ve tsabetsiz olmadığı" gerekçesine yer verilerek Batman 1. Sulh Ceza Hakimliği tarafindan 4/10/2018 tarihli kararla reddedilmiştir.

13. Diğer taraftan Batman Cumhuriyet Başsaveiltğınca, E.D.ye yönelik eylemi gerçekleştiren ve kimliği tespit edilemeyen şüpheli veya şüphelilerin 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Tūrk Ceza Kanununu 66/1-b maddesi bağlamında 25 yıllık dava zamanaşımısūresince aranmalarīna dair 29/6/2018 tarihli daimî arama karan verilmiştir.
B. İdart Yargıda Görülen Dava Süreçleri 
1.Maaş Bağlanması ve lstihdamn Sağlanması Talebinin ReddIne İlişkin İşleme Karşı Açılan lptal Davası Süreci 

14. Başvurucu 17/7/2004 tarihli ve 5233 sayılı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşıłanması Hakkında Kanun'un ek 1. maddesi uyarınca, oğlunun terőr eylemleri esnasında ölmesini gerekçe gōstererek tarafina aylık bağlanması ve aileden bir kişiye istihdam sağlanması talebiyle 20[6 yılında Sosyal Gtvenlik Kurumuna başvuruda bulunmuş ancak talep reddedilmiştir.

15.Ret işlemine karşı açılan dava iptal hūkmū ile sonuçlanmıştır. Ankara I8. Idare Mahkemesinin 19/12/2018 tarihli iptal kararinın gerekçesinde "başvurucumun talebinin 5233sayl Kamun kapsamında terör olaylar nedentyle meydana gelen bir yaralanma/olüm olayına dayamp dayamadığının tespit edilmesi suretiyle değerlendirilmesi gerekirken salt 5233 sayılı Kamun kapsamında tazminat ödenmemis olması nedeniyle reddinde hukuka uyorlık buhunmadığı" ifade edilmiştir. Ulusal Yargı Agı Bilişim Sistemt (UYAP) kayttlarıuyarnca iptal bukmü işbu değerlendirmenin yapıldığı tarih itibaryla istinaf incelemesindedir.
2. Tam Yargı Davaşı Sürect 
16.Başvurucu ve E.D.nin diğer mirasçılan 28/9/2017 tarihinde Içişleri Bakanlığınezdinde destekten yoksun kalma nedeniyle maddi (900.o00 TL) ve manevi (500.000 TL)tazminat talebinde bulunmuştur, Tazminat talebini içeren dilekçede özetie gösteriler sonucu bozulan asayişi yeniden sağlamak için idatenin sunmakla yüktim(t olduğu kamu hizmetinin hiç/iyi işlemediği, bu hizmet kusuru sonucunda E.D.nin yaralandığıve bu yaralanmaya bağlıolarak ðldoğu ifade edilmiştir. Aynca vuku bulan ðltm olayīnda hizmet kusurunun bulunmadığı kabul edilse dahi sosyal risk ilkesi gereğince kusursuz sorumluluk çerçevesinde idarenin sorumlu tutulmast gerektigi belirtilmiştir. Bununla beraber dilekçede başvurueu (ve diğer mirasçılar), E.D nin öltmlne ilişkin olarak yapılan ceza soruşturmasının gizli olduğunu ve taraflarına soruşturma evrakının verilmedigini vurgulamıştır.

17. Tazminat talobi Içişlcri Bakanitğınca Batman Valiligi Terōr ve Terōrle Mücadeleden Doğan Zararların Karşılanması Komisyon Baskanlığına iletilıniş ve talep 9/10/2017 tarihli işlem ile reddedilmiştir.

18. Başvurueu ret işlemi Özerine idarenin sorumluluğuna (hizmet kusuru ya da sosyal risk) dayalı olarak fazlaya ilişkin haklarını saklı tutmak kaydıyla 200 TL tutarīnda maddi tazminat davası açmıştır.


19.Dava sthre aşımı nedeniyle reddedilmiştir.
20.Batman İdare Mahkemesinin 7/3/2018 tarihli ret kararıun ilgili kısmı şöyledir:
… S233 saylı Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşulanmast Hakkanda Kamunda da belirtildiği üzere, 3713 saylı Terôrle Mücadele Kammumun 1 inci, 3unci ve 4 unci maddeleri kapsamına giren eylemler veya terörle múcadele kapsamında yürütalen faallyetier nedeniyle zarar gören gerçek kişiler ile özel hukuk tüzel kişllerinin maddi zararlarınınkarşılanmast gerektigi, somua olayda ise, 07,10.2014 tarihinde başlayan ve Kobani eytemlert olarak isimlendirilen protesto gösterilerinde, gösterilerin demokratik tepki sinvrlarin ve amacın aşarak terör eylemtne dönüştüga, bu kapsamda stvil halka saldorldıgi, kamu ve ñzel binalara zarar vertldiğt, araçtarın yakaldıği, bir kasom işyerinin vağmalandığı ve böylece iç gtvenlik ve kamu dizenini bozucu niteliae eylemler yapidığı.dalayisryla bu eytemler somucu otuşan zararların 5233 saydı Karan kapsamında değerlendirlimesi gerekigi açıkttr.

Bakalan davada, olayın 07.10.2014 tarihinde meydana geldigi ve aynt gin ölimtn gerçekdeştiği, davacrların 28.09.2017 tarthinde idareye başvurduğu bu başvuru tarihine gōre yasada belirtenen 60 gün ve 1 yl sirelerinin geçirildiği turtşmasızdr. Ancak sürenin zarar konusu olaymn Öğrenlimesinden tribaren başlatiması gerekir. Nirekim dava konusu thtllafta, ölüm olaymon 07.10.2014 tarihinde meydana geldiği tartişmasızáur, Ancuk 5233sayti Yasada, zararin, terör örgutu mensuplorunca veya teror olayvun bastuimasıstrasonda meydano gelmesi şarti aranmakaadır. Bu sebeple, zaror konusu olayın oğrenibmest koşulumu, flilin niteliğinin, yani gerçek mahtyetinin de ögrentimesi olarak kabul etmek gerekir. Bu bağlamda, dovacilar çocuklarının ðlüm sebebint ve olayın oluş şekdini Malatya Adlt Tip Kurumu Başkanliğı'nın 18.09.2015 tarthlit otopsi raporuyla Öğrendigi ve ayrica ölum olaymnın 07.10.2014 gumt Batman lli'nde yaşanan toplunsal olaylardan kaynaklandığından bahisle S233 sayuı Yasa'mn Ek l'incl maddest uyarınca aylik bağlanması ve isthdam hakknda faydalandøiiması istemiyle 23.03.2016 tarihinde Batman Valiliği'ne başvưruda bulumulduğu hususian gōz önúne alındığında, davacilor tarafindan,çocuklarının ōlüm sebebi ve olayın oluş şeklt ile filin gerçek mahiyetinin en geç 23.03.2016turthinde Öfrentlalgt kabud edilmest gerekmekte olup, unlan bu tarihten itibaren 60 gun içerlsinde zararen tazmint için tdareye başvurulması gerekdrken, bu süre geçtikden çok sonra 28.09.2017 tarihinde yaplan başvurunun Betman Valillgi Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararlarmn Karşılanman Komisyon Başkanlığı'nun 09.10.2017 warih ve 242 sayilıi işlemi ile reddedilmesi izerine, destekten yoksun kalma tozmtnatı istemiyle açılan lşbu davanın süre aşunı nedeniyle esasmı inceleme olanoğı bulronmamaktadır."
21. Ret kararına yönelik itiraz Gaziantep Bölge Idare Mahkemesi Üçüncb Idari Dava Dairesinin 16/7/2018 tarihli karart ile reddedilmiştir.

22. Başvurucu nihai kararı 30/I0/2018 tarihinde tebellüg ctmesinin ardından 14/1 [/2018 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGILT HUKUK 
A. İlgili mevzuat 
23. 6/1/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usul0 Kanunu'nưn 2.maddesinin (1) numaralı fikrasmun ilgili kısmu şöyledir:
"I, Idart dava türleri şunlardir:

b) Idart eylem ve işlemierden dolayı kişiset hakdart doğrudan muhtel olanlar targfindan açılan tam yargı davaløri,
".

24.2577 sayıh Kanun'un 7, maddesinin birinci fikrası şöyledir:
"Dava açma sūresi, ozel kamunlarında ayrı sūre gósterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelertnde altmiş ve vergi mahkemelerinde otuz gündir."
25.2577 sayıh Kanun'un 13, maddesinin ilk fikraşı şöyledir:
"Idori eylemterden hakları ihlal ediimts olanlarm idari dava acmadan ance, bu eylemleri yazui bildirim üzerine veyo başka süretle oğrendikleri tarihten llibaren bir yıl ve her halde eylem tarihinden itibaren bes yu içtnde tlgilt idareye başvurarak haklarınn yerine getirilmesini istemelert gerekdldtr. Bu istelderin kusmen veya tamamen reddi halinde,bu konudakt tşlemin tebliğini izleyεn günden itibaren veya istek hakkında altmış gin içinde cevap verilmedigt takdirde bu sttrentn btttigi urihen üibaren, dava süresi Lçinde dova açılabilo"
26. 5233 sayıiı Kanun'un "Amaç" kenar başlıkhı 1. maddesi şöyledir 
"Bu Kanunun amaci, terör eylemlert veya terörle múcadele kapsananda yirütülen faaliyetler nedeniyle maddi zorara uğrayan kişilerin, bu zararlprının karşzanmasına ilişkin esas ve usulleri beltrlemekatr."
27. 5233 sayılı Kanun'un "Kapsam" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kısmışöyledir.

"Bu Kamun, 3713 saynlı Terörle Mücadele Kanwmunun I inci, 3 incü ve 4 incu maddeleri kapsamına gtren eylemler veya terörle mücadele kapsamında yürutilen faaliyetler nedentyle zaror gören gerçek kiştler ile Ozet hukuk tüzet kişilertnin maddi zararlarının sulhen karşıanması hakkındaki esas ve usullere ilişkin hūkümleri kapsar .…."
28. 5233 sayılı Kanun'un "Başvurunun stresi, şekdi, incelenmesl ve sonuçlandøıiması" kenar başltklı 6. maddesinin ilk ctmlesi şöyledir:
"Zarar gören veya mirasçıarınn veya yetkili temsilcilerinin zarar konusu olayın öğrenilmesinden itibaren aitmş gün içinde, her hälde olayun meydana gcimesinden itibaren bir yu içinde zararvn gerçekleştiğı veya zarar komusu oiayın meydana geldigt it valliğine başvurmalor hálinde gerekii işlemlere başlanır."
B. Yargı Kararlan 
29. Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun 18/2/2016 tarihlive E.2015/2933,K.2016/326 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
¤
H+
Idarenin hukuki sorvmluluğu, kamusal foaliyetler somucunda, idare ile bireyler arasinda btreyler zararina bozulan ekonomik dengenin yeniden kurulmasin, ldart 

eikinilklerden dolayı bireyierin uğradığı maddt urarlar yanında manevi zararların da idarece tozmtn edilmesbni sağlayan btr hulouksat kurumdur. Bu kurum, kamusal foaliyetler nedeniyle bireylerin malvarliğında ortaya çıkan eksilmelerin ya da çoğolma olanağından yoksunluğun giderilebilmesini, yine bu swrette oluşan manevi zararların karşuanabilmest tçin aranuan koşullart, uygulanması gereken kural ve tikeleri içine almaktadπ.
Idare, Anayasamıizin 125. moddesinde de belirtildiği izere, kural olarak yürüatağa kamu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararları tazminte yükumlü olup; idari eylem vefveya işlemlerden doğan zararlar ldare hukwku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kusursuz sorumluluk ilkeleri gereğt tozmin edilmektedir, Bumun yanında, idarenin faaliyet alanıyla Ugtl, öntemekle yükumla olduğu halde önleyemediği birtakom zorarları da nedensellik hağı aramadan tazmin etmesi gerekmektedtr.

ldarenin kusura dayah ya da kusursuz sorumluluğu yanmda, Anayasanın ongórduga sosyal hukuk devleti anlayşına uygun olarak ve bu temel izerinden, kollektif sorumluiuk anlayıst cercevesinde bllimsel ve vargzsal ictihatlar ile gelistirilen sosyal risk ilkesi Anayasanın yukaruda öngördüğu anaçların gerçekleştirlimesine yOnelikair.
Esasen bilimsel ve yorgısal igtihatlara doyalı olarak geliştirilmiş olsa da, Anayasanın 6. moddesinde öngtrüldiğü īzere, hig bir organ kaynağım Anayasadan almayan bir Devlet yetkisini kullanamayacağuna gore, sosyal risk ilkesi de sazminat hukukunun temel prensiplerine kaymak olusturan Anayasa huküimlerine dayanlarak kabul edilmtsttr. Daha açık bir şekllde vurgulamak gerektrse, terör olaylarından zarar gören bireylerin maddi ve manevi zararlarpnon idart yargı mercilerinin toplumsal risk ilkesi uyarınca tazminine ilişkin kararlar, konuyu düzenleyen genel bir yasa olmadiğindan, doğrudan Anayasanım öngördugu ilkelere dayanmış; bu lkeler Danıştay targfindan yorunlanarak ilkeye uygulanabilblik kazandırılmıştır.

Sosyat risk ilkesi ile toplumın içinde bulunduğu koşullardan kaynaklanan, ldarenin faaltyet alannda meydana gelmeke birlide, yürutülen kanu hizmetinin doğrudan sonucu olmayan, toplumsal niteltklt riskin gerçekleşmesi somucu oluşan, salt toplumun bireyi olunması nedeniyle uğranian özel ve olağandşı zararların da toplwma pay edlierek giderilmesi amaçlonmıştir. Genel bir ifade ile "terör olayları' olarak nitelenen eylemlerin,Deviete yōnelik olduğu, Anayasal dtzent yrkmayı amaçladığı, bu tür olaylarda zarar gören kişt ve kurutuşlara karşı kişisel husumetten kaynaldanmadiğı blinmekte ve gozlenmektedir.Sozu edilen olaylar nedentyle zarara uğrayan kdşller, kendi kusur ve eylemleri sonucu değll,toplumun bir bireyi olmaları nedeniyle zarar görmekaedirler, Belirtilen şektlde ortaya çikan zararların ise, ozel ve olağandışı nitelikderi dlkate aluıp, terör olaylarım önlemekle yükümiı olduğu halde önleyemeyen idarece, yukarıda açiklanan sosyal risk ilkesine göre,topluma pay edilmesi suretiyle tazmint hakkaniyet gereği olup, sosyal devlet ilkesine de uygun düşecektir,
•n,
5233 sayhı Kamun'un gerekçestnde. 'Devletin anayasal dtzenini yıkmayt amaçlayan terör eylemlerine hedef olan kişller kendi kusur ve filleri sonucu değu, toplumun btr bireyt olarak zarar gürmekiedirler. …Ortaya çıkan bu zararın paylaştıriimasi, topiwmun diğer kesimlert tle zarara uğramış kişiler arasında fedakárlığın denkdeştirilmesi, hakkaniyet ve sosyal kukuk devlett ilkelertnin bir gereğidir. …ldorentn önlemekle yükämlt alduğu halde önleyemedigt bu zararların, nedensellik bağı ve kusur koşuly aranmadon korşuanmasım kabul eden obfekutf sorumluluk anlayşma dayalt sosyal risk adt verilen bu ilke, biltmsel ve yargisal içthatlarla da kabul edllmiştir. …. Bu çerçevede …. terör eylemleri veya terörle mücadele kapsamındo yüritülen faullyetler nedeniyle zrar gøren kişilerin maddi 

zararlartın, idarece en kasa süre içinde ve sulh yoluyla karşılanması . amactyla bu Tasarıhazwrlanmıştu.'denilmektedir.

•
30. Danıştay Idari Dava Daireleri Kurulunun 26/3/2014 tarihli ve E.2013/1489,K.2014/1219 sayılı ilamının konu ile ilgili kısmı şõyledir:
"5233 sayit Yasa, idarenin teror olaylarina dayalı kusursuz sorumtuluk alammıgentşleten, oluşan zararlaron yargı yoluna başvurmadan sulh yolıyla ödenmesine ongbren bu yönüyle uyuşmazlığın sadece maddi zararlara ülişkin kasmıın yargı dışı alternotif bir yōmemle gideriimesini sağlayan .…. nitellke biryasadır."
31. DanuştayOnbeşinci Dairesinin 18/10/2012 tarihli vo E.2012/189, K.2012/7048sayılı ilamuun ilgili kısmı şöyledir:
".
Idare, kural olarak yürüttüğu komu hizmetiyle nedensellik bağı kurulabilen zararlart tarminte yükümlü olup; idlari eylem ve/veya istemlerden doğan zararlar idare mukuku kuralları çerçevesinde, hizmet kusuru veya kuswrsuz sorumiuluk ilkeleri gereği tazmtn edibmektedir.

Bumunla birlikae; biltmsel ve yargısal içtihatlarta gelişttrlien sosyal risk ilkesi ile toplumun içinde bulunduğu koşullardan kaynaklanan, idarentn faalłyer alunmda meydana gelmekle birlikae, yürütülen kamu hizmetinin doğrudan sonucu olmayan, toplumsal nitetikdi riskin gerçekieşmest sonucu oluşan, salt toplumun bireyl olunması nedeniyle uğranılan ōzel ve olağan dişı zararlarn da topluma pay edllerek gtderilmesi amaçlanmıştr.
Belirtiten ntteligine göre, sosval risk ilkesinin uygulanabilmest tcin olayın tibm toplumta Ugilendtrimest ve zararın toplumsal nitelikli bir riskin gerçekleşmesi somuu meydana gelmest yanmda, olay ve zararın yürütülen kanu hizmetintn doğrudan sonucu obmamasi, başka bir deyişle zarar ile idori eylem arasinda bir nedensellik boğvnın da kurulamaması gerekonekaedir.

27.07.2004 tarth ve 25535 saylı Resmi Gazete'de yayumlanarak yüribltğe giren 5233sayılt Terör ve Terörle Mücadeleden Doğan Zararların Karşuanması Hakkanda Kamun.terör eylemleri veya terörte múcadele kapsamında yürütülen faaliyetler nedeniyle maddi zarara uğrayan kiştilertn, bu zorarlarpın karşuanmasma ilişkin esas ve usulleri belirlemek amaczyla kabul edilmiş olup; bu amaç, anilan Kamunun genel gerekçestnde 'Devletin onayasal dizenini ykmayr amaçlayan terör eylemlertne hedef olan kişiler kendt kusur ve filleri sonucu değil, toplumun bir bireyi olarak zarar görmektedirler. .…. Ortaya çvkan bu zararın paylaştirimast, soplumon diger kestmlert le zarara uğrames kişiler arasında fedakärlığın denkleştirilmest, hakkaniyer ve sosyal hukuk devleti ilkelerinin bir gereğidir. .Idarenin onlemekie yükimlü olduğu halde onlevemediği bu zarorlarm, nedensellik bağı ve kusur kasuu aranmadan karstlapmaspnı kabu eden oblekaif sorumiuluk anlayısına dryalısosyał risk adı vertlen bu tike, bilimsel ve yargısal içtihatlarla da kabuł edilmiştir...
Görüldugi tzere; S233 sayrlı Kanun, yargisal ve bilimsel içrihatlarla kabul edilen 'sosyal risk' ilkesinin yasalaşmış halidir. Bu nedenle, adı geçen Kamumon uygulama alom 

yalnzca 'sosyal rtsk ilkesi' uyoronca tazmini mimian olan uyuşmazludaria smırlıbulunmaktadır. Başka bir jfadeyle; zarar tle idari eylem arasında nedensellik bağının kurulabildiği hallerde sosyai risk ilkesinin uygulanmasına olanak bulunmuhğondan; idare hukuku kurallart çerçevesinde oncelikle htzmet kusurwnun bulumup bulunmadiğınun araştırıtmasi, hizmet kusuru yoksa kusursuz sorwnluluk ilkesine gøre zararın tazmin edilip edilemeyeceğinin belirlenmesi; dolayısıyla idari eylemlerden doğan zarorın, htzmet kusuru veya kusursuz sorumluluk lkeleri uyarmca tazmini gereken davatarda, 2577 sayuli Kamumun 13, maddesintn uygulanması gerekmektedir.

7.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
32. Mahkemenin 25/2/2021tarihinde yapuuş olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği doşünüldo:
A. Başvurucuuun İddlaiarı ve Bakanltk Görüşä
33. Başvurucu; oğlunun protesto gösterileri sırasmda vurularak öldürüldüğünt,ölüm olayına ilişkin olarak yapılan ceza soruşturmasırın gizliyürütāldağünti, soruşturma sonuçlanana değin olaya ilişkin detayht bilgi sahibi olamadığıni, soruşturmamn sona ermesi ūzerine stresinde idari başvuruda bulunmak suretiyle idarenin hizmet kusuruna dayalı olarak açtıkları davanın 5233 sayılı Kamum kapsamında görülmesi suretiyle hatalyorumla süre aştmı yönünden reddedildiğini ileri sürmüş ve adil yargılanma hakkının ihlal edildiği iddiasında bulunmuştur.

3. Bakanlık; Idare Mahkemesinin dava açma süresinin başlangıcına dair kabulünün katı bir yorum içermediği, somut olayın özelliklerini dikkate alan makul bir yaklaşım olduğu yőntınde gōrüş sunmuştur. Başvurucu, bu gōrüşe karşılık yukarıda aktarılanıiddialarinı tekrarlamak suretiyle cevap vermiştir.

B. Değerlendlrme 
35.Anayasanın "Hfak arama hürriyeti" kenar başlıklı 36. maddesinin birinci ħkrast şöyledir.

"Herkes, meşru vasta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri öninde davacı veya davalı olarak iddía ve savuoma tle adil yargılanma hakkana sahiptir."
36.Anayasa'nın 13, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Temel hak ve hrtrrtyetier, … yalnızca Anayasanun ilgili maddelerinde belirtilen sebeptere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sıırlomalar..… ölçülulük ilkesine aykırı olamaz."
37. Anayasa'nun “Klşimin dokumulmazlığı, madd ve manevi varlığı" kenar başlıkiı17, maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Herkes, yaşama.. hakkana sahiptir."

38. Anayase'nun "Devletin temel amaç ve görevleri" kenar başlıklı 5. maddesinin ilgili ktsmı şðyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, …Cumhurtyeti ve demokrastyi korumak, klştlertn ve toplumun refah, huzur ve mutluluğumu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerint,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkelertyle bagdaşmayacak surette sunvlayan siyasal,ekonomik ve sosyal engelleri kaldumaya, insanın moddi ve manevi varlığının gelişmest lçin gerekdi şartlanı hazırlamaya çalışmakav."
39. Devlet bireyin maddi ve manevi varliğın her türltı tehlikeden, tehditten ve şiddetten korumakla yüikümlodūr (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752,17/9/2013, § 51; AYM, E.2005/151, K.2008/37, 3/1/2008; E.2010/58, K.2011/8, 6/1/201 1).Devletin sorurmluluğunu gerektirebilecek şartlar altında can kaybının gerçekleştiği durumlarda Anayasa'nm 17. maddesi devlete, elindeki tüm imkânları kullanarakyaşam hakkını korumak için oluşturulan yaşal ve idari çerçevenin gereği gibi uygulanmasınt ve bu hakka yðnelik ihlallerin durdurulup cezalandırılmasını sağlayacak etkiliidari ve yargısal tedbirleri alma görevi yūklemektedir. Bu yūkümlüłūk -kamusal olsun veya olmasın- yaşam hakkının tehlikeye girebileceği her türl faaliyet bakımından geçerlidir (Serpil Kerimoğłu ve diğerleri, § 52).

40. Anayasa Mahkemesi, olaylann başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi jle baglı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun adil yargılanma hakkına ilişkin iddiası, uyuşmazlığın esasmın incelerunemesinden yakındığı için mahkemeye erişim hakkıbaşlığı altında jncełenecektir. Ayrıca başvurucu salt adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini iteri strnüş ise de somut olayda protesto gōsterileri sırasinda meydana gelen δltın olayıUzerine idarenin hizmet kusuruna dayalı olarak açılan bir tam yargı davası söz konusu olduğundan ileri sürtlen iddiaların adil yargılanma hakkının yantnda yaşam hakkıbağlamında da değerlendirilmesi gerektigi kanaatine ulaşılmıştiır. Bununla birlikte devietin sorumluluğunu gerektirebilecek şartlar altında can kaybının gerçekleştiği durumlarda yaşamıkoruma yükümlolığa bakımından değerlendirme yapılmaşına olanak sağlayan tazminat davast somut olayda esast incelenmeden sure aşimı yönünden reddedildiginden öncelikle mahkemeye erişim hakkıma ilişkin değerlendirmenin yapılması gerekmektedir.
l. Kabul Edileblltrlik Yöqünden 
41. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemcye crişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir,
2. Esas Y8nünden 
a. Hakkın Kapsamı ve Mādabalenio Varlığı
42. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin yargı mercileri öntinde davacı veya davalı olarak iddieda bulumma ve savumma bakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişin hakkı, Anayasa'nun 36. maddesinde gtvence altna alınan hak arama özgürlügunün bir unsurudur. Diger yandan Anayasa'nm 36. maddesine "adil yarguamma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararast sōzleşmelerce de güvence altına alunan adil yargılarma hakkının madde metnine dåhil 

edildigi vurguianmıştī. Avrupa Insan Haklan Sózleşmesi'ni (Sözleşme) yorumlayan Avrupa [nsan HaklarıMahkemesi, Sözleşme'nin 6. maddesinin (l) numaralı fikrasmun mahkemeye erişim hakkıı içerdiğini belirtmektedir (Özbakam Özel Sağlık Hiz. Inş. Tur. San. ve Tic. Lid.$t., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).

43. Anayasa'nn 36. maddesinde güvence altina alinan hak arama özgürlügu, bir temel hak olmatun yanında diğer temel hak ve ðzgürltiklerden gereken şekilde yararlanılmayt ve bunların korunmasıı sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakımdan davanın bir mahkeme tarafindan görülcbilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabilmesi için ilk olarak kişiye iddialarıaı ortaya koyma imkânınm tanmması gorekir. Diğer bir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığıgtvencelerden yararlanmak mltmkūn olmaz (Mohammed Aynosah, B. No: 2013/8896,23/2/2016, § 33).

44. Anayasa Mahkemesi, bireysel başvuru kapsamında yaptigı değerlendirmelerde mahkemeye erişim hakkımın bir uyuşmazlığımahkeme đnüne taşıyabilmek ve uyưşmazlığın ctkili bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmek anłamına geldiğini ifade etmiştir (Özkan Sen, B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).

45. Somut olayda tam yargı davasimın sure aşımından reddedilmesi nedeniyle başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalede bulunulduğu görülmektedir.

b. Mtidabalentn thlal Oluşturup Oluşturmadığı
46. Adil yargıanma hakkmın görünümlerinden biri olan mahkemeye erişim hakkı,mutlak bir hak olmayıp bu hakkın sınırlandırlması mümkündür. Ancak mahkemeye erişim hakkına müdahalede bulunulurken Anayasa'nın temelhak veözgürluklerin sınırlandınlmasına ilişkin genel ilkelerí düzenleyen 13. maddesinin gözönünde bulunduruması gerekmektedir.

47. Yukanda anilan müdahale, Anayasa'nın 13.maddesinde belirtilen koşullara uygun olmadığı takdirde Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir.
48. Bu sebeple müdahalenin Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafiından öngðrülme, haklı bir sebebe dayanma, Šlçtilaluk ilkesine aykın olmama koşullarına uygun olup olmadığının belirlenmesi gerekir.
49. Bu bakımdan Gncelikle başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan mtdahalcnin kanuni dayanağmın bulunup bulunmadığının incelenmesi gerekir.
50. Hak ve özgürlüklerin, bumlara yapılacak müdahalelerin ve sinırlandırnaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve Özgürlaklere keyfi müdahaleyi engelleyen, hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en Önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).

51.Müdahılenin kanuna dayalı olması Öncclikle şcklî manada bir kanunun varlığınızorunlu kılar. Şeklî manada kanun, Türkiye Büytlk Millet Meclisi (TBMM) tarafindan Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adt altında çikatılan düzcnieyici yasama işlemidir. Hak ve özgtrlüklere mūdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adi altında çıkanlan dtizenleyici işlemferde müdahaleye imkân tanıyan bir hükmün bulunması şartına 

bağlıdır. TBMM tarafindan çıkarlan şeklî anlamda bir kanun hükmünün bulunmaması hakka yapılan mūdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GK], B,No: 2015/17510, 18/10/2017, §56).

52. Kanumun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarımın sonucunu Öngörebileceğiölçtde hukukibelirlilik taşımast gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanp sağlanmadığım tespitinde Önem arz etmektedir (Necmiye Ciftçl ve diğerleri, B. No: 2013/(301, 30/12/20i4, § 55).Mūdahalenin kanuma dayalı olmaşi, iç hukukta mtdahaleye ilişkin yeterince ulaştlabilir ve δngörülebilir kuralları bulunmasını gerektirmektedir (Türkiye lş Bankası A.$. [GK], B. No:2014/6192, 12/11/2014, § 44).

53. Bir uyuşmazlıkta uygulanacak hukuk kurallarının ve özellikle mūdahalenin kanumi dayanağını oluşturan kanum htikümlerinin yorumlanmast derece mahkemelerinin takdirindedir. Bunumla birlikte mevzuatta öngörülen dava açma süresine ilişkin kuralların hukuka açıkça aykın olarak yanhş uygulanması veya bu strclerin batalı hesapłanmasınedeniyle kişilerin dava açma ya da kanu yollarma başvuru haklar kullatnasına engel olunması mąhkemeye erişim hakkın ihlal edebilir (Özbakım Ozel Sağłık Hiz. Inş. Tur. San ve Tic. Lid Sti., § 38). Derece mahkemelerince mahkemeye erişim hakkına yapılan mtlahalenin kanuni dayanağını oluşturduğu ifade edilen hüktmlerle ilgili olarak geliştirīlen yorumların isabetliolup olmadiğını denetlemek Anayasa Mahkemesinin görevi değildir.Bumunla birlikte derece mahkemelerinin yonumlarnın kanumun açık lafzıyla çelişki içinde olduğu veya kanun metnt dikkate alındığında bireyler tarafindan Öngörülmesinin mümktm olmadıiğı sonucuna ulaşıłdığı hâllerde mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bulummadığıkanaatine varılması mümk(mdür (Ziya Özden. B. No:2016/67737, 19/11/2019, § 59).

54. Anayasa Mahkemesi Genel Kurulu, Itiraz yoluyla Önüne getirilen 5233 sayılt Kanun'un I, maddesinin iptali istemini reddederken gerekçesinde 5233 sayılı Kanun'a dair belirlemelerde bulunmuştur.2$/6/2009 tarihli veE.2006/79, K.2009/97 sayılı kararda "5233saylı Yasanm, terōr eylemleri veya terörle mücadele kapsamında vürütülen faaliyetier nedeniyle zarar gören kişilerin maddł zararlarının özellikle yargı yoluna gltmelertne gerek kalmadan, idarece en kusa sūre içinde ve sulh yoluylo korşlanması amacıylo hazırlanmış btr yasa olduğu; Yasanın bu yōmīyle zarara uğrayan vatandaş tle devlet arasındaki uyuşmazlikta yargı yoluna gldilmeden alternattf bir çözüm yöntemi getirdiği belirtilmiş, ayrıca 5233 sayır Yasomın, idarenin eylem ve tşleminin somucu olmayan ve herhangl bir idari işlem veya eylemle doğrudan nedensellik bağı da bulunmayan, ancak terör ve rerörle mücadele strasında meydana gelen zararlarin da tazmint yolumu açan, bu anlamda idarenin kusursuz sorumluluk alanını genişteten bir yasa vlduğu ve tdarenin sorunluluk alanım daraltan veya Idart işlem veya eylemlere karşı yarg yolumu kapatan bir hüküm içermediği“ vurgułanmıştır.
55. s233sayılı Kanun kapsamında yapılan başvurularda ve bu başvurularda verilen kararlar aleyhine açrlan idari davalarda, doğrudan kusursuz sorumiuluğa ilişkin bir değerlendirmede buluulmasına rağmen idareninyapması gerekeniertyapmadtğı iddiasına dayanan kusur sorumluluğuna iltşkin bir değerlendirme yapılmadığı görülmektedir. Bu tazminat yolu, kusurstz sorumluluk kapsamında kendine özgü ilkeler çerçevesinde inceleme yaptlan bir yol olup idarenin sahip olduğu yetkiler kapsamında kusur sorumluluğunu değerlendiren bir yol değildir. Dolayıssyla 5233 sayılt Kanun'un öngördüğü tazminat yolumun idarenin kusur sorumluluğuna dair makul bir baş şansı sunabilccek nitclikte olduğu sðylenemez (Aziz Biter ve diğerleri, B, No. 2015/4603, (9/2/2019, §§74, 75).

56. Alıntısı yapılan norm ve yargı kararlarından (bkz §§ 2331, 54, 55) anlaşıldığıUzere Özel nitelikte, belirli şartların oluşmast durumunu kapsayan 5233 sayılt Kanun uyarnca yapılan başvurularda ve bu başvurularda verilen kararlar aleyhine açılan idari davalarda (5233 sayılı Kanun kapsamında kalan davalarda) doğrudan kusursuz sorumluluğa ilişkin bir değerlendirne yapılmakta, buma mukabil idaenin hizmet kusuruna, eylemine ya da eylemsizligine dayalt bir değeriendirme yapılmamaktadır.

57. Ídarenin kusurlu eylemi/eylemsizliğinedeniyle uğranılan zararların tazmini amacıyla açılacak davalar için 2577 saythı Kanun'la zorunlu idari başvuru şartı geticilmiş, bir ve beş yıllık süreler belirienmiş iken 8zel dūzenleme niteliğinde olup belirli durumlæra ilişkin ofarak uğrantlan zararlartn tazmini amacı güdülen ve idarenin kusuru ile ilgili belirleme yapılmasinı gerektirmeyen 5233 sayılı Kanunda idari başvuru stresi olarak altmış gün ve bir yıllık süreler belirlenmiştir (bkz. §§ 23-28).

58. Başvurucu, oğlunun ölümtine dair gizli olarak yürütülen soruşturmanın tamamlanmasıÖzerine stresinde hizmet kusuruna dayalı tazminat davası açmasına karşu uyuşmazlığın 2577 sayılı Kanun'da yer alan hukümlere göre değil 5233 sayılı Kanun hakumlerine göre değerlendirildiğini ve bu bağlamda dava açma stiresinin hatalı takdir ediłmesi nedeniyle adil yargılanma hakkın ihlal edildiğini ileri sürmektedir.
59. Somut olayda Gzetie başvurucunun oglu Batman'da gerçekleşen protesto gösterileri sırasında kalabalıkta kendisine isabet eden av tüfeği saçmaları sonucu yaralanmış,kaldırıldığı hastanede tedaviye cevap veremeden hayatinı kaybetıniş ve konuya ilişkin olarak 2014yılında başlatilan ceza soruşturması 2018 yılında sonuçlandırilmiştir. Bu streçte başvurucu 2016 yılında, 5233sayılt Kanun kapsamında oğlunun šltmü nedeniyle kendişine maaş bağlanması ve istihdam sağlanması talebinde bulunmuştur. Bu talebin reddi Özerine açtiğıdava da aleyhine sonuçlanmıştır. Ceza soruşturmasının 20t8yılında sonuçlanmasıüzerine de hizmet kusưru işlediğini ileri sørdüğu İçişleri Bakanlığı aleyhine, Önce idari başvuru yapmak suretiyle genel hükümlere, ldarenin htzmet kusuruna dayalı maddi tazminat davası açmıştır. Başvurucu bu davayı açarken (idari başvuru aşaması da dâhil olmak Üzere)5233 sayılı Kanun hüktimlerine göre bir talepte buhummamış, tazminat istemine 5233 sayılıKanun hüktmlerini dayanak almamıştir.

60. Idare Mahkemesi, davanın 5233 sayılı Kanun kapsamında kaldığının kabultnden hareketle anılan Kanun'da yer alan başvuru usulüne ilişkin dttzenleme bağlamında somut olayı değerlendirerek hüktim kurmuştur, Buna göre Mahkeme,başvurucunum oğlunun ölüm sebebi ve olayın oluş şekli ite fiilin gerçek mahiyetini en geç5233 sayılı Kanun uyarınca başvuru yaptıği 23/3/2016 tarihinde öğrendiginin kabul edimesi gerektiği kanaatine ulaşarak 5233 sayılı Kanun'da yer alan altmış gün ve bir yıilık strelerin geçmesinin ardından 20i8 yılında açılan davanın sthre aştmına uğradığına hükmetmiştir.Özetle Mahkeme, karar gerekçesine ve dolayısıyla ulaştığı sonuca 5233 sayılı Kanun hūkømlerini dayanak almıştır,
61. Başvurucunun tazminat için 5233 sayılı Kanun uyarnca ihdas edilen komisyona değil doğrudan kusur sorumluluğuna dayanarak İçişleri Bakanlığına başvurmuşolmasi, gerek idari başvuruda gerekse dava dilekçesinde genel hükOmlere dayalı tazminat talebinde hulunmuş oiması dikkate alındığında sōz konusu isteme verilecek olagan anlam ve uyuşmazlığa uygulanacak norm (2577 sayıl Kanun) bellidir. Ancak Mahkeme, başvurucunun açık talebine ve 2577 sayıh Kanun ile 5233 sayılı Kanun'un içerdiği anlam ve uygulanma alanına dair açık farkhılıga rağmen (bkz§§ 23-31, 54, 55) müdahaleye dayanak oluşturan 

mevzuat hūkmünü harekete geçiren maddi olgulara yönelik açık bir hata yapmak suretiyle uyuşmazltğı 5233 sayılı Kanun kapsamında incelemiş ve bu Kanun'u esas alarak davayı süre aşımı yönünden reddetmiştir. Kararda bu olağan dışı uygulamanun yerleşik bir içtihada dayandıği yönünde bir belirleme de bulunmamaktadır.

6. Bu bağlamda Mahkemenin 5233 sayılı Kanu'u uygulanmasını sağlayan maddi olgulara yönelik yorumunun olağan anlamın dışında, Öngörülemez bir şekilde gerçekleştiği ve bu yolla mahkemeye erişim hakkına yōnelik olarak yapılan mūdahalenin kanunilik unsurunu taşımadığı sonucuna ulaşılmıştır.

63. Bununla birlikte mahkemeye erişim hakkının ihial edildiği yönünde ulaşılan bu sonuę söz konusu uyuşmazliğa ilşkin davanın süresinde açıldığının tespiti anlamıma gelmemektedir. Somut uyuşmazlığun 2577 sayıh Kanun hūktümnleri çetçevesinde ele ahnarak anılan Kanun'un hükümleri ve bu hūkümlere içkin ilkeler uyarınca süresinde yargı yoluna başvurulup başvurulmadığının takdiri derece mahkemesine aittir.

64. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nun 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamundaki mahkemeye erişim bakkıın ihlal edildigine karar verilmesi gerekir.

65. Diger taraftan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaştldığından ve ihlal kararı uyarınca yapılacak yeniden yargılama yaşam hakkıa ilişkin değerlendirme bağlammda belirleyici olacağmdan bu aşamada yaşam hakkı yōntnden bir inceleıne yaptimasına gerek görlmemiştir.

3.6216 Sayıb Kanun'un 50. Maddesi Yönttnden 
66.30/3/201 1 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyledir.

"(1) Esas inceleme somonda, başvurucumun hakdanon ihlal edldigine ya da edilmediğine karar vertitr. Ihlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarmın ortadan kaldırılması için yapıiması gerekenere hükamedtlir ..

(2) Tespit edllen thlal bir mahkeme karorından kaynaklanmışsa, thlali ve somuçlarınıortodan kaldīrmak için yeniden yargılama yapmak uzere dosya ilgili mahkemeye gønderilir.Yeniden yargulama yapilmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminata hümedilebilir veya genel mahkemelerde dava açiiması yolu gōsterilebilir.Yeniden yorgulama yapmaklo yülamia mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kararmdo açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar veri7."
67. Başvurueu, yeniden yargılama yapılması ve tazminata hūkmedilmesi talebinde bulunmuştur.

68. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK],B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında thlalsonucuna varldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırtlacağıhususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararıņda ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararnın yerine getirilmemesininsonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işøret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/1 {/2019).

69. Bireysel başvuru kapsamında bir temel bakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarıan ortadan kaldırıldığından söz edilebifmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hāle getirmenin yani ihlalden Önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise Öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığt sonuçların ortadan kaldīılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve mamevi zararlarm giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alnmesı gerekmektedir (Mehmer Doğan, §§ 55,57).

70. ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediğidurumlardaAnayasa Mahkemesi, 6216 sayıh Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrast ile Anayasa Mahkernesi İçtüzilgt'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasırun (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmast için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir Örneğinin ilgili mabkemeye gönderilmesine hlkmeder. Anylan yasal dūzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacryla yeniden yergılama sonucuu doğuran ve bireysel başvuruya dzgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindanihlal kurarına bağlı olarak yeniden yergılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargulama sebebinin varlığını kabul hususunda herħangi bir takdir yetkisi bulunmąmaktadır. Dolayısryla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlötoğu, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal karan nedeniyle yeniden yargilama karan vererek devam eden iblalin sonuçlarmu gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligil Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

71. Incelenen başvuruda Batman Idare Mahkemesi tarafindan yapılan yargılama sonucu mahkemeye erişim hakktın ihlal edildigisonucuna varılmıştır. Dolayısıyla somut başvuruda ihlalin tahkeme kararından kaymaklandığı anlaşılmaktadır.
72. Bu durumda mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldhırılması için yeniden yargılama yapıłmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yaptlacak yeniden yargılarma ise usul hukukunda yer alan benzer kurumlardan farkh ve bireysel başvuruya Özgül bir düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralıfikrasıa göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırlmasına yöneliktir. Bu kapsamda yeniden yargilama strecinde mahkemelerce yapilması gereken is, Öncelikle hak ihlaline yol açan mahkeme kararinın ortadan kaldrrilmasından ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucune ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple karann bir Ömeğinin yeniden yargılama yapılmak üzere ilgili mahkemeye gönderilmesine karar verilmesi gerekir.

7.Iblalin ve sonuçlarnın ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesigerektiği sonucuna ulaşılmistir.

74. Dosyadaki belgclerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ficretinden oluşan toplam 3.894,70 TLyargılama giderinin başvurucuya δdenmesine karar verilrmesi gerekir.


VL HκÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adilyargılanmahakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianınKABUL EDILEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasu'nın 36. maddesinde güvence altma alınan adil yargılanma bakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkmn İHLAL EDİLDtĞtNE,
C.Karanın bir Brneğinin mahkemeyc erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak tizere Batman Idare Mahkemesine (E2017/1889, K.20|&/182) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDİNE,
E. 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekalet Ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESINE,
F. Ödemenin, karanın tebligini takiben bayvurucumun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar gepen süre için yasal FAtz UYGULANMASINA,
G. Kararın birÖmeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERlLMESINE 25/2/2021tarihinde OYBIRLIGIYLE karar verildi.

Başkan Oye Uye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai KYEI,
Öye Yusuf'Şevki HAKYEMEZ 
Oye Selahaddin MENTEŞ