Nükleer Güvence Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2020-01-25

25 Ocak 2020 CUMARTESİ
Resmî Gazete
Sayı : 31019
YÖNETMELİK
Nükleer Düzenleme Kurumundan:
NÜKLEER GÜVENCE
YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam,
Dayanak ve Tanımlar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı, Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde barışçıl amaçlı kullanılan nükleer maddeler
ile nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve malzemelerin envanterinin bildirimi, tespiti
ve takibi ile bu madde, ekipman ve malzemelerin yetkisiz olarak
kullanılmasını, nükleer silah veya diğer nükleer patlayıcı aygıtlara
dönüştürülmesini önlemek ve bu yöndeki girişimlerin zamanında saptanmasını
sağlamak üzere Kurum tarafından kurulan ulusal nükleer madde sayım ve
kontrol sistemi çerçevesinde uyulacak usul ve esasları düzenlemektir.
Kapsam
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik, 20/8/1981 tarihli ve 8/3527
sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasında Nükleer Silahların Yayılmasının
Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak Güvenlik
Denetimi Uygulamasına Dair Anlaşma ve 7/6/2001 tarihli ve 2001/2643 sayılı
Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Nükleer Silahların Yayılmasının
Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak Güvenlik
Denetiminin Uygulanmasına Dair Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile
Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasındaki Anlaşmaya Ek Protokol
çerçevesinde; tesisleri ve tesis dışı yerleri; nükleer maddeleri; nükleer
yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve malzemeleri; nükleer yakıt çevrimine yönelik
planları ve araştırma geliştirme faaliyetlerini; kaynak madde çıkarma ve
işleme faaliyetleri yapan, nükleer madde bulunduran, kullanan, depolayan,
işleyen, üreten, devreden, ithal veya ihraç eden, nükleer yakıt çevrimi
için özel olarak tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve malzemeler ile
ilgili faaliyet yürüten gerçek veya tüzel kişileri kapsar.
(2) Türkiye’den transit geçirilen ve yabancı
ülkelere ait; nükleer maddeler ile nükleer yakıt çevrimi için özel olarak
tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve
malzemeler bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik, 2/7/2018 tarihli ve 702 sayılı Nükleer Düzenleme
Kurumunun Teşkilat ve Görevleri ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması
Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 3 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile
15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 4 sayılı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 785 inci
maddesinin ikinci fıkrasına dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 4 – (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bilmesi gereken ilkesi: Herhangi bir konu veya
işi ancak görev veya sorumlulukları gereği öğrenmekle, incelemekle, gereğini
yerine getirmekle ve korumakla yükümlü bulunanların yetkileri düzeyinde
bilgi sahibi olmasını ve erişim sağlamasını,
b) Defter envanteri: Madde denkleştirme alanındaki
iki fiziksel envanter alımı arasında yapılan tüm
envanter değişikliklerinin cebirsel toplamını,
c) Ek erişim: Herhangi bir yere, beyan edilmemiş
nükleer madde ya da faaliyet olup olmadığının doğrulanması amacıyla UAEA
denetçilerinin erişimini,
ç) Ek Protokol: 7/6/2001
tarihli ve 2001/2643 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla onaylanan Nükleer
Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına
İlişkin Olarak Güvenlik Denetiminin Uygulanmasına Dair Türkiye Cumhuriyeti
Hükümeti ile Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Arasındaki Anlaşmaya Ek
Protokolü,
d) Etkin kilogram: Nükleer maddelerin sayım ve kontrol
sisteminde kullanılan ve;
1) Plütonyum için kilogram cinsinden ağırlık,
2) Uranyum-235 veya uranyum-233 bakımından %1 veya
daha fazla zenginleştirilmiş uranyum için kilogram cinsinden ağırlığının
zenginliğinin karesi ile çarpımından elde edilecek değer,
3) Uranyum-235 veya uranyum-233 bakımından %0,5’ten
daha fazla %1’den daha az zenginleştirilmiş uranyum için kilogram cinsinden
ağırlığının 0,0001 ile çarpımından elde edilecek değer,
4) Toryum veya %0,5 ya da daha düşük zenginlikli
tüketilmiş uranyum için kilogram cinsinden ağırlığının 0,00005 ile
çarpımından elde edilecek değer,
olarak belirlenen özel birimi,
e) Fiziksel envanter: Bir
madde denkleştirme alanı içerisindeki tüm nükleer maddelerin tanımlı bir
prosedüre göre ölçülen veya hesaplanan yığın miktarlarının toplamını,
f) Gönderici alıcı farkı: Her bir yığın için
gönderici madde denkleştirme alanında beyan edilen ile alıcı madde
denkleştirme alanında ölçülen nükleer madde miktarları arasındaki farkı,
g) Güvence Denetimi Anlaşması (GDA): 20/8/1981 tarihli ve 8/3527 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararıyla onaylanan Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Uluslararası Atom
Enerjisi Ajansı Arasında Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşmasına İlişkin Olarak Güvenlik Denetimi
Uygulamasına Dair Anlaşmayı,
ğ) İç denetim: Nükleer madde sayım ve kontrol
sisteminin etkinliğini ve personelin görevlerini uygun şekilde yerine
getirip getirmediğini kontrol etmek amacıyla tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu tarafından gerçekleştirilen öz değerlendirmeyi,
h) İşletme kayıtları: Her bir madde denkleştirme
alanı için;
1) Nükleer maddenin bileşim ve miktarındaki
değişikliklerin belirlenmesinde kullanılan işletme verilerini,
2) Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu,
örnek alma ve analizlere ilişkin kayıtlar ile ölçüm sonuçlarının belirsizliklerini,
3) Fiziksel envanter
alımına hazırlık aşamasında ve envanterin alınması sırasında yapılan
faaliyetleri,
4) Herhangi bir şekilde envanterde
meydana gelebilecek olan kayıp ve kazançların nedenleri ile nükleer madde
envanterinin kontrolü için uygulanacak olan prosedürleri,
ı) Kaynak madde: Doğada var olan izotopların
karışımını içeren uranyum ve toryum ile uranyum-235 izotopu içeriği doğal
düzeyin altına düşmüş tüketilmiş uranyum, toryum, bunlardan herhangi
birinin metal, alaşım, kimyasal bileşik veya konsantre
edilmiş şekli ve Kurumun belirleyeceği oranda yukarıdakilerden
birini veya daha fazlasını içeren diğer maddeleri,
i) Kilit Ölçüm Noktası (KÖN): Nükleer madde akışı
veya envanterinin belirlenebilmesi için nükleer
maddenin ölçülebilecek şekilde bulunduğu yeri,
j) Kurum: Nükleer Düzenleme Kurumunu,
k) Madde Denkleştirme Alanı (MDA): İçine veya
dışına transfer edilen nükleer madde miktarının belirlenebildiği ve
içindeki nükleer maddenin fiziksel envanterinin
alınabildiği Kurumun uygun bulduğu alanı,
l) Nükleer yakıt çevrimi için özel olarak
tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve
malzemeler: Ek Protokol Ek-II’de yer alan eşyayı,
m) Nükleer güvence: Güvence Denetimi Anlaşması ve
Ek Protokol ile Türkiye Cumhuriyetinin taraf olduğu diğer ilgili ikili veya
çok taraflı uluslararası anlaşmalar ile üyeliklerinden kaynaklananlar da
dâhil olmak üzere nükleer silahların yayılmasının önlenmesine yönelik
yükümlülükleri,
n) Nükleer madde: Kaynak maddeler ve özel
bölünebilir maddeleri,
o) Nükleer madde sayım ve kontrol personeli: Tesis
veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından, nükleer maddelerin sayım ve
kontrolüne ilişkin yetkilendirilen ve görevlendirilen, bu Yönetmelikte
belirlenen niteliklere sahip kişiyi,
ö) Nükleer maddelerin sayım ve kontrolü: GDA
kapsamında; tesis ve tesis dışı yerlerdeki nükleer madde miktarlarını ve bu
miktarlardaki değişiklikleri belirli süreler içinde tespit etmek, kayıt
altına almak ve doğrulamak için yürütülen faaliyetleri,
p) Nükleer madde sayım ve kontrol sistemi: Bu
Yönetmelik kapsamındaki tüm sorumlulukların nasıl yerine getirileceğini
detaylı olarak gösteren ve Tasarım Bilgisi Sualnamesinde
tanımlanan sistemi,
r) Nükleer yakıt çevrimi: Nükleer maddenin
dönüştürülmesi, zenginleştirilmesi, nükleer yakıt imalatı, nükleer
yakıtların yeniden işlenmesi, plütonyum, yüksek zenginliğe sahip uranyum ya
da uranyum-233 içeren atıkların işlenmesi ile reaktörler, nükleer fisyon açısından kritik olabilen tesisler ile ilgili
faaliyetleri,
s) Özel bölünebilir madde: Plütonyum-239,
uranyum-233, uranyum-235 veya uranyum-233 izotopları bakımından
zenginleştirilmiş uranyum veya bunlardan birini veya birden fazlasını
içeren herhangi bir madde ile Kurumun belirleyeceği diğer bölünebilir
maddeleri,
ş) Saha: Sınırları Kurum tarafından belirlenen,
kapatılmış olanlar da dahil bütün tesis veya tesis dışı yerler ve bunların
hizmet binaları ile nükleer yakıt çevrimi için özel olarak tasarımlanmış
veya hazırlanmış ekipman ve malzemeler ile ilgili
binaları içeren yeri,
t) Sayılamayan nükleer madde miktarı: Fiziksel envanter ve defter envanteri arasındaki farkı,
u) Sayım kayıtları: Her bir MDA için;
1) Defter envanterini belirlemek amacıyla artma ve
azalmaları gösteren envanter değişikliklerini,
2) Envanterde bulunan yığınların yerlerini,
3) Fiziksel envanteri
belirlemek için kullanılan ölçüm sonuçlarını,
4) Tespit edilen hataların gerekçeleri ile birlikte
düzeltilmesine ilişkin kayıtları,
5) Gönderici alıcı farkları ile sayılamayan nükleer
madde miktarına ilişkin açıklamaları,
ü) Tasarım Bilgisi Sualnamesi
(TBS): Tesis veya tesis dışı yerlerin tasarım bilgilerinin ayrıntılı olarak
yer alacağı UAEA formatına uygun dokümanı,
v) Tesis: Nükleer reaktörler, nükleer fisyon açısından kritik olabilen tesisler, nükleer
yakıt çevrimi kapsamında dönüştürme, zenginleştirme, imalat, yeniden işleme
ve depolama tesisleri ile bir etkin kilogramdan daha fazla nükleer madde
bulunduran yerleri,
y) Tesis dışı yer: Bir etkin kilogram veya daha az
miktarda nükleer maddenin bulundurulduğu, kullanıldığı, depolandığı,
üretildiği veya işlendiği ancak tesis olmayan yerleri,
z) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu: Tesisler
için yetkilendirilen kişiyi, tesis dışı yerler için ise işleten kişiyi,
aa) Tüketilmiş uranyum: İçeriğindeki uranyum-235
izotopu miktarı doğadaki miktardan daha az olan uranyumu,
bb) UAEA: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansını,
cc) Yetki: Nükleer enerji ve iyonlaştırıcı radyasyona
ilişkin bir faaliyeti yürütmek üzere Kurum tarafından verilen lisans, izin,
onay veya yetki belgesini,
çç) Yetkilendirilen kişi: Nükleer enerji ve
iyonlaştırıcı radyasyona ilişkin bir faaliyetin yürütülmesi için Kurum
tarafından kendisine lisans, izin, onay veya yetki belgesi verilen gerçek
veya tüzel kişiyi,
dd) Yığın: Bir KÖN’de sayım
amacıyla oluşturulan ve fiziksel form, kimyasal bileşim, ışınlanma durumu
ile muhafaza kapları bakımından tek bir küme olarak tanımlanabilen nükleer
madde grubunu,
ee) Yüksek zenginlikli uranyum: İçeriğindeki
uranyum-235 izotopu miktarı %20 veya daha fazla zenginleştirilmiş uranyumu,
ff) Zenginleştirilmiş uranyum: İçeriğindeki
uranyum-235 izotopu miktarı doğadaki miktardan daha fazla olan uranyumu,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Bildirimler
Ek
Protokol bildirimleri
MADDE 5 – (1) Bu Yönetmelik kapsamında aşağıda yer alan
faaliyetleri gerçekleştiren gerçek veya tüzel kişiler, her takvim yılı
içerisinde gerçekleşen faaliyetlere ilişkin bilgiyi takip eden yılın mart
ayına kadar Kuruma bildirmekle yükümlüdür. Söz konusu bildirimlerin biçim
ve içeriği Kurum tarafından belirlenir:
a) Nükleer madde kullanılmasa dahi, nükleer yakıt
çevrimine yönelik araştırma ve geliştirme faaliyetleri.
b) Nükleer yakıt çevrimi için özel olarak
tasarımlanmış veya hazırlanmış ekipman ve
malzemelerle ilgili faaliyetler.
c) Uranyum ve toryum madeni çıkarma veya işleme
faaliyetleri.
ç) Nükleer yakıt imalatı veya zenginleştirme yapmak
için gerekli olan saflık ve bileşime sahip olmayan ancak miktarı bir ton
veya üzeri olan uranyum ve toryum kaynak maddelerini bulundurma, ithalat
veya ihracat faaliyetleri.
d) İçeriğinde plütonyum, yüksek zenginlikli uranyum
ya da uranyum-233 bulunan atıkların işlenmesi veya depolanması
faaliyetleri.
e) Nükleer yakıt çevrimi ile ilgili olarak gelecek
10 yıllık süre içerisinde yapılması planlanan faaliyetler.
(2) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, sahada
bulunan binaların kullanım amacına ilişkin bilgiyi ve saha haritasını takip
eden yılın mart ayına kadar Kuruma bildirmekle yükümlüdür.
Diğer
bildirimler
MADDE 6 – (1) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, nükleer
maddenin ithal veya ihraç edilmesi söz konusu olduğunda, nükleer madde
alınmadan veya gönderilmeden en az 30 gün önce nükleer maddeye ilişkin
aşağıdaki bilgileri Kuruma bildirmekle yükümlüdür:
a) Miktarı.
b) Fiziksel formu, kimyasal bileşimi, zenginliği
veya izotopik bileşimi.
c) Kullanım amacı.
ç) Taşıma paketi sayısı.
d) Taşıma kaplarının tanımları ve fotoğrafları.
e) Gönderici ve alıcı ülkenin adı.
f) Taşıma şekli, taşıyıcı firma bilgisi.
g) Gönderme tarihi ile yaklaşık varış tarihi.
ğ) Türkiye gümrük bölgesine giriş yapacağı sınır
kapısı.
h) İlgili mevzuat uyarınca fiziksel koruma
gereklerinin yerine getirilme şekli.
ı) Gönderme için paketleneceği veya gelen paketin
açılacağı, tanımlanacağı, miktar ve bileşiminin doğrulanacağı yer ve
tarihler.
i) Kurum tarafından istenebilecek ek bilgi ve
belgeler.
(2) Kurum gerekli gördüğünde, gerçek veya tüzel
kişilerden ilave bildirim talep edebilir. Bu bildirimler her talep için
Kurum tarafından belirlenecek süre içerisinde yapılır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Uygulama ve
Yükümlülükler
Nükleer
madde sayım ve kontrolünün başlaması
MADDE 7 –
(1) Nükleer yakıt imalatı ile
zenginleştirmeye uygun bileşim ve saflıkta nükleer maddelerin üretilmesi
veya ithal edilmesi veya tespit edilmesi durumunda söz konusu maddeler için
nükleer madde sayım ve kontrolü başlatılır.
Nükleer
madde sayım ve kontrol sisteminin kurulması
MADDE 8 – (1) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu bu
Yönetmelik hükümlerini yerine getirmek üzere bir nükleer madde sayım ve
kontrol sistemi kurmakla yükümlüdür.
Tesisler
için tasarım bilgisi sualnamesi
MADDE 9 – (1) Tesisler için nükleer madde sayım ve kontrol
sistemini de içeren TBS, yetkilendirilen kişi tarafından hazırlanarak
Kuruma sunulur.
(2) Yeni kurulacak tesisler için TBS, tesis inşaatı
başlamadan en az 210 gün önce, öngörülen tasarıma göre hazırlanır ve Kuruma
sunulur. TBS, nükleer maddenin tesise ilk girişinden en az 210 gün önce
tesisin inşa edildiği plana göre güncellenir ve Kuruma sunulur.
(3) TBS bilgilerinde değişiklik olması durumunda
TBS güncellenerek değişikliği takip eden 30 gün içerisinde Kuruma sunulur.
(4) Kurum TBS’yi uygun
bulmadığı durumda yetkilendiren kişiden ilgili düzeltmelerin yapılmasını
isteyebilir.
Tesis
dışı yerler için tasarım bilgisi sualnamesi
MADDE 10
– (1) Tesis dışı yerler için
nükleer madde sayım ve kontrol sistemini de içeren TBS, tesis dışı yerleri
işleten kişi ya da kuruluş tarafından hazırlanarak Kuruma sunulur.
(2) Yeni kurulacak tesis dışı yerler için TBS,
nükleer maddenin tesis dışı yere ilk girişinden en az 15 gün önce
hazırlanır ve Kuruma sunulur.
(3) TBS bilgilerinde değişiklik olması durumunda
TBS güncellenerek değişikliği takip eden 30 gün içerisinde Kuruma sunulur.
(4) Kurum TBS’yi uygun
bulmadığı durumda yetkilendiren kişiden ilgili düzeltmelerin yapılmasını
isteyebilir.
Muafiyet
MADDE 11
– (1) Aşağıdaki miktar ve
özelliklere sahip olan nükleer maddeler için muafiyet istenmesi durumunda,
tesis veya tesis dışı yer sorumlusu Kuruma başvurur. Talebin Kurum
tarafından uygun bulunması durumunda ilgili nükleer maddeler dördüncü fıkra
dışındaki hükümlerden muaf tutulur:
a) Cihazlarda sensör
bileşeni olarak kullanılan gram mertebesinde ya da daha az miktarlardaki
nükleer maddeler.
b) Plütonyum–238 içeriği kütlece %80’i aşan
plütonyum.
c) Nükleer olmayan amaçlar için kullanılacak olan
nükleer maddeler.
(2) Muafiyet kapsamındaki maddeler belirtilen amaç
dışında kullanılamaz, üzerinde işlem yapılamaz ve sayım ve kontrole tabi
nükleer maddeler ile bir arada depolanamaz.
(3) Muafiyet koşullarının sağlanmadığına yönelik
tespitte bulunulması veya tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun talebi
üzerine Kurum muafiyeti kaldırabilir.
(4) Muafiyet kapsamına alınmış nükleer maddeleri
bulunduran gerçek veya tüzel kişiler her takvim yılı içerisinde söz konusu
maddelere ilişkin bilgiyi takip eden yılın mart ayına kadar Kuruma
bildirmekle yükümlüdür.
Nükleer
madde sayım ve kontrolünün sona ermesi
MADDE 12
– (1) Yurt dışına ihracı
gerçekleştirilen nükleer maddelerin sayım ve kontrolü sonlandırılır.
(2) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun sayım ve
kontrole tabi olan nükleer maddelerin herhangi bir nükleer faaliyette
kullanılamayacak şekilde seyreltildiğine veya tekrar nükleer madde
kazanılamayacak bir atık haline geldiğine ilişkin bilgi ve belgelerle
Kuruma başvurması ve Kurum tarafından uygun görülmesi durumunda bu maddeler
için sayım ve kontrol sonlandırılır.
Tesis
veya tesis dışı yer sorumlusunun yükümlülükleri
MADDE 13
– (1) Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu aşağıdaki hususları yerine getirmekle yükümlüdür:
a) Nükleer maddelerin sayım ve kontrolü ile ilgili
faaliyetleri yürütmek ve Kuruma bildirimlerin yapılmasını sağlamak.
b) Nükleer madde sayım ve kontrol personelini tayin
etmek ve bu personelin UAEA veya Kurumun konuya ilişkin düzenleyeceği
eğitim veya bilgilendirme seminerlerine katılmasını sağlamak.
c) Nükleer madde akışını ve stoklarını belirlemek
amacıyla MDA kurulmasını ve KÖN’lerin
tanımlanmasını sağlamak.
ç) İşletme ve sayım kayıtlarının tutulmasını ve
rapor hazırlama prosedürlerinin belirlenmesini
sağlamak.
d) Hazırlanan prosedüre
göre fiziksel envanterin belirlenmesini sağlamak.
e) İç denetimin gerçekleştirilmesini sağlamak.
f) Nükleer maddenin fiziksel olarak korunduğunun ve
yerinde bulunduğunun tespiti için insan veya cihazlar tarafından uygulanan
izleme tedbirleri ile nükleer maddenin bulunduğu kap veya odalara
uygulanan, bozulmadan veya kırılmadan nükleer maddeye erişimin mümkün
olamayacağı mühürleme tedbirleri dâhil detayları TBS’de
belirlenen önlemlerin alınmasını sağlamak.
g) Nükleer madde sayım ve kontrol sistemine yönelik
örnek alma usullerinin belirlenmesini sağlamak.
ğ) Nükleer madde sayım ve kontrol personeli
tarafından hazırlanan bildirim, kayıt ve raporların zamanında ve eksiksiz
olarak hazırlanmasını sağlamak.
h) Sabit olarak yerleştirilen UAEA ve/veya Kurum ekipmanının olumsuz çevresel koşullardan etkilenmemesi
için gerekli önlemlerin alınmasını sağlamak.
ı) Nükleer madde sayım ve kontrol sistemine ait tüm
kayıtların, tesis veya tesis dışı yerlerin fiili ve hukuki faaliyeti sona
erinceye kadar elektronik ve yazılı olarak saklanmasını sağlamak.
Nükleer
madde sayım ve kontrol personeli
MADDE 14
– (1) Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu nükleer madde sayım ve kontrol personelini Kuruma bildirir.
(2) Nükleer madde sayım ve kontrol personelinin
aşağıdaki niteliklere sahip olması gerekir:
a) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusunun
belirleyeceği periyot ve yöntemlerle belgelenmiş;
zihinsel uyanıklık, duygusal denge, sesli, yazılı ve görsel uyarıları
algılayacak ve kendini ifade edebilecek iletişim becerileri ile hareket
yeteneği kapsamında yeterli kapasiteye sahip olmak.
b) Temel bilimler veya mühendislik dallarının
birinden mezun olmak.
c) Kurum veya UAEA tarafından düzenlenen nükleer
madde sayım ve kontrol eğitimi veya bilgilendirme seminerine katılmış
olmak.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Nükleer Madde
Devir İşlemleri
Nükleer
madde devri
MADDE 15
– (1) Farklı kurum veya işletmeye ait
başka bir tesis veya tesis dışı yere nükleer maddeyi devredecek olan tesis
veya tesis dışı yer sorumlusu, nükleer madde devri için nükleer maddeye
ilişkin aşağıda yer alan bilgi ve belgeler ile Kuruma yazılı olarak
başvurur:
a) Miktarı.
b) Fiziksel formu, kimyasal bileşimi, zenginliği
veya izotopik bileşimi.
c) Kullanım amacı.
ç) Devralacak tesis veya tesis dışı yerin adı ve
gönderme tarihi ile devralıcının devri kabul ettiğine ilişkin taahhütname.
d) Taşıma şekli, taşıyıcı firma bilgisi.
e) Taşıma paketi sayısı.
f) İlgili mevzuat uyarınca fiziksel koruma
gereklerinin yerine getirilme şekli.
g) Kurum tarafından istenebilecek ek bilgi ve
belgeler.
(2) Nükleer madde devri Kurumun uygun görmesi
halinde Kurum tarafından belirlenecek süre içerisinde gerçekleştirilir.
(3) Kurum tarafında belirlenecek süre içerisinde
nükleer madde devrinin gerçekleşmediği durumlarda Kuruma tekrar başvuruda
bulunulması gerekir.
(4) Nükleer madde devreden tesis veya tesis dışı
yer sorumlusu devredeceği madde ile ilgili bilgileri ve devir takvimini
nükleer maddeyi devralacak tesis veya tesis dışı yer sorumlusuna devrin
gerçekleşeceği tarihten en az bir hafta önce iletir.
(5) Nükleer maddeyi devralan ve devreden tesis veya
tesis dışı yer sorumluları, 16 ncı maddenin
üçüncü fıkrasında belirtildiği üzere, envanter
değişikliği raporunu Kuruma sunar.
(6) Tesis veya tesis dışı yerlerde bulunan nükleer
madde içeren ekipman veya malzemelerin tamir,
bakım gibi nedenlerle bulunduğu yerin dışına çıkarılmasını gerektiren
durumlar devir kapsamı dışındadır. Ancak bu kapsamda nükleer maddenin yer
değiştirmesini gerektiren işlemler Kurumun uygun görmesi halinde
gerçekleştirilir.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Raporlar
Sayım
raporları
MADDE 16
– (1) Sayım raporları; envanter değişikliği raporu, fiziksel envanter listesi
ile madde denkleştirme raporlarından oluşur. Bu raporların hazırlanmasına
ilişkin usul ve esaslar Kurum tarafından belirlenir.
(2) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu nükleer
madde sayım ve kontrolüne ilişkin sayım raporlarını bu Yönetmelik
hükümlerine göre Kuruma sunar.
(3) Envanterde değişiklik olması durumunda 10 iş
günü içerisinde envanter değişikliği raporu Kuruma
sunulur.
(4) Her takvim yılında en az bir defa fiziksel envanter listesi hazırlanır ve 10 iş günü içinde Kuruma
sunulur.
(5) Her fiziksel envanter
alımında madde denkleştirme raporu hazırlanır ve fiziksel envanter listesi
ile birlikte Kuruma sunulur.
(6) Sayım raporlarına ilişkin Kurum tarafından
istenen ek bilgiler Kurumun belirlediği süre içerisinde Kuruma sunulur.
(7) Sayım raporlarında kodlamalar dışında
belirtilmesi gereken ek hususlar için açıklayıcı notlar raporlarla birlikte
Kuruma sunulur.
Özel
raporlar
MADDE 17
– (1) Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu;
a) Nükleer madde kaybı veya kayıp olan nükleer
maddenin bulunması gibi durumlarda, durumu en geç 24 saat içerisinde Kuruma
bildirir ve olayla ilgili alınan ve alınması düşünülen tedbirleri içeren
ayrıntılı bir raporu en geç 3 gün içinde Kuruma sunar.
b) UAEA veya Kuruma ait özel mühürlerin veya
gözetim cihazlarının herhangi bir nedenle zarara uğraması halinde durumu en
geç 24 saat içerisinde Kuruma bildirir.
c) Nükleer maddenin yer değiştirmesi halinde,
durumu en geç 24 saat içerisinde Kuruma bildirir.
ç) Nükleer maddenin uluslararası transferinde
nükleer maddenin kaybolduğu düşüncesine yol açacak önemli bir gecikme
meydana gelmesi halinde durumu derhal Kuruma bildirir.
(2) Kurum, nükleer güvence uygulamasının
etkinliğini artırmak için tesis veya tesis dışı yer sorumlusundan ek bilgi
içeren özel raporlar talep edebilir. Bu raporlar her talep için Kurum
tarafından belirlenecek süre içerisinde Kuruma sunulur.
ALTINCI BÖLÜM
Nükleer Güvence
Denetimleri ve Yaptırımlar
Ulusal
denetimler
MADDE 18
– (1) Tesis veya tesis dışı
yerler, bu Yönetmelik kapsamında bildirim yapan yerler, bildirim yükümlülüğü
bulunan ancak bildirimde bulunmayan yerler ve nükleer madde ihbarı veya
bilgisi alınan yerler Kurumun nükleer güvence denetimine tabidir.
(2) Denetimler; gerekli belge ve kayıtların gözden
geçirilmesini, değerlendirilmesini, ölçüm, analiz, muayene ve test
yapılmasını veya yaptırılmasını, gerekli görülen kişilerle görüşülmesini,
gerekli görülen hususlarda inceleme, araştırma ve soruşturma yapılmasını ve
nükleer madde sayım ve kontrol sistemi ile ilgili diğer faaliyetleri kapsar.
(3) Denetimler programlı ya da programsız, resmi
tatil günleri de dâhil olmak üzere yılın herhangi bir günü ve günün
herhangi bir saatinde haberli veya habersiz yapılabilir. Haberli
denetimler, ilgili doküman ve personelin denetim sırasında hazır bulundurulmasını
ve denetimin planlandığı şekilde uygulanabilmesini sağlamak için önceden
bildirilerek yapılır. Habersiz denetimler, ilgili yer veya faaliyetin
mevzuat ve yetkilendirme koşullarına uyumuna ilişkin hâlihazırdaki durumu
hakkında bilgi edinmek için yapılır.
(4) Denetimler Kurum tarafından hazırlanan ve
gerektiğinde güncellenen yıllık denetim programına uygun olarak
gerçekleştirilir. Kurum tesislere her takvim yılında en az bir defa olmak
üzere denetim gerçekleştirir ve bu ardışık iki denetimin arası 14 aydan
fazla olamaz.
Denetlenenlerin
yükümlülükleri
MADDE 19
– (1) Denetime tabi gerçek veya
tüzel kişiler, denetimin gerçekleştirilmesi için gerekli tedbirleri
almakla, denetim öncesinde denetimi etkileyebilecek durumları Kurum
denetçilerine bildirmekle, Kurum denetçilerinin görevlerini serbestçe ve
zamanında yerine getirebilmeleri için gereken kolaylığı sağlamakla, Kurum
denetçilerine eşlik etmekle, talep edilen ilgili belge ve kayıtları Kurum
denetçilerine sunmakla, gerektiğinde Kurum denetçilerinin görevlerini
yerine getirmesi için ekipman ve donanımı
sağlamakla, denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk veya eksikliklerle
ilgili gerekli önlemleri almak ve bunların verilen süre içerisinde
giderilmesini sağlamakla ve uygunsuzlukların tekrarlanmasını veya başka
uygunsuzlukların ortaya çıkmasını önlemek için gerekli tedbirleri almakla
yükümlüdür.
(2) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu denetim
öncesinde iş güvenliği, radyasyon güvenliği, fiziksel koruma gibi
hususlarla ilgili erişime kapalı alanları gerekçeleri ile birlikte Kuruma
bildirir.
(3) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından
denetçilere taleplerine göre aktif ve/veya pasif dozimetre
sağlanır, denetim sırasında maruz kaldıkları radyasyon dozu kayıt altına
alınır ve en geç bir ay içerisinde Kuruma yazılı olarak bildirilir.
(4) Kurum tarafından denetimlerin
gerçekleştirilmesi, denetlenenin nükleer güvenceye ilişkin asli sorumluluğunu
azaltmaz, tesis veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından veya onun adına
yürütülen kontrol, denetim ve doğrulama faaliyetlerinin yerine geçmez.
Denetimlerde tespit edilen uygunsuzluk veya eksikliklerle ilgili herhangi
bir yaptırımın uygulanmış olup olmaması denetlenenin bu yükümlülüğünü
azaltmaz veya ortadan kaldırmaz.
Kurum
denetçilerinin yetkileri
MADDE 20
– (1) Denetim faaliyetleri Kurum
denetçileri tarafından gerçekleştirilir.
(2) Kurum denetçileri, denetim
amacıyla ilgili yerlere veya tesislere girmek; faaliyetleri yerinde
denetlemek; gerekli gördükleri kişilerle görüşmek ve gerekli gördükleri
hususlarda inceleme, araştırma ve soruşturma yapmak, talimat vermek; her
türlü belge ve kayıtları istemek, incelemek veya inceletmek, alıkoymak;
herhangi bir malzeme veya numuneyi almak, aldırmak, alıkoymak, usulüne
uygun olarak bertaraf etmek veya ettirmek; herhangi bir cihazı kullanarak
ölçüm, analiz, muayene ve test yapmak veya yaptırmak; görsel, işitsel veya
yazılı kayıt tutmak yetkisine sahiptir. Denetimlerde Kurum denetçilerine
eşlik eden Kurum tarafından görevlendirilmiş diğer denetim personeli de
ilgili yerlere veya tesislere girmek; yerinde denetime eşlik etmek; Kurum
denetçisinin gerekli gördüğü kişilerle görüşmek, her türlü belge ve
kayıtları incelemek, herhangi bir malzeme veya numuneyi almak, herhangi bir
cihazı kullanarak ölçüm, analiz, muayene ve test yapmak, görsel, işitsel
veya yazılı kayıt tutmak yetkisine sahiptir.
İç
denetim
MADDE 21
– (1) Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu, yılda en az bir defa iç denetim gerçekleştirir. Gerçekleştirilen
iç denetim; biçim ve içeriği Kurum tarafından belirlenen iç denetim raporları
ile kayıt altına alınır.
(2) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu, iç denetim
sırasında tespit edilen hususlarla ilgili mümkün olan en kısa zamanda
düzeltici önlemler alır; varsa tespit edilen hususlara ilişkin düzeltici
faaliyetler de dâhil olmak üzere hazırlanan iç denetim raporlarını iç
denetimi takip eden 30 gün içerisinde Kuruma sunar.
Yaptırımlar
MADDE 22
– (1) Nükleer güvence ile ilgili
mevzuat veya yetki koşullarına, Kurum kararlarına ve talimatlarına aykırı hareket
edildiğinin saptanması halinde yaptırım uygulanır.
(2) Kuruma bildirim yapmadan nükleer madde üreten,
ithal veya ihraç eden, ülke içinde bir yerden diğer bir yere taşıyan,
devreden, bulunduran, satan, satın alan veya işleyen kişilere yaptırım
uygulanır.
(3) Yaptırımlar; yetki kapsamında yürütülen belirli
faaliyetlerin kısıtlanması, yetkilendirmelerin ek koşul tanımlanması da
dâhil olmak üzere değiştirilmesi, askıya alınması, kısıtlanması veya
iptalini ve 702 sayılı Kanun Hükmünde Kararname uyarınca uygulanacak ceza
hükümleri ile idari para cezalarını içerir.
(4) Denetim sırasında denetlenenlerin
yükümlülüklerini yerine getirmemesi, istenen bilgi ve belgeleri sunmaması,
belgelerde tahrifat yapıldığının veya yanlış bilgilendirme yapıldığının
saptanması halinde; Kurum, verilen yetkilerin
belirlenecek bir süre için askıya alınmasına ve/veya ilgili faaliyetlerin
durdurulmasına karar verebilir.
(5) Kurum denetçileri tarafından
yapılan denetimlerde nükleer madde sayım ve kontrol sisteminde uygunsuzluk
veya eksiklik tespit edilmesi durumunda Kurumun talep ettiği düzeltici
faaliyetler belirlenen süre içerisinde gerçekleştirilmez ise Kurum
yetkilendirilen kişinin yetkisini askıya alabilir, kısıtlayabilir veya
iptal edebilir ve nükleer maddenin uygun şekilde muhafaza edilmesine
yönelik önlemler alabilir veya aldırabilir.
UAEA
denetimleri
MADDE 23
– (1) UAEA, GDA ve Ek Protokol
uyarınca Türkiye’de bulunan tesis ya da tesis dışı yerlere planlı veya özel
denetimler yapabilir. Denetim, görev ve yetkileri GDA ve Ek Protokolde yer
alan esaslara uygun olarak belirlenen UAEA denetçileri tarafından yapılır.
Denetimlerde UAEA denetçilerine Kurum temsilcileri eşlik eder.
(2) Kurum, UAEA denetimleri ile ilgili bilgi
aldıktan sonra denetim tarihini, denetlenecek yerleri ve denetçilerin
isimlerini tesis ya da tesis dışı yere bildirir.
(3) UAEA denetimleri ile ilgili erişim prosedürlerine dair usul ve esaslar Kurum tarafından
belirlenir.
(4) UAEA denetçileri, Ek Protokol hükümleri
uyarınca tesis ya da tesis dışı yer kapsamı dışında bulunan yerlere de ek
erişim uygulayabilir. Ek erişimlerde Kurum temsilcileri UAEA denetçilerine
eşlik eder.
(5) UAEA denetçilerinin denetim yerinden örnek
alması durumunda Kurum temsilcileri de aynı yerlerden örnek alır ve analiz
edilmesini sağlar; Kurum temsilcileri gerek görmeleri durumunda işlemin
yerindeliğini ve gerekliliğini sorgular.
(6) Tesis veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından
UAEA denetçilerine ve denetime eşlik eden Kurum temsilcilerine taleplerine
göre aktif ve/veya pasif dozimetre sağlanır ve
denetim sırasında maruz kaldıkları radyasyon dozu kayıt altına alınır ve en
geç bir ay içerisinde Kuruma yazılı olarak bildirilir.
YEDİNCİ BÖLÜM
Özel Hükümler
Verilerin
gizliliği ve saklama süresi
MADDE 24
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerine
göre tutulan kayıtlar, raporlar ve yapılan bildirimler, Kurum tarafından
belirlenen gizlilik derecesine sahiptir. Tesis veya tesis dışı yer
sorumlusu, bu kayıtları, raporları ve bildirimleri tesis veya tesis dışı
yerin fiili ve hukuki faaliyetleri sona erinceye kadar gizlilik derecesine
uygun olarak korumakla ve bilmesi gereken ilkesine uygun olarak paylaşmak
ve kullanmakla yükümlüdür.
Bilgi ve
verilerin aktarılması
MADDE 25
– (1) Kurum bu Yönetmeliğe
dayanarak elde ettiği bilgi ve verileri gizlilik derecesine uygun olarak
saklar.
(2) GDA ve Ek Protokol uyarınca UAEA’ya
aktarılacak bilgiler, Kurum tarafından belirlenen gizlilik derecesine uygun
olarak iletilir.
(3) UAEA’ya iletilecek
bilgi ve verilerin gönderimi için basılı kopyanın yanı sıra güvenli
elektronik iletişim sistemleri de kullanılabilir.
UAEA ile
iletişim
MADDE 26
– (1) Bu Yönetmelik kapsamında
tesis veya tesis dışı yer sorumlusu tarafından gerçekleştirilen tüm
faaliyetlerde UAEA ile iletişim Kurum tarafından sağlanır.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Çeşitli ve Son
Hükümler
Atıflar
MADDE 27
– (1) Mevzuatta 30/5/2012
tarihli ve 28308 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Madde Sayım ve
Kontrol Yönetmeliğine yapılan atıflar bu Yönetmeliğe yapılmış sayılır.
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelik
MADDE 28
– (1) 30/5/2012
tarihli ve 28308 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Nükleer Madde Sayım ve
Kontrol Yönetmeliği yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçici
hükümler
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihte, bu Yönetmeliğin kapsamına giren ve inşaatı veya
faaliyeti devam etmekte olan tesis veya tesis dışı yerler, bu tarihten
itibaren en geç altı ay içerisinde bu Yönetmelik hükümlerinde belirtilen
bildirim ve raporları Kuruma sunmakla yükümlüdür.
Yürürlük
MADDE 29
– (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 30
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Nükleer Düzenleme Kurumu Başkanı yürütür.