Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2025-07-23

23 Temmuz 2025 ÇARŞAMBA
Resmî Gazete
Sayı : 32964
YÖNETMELİK
Sermaye Piyasası Kurulundan:
BORSA İSTANBUL
A.Ş. BORSACILIK FAALİYETLERİNE İLİŞKİN ESASLAR
YÖNETMELİĞİNDE
DEĞİŞİKLİK YAPILMASINA DAİR YÖNETMELİK
MADDE 1- 19/10/2014 tarihli ve
29150 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Borsa İstanbul A.Ş. Borsacılık
Faaliyetlerine İlişkin Esaslar Yönetmeliğinin 4 üncü maddesinin birinci
fıkrasına aşağıdaki bentler eklenmiştir.
“cc) Borsa dışı veri:
Borsa dışı veri sunanlardan temin edilen ve finansal ölçütün hesaplamasında
kullanılan organize piyasalar ve borsalar kaynaklı olanlar hariç fiyat,
tahmin, değer, oran ve benzeri verileri,
çç) Borsa dışı veri sunan: Finansal ölçütün
hesaplamasında kullanılan borsa dışı verileri Borsaya temin eden tüzel
kişileri,
dd) Endeks: Düzenli olarak bir formül veya başka bir
hesaplama yöntemi uygulanarak veya kapsamındaki varlık, fiyat, getiri veya
oranlar (tahmini fiyatlar veya faiz oranları, bekleyen emirler veya diğer
değer veya gözlemler dâhil) kullanılmak suretiyle değerleme yapılarak
belirlenen ve yayımlanan veya kullanıma sunulan göstergeleri,
ee) Finansal ölçüt: Belirli bir formül veya hesaplama
yöntemi kullanılarak düzenli olarak hesaplanan; kullanıcılara ücret
karşılığı veya ücretsiz olarak sunulan; bir sermaye piyasası aracının,
finansal sözleşmenin veya ürünün değerinin belirlenmesinde, getirilerinin
izlenmesinde, bunlara dayanarak yapılacak ödemenin tutarının belirlenmesinde,
varlık dağılımının veya portföyün belirlenmesinde
veya performans primlerinin hesaplanmasında kullanılan; Borsanın yöneticisi
olduğu endeks, fiyat, oran ve benzerlerini,
ff) Finansal ölçüt kural seti: Finansal ölçütün
oluşturulması, hesaplanması, yayınlanması ve sürekliliğinin sağlanması
amacıyla Borsa İstanbul A.Ş. tarafından belirlenmiş kural ve yöntemler
bütününü,
gg) Finansal ölçüt yararlanıcısı: Finansal ölçüte
dayalı finansal ürün veya kontratın tarafı olan gerçek veya tüzel kişiler
ile lisanslı kullanıcıları,
ğğ) Lisanslı kullanıcı: Borsadan finansal ölçüte
ilişkin hizmet satın alan gerçek veya tüzel kişileri,
hh) Uzman takdiri: Finansal ölçütün hesaplanmasında
kullanılan verilerle ilgili olarak finansal ölçütün yöneticisi olarak
Borsanın veya Borsa dışı veri sunanın takdir yetkisini kullanmasını,”
MADDE 2- Aynı Yönetmeliğin 32/A maddesi aşağıdaki şekilde
değiştirilmiştir.
“MADDE 32/A- (1) Borsa, yasal çerçevesi ve denetim
uygulaması itibarıyla Uluslararası Menkul Kıymetler Komisyonları Örgütü
ilkelerine uyumlu finansal ölçütlerin listesini ve uyuma ilişkin bilgileri
kamuya açıklar.”
MADDE 3- Aynı Yönetmeliğe 32/A maddesinden sonra gelmek
üzere aşağıdaki maddeler eklenmiştir.
“Finansal ölçütler yöneticisinin sorumluluğu
MADDE 32/B- (1) Borsa, finansal ölçütler yöneticisi
sıfatıyla, ölçütlerin oluşturulması, gözetimi ve denetimine yönelik tüm süreçlerden
sorumludur. Borsanın bu sorumluluğu;
a) Finansal ölçütlerin kullanım amacına uygun
olarak oluşturulmasını ve buna yönelik kural setlerinin belirlenmesini,
b) Finansal ölçütlerin doğru ve zamanında
hesaplanmasını, yayımlanmasını ve dağıtılmasını,
c) Veri olmaması veya yetersiz veri olması, piyasa
stresi veya piyasanın kapanması ile finansal altyapı kuruluşlarının kritik
nitelikteki hizmetlerini yerine getirememeleri gibi durumlarda alınması
gereken tedbirleri de kapsayacak ve finansal ölçütün hesaplanması
süreçlerine etki eden kararların şeffaf olarak izlenebilmesini mümkün
kılacak şekilde operasyonlarının yürütülmesini,
ç) Finansal ölçütün oluşturulması, yayımlanması,
dağıtılması ve operasyonundan sorumlu gerekli donanım ve uzmanlığa sahip
bir gözetim fonksiyonu ile kontrol sistemi de dahil
olmak üzere, finansal ölçütün hesaplanması süreci için güvenilir ve şeffaf
bir yönetim, gözetim ve hesap verebilirlik yöntemlerinin oluşturulmasını
içerecek şekilde yönetimini,
d) Finansal ölçütlerin oluşturulma, hesaplanma ve
yayımlanma süreçlerinin bütünlüğünün ve bağımsızlığının sağlanmasını,
e) Çıkar çatışmalarının tespit edilmesine,
açıklanmasına, yönetilmesine, önlenmesine veya azaltılmasına ilişkin
politika ve kuralların oluşturulmasını,
f) Finansal ölçütlerin, ölçmeyi hedeflediği
değişimleri yansıtıp yansıtmadığı, belirlenen kural setlerine uygun
hesaplanıp hesaplanmadığı ve Borsanın finansal ölçüt hesaplamalarına
ilişkin diğer karar ve uygulamalarıyla ilgili ihbar ve şikâyetlere yönelik
uygun mekanizmaların kurulmasını,
g) Esasları Borsa tarafından yapılacak
düzenlemelerde belirlenmek üzere, finansal ölçüt hesaplama süreçlerine
ilişkin tüm kayıtların en az 5 yıl süreyle saklanmasını,
kapsar.
(2) Borsa, finansal ölçütlerin oluşturulması,
hesaplanması, yayımlanması, sürekliliğinin sağlanmasına yönelik süreçler
için kural setleri oluşturur ve bu setleri internet sitesinde yayımlar.
Borsa, finansal ölçüte yönelik kural setlerinde değişiklik yapmayı
gerektirecek durumları tespit etmek amacıyla ilgili finansal ölçütün
ölçmeyi hedeflediği değişimlerin koşullarını periyodik olarak kontrol eder.
Finansal ölçütlerin tanımının değişmesi, ölçmeyi hedeflediği değişimleri
temsil edememesi, hesaplanması için gerekli asgari bileşenin olmaması, veri
yetersizliği, mevzuattaki veya piyasa yapısındaki değişiklikler nedeniyle
veya farklı bir nedenle kural setlerinde değişiklik yapılabilir. Borsa,
kural seti değişikliklerini gerekçeleri ile birlikte internet sitesinde
ilan eder. Kural setlerinin oluşturulması ile bu setlerde değişiklik
yapılmasına ilişkin esaslar, Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerde
belirlenir.
(3) Birinci fıkranın (f) bendinde ifade edilen
ihbar ve şikâyet yöntemlerine ilişkin esaslar, Borsa tarafından yapılacak
düzenlemelerde belirlenir.
(4) Borsa, finansal ölçütlere ilişkin denetim
kayıtları dahil sahip olduğu bilgi ve belgeyi
talep halinde Kurula ve finansal ölçüt yararlanıcılarının düzenleyici
otoritelerine iletmekle sorumludur.
(5) Eğer mevcut çıkar çatışması yeterli biçimde
yönetilemezse, Kurul Borsadan çıkar çatışmasını yaratan faaliyetleri ya da
ilişkileri sonlandırmasını veya finansal ölçütün hesaplanmasına son
verilmesini isteyebilir.
Finansal ölçütlerde dışarıdan hizmet alımı
MADDE 32/C- (1) Borsa, finansal ölçütlerin
hesaplanmasında kullanılmak üzere yatırım araçlarının fiyatları, getirileri
veya oranları dahil ihtiyaç duyduğu verileri
dışarıdan hizmet alımı kapsamında temin edebilir.
(2) Borsa, dışarıdan hizmet alımı ve veri temini süreçlerini
takip ve kontrol eder. Bu kapsamda asgari olarak;
a) Dışarıdan hizmetin kimden alındığının ve rolünün
internet sitesinde ilan edilmesini,
b) Dışarıdan hizmet sunan tarafın üstlendiği roller
ve sorumluluklar ile bunların uyması gereken standartların, dışarıdan
alınan hizmete ilişkin bilgi, belge ve kaynaklara erişim yetkisini de
kapsayacak şekilde yazılı kurallara bağlanmasını,
c) Dışarıdan hizmet sunan tarafın belirlenen
standartlara ve kurallara uyumunun takibini,
ç) Dışarıdan hizmet sunan taraflardan kaynaklanan operasyonel riskleri ortadan kaldırmak için olağanüstü
durum planları da dahil olmak üzere gerekli
tedbirlerin alınmasını,
sağlar.
(3) Finansal ölçütlerde dışarıdan hizmet alımına
ilişkin esaslara, Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerde yer verilir.
Finansal ölçütlere yönelik çıkar çatışmalarının
önlenmesi
MADDE 32/Ç- (1) Borsa, çıkar çatışmalarının tespit
edilmesi, açıklanması, yönetilmesi, önlenmesi veya azaltılması kapsamında,
finansal ölçütün taşıdığı risklerin seviyesine uygun şekilde asgari olarak;
a) Mevcut ve olası çıkar çatışmalarının finansal
ölçütlere ilişkin süreçlerini etkilememesini,
b) Kişisel menfaat, ilişki veya iş ilişkilerinin,
Borsanın yönetici sıfatıyla gerçekleştirdiği faaliyetlerin ifasını olumsuz
etkilememesini,
c) Çıkar çatışması veya çıkar çatışması algısı
oluşmasının önlenmesi ve birimler arasındaki sorumlulukların net bir
şekilde belirlenmesi için finansal ölçütlerin hesaplanması süreçlerinde
çalışan birimlerin yetki ve sorumluluk alanlarının ayrıştırılmasını,
ç) Finansal ölçütlerin, kullanıcılara sunulmadan
önce Borsanın belirlediği standartlara ve kurallara uygun olarak kontrol
süreçlerinden geçmesini ve gerekli mesleki tecrübeye sahip çalışanlar
tarafından gözden geçirilmesini,
d) Borsanın açıklama veya bilgi verme
yükümlülükleri saklı kalmak kaydıyla, Borsa tarafından üretilen, alınan
veya girilen veri, bilgi ve diğer girdilerin gizliliğinin korunmasını,
e) Çıkar çatışması riski barındıran faaliyetleri
yerine getiren çalışanlar arasında ve çalışanlar ile üçüncü taraflar
arasında finansal ölçütleri etkileyebilecek bilgi alışverişlerini kontrol
etmek için gerekli etkin sistem ve yöntemlerin geliştirilmesini,
f) Ücret politikalarının, finansal ölçütlerin
hesaplanmasında görev alan çalışanların, doğrudan veya dolaylı olarak
finansal ölçütlerin seviyesi üzerinden ödüllendirilmesine imkân vermeyecek
şekilde oluşturulmasını,
g) Borsanın kontrol ve ortaklık yapısından veya tüm
Borsa İstanbul Grubu çalışanlarının finansal ölçütlere ilişkin diğer
çıkarlarından kaynaklanan mevcut ve olası çatışmaların en aza indirilmesine
yönelik kural ve önlemlerin belirlenmesini,
ğ) Borsanın finansal ölçütlerin hesaplanmasına
ilişkin faaliyetleriyle; Borsa iştiraklerinin faaliyetleri veya Borsanın
diğer faaliyetleri arasındaki çıkar çatışmalarını önlemek, azaltmak veya
açıklamak için gerekli tedbirlerin alınmasını,
h) Borsa ortaklık yapısından veya Borsanın
kontrolünden kaynaklanan çıkar çatışmalarının finansal ölçüt yararlanıcılarına
ve Kurula zamanında açıklanmasını,
sağlar.
(2) Borsa gerekli görmesi halinde çıkar
çatışmalarının önlenmesi amacıyla ek tedbirler alabilir.
(3) Birinci fıkrada yer alan hususların nasıl
yürütüleceğine ilişkin esaslara Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerde
yer verilir.
(4) Borsa tarafından mevcut veya potansiyel bir
çıkar çatışmasının tespiti durumunda, çıkar çatışmasının seviyesine bağlı
olarak Borsa, oluşturduğu kural setine uyulup uyulmadığının periyodik
olarak gözden geçirilmesi ve raporlanması için yeterli tecrübe ve imkânlara
sahip bir bağımsız dış denetçi görevlendirir. Bu denetimlerin sıklığı,
Borsanın finansal ölçüte ilişkin faaliyetlerinin boyutu ve karmaşıklık
seviyesi ile ilgili finansal ölçütün kullanımının yaygınlığı ve derinliği
dikkate alınarak belirlenir.
(5) Her türlü çıkar çatışması, bildirim usul ve
esasları Borsanın ilgili düzenlemelerinde belirlenmek üzere, Kurula,
finansal ölçüt yararlanıcılarına ve ilgili diğer taraflara bildirilir ve
Borsanın internet sitesinde duyurulur.
Finansal ölçütlere yönelik kontrol sistemi
MADDE 32/D- (1) Borsa tarafından finansal
ölçütlerin girdi ve çıktıları da dikkate alınarak, mevcut veya olası çıkar
çatışmalarının önem derecesine uygun şekilde bir kontrol sistemi
oluşturulur. Kontrol sistemi asgari olarak;
a) Finansal ölçütlerde çıkar çatışmalarının
önlenmesine yönelik olarak bu Yönetmelikte yer alan esaslar dikkate
alınarak çıkar çatışmalarını,
b) Finansal ölçütlerin hesaplanması süreçlerinde
finansal ölçütün güvenilirliğinin ve bütünlüğünün sağlanmasına yönelik
olarak alınan önlemleri,
c) Finansal ölçütlerde kullanılan girdilerin
kaynağına ilişkin detaylı inceleme aşamalarını da içerecek şekilde
girdilerin bütünlüğüne yönelik olarak alınan önlemleri,
ç) Hesap verebilirlik ve şikâyet mekanizmalarının
işlerliğine ilişkin önlemleri,
d) Operasyonel riskler dahil olmak üzere, risklerin yönetilmesi için
oluşturulan altyapı, politika ve yöntemleri,
e) Ortaya çıkabilecek olası usulsüzlükleri veya
uyumsuzlukları erken haber almayı mümkün kılan ve bu neviden vakıaların
gerektiğinde Borsa dışındaki bir makama bildirilebilmesi imkanını
da sunan etkili bir ihbar mekanizmasını,
f) Finansal ölçütlerin hesaplanması süreçlerinde
gerekli bilgi ve tecrübeye sahip çalışanların görevlendirilmesine ve bu
çalışanların uzmanlıklarının periyodik olarak gözden geçirilmesine ilişkin
düzenlemeleri,
g) Finansal ölçütlerin hesaplanması süreçlerinde
görev alan çalışanların etik değerler, çıkar çatışmalarının önlenmesi ve operasyonel süreklilik gibi konuları da kapsayan eğitim
programlarına ilişkin düzenlemeleri,
kapsar.
(2) Finansal ölçütleri kontrol sistemine ilişkin
esaslara ve borsa dışı veri kullanılarak hesaplanması durumunda uyulacak ek
kurallara Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerde yer verilir.
Finansal ölçütlerin gözetimi
MADDE 32/E- (1) Gözetim mekanizması asgari olarak;
a) Gözetim fonksiyonunun yürütülmesinde görev
alacak tüm personelin, görev tanımı ve bu personelin seçiminde esas
alınacak kriterleri, gözetim sorumluluğunun bir
komite veya çalışma grubuna verilmesi halinde komitede görev alacaklara
ilişkin özet bilgilerin oluşturulması, bunların aday gösterilmesi,
seçilmesi, azledilmesi ve değiştirilmesine ilişkin süreçleri ve bunlardan
çıkar çatışmasının engellenmesi kapsamında beyan alınması süreçlerini,
b) Finansal ölçütlerin özellikleri ile hedeflenen,
beklenen veya bilinen kullanım alanlarının ve tespit edilen mevcut veya
potansiyel çıkar çatışmalarının önem düzeyinin incelenmesi ve
değerlendirilmesi süreçlerini,
c) Finansal ölçütlerin tanımının ve finansal
ölçütlerin belirlenen ölçüm amaçlarını uygun bir biçimde göstermeye devam
edip etmediğinin tespiti amacıyla kural setlerinin periyodik olarak gözden
geçirilmesine ilişkin kuralları,
ç) Kural setlerinde yapılan veya yapılması
öngörülen değişikliklerin incelenmesi ve finansal ölçüt yararlanıcılarının
söz konusu değişikliklere ilişkin görüşlerinin alınması veya
değişikliklerin yapılmasının talep edilmesine ilişkin kuralları,
d) Finansal ölçüte ilişkin sorunlar ve riskler
hakkında sürekli bilgi sahibi olmak için alınacak tedbirleri ve mümkün
olduğu ölçüde finansal ölçütün iç ve dış incelemelerinin yaptırılmasına
ilişkin kuralları,
e) Finansal ölçütlerin hesaplanmasına son verilmesi
halinde, konuya ilişkin olarak finansal ölçüt yararlanıcılarının
görüşlerinin alınmasında izlenecek kurallar dahil
olmak üzere son vermeye ilişkin süreçlerin gözden geçirilmesi ve
onaylanmasına ilişkin kuralları,
f) Finansal ölçütlerin, dışarıdan hizmet alımı
kapsamında hesaplanması da dahil olmak üzere,
yönetim ve operasyonlarının gözetilmesine ilişkin kuralları,
g) İç ve dış denetim sonuçlarının değerlendirilmesi
ve bu denetimlerin sonuçlarında önerilen iyileştirici önlemlerin
uygulamalarının takip edilmesine ilişkin kuralları,
ğ) Finansal ölçütlerin kural setlerine uygun olarak
hesaplandığının ve varsa hesaplamalarda dikkate alınan uzman takdirlerinin
ve borsa dışı veri sunanların denetlenmesine ilişkin kuralları,
kapsar.
(2) Borsanın sermayesinde pay
sahibi olanların, yönetim kontrolünü elinde tutanların veya Borsanın
ve/veya bağlı şirketlerinden birinin gösterdiği faaliyet veya eylemler
sebebiyle çıkar çatışmalarının doğduğu durumlarda; Borsa, hakkında bilgi
sahibi olduğu finansal ölçüt yararlanıcılarının, lisanslı kullanıcılarının
ve diğer Borsa dışı veri sunanların dengeli bir şekilde temsil edildiği ve
oluşan çıkar çatışmasını bertaraf edecek şekilde faaliyette bulunacak
bağımsız bir gözetim yapısı kurar.
(3) Finansal ölçütlerin gözetim fonksiyonuna
ilişkin esaslar ile borsa dışı veri kullanılarak hesaplanması durumunda
uyulacak ek kurallara Borsa tarafından yapılacak düzenlemelerde yer
verilir.
Finansal ölçütlerin oluşturulması
MADDE 32/F- (1) Borsa, finansal ölçütleri tasarlarken
ölçmeyi hedeflediği değişimlerin ekonomik gerçeklerini doğru ve güvenilir
bir şekilde yansıtmayı amaçlar ve bu amaca erişmek için finansal ölçütlerin
fiyatında, oranında veya değerinde bozulmaya yol açabilecek içsel
faktörleri bertaraf eder.
(2) Borsa, finansal ölçütlerin hesaplamalarına
ilişkin olarak yeterli şeffaflığı sağlamakla yükümlüdür. Borsa, finansal
ölçütlerin tasarımında uygun düştüğü ölçüde ve bunlarla sınırlı olmamak
üzere;
a) Ölçülmesi hedeflenen değişime uygun ve yeterli
büyüklükte örneklem kullanılmasını,
b) İlgili pazarın büyüklüğünü ve likiditesini,
c) Karşılaştırmalı olarak finansal ölçütün
hesaplanmasına temel teşkil eden pazarın büyüklüğü ile pazarda gerçekleşen
işlem hacmini,
ç) Gerçekleşen işlemlerin piyasa katılımcıları arasında
dağılımını,
d) Piyasa dinamiklerini,
dikkate alır.
(3) Borsa, faize dayalı finansal ölçütlerin
hesaplanmasında; işlemlerin yapıldığı zaman ile girdi verilerinin sağlandığı
zaman arasındaki herhangi bir piyasa olayının etkisini dikkate almak, işlem
verilerinden enterpolasyon veya ekstrapolasyon yapmak veya borsa dışı veri sunanların
veya diğer piyasa katılımcılarının kredi puanındaki değişiklikleri
yansıtmak suretiyle verilerde düzeltme yapabilir.
(4) Borsa, faize dayalı swap
işlemleri gibi faize dayalı finansal ölçütü etkileyebilecek nitelikteki
işlemlerin, ölçüte olan etkisini belirlemek amacıyla duyarlılık analizleri
yapabilir.
(5) Finansal ölçütlerin tasarımında kullanılan
verinin yeterliliği, veri hiyerarşisi ve ölçüt hesaplamalarına yönelik
şeffaflığın sağlanmasına yönelik esaslar, Borsa tarafından yapılacak
düzenlemelerde belirlenir.
(6) Borsa, finansal ölçütlerin tanımının değişmesi,
ölçmeyi hedeflediği değişimleri temsil edememesi, hesaplanması için gerekli
asgari bileşenin olmaması veya veri yetersizliği, mevzuattaki veya piyasa
yapısındaki değişiklikler nedeniyle veya farklı bir nedenle finansal
ölçütlerin hesaplanmasına son verebilir. Son vermeye ilişkin esaslar Borsa
tarafından yapılacak düzenlemelerde belirlenir.
Borsa dışı veri kullanılarak finansal ölçüt
oluşturulması
MADDE 32/G- (1) Borsa, finansal ölçütlerin
hesaplamasında veri sunmaya yetkili kendisi dışındaki kurumlar tarafından
temin edilen verileri, bu verilerin toplanması ve iletilmesi süreçlerine
yönelik uygun kontrol sistemlerini oluşturmak kaydıyla kullanabilir.
Kontrol sistemi, verinin temin edileceği dış kaynağın seçimi, verilerin ne
şekilde temin edileceği ve verinin bütünlüğü ile gizliliğinin ne şekilde
sağlanacağı hususlarını kapsar. Borsa, finansal ölçütün borsa dışı veriye
dayanılarak oluşturulması durumunda gözeteceği diğer esasları ilgili
düzenlemelerinde belirler.
Denetim
MADDE 32/Ğ- (1) Borsa, finansal
ölçüt hesaplama süreçlerini, bu süreçlerin kural setlerine ve ilgili mevzuatına
uyumunu, Borsa tarafından yapılacak ilgili düzenlemenin yürürlüğe
girmesinden altı ay sonra ilk kez ve daha sonra iki yılda birden az olmamak
koşuluyla gözden geçirmek ve raporlamak üzere yeterli tecrübe ve bilgiye
sahip, bağımsız iç veya dış denetçi görevlendirir. Bu denetimlerin sıklığı, Borsanın finansal ölçüte
ilişkin faaliyetlerinin boyutu ve karmaşıklık seviyesiyle orantılı olarak
belirlenir.”
MADDE 4- Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
MADDE 5- Bu Yönetmelik hükümlerini Yönetim Kurulu yürütür.