Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 Tarihli ve 2021/6664 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-14

14 Aralık 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31689
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR MEHMET AL BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2021/6664Karar Tarihi : 6/10/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞİrfan FÍDAN Raportör : Ceren Sedef EREN Başvurucu : Mehmet AL 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun internet yoluyla üniversite derslerine ve sınavlarına katılma talebinin reddedilmesi nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 2/2/2021 tarihínde yapıfmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapilmasına karar verilmiştir.

1I. OLAY VE OLGULAR 
5.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ołaylar özetle şöyledir:
6. Başvurucu,başvuru tarihindehükûmeti ortadan kaldırmaya veya görevini yapmaya engellemeye teşebbüs etme suçundan tutuklu olarak Silivri 1 No.lu L. Tipi KapalıCeza Ínfaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır. Başvurucu ayrıca girdiği sınavıkazanarak 2020-2021 öğretim yılında İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (Fakülte)öğrencisi olduğunu belirtmiştir. Fakülte Dekanłığı; İnfaz Kurumuna gönderdiği 28/12/2020tarihliyazisında; COVID-19 küresel salgın sürecinin azaltılmasına katkıda bulunmak ve öğrenci, akademik personel, idari personel ite genel halk sağhiğını tehlikeye atmamak adına 2020-2021 eğitim-öğretim yılh güz yarıyıhnda dersierin dijital imkänlar ve uzaktan öğretim 

yöntemleriyle yürütüleceğini, konu ile ilgili kılavuz ve Fakültede ökutulan yıllık zorunlu derslerin vize sınav tarihlerinin de ekte gönderildiğini belirtmiştir.
7. İnfaz Kurumu Ídare Kurulu Başkanhığı 14/12/2020 tarihinde, kurumda bulunan ve örgün eğitime devam eden hükümlü ve tutukluların uzaktan eğitim kapsamında internet aracılığıyla ders ve sınavlara katıłmaya ilişkin taleplerinde çok sayıda artış oluştuğu gerekçesiyle toplanarak bu konuda karar almıştır. Anılan karar şu şekildedir:
"Mevzuatimizda öğretimden yararlanma. bilgisayar ve internet kullanımı konularına ilişkin olarak:
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Infazı Hakkmda Kanun'un 'Oğretimden yararlanma'başlıklı 76. maddesinin 1. fikrasında; 'Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevierinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın. kapalı ceza infaz kurumunda bulunam hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmalari sağlanır.'
27/07/2007 tarihli ve 'Genç ve Yetişkin Hükümlü ve Tutukluların Eğitim ve İyileştirilme İşlemleri ve Diğer Hükümler' konulu 46/1 nolu Genelge'nin 'F- Yüksek Öğretim Ç'alıişmaları'başlıklı bölümümün I. Fikrasında íse:
'Herhangi bir yüksek öğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm giyen öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sıavını kazanan hükümlü ve tutukluların kapałı ceza infaz kurumlarından. okullarının kabul etmesi durumunda. dişgüvenlik görevlisi muhafazasında, açık ceza infaz kurumlarındon iç güvenlik görevlisi nezaretinde ara, yil sonu, bütünleme ve mazeret sinavlarına katilmaları sağlanacaktır.'hükümlerine yer verilmiştir.

Öte yandan. 5275 sayhı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkmdaki Kumun'un 92. maddesinin l'inci fikrasında: 'Hükümlü; izin, hastaneye. Cumhuriyet Başsuvcılığınu veya duruşmoya sevk, eğitim, öğretim, işyurdu, cezanm ertelenmesi, salrverilme, nakil.deprem, sel gibi doğal afet ve yangm hálleri dişinda ve yetkili makomca verilmiş yuzilı bir emir olmadikça kapalı kurumun dışma çikarilamaz. (Ek cūmle: 15/8/2016-KHK-674/16 md.:Aynen kabul: 10/11/2016-6758/16 md.) 9 uncu maddenin ikinci fikrasmda yazılı suçlardan hükümlü ve tutuklu olanların. ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği, terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberleşmelerine imkán sağlayabileceği, yol, kalmacak ceza infaz kurumu ya da smay merkezi veya okulda güvenlik açısmdan sakmca bulumabileceği değerlendirildiği tukdirihe kurum dışına çıkmaları Cumhuriyet Başsavcıliığı tarafmdan kısulamabilir.' hükmüne yer verilmiştir.

Bunula birlikte; Ceza İnfaz Kurumlarmın Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin Înfazı Hakkmda Yönetmeliğin 75. maddesinin 3.. 4. ve 5. fikralarmdo: "Kapalı ve açik cezu infaz kurumiarı ile çocuk eğitim evlerinde ancak, eğitim ve iyileştirıne programları· çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen yerlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerin kullonumına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programları gerekli kildhğıtakdirde denetim altında internetten yararlamulabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar buhundhuromuz. Bu huklar. idare ve göztem kurulu kurarı ile tehlikeli hükimlü vlduklorısaptananlar veya örgüt mensubu hükümlüler bakımmdan kisıtlanabilir.': İşlediği suçun nitelik ve işleniş biçimi göz önüne alımdiğında, toplum için ciddi bir tehlike oluşturan.kurumdaki tutum ve davranşlarıyla. suç işłemek umacıyła kurulan silühlı örgütún yöneticiliğini yapmaya devam eden, hu konuda herhangi bir yöntemle, kurum içi veya dişındaki kişilere talimat veyu mesaj veren hükúmlülerin. idare ve gözlem kurulu kararıyla televizyon yaymlurmu izlemesine ve bilgisavar ile internetten yarorlanmasıa izin verilmez.'hükümlerine yer verilmiştir.


1-) Covid-19 tedbirleri kapsamında, örgün eğitim veren kurumları geçici olarak uzaktan eğitim metodıyla eğitim-öğretim sürecini yürüttükleri bu son dönemde, örgün eğitim öğrencisi olup kapalı ceza infaz kurumumuzda bulunan hükümlü ve tutukłuların uzaktan eğitimden yararlanma taleplerinde artış olduğu.

2-) Kapalı ceza infaz kurumumuzda örgün eğitim veren üniversiteyi kazanun hükümlünün, okulunun kabul etmesi halinde vol ve sair masraflarıın hükümlü tarafindan karşılanmak suretiyle, dıs güvenlik görevlisi muhafazasında okulunda ara, yıl somu,bütünleme ve mazeret sıavlarına katilmak için başvuru yapabileceği,
3-) Kapalı ceza infaz kurumumuzda YKS-2020 ve DGS 2020 sınavlari sonucunda örgin eğitime yerleşen ve hali hazirda örgün eğitime devam ederken tutuklanarak kurumumuza gelen çok sayida öğrencinin olduğu,
4-) Tüm bu örgün eğitimi kazanan ve hali hazırda örgün öğretime devam eden hükümlütutukluların birbirinden farklı üniversitelere devam ettiği,
5-) Açık Öğretim Fakültesi okuyan öğrencilerin dışaruda sınavlara online olarak katldığı halde kapahı ceza infaz kurumlarında yeterli alt yapı olmadığı için sıavların halen yüz yüze yazılı olarak yapıldığı.

6-) Adalet Bakanliğı Ceza Tevkifevleri Genel Müdürlüğünün ekte sumulmuş olan 07/10/2020 tarih ve E-26220590-204.10-618/118732 sayılı yazisında du belirtiği gibi Eğitim türlerinin formal ve informal eğitim şeklinde olduğu; formal eğitimin örgún ve vaygın eğitimden müteşekkil olduğu, salgın hastalıik döneminde tedbiren geçici olarak kullanılan uzaktan eğitimin ħir eğitim türü değil, eğitim metodu olduğu, bu surette örgün eğitimin uzaktan eğitim metoduyla işlenmesinin, örgün eğitime yaygın eğitim vasfi kazandırdıği yanilgisma düşülmemesi gerektiği.

Bütüm bunlar birlikte değerlendirildiğinde;
Kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümłü ve tutukluların mevzuatumiz uyarınca örgün ve uzuktan eğitime (İstanbul Üniversitesi Açık ve Uzaktan Eğitim Fakültesi ħariç)devam etmesinin mümkün olmadıği, ayrica ceza infaz kurumumuzun fiziki yapısı, yeterli alt yapiya sahip internet bağlantilı bilgisayarların buluvnamasi, sayıları sürekli urtan örgün eğitim öğrencisinin farklı üniversitelerde eğitim aldiğt ve dolayısı ile Akademik takvimlerin çakışması durununda hem alt yapı sorunları hem de Covid-19 küresel pamdemi riskleri nedeniyle farkłı odalardaki hükümlū ve tutuklularım bir araya getirilemeyeceğinden kaynaklıciddi aksuklıkların meydana geleceği. kurumumuzda pozitif vakaları olduğu. örgün eğitime devam eden hükiimlü tutukhudarin online dersleri takip ve online sınavlara girme taleplerinin karşilanması halinde olası bulaş riskínin ciddi oranda artacağı ve bu durumun kurumun diğer işleyişlerini olumsuz etkileyeceği de dikkate almarak bu yönlü taleplerin kurumumuz idare gözlem kurulunca uygun görülmediği.

Kurardun bir suretin örgün eğitime devam eden tüm hükimlü tutuklulara ilanen tebliğine, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içerisinde ínfoz hákimliğine, infaz häkimliğinün kararına karşı da I hafta içerisinde ağır ceza mahkemesine itiraz haklarınm hulunduğunun bildirilmesine:"
8. Başvurucu_21/12/2020 tarihinde_ söz konusu karara karşı İnfaz Hâkimłiğine şikâyette bulunmuştur. Başvurucu; şikäyet dilekçesinde, talep fazłahğının o hakkın ihłalini meşru häle getirmeyeceğini, aksine o hakkın kullanıhması için uygun koşulların sağlanmasınıgerektireceğini belirtmiştir. Başvurucu ayrıca kurumdaki COvID-19 pozitif mahpustarın 

karantina koğuşunda bulunduklarını yani normal koğuşlarda hasta bulunmadiğını, ayrıca hâlihazırda açıköğretim fakültelerinde okuyan hükümlü ve tutukluların sınavlarına girebildiklerini ve herhangi bir sorun yaşanmadığını ifade etmiştir.
9.Silivri 2. İnfaz Hâkimliği şikâyeti reddetmiştir. Ret kararının gerekçesinin ilgili kismi șşu şekildedir:
" …. Eğitim, Anayasa'da doğrudan güvence aluna alınmış bir haktır. Eğitim çok ōzel bir kamu hizmeti olarak sadece doğrudan faydaları olan bir hizmet değil geniş sosyal fonksiyonları da olan bir hizmettir ve demokratik bir toplumda insan haklarının sağlamlaşması ve devamı için eğitim hakkının vazgeçilmez ve temel bir katkısı olduğu đa aşikardır. Ayrıca eğitimin toplum için taşıdığı öneme karşın, eğitim hakkı mutlak ve smırsız bir hak değildir. Eğitimin niteliği gereği devlet tarafindan düzenleme vapılmasım gerektirdiğinden bazı kısulamalara tabi tutulması da doğaldır. Şüphesiz eğitim kurumlarıdüzenleyen kurallar, toplumun ihtiyaç ve kaynakları ile eğitimnin farklı düzeylerine has özelliklere göre zaman ve mekan içinde değişiklik gösterebilir. Anayasa'nm 42. maddesinde yer alan eğitim ve öğrenim hakki, kamu otoritelerine bireyin eğitim ve öğrenim almusııengellememe negatif ödevini yüklemekle birlikte Anayasa'da öngörülen ilköğretim dışında devletin tüm bireylere eğitim ve öğrenin sağlaması şeklinde pozitif bir ödev de yüklememektedir. Ancak devlet tarafindam kurulan veya desteklenen eğitim kurumlarına etkili bir şekilde erişim imkanının sağlanması şarttır. Bu çerçevede, ceza infaz kurunlarında hükümlülerin eğitimi için imkan sağlanmışsa mahkumiyetin doğal somıçları çerçevesinde hükümlülerin eğitim faaliyetine erişiminin sağlanması gerekmektedir. Ancak, mahkumların temel hak ve hürriyetlere genel olarak sahip olmalari, hu hakların mahkumlar için ceza infaz kurumu dışındaki bireyler kadar güvence altına alımdığı anlamında değerłendirilmemelidir.Ceza infaz kurumlarıın işlevi ve amaci kapsamında mahkumların hakları ceza infuz kurumuna girmekle zaten sıırlanmıştır. Eğitim hakkı için de aynı değerlendirme mümkündür. Eğitim hakkı kapsamunda eğitim gereçlerine erişim imkan sağlanmasıın da cezaevinde tutulmanın kaçımlmaz sonuçları çerçevesinde incelenmesi gerekir. Bu bağlamdu devletin ceza infaz kurumlarında suçun önlenmesi, güvenliğin ve disiplinin sağlommasıvükümlülüğü de hükümlüderin eğitim hakkı arasmda adil bir dengenin krerulmese gerekmektedir.

Anayasa'nın 42. maddesinde düzenlenen eğitim hakkı ve yasal düzenlemeler her mahkumm eğitim faaliyetlerinden smırsız bir biçimde yararlanmasını güvence altma almamaktadır, Cezaevinde hulunmanı getirdiği doğal somuçlar çerçevesinde ve imkantar kapsamında eğitim faaliyetlerinin düzenlenmesi öngörülmüştür. Bu nedenle tutuklu hükümlünün kapalı bir cezaevinde kendisine tamnan eğitim imkanlarının kistlanabileceğinin farkında olması gerekmektedir. Buna göre ceza infaz kurumlarında disiplinin ve güvenliğin sağłanması ile pandemi sürecinde tutuklu hükümtülerin sağlığını korunması amacryla internet tabanlı sıay yapilamayacaği., pandemi nedeniyle örgün eğitimin devamı için öngörülen alternatif uzaktun eğitim araçlarının kullanımının kamunda düzenlenen uzaktan eğitimin kapsamından farkh oldhuğu bu nedenle ceza infaz kurumundan online derstere kontmmn mümkün obmodğı inlaşibmudo kurum idoresinin korrar ve gerekçesimde usul ve yasaya aykırılık bulunmadığından şikayetin bu aşamada reddine dair aşağıdaki şekilde karar verilmiştir. "
10. Başvurucu, İnfaz Hâkimliğinin ret kararına karşı itiraz etmiştir. Başvurucu;itiraz dilekçesinde, henüz hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı bulunmadığını,Öğrencisi olduğu üniversitenin salgın nedeniyle uzaktan eğitime geçtiğini, kaldı ki normal zamanda da üniversitede derslere devam zoruntułuğu olmadiğini, bu nedenlerle sinavlara internet yoluyla girişinin sağlanması için gerekli koşulların oluşturulması gerektiğini belirtmiştir.


11. Silivri Ağır Ceza Mahkemesi 11/1/2021 tarihinde başvurucunun itirazınıreddetmiştir. Mahkemenin gerekçesinde, İnfaz Hâkimliği kararının usuł ve yasaya uygun olduğu ifade edilmiştir.

12.Başvurucu 2/2/2021 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
13. 13/12/2004 tarihli ve 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin ÍnfazıHakkında Kanun'un "Hükümlünün radyo, televizyon yayınları ile internet olanaklarından yararlonma hakkı" kenar başlıkh 67. maddesinin (3) ve (4) numaralı fikraları şöyledir:
"(3) Kapal ve açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde ancak, eğitim ve iyileştirme programları çerçevesinde kurum yönetimince belirlenen verlerde görsel ve işitsel eğitim araç ve gereçlerinin kullanımına izin verilebilir. Eğitim ve iyileştirme programlarıgerekli kıldığı takdirde denetim altında internetten yararlanlabilir. Hükümlü, odasında bilgisayar bulunduramaz. Ancak, Adalet Bakanlığının uygun görmesi hälinde eğitim ve kültürel amaçlı olarak bilgisayarın ceza infaz kurununa alinmasına izin verilebilir.
(4) Bu haklar, tehlikeli hálde bulunan veya örgüt mensubu hükümlüler bakıından kisitlanabilir. "
14. 5275 sayılı Kanun'un "Eğitim Programları" başhıkhı 75. maddesi şöyledir:
"(1) Ceza infaz kurumlarıda bulunduğu süre içinde hükümlüye. kişiliğini geliştirecek.eğitimini güçlendirecek, yeni beceriler elde etmesini, suç işteme eğilimini yok etmeyi sağlayacak ve saliveriłme sonrasıa hazırlayacak programlar uygulanır.
(2) Hükümlünün yaş. ceza süresi ve yeteneklerine öncelīk verilerek ekononik ve küftür durumuna uygun biçimde düzenlenen eğitim programlari; temel eğitim, orta ve yüksek öğretim, meslek eğitimi, din eğitimi, beden eğitimi, kütüphame ve psiko-sosyal hizmet komularımı kapsar.

15. 5275 sayılı Kanun'un "Öğretimden Yararlanma" başhklı 76. maddesi şöyledir:
"(1) Açık ceza infaz kurumları ile çocuk eğitimevlerinde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygın, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlülerin yaygın öğretimden yararlanmaları sağlunır.

(2) Bu maddenin uygulanmasına ve sinavlara ilişkin usul ve esaslar yönetmelikle belirtenir."
16.29/3/2020 tarihłi ve 3103 sayilı Resmî Gazete'de yayunlanarak yürürlüğe giren Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik'in "Eğitim ve Öğretim Servisi" başlıklı 14. maddesinin (1) ve (2) numaralıfikraları şöyledir:
"!1) Eğitim ve öğretim servisi; kurumılaki eğitim ve öğretim hizmetleri ile kültürel etkinlikler ve kütüphane çalşmalarınn yürütüldüğü servistir. Eğitim ve öğretim servislerinde; öğretmen ve kütüphaneci görev yapar.


(2) Öğretmen;
a) Hükümlülerin eğitim ve öğretimleri ile manevi kalkmmałarın sağlar. örgün ve yaygın eğitime devam eden hükümlülerin okul kayıtları, sınava giriş işlemleri, sevk hálinde okul kayıtlarınm nakledilmesi gibi eğitinı ve öğretimleri için gerekli her türlü işlemleri yürütür ve komu hakkında bilgilendirme yapar.

b) Her yılın eğitim ve öğretim döneminin başlangıcıda eğitim ve öğretim. kurs gibi görev alanına giren konularda hir yıllık plan hazırłayarak kurum en üst amirine sunur ve eğitim ve öğretim istatistiklerini düzenler.

……
d) Okuma yazma bilmeyen hükümlülere, okuma yazma öğretilmesinden sorumludur.Herhangi bir sebeple öğrenme güçlüğü görülenleri, kurum en üst amirine hildirir (Kurum en üst amiri ve öğretmen bunların okuma yazma öğrenmeleri için gereken önlemleri alır).
e) Kurumda eğitim ve öğretim faaliyetlerine devam edenlerin isimlerini. başladıklarıtarihi, hangi sınıfa devam ettiklerini, başlangıçtaki öğrenim düzeylerini. eğitim ve öğretimde gösterdikleri ilerlemeyi, başarısıni, devam sürelerini. sınf yükselmelerini. davranışnotların. gözlem ve sıniflandırma formunun ilgili bölümůne kaydeder."
17. Anılan Yönetmelik'in "Eğitim ve öğretim ile eğitim programları" kenar başlıkh 88. maddesi ile "Öğretimden yararlanma" kenar başlıklı 89. maddesi şöyledir:
"MADDE 88- (1) Kurumlarda eğitim ve öğretim: hükümlüye yeni ve olumlu davranışlar kazandırmayı hedefleyen ve bu amacı gerçekleştirmek üzere beden. zihin. ahlāk ve duygu bakımından dengeli ve sağlıkhı bir biçimde gelişmiş bir yapıya. özgür ve bilimsel • düşünceye, geniş bir dünya görüşüne sahip, insan hakları ve omuruna saygılı. yapıci.yaraticı ve verimli kişiler olarak yetiştirmek, bilgi. yetenek. beceri ve davranışlarınıgeliştirmek, bírlikte çahışma ve iş görme alışkımliğı kazundırarak yaşama hazırlamak,kendilerinin geçim ve mutluluklarını sağlayacak fualiyetleri içeren ħizmetlerin hütünüdür.
(2) Hükümlüye, kurumda bulunduğu süre içinde, kişiliğini geliştirecek. eğitimini güçlendirecek. yeni beceriler elde etmesini. suç işleme eğiliminí vok etmeyi sağłayacak ve saliverilme sonrasıa hazırlayacak eğitim programları uygulamr.
13) Egitim progromluri: temel eğitim, orta re yüksek öğretim. meslek eğitimi. din eğitimi, beden eğitimi, kütüphane ve psiko-sosyal hizmet konularım kapsar.
(4) Eğitim programlari, hükümlünün, yaş. cinsiyet. öğrenim durumu, ceza süresi.yetenekleri ve kültür durwnuna uygun olarak hazırlanır.

MADDE 89- (1) Açık kurumlar ile çocuk eğitímevlerínde bulunan hükümlülerin örgün ve yaygı, kapalı kurumlarda bulunan hükümlülerin vaygın öğretimden yararlanmalarısağlanir.

(2) Hükümlülere okuma-yazma öğretilmesi, örgün veya yaygı öğretim kurumlarıaracilığıyla, kuruma gelmeden önce eksik kalun eğitimlerinin tamumlattirilması re öğrenimlerinin devam ettirilmesi sağlanır.

(3) İlköğretim ara sımflarından terk olanlardan, örgün eğitim çuğmı geçirmiş on beşve daħa üst yaşlarda bulunan her hükümlünün yaygın eğitime đevam etmesi teşvik edilir."

18. Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü tarafından 5275 sayılıKanun gereğince, ceza infaz kurumlarında genç ve yetişkin hükünlü ve tutuklulara uygulanacak eğitim ve iyileştirme çalışmalarına ilişkin usul ve esasları göstermek, mevzuatın uygulanmasını kolaylaştırmak, uygulamada ortaya çıkan sorunları gidermek amacıyla hazırlanan 27/7/2007 tarihli ve 46/1 sayılı Genelge'nin (Genelge) "Eğitim ve Öğretim Çalışmaları" başlıkh Dördüncü Bölüm'ünde, ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutukluların yararlanabileceği eğitim-öğretim olanaklarına yer verilmiştir. Bu kapsamda okuma-yazma bilmeyen tutuklu ve hükümlülere, Milli Eğitim Bakanłiığı ile Adalet Bakanlığıarasında imzalanan protokol uyarınca ceza infaz kurumlarında kadrolu öğretmenler tarafından "Yetişkin I. ve II. Kademe Eğitimi Başarı Kursları" verileceği öngörülmüştür. Aynt bölümde ayrıca tutuklu ve hükümlülerin açık ilköğretim okulu, açık öğretim lisesi ve açık öğretim fakültelerine de kayıt yaptırarak buradaki öğretim olanaklarından yararlanabilecekleri, bu kapsamdaki sınavların ise belli ceza infaz kurumlarında oluşturulan sınav merkezlerinde yüz yüze gerçekleştirileeeği öngörülmüş ve sinav merkezi olmayan kurumlarda kalan tutuklu ve hükümlülerin sınay için naklediłmeleri de düzenlenmiştir.
19. Anilan Genelge'nin bahsedilen Dördüncü Bölüm'ünde yükseköğretimin de tutukłu ve hükümlölerin yararlanabileceği bir öğretim çeşidi olarak kabul edildiği ve "Yüksek Öğretim Çalışmaları" başlığı altında düzenlendiği görülmektedir. İgili kısım şöyledir:
"(1) Herhangi bir yüksek öğretim kurumuna devam ederken tutuklanan veya hüküm given öğrencilerin ya da ceza infaz kurumundayken üniversite sınavı kazanan hükümlú ve tutukluların kapalı ceza infaz kurumlarmdan. okullarınim kabul etmesi durumunda, dişgüvenlik görevlisi muhafazasında, açık ceza infaz kurumlarmdan iç güvenlik görevlisi nezaretinde ara. vil sonu, bütünleme ve mazeret sinavlarına katilmalari sağlanacaktr.Talebi olması hālinde okullarının kabul etmesi koşuluyla kayı dondurma işlemi yapılmasıiçin girişimlerde de bulunulacaktir.

(2) Öğrencinin smava gireceği yere sevk edilmesi için gerekli süre de dikkate almarak.sınavdan en az on gün önce akademik takvim, öğrenci belgesi ve öğrencinin dilekçesi bir üst yaziyla Genel Müdürlüğün Eğitim Birimine fakslanacaktır.

(4) Açık ceca infaz kurumlarında bulunan hükümlüler, kurumla aym Büyükşehir beledivesi veya belediye sınırları içinde olan herhangi bir yüksek öğretim kurumunda okuma hakkını kazandıklarında, okullarının kabul etmesi halinde, talepleri doğrultusunda okullarına devam etmeleri ve örgin eğitimden yararlanmaları sağlanacaktır. Açik ceza infaz kurumu hükümlülerínin okullarına devam etmeleri sağlanırken aşağıdaki kurallara uyulacaktir:
(5) Uzaktan eğitime katilacak öğrenciler, personel nezaretinde internetten yurorlondirilocuklordr."
20. Söz konusu Genelge'de; kayıt ve sıav harçłarıni, yol masraflarımıödeyemeyecek durumdaki hükümlü ve tutukluların bu tür masraflarının karştlanması için it veya ilçe sosyal yardımtaşma ve dayanışma vakfindan, gönüllü kurum ve kuruluşłardan yardım isteneceği, ayrica gerekirse yol masraflarmın eğitim kurułu kararıyła emanet para faizi hesabından veya kurum ołanaklarıyla karşılanacağı öngörüłmüştür. Dolayısıyla kapahıceza infaz kurumunda bulunan ve örgün yükseköğretime devam eden hükümlü ve 

tutukluların sınava girebilmek için gereken yol masraflarını kendilerinin karşılamasınn beklendiği ancak karşılayamayacak durumda olanlar için bazı alternatifler öngörüldüğüanlaşılmaktadır.

21. 5275 sayıłı Kanun'un "Kapalı ceza infaz kurumu dışına çıkma halleri" kenar başlıklt 92. maddesinin (1) numaralı fikrası șöyledir:
"Hükümlü; izin, hastaneye. Cumhuriyet Başsavcılığına veya duruşmaya sevk, eğitim.öğretim, işyurdu, cezanım ertelenmesi, saliverilme, nakil, deprem, sel gibi doğal afet ve yangın hālleri dışmda ve yetkili makamca verilmiş yazıłı bir emir ołmadıkça kapalıkurumun dişına çikarılamaz. 9 uncu maddenin ikinci fikrasinda yazılı suçlardan hükümlü ve tutuklu olanların, ceza infaz kurumu düzeni ile toplum güvenliğini tehlikeye düşürebileceği.terör örgütü veya diğer suç örgütü üyelerinin örgütsel amaçlı faaliyet ve haberteşmelerine imkân sağlayabileceği, yol, kalmacak ceza iņfaz kurumu ya da sınav merkezi veya okulda güvenlik açısından sakınca bulunabileceği değerlendirildiği takdirde  kurum dışına çikmaları Cumhuriyet başsavcılığı tarafindan kisıtlanabilir."
22. 14/6/1973 tarihli ve 1739 sayılı Milli Eğitim Temel Kanunu'nun "Örgün ve yaygın eğitim" kenar başlıklı 18. maddesi şöyledir:
"Türk milli eğitim sistemi, örgün eğitim ve yaygı eğitim olmak üzere, iki anahölümden kurulur.

Örgün eğitim, okul öncesi eğitimi, ilköğretim, ortaöğretim ve yükseköğretim kurumlarinı kapsar.

Yaygın eğitim, örgün eğitim yanmda veya dışıdu düzenlenen eğitim faaliyetlerinin tümünü kapsar."
23. 4/11/1981 tarihli ve 2547 sayıh Yükseköğretim Kanunu'nun "Tanmlan” kenar başłikhı 3. maddesinin birinci fikrasın (u) bendi şöyledir:
" u) Yükseköğretim Eğitim Türleri: Yükseköğretimnde eğitim - öğretim türleri örgün.açık, dışarıdım (ekstern) ve yaygm eğitimdir.

(1) Örgün Eğitim: Öğrencilerin, eğitim - öğretim süresince ders ve ugidumalura devam etme zorunluluğunda oldukları bir eğitim - öğretim türüdür.
(2) Açık Eğitim: Öğrencilere radyo, televizyon ve eğitinı araçları vasitasıyla yupılon bir eğitim - öğretim türúdür.

(3) Dışarıdan Eğitim (Ekstern Eğitim): Yükseköğretimin belirli dallarında. devam zorunluluğu olmaksızın sadece yarı yıl içi ve sonu sınavlarına katıłma zorunluluğu bulunan bir eğitim - öğretim türüdür. Bu eğitimi izleyen öğrenciler ortak zorunlu dersler ile gerekli görülen bazı dersleri, ilgili yükseköğretim kurumlarınca mesai saatleri dışmdaki uygun sautlerde düzentenecek dersterde alirlar.

(4) Yaygın Eğitim: Toplumun her kesimine ve değişik alanlarda bilgi ve beceri kuzandırma amacı güden bir eğitim - öğretim türüdür."
24.2547 saytht Kanur'un 44. maddesinin (e) bendinin ilgili kısmu şöyłedir:

"e. Yükseköğretim Kurulu kararı üzerine yükseköğretim kurumlarında; öğretim elemanıve öğrenciłerin aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmaksızin, bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak öğretim foaliyetlerinin planlandığı ve yürütüldüğü önlisans,lisans ve lisansüstü uzuktan öğretim programları açılabilir. Uzaktan öğretim programlorınn açılabileceği alanlar, uzaktan ōğretim yoluyla verilecek dersler ve kredi miktarlari, ders materyallerinin hazırlanmast. sınavlorının yapılma şekli. yükseköğretim kurumları arasında bu amaçla yapilacak protokoller ile uzaktan öğretime ilişkin diğer Iususlar, Yükseköğretim Kurulu tarafindan belirlenir."
B. Uluslararası Hukuk 
25. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/1/2006 tarihli ve (2006)2 sayılt "Avrupa Ceza İnfaz Kurumu Kurallarına Dair Üye Devletlere Tavsiye Karari"nın U/7/2020tarihinde gözden geçirilmiş şeklindeki "Eğitim" kenar başlıklı ilgili kısmı şöyledir:
"28.1 Her ceza infaz kurumu, mahpusların beklentilerini de dikkate alarak, bireysel eğitim ihtivaçlarıı karşılamak üzere onlara mümkün olabildiğince kapsayıcı eğitim programları sağlamaya çalışmalıdır.

28.2 Okuma yazma bilmeyen veya dört işlem yapamayanlar ile temel ya da mesleki eğitim almamış mahpuslara öncelik verilmelidir.

28.3 Genç ve özel ihtiyaç sahibi mahpusların eğitimine özel dikkat gösterilmelidir.
28.4 Ceza infaz kurumlarımda sağlanan eğitimlerden yararlaman mahpuslar. buralarda çalışanlardan daha düşük bir statüye sahip olmamalı ve eğitim faaliyetlerine katilmalarınedeniyłe mali yönden veya başka bir konuda dezavantajlı duruma düşürülmemelidirler.
28.5 Her kurumda mahpusłarın yararlanması için eğlendirici ve eğitsel kaynak, kitap ve diğer muteryollerle yeterli bir biçimde donatilmiş bir kütüphame bulunmalulır.
28.6 Mümkün olabilen her durumda. ceza infaz kurumu kütüphanesi toplundaki kütüphane hizmetleriyle işbirliği yapılurak düzenlenmelidir.

28.7 Uygulanabildiği ölçüde mahpusların eğitimi:
a. Tahliyelerinden sonra da herhangi bir zorlukla karşılaşmaksızın öğrenim ve mesleki eğitimlerine devam edebilmeleri amacıyla ülkenin öğretim ve mesleki eğitim sistemiyle hütümlük içerisinde gerçekleştirilmeli ve 

b. Dışarıdaki eğitim kurumlarının himayesinde olmalıdır."
26. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 18/1/1989 tarihli ve (89)12 sayilı “Ceza İnfaz Kurumlarındaki Eğitim” konulu tavsiye kararında üye ülkelerce benimsenmesi önerilen temel ilkeler şu şekilde belirlenmiştir:
"1. Bütün hükümlü ve tutukluları, mesleki eğitim, yaratıcı ve kültürel faaliyetler,bedensel eğitim, spor, sosyal eğitim ve kütüphune tesislerini ihtiva edecek sekilde tasarlanmış bir eğitime sahip olması sağlanacaktır.

2. Hükümli ve tutuklulora verilecek eğitimin. diş düņyada avnı vaş gruplarma sağlanan eğitimle œyni olması sağlanacok ve öğrenme firsatlarının alanı olabildiğince geniştutulacuktir.


3. Ceza infaz kurumlarmda eğitim: kişinin sosyul, ekonomik ve kültürel şartlarınıakılda tutarak onu bir bütün hâlinde geliştirmeyi hedefleyecektir.

4. Ceza infaz kurumları sisteminin yönetimine katilanların ve ceza infaz kurumlarınıyönetenlerin hepsi eğitimi mümkün olābildiğince daha fazla destekleyecek ve kolaylaştıracaktır.

5. Hükümlü ve tutukluların, eğítimin bütün yönterine aktif olarak katılmasını teşvik etmek için her türlü çahu gösterilecektir.

6. Ceza infaz kurumları eğitimcilerinin, uygun yetişkin eğitim metotlarınıbenimsemelerinin sağlanması için geliştirme programlari temin edilecektir.
7. Özel zorlukları olan hükümlü ve tutuklulara ve özellikle okuma yazma problemi olanlara özel itina gösterilecektir.

8. Mesleki eğitim, bireyin daha geniş olarak geliştirilmesine olduğu kadar. işpiyasasındaki ihtiyaçlar da dikkate alınarak düzenlenecektir.

9. Hükümlü ve tutuklular haftada en az bir kez, iyi düzenlenmiş bir kütüphaneye gidebilmelidir.

10. Hükümlü ve tutukluların beden eğitimi çalışmaları yapmaları ve spor faaliyetlerine katılmaları teşvik edibmelidir.

11. Yaratıcı ve kültürel faaliyetlere önemli bir rol verilecektir. Çünkü bu faalivetler hükümlü ve tutukluların kendilerini ifade etmelerinde ve geliştirmelerinde özel bir potansiyele sahiptir.

12. Sosyal eğitim, topluma gerí dōnmesini kolaylaştırmak amacıylu, hükúmlü ve tutukłuları eeza infaz kurumlurındaki günlük yaşamın idare etmesini suğlayacak uyguhmabilir unsurlorı içine obmahudr.

13. Mümkün olan her durumda hükümlülerin ceza infaz kurumları dışında eğitime katlmasina izin verilmelidir.

14. Eğítímin ceza ínfaz kurumları içerísinde verilmesí gereken ħällerde, kurun dışından da destek almmalıdır.

15. Hükümlü ve tutukluların salverilme sonrasinda da eğitimlerine devam etmelerini suğloyacak tedbirler olnmolndir.

16. Hükümlü ve tutukluların uygun eğitim almalarını sağlayacak mali kaynak, alet.donanım ve öğretim personeli hazır bulundurulmaludır.“
27. Avrupa Ínsan Hakları Mahkemesi (AtHM) Kalda/Estonya (B. No: 17429/I0,19/1/2016, §§ 44, 45) kararında, internetin hem ulaşılabiłme hem de bilgi taşima kapasitesinin yüksekliğinedeniyle ifade özgürlüğü yönünden önemi tartışmasız olmasına rağmen ceza infaz kurumunda bułunmanın kaçınilmaz sonucu olarak tutuklu ve hükümlülerin -bilgi afma da dähíł ofmak ūzere- dış dünyayla ifetişimferinin sınırlı ofduğunu belirtmiş; bu bağlamda ifade özgürlüğünün öngörüldüğü Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme)10. maddesinin taraf devietlere, tutukłu ve hükümlülerin genel olarak internete ya da belli sitelere erişimleri konusunda bir yükümlülük yüklediğinden bahsedilemeyeceğini kabul etmiştir.


28. AiHM Ramazan Demir (B. No: 68550/17, 9/2/2021, § 19) kararında, terör suçu şüphesiyle ceza infaz kurumunda tutuklu olarak bulunan başvurucunun Türk Anayasa Mahkemesi ve Resmî Gazete'nin resmi internet sitelerine kurum bilgisayarlarından erişimin mümkün olmaması nedeniyle ifade özgürlüğünün ihlal edildiği iddiasını incelemiştir, Anılan kararda başvurucu; bir avukat olduğunu, kendisinin ve müvekkillerinin savunmalarınıhazırlamak için söz konusu mahkemelerin içtihatlarına ve mevzuata erişimin elzem olduğunu iddia etmiştir.

29. AiHM söz konusu kararında öncelikle Sözleşme'nin 10. maddesinin taraf devletlere, tutuklu ve hükümlülerin internete erişimlerini sağlamaları konusunda bir yükümtülük yüklediği şeklinde yorumlanamayacağına dair ilkesini belirtmiş fakat daha sonra tutukluların eğitim ve iyileştirme amaçlarıyla bazı internet sitelerine erişimlerinin Türk hukukunda zaten öngörülmüş olduğunu ifade etmiştir. Bu doğrultuda AlhiM. Anayasa Mahkemesi ve Resmi Gazete'nin başvurucunun yalnızca mesleği ve ilgi merkezleri çerçevesinde gelişimine ve rehabilitasyonuna hizmet edecek nitelikte hukuki bilgiler içeren internet sitelerine erişiminin kisıtlanmasının başvurucunun bilgi alma hakkıni kullanmasına yönelik bir müdahale teşkil ettiğini kabul etmiştir. AłHM bu sonuca varırken başvurucu tarafindan internete erişim talebiyle ilgili öne sürülen spesifik gerekçeler ne olursa olsun özellikle ilgilinin avukat olduğu ve erişmek istediği üç internet sitesinin niteliği gözönüne alındiğında bu talehin tartışmasız bir şekilde ulusal mevzuata göre tutukluların internete erişimini haklı gösteren eğitim ve iyileştirme amaçları kapsamına girdiği hususunun hertaraf ediłemeyeceğini vurgulamıştır (Ramazan Demir/Türkiye, §§ 34, 36-38).
30. Bu kapsamda anılan kararda AiHM başvurucunun şikâyetini devletin negatif yükümlülüğü kapsamında incelemiştir. Başvurucunun söz konusu internet sitelerine erişiminin ncden eğitim ve iyileştirme kapsamına girdiğinin kabul edilemeyeceğine,tutukluların internete erişimlerine hangi durumlarda izin verildiğine ilişkin ulusal makamların ilgili ve yeterlibir gerekçe sunmadıklarinı belirten AiHM, ayrıca başvurueunun internet erişimi sınırlandurtlabilen, belli bir tehlike arz eden veya yasa dışi bir örgüte mensup bir tutuklu olarak değertendirilip değerlendirilmediği ya da neden böyle değerlendirilmesi gerektiğine ilişkin de yeterli açıklamada bulunulmadığını kabul etmiştir. Sonuç olarak AiHM, böyle bir güvenlik kaygısı bulunsa bile kamu otoriteleri ile ulusłararası bir kurułuşun internet siteleri olması sebebiyle söz konusu üç internet sitesine erişimden kaynaklanabilecek güvenlik risklerinin de ulosal makamlarea ayrintıh olarak incelenmedigini, zaten başvurucunun bu internet sitelerine yalnızca yetkili makamların kontrołü altında ve bu makamlarca belirlenen koşullar içinde erişebilecek olduğunu da belirterek açıklanan gerekçelerle başvurucunun ifade özgürlüğünün ihtal edildiğine karar vermiştir (Ramazan Demir/Türkiye, §§ 44-48).

V. iNCELEME VE GEREKÇE 
31. Anayasa Mahkemesinin 6/10/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünäldü:
A. Adli Yardum Talebi Yönünden 
32. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 49. maddesinin (7) numarahı fikrası gereği adli yardım tałepłeri hakkında, bireysel başvurunun niteliğine uygun düştüğü oranda 12/1/2011 tarihli ve 6100sayıl Hukuk Muhakemeteri Kanunu’nun 334, ila 340. maddeleri uygułanır.

33. 6100 sayılı Kanun'un 334. maddesinin (1) numaralı fikrası gereği adli yardım talebinin kabul edilebilmesi için başvurucunun kendisinin ve ailesinin geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin gereken yargılama giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun olması, ikinci olarak da taleplerinin dayanaksız ołmaması gerekmektedir (Mehmet $erif Ay, B. No: 2012/1181, 17/9/2013, § 23).

34. Somut olayda başvurucunun başvuru giderlerini karşılayabilecek kadar geliri,adıa kayıtlı aracı veya taşınmaz malı olmadığı, geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme güeünden yoksun olduğu, sunduğu belgelerden ve Ulusal YargıAğı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden temin edilen bilgilerden tespit edilmiştir. Ayrica başvurucunun taleplerinin dayanaktan yoksun olmadığı anlaşılmıştır.
35. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.

B. Eğitim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları
36. Başvurucu, öğrencisi olduğu Fakültenin salgın nedeniyle internet üzerinden gerçekleştirdiği ders ve sınavlara girişine izin verilmemesi, kendisine alternatif bir yol da sunulmaması nedeniyle eğitim hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.
2. Değerlendirme 
a. Genel İlkcler 
37. Hükümlü ve tutuklular, Anayasa ve Sözleşme'nin ortak alanı kapsamında kalan temel hak ve hürriyetlerin tamamına kural olarak sahiptir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerferi,B. No: 2013/583, 10/12/2014, §°65). Bu bağłamda hükümlü ve tutukluların eğitim hakkı da Anayasa ve Sözleşme kapsamında koruma altındadır.

38. Anayasa Mahkemesi Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri karartnda; Sözleşme gibi Anayasa'nın da devlete, ceza infaz kurumlarında hükümlü ve tutuklulara eğitim-öğretim imkânı sağlanması yönünde pozitif bir yükümlülük yüklemediğini belirtmiştir. Bununta birlikte 5275 sayılı Kanun ve ilgili diğer düzenleyici işlemlerde mahpuslar için eğitsel,kültürel ve sosyal faaliyetlerin önemi vurgulanarak bu tür faaliyetlerin mahpusların topluma kazandırılmasındaki öneminin ortaya konulduğunu, yasal olarak devletin mahpuslara ceza infaz kurumunun imkânları çerçevesinde eğitim ve öğretim sağlama yükümlülüğü altına girdiğini eklemiştir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri. § 72)

39. Yasalar uyarınca mahpuslara tanınan eğitim hakkının sınıriandırılmasıhususunda Anayasa ve Sözleşme'de bit yükümlülük yüklenmediğigerekçesi ile jdarenin sınursız bir takdir alanı olduğundan bahsedilemeyeceğini ifade eden Anayasa Mahkemesi,bununfa birlíkte ceza infaz kurumunda bufunmanın doğal ve kaçıpıłmaz sonuçlarının gözönünde tutulması gerektiğini zira tutuklu ve hükümlülerin temel hak ve hürriyetlere genel olarak sahip ołmałarıın bu hakların onlar için ceza infaz kurumu dışmdaki bireyler kadar güvence altına ahndığı şeklinde de yorumlanamayacağını belirtmiştir. Dolayısıyla anıtan kararda, eğitim_veöğretim_faaliyetlerinekatttmía_ cezainfazkurumunun_imkânlarr 

çerçevesinde tanınması hâlinde bu katilımin ceza infaz kurumunda tutulmanın kaçınılmaz sonuçları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği kabul edilmiştir (Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri.§ 73).

b. İlkelerin Olaya Uygulanması
40. Somut olayda Fakültede öğrenci olduğunu belirten başvurucu, COVID-19salgını nedeniyle öğrenim gördüğü Fakültede ders ve sınavların uzaktan öğretim yoluyla internet üzerinden gerçekleştirilmeye başlandığıni, kendisinin de internet yoluyla ders ve sınavlara girme talebinde bulunduğunu fakat ceza infaz kurumunca bu talebinin hukuka aykırı şekilde reddedildiğini belirterek eğitim hakkının ihlal edildiğinden şikâyet etmiştir.5275 sayılı Kanun'da, ceza infaz kurumlarında internet kullanımının yalnızca eğitim ve iyileştirme faaliyetleri kapsamında ve idarenin takdir yetkisi içinde mümkün olduğu öngörülmüştür (bkz. § 13). 5275 sayılı Kanun'da öngörülen eğitim ve iyileştirme faaliyetlerinin kapsamı ise idarenin çıkardığı Yönetmelik ve Genelge şeklindeki düzenleyiei işlemlerle somutlaştırılmıştır. Buna göre kapali ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun öğrencisi olduğu yükseköğretim programının da 5275 sayılı Kanun'da öngörülen eğitim ve iyileştirme faaliyetłeri kapsamında kabul edildiği anlaşıłmaktadır (bkz. §§ 14, 17, 19).
41. Bununla birlikte Anayasa'da ve Sözleşme'de öngörülmemiş olmasına rağmen 5275 savılı Kanun'la tutuklu ve hükümlülerin eğitim hakkı yönünden sağlandığı anlaşılan bu imkânın, ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçınılmaz sonuçları ve ceza infaz kurumlarının olanakları çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği açıktır. Nitekim idare de çıkardığıdüzenleyici işlemlerle söz konusu gerekłilikleri dikkate alarak tutuklu ve hükümlülerin eğitim ve iyileştirme kapsamında kabul edilen faaliyetlerden ne şekilde yararlanabileceğini yani devletin bu konudaki pozitif yükümlülüklerini ayrıntılht bir şekilde düzenlemiştir. Özellikle internet imkânı konusunda da Anayasa ve Sözleşme'de devlet yönünden herhangi bir yükümlülük öngörülmediği gözönüne alındığında idarenin bu konuda oldukça geniş bir takdir yetkisine sahip olduğu anlaşılmaktadır.

42. Bahsedilen düzenleyici işlemlere bakıldığında idarenin, bu konuda uluslararasıkuruluşlar tarafından kabul edilen tavsiye niteliğindeki temel ifkeleri (bkz. §§ 25,26) de dikkate alarak ceza infaz kurumlarındaki eğitim ve iyileştirıme faaliyetlerini ayrıntılı bir şekilde somutlaştırdığıgörülmektedir.Bu kapsamda tutuklu vehükümlülerin eğitimi konusundaki öncelik okumayazma gibi temel eğitim ihtiyaçlarından dahi yoksun kalmışmahpusfara tanınmış ve ceza ínfàz kurumfarında kadrołu õğretmenfer gõrevfendiriferek bu ihtiyacın gideriłmesi öngörüłmüştür (bkz. §§ 16-18). Bunun yanında hem açık hem kapahıceza infaz kurumlarındaki hükümlü ve tutukluların dışarıdaki hayatta eğitimleri yönünden oluşabilecek dezavantajiın asgari seviyeye çekilebilmesi amacıyla açık ilköğretim okulu, açık öğretim lisesi ve açık öğretim fakültelerine kayit yaptırarak yaygın öğretim kapsamındaki bu olanaktardan yararlanabilecekleri, smavtanmn ise belli ceza infaz kurumlarında ohuşturulan sınav merkezlerinde yüz yüze gerçekleştirileceği belirtilmiş: sınav merkezi olmayan kurumlarda kalan tutuklu ve hükümlülerin sınav için nakledilmeleri de düzenlenmiştir, Yani yaygın öğretim kapsamunda kalan bu imkânłardan tutuklu ve hükümlülerin yarartanmasıkonusunda itgili düzenteyici işlemler doğrultusunda bir płanlama yapılmiş ve organizasyonu gerçekleştirilmiştir (bkz. § 18). Yine kurum içinde düzenlenen kurslar, sportif faaliyetler ve kütüphane hizmetlerinin de eğitim ve iyileştirme faaliyetleri kapsamında kabul edildiği görülmektedir (bkz.§§ 14, 16, 17).


43. Öte yandan ders ve uygulamaların yüz yüze gerçekleştirildiği ve kural olarak devam zorunluluğu bulunan örgün eğitimden yararlanma konusunda, ceza infaz kurumunda bulunmanın kaçımılmaz sonuçları ve kurumların olanakları çerçevesinde devletin sınırhıyükümlülükler üstlendiği görülmektedir. Öncefikle 5275 sayılı Kanun'da kapalı ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlülerin örgün eğitime devamları konusunda bir düzenieme bulunmadığı, yalnızca yaygın eğitime devamłarının sağlanacağının öngörüldüğüanlaşılmaktadır (bkz. § 15). Yani 5275 sayılı Kanun'da kapałı ceza infaz kurumunda bulunan tutuklu ve hükümlülerin örgün öğretime devam etmeleri konusunda idarenin bir yükümlülüğübulunmadığı açıkça ortaya konulmuştur.

44. Bununla birlikte Genelge'de, kapalı ceza infaz kurumunda bulunan ve örgün yüksek öğretim de dâhil bir yükseköğretim programına devam eden tutuklu ve hükümlülere,kural olarak yol da dâhil masrafların kendileri tarafindan karşılanması ve üniversiteleri tarafindan kabul edilmesi kaydıyla sınavlarına girmek üzere bir dış güvenlik görevlisi nezaretinde üniversitelerine götürülme -imkânı tanındığı görülmektedir (bkz. §§19, 20). Öte yandan Genelge'de sağlanan bu imkânın da 5275 sayılı Kanun uyarınca yetkili makam tarafindan verilecek izne bağlandiği, ayriıca başvurucunun da dâhił olduğu belli suçtürlerinden kapalı ceza infaz kurumunda tutuklu ve hükümlü olarak bulunanların öğrenim gerekçesiyle kurum dışına çıkmalarının özellikle güvenlik gerekçesiyle Cumhuriyet başsavçılığı tarafından kısıtlanabileceği anlaşıłmaktadır (bkz. § 21). Yani kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümfülerin örgün yükseköğretime devamları konusunda devletin bir pozitif yükümiülük üstlendiğinden bahsedilemeyeceği gibi kural olarak masrafları kendileri tarafından karşıłanmak kaydıyla yalnızca sınavlarına götürülme imkânının kullandırılması konusunda özellikle başvurucunun da tutuklu olduğu belti suçgrupları yönünden idarenin oldukça geniş bir takdir yetkisi bulunduğu açıktır.
45. Somut olaya dönüldüğünde örgün yükseköğretim programı öğrencisi olan başvurucunun COviD-19 salgını nedeniyle geçici olarak uzaktan öğretim metoduna geçtiği ve bu kapsamda derslerle sınavları internet üzerinden gerçekleştiritdiği antaşılan Faküftenin ders ve sıavłarına katilma imkånundan mahrum bırakılmasından şikâyet ettiği görülmektedir.2547 sayılı Kanun'da, Yükseköğretim Kurułu kararı üzerine yükseköğretim kurumlarında -öğretim elemanı ve öğrencilerin aynı mekânda bulunma zorunluluğu olmaksızın- bilgi ve iletişim teknolojilerine dayalı olarak öğretim faaliyetlerinin planlandığı ve yürütüldüğü ön lisans, tisans ve lisansüstü uzaktan öğretim programları açılabileceği öngörülmüştür (bkz.§24). Genelge'de ise uzaktan öğretim programlarında öğrenci olan tutuklu ve hükümlülerin kapalı ya da açık ceza infaz kurumunda bulunmaları fark etmeksizín personel nezaretinde internetten yararlandırılacakları belirtilmiştir (bkz. § 19). Buna göre Yükseköğretim Kurulunun kararıyla doğrudan uzaktan öğretim metoduyla gerçekleştirileceği öngörülerek açtlan öğretim programlarına devam eden tutuklu ve hükümlülere internet kulłanarak öğrenimlerine devam etme imkâni sunulduğu anlaşılmaktadír (uzaktan öğretim programında öğrenci olan hükümlülerin öğrenimleri için sağłanan internet kullanma imkänunın süre olarak kısıtlanmasının eğitim hakkı kapsamında incelendiği karar için bkz. Mehmet Reşit Arslan ve diğerleri).

46. O hâlde somut olayda kapalı ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun COVID-19 salgını nedeniyłe geçici olarak uzaktan öğretim metoduna geçtiği anlaşılan örgün öğretim programuna internet kullanma imkânından yararlandırlarak devam etmesinin sağlanması yönünden devletin bir pozitif yükümlülüğü bulunup bulunmadığıdeğerlendirilmelidir.


47. Kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin örgün yükseköğretime devam etmeleri konusunda 5275 sayılı Kanun'da devlet yönünden bir pozitif yükümlülük öngörülmediği belirtilmiştir. Dolayısıyla örgün yükseköğretim için devletin tutuklu ve hükümlülere internet kullanma imkânı sağlaması şeklinde bir pozitif yükümlülüğünün bulunmadığı da açıktır. Salgın nedeniyle geçici olarak uzaktan öğretim metoduna geçilmiş olmasının ise devletin bu konuda bir pozitif yükümlülüğünün doğmasına sebep olamayacağı gibi tam aksine ceza infaz kurumlarında bu kapsamda bir organizasyon yapılmasını daha da zorlaştıracak bir husus olduğu anlaşılmıştır.

48. Gerçekten de devletin başvurucu gibi bir şekilde örgün bir eğitim programına kayıtlı bulunup da ceza infaz kurumunda bulunmalarının doğal sonucu olarak eğitin olanakłarına erişimleri kisıtlanmış mahpusların COVID-19 salgını nedeniyłe geçici olarak uzaktan eğitime geçen okullarına devam etmelerini sağlamak için ciddi bir organízasyona gitmesi gerektiği açıktır. İstekli her bir mahpusun ayrı ayrı derslerine girmelerinin sağlanmasıbilgisayar ve internet olanaklarının yanı sıra ceza infaz kurumunda uygun mekânların da hazırlanmasını gerektirir. Öte yandan hem eğitimin hem de salgın hastalığın dayattığı bazıgereklilikler nedeniyle çok sayıda kişinin aynı ortamda ayrı ayrı bilgisayarlar üzerinden kendi derslerine veya sınavlarına girmeleri de ciddi bir zorluk oluşturacaktir. Bunlardan başka kapalı ceza infaz kurumunda bulunan mahpusların denetimsiz bír şekilde internet ortamına bırakılmaları da mümkün değildir ve örgün eğitim kapsamındaki ders ve sınavłarına ancak infaz kurumu görevlilerinin kontrolü altında girebilirter. Bu durum ise oldukça ciddi sayıda görevlinin yalnızca bu iş için görevlendirilmesini zorunłu kıłacaktır.
49. Dolayısıyla örgün yükseköğretime devam konusunda öngörülecek bir pozitif yükümlülüğün -örneğin yaygın öğretim konusunda olduğu gibi- önceden kapsamhı ve ayrıntılı bir planlama ve organizasyon aşaması gerektireceği kuşkusuzdur. Bu bağlamda idarenin ve derece mahkemelerinin oldukça kapsamlı ve ikna edici gerekçeleri, ayrica idarenin meselenin infaz kurumtarının düzeni ve güvenliğinin sağlanması ile yakın ilişkisinden kaynaklanan geniş takdir yetkisi de dikkate alınarak idarenin kapalı ceza infaz kurumlarında bulunan tutuklu ve hükümlülerin örgün yükseköğretime devamiarı konusunda -normal zamanda sınava girmeleri için tanınan kısıtlı imkân dışında- bir yükümlülüğübulunduğunu kabul etmek mümkün olmamıştır.

50. Açıklanan gerckçeler bağlamında kapalı ceza infaz kurumunda bulunan başvurucunun COViD-19 salgını nedeniyle geçici olarak uzaktan öğretim metoduna geçtiği anlaşıfan Örgün yükseköğretím programına, internet kulfanma imkânından yararlandırılarak devam etmesinin sağlanması yönünden devletin herhangi bir pozitif yükümlülüğübulunmadığının açık olduğu değerlendirilmiştir.

51. Bu gerekçelerle başvurucunun eğitim hakkının ihla! edildiğine dair iddiasının bir ihlał ołmadığı açīk olduğundan açıkça dayanaktan yoksun ołması nedeniyle kabułedilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A.  Adli yardim talebinin KABULÜNE,

B. Eğitim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın açıkça dayanaktan yoksun olması nedeniyle KABUL EDILEMEZ OLDUĞUNA,
C. 6100 sayıh Kanun'un 339. maddesinin (2) numarah fikrası uyarınca tahsil edilmesi mağduriyetine neden olacağından adli yardım talebi kabul edilen başvurucunun yargılama giderlerini Ödemekten TAMAMEN MUAF TUTULMASINA 6/10/2021 tarihinde OYBİRLIĞİYLE karar verildi.