Anayasa Mahkemesinin 26/11/2025 Tarihli ve E: 2025/184, K: 2025/244 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-01-20

20 Ocak 2026 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 33143
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2025/184Karar Sayısı : 2025/244Karar Tarihi : 26/11/2025
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Tunceli 1. Asliye Hukuk Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 2/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun'un 49. maddesinin Anayasa'nın 13., 26. ve 28. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Basın İlan Kurumunca verilen resmî ilan ve reklamların üç gün süreyle kesilmesine ilişkin karara yönelik itirazın reddi üzerine açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu 49. maddesi şöyledir:
“Müeyyide:
Madde 49  Bu kanuna veya bu kanuna dayanılarak yapılacak_yönetmeliğe veyahut Kurum Genel Kurulunun bu kanunda yazılı hususlarda_ittihaz_edeceği_kararları_ ile yükletilen õdevlere yahut da basın ahlak esaslarına, riayet_etmiyen_gazete, _dergive internet haber siteleri ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları hakkında, diğer mevzuat hükümlerine halel gelmemek üzere, aşağıda vazılı olduğu şekilde muamele yapılır:
a) Kurum tarafından o gazete veya dergi ya da internet haber sitesine verilecek ilan ve reklamlar, kesinleşen Yönetim Kurulu Kararına dayanılarak, Kurum Genel Müdürlüğünce, iki ayı geçmiyecek bir süre ile kesilir. Ayrıca, bu kanunla temin edilen menfaatlerden de aynı sekilde faydalandırılmaz.

b) Prodüktörlük müessesesinin iki ayı geçmemek üzere kapatılması için, Kurul Genel Müdürlüğünce is. Yönetim Kuruluna intikal ettirilir. Kesinleşen Kurul Kararını, o yerdeki valilik infaz eder.

(Değişik ikinci paragraf: 13/10/2022 -7418/22 md.) (a)_ve_(b)_bentlerinde_yazılıhâllerde, Yönetim Kurulu Kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren on gün içinde Kurum Genel Müdürlüğünün bulunduğu yerdeki Asliye Hukuk Mahkemesine itiraz edilebilir. Söz konusu itirazlarda basit yargılama usulü uygulanır._ Bu_yargılama neticesinde verilecek karar kesindir.

c) Kurum_Genel Müdürlüğünün bildirmesi üzerine kamu idare ve teşekkülleri ile ortaklkların sorumluları hakkında kendi statülerine göre disiplin muamelesi uygulanır.Böyle bir statü voksa, o teşekkülün denetleme bakımundan bağlı bulunduğu_veya iştigal sahasına girdiği Bakanlık, uygun gördüğü bir disiplin muamelesi uygular. İlgili Bakanlığın yapacağı tebligata uyulması mecburidir.

Yapılacak_disiplin muamelelerinin neticesi Kuruma_bildirilir. Kurumun, disiplin muameleleri aleyhinde yetkili mercilere veya Bakanlığa itiraz hakkı vardır."

II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Irfan FİDAN, Kenan YAŞAR,Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR'ın katılımlarıyla 10/9/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikle uygulanacak kural ve sınırlama sorunlarıgörüşülmüştür.

2. Anayasa'nın 152. ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 40. maddelerine göre bir davaya bakmakta olan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya Cumhurbaşkanlığıkaramamesinin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görmesi veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varması durumunda bu hükümlerin iptali için Anayasa Mahkemesine başvurmaya yetkilidir. Ancak anılan maddeler uyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesine başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması, iptali talep edilen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak kural ise bakılmakta olan davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.

3. 195 sayılı Kanun'un 49. maddesinde, söz konusu maddenin birinci fikrasının (a),(b) ve (c) bentlerinde yer alan kurum ve kuruluşların uymak zorunda oldukları kurallara uygun hareket etmemeleri hâlinde Basın İlan Kurumu (Kurum) tarafindan uygulanacak çeşitli yaptırımlar düzenlenmiştir.

4. Buna göre anılan fikranın bentlerini bağlayan hükmünde söz konusu Kanun'a veya bu Kanun'a dayanılarak yapılacak yönetmeliğe veyahut Kurum Genel Kurulunun Kanun'da yazılı hususlarda ittihaz edeceği kararları ile yükletilen ödevlere yahut da basın ahlak esaslarına riayet etmeyen gazete, dergi ve internet haber siteleri ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ile Kanun'un 42. maddesinde anılan sair ortakların sorumluları hakkında diğer mevzuat hükümlerine halel gelmemek üzere (a), (b) ve (c) bentlerinde belirtilen şekilde uygulama yapılacağı hüküm altına alınmıştır.

5. Fikranın (a) bendinde, Kurum tarafindan gazete veya dergi ya da internet haber sitesine verilecek ilan ve reklamların kesinleşen Yönetim Kurulu kararına dayanılarak Kurum Genel Müdürlüğünce iki ayı geçmeyecek bir süre ile kesileceği ve ilgili gazete, dergi veya internet haber sitesinin Kanun'la temin edilen menfaatlerden de faydalandırılmayacaği belirtilmiştir.

6. Fikranın (b) bendinin birinci paragrafinda, prodüktörlüklere yönelik yaptırıma yer verilmiş, ikinci paragrafinda, (a) ve (b) bentlerinde yazılı hâllerde Kurumca verilen yaptırım kararlarına karşı asliye hukuk mahkemesine itiraz yolu öngörülmüş, söz konusu itirazlarda basit yargılama usulünün uygulanacağı ve bu yargılama neticesinde verilecek kararın kesin olduğu belirtilmiştir.

7. Fikranın (c) bendinde ise kamu idare ve teşekkülleri ile ortaklıkların sorumlularıhakkında uygulanacak disiplin muamelelerine ilişkin hususlar düzenlenmiştir.

8. İtiraz başvurusunda bulunan Mahkemede bakilmakta olan davanın konusunu,Kurumun bir gazeteye yönelik olarak uyguladığı resmî ilan ve reklam kesme yaptırımıoluşturmaktadır.

9. Bu itibarla Kanun'un itiraz konusu 49. maddesinin birinci fikrasinın bentlerini bağlayan hükmünün “.…ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları..." bölümünün bakılmakta olan davada uygulanma imkânıbulunmamaktadır.

10. Benzer şekilde anılan fikranın (b) bendinin prodüktörler hakkında uygulanacak yaptırımları düzenleyen birinci paragrafi ile ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “...ve (b)..." ibaresinin bakılmakta olan davada uygulanma imkânı olmadığı gibi fikranın kamu idare ve teşekkülleri ile ortaklıkların sorumluları hakkında uygulanacak disiplin hükümlerini düzenleyen (c) bendinin de davada uygulanma imkânı bulunmamaktadır.
11. Bu nedenle söz konusu maddenin birinci fikrasının bentlerini bağlayan hükmünün “…ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları..." bölümüne, (b) bendinin birinci paragrafina, (b) bendinin ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “.…. ve (b)..…" ibaresine ve (c) bendine ilişkin başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

12. Öte yandan maddenin birinci fikrasının bentlerini bağlayan hükmünün kalan kismı (a), (b) ve (c) bentleri bakımından genel, ortak hükümler içermektedir. Bu itibarla bakılmakta olan davanın konusu gözetilerek söz konusu kalan kısmın esasına ilişkin incelemenin (a) bendi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.

13. Ayrıca anılan fikranın (b) bendinin ikinci paragrafinın kalan kısmı da (a) ve (b)bentleri bakımından genel, ortak hüküm niteliği taşıdığından söz konusu paragrafın kalan kismının esasına ilişkin incelemenin anılan paragrafin birinci cümlesinde yer alan “(a)..."ibaresi ile sınırlı olarak yapılması gerekir.

14. Açıklanan nedenlerle 2/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun'un 49. maddesinin birinci fikrasının;
A. Bentlerini bağlayan hükmünün;
1. “…ile prodüktörler ve kamu idare ve teşekkülleri ve 42 nci maddede anılan sair ortakların sorumluları." bölümünün itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bölüme yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
2. Kalan kismının ve (a) bendinin esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin (a) bendi ile sınırlı olarak yapılmasına,
B. (b) bendinin;

1. Birinci paragrafinın itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu paragrafa yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
2. 3/10/2022/ tarihli ve 7418 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen ikinci paragrafinın;
a. Birinci cümlesinde yer alan “...ve (b)..." ibaresinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu ibareye yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,
b. Kalan kismının esasının incelenmesine, esasa ilişkin incelemenin anılan paragrafın birinci cümlesinde yer alan “(a)..." ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına,
C. (c) bendinin itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin bakmakta olduğu davada uygulanma imkânı bulunmadığından bu bende yönelik başvurunun Mahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDÍNE,
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN ÍNCELENMESİ
15. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICI tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükümleri, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. (a) Bendinin ve (b) Bendinin İkinci Paragrafının Birinci Cümlesinde Yer Alan “(a).…" İbaresinin “Anılan Paragrafin Üçüncü Cümlesî” Yönünden İncelenmesi 
16. 195 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fikrasının (a) bendi ve (b) bendinin ikinci paragrafının birinci cümlesinde yer alan “(a).…." ibaresi “anılan paragrafin üçüncücümlesi yönünden Anayasa Mahkemesinin 17/6/2025 tarihli ve E.2023/168, K.2025/132sayılı kararıyla iptal edilmiş olup anılan karar 13/10/2025 tarihli ve 33046 sayılı ResmîGazete'de yayımlanmiştir.

17. Bu itibarla itiraz konusu (a) bendinin ve (b) bendinin ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “(a)..." ibaresinin “anılan paragrafin üçüncü cümlesi” yönünden iptaline yönelik itiraz başvurusunun konusunun kalmadığı anlaşılmıştır.

18. Açıklanan nedenle kurallara yönelik konusu kalmayan itiraz başvurusu hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar vermek gerekir.

B. (b) Bendinin İkinci Paragrafının Birinci Cümlesinde Yer Alan “(a)..."İbaresinin “Anılan Paragrafin Birinci ve İkinci Cümleleri” Yönünden İncelenmesi 
19. Anayasa'nın “Anayasaya aykırılığın diğer mahkemelerde ileri sürülmesi' başlıklı 152. maddesinin dördüncü fikrasında “Anayasa Mahkemesinin işin 

esasina girerek verdiği red kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından sonra on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla tekrar başvuruda bulunulamaz” denilmiştir.

20. 6216 sayılı Kanun'un “Başvuruya engel durumlar" başlığını taşıyan 41.maddesinin (1) numaralı fikrasında da “Mahkemenin işin esasına girerek verdiği ret kararının Resmî Gazetede yayımlanmasından itibaren on yıl geçmedikçe aynı kanun hükmünün Anayasaya aykırılığı iddiasıyla itiraz başvurusu yapılamaz” hükmüne yer verilmiştir.
21. 195 sayılı Kanun'un 49. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinin ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “(a)..." ibaresi “anılan paragrafin birinci ve ikinci cümleleri” yönünden incelenmiş ve Anayasa Mahkemesinin 17/6/2025 tarihli ve E.2023/168,K.2025/132 sayılı kararıyla esastan reddedilmiştir. Söz konusu kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı 13/10/2025 tarihinden itibaren başlayarak geçmesi gereken on yıllık süre henüz dolmamıştır.

22. Bu itibarla söz konusu Kanun'un 49. maddesinin birinci fikrasının (b) bendinin ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “(a)..." ibaresinin “anılan paragrafin birinci ve ikinci cümleleri" yönünden iptaline yönelik itiraz başvurusunun Anayasa'nın 152. maddesi ve 6216 sayılı Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralı fikrası gereğince reddi gerekir.
IV. HÜKÜM 
2/1/1961 tarihli ve 195 sayılı Basın İlan Kurumu Teşkiline Dair Kanun'un 49.maddesinin birinci fikrasının;
A. 1. (a) bendine,
2. (b) bendinin 13/10/2022 tarihli ve 7418 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen ikinci paragrafinın birinci cümlesinde yer alan “(a)…" ibaresinin "anılan paragrafin üçüncü cümlesi" yönünden incelenmesine,
yönelik itiraz başvurusu hakkında KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,
B. (b) bendinin 7418 sayılı Kanun'un 22. maddesiyle değiştirilen ikinci paragrafının birinci cümlesinde yer alan “(a).…." ibaresinin “anılan paragrafin birinci ve ikinci cümleleri"yönünden iptaline karar verilmesi talebiyle yapılan itiraz başvurusunun Anayasa'nın 152.maddesinin dördüncü fikrası ve 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 41. maddesinin (1) numaralı fikrasıgereğince REDDÍNE,
26/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili Basri BAĞCI 
Başkan Kadir ÖZKAYA 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem ÍNCE 
Üye Üye Üye Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR Metin KIRATLI