Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sağlık ve Tıp Bilimleri Alanında İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zaptının Onaylanması Hakkında Karar (Karar Sayısı: 10173)
MİLLETLERARASI ANDLAŞMALAR | 2025-08-07

7 Ağustos 2025 PERŞEMBE 
Sayı : 32979
MİLLETLERARASI ANDLAŞMA 
C+


Karar Sayısı: 10173
22 Nisan 2024 tarihinde Bağdat’ta imzalanan ekli “Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ile Irak Cumhuriyeti Hükümeti Arasında Sağlık ve Tıp Bilimleri Alanında İşbirliğine İlişkin Mutabakat Zapti"nın onaylanmasına, 244 sayılı Kanunun 5 inci maddesi ile 9 sayıh Cumhurbaskanlığı Kararnamesinin 2 nci ve 3 üncü maddeleri gereğince karar verilmiştir.
6 Ağustos 2025
Recep Tayyip ERDOĞAN CUMHURBAŞKANI 
Resmî Gazete 

TÜRKİYE CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ İLE IRAK CUMHURİYETİ HÜKÜMETİ ARASINDA SAĞLIK VE TIP BİLİMLERİ ALANINDA  İŞBİRLİĞİNE İLİŞKİN MUTABAKAT ZAPTI 
Dibace 
Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti ve Irak Cumhuriyeti Hükümeti (bundan böyle "Taraflar" olarak anılacaktır),
Sağlık ve tıp bilimleri alanlarında iki ülke arasındaki işbirliğini geliştirme arzusunun rehberliğinde,
Sağlık alanında uluslararası işbirliğinin iki ülke arasındaki dostane bağları ve anlayışı güçlendireceğinin ve iki ülke ile birlikte küresel ve bölgesel sağlık durumunu iyileştireceğinin bilincinde olarak,
İşbirliğine yönelik faaliyetlerin ülkeler arasındaki sağlık teknolojilerinin değişimi ve yayılması ile deneyimlerin paylaşımınıkolaylaştıracağının farkında olarak,
Salgın, doğal afet, insani kriz ve ulusal/uluslararası acil durum hallerinde bölgesel ve küresel sorumlulukların bilincinde olarak,
Bu dibacenin işbu Mutabakat Zaptının bir parçası olduğunu kabul ederek;
Aşağıdaki hususlarda mutabakata varmışlardır:
Madde 1
Taraflar; eşitlik ve mütekabiliyet ilkeleri temelinde ve karşılıklı fayda ve anlaşmaya dayanarak sağlık alanında işbirliğini geliştirecek ve güçlendireceklerdir.

Madde 2İşbirliği Alanları
Taraflar, sağlık ve tıp bilimleri alanlarında aşağıdaki konularda işbirliği, tecrübe ve bilgi paylaşımı yapacaklardır:
1.Sağlık sistemlerinin güçlendirilmesi konusunda bilgi ve tecrübe paylaşımı,2.Halk sağlığı;
a)Aile hekimliği konusunda tecrübe ve bilgi paylaşımı,
b)Pandemi de dahil olmak üzere bulaşıcı ve bulaşıcı olmayan hastalıklarla mücadele,
c)Erken Uyarı ve Yanit Sistemi (EUYS),

d)Anne ve bebek ölümlerinin önlenmesine yönelik, Güvenli Annelik ve Eğitim Becerileri ile Neonatal Resüsitasyon Programı (NRP) konularında sağlık personelinin eğitilmesi ve ortak projeler geliştirilmesi,
e)Tütün, alkol, narkotik madde ve dijital bağımlılıklarla mücadele,
f)Aşı İzleme Sistemi başta olmak üzere, bağışıklama ve dijital sağlık ve veri yönetim sisteminin kullanılması konusunda tecrübe alışverişi ve kapasite geliştirme.

3.Hastane yönetimi;
a)Hastane yönetim sistemleri,
b)Sağlıkta kalite ve akreditasyon alanında tecrübe paylaşımı,
c)Kardeş hastane uygulamalari,
4.İlaç, tibbi cihaz, tıbbi malzeme, kozmetik;
a)Mevzuat ve ruhsatlandırma dahil olmak üzere ilaç, tıbbi cihaz, tıbbi malzeme ve kozmetik konusunda işbirliği, bilgi ve tecrübe paylaşımı ile ortak yatırım imkanlarının araştırılmasi,
b)Sağlık endüstrileri arasında Ar-Ge ve yenilik uygulamalarını kapsayacak stratejik iş birliği,
5.Uluslararası işbirliği faaliyetleri;
a)Ortak Çalışma Grubu aracılığıyla periyodik eylem planları hazırlamak,b)Dünya Sağlık Teşkilatı (DST) ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) dâhil olmak üzere sağlık alanında faaliyet gösteren uluslararası kuruluşlarla ortak çalışmalar yapılması,
c)Uzmanların konferans ve bilimsel toplantılara katılımını desteklemek,d) Forum, fuar, kongre vb. düzenlemek,
e)Sağlık personeline yönelik kısa süreli kapasite geliştirme eğitimleri (Tibbi ve sağlık personeli yetiştirme, eğitim bursları ve nadir uzmanlıklar), karşılıklıuzman değişimi ve danışmanlık hizmetleri verilmesi, sağlık alanındaki insan kaynağı kapasitesinin arttırılması,
f)Ortak sağlık haftaları düzenlenmesi,
g)Uluslararası hasta tedavisi konusunda ortak projeler geliştirilmesi, sağlık turizmi imkânlarının tanıtılması ve tecrübelerin paylaşılmasi,
h)İlgili makamlarla ayrı anlaşmalar yaparak ve Bakanlığın ilgili yönetmeliklerine uygun olarak tedavi almak üzere finansman sağlanarak yurtdışına gönderilen hastaların tedavi edilebilmesine olanak sağlamak,
i)Sağlık hizmetlerinin sağlanması konusunda Evrensel Sağlık Kapsayıcılığının koordinasyonu ve ilgili kurumlar arasında sağlık sigortası konusunda iş birliği,
6.Acil durumlarda ve afetlerde sağlık hizmetleri,
a)Salgın, doğal afet, insani kriz ve ulusal/uluslararası acil durum hallerinde işbirliği ile bilgi ve tecrübe paylaşımı,
b)Acil durum ve afetlere yönelik eğitim programları düzenlenmesi,

7.Sağlık yatırımları;
a)Kamu özel ortaklığı (PPP) dahil olmak üzere farklı yatırım modellerinde sağlık yatırımları ve hizmet alımları imkanlarının araştırılması, geliştirilmesi,uygulanması ve tecrübe paylaşımında bulunulmasi,
8.Sağlık bilgi sistemleri,
a)Sağlık bilgi sistemlerinin güçlendirilmesi ve bilgi değişimi,
b)E-sağlıkta iyi ülke uygulama örneklerinin uygulanması ve geliştirilmesi,
9.Adli tıp alanlarında iş birliği,
a)Salgın hastalıkların tespiti, önlenmesi ve ortadan kaldırılması konusunda işbirliği,
b)İlaç ve toksinlerin etkilerinin saptanması, incelenmesi ve modern bilimsel yöntemlerle konsantrasyonların belirlenmesi alanında iş birliği,
c)DNA testi için laboratuvar çalışmalarını desteklemek ve geliştirmek,
10.İlaç alanında iş birliği 
11.Taraflar özellikle ilaçların ruhsatlandırılması, kalite kontrol ve ortak üretim ile ilgili olarak ulusal mevzuatları uyarınca ilaç, tıbbi cihaz ve malzemeler alanındaki ikili katılımlarını arttıracaklardır.

Madde 3İşbirliği Yöntemleri 
Taraflar İşbu Mutabakat Zaptının 2. maddesinde belirtilen alanlarda aşağıdaki yöntemler aracılığı ile iş birliği yapacaklardır:
1)Bilgi ve tecrübe paylaşımı,
2)Karşılıklı heyet, uzman ve sağlık personeli ziyaretleri,
3)Ortak çalışma projelerinin geliştirilmesi,
4)Ortak fiziki ya da çevrimiçi organizasyonlar aracılığıyla sağlık işforumu,fuar, kongre gibi toplantılar düzenlenmesi,
5)İlgili kuruluşlar arasında işbirliği,
6)Mutabakat Zaptının Taraflarından her biri, işbu muhtıranın amaçlar doğrultusunda kendileri tarafindan bilinen resmi bir odak noktası (koordinatör)tayin edecektir.

Madde 4Mali Düzenlemeler 
İşbu Mutabakat Zaptı çerçevesinde her iki ülkenin uzman ve diğer personellerinin ziyaretlerinde:
a)Gönderen Taraf ev sahibi ülkeye gidiş-dönüş seyahat masraflarınıkarşılayacaktır.


b)Ev sahibi taraf ziyaretçinin iaşe ve ibate giderleri ile ülke içi yolculuk giderlerini (gerekli olduğu takdirde) karşılayacaktır. Bu süre iki haftadan fazla olmayacaktır.

c)Taraflar, her iki Tarafin da onayı ile ve uygun bulunacak durumlarda, üçüncüülkeler veya uluslararası kuruluşların bilim insanlarını, teknik uzmanlarını,hükümet kurumlarını ve/veya kuruluş yetkililerini davet edilebilirler. Taraflar,aksi kararlaştırılmadığı takdirde, işbu Mutabakat Zaptında öngörülen proje ve programlara, kendi masraflarını karşılamak kaydıyla iştirak edeceklerdir.
Madde 5İhtilaflarım Halli 
Her türlü ihtilafa çözüm, Taraflar arasında diplomatik yollarla dostane bir şekilde gerçekleştirilecektir.

Madde 6Uygulayıcı Kurumlar, Denetim ve Takip 
İşbu Mutabakat Zaptı, Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı ile Irak Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı tarafından yürütülecektir. Türk Tarafı işbu Mutabakat Zaptı kapsamında yer alan bazı yükümlülüklerini UluslararasıSağlık Hizmetleri A.Ş.’ye (USHA$) delege edebilir.

Taraflar, işbu Mutabakat Zaptında öngörülen iş birliği alanlarında koordinasyonu sağlamak ve bu faaliyetleri yerine getirmek üzere bir ortak çalışma grubu kuracaklar ve bunu diplomatik yollarla bildireceklerdir.
Madde 7Fikri Mülkiyet 
Taraflar, işbu Mutabakat Zaptından doğan fikri mülkiyet haklarının her iki tarafin yasa ve yönetmeliklerine uygun olarak korunması ve tanıtılmasınısağlayacaklardır.

Madde 8Yürürlük, Süre ve Değişiklikler 
1. İşbu Mutabakat Zaptı, Tarafların, Mutabakat Zaptının yürürlüğe girmesi için gerekli yasal prosedürlerin tamamlandığını birbirlerine bildirdikleri son yazılı bildirimin alındığı tarihte yürürlüğe girer. İşbu Mutabakat Zaptı,beş (5) yıl süre ile yürürlükte kalacak ve Taraflardan biri işbu Mutabakat Zaptını sona erdirme niyetini diğer tarafa diplomatik yollarla yazılı olarak Mutabakat Zaptının sona ermesinden altı (6) ay önce bildirmediği takdirde,Mutabakat Zaptı aynı süre için kendiliğinden yenilenecektir.

2. İşbu Mutabakat Zaptının yürürlük süresi boyunca her iki Tarafın yazılı onayıolmadıkça bu Mutabakat Zaptı hükümlerine herhangi bir değişiklik, tadilat,gözden geçirme, silme veya ekleme işlemi yapılamaz; yapılan değişiklikler işbu Mutabakat Zaptının ayrılmaz bir parçası haline gelir ve işbu Mutabakat Zaptının (8/1) maddesinde belirtilen prosedürlere uygun olarak yürürlüğe girer.

3.İşbu Mutabakat Zaptının hükümleri, hiçbir Tarafin uluslararasıyükümlülüklerine zarar vermeksizin, her iki ülkenin yürürlükteki mevzuatlarıgereğince uygulanacaktır.

4. İşbu Mutabakat Zaptı, Bağdat'da Hicri Takvimde 13 Şevval 1445 tarihine denk gelen 22 Nisan 2024 tarihinde Türkçe, Arapça ve Îngilizce dillerinde iki orijinal nüsha halinde ve her biri eşit geçerlikte olmak üzere imzalanmıştır.Yorum farklılığı durumunda, Ingilizce metin esas alınacaktır.

          

          “(""                             T    
s I 
          
2
         
       
 .2
       
) 

                                                                                                                                                               

                                                   .(PPP)  8                           .                      10
T.

ists 



                  
            :
         
E 
 
SE 
    )
s t 
          
       
                 .
                      
 S 
       

  
           
           SHA))
                    
7
             
8
   
                                                      .
                                        (1/8))
                

       o   (   e 
a 
3

MEMORANDUM OF UNDERSTANDING BETWEEN THE  GOVERNMENT OF THE REPUBLIC OF TÜRKİYE AND THE  GOVERNMENT OF THE REPUBLIC OF IRAQ ON COOPERATION  IN THE FIELD OF HEALTH & MEDICAL SCIENCES 
Preamble 
The Government of the Republic of Türkiye and the Government of the Republic of Iraq (hereinafter referred to as "the Parties"),
Guided by the desire to enhance cooperation between two countries in the fields of health and medical sciences,
Being aware of that international cooperation in the field of health will strengthen the amicable bonds and understanding between the two countries,and enhancing the global and regional health status along with the two countries,
Recognizing that cooperative activities will facilitate exchange and dissemination of health technologies between countries and sharing of experiences,
Being aware of their regional and global responsibilities in case of outbreaks, natural disasters, humanitarian crises, and national/international emergencies,
Acknowledging that this preamble is a part of this Memorandum of Understanding, (MoU)

Have agreed upon the following:
Article 1
Based on the principles of equality and reciprocity, on the basis of mutual benefit and with agreement, the Parties shall improve and strengthen cooperation in the field of health.

Article 2Areas of Cooperation 
The Parties shall cooperate and exchange experience and knowledge in the fields of health and medical sciences in the following areas:
1.Sharing of knowledge and experience on strengthening healthcare systems,2.Publichealth,
a)Exchange of experience and knowledge in family medicine,
b)Combating communicable and non-communicable diseases, including pandemic,
c)Early Warning and Response System (EWRS),

d)Training of healthcare workers and developing joint projects on Safe Motherhood and Training Skills and Neonatal Resuscitation Program (NRP)to prevent maternal and infant death,e)Combating tobacco, alcohol, narcotics and digital addictions,f)Exchange of experiences and capacity-building in immunization, and using of digital health and data management system in particular Vaccine Track System.

3.Hospital management 

a)Hospital management systems,
b)Sharing experience in the field of quality and accreditation in health,
c)Twinning between hospitals,

4.Pharmaceuticals, medical devices, medical supplies, cosmetics,a)Cooperation, exchange of knowledge and experience in pharmaceuticals,medical devices, medical supplies, and cosmetics, including legislation and registration and exploration of joint investment opportunities,b)Strategic cooperation to cover R&D and innovation practices between healthcare industries,
5.International cooperation activities,
a)Preparing periodic plans of action through Joint Working Group,
b)Engaging in joint efforts with international organizations operating in the field of health, including the World Health Organization (WHO) and the Organization of Islamic Cooperation (OIC),
c)Supporting participation of experts in conferences and scientific meetings,d)Organizing fora, expos, congresses, etc.

e)Providing short-term capacity building training for healthcare personnel (Training of medical and health personnel, training fellowships and scarce specializations), mutual expert exchange and consulting services, increasing the resource of human capacity in the field of health,
f)Organizing joint health weeks.
g)Development of joint projects on international patient care, promotion of health tourism opportunities and sharing of experiences,
h)Provide possible opportunities to treat patients who have been funded and sent abroad to receive treatment through separate agreements with the relevant authorities and according to the Ministry's applicable regulations.
i)Coordination of Universal Health Coverage in the provision of health services and cooperation between relevant institutions on health insurance,
6.Emergency and disaster healthcare services,a)Cooperation and sharing knowledge and experience during outbreaks natural disasters, humanitarian crises and national/international emergenefes,;b)Organizing training programs for emergencies and disasters.;17,

7.Healthcare investments.
a)Exploration, development, implementation and sharing of experience in health investment and service procurement opportunities in different investment models, including public private partnership (PPP).
8.Health information systems,
a)Strengthening health information systems and exchange of knowledge,b)Application and development of good country practices in e-health.
9.Cooperation in the fields of forensic medicine 
a)Cooperation in the detection, prevention and elimination of epidemic diseases.

b)Cooperation in the field of detection and examination of the effects of drugs and toxins and identification of concentrations in modern scientific methods.c)Supporting and developing work in laboratories for DNA testing.
10.Cooperation in the field of Pharmaceuticals 
11.The parties will expand their bilateral participation in the field of pharmaceutical and medical devices and supplies under national legislation especially with regard to the registration of medicines, quality control, and joint production.

Article 3Methods of Cooperation 
The Parties shall cooperate in the areas referred to in Article 2 of this MoU through the following methods:
1.Sharing knowledge and experience,
2.Mutual visits by delegations, experts and health personnel,
3.Development of joint working projects,
4.Organizing meetings such as health business fora, expos, congresses through 
joint in-person or online organizations,
5.Cooperation between relevant organizations,
6)Each of the Parties to the memorandum shall designate an official focal point 
(coordinator) known by them for the purposes of the present memorandum.

Article 4Financial Arrangements 
For the visits of experts and other personnel of the both countries under this MoU,
′121L HOvS 
a)The Sending Party shall cover the round-trip travel costs.

b)The Host Party shall cover board, lodging and domestic travel (if necessary)expenses of the visitors. This period shall not exceed two weeks.
c)The Parties may, with the approval of both parties and where appropriate,invite scientists, technical experts, government institutions and/or organization officials of third countries or international organizations. Unless otherwise agreed, the Parties will participate in the projects and programs provided for in this Agreement, provided that they cover their own costs.
Article 5Settlement of Disputes 
The solution to any dispute will be made amicably between the Parties,through diplomatic channels.

Article 6Implementing Authorities, Supervision and Monitoring 
The Ministry of Health of the Republic of Türkiye and the Ministry of Health of the Republic of Iraq shall undertake the implementation of this Memorandum of Understanding. The Turkish Party may delegate some of its obligations under this Memorandum of Understanding to International Health Services Inc. (USHA$).

The Parties shall establish a joint working group to ensure coordination in the areas of cooperation provided for in this Memorandum of Understanding and to undertake these activities and shall communicate this through diplomatic channels.

Article 7Intellectual property 
The Parties shall provide the protection and promotion of intellectual property rights arising from this MoU in accordance with the laws and regulations of each Party.

Article 8Entry Into Force, Duration, and Amendments 
1.This MoU shall enter into force from the date of the receipt of the last written notification to both parties confirming the completion of the legal proceedings supporting its entry into force in accordance with the law of both countries. This memorandum shall remain in force for a period of five (5) years, which shall be automatically extended for a similar period unless a party notifies the other in written through diplomatic channels of its wish to terminate the MOU six (6)months prior to termination of this memorandum.
ROVS 
T.C 1a 

2.No change, modification, review, deletion or addition of provisions to this MoU may be made except with the written consent of both Parties during the duration of its entry into force and shall become an integral part thereof and shall enter into force in accordance with the same procedures set out in Article (8/1) of this MoU.
3.The provisions of this MoU shall apply without prejudice to the international obligations of any Party and in accordance with the applicable legislation of both countries.

4.Signed in Baghdad on 22 April 2024 Gregorian calendar corresponding to 13Shewwal 1445 Hijri calendar in two original copies in Turkish, Arabic and English languages, all texts being equally authentic. In case of any divergence of interpretation, the English text shall prevail.