Anayasa Mahkemesinin 29/9/2021 Tarihli ve 2018/357 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI | 2021-11-15

15 Kasim 2021 PAZARTESi 
Resmî Gazete 
Sayı : 31660
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
GENEL KURUL KARAR AHMET YAZI BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/357Karar Tarihi : 29/9/2021
Başkan : Zühtü ARSLAN Başkanvekili : Hasan Tahsin GÖKCAN Başkanvckili : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AKINCI Muammer TOPAL.M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞBasri BAGCI Irfan FIDAN Raportör : Olcay ÖZCAN Başvurucu : Ahmet YAZI Vekili : Av. Nurtekin SEYMEN 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, toplu konut yapımı amacryła kamulaştırılan taşmmazların kamulaştırma amacına uygun olarak kullanılmaması nedeniyle mülkiyet hakkımın ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

UI. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 21/12/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru. başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapilan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4.Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incclemesinin Bölüm tarafmdan yapılmasına karar verilmiştir.


5. Bölüm Başkam tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin hir örneği bilgi için Adalet Bakanhğına gönderilmiştir.
7. Ikinci Bölüm tarafından 11/3/2021 taribinde yapıan toplantida, niteliği itibarıyla Genel Kurul tarafindan karara bağlanması gerekli görüldüğünden başvurunun Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün (İçtüzük) 28. maddesinin (3) numaral fikrası uyarınca Genel Kurula sevkine karar verilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
8. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaytar özetle şöytedir:
9.1950 doğumlu olan başvurucu, Ankara'da ikamet etmektedir.
A. Kamulaştirma Süreci 
10. Ankara'nın Çankaya ilçesi Beytepe (Lodumłu köyü) Mahallesi sınırları içinde bulunan toplam elli iki taşınmaz için Ankara Büyükşehir Belediye Başkanlığı (Belediye)16/2/1993 taribiode toplu konut yapımı amacıyla kamu yaranı kararı almış ve taşınmazlar kamulaştırılmiştır.

11. 8u taşınmazlardan tarla niteliğindeki 48.700 m² yüz ölçümlü 589 parsel ve 135,900 m² yüz ölçümlü 592 parsel sayılı taşınmazlarda başvurucu 9/384 oranında hisseli maliktir. Taşınmazlarda başvurucunun hissesine düşen toplam miktar 4.326 m³dir.
12. Başvurucu ve diğer malikler 589 ve 592 parseł sayılı taşınmazłardaki hisseleri için 8/2/1994 taribinde rızai ferağ vermiş ve taşınmazłarı tapuda Belediyeye devretmiştir.
13. Başvurucu ve diğer maliklerce açılan bedel artırım davasi sonucunda Ankara 20. Asliye Hukuk Mabkemesinin (20. Asliye Hukuk Mabkemesi) 12/12/1995 taribli kararı ile bedelin artırılması karara bağianmış ve bedel kesinleşmiştir. Bireysel başvuru dosyası ve ekleri ile Ułusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi'nde (UYAP) 20. Asliye Hukuk Mabkemesince verilen karara ilişkin başka bir bilgi ve belgeye rastlanmamıştır.

14. 2016/13545 sayıh bireysel başvuru dosyasında yer alan bilgilere göre Belediye 592 parsel sayılı taşınmazın 32/384 hissesini 5/8/2002 tarihinde S.S.. A.A. ve K.Y.Kooperatifine (Kooperatif) satiş yoluyla devretmiştir.

B.  2016/13545 Sayıhı Bireysel Başvuru Dosyasma İlişkin Süreç
15. Kooperatif, Çankaya Kadastro Müdürlüğüne (Kadastro Müdürlüğü) sunduğu 4/5/2005 tarihli dilekçe ile 592 parsel sayılı taşınmazın gerçek yüz ölçümünün belirlenmesi talebinde bułunmuştur. Kadastro Müdürlüğü, taşınmaz başında yapmış olduğu inceleme sonucunda taşınmazin tapu kaydında belirtildiği üzere 135.900 m² olmayıp 152.551 m²olduğunu tespit etmiştir. Kadastro Müdürlüğünün bu tespiti üzerine taşınmazın miktarı21/6/1987 tarihli ve 3402 sayılı Kadastro Kanununun 41. maddesi uyarınca Çankay a Tapu Müdürlüğü (Tapu Müdürlüğü) tarafindan düzeltilerek gerçeğe uygun şekilde 152.551 m²olarak tescil edilmiştir.


1.Sebepsiz Zenginieşmeye Dayanan Alacak İsteğine İlişkin Yargılama Süreci 
16. Başvurucu 7/3/2006 tarihinde, kamulaştırma bedeli ödenmeyen 16.651 m²lik kısım nedeniyle Belediyenin mal varlğında haksız bir arūş oluştuğu iddiasiyla sebepsiz zenginleşmeye dayalı alacak davası açmiştır.

17. Ankara. 24. Asliye Hukuk Mahkemesi 15/5/2008 tarihinde. kamulaştırma işteminin tebliğinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde açılamayan davanın reddine karar vermiştir. Karar, Yargitay denetiminden geçerek 29/6/2009 tarihinde kesinleşmiştir.

2.Eksik Kalan Kamulaştırma Bedeline İlişkin Yargılama Süreci 
18. Aralarında başvurucunun da bulunduğu kişiler 17/S/2006 tarihinde Kadastro Müdürlüğü tarafindan yapılan ölçümierde tespit edilen 16.651 m²tlik fazla kısım için kamulaştırma bedeli ödenmediği gerekçesiyle fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak 7.000TL'nin ödenmesi istemiyle Belediye aleyhine dava açmıştır.

19. Ankara 10. Asliye Hukuk Mahkemesi 3/6/2009 tarihinde, taşınmazin yüz ölçümünün kamulaştırma evrakında yazılı miktardan fazla olduğunun kamulaştırma işłeminin tebliğinden itibaren otuz günlük hak düşürücü süre içinde ileri sürülebileceği gerekçesiyle davanın reddine karar vermiştir. Karar. Yargitay denetiminden geçerek 29/3/2010) tarihinde kesinleşmiştir.

3. 2016/13545 Sayıı Bireysel Başvuruya Konu Uyuşmazlığa İlişkin Yargıłama Süreci 

20. Başvurucu ve malikler 4/2/2011 tarihinde, düzełtme sonucunda oluşan 16.651mlik artıştan paylarına düşen kısmın kamulaştırma bedelinin ödenmediği ve bu amaçla açmış oldukları davanın da hak düşürücü süreden reddedildiği gerekçesiyle Hazine aleyhine alacak davası açmıştır. Başvurucu ve diğer davacılara gôre devlet, tapulama işlemlerinin düzgün olarak yapitması ve elde edilen sonuçların tapu siciline doğru bir biçimde aktarılmasından sorumlu olup somut olayda tapulama strásındaki yanlış tespitin tapuya olduğu gibi yansıułmasından dolayı meydana gelen zarardan kusursuz olarak sorumludur.
21. Ankara 24. Asliye Hukuk Mahkemesi 15/3/2013 tarihinde davanın reddine karar vermiştir. Mahkeme kararında; taşmmaz hakkında tutułan Tapulama Tutanağınin muris tarafindan herhangi bir itiraz ileri sürülmeden imzalandığı, krokive bağlanan ve sınırlarıbelirli taşınmazın tapuya tescil edildiği tarihten itibaren kırk yıh aşkın bir süre muris ve murisin ölümünden sonra mirasçılar tarafindan mevcut hâliyle ihtilafsız şekilde kullanıldığı,hu süre boyunca herhangi bir zararın bulunmadığı saptaması yapılmıştır. Mahkeme. bu saptamalardan sonra davacılar ve öncesinde murislerinin kamulaştirma tarihine kadar kirk yıh aşkın bir süre içinde düzeltme isteğinde bulunabilecekken bu yönde bir girişimde bulunmadıklarini, yine kamulaştırma bedelinin artırımı davasinda da bu hususta niza çıkarmadıklarını ancak taşınmazı Belediyeden satın alan üçüneü kişinin düzeltme isteğinden sonra zarara uğradıkları yönünde bir iddiada bulunduklarını dikkate alarak zarar ile tapu sieilinin tutulması arasında bir illiyet bağı bulunnadiğı sonucuna varmıştir. Mabkeme ayrica başvuruculatın taşınmazın hâlen maliki olan Kooperatife karşı sebepsiz zenginleşmeye dayahıalacak davası açmalanı imkän dâhilinde olduğundan kusursuz sorumluluktan söz edilemeyeceği kanaatiyte davayi reddetmiştir.


22. Başvurucu ve diğer davacıların temyizi üzerine Yargitay 5. Hukuk Dairesi 16/9/2014 tarihinde, kadastro işlemleri ile tapu kütüğünün oluşumunun birbiriyle bağlantılıolduğu ve bütüniük oluşturduğu gerekçesiyle meydana gelen zarardan devletin kusursuz sorumlu olduğunu belirterek ilk derece mahkemesi kararinı bozmuştur.
23. Davalı Hazinenin vekilinin karar düzeltme isteği Yargitay 20. Hukuk Dairesi (Daire) tarafindan incelenmiştir. Daire 6/6/2016 taribinde bozma kararını kaldırmış ve ilk derece mahkemesi kararını onamıştır. Daire, devletin tapu kütüğünün oluşumu aşamasındaki hatalardan sorumlu tutulabilmesi için öncelikle bir zararın doğmuş olmasın şart koşmuştur.Daireye göre somut olayda zarar, gerçek yüz ölçümü belirlenmeden taşınmazın kamulaştırma sonucunda başvurucułarm mülkiyetinden çıkması nedeniyle oluşmuştur ve oluşan bu zararın tapu sicilinin tutulması ile bir ilgisi bulunmamaktadir.

24. Başvurucu ve diğer davacılar nihai karara karşı Anayasa Mabkemesine 25/7/2016 tarihinde bireysel haşvuruda bulunmuştur. Bu başvuruda. tapu kaydında yapılan düzeltmeden sonra ortaya çıkan fazla kısmın bedelinin kamulaştırma ile ödenen bedele dâhiłolmadığı hâlde davanın reddedildiğini belirterek mülkiyet hakkı ile adil yargilanma haklarnın ihlal edildiğini ileri sürmüşlerdir.

25. Anayasa Mahkemesi 23/10/2019 tarihinde başvurucu ve diğer davacıların mülkiyet haklarinın ihlal edildiğine ve mülkiyet bakkinin ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasına karar vermiştir. Anayasa Mahkemesi bu kararda 22/11/2001 tarihli ve 4721 sayıh Türk Medeni Kanunu'nun 1007. maddesine göre açılan davanın başvurucu ve diğer davacıjarın zararının karşılanmasına ilişkin etkili bir yol olduğunu belirtmiştir. Anayasa Mahkemesi ayrica taşınmazın başvurucu ve diğer davacıların elinden kamu gücü kullanılarak kamułaşurma yoluyla alındığı. kamulaştırma bedelinin artrılması davasında taşınmaz başında keşif yapılmasına rağmen yargı mercilerince taşınmazın gerçek yüz ölçümünün belirlenmediği ve taşınmazın toplam alanı ite her bir mirasçının filen kullandığı alana göre gerçek yüz ölçümünün başvurucu ve diğer davacılar tarafindan hemen fark edilebitecek nitelikte olmadığı dikkate alındığında tapu sicilinde yer alan yüz ölçümü bilgisine güvenen başvurucuların idare tarafindan yapılan hatanın bütün sonuçlarına katłanmak durumunda bırakılmasıı başvurucułara şahsi olarak aşırı hir külfet yüklediği sonucuna varmiştir.

C. Bireysel Başvuru Süreci 
26. Çankaya Belediyesinin 8/12/2004 tarihinde kabul ettiği imar planım Belediye 15/3/2005 tarihinde onaylamış. onaylanmış imar planına uygun parselasyon işlemini de Çankaya Belediyesi 21/8/2008 tarihinde kabul etmiş ve Belediye 25/9/2008 tarihinde onaylamıştir. Parselasyon işfemi sonucunda kamulaştirılan taşmmazlardan %39.9 oranında düzenleme ortaklik payi (Dop) ayrılmiştir.

27. S.S.U. Kooperatifi 8/5/2009 tarihinde Betediveye başvurarak 600 üyeli kooperatif için Çankaya ilçesi Beytepe Mahallesi'nde bulunan 592 ve 597 parsel sayılıtaşınmazların kendilerine tahsis edilmesini istemiştir, Belediye tarafndan verilen 21/7/2009tarihli cevapta, bu alanda planlama çalişmalarının tamamlanmaması nedeniyle talebin yerine getirilemeyeceği ifade edilmiştir. S.S.U. Kooperatifi tarafindan planlama çalışmalarının bitirildiği bildirilerek 2/9/2009 tarihinde yeniden talepte bulunulmuş ancak bu talebe cevap verilmediği anlaşılmıştir.


28. Başvurucu tarafindan bireysel başvuru ekinde sunulan belgelere göre.kamulaştırılan taşınmazlar ifraz görmüştür. Belediye, ifraz gören bu taşımmazlardan 28861ada I parsel, 28862 ada I parsel, 28863 ada I parsel ve 28864 ada I parsel sayih taşımmazların kapalı zarf usuiü ile mülkiyet satışının 8/3/2012 taribinde yapılacağını,_28861ada 1 parsel, 28862 ada 1 parsel, 28863 ada 1 parsel ve 28864 ada I parsel sayili taşınmazların kapałı zarf usulü ile mülkiyet satışının 24/5/2012 tarihinde yapılacağını. 28529ada 1 parsel, 28550 ada I parsel, 28917 ada 1 parsel, 28948 ada 2 parsel ve 28949 ada 2parsel sayıhı taşınmaziarın kapalı zarf usulü ile mülkiyet satışının 6/6/2013 tarihinde yapilacağini, 28550 ada 1 parsel, 28917 ada 1 parsel, 28948 ada 2 parsel ve 28949 ada 2parsel sayılı taşınmazların kapalı zarf usulü ile mülkivet satışının 3/10/2013 tarihinde yapilacağim. 2886] ada 1 parsel, 28862 ada 1 parsel, 28863 ada 1 parsel ve 28864 ada 1parsel sayılı taşımazların 21/11/2013 tarihinde kapah zarf usulü ile kat karşıhığı inşaat yaptırılacağıni, 28917 ada 1 parsel sayılı taşınmazın 5/6/2014 tarihinde pazarhık usulü ile mülkiyet satışının yapılacağını ve son olarak da 28917 ada 1 parsel sayılı taşınmazın 23/10/2014 tarihinde kapalı zarf usulü ile mülkiyet satışının yapılacağım ilan etmiştir. Bu durumda uyuşmazlik konusu 28594 ada 1 parsel, 28915 ada 1 parsel ve 28918 ada 1 parsel sayılı taşımazlar dışında kalan dokuz parsel yönünden ibaleye çıkıldığı anlaşılmakla birlikte ihaleye çıkıłan taşınmazların satışının yapılıp yapıłmadığı anfaşılamamıştır.
29. Başvurucu tarafindan 9/12/2014 tarihinde Belediye aleyhine Ankara 17. Asfiye Hukuk Mahkemesinde (17. Asliye Hukuk Mahkemesi) dava açıłmıştır. Başvurucu bu davada;hissesi bulunan ve kamulaştırılan iki taşınmazın ifraz gören bazı bölümlerinin kamulaştırma amacıa uygun kullanıłmadığıni, DOP ve kamu ortaklık payı (KOP) ayrıldıktan sonra 589parselden şuyulanan taşınmazlarda 191,32 m², 592 parsclden şuyulanan taşınmazlarda ise 947,74$\mathfrak{m}^{2}$ belediye mülkiyetinde sakh tutulduğunu ve bu taşınmazların 2012-2014 yillarıarasında satışı için ihaleye çıkarıldığım ileri sürerek geri alma şartları kapsamında toplam on iki taşınmazın tapusunun iptali ile adına tescilini, bunun mümkün olmaması hâlinde uğranilan zararın ödenmesini talep etmiştir.

30. 17. Asliye Hukuk Mahkemesi dosyasina sunulan bilirkişi raporunda şu tespitlere yer verilmiştir:
i. Tarla vasıfli olan taşınmazlar imar düzenlemesi ile arsaya dönüştürülmüştür.
ii. Taşınmazlardan DOP ve KOP olarak ayrılan kısımlar dava konusu edilmemiştir. 589 parselden şuyulanan 2.089$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü 28529 ada 1 parselde 48.96 m², 3.753$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü 28918 ada 1 parselde 8,95 m², 1.296$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü 28917 ada 1 parselde 30,37 m², 5.322$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü 28915 ada 1 parselde 15.21 m², 2.944$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü_28948 ada 2 parselde 69$\mathfrak{m}^{2}$ ve 2.553$\mathfrak{m}^{2}$ yüz ölçümlü 28949 ada 2 parselde 18,82$\mathfrak{m}^{2}$ olmak üzere toplam 191,31$\mathfrak{m}^{\mathfrak{z}};$ 592parselden şuyulanan 16.374 m² yüz ölçümlü 28861 ada 1 parselde 383.76 m², 6.780$\mathfrak{m}^{2}$ yüz Ölçümlü 28862 ada 1 parselde 158,90 m². 7.464 m² yüz ölçümlü 28863 ada 1parselde 174,93 m², 11.566 m² yüz ölçümılü 28864 ada 1 parselde 271,07 m², 6,434$\mathfrak{m}^{2}$ yüz öłçümlū 28594 ada 1 parselde 39.75 m² ve 1.324 m² yüz öłçümlü 28550 ada 1 parselde 8,81$\mathfrak{m}^{2}$ olmak üzere toplam 1.037,22$\mathfrak{m}^{2}$ ; sonuç olarak iki parselden suyulanan ve başvurucunun hissesine düşen toplam 1.228,53$\mathfrak{m}^{2}$ dava konusu edilmiştir.


iii. Bu taşinmazlardan 28529 ada 1 parsel 18/7/2013, 28949 ada 2 parsel 15/4/2014, 28550 ada 1 parsel 9/1/2014 ve 28594 ada 1 parsel 18/9/2014tarihlerinde üçüncü şahıslara ve kooperatiflere devredilmiştir. Belediye adına kayıtlıolan 28948 ada 2 parsel sayılı taşınmaz üçüncü şahıslara devredilmiş ve devir alanlar 11/7/2014 tarihinde hisseleri devretmiştir. 28918 ada 1 parsel, 28917 ada I parsel. 28915 ada 1 parsel, 28861 ada 1 parsel, 28862 ada 1 parsel, 28863 ada 1parsel ve 28864 ada 1 parsel sayılı taşınmazlar hâlen Belediye adına tescilli olup devredilmemiștir.

iv. Hâlen Belediye adına kayıtlı olan taşınmazlarda başvurucu hissesine düşen kısmın yüz öłçümü toplamı 1.043,19 m²dir. 2014 yıh Aralık aymda imarlı arsa m²fiyatı 1.250 TL'dir. Belediye adına tescilli olan taşınmazlarda başvurucu hissesinin değerì (1.043, 19 m² x 1.250 T1./m²) 1.303.978,50 TL hesap edilmiştir.
31. 17. Asliye Hukuk Mahkemesi 6/9/2016 tarihinde davayı reddetmiştir. Kararın gerekçesinde özetle;
i. 4/11/1983 tarihli_ ve 2942 sayılı Kamulaştıùna Kanunu'nun "3al sahibinin geri alma hakkı" kenar başhıklı 23. maddesinde kamulaştırılan taşınmazların eski malikleri tarafindan geri alınması ya da gerì alma imkânı bulunmayan hâlterde tazminat talep edilebilmesi için kamulaştırmayı yapan idarece, kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden, itibaren beş yil içinde kamulaştırıma amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmayıp taşınmazın olduğu gibi bitakılmasının şart olduğu ve aynı amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz birlikte kamulaştırıldığı takdirde taşınmazların durumunun bir bütün olarak değerlendirileceği ifade edilmiştir.

ii. Davaya konu cdilen taşınmazların başka taşınmazlarla birlikte halka ucuz konut temin etmek gayesi ile kamulaştırıldiği. Belediye tarafindan proje doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştirildiği, bir kısım taşınmazın parselasyon planısonucu bazı kcoperatiflere tahsis edildiği, bazı taşımazlarin sosyal hizmet. park vesair alan olarak ayrıłdığı, bir kısın taşınmazın satıldığı, bazı taşınmazların ise Belediye uhdesinde bulunduğu befirtilmiştir.

iii. Sonuç olarak Belediyenin proje doğrultusunda faaliyetlerini gerçekleştirdiği.başvurucunun 2942 sayılı Kanun'un 22. ve 23. maddelerinde belirtilen beş yillik süre içinde taşmmazların geri alınması hususunda herhangi bir dava açmadığıvurgulanmış. başvurucu yönünden geri alma ve tazminat istenmesi koşullarının oluşmadigına işaret edilmiştir.

32. Başvurucu tarafından yapilan istinaf istemi Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 14. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) tarafindan 17/1 1/2016 tarihinde reddedilmiştir.Kararın gerekçesinde, taşınmazların Belediye tarafiından dava dışı başka taşınmazlarla birlikte toplu konut inşa etmek gayesi ile kamulaştırıldığına ve Belediye tarafiından proje doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştirildiğine vurgu yapilarak ilk derece mahkemesinin kamulaştırılan taşınmazların geri alınmasına ya da tazminat ödenmesine ilişkin koşultarın oluşmadığına ilişkin gerekçesinin yerinde ołduğu ifàde edilmiştir.

33. Başvurucu tarafîndan temyiz edilen karar, Yargıtay 5. Hukuk Dairesi (Yargitay Dairesi) tarafindan 28/9/2017 tarihinde onanmiştir. Onama gerekçesinde Özetle;

i. Dava konusu taşınmazlarla birlikte elli iki taşınmazın Belediyenin 16/2/1993tarihli kararı ile toplu konut yapımı amacı ile kamulaştırıldığı. başvurucunun hissedar olduğu 589 ve 592 parsel sayılı taşınmazların 8/2/1994 tarihinde rizai ferağverilmek suretiyle Belediyeye devredilerek kamulaştrma işlemi ve sonrasında açılan bedel artırım davası neticesinde bedelin kesinleştiği belirtilmiştir.
ii. Belediye tarafindan toplu konut inşa etmek amacı ile kamulaştırılan dava konusu taşınmazlar ile aym amaçla kamulaştırılan diğer taşınmazların 1/1,000ölçekli imat planları yapılıp dava dışı bir kısım parselin toplu konut yapımıamaciyla kooperatiflere devrinin sağlandığı ve Belediye tarafindan proje doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştirildiği ifade edilmiştir.
iii. 2942 sayıh Kanunun "Mal sahibinin geri alma hakkı" kenar başlığımıtaşıyan 23. maddesi uyarınca kamulaştırılan taşınmazların eski malikleri tarafindan geri alınması ya da geri alma imkânı bulunmayan hàllerde tazminat talep edilebilmesi için kamulaştirmayı yapan idarece. kamulaştırma bedclinin kesinleşmesi tarihinden itibaren beş yıl içinde kamulaştırma amacına uygun hiçbir işlem veya tesisat yapılmayıp taşınmazın olduğu gibi bırakılmasının şart olduğuna işaret edilmiş ve aynı amacin gerçekleşmesi için birden fazla taşmmaz birlikte kamulaştrıldığı takdirde taşmmazların durumunun bir bütün olarak degerlendirileceğine vurgu yapilmiştir.

iv. Buna göre dava konusu taşımazların Belediye tarafindan dava dışı başka taşınmazlarla birlikte toplu konut inşa etmek gayesi ile kamulaştırıldığı ve proje doğrultusunda_faaliyetlerin_gerçekleştirildiği_belirtilerek_kamulaştırılan taşınmazların geri alnması koşullarının ya da tazminat ödenmesine ilişkin koşulların oluşmadığı gerckçesiyle istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmesinde bir isabetsizlik görülmediği ifade edilmiştir.

34.Nibai karar, başvurucu vekitine 28/11/2017 tarihinde tebliğ edilmiştir.
35.Başvurucu 21/12/2017 taribinde bireysel başvuruđa bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
1.ilgili Mevzuat 
36. 2942 sayılı Kanun'un "Mal sahibinin geri alma hakkı" kenar başhklı 23.maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Kamulaştırma bedelinin kesinteşmesi tarihinden itiboren beş vil ieinde.komulaştıirmayī vapan idarece veya 22 nci maddenin dördüncü fikrası uvurınca devir veyu tahsis yaptan idarece: kamulaştrma ve devir umacma uygun hiç bir işlem veva tesisat yapłmaz veya kumu yararına yônelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşmmaz mal oltuğu gibi birakilırsa, mal sahibi veya mirasçiları kamulaştırma bedelini aldikları günden itibaren işleyecek kanuni faiziyle birlikte ödeyerek, taşınmaz malını geri alabilir.

Doğmasmdan itibaren hir yıl içinde kullanılmoyan geri olma hakkı düşer.
(Ek fikra: 10/9/2014-6552/100 md.) Birinci ve ikinci fikrada belirtilen süreler geçtikten sonra kamulaştirılan taşınmaz maldo hokları bulunduğu iddiasıyla eski malikleri veya mirasçuları tarafindan idureden herhangi hir seheple hak, bedel veya tazminat talebinde hulunulumaz ve dava açilamaz.

Aym amacı gerçekleşmesi için birden fazla taşımmaz mal birlikte kamuluştırıldığıtakdirde bu taşınmaz malların đurumunun hir bütün oluşturduğu kabul edilerek yukarudaki fikralar buna göre uygulanr.

1:
2.Yargıtay Kararları
37. Yargitay 5. Hukuk Dairesinin 3/4/2006 tarihli ve E.2006/1, K.2006/3794 sayılıkararuın ilgili kısmı şöyledir:
n 
Taşımaz sahibi 2942 sayılı Kamulaştirma Kanumunn 23.maddesine göre taşvmazı:kamulaştrma bedelimin kesinleşmesinden itibarı S yıl içerisinde kamulaştırmuyı yapan idarece, kamulaştīrma ve devir amacma uygun hiçbir işłem veya tesisat vapilmaz veyo kamu vararına vönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeverek taşınmaz olduğu gibi birakılırsa, mal sahíbi veya mirasçıiları kamulaştırma bedelini aldıkları gönden itibaren işteyecek yasal faizi ile hirlikte ödeyerek taşımazm geri alabilir.

Aynı amacı gerçekteşmesi için birden fazla taşmmaz birlikte kamulaştırıdığı takdirde bu taşınmazların durumumun hir bütün ołuşturduğu kabul edilir.

Dava konusu 75 pafa 2 Ada 6 parseł nolu taşmmaz kamu yararına ayrilmak amacņyla kamulaştirilmiş. duha sonra umaca uygun olarak ifraz görmüş. en son U/50ooo ölçekli 15.11.1995 onay tarihli Ístanhul Metropolitan alan alt bölge nazim imar plomında hálge parkı olarak ayridmış. hu parselleri kapsuyan 1/25ono. L'sooo ölçekli plunlor ise henüz onayłanmamıştır. Bu açiklamalardan anlaşıldiğı gibi kamulaştırılan - taşmmuzın kamuloştrma amacina uygun olarak alinan kamu yararia yönelik ihtiyaca tahsisi amacıyla önceleme ve işlemler halen devam etmektedir.

Açıklunan nedenlerle davanın reddine karar verilmesi gerekirken kabulüne kurar verilmesi.

Doğru görülmemiştir.
a 
38. Yargitay 5. Hukuk Dairesinin 29/4/2010 tarihli ve E.2010/163, K.2010/7455sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
1.
Kamulaştırma Konununun 23. moddesi uyarınca: kamulaştirilan taşınmaz üzerinđe kamulaştırmayı yapan veya kamuluştirılun taşınmuzı devrulan idarece kamulaştirma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren S yil içerisinde kamulaştırma ve devir amacua 

uygim hiçbir işlem veva tesisat yaplmaz veya kamu yararına yönelik bir ihtivuca tahsis edilmeverek toşmmuz olduğu gibi birakhrsa mal sahibi veya mirasçılarvm geri alma hakları doğar. Aynı amacın gerçekleşmesi içtn birden fazla tuşmmoz hirlikte kamulaştırıldiğı takdirde bu taşmmazların durumunun bir bütün oluşturduğu kabul edilerek geri alma hakknın doğumu taşınmazłarm tümüne göre belirlenír.
Somut olayda ayn amacın gerçekleşmesi için davaya konu taşınmazlarla hirlikte çok sayuda taşınmaz da kamulaştırilmıştir. Bu nedente:
1-Dava açma süresimin, aynı amacin gerçekleşmesi için kamulaştırılan tuşınmazlardan kamulaştırma bedeli en son kesinteşen parsele göre belirlenmesi gerektiği gözetilmeden.sadece dava konusu taşmmozlarin kamulaştirma hedelinin kesinleşme tarihleri esas ałınarak dava hakknm doğduğunum kahul edilmesi.

2-Dava konusu taşımazlar üzerínde kamulaştrma amacına yónelik herhungi işlem ve faaliyette bulunulmamış olması dava hakkmnn doğumu için yeterli olmayip, kamulaştirılan diğer taşınmazlarda da bu amaca yönelik herhangi bir foalivette hulunulmaması gerektiği gözetilerek, diğer taşmmazların durumu da araştrılarak davucının iddia ettiği gibi diğer taşmmuzlarda anlaşma suğlamamadiğı için yol güzergahınn değiştirilip değiştirilmediği,güzergah değişmiş ise taşmmazu kamulaşturma alanı dışmda kalıp kalmadığı belirtenip sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik inceleme ile yazilı şekilde hüküm kurulmast,
Doğru görilmemiştir.
"
39. Yargitay 18. Hukuk Dairesinin 27/6/2016 tarihli ve E.2016/4369, K.2016/10297sayılı kararının itgili kısmı şöyledir:
a 
.
Kamulaştırma Kamunun 23. maddesinin 4. fikrasunda ayn omaci gerçekleşmesi için birden fazla taşınmaz mal birlikte kamulaştırıldhğı takdirde hu taşunmaz malların durumunun hir bütün oluşturduğu kahul edilerek ilgili maddenin diğer düzenlemelerinin huna göre uygulanucağınn belirtildiği. aynu amaç doğrultusunda kamulaştıriılan taşinmuzlarm bir kismunda kamudaştirma amacina uygun tesis veva işlem yupilmasıdurumunda 23. madde doğrultusunda davaciların geri isteme hakkmun doğmavacaği. davalt idarenin karar aldiği Günevkent Toplu Konut Projesi kamulaştrma işlemi kapsammda Çavuşlu, Yalmnayuk ve Arpaçsakarlar Köyünden toplam 543 parselin kamulaştırıldiği. aynıhukuki sebebe dayał olarak aym taleple farkli parseller için açilan ve Duiremizce daha önce incelenerek kurara bağlanan Mersin 4. Asliye Hukuk Mahkemesinin 2014/276Esas-2015/62 Karar sayihı ve 2014/277 Esas-2015/63 Karar sayilı dosyalarında yapilan keşif üzerine alinan bilirkisi raporlarmda davaya konu komulaştirma ișlemi doğrultusunda davali konumda bulunan tasumazların 1200 metre batisinda TOK1 konutlari. 450 metre doğusunda Turkuaz Konutlarını hulunduğunun belirtildiği. dosyadaki yazişmałar üzerine gönderilen bilgi ve belgelerden kumulaştırma kararı doğrultusunda birtakim işlemterin vapilmiş olduğu anlaşıldiğina göre açilan davanın kamulaştirma amacina uygun tesis veya islem vapilmiş olması gerekçesiyle reddi gerekirken vanlis değerlendirme sonucu 23.maddede öngörülen bir ve bes villik hak düşürücü sürelerin dohmuş olmast sebebiyle reddino karar verilmesi doğru değil ise de sonucu itibarıyla doğru olon kararın yukaruda açiklanan gerekçeyle, gerekçe değiştirilmek suretiyle ONANMASINA,

B. Uluslararası Hukuk 
40. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek 1 No.lu Protokol'ün 1.maddesi şöyledir:
"Her gerçek ve túzel kişinin mal ve mülk dokunulmazliğma saygı gösterilmesini isteme hakkı vardır. Bir kimse, ancak kumu yararı sebebiyle ve yasado öngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genet ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun burakitabilir.
Yukarıdaki hükimler. devletłerin. mülkiyetin kamu yararma uygw olarak kullanımasım düzentemek veya vergilerin'ya da başka katkiların veva para cezularmın ódenmesini sağlamak için gerekli gördükleri vasaları uygulama konusunda sahip olduklarıhakka halel getirmez."
41. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AlHM) kural olarak özel bir kişiye menfaat sağlamak için mülkten yoksun birakmanın kamu yararı amacı taşimadığını kabui etmiştir (James ve diğerleri/Birleşik Krallık [GK], B. No: 8793/79. 21/2/1986, § 40). Kamu yararıamacıın gerçekleştirilmemesi şikâyetiyle ilgili Karaman Türkiye (B. No: 6489/03,15/1/2oo8) kararına konu olay, sağlık merkezi yapıłması şartıyla belediyeye bağışlanan taşmmazın bir kısmının şarta aykırı olarak, kamu hizmetine tahsis edilmeyerek üçüncükişilere satlmasına ilişkindir. AİíM, idareye devir anında ortaya konulan şarta aykın bir şekilde kullanılan taşınmaza ilişkin olarak malikin geri alım hakkının bulunmadığını saptayan Yargitayın kararının taşınmazın kısmen de olsa kamu hizmetine tahsis edilmiş olduğu düşüncesiyle haklıłaştırılamayacağını belirtmiştir (Karaman/Türkive. § 32). AİHM.Yargitayın kamu hizmetine tahsis edilmemiş olsa bile mülkiyetin el değiştirmiş olmasınedeniyle öneeki malikin mülkiyet veya tazminat iddiasında bulunamaması sonucunu doğuran 2942 sayılı Kanun'un 35. maddesine ilişkin yorumunun kamu yaratını gerekleri ile hireysel hakların korunmasının gereklilikleri arasındaki dengeyi bozduğu kanaatine varmıştır (Karaman Türkiye, § 33). AtHM sonuç olarak 2942 sayılı Kanun'un 35. maddesine ilişkin uygulamanın Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün I. maddesiyłe uyumlu olmadığısonucuna ulaşmıştır (Kuraman/Türkiye,§ 34).

42. Beneficio Cappella Paolini/San Marino (B. No: 40786/98, 13/7/2004) kararina konu olayda başvurucunun 7/3/1985 tarihinde kamulaştırılan taşımazı kısmen kamu yararıamacı doğrultusunda kullamlmiştır. Başvurucunun 16/2/1987 tarihinde taşınmazın kullanıłmayan kısmının iade edilmesi için idareye yaptığı başvuru ise reddedilmiştir. Bunun üzerine başvurucunun 10/11/1988 tarihinde açtiğı dava da derece mahkemelerince reddedilmiştir. AlHM, olayda kamulaşurma yönteminin tartışma konusu olmadığını ve ilgili kanun hükümlerinin uygulanarak tazminatın başvurucuya Ödendiğini belirtmiştir. Ancak AtHM'e göre kamulaştırılan taşınmazın yalnızca bir bölümünün kamu yararı amacına kullanılması ve kullantlmayan hölümünün iadesi yönünde kanuni bir düzenlemenin bulunmaması mütkiyet hakkina saygı bakumından önemli bir sorun teşkil etmektedir (Beneficio Cappella Paolini/San Marino. § 33).

43. AlHM: böyle bir davada, kamulaştırmanın bireyin mülkünden elde edilen gelirden yoksun bıīrakıłmasına yol açtığını, bu yoksun bırakmanın ise kamu yararına dayalımeşru bir amacınn bulunmaması durumunda Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün 1.maddesindeki güvencelere aykın olarak mülk sahibinin aşırı bir külfete katlanmasına sebep olduğunu kabul etmiştir. AÍHM, 1985 yılında yapıłan kamulaşurma ve 1987 yılında idarenin 

başvuruyu reddi sirasında kamu yararı meveut olsa da aradan geçen sürede taşınmazin hālen kamulaştiırma amacı doğrultusunda kullanılmadığıni õzellikle vurgulamıştır (Beneficio Cappella Paolini/San Marino. § 33). AİHM'e göre hu sebeple haşvurucunun mülkiyet bakkıile kamu yararı arasinda olması gereken adil denge başvurucu aleyhine bozulmuştur (Beneficio Cappella Paolini/San Marino. §§ 33, 34).

44. Motais de Narbonne/Frunsa (B. No: 48161/99, 2/7/2002) kararina konu olayda taşmmazın bir sosyal konut projesi için kamulaştirılması söz konusudur. Ancak kamulaştirma tarihinden itibaren on dokuz yıl geçmesine rağmen belirtilen kamu yararı amacı çerçevesinde bu taşınmaz üzerinde berhangi bir inşaat yapılmamıştır. AİħM'e göre Sözleşme'ye ek 1 No.lu Protokol'ün l. maddesi, taraf devletleri bireylerin rızası dışında yoksun bırakıldıklarıtaşinmazlarnı arazi spekülasyonuna yol açacak şekilde uzun bir süre kamu yararı amacıyla kullanıtmadan tutułmak suretiyłe yoksun bırakılması riskinden korumaya zorlamaktadır.Kararda, bu geçen sürede taşınmazın değerinde önemli miktarda değer artışı ołduğuna dikkat çekilmiştir (Motais de Norbonne/Fransa, § 21). AiliM sonuç olarak on dokuz yil boyunca kamulaştırmanı dayandığı kamu yararına ilişkin projenin uygulanmaması sonucu bu zaman diliminde meydana gelen artı değerden başvurucunun yoksun bırakılmasının başvurucuya aşırı bir külfet yüklediğini belirterek mülkiyet hakkmun ihlal edildiğine karar vermiştir (Motais de Norbonne/Fransa, §§ 16-23).

45. Bu kapsamda değinilecek diğer bir karar Keçecioğlu ve diğerleri Türke (B.No: 37546/02, 8/4/2008) kararıdır. Bu olayda uyuşmazlık konusu taşınmaz hakkında 1986yılında alınan kamu yararı kararı alınmış ve sonrasında da büyükşehir belediyesince yapılan imar uygulamașı çerçevesinde 1992 yılında kamulaştırılmıştır. Başvurucular 27/10/1997tarihinde 2942 sayılı Kanun'un 23. maddesine dayahı olarak büyükşehir belediyesine karşıtapu iptali ve tescil davası açmıştır. Başvurucular, taşınmazın kamu yararı amacıdoğrultusunda kullanıłmadığım ileri sürmüştür. İik derece mahkemesinin davanın kabulüne ilişkin karanı, imar planındaki projenin gerçekleştirilebileceğine vurgu yapılarak Yargrtayca bozulmuştur. Davanm reddine ilişkin büküm Yargıtayca 5/2/2002 tarihinde ouanmıştır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye. §§ 4-18).

46. AlHM ilk olarak kamulaştırmanın yöntemince yapıldığının taraflar arasında tartışma konusu olmadiğını ancak asıl şikàyet konusunun aradan yirmi bir yıl geçmesine rağmen hâlen kamu yararı amacina uygun çahşmalara tahsis edilmemesi olduğunu vurgulamıştiır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye. § 25). Buna göre taşınmaza ilişkin olarak kamulaştırma kararı verilmesinin üzerinden yirmi bir yıl geçmesine rağmen mülkten yoksun birakmaya esas teşkil eden kamu yararına yönelik proje hayata geçirilmemiştir. AłHM.taşınmazin kamulaştirma amacına uygun düzenlemeler için kullanilmamasının başvurucuların mülkiyet hakları bakımından önemli sorunlara yol açtığını belirtmiştir.AlHMe göre böyle bir kamulaştırma artık kamu yararına ilişkin bir gerekçeye dayanmayıp başvurucuların söz konusu taşınmazın artı değerinden mahtum kalmalarına neden olmaktadır.AlHM somut olayda da yirmi bir yıl geçtiği hâlde taşınmazın kamulaştırma amacıdoğrultusunda kullanłmadığım belirterek kamu yararı amaeının gerçekleşmediği ve kamu yararı ile başvurucuların haklan arasindaki adil dengenin bozulduğu sonucuna varmıştır (Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye, §§ 26-28).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
47. Mahkemenin 29/9/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantida başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları
48. Başvurucu, kamulaştırılan toplam 2.651.742 m² taşınmazın bir kısmın kamulaştırma amacına uygun olarak kooperatiflere konut yapımı için tahsis edildiği hàlde bu taşınmazların da içinde bulunduğu bazı taşınmaziarın tahsis edilmeyerek Belediyenin mülkiyetinde saklı tutulduğunu iddia etmiştir. İfraz gören bu taşınmazların Belediye tarafindan 2012, 2013 ve 2014 yıllarında satışa çıkarıldığını, bir kismının satılmaması üzerine kat karşılığı ihaleye çıkarıldığını belirten başvurucu, Betediye tarafindan plan tadilatıyapılarak inşaat emsalinin değiştirilmesi suretiyle haksız kazanç elde edildiğinden yakınmiştır. Sonuç olarak başvurucu. Belediyenin konut yapımı için 3.054 TL bedet õdeyerek kamulaştırdığı taşınmazłarı özel mülkiyet şekli kazandırarak l.263.970 TL'ye sattığıi, kamulaştırma bedeli ile satış bedeli arasında makul bir orantılılık ilişkisi bulunmadığını ve yirmi bir yıl içinde ortaya çıkan bu fahiş farkın kendisini orantısız bir külfet altına soktuğunu ileri sürerek mülkiyet hakkjnm, mülkiyet hakkına dayanan bu taleplerinin süresinde olmadiğı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle de adil yargianma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

B. Değerlendirme 
49. Anayasa'nm iddianın değerlendirilmesinde dayanak ahnacak "Mülkiyet hakkı"kenar başlıklı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkivet ve miras haklarma sahiptir.
Bu haklor, ancak kamu vararı amacnvla, kanunla sinırlanabilir.
Mülkiyet hakkınm kullamılması toplum yararına aykırı olamaz."
50. Anayasa Mabkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun temel şikâyeti foplu konu yapım amacıyla kamulaştırılan taşınmazların bir kısmının kamulaştırma amacıyla kullantłmamasına.satılarak kazanç elde edilmesine, bu taşınmazların iadesi veya tazminat ödenmesi talebiyle açtığı davanın reddedilmcsine ilişkindir. Başvurucunun tüm şikäyetleri mülkiyet bakkıkapsamında incelenmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
51, Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a.Mülkün Varlığı
52. Kamu yararı amacına dayalı olarak kamulaştırıłan, başvurucuya ait taşmmaz mülkiyetinin Anayasa'nın 35. maddesindeki güvence kapsamına girdiğinde kuşku bulunmamaktadır (Cemile Ünlü. B. No: 2013/382. 16/4/2013, § 25). Kaldı ki kamulaştırılan 

taşınmazın dayandığı kamu yararı amacına uygun kullanımaması -2942 sayılı Kanun'un 23.maddesindeki düzenlemeler de dikkate alındığında- taşınmazın başvurucuya jadesi yönünden en azindan bir meşru beklenti de oluşturmaktadır. Buna göre başvuru konusu ołayda Anayasa'nın 35. maddesi kapsamında mülkiyet hakkının varlığı konusunda şüphe bulunmamaktadır (benzer yöndeki karar için bkz. Nusrar Külah, B. No: 2013/6151.21/4/2016, § 49).

b.Müdahalcnin Varlığı ve Türü
53. Başvurucunun taşınmazlarının kamulaştırıldıktan sonra kamu yararı amacına uygun kullanılmayıp Belediye ubdesinde tutulması ve üçüncü kişilere devredilmesi mülkiyetten yoksun bırakma sonucunu doğurduğundan bunun Anayasa'nın 35. maddesi anlamında sahip olunan mülkiyet hakkına müdahale oluşturduğu açıktır. Bu sebeple başvurunun müikiyetten yoksun bırakmaya ilişkin ikinci kurał çerçevesinde incelenmesi gerekir (benzer yöndeki bir kararlar için bkz. Nusrat Külah, § 51; Derya Alpdoğan ve diğerleri, B. No: 2015/6845, 31/10/2018, § 34).

e.Müdahalenin İhlal Ołuşturup Oluşturmadığı
54. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksεın yalnzca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtiten sebeplere bağl olarak ve ancak kanunta smurlanubilir. Bu smurlamalar, Anayasanın sözune ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve läik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykirı olamaz."
55. Anayasa'nın 35. maddesinde, mülkiyet hakkı sınırsız bir hak olarak düzenlenmemiş: bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırlabileceği öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bufunulurken temel hak ve özgürlüklerin sinırlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri düzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir, Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için kanuna dayanması, kanu yararı amacıtaşıması ve ayrica ölçülülük ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546, 2/2/2017. § 62).

i. Kanunilik 
56. Mülkiyet hakkına yönelik müdahalelerde ilk incelenmesi gereken ölçüt kanuna dayalı olma ölçütüdür, Bu öłçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçütier bakımından inceleme yapılmaksızın mülkivet hakkının ihlal edildiği sonucuna varılacaktir. Müdahalenin kanuna dayalı olmasi, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaşılabilir, belirli ve öngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirmektedir (Türkiye İş Bankusı A.Ş. [GK], B. No:2014/6192, 12/11/2014, § 44; Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017. § 49;Necmive Çiftçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/2014. § 55).
57. Başvuru konusu olayda uyuşıazlık konusu taşınmaz, 2942 sayıhı Kanun hükümleri çerçevesinde yöntemince kamulaştırılmiştır. Dolayısıyla kamulaştrma yoluyla yapılan müdahalenin kanuni bir dayanağının olduğu kuşkusuzdur.

ii.Meşru Amaç
58. Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca müfkiyet hakkj ancak kamu yararıamacıyla sınırlandırılabilmektedir. Kamu yararı kavrami, mülkiyet hakkinın kamu vararının gerektirdiği durumlarda smirtandirılması imkâni vermekle bir sinirlandírma amacr olmasinın yani sıra mülkiyet hakkının kamu yararı amacı dışında sınırlanamayacağıi öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama sınırı oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır.Kamu yaran kavrami, devlet organlarının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanima elverişli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayrica değerlendirilmesi gerekir (Nusrat Külah, §§53, 56; Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239.20/3/2014. §§ 28. 29).

59.Başvuru konusu olayda taşınmazın 2942 sayılı Kanun hükümleri uyanınca toplu kont yapımı için kamulaştırıldığı anlaşılmakla kamułaştırma işleminin barnma ihtivacının karşılanmasına yönelik kamu yararı amacıyła yapıldığı görüłmektedir. Ancak başvurucu.taşınmazlann bazı bölümlerinin kamu yararı amacj dışında kullanıldığından yakınmaktadır.Anayasa Mahkemesinin Nusrat Külah kararında da değinildiği üzere mülkiyetten yoksun bırakan bir islemin salt soyut olarak kamu yararı amacının bulunması kural olarak yeterli olmayıp ayrıca kamu yararı amacinin dayandığı sebeplerin somut ołarak gerçekleştírilmesi de gerekmektedir (Nusrat Külah, §§ 65, 69; Motais de Norbonne/Fransa, § 20; Keçecioğlu ve diğerleri/Türkiye. §§ 26, 27).

60. Bununta birlikte müdahalenin niteliğini ve olayın koşullarımı dikkate alan Anayasa Mahkemesi. meşru amaç unsurunu müdahałenin ölçülülüğü ile birlikte sorgułayarak sonuca varacaktır (benzer yöndeki yaklaşım için bkz. Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras,B. No: 2014/11994, 9/3/2017, § 75).

ii.Ölçülülük 
(1) Genel İlkeler 
61. Anayasa'nın 13. maddesi uyarınca hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasında dikkate alınacak ölçütlerden biri olan ölçülülük. hukuk devleti ilkesinden doğmaktadır.Hukuk devletinde hak ve özgürlüklerin sınırlandırılması istisnai bir yetki olduğundan bu yetki, ancak durumun gerektirdiği ölçüde kullanılması koşuluyla haklı bir temele oturabilir.Bireylerin hak ve özgürlüklerinin somut koşulların gerektirdiğinden daha fazla sınırlandırılması, kamu otoritelerine tanınan yetkinin aşılması anlamına geleceğinden hukuk devleti anlayışıyla bağdaşmaz (AYM, E.2013/95, K.2014/176, 13/11/2014),
62. Ölçülülük ilkesi elverişlilik, gerekfilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden otuşmaktadır. Elverişlilik öngörülen müdahalenin ulaşıłmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasıni, gereklilik ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunlu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasıun mümkün olmamasıni,orantılıhık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM. E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2014/176, K.2015/53, 27/5/2015; E.2016/13, K.2016/127. 22/6/2016, § 18;Mehmet Akdoğan ve diğerleri, B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).
63. Ölçülülük ilkesi gereği kişiłerin mülkiyet hakkının sımırlandırılması hàlinde elde edilmek istenen kamu yararı ile bireyin haklar arasında adil bir dengenin kurulması

gerekmektedir. Bu adil denge, başvurucunun şahsi olarak aşırı bir yüke katlandığınn tespit edilmesi durumunda bozulmuş olacaktır. Müdahalenin ölçülülüğünü değerlendirirken Anayasa Mahkemesi, bir taraftan ulaşılmak istenen meşru amacın önemini ve diğer taraftan müdahalenin nitcliğini, başvurucunun ve kamu otoritelerinin davranışlarını da gözönünde bulundurarak başvurucuya yüklenen külfeti dikkate alacaktır (Arif Güven. B. No:2014/13966, 15/2/2017, §§ 58, 60).

64. Anayasa'nin kamulaştırmayi düzenleyen 46. maddesine göre devlet ve kamu tüzel kişileri tarafimndan yapılabilmesi, kamu yararının bulunmasi, kamulaştırma kararınun kanunda gösterilen esas ve usullerine uyulması, gerçek karşılığın kural olarak peşin ve nakden ödenmesi kamulaştırmanın anavasal ögeleridir. Temel unsurunun kamu yararı olduğu kabul edilen kamulaştrma, özel mülkiyet alanına devletin bir müdahalesidir, Kamulaştirma işlemi, taşınmaza el koymaya zorunlu kalındığında kamu yararının özeł mülkiyet hakkından üstün tutulduğu durumłarla sinırlı olarak ve Anayasa'da belirlenen usul güvenceleri izlenerek yapıldığında hukuka uygun sayıhr (AYM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017. § 11).
65. Anayasa'nin 46. maddesinde öngörülen kamulaştirma, Anayasa'mn 35.maddesinde güvence altna alınmiş olan mülkiyet hakkina getirilmiş anavasal bir sınırlamadır. Bu itibarla 46. maddede belirtilen kamulaştırmanın anayasal ögelerine uygun bir düzenleme, 35. maddeye bir aykırılık oluşturmayacaktır. Kamulaştura, Anayasa'da özel müłkiyetin kamuya geçirilmesi konusunda başvurulabilecek bir yöntem olarak düzenlenmişolup bir taşınmaz üzerindeki özel mülkiyet hakkının malikin rızası ołmaksızın kamu yararıiçin ve karşıliğı ödenmek koşuluyla devlet tarafindan sona crdirilmesidir. Bu yönteme başvurulması için gereklilik ve kamu yararının varlığı koşullarının bulunması zorunludur.Kanun koyucu kamulaştırılacak arazi ve tesislerin tespitini ihtivaç duyubması şartına bağlayarak gereklilik koşułunu düzenlemiştir. Ayrıca işlemin 2942 sayılıt Kanun hükümlerine tabi olduğu belirtilerek kamulaştırma yoluna ancak kamu yararının gerektirdiği hállerde başvurulabileceği düzenlenmiştir (A YM, E.2017/110, K.2017/133, 26/7/2017, §§ 12, 15).
66. Kamulaştırmann belirgin unsuru, mülkiyetin el değiştirmesinde kamu yararının bulunması ve bu yararın o işlemi gerekli hâle sokmasıdır. Kamu yararının bulunmadığıhâllerde kamulaştırmadan da söz edilemez. Daha açık bir deyişle kamu yararı olmadıkça devletin değit gerçek karşılıkla bunun çok daha üstünde olan bedellerle dahi bireylerin mülkiyet hakkına el atması düşünülemez. Halka hizmet götürmek veya istenen ekonomik kalkınma görevini yerine getirebiłmek, başka bir deyişte daha yaygın bir kamu görevi yapabilmek için bireylerin özel mülkiyetinde hulunan kimi taşınmaz malların kamulaştırılması gerekli olabilir. Bu gibi hållerde devlet zor alım hakkının sahibidir. Kamu yararı kamulaştırmayı zorunlu kılıyorsa devlet bu hakkıı kullanacaktır. Ancak bu hakkıkarşısında bireylerin de kamulaştırılan taşımazlarının bedellerini istemek hakkı vardır.Mülkiyet hakkının doğal bir sonueu olarak bu bedelin taşınmaz değerinin tam karşılığı olmasıgerekir, Bir yanda devlet veya kamu kuruluşu, kamu yararının zorunlu kıldığı hâllerde bireylerin rızasına bakmaksızın onların mülkiyetindeki taşınmazları alma hakkını kuflanacak:öte yanda bireyler kamulaştırılan taşınmazłarının tam karşılıklarını, müfkiyet hakkının gereği olarak devletten istemek hak ve yetkisini ellerinde tutacaktır (AYM, E.1976/38, K.1976/46.12/10/1976).

(2)tlkelerin Olaya Uygulanmasi 
67. Başvuru konusu olayda, başvurucunun 9/384 oraninda hissesi (4.326 m*)bulunan iki taşınmazının da içinde olduğu ve Ankara'nù Çankaya ilçesi Beytepe Mahallesi 

sınırları içindeki toplam elli iki taşınmaz 16/2/1993 tarihinde toplu konut vapıı için alınan kamu yararı kararına istinaden kamulaştırılmıştır. Başvurucu 8/2/1994 tarihinde r1zai ferağvermiş ve taşınmazları tapuda Belediyeye devretmiştir.

68. 592 parsel sayıh taşınmazın 32/384 hissesi 2002 yılnda Kooperatife satışyoluyla devredilmiş ve taşınmazłarın bulunduğu alanı kapsayan imar planu 2004 yıhında kabul edilmiştir. 2008 yıhında yapılan parselasyon işlemi ile taşınmazlar şuyulandırıłmış ve DOP ile KOP kesintileri yapılmıştır. 2009 yılı içinde taşınmazlardan 592 parselin konut yapımı için kendilerine tahsisini isteyen S.S.U. Kooperatifine planlama çalişmalarnin tamamlanmamasi gerekçe gösterilerek olumsuz cevap verilmiştir.

69. Bireysel başvuru ekinde sunułan belgeler. 17. Astiye Hukuk Mahkemesi dosyasıa sunulan bilirkişi raporunda yer verilen tespitłler ve 2016/t3545sayılı bireysel başvuru dosyasında yer alan helgelerden şu sonuçlara varilmaktadır: Başvurucu hissesi bulunan iki taşınmazın şuyulandırılmasından sonra ifraz edildiği. başvurucunun DOp ile KOP kesintisi yapılan kısımlar yönünden talebi bułunmadığı, geriye kalan on iki adet parsel (iki taşınmazından ifraz olunan toplam 1.228.53 m²) yönünden talepte bulunduğu görülmektedir. Bu taşınmazlardan üçü (28594 ada 1 parsel, 28915 ada 1 parsel ve 28918 ada 1 parsel) dışında kalan dokuz adet parsel yönünden mülkiyet satışı ve kat karşılığı inşaat yapımı için Belediye tarafindan ihaleye çıkılmıştır. Bunlardan heşinin (28529 ada 1 parsel,28948 ada 2 parsel, 28949 ada 2 parsel, 28550 ada 1 parsel ve 28594 ada 1 parsel) 2013-2014döneminde üçüncü şahıslara ve kooperatiflere devredildiği tespit edilmiş. geriye kalan yedi adet taşınmazın (1.043,19 m²) hâlen Belediye uhdesinde bulunduğu belirtilerek Belediye uhdesinde bulunan taşmmazlar yönünden toplam 1.303.978,50 TL tazminat hesabt yapılmiştir.

70. Bu aşamada belirtmek gerekir ki taşınmazın kamulaştırma amacı dışında kullanımakla birlikte kamu yararına yönelik başka bir ibtiyaç için tahsis edilmesi hâlinde yine kamu yararı amacının mevcut olduğu ancak sadece sebebinin değişmiş olduğu kabul edilmelidir. Diğer taraftan Anayasa Mahkemesinin daha önce Habibe Kalender ve diğerleri (B. No: 2013/3845. 1/12/2015) kararında açıklandığı üzere taşınmazın kamulaştırma amacına uygun bir şekilde tahsis edilmesinden sonra bu ihtiyaca Jüzum kalmaması nedeniyle farkht amaçlarla kullanılması da somut olayın koşullarına bağlı olarak mülkiyet hakkının gerekliliklerine bir aykinlik teşkil etmez (Habibe Kalender ve diğerleri, §§ 45. 48).
71. Yukarıda da değinildiği üzere kamulaştırma tarihinde kamu yararının soyut olarak bulunması yeterli ołmayıp ayrıca bu doğrultuda kamulaştirma amacinın gerçekleştirilmesi beklenmektedir. Kamulaştırma ile bireylerin rizası dişında mülklerinden yoksun birakilmalarina yol açilmakta olup bunun ise ancak somut bir kamu yarari amacının varliğı hâlinde Anayasa'nın 13.. 35. ve 46. maddelerine uygun düşeceği kuşkusuzdur. Bu bağłamda devletin kamulaştırılan taşınmazı -genel bir reform çalışması veya daha baskın bir sosyal ihtiyacın karşılanması şeklindeki belirli istisnai durumlar dışında- sadece gelir elde edilmesi veya diğer özel kişilere menfaat sağlanması gibi amaçłarla kullanması kamu yararına dayalı meşru bir amacmın bulunmadiğımı gösterir. Aksi takdirde bireylerin rizasıdışında yoksun bırakıldıkları taşınmazlarının mülkiyetinin kamu yararı amacı olmaksızıbaşka özel kişilere devrine veya bu taşınmazların speküłatif amaçlarla elde tutulması gibi sonuçlara yol açildiğı gibi elde editen mülkün oluşturduğu artı değerden ise mülk sahibi yoksun bırakılmış olur. Bunun yanında taşınmazın makul sayılamayacak bir süre kamulaştirma amacı doğrultusunda kullanilmamasının -taşınmazın değerinde bu sürede 

yaşanan artış karşısında mülkün oluşturduğu art değerden mülk sahibinin yoksun bırakılmasına sebebiyet verdiğinden- mülk sahibine aşırı bir külfet yüklediği açıktır (Derya Alpdoğan ve diğerleri, § 51).

72. Anayasa Mahkemesi daha önce taşınmazların kamu yarari amacı doğrultusunda hiç kullanılmadan üçüncü kişilere satıldığının tespit edildiği başvurułarda meşru amaç ve ölçülülük yönlerinden mülkiyet hakkının ihlaline karar vermiştir (Nusrot Külah, §§ 57-70:Süleyman Oktay Uras ve Sevtap Uras, §§ 78-82). Bu aşarnada belirtmek gerekir ki kamulaştırılan taşınmazlara yönelik olarak kamu yararı amacına aykırı bukuki işlem ve tasarruflarda bulunulması yanında bu taşınmazların, makul bir süre geçtiği hálde kamu yararıamacı doğrultusunda kullanıłmaması da mülkiyet hakkına ölçüsüz bir müdahale teşkil etmektedir. Buna göre kamulaştırılan taşınmazın kamu yararı amacına tahsis edilmemesi,yukarda da değinildiği üzere aradan geçen sürede mülkün oluşturduğu artı değerden mülk sahibinin yararlandırılmamasına_ ve esas itibarıyla taşınmazin gerçek değeri_ üzerinden kamulaştiriılmamasına sebebiyet vermektedir (Derya Alpdoğan ve diğerleri. § 54).
73. Somut olayda, toplam elli iki taşınmazın toplu konu yapıí için 1993 yılında kamulaştırıldığı ancak başvurucunun hissesi bulunan iki taşımazdan parselasyon işlemi sonucunda ifraz edilen toplam 1.228,53 m² yüz ölçümlü on iki parselde 2012 yılına kadar kamulaştırma amacına uygun bir işlem yapılmadığı görülmüştür. 2012, 2013 ve 2014yıllarında Belediyenin üç adet parsel dışında kalan taşınmazların mülkiyet satışı ve kat karşılığı inşaat yapımı için ihaleye çıktığı, bu süreçte taşınmazlardan beşinin üçüncü kişiler ve kooperatiflere devredildiği ancak bu devirlerin kamulaştrma amacina uygun olup olmadiğı yönünde bir inccleme yapılmadığı anlaşılmiştır. Kalan yedi adet parsel ise kamulaştırıldığı günden bu yana Belediye mülkiyetinde durmaktadır. Bu süreçte taşınmazların kamulaştırma amacına veya kamu yararına uygun başka bir amaçla kullanıldığına ilişkin bir tespitin bulunmadığı da açıktır. 2942 sayılı Kanunun 23.maddesinde ayn amacın gerçekleşmesi için birden fazla taşnımaz birlikte kamulaştırıldığıtakdirde taşınmazłarın durumunun bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmişolmakla birlikte, düzenlenen bilirkişi raporunda elli iki taşımazın toplu konut yapımı için kamulaştınlmasına ilişkin proje doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştirildiği hususunda bir tespite ver verilmediği görülmektedir. lik derece mahkemesi, Bölge Adliye Mahkeınesi ve Yargıtay Dairesi; taşınmaziarın Belediye tarafindan dava dışı başka taşımazlarla birlikte toplu konut inşa etmek gayesi ile kamulaştırildiğını ve proje doğrultusunda faaliyetlerin gerçekleştirildiğini ifade etmiş ise de proje doğrultusunda gerçekleştirildiği beiirtilen faaliyetlerin ne olduğu ve devredilmeyen taşınmazların kamulaştırma tarihinden bu yana neden Belediyenin mülkiyetinde bırakıldığına ilişkin somut bir gerekçeye yer vermemiştir.Ayrıca, kamulaşturıtan taşınmazların sayısının elli iki olması, aradan geçen uzun zamana rağmen bu taşınmazların bir kısmının kamulaştrma amacina veya kamu yararına uygun başka bir amaçia kullanılmamasına makul bir gerekçe kabul edilemeyecektir. Kamu makamları kamulaştırdıklanı her bir taşınmaz yönünden makul kabul edilebilecek bir süre içinde kamulaştırma amacına veya kamu yararına uygun hareket etmekle yükümlüdür. Aksi bâlde yapılan toplu kamulaştırma işlemlerine konu taşınmazlardan bir kısmının kamulaştırma amacına veya kamu yaranna uygun kullanılmamasının önü açılacak ve bu taşınmazların yalnızca gelit sağlamak amacıyla devreditmeleri kaçınılmaz olacaktır.
74. Sonuç olarak başvurucunun hissesi bulunan taşınmazlardan bir kısmının üçüncükişilere 2013 ve 2014 yıllarında devredildiği, bir kısmının ise kamułaştırıldiğı tarihten bu yana kamulaştırma amacia uygun veya kamuya yararłı başka bir amaçla kullamlıadığıaçiktir. Belediye tarafindan 2013 yilından sonra devredilen ve hàlen Betediye uhdesinde 

bulunan on iki taşınmazın toplam yüz ölçümünün küçük bir alan olduğu söylenemeveceği gibi 1993 yılında kamulaştırılan iki taşınmazdaki başvurucu hissesinin toplamda 4.326 m²olduğu dikkate alndığında iadesini istediği taşınmazlardaki 1.228,53 m²lik kısmın başvurucu açısından önemsiz bir miktar olduğu da varsayılamayacaktır. Bu kapsamda, kamulaştırma tarihinden bu yana geçen sürenin uzunluğu ve söz konusu taşınmazların değerinde bu sürede yaşanan artış dikkate alındiğında başvurucunun mülkün oluşturduğu artı değerden yoksun bırakıldığı ve taşınmazların iadesi yoluna da gidilmediği anlaşılmıştır. Dolayısıyla somut olayda, dava tarihine kadat yirmi yıl geçtiği hâlde taşmmazların bir kisminın kamulaştırma amaci doğrultusunda kullanılmamasi, devredilen kısmın (beş adet parsel) da kamulaştirma amacia uygunluğunun incelenmemesi nedeniyle kamu yarari amacı gerçekleştirilmemiş: bu sürede taşınmazlarin değerinde yaşanan artış dikkate alındığında başvurueuya ödenen kamulaştırma bedelinin taşınmazın gerçek değerini yansitmaktan uzak kaldığı anlaşılmıştır.Başvurucunun uğradığı zararın tazmini yoluna da gidilmediğine göre müdahalenin başvurueuya aşırı ve olağan dışı hit külfet yüklediği, kamu yararı ile başvurucunun mülkiyet hakkının korunması arasmdaki adil dengenin başvurucu aleyhine bozulduğu sonucuna varılmiştir.

75. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nin 35. maddesinde güvence altına ahnan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar veriłmesi gerekir.

Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL, Selahaddin MENTEŞ. Basri BAĞCI ve İrfan FIDAN bu görüşe katılmamişlardır.

3. 6216 Sayıh Kanunkun 50. Maddesi Yönünden 
76. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıli Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkımda Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyłedir:
"(1) Esas inceleme sonunda, haşvurucumun hakkının ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar veritir. İhtol kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldtrilması için yaplması gerekenlere hükmedilir ...

(2) Tespit edilen thlal bir mahkeme kararıdan kaynaklanmışsa. ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderílir.Yeniden yargılama yaplmasında hukuki yurar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminatu hüknedilebilir veva genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargiłama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihlal kurarında açıkladığı ihlali ve sonuçlarm ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karur verir."
77. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini istemiş ve yeniden yargılama yapimast talebinde bulunmuştur.

78. Anayasa Mabkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararinda ihlal sonucuna varıldiğında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer hir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkava ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).

79. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski håle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır, Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunlarin yol açtığı sonuçların ortadan kaldınlması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

80. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediğidurumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayilt Kanun'un 50. maddesinin (2)numaral fikrası ile İçtüzük'ün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapıłmak üzere kararın bir örneğinin ilgili mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anilan yasal düzenleme. usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklt olarak ihlati ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruva özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal karanna bağlı olarak yeniden yargilama karan verildiğinde usul hukukundaki yargılamanin yenilenmesi kurumundan farklı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını Kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasał yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mabkemesinin iblal kararı nedeniyle yeniden yargilama karan vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan. §§ 58. 59;Aligül Alkaya ve diğerleri (2). §§ 57-59, 66, 67).

81. Incelenen başvuruda başvurucunun kamulaştırılan taşınmazlarının bir kısmının (yedi adet parsel) kamulaştırma veya kamu yararı amacına uygun kułlanılmadığının açık olmasina rağmen iade (aynen veya bedelin) edilmemesi, bir kismının (beş adet parsel) ise Belediye tarafindan kamulaştirma veya kamu yararı amacıa uygun devredilip devredilmediğinin belirlenmemesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğisonucuna varılmuştır. Dolayısıyla somut başvuruda, ihlalin idari işlemden kaynaklandığı anlaşılmıştır.Bununla birlikte idare tarafından yol açılan ihlale yönelik olarak etkili bir hukuk yolunun mevcut olduğu ancak başvurucunun açtiğı davanın reddedilmesi nedeniyle ihialin sonuçlarının giderilmemiş olduğu görülmüştür.

82. Bu durumda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 62t6 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlariının ortadan kaldırılmasina yöneliktir. Bu kapsamda yapilması gereken iş. yeniden yargıłama kararı verilerek Anayasa Mabkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, iblal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple katarn bir örneğinin yeniden yargılama yapłmak üzere Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekmektedir.
83. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL. vekàlet ücretinden oluşan toplam 3.857,50 T1. tutarındaki yargilama giderinin başvurucuya ödenmesine karar verilmesi gerekir.


VI. HÜκÜM 
Açıklanan gerekçelerle:
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDiLEBİLIR OLDUĞUNA OYBİRLİĞİYLE,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının İHLAL EDİLDjGİNE Kadir ÖZKAYA, Recai AKYEL, Selahaddin MENTEŞ. Basri BAĞCI ve İrfan FİDANın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA.

C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakknın ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ankara 17. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/597, K.2016/408) GÖNDERILMESiNE.

D. 257,50 TL harç ve 3.600 TL. vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.857,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMEStNE.

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanliğına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasıa, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA.

F. Kararn bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESİNE 29/9/2021tarihinde karar verildi,
Başkan Başkanvekili Başkanvekili Zühtü ARSLAN Hasan Tahsin GÖKCAN Kadir ÖZKAYA 
Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Hicabi DURSUN Celal Mümtaz AK[NCI 
Üye Üye Üye Muammer TOPAL M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇ

Üye Recai AKYEL 
Üye Basri BAĞCI 
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye İrfan FIDAN 

Başvuru Numarası : 2018/357Karar Tarihi : 29/9/2021
KARŞIOY GEREKÇESİ
Mahkememiz çoğunluğunca, toplu konut yapımı amacıyla kamulaştırılan taşınmazların kamulaştırma amacına uygun olarak kullanilmaması ve bu durumdan kaynaklanan zararlarının giderilmesi amacıyla açılan davanın da reddedilmiş olmasınedeniyle mülkiyet hakkının íhlal edildiğinden bahisle yapılan başvuruda, Anayasa'nın 35.maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.Aşağıda açıklanan gerekçelerle karara katılmamız mümkün olmamıştır.
Ankara Büyükşehir Belediye Encümeninin 16/2/1993 tarihli kararı ile Beytepe Mahallesi (eski Lodumlu Köyü) sınırları içinde bulunan toplam 2.651.742 m² yüz ölçümlü 78adet parsetin kamulaştırılmasına karar verilmiştir. Belediye kamulaştırma kararına gerekçe olarak" kooperatiflere temin edilecek arsalar vasitası ile halka ucuz konutlar yapimım'göstermiştir. Başvurucu bu kamulaştırma kapsamında kalan 48.700 m² yüz ölçümlü 589parsel ile 135.900 m² yüz ölçümlü 592 parsel sayıh taşınmazlarda 9/384 oranında paydaştır.
Başvurucu. paydaşı olduğu ve 8/2/1994 tarihinde rızaen Belediyeye devrettiği taşınmazların şuyulandırılmasından oluşan 7 adet parselin kamulaştırma amacına uygun olarak kullanılmayıp halen Belediyenin uhdesinde bulunduğunu, bir kısım taşınmazın ise üçüncü kişilere satıldığını belirterek bu taşınmazlardaki 1.139,06 m² ye denk gelen payının 2942sayılı Kanun'un 22. ve 23. maddeleri uyarınca jadesine ve satışı yapılan yerlere ilişkin tazminat ödenmesine karar verilmesi isteğinde bulunmuştur.

Derece mahkemeleri ve Yargitay aynı amaç kapsamında birden fazla taşınmazın kamulaştırlması halinde 2942 sayılı Kanun'un 23. maddesindeki eski matikin geri alma hakkınun_ yalnızca bu malikin taşınmazi yönünden değil, kamulaştirmanın_ bütünü esas alınarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmiştir. Derece Mahkemeleri ve Yargitay bu kapsamda yaptiklari değerlendirmede halka ucuz konut temin etme amaciyla aralarinda başvurucuya ait taşınmazların da bulunduğu kamuiaştırılan taşınmazlar için idare tarafindan büyük bir proje düzenlendiği, bu proje kapsamında imar planlarının yapıldığı, oluşan parsellerin büyük kısmının konut yapı kooperatitlerine devrinin sağlandığı ve yeşil alan, park yol vs seklinde kamu hizmetine terk edilen alanlar dışıda kalan az sayıda parselin Belediyenin uhdcsinde kaldiğı hususlarınü göz önünde tutarak jade koşullanının oluşmadığısonucuna varmiştir.

Anayasa Mahkemesi eski malikin iade talebine ilişkin daha Önceden vermiş olduğu bir kararında spor alanı olarak kullanılmak üzere kamulaştınılan bir taşımmazın kamulaştirıldıktan kısa bir süre sonra imar değişikliği ile akaryakit istasyonu ve ticaret alanıolarak ilan edilerek ifrazı sonrasında üçüncü kişilere satılmasının kamu yararı ile kişilerin mülkiyet hakkının korunması arasındaki adił dengeyi kişiler aleyhine bozduğu sonucuna varmiştir. Anayasa Mahkemesi ayni karannda ayrica taşınmazın kamulaştırılmasından itibaren I1 yılı aşkın bir süre içinde kamulaştırma amacına uygun herhangi bir faaliyetin de gerçekleştirilmediğine dikkat çekmiştir (Derya Alpdoğan ve Diğerleri, B. No:2015/6845.31/10/2018.

Anayasa'nın 13. ve 35. maddeleri uyarınca mülkiyet hakkı ancak kamu yararıamacıyla sıırlandırılabilmektedir. Kamu yararı kavramı, mülkiyet hakkının kamu yararının gerektirdiği durumiarda sınırlandınılması imkânı vermekle bir simırlandırma amaci olmasının yan sıta müfkiyet hakkının kamu yararı amaei dışında sınırlanamayacağım öngörerek ve bu anlamda bir sınırlama tahdidi oluşturarak mülkiyet hakkını etkin bir şekilde korumaktadır.

Kamu yararı kavramı, devlet organlarının takdir yetkisini de beraberinde getiren bir kavram olup objektif bir tanıma elverişli olmayan bu ölçütün her somut olay temelinde ayrica değerlendirilmesi gerekir (Nusrat Külah. B. No: 2013/6151, 21/4/2016. §§ 53-56: Yunis Ağlar, B. No: 2013/1239, 20/3/2014, §§ 28, 29).

Derece mahkemelerinin gerekçesine ve başvurucunun iddialarına göre somut olayda irdelenmesi gereken husus, toplu konut projeleri gibi oldukça geniş bir alanı kapsayan projelere ilişkin kamulaştırma işlemlerinin, bir ya da birkaç taşınmazın kamulaştırılmasından ibaret küçük çaph kamulaştırma işlemlerinden farklı bir değerlendirmeye tabi tutulmasınım Anayasa bakımından haklı bir nedene dayanp dayanmayacağıdır.

Derece mahkemeleri ve Yargıtay'ın ilgili kararlarındaki gerekçelerin incelenmesinden; Bireysel başvuruya konu somut olayda kamulaştirılan alanın toplam büyüktüğü ve güdülen amaç nazara alındığında Idarenin elinde bulunan taşınmazların toplam alannin yaklaşık %l,2 lik bir orana tekabül ettiği tespit edilmiştir. Bu tespite göre kamulaştirılan alanın tamamına yakın bir kismi, üzcrinde toplu konut inşa etmeye uygun parsellere dönüştürüłmüş ve bu parseller değişik tariblerde bu amaçla kurulan kooperatifler ile üçüneü kişilere devredilmiştir. Ote yandan derece mahkemeteri kamulaştirma amacina uygun olarak yapılan imar düzenlemesinden sonra dava tarihine kadar bu amaca aykırılik teşkil edecek herhangi bir imar düzenlemesi yapilmadiğı tespitini de yapmış olup başvurucu tarafından bu durumun aksine herhangi bir iddia da ileri sürülmemiştir.
2942 sayılı Kanun'un 23. maddesinin ilgili kısmi “Kamulaştırma bedelinin kesinleşmesi tarihinden itibaren hes vil içinde, kamulaştirmayı yapan idarece veya 22 nci muddenin dördüncü fikrası uyarınca devir veya tahsis yapilan idarece; kamulaştirma ve devir amacına uygun hiç hir işlem veya tesisat yapılmoz veya kamu yararina yönelik bir ihtiyaca tahsis edilmeyerek taşımaz mal olduğu gibi bırakilırsa, mal sahibi veya mirasçılarıkamulaştırma bedelini aldikları günden itibaren işlevecek kamuni faiziyle birlikte ödeyerek,taşınmaz malun geri alahilir." şeklinde düzenlenmiştir. Bireysel başvuruya konu somut olayda derece mahkemeleri ve Yargitay kamulaştırma projesinin bütününü nazara alarak başvurucuya ait taşınmazlar yönünden iade şartlarının gerçekleşmediğisonucuna varmıştır.Derece mahkemelerinin başvurucunun isteğini reddederken göz önünde tuttukları hususular ile Belediye'nin uhdesinde bulunan taşınmazları elden çıkarmaya yönelik girişimleri nazara alındiğında iade şartlarınin gerçekleşmediğine ilişkin sonueun somut olayda Derva Alpdoğan ve Diğerleri başvurusunda ulaşılan sonuçtan farkiı olmasının bir nedene dayandığıanlaşılmaktadır.

Öte yandan kamulaştırmanin yapıldiığı tarihten itibaren kamulaştirma amacina uygun olarak taşınmazları üzerinde herhangi bir işlem yapılmadığı iddiasında bulunan başvurucunun 2016/t3545 sayıh bireysel Başvuru dosyasında açıklandığı üzere. tapu kaydında yazılı miktarı aşan kısım için devletin tapu sicilinin tutulmasından doğan kusursuz sorumluluğuna dayalı alacak isteğinde bulunduğu, bu isteğin reddi üzerine bireysel başvuru yoluna müracaat ettiği ve Anayasa Mahkemesinin 23/10/2019 taribli kararı ile kamulaştrma bedeli ödenmeyen kısım yönünden ihlal kararı verildiği saptanmıştır. Başvurucunun aynıtaşınmaz için bir yandan kamulaştırma bedeli ödenmesini talep ederken aym zamanda bu taşmnmazin kamulaştirma amacina uygun olarak kuflanılmaması nedeniyte iadesini istemesi bir çelişki arz etmektedir.

Sonuç olarak, somut olayı koşullarında kamulaşurmaya konu taşmmazı önceki malikinin 2942 sayılı Kanun'un 22 ve 23. maddelerine dayah iade isteginin derece 

mahkemelerince reddedilmesinde Anayasa Mahkemesinin Derya Alpdoğun ve Diğerleri başvurusunda kabul edilen ilkelerden ayrilmayı gerektiren hususlar mevcuttur. Kamulaştırma amacinın konut yapimına uygun arsa temin etmekten ibaret olduğu, taşınmazin bu amaca aykırı kullanıldığı yönünde bir iddia bulunmadığı gibi imar planında konut alanı niteliğinin halen korunduğu, toplu konut alanı gibigeniş bir alana yayılan projelerin gerçekleşmesinin zaman alacağı nazara alındığında iade isteğinin reddine karar verilmesinde kişilerin mülkiyet hakkı ile kamu yararı arasındaki dengenin başvurucu aleyhine aşırı ve olağan dışı bir külfet yüklediği ve dolayısıyla adil dengenin başvurucu aleyhine bozulduğundan söz etmek mümkün değildir.

Açıklanan nedenlerle başvurucunun açmış olduğu davanun reddine karar verilmesinin mülkiyet hakkıı ihlal etmediği düşüncesiyle çoğunluğun aksi yöndeki görüşüne dayali karara iştirak edilmemiştir.

Başkanvekili Kadir ÖZKAYA 
Üye Recai AKYEL 
Üye Selahaddin MENTEŞ
Üye Basri BAĞCI 
Üye İrfan FIDAN