Anayasa Mahkemesinin 11/5/2022 Tarihli ve 2018/15924 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-09-01

1 Eylül 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31940
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
İKİNCİ BÖLÜM KARAR 
RAMAZAN SÜMER BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/15924Karar Tarihi : 11/5/2022
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : M. Emin KUZ Rıdvan GÜLEÇYıldız SEFERÍNOĞLU Kenan YAŞAR Raportör : Hasan HÜZMELI Başvurucu : Ramazan SÜMER Vekili : Av. Halil ATLI 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, basın açıklamasına katılan başvurucunun emre aykırı davrandığıgerekçesiyle hakkında idari para cezası uygulanmasının toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkını ihlal ettiği iddiasına ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 10/5/2018 tarihinde yapılmıştır. Komisyon, başvurunun kabul edilebilirlik incclemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar vermiştir.
3. Başvuru belgelerinin bir ömeği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
A. Başvuruya Konu Olayla Bağlantılı Gelişmeler 
4.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:
5. Diyarbakır Valiliğinin (Valilik) 17/8/2016 tarihli oluruyla 6/10/1983 tarihli ve 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunu'nun 17. maddesi ile 10/6/1949 tarihli 5442 sayılı il Ídaresi Kanunu'nun 11. maddesinin (A) bendine istinaden 25/10/1983 tarihli ve 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kanunu'nun 11. maddesinin (m) bendi uyarınca Diyarbakır'ın ilçelerinde toplantı ve gösterilerin milli güvenlik, kamu dūzeni, suç işlenmesinin önlenmesi,başkalarının hak ve sağlığının korunması amacıyla ikinci bir emre kadar yasaklanmasına karar verilmiştir. Kararda, PKK/KCK terör örgütünün 2016 yıh Ağustos ayında Diyarbakır'da gerçekleştirdiği terör eylemleri açıklanmış; Fetullahçı Terör Örgütü/Paralel Devlet 

Yapılanmasının (FETÖ/PDY) darbe girişimi sonrası ilan edilen olağanüstü hålin devam ettiği belirtilmiştir. Valiliğin ilgili yasaklama kararı şöyledir:
"10.08.2016 günü İlimiz Sur İlçesi On Gözlü Köprü mevkiinde ve 15.08.2016 günüilimiz Bismil Mardin Karayolu üzerinde bulunan Murai UÇAR Bölge Trafik İstasyomuna yönelik PKKıKCK terör örgütü iarafından bombalı araçla saldırılar düzenlenmişdüzenlenen saldırılar neticesinde 12.08.2016 günü 5 sivil vatandaşımız yaşamıni yitirmiş 9Polis ve 7 sivil şahus yaralanmış, 5.08.201 6 günü ise 5 Polis ve 2 sivil vatandaş șehit olmuş7'si Polis olmak üzere toplamda 45 kişi ise yaralanmiştır.

PKK/KCK terör örgütüne yönelik son dönemde Güvenlik Kuvvetlerimizin başarılıoperasyonları neticesinde örgütün büyük zayiat verdiği, terör örgütünün üst yönetimince yaşadıkları bu büyük kayipların karşılığı olarak misilleme yapmak için başta güvenlik kuvvetleri olmak özere, kamu kurum ve kurułuşlan ile sivil vatandaşlara yönelik eylemler yapilabileceği, benzer girişimlerin, DEAŞ, FETÖ/PDY ve DHKP/C gibi diğer terör örgütleri güdümünde faaliyet yürüten müzahir kitle tarafindan toplantı ve gösteri yürüyüşüdúzenleme, bası açıklamasi, stant açma, çadıir kurma, bildiri dağıtma vb. tarzda eylem ve etkinlikler gerçekleştirebileceği, bu tarz eylemlerin toplum dinamiklerini ve hassasiyetlerini tahrik edecek şeklide farkiı görüşe mensup grupları karşı karşiva getirecek kaos ve çatişma ortamı yaratabileceği,
PKK/KCK terör örgütünün 15 Ağustos 1984 tarihinde ilk silahlt eylemini gerçekleştirdiği olay kapsamında, õrgütü ve terörist başını övücü propaganda yapilabileceği, güventik kuvvetlerince yaplabilecek bir müdahalede ise güvenlik kuvvetlerine ve çevreye terör örgütlerince eylem yapilabileceği, kamu düzeninin bozulabileceği, yapilmak istenilen faaliyetlerin amacının Anayasada belirtilen ülkenin bölünmez bütünlüğüne açıkça aykın olduğu, bu şekilde bir faaliyetin terör örgütü elebaşı ile ilk silahlt eyleme kattan örgüt mensuplarınn ve PKK/KCK terör örgütünün propagandasına dönüşeceği.

Ayrıca alınan istihbari bilgiler, sosyal ağlar üzerinden yapılan paylaşımlar, geçmişyıllarda ilimizde yaşanan müessif olaylar, terör örgütü yöneticileri tarafindan illegal faaliyet talimat verilmesinin toplumda çatışma ortamı yaratilmaya çalışılacuğıdeğerlendirilmektedir,
Toplantı ve Gösteri Yürüyüşü düzenleme hakkıın kullanılmasında uygulanacak şekil.şart ve usuller ile gerçek ve tüzel kişilerin düzenleyecekleri toplantı ve gösteri yürüvüşlerinin yerini zamanın, usul ve şartlarım, yetkili merciin yasaklama ve erteleme hallerini düzenleyen 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanumumun Toplantının ertelenmesi ve bazı hallerde yasaklanması başlıklı 17. Maddesinde . Vati veya kaymakam. milli güvenlik, kamu düzeni; suç işlenmesinin öntenmesi, genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarıın hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla belirli bur toplantıyı bir ayıaşmamak üzere erteleyebilir veya suç işleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olmasıhalinde yasaklayabilir. Denilmek suretiyle bir il sınırlarında düzenlenmek istenen bir toplantının hangi hallerde yasoklanabileceğini hükmetmiş, yine 5442 sayıh il Idaresi Kanunun 11/A (Vali, il sınırları içinde bulunan genel ve özet bütün kolluk kuvvet ve teşkilatının amiridir. Suç lşlenmesini önlemek, kamu düzen ve güvenini korumak için gereken tedbirleri alır …) ve 11/C (it sınırları içinde huzur ve güvenliğin, kişi dokunulmazliğının, tasarrufa müteallik emniyetin, kamu esentiğinin sağlamak için vali gereken karar ve tedbirleri alır ... hükümleri yer almştır.


Bilindiği üzere; ülkemizde 15 Temmuz 2016 tarihinde TSK içine sızmnş FETÖmensuplarmca bir darbe girişiminde bulunułmuş, bu hain girişim bertaraf edilmesinin akabinde. darbe girişiminde bulunan terör õrgütünün tüm unsurlarıyla ve süratle bertaraf edilebilmesi için 20.07.2016 Perşembe günü ülke genelinde 3 ay süreyłe Olağanüstü Hal ilan edilmiş olup. 2935 Sayılı Olağanüstü Hal Kanunun 11-m Maddesinde "Kapalı ve açık yerlerde yapılacak toplantı ve gösteri vürüyüşlerini yasaklamak, ertelemek, izne bağlamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapıilacağı yer ve zamanı tayin, tespit ve tahsis etmek izne bağładığı her toplantıyı izlemek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağımak."şeklinde tedbirler alınabileceği belirtitmektedir.

Belirtilen hususlar ile ilgili olarak Diyarbakır Valiliğince 15.08.2016 tarih ve 201612132 savılı kararı ile il Merkezimizde ikinci bir emre kadar açık alanlarda stant açma,çadır kurma, basın açıklamalari, oturma eylemí, miting, her türlü toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin v.b tüm eylemler yasaklanmışti.

Görülen lüzum üzerine 17.08.2016 tarihinden itibaren DIŞ İLÇELERÍMIZDE DAHIL EDİLEREK İLİMİZ GENELİNDE, İKİNCİ BİR EMRE KADAR AÇIK ALANLARDA STAND AÇMA, ÇADIR KURMA. BASIN AÇIKLAMALARI, OTURMA EYLEMİ, MÍTÍNG. HER TÜRLÜ TOPLANTI VE GÖSTERİ YÜRÜYÜŞLERİNİN V.B,
Milli Güventik, Kamu düzeni, suç işlenmesinin öntenmesi genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalannın hak ve özgürlüklerinin korunması amacıyla 2911 sayılı toplantı ve gösteri yürüyüşłeri kamununun 17. maddesine, 2935 sayılı Olağanüstü Hal Kamunun ll-m maddesine istinaden YASAKLANMASI ..."
6. Kamu Emekçileri Sendikaları Konfederasyonuna (KESK) bağlı Sağhk ve Sosyal Hizmet Emekçileri Sendikası (SES/Sendika) Ergani temsilciliği, Ergani Devlet Hastanesi önünde basın açıklaması yapmak amacıyla 29/6/2017 tarihinde (havale tarihi)Ergani Kaymakamlığıa (Kaymakamlık) başvurmuştur. Sendika, basın açıklamasının konusunun taşeron işçi statüsünde çalışan bedensel ve zihinsel engelli bir kişinin hastanede cinsel saldırıya uğramasına ilişkin olduğunu bildirmiştir. Kaymakamhık, başvurucu Sendikaya gönderdiği 30/6/2017 tarihli yazı ile talebin reddedildiğini bildirmiştir.Kaymakamlık yazısı şu şekildedir:
".…Ses Ergani Temsilcilik eş başkanı [H.K.J'ın vermiş olduğu dilekçede "30 Haziran 2017 Cuma günü KESK Ergani şubeler platformu olarak hastanede taşeron personeli olan bedensel ve zihinsel bir gencin tecavüze uğramasına ilişkin Erganı Devtet Hastanesinin önünde saat 13.30 da basın açıklaması düzenleme istediklerini" beyan ederek bildirimde bulunmuştur.

Bilindiği üzere ülkemizde 15 Temmuz 2016 tarihinde TSK içine sizmış FETÖmensuptarinca bir darbe girişiminde bulunulmuş bu hain girişimin bertaraf edilmesinin akabinde darbe girişiminde bulunan terör örgütünün tüm unsurlarıyla ve süratle bertaraf edilmesinin akabinde de 20.07.2016 Perşembe günü ülke genelinde 3 ay süreyle Olağanüstü Hal ilan edilmiş olup Olağanüstü Hal halen devam etmektedir.
2935 sayıhı Olağanüstü Hal Kanunun 11-m maddesinde "Kapahı ve açık yerlerde yapılacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklamak, ertelemek, izne bağłamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer ve zamanı tayin, tespit ve taħsis etmek, izne bağladığı her türlü taplantıyı izletmek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağıtmak"şeklinde tedbirler alımabileceği belirtilmektedir.


İlgi (b) sayıhı yazzya istinaden [Diyarbakır Emniyet Müdürlüğünün Valilik Makamıonaylı yazısı] 15.08.2016 tarih ve 2016/2132 savih ile ilimiz merkezinde görülen lüzum üzerine 17,08.2016 tarihinde diş ilçelerimizde dahil edilerek ikinci bir emre kadar açık alanlarda stand açma çadır kurma, basın açıklamasi, oturma eylemi miting. her türlii toplantiı ve gösteri yürüvüşleri v.b. Milli Güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin őnlenmesi genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunmast amacıyla 2911 sayılı Toplantı ve Gösteri Yürüyüşleri Kanunun 17. maddesine, 2395 sayılıOlağanüstü Hal Kanununun 11-m maddesine istinaden YASAKLANMIŞ
Bu bağlamda da idaremiz dahilinde milli güvenlik ve kamu düzeninin bozulmamasıbaşkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması ve suç işlenmesinin önlenmesi amacıyla 30.06.2017 günü saat:13:30 da Ergani Devlet Hastanesi önünde yapilarak basın açtklamasi UYGUN OLMADIĠ1 değerlendirilmiştir."
B. Başvuruya Konu Olay 
7. Başvurucu 1984 doğumlu olup olay tarihinde Ergani ilçesinde öğretmen olarak görev yapmaktadır.

8. Kolluk görevlilerince düzenlenen 30/6/2017 tarihli tutanağa göre başvurucunun da aralarında olduğu seksen kişilik bir grup, basın açıklaması yapmak üzere hastane önünde toplanmıştır. Kolluk görevlileri, Valiliğin yasaklama kararı nedeniyle basın açıklamasıyapmalarına izin vermeyeceklerini topluluğa bildirmiş ve dağılmalan gerektiği yönünde topluluğu uyarmiştir.

9. Kolluk görevlilerinin uyarılarına rağmen topluluk dağılmamış, R.B. isimli bir katılımcı basın açıklaması yapmıştır. Tacize uğrayan şahsın ailesi ve yakınlarının grup içinde olması ve yaşanan olayın mahiyetini gözönünde bulunduran kolluk görevlileri, basın açıklamasına ve toplantıya herhangi bir müdahalede bulunmamıştır. Basın açıklaması sonrasıgrup, kendiliğinden ve olaysız bir şekilde dağılmıştır.

10. Basın açıklamasına katılan başvurucunun emre aykırı davranışta bulunduğu gerekçesiyle hakkında 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayıhı Kabahatler Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca 227 TL idari para cezası uygulanmıştır. Başvurucu hakkında düzenlenen İdari Yaptırım Tutanağı'nda başvurucunun eylemine dair herhangi bir bilgi yoktur.
11. Başvurucu; katıldığı basın açıklamasının ifade özgürlüğü ile toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında olduğunu, idari para cezası uygulanmasının ulusal ve ułuslararası hukuk kurallarına aykırı olduğunu ileri sürmüştür. Başvurucu; itiraz dilekçesinde,basın açıklamasına konu cinsel taciz olayının hastanede gerçekleşmesi ve mağdur kişinin ilgili yerde işçi olarak çalişması nedeniyle etkinliğin ilgili hastanenin merdiveninde yapıldığını belirtmiştir. Katıhımcıların bası açıklaması sonrası olaysız şekilde dağıldığınıbelirterek idari para cezasina itiraz etmiştir.

12. İtirazı inceleyen Ergani Sulh Ceza Hâkimliği (Hâkimlik) başvurucunun itirazıni 3/4/2018 tarihinde kesin olarak reddetmiştir. Hâkimlik itirazın reddine ilişkin gerekçesinde,toplantının 2911 sayılı Kanun'un 10, maddesine aykıriı olarak bildirimde bulunmaksizın, ayni Kanun'un 22, maddesine aykırı olarak kamu hizmeti görülen bina ve tesislerinde yapıldığınıbelirtmiştir. Ayrica kararda toplantının amacının bir önemi olmadığıni vurgulamiştır.

III. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
13. 2911 sayılı Kanun’un 17. maddesi şöyledir:
"Bölge valisi, vali veva kaymakam, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi, genel sağlığın ve genel ahläkın veya başkalarının hak ve özgürlüklerinin korunması amaciyla belirli bir toplontiıyı bir ayi aşmamak üzere erteleyebilir veya suçişleneceğine dair açık ve yakın tehlike mevcut olması hâlinde yasaklayabilir."
14.5326 sayılı Kanun'un 32. maddesinin (1) ve (2) numaralı fikraları şöyledir:
"Yetkili makamłar tarafindan adli işlemler nedeniyle ya da kamu güvenliği, kamu düzeni veya genel sağliğin korunması amaciyla, hukuka uygun olarak verilen emre aykırıhareket eden kişiye yüz Türk Lirası idari para cezası verilir. Bu cezaya emri veren makam tarafindan karar verilir.

Bu madde, ancak ilgili kanunda açıkça hüküm bulunan hallerde uygulanabilir."
15. 5442 sayılı Kanun'un 66. maddesi şöyledir:
"(Değişik: 23/1/2008-5728/125md.) il genel kurulu veya idare kurulları yahut en büyük mülkiye amirleri tarafindan kanunların verdiği yetkiye istinaden ittihaz ve usulen tebliğ veya ilan olunan karar ve tedbirlerin tatbik ve icrasına muhalefet eden veya müşkülat gösterenler veya riayet etmeyenler, mahalli mülki amir tarafindan Kabahatłer Kanumunun 32 nci maddesi hükmü uyarınca cezalandırılr. (Ek cümle: 27/3/2015 - 6638/16 md.) Ancak,kamu düzenini ve güvenliğini veya kişilerin can ve mal emniyetini tehlikeye düşürecek toplumsal olayların baş göstermesi hálinde vali tarafından kamu düzenini sağlamak amacıyla alınan ve usulüne göre ilan olunan karar ve tedbirlere aykırı davranantar, üçaydan bir yila kadar hapis cezasıyla cezalandırılır."
16.2935 sayıl Kanun'un 11. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Bu Kanunun 3 üncü maddesinin birinci fikrasının (b) bendi gereğince olağanüstü hal ilanında: genel güvenlik, asayiş ve kamu düzenini korumak, şiddet olaylarının yaygınlaşmasını önlemek amacıyla_ 9 uncu maddede öngörülen tedbirlere ek olarak aşağıdaki tedbirler de alınabilir:
m) Kapałı ve açık yerlerde yapıłacak toplantı ve gösteri yürüyüşlerini yasaklamak,ertelemek, izne bağlamak veya toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin yapılacağı yer ve zamanıtayin, tespit ve tahsis etmek, izne bağladığı her türlü taplanuyı izletmek, gözetim altında tutmak veya gerekiyorsa dağıtmak,"

B. Uluslararasi Hukuk 
17. Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AiHM) Akarsubaşı/Türkiye (B. No:70396/11, 21/7/2015) kararına konu olayda kırk beş kişi, Adana Adliyesi önünde düzenlenen gösteriye katılmıştır. Gösteride basın açıklaması da yapılmıştır. Daha önce basın açıklamasıyapılamayacak yerlere ilişkin olarak verilımiş valilik kararını ihlal edecek şekilde Adliye Sarayının giriş merdivenleri önünde yapılan bu basın açıklamasına katidığı gerekçesiyle başvurucu hakkında jdari para cezası uygulanmiştır. Başvurucunun itirazlan mahkemece reddedilmiştir. AiHM devletłerin yalnızca barışçıl toplantı hakkını korumakla değil aynızamanda bu hakka, yasaya aykırı nitelikte dolaylı sınırlamalar getirmekten kaçınmakla da yükümlü olduklarını hatırlatmıştır. AiHM anılan cezalandırmada, gõsterinin barışçıl amacı ve yapılma biçiminin dikkate alınmadığıı vurgulamıştır. Öte yandan müdahalenin varsayılan meşru amacıyla orantılı olup olmadığını değerlendirmeye imkân verecek nitelikte uygun ya da yeterli bir gerekçe içermediğini de belirtmiştir. AiHM'e göre başvurana yalnizca basın açıklamasının okunması gereken bir gösteriye katıldığı gerekçesiyle para cezası verilmesi, bir sendikaya üye olan herkesi cezalandırılma korkusuyla gösteri yapma hakkını kullanmaktan caydırabilecek niteliktedir. AiHM, 5326 sayıl Kanun'un 32. maddesinin imkân verdiği müdahaleyi toplantı hakkına orantisiz bir müdahale olarak kabul etmiş ve Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 11. maddesi kapsamunda toplantı hakkının ihlal edildiğine karar vermiştir.

18. Sözleşme'nin 15. maddesi, taraf devletlere tek taraflı bildirimde bulunarak bazıhâllerde Sözleşme'deki belli hak ve özgürlüklere aykırı davranma, bir başka deyişle anılan hak ve özgürlüklere ilişkin yükümlülükleri azaltma imkänı sunmaktadır. Bugüne kadar Sözleşme'ye taraf birçok devlet (Türkiye, Ingiltere, Fransa, İrlanda, Yunanistan, Ukrayna,Arnavutluk, Gürcistan ve Ermenistan) Sözleşme'deki yükümlülüklerine ilişkin derogasyon bildiriminde bulunmuştur. AiHM bu bildirimlerle bağlantılı uygulamalardan kaynaklanan başvuruları karara bağlamıştır (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 148).

19. AiHM bu başvurularda öncelikle derogasyon bildiriminde bulunulmasım hakhıkılacak aeil bir durum bulunup bulunmadığını değerlendirmekte, daha sonra söz konusu olağanüstü hâlin bu durum için alınan olağanüstü tedbirleri tam manasıyla gerektirip gerektirmediği yönünden bir inceleme yapmakta ve son olarak uluslararası hukuktan doğan yükümlülüklerin ihlal edilip edilmediğini tartışmaktadır (Lawless/İrlanda (3), B, No: 332/57,1/7/1961, §§ 23-47; Aksoy/Türkiye, B. No: 21987/93, 18/12/1996, §§ 69-84; Brannigan ve McBride/Birleşik Krallık, B. No: 14553/89-14554/89, 26/5/1993, §§ 44-73). Brannigan ve McBride/Birleşik Krallık kararında AiHM, Kuzey İrlanda'da terörist faaliyetler nedeniyle yaşanan olağanüstü hâlin häkim kararı olmaksızın tutuklama ve gözaltı sürelerinin uzatılmasışeklindeki olağanüstü tedbirleri gerektirip gerektirmediğini incelemiştir. AiHM bu konuda,söz konusu tedbirlerin gerçekten olağanüstü durumun yarattığı olumsuzlukların giderilmesi sebebiyle alınıp alınmadığı, uzatılmış gözaltı süresi yönünden yargı denetimi yokluğunun gerekçelendirilip gerekçelendirilmediği ve verilen yetkilerin suistimal edilmesini önlemek için başka mekanizmalar olup olmadığı gibi unsurları tartışmıştır (Brannigan ve McBride/Birleşik Krallik, §§ 49-65).

IV. ÍNCELEME VE GEREKÇE 
20. Anayasa Mahkemesinin 11/5/2022 tarihinde yapmiş olduğu toplantida başvuru incelenip gereği düşünüldü:

A. Başvurucunun İddiaları
21. Başvurucu, basın açıklamasına konu olan cinsel saldırı olayının devlet hastanesinde gerçekleşmesi ve mağdur kişinin de ilgili yerde taşeron işçi olarak çalışmasınedeniyle basın açıklamaşının ilgili hastanenin merdivenlerinde yapıldığıni belirtmiştir.Kabahat olarak tanımlanmayan bir eylem nedeniyle hakkında idari para cezasıuygulanmasının toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenłeme hakkı, düşünce ve kanaat hürriyeti ile düşünceyi açıklama ve yayma hürriyetini ihlal ettiğini ileri sürmüştür.
B. Değerlendirme 
22. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağh olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının özü katıldığı bir basın açıklaması nedeniyle idari para cezası ile cezalandırılmasına ilişkindir. Bu nedenle başvurucunun iddialarının bir bütün olarak Anayasa'nın 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

23. Anayasa'nın "Topłantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı" kenar başlıklı 34.maddesi şöyledir:
"Herkes. önçeden izin almadan. silahsız ve saldırısız toplantı ve gösteri vürüyüşit düzenleme hakkina sahiptir.

Toplantı ve gösteri yürüyüşü hakkı ancak, milli güvenlik, kamu düzeni, suç işlenmesinin önlenmesi. genel sağlığın ve genel ahlakın veya başkalarınım hak ve özgürlüklerinin korunması amaciyla ve kanunla sinırlanabilir.

Toplantiı ve gösteri vürüyüşü düzenleme hakkının kullanulmasında uygulanacak şekil.şart ve usuller kanunda gösterilir."
a.Kabul Edilebilirlik Yönünden 
24. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunımadığı anlaşılan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
i. Müdahalenin Varlhığı
25. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının sadece kullanılması sırasında değil kullanılmasından sonraki işlemlerin de hak üzerinde sıurlayıcı ctkisi bulunmaktadır (Osman Erbil, B. No: 2013/2394, 25/3/2015, § 53; Dursun Soydan ve diğerleri, B. No:2015/2948, 14/11/2018, § 39; sendika hakkına ilişkin olarak bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri ([GK], B. No: 2014/920, 25/5/2017, § 48). Bu sebeple başvurucuların katıldığı basın açıklaması nedeniyle daha sonra idari para cezası ile cezalandırılmasının toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik bir müdahale olduğu kabul edilmelidir.


ii.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
26. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması" kenar başliklı 15. maddesi şöyledir:
"Savaş, seferberlik, sıkyönetim veya olağanüstü hallerde, milletlerarası hukuktan doğan yükümlülükler ihläl edilmemek kaydıyla, đurumun gerektirdiği ölçüde teme! hak ve hürriyetlerin kullanlması kismen veya tamamen durdurulabilir veya bunłar için Anayasada öngörülen güvencelere aykırı tedbirler alınabilir.

Birinci fikrada belirlenen durumlarda da, savaş hukukuna uvgun filler sonucu meydana gelen ölümler dışında, kişinin yaşama hakkına, maddi ve manevi varlığının bütünlüğüne dokunutamaz; kinse din, vicdan, düşünce ve kanaatłerini açıklamaya zortanamaz ve bunlardan dolayı suçlanamaz; suç ve cezalar geçmişe yürütülemez;suçluluğu mahkeme kararı ile saptanıncaya kadar kimse suçlu sayıiamaz."
27. Diyarbakır Valiliğinin başvuru konusu müdahaleyi oluşturan idari para cezasına dayanak karari, ülkede olağanüstü hâlin devan ettiği süreçte 2935 sayılı Kanun uyarınca verilmiştir. Bununla birlikte Diyarbakır Valiliğinin 17/8/2016 tarihli karanının 5442 sayılıKanun'un 11. maddesinin (A) ve (C) bentleri ile 2911 sayıh Kanun'un 17. maddesine dayandığı anlaşılmıştir.

28. Valiliğin ilgili kararları uyarınca Diyarbakır'ın ilçelerinin tamamında 2016yılının Ağustos ayından itibaren tüm toplantı ve gösteri yürüyüşleri ikinci bir emre kadar belirsiz bir süreyle yasaklanmıştır. Bu durumda sõz konusu kararın belirli bir toplantını en fazla bir ay süreyle yasaklanabileceğinin öngörüldüğü 2911 sayılı Kanun'un 17. maddesi ile toplantının en fazla on beş gün süreyle sinırlandırıldığı 5442 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (C) bendi uyarınca verildiğinin kabulü mümkün görünmemektedir. Bu doğrultuda başvuru konusu yasaklama kararının 2935 sayılı Kanun'un 11. maddesinin (m) bendi kapsamında bir olağanüstü hâl tedbiri olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

29. Bu itibarla başvurucu hakkında toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıkullanması sonucu uygulanan idari yaptirım kararlarına ilişkin inceleme Anayasa'nın 15.maddesi kapsamında yapılacaktır. Bu inceleme sırasında öncelikle sınırlamanın Anayasa'nın 13. ve 34. maddelerinde yer alan güvencelere aykırı olup olmadığı tespit edilecek, aykırılık saptanması hâlinde ise Anayasa'nın 15. maddesindeki ölçütlerin bu aykırılığı meşru kılıp kılmadığı değerlendirilecektir (kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı bağlamında bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, §§ 193-195, 242; eğitim hakkı bağlamında bkz. Mehmer Ali Eneze, B. No:2017/35352, 23/5/2018, § 31; aile hayatına saygı hakkı ve haberleşme hürriyeti bağlamında bkz, Bayram Sivri, B. No: 2017/34955, 3/7/2018, § 47; din özgürlüğüne ilişkin olarak bkz.Murat Kalkan, B. No: 2017/21904, 11/12/2018, § 41).

30. Anayasa'nın 13. maddesi şöyledir:
"Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksizın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeptere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sımrtamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna. demokratik ioplum düzeninin ve lâik Cumhurivetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz."

31. Sıırlamanın Anayasa'nın 13. maddesinde öngörülen ve somut başvuruya uygun düşen, kanun tarafından öngörülme, Anayasa'nın 34. maddesinde belirtilen haklı sebeplerden bir veya daha fazlasma dayanma ve demokratik toplum düzeninin gereklerine aykiri olmama koşullarına uygun olup olmadiğının belirlenmesi gerekir.

(1) Kanunilik 
32. 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesinin kanunla sıırlama ölçütünü karşıladığısonucuna vanlmıştır (5326 sayılı Kanun'un 32, maddesine ilişkin kanunilik değerlendirımesi için bkz. Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, §§ 52-69).
(2)Meșru Amaç
33. Başvurucunun idari para cezasıyla cezalandırılmasının Anayasa'nın 34.maddesinin ikinci fikrasıda yer alan sebeplerden kamu düzeninin korunmasına yönelik önlemlerin bir parçası olduğu ve meşru bir amaç taşıdığı sonucuna varılmiştır.
(3) Demokratik Toplum Düzeninin Gereklerine Uygunluk 
(a) Genel ilkeler 
34. Demokratik bir toplumda toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının önemi ile bu hakkın sınırlandırılmasinın demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun olmasına ilişkin genel ilkeler için Dilan Ögüz Canan, B. No: 2014/20411, 30/11/2017, (§§32-34); Ali Rıza Özer ve diğerieri [GK] (B. No: 2013/3924, 6/1/2015, § 115-117); Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, (§§ 71-74); Osman Erbil ( §§ 45-47), Gülşah Öztürk ve diğerleri (B. No: 2013/3936, 17/2/2016, §§ 66-70); Erdal Karadaş. (B. No: 2017/22700,28/5/2019, §§ 54-58, 60, 61 ) kararlarına bakılabilir.

35. Anayasa'nın 34. maddesi fikirlerin silahsız ve saldırısız, başka bir ifade ile barışçıl bir şekilde ortaya konabilmesi için toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkınıgüvence altına almıştır. Dolayısıyla toplantı hakkının amaci, şiddete başvurmayan ve fikirlerini barşçıl bir şekilde ortaya koyan bireylerin haklarının korunmasıdır. Demokratik bir toplumda, mevcut düzene itiraz eden ve barişçıl yöntemlerle düzenin değiştirilmesini savunan kişilere siyasi fikirlerini toplantı özgürlüğü ve diğer yasal araçlarla ifade edebilme imkānısunulmalıdır (Ali Rıza Özer ve diğerleri. § 118; Osman Erbil, § 47; Gülşah Öztürk ve diğerleri, §§ 67, 68; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 80; Dilan Ögüz Canan, § 37; Ömer Faruk Akyüz, B. No: 2015/9247, 4/4/2018, § 54). Eğer toplantı şiddet içeriyorsa veya bu toplantida şiddete çağrida bulunuluyorsa toplantiının bariışçı olduğu,dolayısıyla Anayasa'nın 34. maddesinin sağladığı korumadan yararlanacağı söylenemez (Ferhat Üstündağ, B. No: 2014/15428, 17/7/2018, § 51).

36. Toplanma özgürlüğünün kullanımından kaynaklanan kamu düzenine yönelik tehditlerin gerçeklik değeri taşıması hâlinde yetkili makamlar bu tehditleri bertaraf etmek amacıyla tedbirler alabilir. Bu tedbirlere aykırı toplantılar düzenlenmesi, bu tür toplantılara katıhınması veya bu tür toplantılarda suçlar işlenmesi hâlinde de ceza verilebilir (Dilan Ögüz Canan, § 40; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 81). Bu tedbir ve cezalar barışçıl toplantı hakkıa dolaylı sınırlamalara dönüşmemelidir. Toplantı hakkını kullanırken kamu otoritelerinin keyfi müdahalelerine karşı da bireyin korunması gerekir (Dilan Ögüz Canan, § 42; Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 82; Gülşah Öztürk ve diğerleri, § 76; Erdal Karadaș, § 61).


(b)Ílkelerín Olaya Uygulanması
37. Mevcut başvuruda, Diyarbakır Valiliği kamu düzeninin korunması amacıyla il genelinde tüm etkinliklerin belirsiz bir süreyle yasaklanmasına karar vermiştir. Basın açıklaması yapılmasına yönelik bildirim üzerine idare, bu talebi uygun görmemiştir.Başvurucu, hastane önünde yapılan bir basın açıklamasına katıłmış ve grup olaysız şekilde dağılmiştir (bkz. §§ 5-9).

38. Valilik yasaklama kararnda, PKK/KCK terör örgütünün 2016 yılı Ağustos ayında Diyarbakır'da gerçekleştirdiği terör eylemleri, terör eylemlerinin devam etme ihtimalinin bulunması, farklı terör örgütlerine müzahir kişilerin toplantı yapma ve farkh görüşe mensup kişilerle çatışma ortamı oluşabileceğini belirtmiştir. Ayrıca gerçekleştirilecek toplantılarn terör örgütü propagandasına dönüşebileceğini ve kamu düzeninin bozulabileceğini, istihbari bilgilerle toplumda çatişma ortamı oluşabileceğini ifade etmiştir.
39. Diyarbakır Valiliğinin 17/8/2016 tarihli yasaklama kararı bulunduğu gerekçesiyle 5326 sayılı Kanun'un "Emıre aykırı davranış" kenar başlıklı 32. maddesi hükmüesas ahınarak başvurucu hakkinda idari para cezası uygulanmıştır. İdari para cezasına ilişkin tutanakta yaptirim konusu eylemin 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesine muhalefet (emre aykırı davranış) şeklínde belirtildiği ve söz konusu tutanaklarda başvurucunun eylemine dair bir açıklama yapılmadığı görülmüştür.

40. Anayasa Mahkemesi daha önce 5326 sayılı Kanun'un 32. maddesinde yer alan emre itaatsizlik kabahatinin barışçıl gösterilere dolayhı müdahale edilmesinde kullanılma riski bulunduğuna işaret etmiştir (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 87; Erdal Karadaş, § 65; Selma Elma, B. No: 2017/24902, 4/7/2019, § 48). Dolayısıyla incelenen başvuruda yapılacak değerlendirmelerde bu husus diğer şartlarla birlikte dikkatli bir şekilde gözetilecektir.

41. Katılımcıların şiddet eylemlerine karışmadıkları veya toplantı nedeniyle bir zarar tehlikesinin doğduğunun gösterilemediği durumlarda kamu makamlarınca toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına belirli bir ölçüye kadar müsamaha gösterilmelidir (Eğitim ve Bilim Emekçileri Sendikası ve diğerleri, § 81). Barışçıl bir gösteri veya basın açıklaması nedeniyle -somut olayda olduğu gibi- ilke olarak bu gösteri ya da toplantıya katılan kişilere kınanabilir bir olaya karışmadıkları sürece en hafif kabul edilecek cezai bir yaptırım da uygulanmaması gerekir. Zira barışçıl gösteriye katılanlar hakkında gösteri sonrasında idari para cezaları verilmesi gibi yaptırımlar kişilerin haklarını kullanmalarında caydirıcı etkiye neden olabilir (Riza Gökçen Erus ve diğerleri, B. No: 2014/17391,19/4/2018, § 55; Erdal Karada$, § 68).

42. Usulüne uygun olarak verilmiş bir emre aykırı davranışın varlığı tek başına temel hak ve özgürlüklere müdahale için yeterli değildir. Temel hakka müdahaleyi haklıkılacak olan ve emrin amacı olan kamu güvenliğinin, kamu düzeninin, genel sağlığın bozulduğunun veya bozulma tehlikesinin bulunduğunun da kamu gücünü kullanan yetkili mercilerce kararlarda (öreğin ceza tutanağını düzenleyen polis raporlarında veya derece mahkemelerinin gerekçelerinde) gösterilmesi gerekir (benzer nitelikte değerlendirmeler için bkz. Dilan Ögüz Canan, §§ 51, 53; Erdal Karadaș, § 69).


43. Nitekim Anayasa Mahkemesi daha önce Selma Elma kararinda, mevzuatta öngörülen usule ilişkin bazı yükümlülükler yerine getirilmeden tertip edilen bir toplantıya,toplantının yasal koşullara uygun olarak düzenlenip düzenlenmediğini bilmeyen veya bilme olanağı bulunmayan katılımcılarına ceza verilmesini demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun bulmamiştır. Anayasa Mahkemesine göre diğer koşulları da oluştuğu takdirde bu tür toplantiları düzenleyen kişilere ceza verilebilirse de idare ve derece mahkemelerinin öncelikle haklarında idari para cezası uygulanan kişiłerin toplantıları ya düzenleyen ya da yönetenlerden birisi olduğunu tespit etmesi bir zorunluluktur (Selma Elma,§§ 51-62).

44. İncelenen başvuruya konu somut olay yukarıdaki kararda belirtilen ilkeler çerçevesinde değerlendirildiğinde basın açıklaması barışçıl şekilde kısa bir sürede tamamlanmış ve açıklama yapan grup olaysız dağılmıştır. Toplantıya kolluk güçleri tarafindan müdahale edilmesini gerektirecek bir durum yaşanmamiştir. İdarenin tutanaklarında ya da yargı mercilerinin kararlarnda kamu düzeninin bozulduğu yönünde bir gerekçenin yer almadığı ve başvurucunun basın açıklamalarını organize eden ya da yöneten konumunda olduklarına dair bir tespit yapılmadığı anlaşılmıştır.

45. Bu nedenle başvurucunun sadece katihmci olması nedeniyle idari para cezası ile cezalandırıımasının toplantı hakkını kullanmasına dolaylı ve caydırıcı bir etkisi olduğu değerlendirilmiş, başvurucuya verilen idari para cezasının kamu düzeninin sağlanması ile başkalarının haklarının korunması için zorunlu bir toplumsal ihtiyaca karşılık gelmediği ve demokratik toplum gereklerine uygun olmadiğı sonucuna ulaşiılmıştır.
46. Açıklanan gerekçelerle müdahalenin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına ilişkin olarak olağan dönemde Anayasa'nın 34. maddesine aykını olduğu sonucuna varılmiştir.

47. Bununla birlikte anılan müdahalenin olağanüstü dönemde temel hak ve özgürlüklerin kullanımının durdurulmasını ve sınırłandırılmasını düzenleyen Anayasa'nın 15.maddesi kapsaminda meşru olup olmadiğıin incelenmesi gerekir.
c. Anayasa'nın 15. Maddesi Yönünden Değerlendirme 
48.Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı savaş. seferberlik, sıkıyönetim ve olağanüstü hâl gibi olağanüstü yönetim usullerinin benimsendiği dönemlerde Anayasa'nın 15.maddesinin ikinci fikrasında yer alan dokunulması yasaklanan çekirdek haklar arasında değildir. Dolayısıyla bu hak yönünden olağanüstü hâllerde Anayasa'daki güvencelere aykırıtedbirler alınması mümkündür (Aydı Yavuz ve diğerleri, §§ 196, 345).
49. Ayrıca anılan hak milletlerarası hukuktan kaynaklanan yükümlülük olarak insan hakları alanında Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerden, özellikle BirleşmişMilletler Medeni ve Siyasi Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşmesi'nin 4. maddesinin (2)numaralı fikrası ve Sözleşme'nin 15. maddesinin (2) numaralı fikrası ile bu Sözleşme'ye ek protokollerde dokunulması yasaklanan çekirdek haklar arasında olmadığı gibi somut olayda başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yapılan müdahalenin milletlerarası hukuktan kaynaklanan diğer herhangi bir yükümlülüğe (olağanüstü dönemlerde de korunmaya devam eden bir güvenceye) aykırı olduğu da saptanmamıştır (Aydı Yavuz ve diğerleri, §§ 199, 200, 346; Turhan Günay [GK], B. No: 2016/50972, 11/1/2018, § 86).

50. Anayasa'nın 15. maddesine göre temel hak ve özgürlüklerin sinırlandınlmasıdurumun gerektirdiği ölçüde olmahıdır. Sınırlamada olağanüstü hål ilanına sebebiyet veren durumun özellikleri ile olağanüstü hâl ilanı sonrasında ortaya çıkan ve süreç içinde değişen koşulların yanı sıra başvuruya konu olayın özellikleri dikkate alınmahdır (benzer yöndeki değerlendirme için bkz. Aydın Yavuz ve diğerleri, § 349; Onur Can Taştan [GK], B.No:2018/32475, 27/10/2021, §73)

51. Anayasa'nın 15. maddesinde yer alan õlçülülük ilkesi, temel hak ve özgürlüklerin kullanılmasının sınırlandırılması veya durdurulması için başvurulan aracın amacı gerçekleştirmeye elverişli ve bunun için gerekli olmasıni, ayrica araçla amacın ölçülübir oran içinde bulunmasını ifade etmektedir (AYM, E.1990/25, K.1991/1. 10/1/1991). Buna göre tedbir, olağanüstü durumu oluşturan tehdit veya tehlikenin ortadan kaldırılması amacına ulaşma bakımından elverişli ve bu amacın gerçekleşmesi için gerekli olmałi; ayrıca ulaşılmak istenen amaç doğrultusunda ortaya çıkan kamu yarar ile temel hak ve özgürlüğüsinırlandıran tedbirin birey üzerindeki olumsuz etkisi arasında orantısızlik bulunmamalıdır (4ydm Yavuz ve diğerleri, § 204; birçok karar arasından bkz. AYM, E.2013/57, K.2013/162,26/12/2013; Onur Can Taştan, § 74).

52. Öte yandan temel hak ve özgürlüklere müdahale teşkil eden tedbirin süresi,kapsamı ve ağırlığı ölçülülüğün belirlenmesinde dikkate alınmalıdır. Nitekim müdahalenin süresi arttıkça bireyin üzerindeki külfet de ağırlaşmaktadır. Bunun yanında bir tedbir kısa süreli olmakla birlikte kapsamı veya ağırlığı itibarıyla temel hak ve özgürlükleri çok ciddi ölçüde etkileyebilir. Böylece tedbirin ağırhığı, süresinden bağımsız olarak bireyin aşırı bir külfet altına girmesine neden olabilir (Aydın Yavuz ve diğerleri, § 208; Onur Can Taştan, §75).

53. Valilik, darbe teşebbüsünün ardından ilan edilen olağanüstü hâlin devam ettiğini belirtilerek 2935 sayıh Kanun'un 11. maddesinin (m) bendi uyarınca tüm ilçelerdeki toplanti ve gösterilerin ikinci bir emre kadar yasaklanmasına karar vermiştir. Valilik anılan kararında,geçmiş tarihterde Diyarbakır'da gerçekleştirilen terör eylemleri ile bu eylemlerin tekrar gerçekleştirilme ihtimali olduğunu belirtmiştir. Toplantıların terör örgütü propagandasına dönüşebileceği ve kamu düzeninin bozulabileceği, ayriıca toplumda çatişma ortamıyaratılmaya çalışılabileceği yönünde istihbari bilgilerin olduğu kararda ifade edilmiştir.Somut olayda başvurucunun da katildığı basın açıklaması barışçıl bir şekilde kısa bir sürede tamamlanmış ve açıklama yapan grup olaysız dağıłmıştır. Toplantıya kolluk güçleri tarafindan müdahale ediłmesini gerektirecek bir durum yaşanmadığı hâlde yasaklama kararından on ay sonra gerçekleştirilen basın açıklamasının idari yaptiruma konu edildiği anlaşılmiştir.

54. Anılan Kanun'da toplantiların ertelenmesi, izne bağlanması ya da toplantı için yer ve zaman gösterilmesi gibi daha az sınírlayıcı tedbirlere de yer verilmiş olmasına rağmen idare takdirini belirsiz süreli olacak şekilde tüm toplantı ve gösterileri yasaklamaktan yana kullanmıştır. İdare belirsiz süreli olacak şekilde tüm toplantı ve gösterileri yasaklamıştır. Bu doğrultuda somut olayda öncelikle olağanüstü hâlin Diyarbakır'ın genel olarak tüm ilçelerinde toplantı ve gösterilerin belirsiz ve öngörülemez süreyle yasaklanmasını gerektirip gerektirmediği değerlendirilmelidir.

55. 21/7/2016 tarihli olağanüstü hâl karari; yaklaşık bir hafta kadar önce gerçekleştirilen darbe teşebbüsünün faili FETÖ'nün tüm unsurlarıyla bertaraf edilmesi, Türk Silahhı Kuvvetleri, yargi, emniyet ve ūniversiteler başta olmak üzere kamu içindeki bütün 

uzantilarının temizlenmesi, bu suretle bir daha darbe teşebbüsünde bulunulmasının önlenerek hukuk devleti ve demokrasi düzeninin garanti altına alınması amaçlarıyla ilan edilmiştir.Dolayısıyla darbe teşebbüsünden sonra devletin özellikle kamu düzeni ve güvenliğinden başhca sorumlu kurumlarında söz konusu terör örgütü nedeniyle yaşanan sorunların devleti belli bir sûre oldukça kırılgan bir konumda bıraktığı kabul edilmelidir. Nitekim bu süreçte çıkarılan olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnameleriyle FETÖ ya da diğer terör örgütleriyle iltisaklı bulundukları gerekçesiyle özellikle anılan kurumlarda çalışan birçok kişi kamu görevinden ihraç edilmiştir.

56. Somut olay bağlamında bu durumun devletin toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkını kullananların güvenliği ile yaşanabilecek çatışmaları önleyerek kamu düzenini sağlama şeklindeki yükümlülüğünü olağan hâlde kendisinden beklenen şekilde yerine getirmesini engelleyeceği açıktır. Öte yandan başvuru konusu yasaklama kararında FETÖ dışında PKK ve DEA$ gibi terör tehditleri ile PKK'nın 2016 yılnda gerçekleştirdiği terör eylemleri dikkate alınmıştır. Ayrıca alınan istihbari bilgilere göre terör örgütlerinin eylemler gerçekleştirebileceğine ve toplumda çatışma ortamı yaratılmaya çalışıldiğına dair değerlendirmeler yapılmıştır. Sonuç olarak FETÖ/PDY ile  diğer terör örgütlerinin tehditlerinin varhği, yasaklama kararının asıl dayanağı olmuştur.

57. İdarenin dayandığı ve yasaklama kararının gerekçesini oluşturan güvenlik mülahazalarının dikkate alınması gerekir. Nitekim planlanan herhangi bir toplantı veya gösteride, kamu düzeni ile başkalarının hakkının korunmasıa veya güvenliğinin sağlanmasına yönelik yasal ve fiili tedbirlerin alınmasi, yetkili makamlar için bir yükümlülüktür. Dolayısıyla idari makamların anılan amaçları gerçekleştirmeye yönelik genişbir takdir yetkisine sahip oldukları konusunda da bir tereddüt bulunmamaktadır. Bununla birlikte başvuru konusu yasaklama kararında, basın açıklamasından on ay önce gerçekleşen terör eylemleri açıklanmış, varsayıma dayalı istihbari bilgi dışında başkaca başvuruya konu toplantıya veya genel olarak düzenlenecek toplantı ve gösterilere yönelik bir terör tehdidinin varlığına dair somut hiçbir olgudan bahsedilmemiştir. Yetkili makamların muhtemel güvenlik risklerini yalnızca varsayarak veya geçmiş tarihte yaşanan terör eylemleri nedeniyle süresiz şekilde Diyarbakır'da gerçekleştirilecek tüm toplantı ve gösterileri yasaklamak anayasal bakimdan yeterli görülemez.

58. Kamu gücünü kullanan organlar anayasal haklara, somut olayda olduğu gibi temel hakkı tamamen yasaklamak şeklinde bir müdahalede bulunduklarında bu organların yasaklama kararıyła giderilmeye çalışılan güvenlik kaygısı ya da diğer bir meşru amacıaçıkça ortaya koymaları gerekir. Valiliklerin ve kamu gücünü kullanan diğer organların yapmaları gereken, temel haklara müdahale gerekçesi bir tehlikenin varlığına dayanıyorsa somut ve güncei tehlikenin varlığını somut olgulara dayalı olarak göstermektir. Söz konusu somut olgular güvenlik güçlerinin raporlarına dayanabileceği gibi yakın tarihlerde yaşanan,toplum ve devlet hayatı ile bireyler üzerinde olumsuz etkileri açıkça görülen olayłara, söz konusu olaylar nedeniyle kamu düzeninin henüz sağlanamamış olmasına veya bu tehlikenin devam ettiği düşüncesine de dayanabilir.

59. Somut olayda olduğu gibi muhtemel veya somut güvenlik mülahazalart olduğunda bu riskler sıralanmadan anayasal hakkın belirsiz bir süreyle yasaklanması ve bu süreçte kararın hiçbir değerlendirmeye tabi tutulmaması, hakkı sınırlamanın gerekliliği ve dolayısıyla müdahalenin ölçülülüğü ile bağdaşmaz. Nitekim -olağanüstü hālin zorunlu kıldığıölçüyü aşacak şekilde- toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının süresiz şekilde yasaklanması ile anılan hakkı toplumsal yaşam içinde önemi ve kullanılma imkánı tamamen 

ortadan kalkacaktır. Bu nedenle kamu otoriteleri hakkın sınırlanmasına ihtiyaç duyduğunda gerektiği oranda sınırlamali, durumun gerektirdiğinden ağır olan veya somut olayın koşullarında gerekmeyen tedbirlere başvurmamahdır. Yasaklama kararıyla ułaşılmak istenen amacı gerçekleştirmek için birden fazla tedbir mümkün ise en hafif tedbiri tercih etmelidir.Ayrica bir toplantı yapilacağı bildirimi üzerine idare, somut güvenlik tehditlerinin devam edip etmediğini de irdelemelidir. Ülkenin tamamında veya bir kısmında olağanüstü hâl ilan edilmiş olması temel haklara durumun gerektirmediği ve orantısız müdahaleler yapılmasınımeşru gösteremez. Bu sebeple idare, toplantının barışçıl bir şekilde yapılmasının imkânlarım sağlamalı ve varsa tehditleri etkisiz håle getirmek için gerekli önlemleri de almahdır.
60. Öte yandan kamu otoritelerinin kamu düzeninin korunması ödeviyle toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkı arasında bir çatışma hálinde makul bir denge kurmaları ve her iki değeri de gerektiği ölçüde gözetmeleri gerekir. Somut olayda ise yasaklama kararıValilikçe süresiz ve kategorik olarak tüm toplantı ve gösterileri içerecek şekilde alınmıştır.Bununla birlikte yasaklama kararlarında izin veya başka bazı koşulların yerine getirilmesi ile toplantı yapilabilmesinin yolları tamamen kapatilarak idare tarafindan ilgili kanunun öngördüğü en ağır tedbire başvurulmuştur. Bu şekilde toplantı ve gösteri yürüyüşlerinin kategorik olarak yasak olduğunun kabulü ile cezalandırma yoluna gidilmesi de toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlaline yol açar.

61. 15 Temmuz darbe teşebbüsünden hemen sonra soruşturmaların yoğun bir şekilde devam ettiği günlerde kamu düzeni yönünden tehlike teşkil eden ciddi bir durum olduğu kabul edilebilir. Ancak özellikle ilerleyen süreçte kamu gücünün işleyişinin ve toplumsal hayatın normalleşmesiyle birlikte daha az sinırlayıcı tedbirlerin uygulanması veya daha önce alnan tedbirlerin kaldırlmasi ya da hafifletilmesi değerlendirilmelidir. Somut olayda ise darbe teşebbüsünden bir ay sonra başlayan ve süresiz şekilde devam ettirilen yasaklama sürecinde idare ve derece mahkemesince bu konuda hiçbir değerlendirme yapılmamiştır. Yasaklama kararı sonrasi, idarece herhangi bir değerlendirmeye tabi tutulmadığıdan devam edip etmediği muallak olan -yaklaşık on ay önceki- güvenlik mülahazaları idari para cezasına dayanak olmuştur. Bu çerçevede kamu düzeni yönünden daha az sınırlayıcı uygulamalarla giderilemeyecek bir tehlike olduğu gösterilmeden belirsiz ve öngörülemez bir süreyle toplantının yasaklanmasının her iki değer arasında kurulmasıgereken adil dengenin toplantı ve gösteri yürüyüşünü düzenleme hakkı aleyhine bozulduğu sonucuna ulaşilmiştir.

62. Diğer yandan Valilik, süresi belli olmayan yasaklama kararıyla bireylerin toplantı ve gösteri yürüyüşleri düzenleme hakkı aleyhine bir külfet yaratmış; buna karşılık kamu düzeninin karşılaştığı tehlikenin devlet hastanesinde cinsel saldırıya uğradığı iddia edilen engelli bir kişinin mağduriyetini duyurmaya çalışan veya kamuoyu oluşturmaya çabalayan, başvurucunun da aralarında olduğu topluluk yönünden yaratılan bu külfete baskın geldiğini hiçbir şekilde göstermemiştir.

63. Ídari para cezası şeklindeki müdahalenin uygulanması suretiyle bireylerin toplantı hakkına keyfī olarak müdahale edilmemesini sağlayacak güvencelerin başında emre aykırlığın kamu düzenini bozucu etkisinin ya da kamu düzeninin bozulması yakın tehlikesinin -içinde bulunulan şartlar ile başvurucunun eyleminin niteliği dikkate alınarakyeterli kabuł edilebilecek gerekçelerinin asgari düzeyde de olsa somut olgularla ortaya konulması gelmektedir. Olağanüstü şartlarla ilgili asgari ve yeterli gerekçelerden ziyade soyut ve genel gerekçeler, toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının kullanımınıanlamsız hâle getirebilir ve hakkın hiç kullanılamamasına yol açabilir. Dolayısıyla -hangi 

nedenle benimsenmiş olursa olsun- olağanüstü yönetim usullerinin uygulandıği dönemlerde de müdahalenin somut olayla ilgili gerekçe ortaya konulmaksızın uygulanması durumun gerektirdiği ölçüde bir tedbir olarak kabul edilemez (Erdal Karadaş, § 81) Bu doğrultuda başvuru konusu olayda, somut olguları ve koşułları gözetmeksizin süresiz şekildeki yasaklama kararinın toplantı ve gösteri yūrüyüşü düzenleme hakkını anlamsız ve imkânsız kilacak bir dereceye ulaştirdiği sonucuna varılmiştir.

64. Dolayisiyla somut olayda kamu otoritelerince kamu düzeninin bozulduğu ya da bozulma tehlikesinin varliığının ilgili ve yeterli sekilde somut olgularla ortaya konulamadığıve mevcut yasaklama kararının hedeflenen amaç için gerekli ve amaca ulaşmaya elverişli olmadığı anlaşılmiştir. Bu nedenle Anayasa'nın 15. maddesinin başvurucunun toplanti ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına yönelik Anayasa'nın 34. maddesinde belirtilen güvencelere aykırı bu müdahaleyi meşru kılmadığı, ayrıca Diyarbakır Valiliğinin geçerli olacağı süre ikinci bir emre kadar şeklinde belirlenen 17/8/2016 tarihli yasaklama karanıuyarınca verilen idari para cezasının olağanüstü hâlin gerektirdiği ölçüde olmadığıdeğerlendirilmiştir.

65. Açıklanan gerekçelerle -Anayasa'nın i 15.maddesiylebirlikte değerlendirildiğinde- başvurucunun Anayasa'nin 34. maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
d. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
66. Başvurucu, ihlalin tespit edilmesi ve yargilamanin iadesi ile 10.00o TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

67. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırlması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapilması gereken iş yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) mumaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun Šzellikierine ilişkin kapsamlı açıkłamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
68. Başvurucunun toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlali nedeniyle yalnızca ihlal tespitiyle giderilemeyecek olan manevi zararları karşılığında talebiyle bağlıkalınarak başvurucuya 10.000 TL manevi tazminat ödenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
V. HKM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDÍLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 34 maddesinde güvence altına alınan toplantı ve gösteri yürüyüşüdüzenleme hakkınün İHLAL EDiLDİĞiNE,

C. Kararın bir örneğinin toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Ergani Sulh Ceza Hâkimliğine (2017/805 D. İş) GÖNDERİLMESİNE,
D.Başvurucuya 10.000 TL manevi tazminat ÖDENMESÍNE,
E. 294,70 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 4.794,70 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen sūre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERiLMESiNE 11/5/2022tarihinde OYBÍRLIGIYLE karar verildi.