Anayasa Mahkemesinin 15/12/2020 Tarihli ve 2017/17652 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-01-19

19 Ocak 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31369
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından: BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR 
ONUR ARSLAN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2017/17652Karar Taríhi : 15/12/2020
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Raportör : Tuğçe TAKCI Başvurucu : Onur ARSLAN Vekili : Av. Salih COŞAR 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, kamu makamlarının gerekli kontrol ve denetim ödevini yerine getirmemesinden dolayı kanuna aykın olarak tıbbi müdahale gerçekleştirilmesi sonucu ölüm olayı meydana gelmesi ve açian tam yargı davasının hatalı değerlendirmeyle reddedilmesi nedeniyle yaşam hakkımn ihlal edildiği iddiasma ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 20/2/2017 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve ekferinin idari yönden yapıłan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5._ Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir Örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüş bildirmemiştir.

III, OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ve Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) üzerinden ulaşılan bilgi ve belgelere göre ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Başvurucunun kardeşi D.A.Ö. 24 haftalık hamile olup Ş. Devlet Hastanesinde (Devlet Hastanesi) görevli kadı doğum doktoru olan S.K. tarafindan suç teşkil ettiği hâlde 8/11/2004 tarihinde gerçekleştirilen kürtaj işlemi sırasında cenin ile birlikte hayatınıkaybetmiştir.

A.Olayla İlgili Olarak Yürütülen Ceza Soruşturması Süreci 
9. Olayla ilgili olarak yürütülen soruşturma kapsamında Devlet Hastanesinde ebe olarak görev yapan tanık S.T.nin 12/l1/2004 tarihinde alınan iki beyanının ilgili kismışöyledir:
i. ".…. 08.11.2004 günü Saat:08.00 sıralarında hastanedeki gôrevime geldim. O gün öğle vakitlerine kadar her șey normaldi ve 12.00 siralarında [D.A.] isminde 25-30 yaşları arasi bir bayan ve yanında bir erkek şahıs geldi. Bu bayanın hize geliş nedenini kendisi söylemedi, bize sadece [S.] beyin gönderdiğini söyledi. Bir süre sonra [S.] bey hastaneyi aradı ve [D.] ebe hanımla görüştü. [D.] hanım doktor ile telefon görüşmesi yaptiktan sonra bana gelen hastanın rahatsızlığının 24 haftalık ölū bebek tanısıyla gönderildiğini söyledi ve Doktor beyin ilaç tedavisine başlamamız gerektiğini söylediğini bildirdi. Biz kadımı yatırdık ve tedavisine başladık. Ben bu kadının karnında bulunan bebeğin ölú olup olmadığıhususunda bir sefer dinleme yaptim ve bir şey duymodım, dokior beyin de o tani ile göndermiş olması nedeniyle pek fazla kontrol etme gereği duymadum. Biz doktorun bize belirtmiş olduğu tedaviyi kontrollü bir şekilde uyguladık. Bizim yapmış olduğumuz tedavi kadını ameliyata alama kadar devam etti. Bu kadının ilk gelişi ile ameliyat esnasma kadar doktor bey iki sefer gelip kendisi kontrol etti ve durumu hakkında bizden bilgi aldı Saat:16.30 gibi kadında kanama başladı ve bir süre sonra bu kanama arttı. Bu kadını hu şekilde kanaması artınca doktor bey ile birlikte kadını ameliyat haneye aldık. Bu esnada ben ameliyat ektbini acilen göreve çağırdim. Ameliyat ekibi gelmeden biz doktor beyin nezaretinde kadının durumunun aciliyetinden dolayı işe başladık. ancak kadınının içrahminin yırtılmış (Uterusda rüptür) olduğu anlaşıldı. Bunun üzerine bebek ve ekleri alındı.Bu esnada hasta eks oldu ..."
ii. " ...Ben bir fiil [D.A.] isimli bayanın ameliyatına girdim ve ameliyat boyunca orada idim. Ben [S.] beyin çocuğu aldhığını gördüm. Benim gördüğüm kadarı ile çocuk üzerinde her hangi hir olumsuzluk söz konusu değildi. yani çocuğun tüm uzuvłarı tamamdı. Çocuk alındıktan sonra kadını kurtarma telaşı olduğu için çocuğun nereye konduğunu ve morga kimlerin indirdiği konusunda ise hir bilgim yoktur, tahminen oradaki hizmetli şahuslar indirmiştir. Benim çocuğun koluua ne olduğu konusunda bir bilgim yoktur, ben gördüğüm zaman çocuğun uzuvları tamdı ve bir eksiklik yoktu..."
10. Tanık F.A.nın 12/11/2005 tarihli beyanının ilgili kısmı şöyledir:
".….[S.] isimli doktorun muayenchanesinde buluştuk... Doktor ile [D.] bir iki dakikalığıa dışarı çıkıp tekrar girdiler.. Yaşadığını ölü olmadığını söyledi. Çocuğun bu haliyle alınması gerektiğini söyledi. Doktor bey bize ayrıca acilen hastaneye gitmemiz gerektiğini, kendisinin hemşireyi aradığını ve gerekli talimatı verdiğini söyledi."
11. Devlet Hastanesinin Başhekimi M.I.nin 11/11/2004 tarihli beyanının ilgili kısmışõyledir:
" ….08.11.2004 günü Kadın hastalıkları …. uzmanı [S.K.] hastanemizde [D.A.]isimli bir hastayı suni sancıyła doğum .… başlatmış. hastadaki fetus ölüymüş nbbi nedenlerle hastađaki fetusu suni sanci vermek suretiyle almak istemiş daha sonra …. kanoma durdurulmaya 

çalışılırken hasta ex olmuş ben bunu kayılara bakarak öğrendim ancak henim öğrenme tarihim ve bu olaydan bilgi sahibi olmam 09.11.2004 günüdür, 08.11.2004 günü bana bu ameliyattan haber verilmedi. ben bu olayla ilgili doktor [S.K.] ile 10.11.2004 günügörūştúm_ ancak_ ameliyata_ katilan hemşirelerle görüşmedim, ayrica_ doktor [S.K.] bey 08.11.2004 günü senelik iznini kullanyordu, izne ayrılış tarihi istemiş olduğunuz ve gönderdiğimiz belgede de belirtildiği gibi 25.10.2004, göreve baslayacağı tarihte 14.11.2004 tür yani kendisi senelik iznini kullanrken bu müdahaleyi hastanemizde yapmışur..bu ameliyatı yapan ekipte görevli narkoz teknisyeninin adı [L.A.] isimli bir memurumuzdur.şu anda kendisi izindedir. Ameliyata katlan hemşirelerin adlarını bilmiyorum..."
12. Sivas Cumhuriyet Başsavcılığı (Cumhuriyet Başsavcılıği) tarafindan 24/5/2006tarihli iddianameyle doktor S.K. hakkında kadının ölümü ile sonuçlanan çocuk düşürtme suçundan kamu davası açılmiştir.

13. Sivas 2. Ağır Ceza Mahkemesinin (Ağır Ceza Mahkemesi) 11/9/2008 tarihli kararıyla S.K.nın müsnet suçtan neticeten 5 yıl hapis cezasıyła cezalandırılmasına karar verilmiştir, Gerekçenin ilgili kısmı şöyledir:
f1..A 
.maktulün, 24 hafialik gebe ołması nedeniyle, çocuğu aldırmak amacıyla babası,maktulün uzaktan akrabası olan [F.A.] ile birlikte [$.] İlçesinde Devlet Hastanesinde Kadın Doğum Uzmanı olarak görev yapan diğer sanık [S.K.nın] ilçede bulunan yazihanesine gittikleri, sank [S.K.nın] maktulü muayene ederken odasına kimseyi almadıği, bir müddet sonra hasta olan maktulü [$.] Devlet Hastanesine yönlendirdiği maktul [D.A.Ö.nün] [$.]Devlet Hastanesine olay gúnü olan 08.11.2004 günü saat 13.00 de yattıktan sonra saat 16.30 da ameliyata alindiğı ve ameliyat esnasında çocuğumun almmasından hemen sonra öldüğü anlaşılmıştır.

Her ne kadar sanuk [S.K.nın] ile, tanıklar [D.A.] ve [S.T.] maktul [D.A.Ö.nün]hastaneye geldiğinde hamile olduğu çocuğunun ölü olduğunu helirtmiş ve bu yönde [$.]Devlet Hastanesi kayularına geçirilmiş ise de, dosya içerisinde mevcut 45 Adli up uzmanımın katilımi ve 34 adli tip uzmanının düşünceleri doğrultusunda hazırlanan Adli Tip Kurumu Genel Kurulunun 07.02.2008 gün ve 36 sayilı raporunda açıkça belirtildiği üzere,maktul [D.A.Ö.nün] 24 haftalık gebe olduğu 5-6 aylık çocuğunun kürtaj yoluyla batın içerisinde göbek kordonumın kesilerek öldürüldükten sonra aler kullanlıp parçalanarak dışarı çıkartıldiğı, maktulün ölümünün ceninin aletle parçalanması sırasında ohuşan uterus rüptürüne bağlı iç kanama sonucu meydana gelmiş olduğu ve hekimin eylemi ile ölům arasıda illiyet bağı bulunduğu, ceninin düşürtülmesi ve gebeliğin sonlandırılması için tbbi bir zorunluluğunun bulunmadığı., [$.] Devlet Hastanesi tarafindan maktul [D.A.Ö.]hakkmda düzenlenmiş olan hasta müşahede evrak ve ameliyot bültenin gerçeğe aykırıolarak düzenlenmiş olduğu unlaşıldiğındun,
Sank [S.K.nın] eylemi mahkememizce kadıın öłününe neden olan rzaya dayalıçocuk düşürtme olarak kabul edilmiş olup..."
14. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafindan S.K.nın 27/3/2019 tarihinde ölmesi nedeniyle ilamat dosyası infaz edilmeden iade edilerek ilamın ortadan kaldırılmasına karar verilmesinin talep edilmesi üzerine Ağir Ceza Mahkemesi tarafindan verilen 24/4/2019 tarihli ek kararla Yargıtay 14. Ceza Dairesinin 27/2/2014 tarihli onama karanıyla kesinleşmiş olan mahkůmiyet ilamının ortadan kaldırılmasına karar verilmiştir.


B. Olayla İlgili Olarak Yürütülen Tazminat Davası Süreci 
15. Babası K.A. ile başvurucu 28/10/2008 tarihli dilekçeyle olayda hizmet kusuru bulunduğunu iddia ederek Sağhk Bakanlığından maddi ve manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

16. Başvurucu, talebin reddedilmesi üzerine 23/2/2009 havale tarihli dilekçeyle Sivas İdare Mahkemesinde (İdare Mahkemesi) tam yargı davası açmıştır. Dava dilekçesinde başvurucu, babası K.A. için 30.000 TL maddi, 50.000 TL manevi; kendisi için ise 40.000 TL manevi olmak üzere toplam 120.000 TL tazminat ödenmesini talep etmiştir.
17. Sağlık Bakanlığı savunmasında doktor S.K.nın yıllık izinde olduğu dönemde idareden izin almadan veya idareyi haberdar etmeden gerçekleştirdiği hizmet dışı eylemi ile neticeye sebebivet verdiğini, olavda kişisel kusur bulunduğunu, hizmet kusuru bulunmadığınıbildirmiştir.

18. İdare Mahkemesi 3/2/2010 tarihli kararla davanın reddine karar vermiştir.Gerekçenin ilgili kısmi şöyledir:
"•.
Dava_ dosyasinın incelenmesinden; davacilardan [K.A.min] kizi, Onur_ Arslan'ın [başvurucu] kardeşi olan [D.A.Ö.nün] 16.8.2001 tarihinde evlendiği, ... boşandıkları, eşiyle ayrıldıktan sonra .…. [M.T.] isimli şahsa ait markette çalışmaya başladıği, market sahibi [M.T.] isimli şahıstan hamile kaldığı. cenin 5.5-6 aylık iken aldırılmak istendiği, [K.]İli'nde 4 ila 5 doktora götürüldüğü, 5,5-6 aylık olması nedeniyle ceninin burada alımmadığı.daha sonra_[$.] İlçesi'nde kadın doğum uzmanı olan [S.K.nın] özel muayenehanesine gidildiği, yapılan muayene sonrası hastaneye nakledilerek ameliyato alındıği, yapılan cerrahi müdahale sonrası cenin ve annenin hayotıni 08.11.2004 tarihinde kaybettikleri,doktor [S.K.] hakkında 'kadının ölümüne neden olan rizayo dayalı çocuk düşürtme' suçu isnadryla Sivas 2.Ağir Ceza Mahkemesi'nin E:2006/89 esasında açilan davada yapilan yargilama sonucu 11,09.2008 gün …. kararla doktor [S.K.nin] anulan suçu ișlediğinden bahisle 5 yıl mahkumiyetine karar verildiği, … anlaşılmaktadır.

Dava konusu olayda, ölen [D.A.Ö.nün] yakınları tarafindan ölüm olayından 3 gün sonra doktor [S.K.] hakkında Cumhuriyet Savcılığına suç duyurusunda bulunulması üzerine,doktor ve ilgililer hakkında soruşturma başlatıldıği, yapılan soruşturma sonucu düzenlenen 11.04.2005 torihli Soruşturma Raporunda özetle: olay tarihinde dokior [S.K.nın] yıllik izinde olduğu. şayet nbbi bir müdahalede bulunulması ve bunun da hastanede yapilmast gerekiyorsa haştane başhekimliğinden izin alınması gerektiği halde izin alınmadığı ve konuya ilişkin herhangi bir onayın olmadığı, muayenehanesine gelen maktulenin 24 haftalık gebe olduğumu doktorun da kabul ettiği, yasalara göre anne ve babasının rizası ile yasal kürtajı 10 haftaya kadar olduğu, olayda, yasal kürtaj süresinin çok úzerinde olduğu, eğer tibbi bir endikasyon varsa müdahale öncesi muhtemel sonuçların hastanın kendisine ve yakınlarına anlatilması ve sonrasında işleme riza gösterdiklerine ilişkin resmi yazı alınmasıgerektiği halde bu yönde herhangi bir işlem yapilmadığı, hastanın ex olması durumunda adli bir olay olması nedeniyle gecikmeksizin Cumhuriyer Savcilığına haber verilmesi ve yaralı ve delil niteliğindeki cesetten çıkarılan eşyanın adli makamlara teslim edilmesi gerekirken teslim edilmediği .… dolayısıyla, adli bir olayın gecikmesinde birinci derecede kusurlu olduğundan .. bahisle kıama cezası ile cezalandırıłması gerektiği, teklifinin getirildiği ve idarenin herhangi bir kusurunun bulunmadığı kanaatine yer verildiği görülmüştür.

Sivas 2.Ağır Ceza Mahkemesince Adli Tip Kurumuna yaptırilan ve karar içerisinde alıntiısıa yer verilen raporda; olay tarihinde [D.A.Ö.nün] 24 haftalik gebe olduğu, 5-6 aylik çocuğu kürtaj yoluyla batın içerisinde göbek kordonunun kesilerek öldürüldükten sonra alet kullamıp dışarı çıkartıldığı, maktülün ölümünün ceninin aletle parçalanması sırasında oluşan uterus rüptürüne bağlı iç kanama somucu meydana gelmiş olduğu ve hekimin eylemi ile ölüm arasında illiyet bağı bulunduğu, ceninin düşürtülmesi ve gebeliğin sonlandırılması için uıbbi hir zorunluluğun bulunmadığının belirtildiği görülmektedir.

Bu durumda, doktor [S.K.nın] 5237 sayilı tūrk Ceza Kanunu'nun 99/4.moddesindeki kadının ölümüne neden olam rizaya bağlı çocuk düşürtme suçunu işlediğinin Mahkeme korarıyla_ da sabit_ olduğu, ölen [D.A.Ö.] doktor tarafindan_ özel muayenehanesinde muayene edildikten sonra muayenehanesinde yapması gereken cerrahi müdahaleyi hastaneye taşıdığı, diğer hir ifade ile, ameliyatın doktorun yıllık izinde olduğu kamu hizmeti sunucusu olmadiğı bir zamanda yapıldiğı ve ameliyat için Hastane Başhekimliğine herhangi bir bilgi verilmediği, dolayisıyla, idare ajanının izinde olduğu dönemde, idaresine haher verilmeksizin gerçekleştirilen ve konusu suç teşkil eden (gebelik süresi 10 haftadan fazla olan ceninin alınması) cerrahi müdahaleden idarenin sorumlu tutulamayacaği, diğer bir ifade ile, zararın kamu görevlisinin kamu gücünden aldığı yetkisini kullanırken meydana gelmediği, bôylece, doktorun eylemi ile meydana gelen zarar arasında idare bakımından uygun illiyet bağıın bułunmadiğı, yani doktorum kişisel kusurunun bulunduğu.dolayisıyla, idarenin hizmet kusurunun bulunmadiğı ve olayın idare açısından tazmini gerektirir bir yönünün bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Öte yandan, kişisel kusur nedeniyle adli yargıda ilgililer hakkında maddi manevi tozminat davası açılabileceği de açıktır.

Açıklanan nedenlerle, davanın reddine..."
19. Başvurucunun temyiz talebi, Damştay Onbeşinci Dairesinin (Onbeşinci Daire)22/4/2016 tarihli kararıyła oyçokluğuyla reddedilerek karar onanmıştır. Karşıoyun ilgili kısmışöyledir:
Nf 
Ihtilaf konusu olay muvacehesinde;
1)Hekimin mahkumiyetine sebep olan filinin, Sağlık Bakanliıği'na bağlı devlet hastanesinde gerçekleştiği ve bu hastanede bulunan tüm ameliyat ekipmanlarım kullanabildiği,
2)Hastanede görevli hemşire ve diğer çalışanlarla birlikte ameliyatıgerçekleştirdiği diğer bir deyişle, ameliyathaneyi yałnız başına hazırlamayıp, ameliyatıhekim sifatyla yalmz yapmadiğı,
3)Ydlık izinde olduğu bir dönemde izinli hekimin, ameliyathaneyi kullanabilmesine imkan sağlayacak, yönetim boşluğuna idarenin sebebiyet verdiği,
4)Tüm bu süreçte gõrevli personelin bu durumu, hastane yönetimine bildirmediği,
5)Hastane yönetiminin kontrol ve murakabe görevini gereği gibi yapmadığı,

Hususları gözönüne almdiğında, idareye bağlı devlet hastanesinde kamu görevi ifa eden hekimin eyleminden idarenin de sorumlu olduğu hususu açıktır 
Usul ve hukuka uygun bulunmayan davanın reddi yönündeki mahkeme kararının bozulması gerektiği..."
20. Başvurucunun karar düzeltme talebi Onbeşinci Dairenin 22/11/2016 tarihli kararıyla oyçokluğuyla reddedilmiştir.

21. Ret kararı başvurucuya 27/1/2017 tarihinde tebliğ edilmiş olup başvurucu 20/2/201 7 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
22. İlgili hukuk için bkz. Aysun Okumuş ve Aytekin Okumuş. B. No: 2013/4086,20/4/2016, §§ 44, 45.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
23. Mahkemenin 15/12/2020 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
24. Başvurucu; kardeşinin ölümüne neden olan fiilin Devlet Hastanesinde gerçekleştirildiğini, Devlet Hastanesi yönetiminin kontrol ve gözetim görevini gereği gibi yerine getirmediğini, dolayısıyla olayda hizmet kusuru bulunduğu hâlde tam yargı davasının reddedilmesinin hatalı bir değerlendirme olduğunu befirterek çeşitłi anayasal haklarının ihlal edildiğini iddia etmektedir.

B. Değerlendirme 
25. Anayasa'nın 17. maddesinin birinci ve ikinci fikraları şöyledir:
“Herkes, yaşama, maddi ve maneví varliğını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.
Tibbi zorunluluklar ve konunda yazılı haller dışında, kişinin vücut bütûnlúğüne dokunulamaz; rizası olmadan bilimsel ve nbbi deneylere tábi tutulamaz."
26.Anayasa'nı 5. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
“Devletin temel amaç ve görevleri, .. kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosval hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sirlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varhığmın gelişmesi için gerekli şartlarıhazırlamaya çalışmakur."
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).


28. Başvurueu; yakınının õlümünde doktorun kusurunun yanı sıra Devlet Hastanesinin de organizasyon kusuru olduğunu, buna rağmen tam yargı davasının hatalıdeğerlendirilerek reddedildiğini iddia etmektedir. Bu sebeple başvurucunun iddialarının bir bütün olarak Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkı kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
29. Yaşam hakkının doğal niteliği gereği, yaşamını kaybeden kişi açısından bu hakka yönelik bir başvuru ancak yaşanan ölüm olayı nedeniyle ölen kişinin mağdur olan yakınları tarafindan yapılabilecektir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, B. No: 2012/752,17/9/2013, § 41). Başvuru konusu olayda müteveffa, başvurucunun kardeşidir. Bu nedente başvuruda, başvuru ehliyeti açısından bir eksiklik bulunmamaktadır.
30. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan yaşam hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yönünden 
a. Genel İlkeler 
31. Anayasa'nın 17. maddesinde düzenlenen yaşam hakki, Anayasa'nın 5.maddesiyle birlikte değerlendirildiğinde devlete pozitif ve negatif ödevler yükler (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 50).

32. Devletin pozitif bir yükümlülük olarak yetki alanında bulunan tüm bireylerin yaşama hakkını gerek kamusal makamłarın gerek diğer bireylerin gerekse kişinin kendisinin eylemlerinden kaynaklanabilecek risklere karşı koruma yükümlülüğü bulunmaktadır (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, §§ 50, 51).

33. Söz konusu pozitif yükümlülük, sağhk alanında yürütülen faaliyetleri de kapsamaktadır. Devlet -ister kamu isterse özel sağlık kuruluşları tarafından yerine getirilsinsağlık hizmetlerini hastaların yaşamlarının korunmasına yönelik gerekli tedbirlerin alınabilmesini sağlayacak şekilde düzenlemek zorundadır (Nail Artuç, B. No: 2013/2839,3/4/2014, § 35).

34. Devletin yaşam hakkı kapsamındaki pozitif yükümlülüklerinin maddi yönünün yanı sıra usule ilişkin bir yönü de bulunmaktadır (Serpil Kerimoğłu ve diğerleri, § 54).Yaşam hakkı kapsamındaki usule ilişkin yükümlülük olayın niteliğine bağlı olarak cezai,hukuki ve idari nitelikte soruşturmalarla yerine getirilebilir.

35. Buna göre yaşam hakkının veya fiziksel bütünlüğün ihlaline kasten sebebiyet verilmeyen, ihmal nedeniyle meydana gelen ölüm olayiarında etkili bir yargısal sistem kurma yönündeki pozitif yükümlülük her olayda mutlaka ceza davası açılmasını gerektirmez.Mağdurlara hukuki, idari ve hatta disiplinle ilgili hukuk yollarının açık olması ile yerine getirilmiş sayıłabilir (Serpil Kerimoğlu ve diğerleri, § 59).

36. Yaşam hakkı kapsamında hukuki sorumluluğu ortaya koymak adına adli ve idari yargida açılacak tazminat davalarının da makul derecede ivedilik ve özen şartını yerine 

getirmesi gerekmektedir. Derece mahkemelerinin bu tür olaylara ilişkin yürüttükieri yargilamalarda, Anayasa'nın 17. maddesinin gerektirdiği seviyede derinlik ve özenle bir inceleme yapıp yapmadıklarının ya da ne ölçüde yaptıklarının da Anayasa Mahkemesi tarafindan değerlendirilmesi gerekmektedir (4ydın Gür, B. No: 2015/3640, 30/10/2018, §80). Zira derece mahkemeleri tarafindan bu konuda gösterilecek hassasiyet, yürürlükteki yargı sisteminin daha sonra ortaya çıkabilecek benzer yaşam hakkı ihlallerinin önlenmesinde sahip olduğu önemli rolün zarar görmesine engel olacaktır (Cemil Danşman, B. No:2013/6319, 16/7/2014, § 110; Filiz 4ka, B. No: 2013/8365, 10/6/2015, § 33).
b. İlkelerin Olaya Uygulanması
37. Başvurucunun yakınının ölümüyle sonuçlanan, doktor S.K. tarafindan hamileliğin 24. ayında gerçekleştirilmiş olan kürtajın suç teşkil eden bir tıbbi müdahale olduğu Ağır Ceza Mahkemesince tespit edilmiştir. Öte yandan başvurucunun iddialari,Devlet Hastanesi idaresinin denetim ve kontrol görevini yerine getirmemesi nedeniyle yakınlarının ölümüne neden olan eylemin doktor tarafindan gerçekleştirilmiş olmasına yani Devlet Hastanesindeki organizasyon eksikliği nedeniyle kamu makamlarının yaşamı koruma yükümlülüğünü yerine getirmemesine, buna rağmen tam yargı davasının hatalı olarak reddedilmesine dayanmaktadir.

38. Öncelikle belirtilmelidir ki hastane yönetiminin istihdam ettiği tüm sağlık personelinin seçimi, denetlenmesi ve hastanede gerçekleştirilen tedavi ve diğer işlemlerin organizasyonu konusunda yönetme ve denetleme görevi bulunmaktadır. Bu bağlamda başvurucunun iddialarına konu olan Devlet Hastanesi idaresinin olaydaki sorumluluğunun organizasyon kusuru çerçevesinde incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
39. Dosyanın incelenmesinden olaya ilişkin olarak görülen tam yargı davasında İdare Mabkemesi tarafından "ameliyatın doktorun yıllık izinde olduğu kamu hizmeti sunucusu olmadığı bir zamanda yapıldığı ve ameliyat için Hastane Başhekimliğine berhangi bir bilgi verilmediği, cerrahi müdahaleden idarenin sorumlu tutulamayacağı. zararın kamu görevlisinin kamu gücünden aldığı yetkisini kullanırken meydana gelmediği, doktorun eylemi ile meydana gelen zarar arasında idare bakımından uygun illiyet bağınn bulunmadığı, yani doktorun kişisel kusurunun bulunduğu" gerekçesiyle tazminat talebinin reddine karar verildiği anlaşılmıştır (bkz. § 18).

40. Başvuru konusu olayda gerçekleştirdiği tıbbi müdahalenin suç teşkil ettiği doktor, eylemi anında yıllik izinli olsa da Devlet Hastanesinde görev yapmakta olan bir kamu görevlisidir ve tibbi müdahaleyi bir Devlet Hastanesinde, söz konusu Hastanenin ekipmanlarını ve personelini kuilanarak gerçekleştirmiştir. Ayrica tıbbi müdahalenin gerçekleştirildiği 8/11/2004 tarihi hafta içi/mesai günüdür.

41. Kamu görevlisi doktor izinli olduğu bir dönemde, hiçbir yetkiliye haber vermeden Devlet Hastanesinde, mesai gününde, hastane personeliyle birlikte cerrahi operasyon gerçekleştirebilmiş; ayrıca Hastanede görevli ve kamu görevlisi sıfatını haiz olan ve cerrahi operasyondan haberdar olan diğer personel de Hastane yetkililerini durumdan haberdar etmemiştir. Bu şartlar altında Devlet Hastanesi idaresinin sağlīk personelinin suçteşkil edecek davranışlardan kaçınmasına yönelik hastanedeki denetim ve kontrol görevini gereken şekilde yeríne getirmediği, yönetim boşluğuna neden olduğu, dolayısıyla olayın gerçekleştiği Devlet Hastanesinde bir organizasyon kusuru bulunduğu açıktır.•

42. Tüm bu bilgilere göre somut olayda kamu makamlarının yaşamı koruma yönündeki pozitif yükümlülüğü yerine getirdiğinin değerlendirilmesi mümkün değildir. Bu durumda İdare Mahkemesi tarafindan değinilen hususlar gözetilmeden hizmet kusuru bulunmadığı gerekçesiyle tazminat talebinin reddine karar verilmesi de yaşam hakkının korunmasına ifişkin ilkelerle bağdaşmamaktadır.

43. Açıklanan gerekçelerle yaşam hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.
3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
44. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un S0. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Esas inceleme sonunda, başvurucunun hakkinın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hálinde ihlalin ve sonuçlarımn ortadan kaldırıbması için yapilması gerekentere hükmedilir ..

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve sonuçlarınıortadan kaldırmak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gōnderilir.Yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu lehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerinden karar verir."
45.Başvurucu 40.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
46. Anayasa Mahkemesinin Mehmer Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varıldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlałkararının yerine getirilmemesinin sonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
47. Bireyse! başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıldığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§ 55,57).

48. İhlalin mahkeme kararından kaynaklandığı durumlarda Anayasa Mahkemesi,6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2) numarah fikrası ile Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin 1 numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargiama yapılmak üzere kararın bir örneğinin ilgili Mahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafından ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı

verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farkhı olarak ilgili mahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bułunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek üzere gereken işlemleri yerine getinnektir. (Mehmet Doğan, §§ 58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§57-59, 66, 67).

49. İncelenen başvuruda kamu görevlilerinin yaşamı koruyucu tedbirleri almamalarıve bu hususun İdare Mahkemesi tarafindan gözetilmeden yaşamı koruma yükümlülüğüilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde tazminat talebinin reddine karar verilmesi nedeniyle Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında yaşam hakkının ihlal edildiğine karar verilmiştir.Dolayısıyla ihlalin idarenin eyleminden kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bununla birlikte idarenin eyleminden kaynaklanan ihlalin tespit edilmesi ve tazminatin ödenmesi suretiyle ihlalin giderilmesi amacıyla oluşturulmuş bir mekanizma olan tam yargı davasında devletin pozitif yükümlülüklerine uygun nitelikte bir inceleme yapilmaması sebebiyle ihlal, derece mahkemelerinee de giderilememiştir. Bu açidan ihlal aynı zamanda mahkeme kararından da kaynaklanmaktadır.

50. Bu durumda yaşam hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapıłacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargılama yapılmak üzere Sivas İdare Mahkemesine gönderilmesine karar verilmesi gerekir.
51. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat talebinin reddine karar verilmesi gerekir.
52. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.857,50 TL yargilama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Yaşam hakkını ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDiLEBiLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan yaşam hakkının İHLAL EDİLDİĞINE.

C. Yaşam hakkı ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere kararın bir örneğinin Sivas İdare Mahkemesine (E.2009/535)GÖNDERİLMESINE,

D.Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE,
E. 257,50 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.857,50 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERiLMESiNE 15/12/2020tarihinde OYBİRLİĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Üye Hasan Tahsin GÖKCAN Burhan ÜSTÜN Hicabi DURSUN 
Üye Üye Muammer TOPAL Yusuf Şevki HAKYEMEZ