Anayasa Mahkemesinin 4/12/2025 Tarihli ve 2022/42158 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-02-12

12 Şubat 2026 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 33166
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR OSMAN GÜNEŞ BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2022/42158Karar Tarihi : 4/12/2025
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN 
Üyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Selahaddin MENTEŞ
İrfan FİDAN 
Muhterem INCE 
Raportör : Mutlu ALAF 
Başvurucu : Osman GÜNEŞ

Vekili : Av. Bilge TOSUN BAŞLAMIŞLI 

I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
1. Başvuru; işçilik afacaklarına ilişkin açılan davada talebin artırılan kısmının zamanaşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının, yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle de makuł sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarına ilişkindir.

2. Başvurucunun iş akdi 1/11/2006 tarihinde feshedilmiştir. Başvurucu 22/6/2011tarihinde kidem tazminati, ihbar tazminati, fazla mesai ücreti, yılliık izin ücreti, ułusal bayram ve genel tatil ücreti, hafta tatili ücreti alacaklarımın tazmini hususunda fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak dava açmıştır.

3. İskenderun İş Mahkemesi 24/5/2012 tarihli kararı ile yetkisizliğine ve dosyanın nöbetçi Ankara İş Mahkemesine gönderilmesine karar vermiştir. Başvurucu, 18/7/2012tarihinde dosyanın yetkili iş mahkemesine gönderilmesini talep etmiştir.
 4. Ankara 46. İş Mahkemesi (Mahkeme) davada 10/7/2013 tarihli kararla dosyanın süresinde yetkili mahkemeye gönderilmediği gerekçesiyle davanın açılmamış sayılmasına karar vermiştir. Başvurucu, bu kararı temyiz etmiştir. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 29/6/2020tarihli kararı ile kararı bozmuştur. Gerekçesinde, dosyanın süresinde yetkili mahkemeye gönderilmesinin talep edildiğini belirtmiştir.

5. 7/4/2021 tarihli duruşmada Mahkeme, bozma ilamina uyulmasına ve dosyanin hesap bilirkişisine gönderilmesine karar vermiştir. 14/6/2021 tarihli bilirkişi raporunda başvurucunun 1.553,64 TL fazla mesai ücreti, 68,15 TL ulusal bayram ve tatil günleri, 661,66TL hafta tatili alacağı olduğu hesaplanmıştır. İhbar tazminatı hesaplanmamıştır.Başvurucunun bir yıllık çalışma süresini doldurmadığı için kıdem tazminatını ve yıllık izin alacağıni hak etmediği değerlendirmesi yapılmıştır.


6. 6/10/2021 tarihli duruşmada tarafların rapora itirazlarının değerlendirilmesi için dosyanın yeniden bilirkişiye gönderilmesine karar verilmiştir. 19/1 1/2021 tarihli ek raporda bir öncekinden farklı olarak ihbar tazminatı hesaplanmış ve başvurucunun 608,68 TL ihbar tazminatı alacağı olduğu tespit edilmiştir.

7. 8/12/2021 tarihli duruşmada tarafların rapora itirazlarının reddine ve başvurucuya islah yapması için bir haftalık süre verilmesine karar verilmiştir. Başvurucu 13/12/2021 tarihli islah dilekçesini sunmuştur. Taleplerini 19/11/2021 tarihli ek bilirkişi raporu doğrultusunda artırmıştır. Fazla mesai ücreti, ulusal bayram ve tatil günleri ücreti ve hafta tatili ücrcti yönünden ise davanın belirsiz alacak davası olduğuna işaret etmiştir.
8. Mahkeme 7/2/2022 tarihli duruşmada davanın kısmen kabulüne miktar itibarıyla kesin olmak üzere karar vermiştir. Kıdem tazminatı ve yıllık izin ücreti alacaklarını tamamen reddetmiş, diğer alacak kalemleri yönünden ise 10 TL üzerinden davayı kabuł etmiştir.Islahla artırılan kısımları ise zamanaşımı nedeniyle reddetmiştir. Mahkeme, gerekçesinde fesih tarihinin 1/11/2006 olduğu tespitini yapmış ve islahla artırılan talepler yönünden beşyıllık zamanaşımının dolduğu değerlendirmesinde bulunmuştur.

9. Başvurucu, nihai kararı 7/3/2022 tarihinde δğrendikten sonra 5/4/2022 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
A.Mahkemeye Erişim Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
10. Başvurucu; uzun süren yargılama nedeniyle alacaklarının zamanaşımına uğradığını, mahkeme kararının anlamsız hâle geldiğini, mahkemeye erişim hakkının iblal edildiğini ileri sürmüştür. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık) gönderilmiştir.

11. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesinìgerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğíne ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.
12. Somut olayda bir kısım işçilik alacağıın zamanaşımı nedeniyle reddedilerek uyuşmazlığın esası incelenmediğinden başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik bir müdahalede bulunulduğu görülmüştür.

13. 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesinin son fikrasında ücret alacaklarının beş yıllık zamanaşımına tabi olduğu hüküm altına alınmıştır. Dolayısıyla somut olayda başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yönelik müdahalenin kanuni dayanağınm mevcut olduğu anlaşılmıştır.

14. Hukuki işlem ve kuralların sürekli dava tehdidi altında olması hukuk devletinin unsurları olan hukuki güvenlik ve istikrar ilkeleriyle bağdaşmaz. Bu nedenle mahkemeye erişim hakkı ile hukuki güvenlik ve istikrar gerekleri arasında makul bir denge gözetilmelidir (AYM, E.2014/177, K.2015/49, 14/5/2015). Dava açılmasmın belli bir süre koşuluna bağlanmasının hukuki güvenlik ve istikrarın sağlanması ile mahkemeye erişim hakkı arasında 

makul bir denge kurulması amacına yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Bu sebeple dava hakkının beş yıllık zamanaşımı koşuluyla sınırlandırılmasının meşru bir amaca yönelik olduğu sonucuna ulaşilmiștir.

15. Öıçülülük ilkesi; elverişlilik, gereklilik ve orantılılık olmak üzere üç alt ilkeden oluşmaktadır. Elverişlilik, öngörülen müdahalenin ulaşılmak istenen amacı gerçekleştirmeye elverişli olmasıni; gereklilik, ulaşılmak istenen amaç bakımından müdahalenin zorunłu olmasını yani aynı amaca daha hafif bir müdahale ile ulaşılmasının mümkün olmamasını;orantılılık ise bireyin hakkına yapılan müdahale ile ulaşılmak istenen amaç arasında makul bir dengenin gözetilmesi gerekliliğini ifade etmektedir (AYM, E.2011/111, K.2012/56,11/4/2012; E.2013/66, K.2014/19, 29/1/2014; E.2016/16, K.2016/37, 5/5/2016; Mehmet Akdoğan ve diğerleri [1. B.], B. No: 2013/817, 19/12/2013, § 38).
16. Öncelikle elverişlilik ve gercklilik yönünden tartışılması gereken bir husus bulunmamaktadır. Asil üzerinde durulması gereken husus, müdahalenin orantılı olup olmadığidir.

17. Anayasa Mahkemesi; bireysel başvuru kapsamında yaptığı değerlendirmelerde mahkemeyc erişim hakkının bir uyuşmazlığı mahkeme önüne taşıyabilmek ve uyuşmazlığın etkili bir şekiłde karara bağlanmasını isteyebilmek anlamına geldiğini, kişinin mahkcmeye başvurmasını engelleyen veya mahkeme kararını anlamsız hâle getiren, bir başka anlatımla mahkeme kararını önemli ölçüde etkisizleştiren sınırlamaların mahkemeye crişim hakkınıihlal edebileceğini ifade etmiştir (Özkan Şen [2, B.], B. No: 2012/791, 7/11/2013, § 52).
18. Dava açmayı imkânsız kıłacak ya da aşırı zorlaştıracak ölçüde kısa olmadıkça dava açma ya da kanun yollarına başvurma için belli sürelerin öngörülmesi hukuki belirlilik ilkesinin bir gereğidir ve tek başına bu durum mahkemeye erişim hakkına aykırılık oluşturmaz (Remzi Durmaz [2. B.], B. No: 2013/1718, 2/10/2013, § 27). Bu nedenle usul kurallarını uygularken mahkemelerin yargılamanın hakkaniyetine zarar getirecek ölçüde katışekilcilikten ve kanunla öngörülmüş usul şartlarının ortadan kalkmasına neden olacak aşırıesneklikten kaçınmaları gerekir (Kamil Koç [1. B.], B. No: 2012/660, 7/11/2013, § 65).
19. Başvuru konusu olayda başvurucunun iş akdi I/11/2006 tarihinde sonlandırıłmıştır. Başvurucu, fazlaya ilişkin haklarını saklı tutarak işçilik alacaklarına ilişkin olarak 22/6/2011 tarihinde dava açmıştır. Ílk olarak Mahkemede görülen davada 24/5/2012tarihinde yetkisizlik kararı verilmiştir. Yetkili mahkemede yapılan yargılamada ise 10/7/2013tarihinde davanın açılmamış sayılmasına karar verilmiştir. Bu kararın temyiz edilmesi üzerine Yargıtay 22. Hukuk Dairesi 29/6/2020 tarihli kararı ile mahkeme kararını bozmuş ve bozma sonrasında Mahkeme dosyanın esasını incelemeye başlamıştır. Yargilama süresince başvurucunun alacak taleplerine ilişkin olarak 14/6/2021 ve 6/10/2021 tarihli bilirkişi raporları alınmıştır, Başvurucu 13/12/2021 tarihinde bilirkişi raporunda belirlenen miktarlarıdikkate alarak alacak taleplerini artırdığıı belirten islah ve talep artırım dilekçesi sunmuştur.Mahkeme; davalı tarafın zamanaşımı defini dikkate alarak ihbar tazminati, fazla mesai ücreti,ulusal bayram ve tatil günleri ile hafta tatili ücreti alacaklarının artırılan kısımları yönünden başvurucunun talebini reddetmiştir.

20. Uyuşmazlığın işçilik alacağından kaynaklandığı hususunda tereddüt bulunmamaktadır. Davaya konu işçilik alacakları için zamanaşımı süresi beş yıl olarak öngörülmüştür.


21. Anayasa Mahkemesi, zararın tamamının yargılamanın başlangıcında bilinmesinin başvurucudan beklenemeyeceği durumlarda yani davaya konu zararın tespit edilmesinin belli bir uzmanlık gerektirmesi ve mahkemenin de bilirkişi incelemesiyle alacağın miktarını belirleyebildiği uyuşmazlıklarda zamanaşımı süresinin başlangıcının davanın açıldığı tarih dikkate alınarak davanın islah ile arttırılan kısmının reddedilmesinin başvurucuya ağır bir külfet yüklediğini kararlarında ifade etmiştir. Nitekim bu durumun başvurucunun bilirkişi raporuyla belirlenen tazminat tutarının tamamını talep edebilme imkânını ortadan kaldıran orantısız bir müdahale olduğunu da vurgulamıştır (benzer değerlendirmeler için bkz. Çetin Akboğa [GK] B. No: 2019/430, 23/3/2023; Hüseyin Berat Şengül [2. B.], B. No: 2019/22031, 10/7/2024, §§ 22-46).

22. Somut olayda başvurucunun iş akdinin feshi nedeniyle açtığı alacak davasında alacak miktarlarının davanın açıldığı tarihte belirli olmadığı, bu hususların yargılama sırasında olaya ilişkin alınan bilirkişi raporları neticesinde öğrenildiği görülmüştür. Nitekim uyuşmazlığa ilişkin iki ayrı bilirkişi incelemesi yaptırılmıştır. Teknik hesaplama gerektiren uyuşmazlık konusu alacak miktarı belirlendikten sonra başvurucu talep artırım talebinde bulunmuş, dava konusu alacak talebini arttırmıştır. Birçok defa bilirkişi raporunun alındığıdavada alacak kalemlerinin başvurucu tarafindan bilinebilir olmamasına rağmen Mahkemenin arttırılan bir kısım alacak yönünden başvurucunun talebini zamanaşımınedeniyle reddetmesi başvurucuya şahsi olarak aşırı bir külfet yüklemiştir. Başvurucunun katłanmak zorunda kaldığı külfetin hedeflenen meşru amaçla karşılaştırıldığıda orantısız olduğu, dolayısıyla müdahalenin ölçülü olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
23. Açıklanan gerekçelerle başvurunun bu kısmı yönünden Anayasa'nın 36.maddesinde güvence altına alnan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkcmeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

B. Makul Sürede Yargılanma Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
24. Başvurucu, uzun süren yargılama nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

25. 9/1/2013 tarihli ve 6384 sayıh Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun'da değişiklik yapan 2/3/2024 tarihli ve 7499 sayılıt Kanun uyarınca üç ay içinde yapılacak müracaat üzerine makul süre şikâyetlerinin Tazminat Komisyonu tarafindan inceleneceği düzenlenmiştir. Nitekim Anayasa Mahkemesi, Ahmet Kartalkuş ([2. B.], B. No: 2019/39635, 19/3/2024) kararında ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili başarı şansı sunma ve yeterli giderim sağlama kapasitesi olduğu görülen Tazminat Komisyonuna başvuru yolu tüketilmeden yapılan başvurunun incelenmesinin bireysel başvurunun ikincil niteliği ile bağdaşmayacağı sonucuna ulaşmıştır.Somut başvuruda, anılan kararda açıklanan ilkelerden ve ulaşılan sonuçtan ayrılmayıgerektiren bir durum bulunmamaktadır.

26. Açıklanan gerekçełerle başvurunun bu kısmının diğer kabul edilebilirlik koşulları yönünden incelenmeksizin başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğuna karar verilmesi gerekir.


III. GİDERİM 
27. Başvurucu; ihlalin tespiti ve 11.691,49 TL maddi, 90.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

28. Başvuruda, tespit edilen anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırıłmasıiçin yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar ve zorunluluk bulunmaktadır. Anayasa'nın 148, ve 153. maddeleri ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. ve 66. maddeleri uyarınca ihlal karannın gönderildiği yargı mercilerinin yapması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatıp Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında belirtilen ilkelere ve gerekçelere uygun biçimde yürütülecek yargılama sonunda hak ihłalinin nedenierini gidererek yeni bir karar vermektir (yeniden yargılama konusunda bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018, §§54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2) [1. B.], B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60, 66;Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
29. Öte yandan hak ihlali kararından Anayasa Mahkemcsinin davanın neticesiyle ilgili bir tutum sergilediği sonucu çıkarılmamalıdır. Anayasa Mahkemesince verilen hak ihlali kararı uyuşmazlığın sonuçlarından bağımsız olup davanın kabulüne, reddine ya da beraate veya mahkümiyete karar verilmesi gerektiği anlamına gelmemektedir. Kural olarak yargılamanın her aşamasında olduğu gibi ihlalin sonuçlarını gidermek üzere yeniden yapılacak yargılama sonunda da delillerin dava ile ilişkisini kurma ve bunları değerlendirip sonuç çıkarma yetkisi ilgili mahkemelere aittir.

30. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasının yeterli giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.

IV. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. 1. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
2. Makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianı başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle KABUL EDİLEMEZ OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargilanna hakkıkapsamındaki mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDİLDİĞİNE,
C. Kararın bir örneğinin mahkemeye erişim hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak amacıyla Ankara 46. İş Mahkemesine (E.2021/435, K.2022/58) GÖNDERİLMESİNE,
D. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDİNE,

E. 664,10 TL harç ve 40.000 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 40.664,10 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,
F. Ödemelerin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Karann bir ömeğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERiLMESiNE 4/12/2025tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.