Anayasa Mahkemesinin 25/2/2021 Tarihli ve 2018/36896 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-03-23

23 Mart 2021 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 31432
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR 
BÜLENT ÖZER BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/36896Karar Taribi : 25/2/2021
Başkan : Hasan Taħsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞRaportör : Tuğba TUNA IŞIK Başvurucu : Bülent ÖZER Vekili ; Av, Mustafa GÖKCE 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, temyiz isteminin dava değerinin temyiz sitıtı alunda kalmasısebebiyle incclenmeksizin reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkının iħlal edildiği iddiasuna ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 14/12/2018 taríhinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonta Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkam tarafından başvurunun kabul edilebilirłik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasina karat verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bis örnegi bilgi için Adalet Bakanhğına (Bakanlık)gönderilmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade ediidiği şekliyle ilgili olaylar özetłe şöyledir:

8. Başvurucunun murisi S.Ö., Adana'nın Yüreğir ilçesindeki taşınmazınıtorununun eși olan G.$.T.ye 13/4/2015 tarihinde 28.000 TL bedel ile satmıştir.
9.Başvuruçunun murisi $.Ö., satış ișleminin iptali talebiyle 12/11/2015 tarihinde Adana 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Maħkeme) davalı G.S.T.ye karşı tapu iptali ve teseili davası açmıştır. Dava dilekçesinde, satış işteminin gerçekleştirildiği dönemde S.Ö.nün 89yaşında olduğu, G.S.T'nin S.Ö.nün yaşının iłeri olmasından faydałanarak birtakım bile ve desise ile söz konusu taşınmazı kendisine satmaya ikna ettiği belirtilmiştir. Dilekçede 28.000TL'ye devtedilen taşınmazın gerçek değerinin 150.0oo TL olduğu, devir bedeli ilegerçek değer arasında Önemli bir fark bulunması sebebiyle l1/1/2011 tarihli ve 6098 sayıłı Türk Borçlar Kanunu'nun 28. maddesinde düzenlenen aşırı yurarlanma hukuki nedenine dayali olarak satış işleminin iptal edilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.

10. Daval G.S.T. tarafindan verilen cevap dilekçesinde. dava konusu taşınmazın 60.00o TL'ye satılması konusunda anlaşıldıği ancak paranın denkleştirilememesi sebebiyle masraf ve giderler hariç 47.600 TL'ye satışın gerçekleştiği belirtilmiştir. Dilekçede ayrıca evin belediyece betirlenen harca esas rayiç bedelinin 28.ooo Tl. olduğu ve bu miktar üzerinden tapu harę ve masraflarımn yatırıldığıifade edilmiştir.

11. Mahkeme tarafindan 21/7/2016 tarihinde dava konusu taşinmaz üzerinde keșif yapılıniştır. Keşif sonrasında Mahkemeye sunulan 1/8/2016 tarihli bilirkişi raporunda dava konusu taşınmazın satış tarihi olan 13/4/2015'teki değerinin 96.000 Tl., dava tarihi olan 12/11/2015'teki satış değerinin ise 100.000 TL oldưğu tespit edilmiştir.
12. Mahkeme 30/9/2016 tarihli karan ile davanın reddine karar vermiştir. Karar gerekçesinde; dosya kapsamındaki delillerden davaya konu taşınmazın 28.00o TL bedelle G.S.T.ye satıidığıın ve satiış bedelinin pakden ve tamamen alındığıın anlaşıldtğı, davacıın gabin iddiasıäın ispat edilemediği, tanık beyanları ve tüm bilgilere göre S.Ö.nün iradesini fesada uğratacak bir eylem ve işlemin gerçekleşmediği bełirtilmiştir.
13. Başvurucunun murisi S.Ö. mahkeme kararına karşı istinaf başvurusunda bulunmuştur. Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 1. Hukuk Dairesi (Bölge Adliye Mahkemesi) 30/12/2016 tarihinde istinaf başvurusunun reddine temyiz yolunun açık olduğunu belirterek karar vermiştir. Karar gerekçesinde; başvuruya konu davanın sebebinin gabine dayandıği, gabinden söz edilebiłmesi için objektif unsur olan edimler arasındaki aşırıoransızhığın vanında, bir tarafin darda kalma, tecrübesizlik, düşüncesizlik (hafiffik) hâllerinin bulunması, diğer yanın ise yararlanmak. sömürmek kastınu taşıması biçimindeki subjektif unsurun gerçekleşmesine bağlı olduğu vurgulanmıştır. Kararda; somut olayda dava konusu taşınmazın gerçek değeri ile satış değeri arasındaki oransızlığın açık olduğu fakat subjektif unsur olan darda kalma, tecrübesizlik, düşüncesizlik hâlłerinin S.Ö.de bulunmadıği, davahnın ise yararlanmak ve sömūrmek kastını taşımadığı ifade edilmiştir.

14. Başvurucunun murisi S.Ö.nün temyiz talebi, Yargıtay I. Hukuk Dairesinin (Daire) 18/10/2018 tarihli karartyla reddediłmiştir. Karar gerekçesinde, başvuruya konu davann değeri olan 28.000 FL'nin 2016 yılı temyiz kesintik si0irı olan 40.000 TL'nin altında kalması sebebiyle temyiz kabiliyetinin bulunmadığı belirtilmiştir.

15. Başvurucunun murisi S.Ö. 14/t2/2018tarihinde süresinde bireyselbaşvuruda bulunmuştur.


16. Başvurucu 25/6/2019 tariħlidilekçe ile murisi S.Ö.nün 18/5/2019 tarihinde vefat etmesi nedeniyle başvuruyu takip edeceğini belirtmiştir.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
İlgili Mevzuat 
17. 6098 sayılı Kanun’un "Aşırı yararlonma" kenar başhıklı 28. maddesinin birinei fıkrası şöyledīr:
"Bir sözteşmede karşııklı edimler orosında açık bir oransızlık varsa. bu oransızlık,zarar görenin zor durumda kalmasından veya düşüncesizliğinden vu du denevimsizliġinden yararlanılmak suretiyle gerçekleştirildiği takdirde, zarar gören, durumun özelliğine gäre v sözleşme ile bağlı olmadiğını diğer turafa bildirerek ediminin geri veribnesini ya da sózleşmeye hağlı kalarak edimler arasındakioronsızhığın gideriłmesini isteyebilir."
18. 12/1/2011 tarihli ve 6100 sayilı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun "7emyiz edilemeyen korarlar" kenar başlıkhı 362. maddesinin ilgili kısmı şöyłedir:
"(1) Bolge adliye mahkemelerinin aşağıdaki kararları hakkmda temvic yoluna haşvurulamac:
a) Miktar veya değeri kırk bin Turk Lirasımı fhu tutar dáhilı geçmeven dovalara łişkin kararlar.

Ir 
19. 2/7/t964 taribli ve 492 sayıilt Harçlar Kanununun "Değer esası" kenar başlıkh 16. maddesinin ilgili kismı şöyledir:
"Değer ölçüsüne göre harca tabi işlemlerde (1) saylı tarifede voztdı değerler esastır Miudohelenin men'i tescil ve tapu kayu iptali gihi gayrimenkulün oynua taullük eden davolordo gayrimenkulün değeri nazara ahımr.

Değer tayini mümkün olan hallerde dava dilekçelerinde değer gösterilmesi mechuridir.Gosterilmemişse davacņa tesbit ettirilir. Tesbitten kaçinma halinde, dava dilekcesi muameleye konmaz.

Noksun tesbit edilen değerler hakkında 30 uneu madde hukmü uygulamır."
20. 492 sayıli Kanun'un "Noksan tesbit editen değer üzerinden haremn ödenmesi"kenar başlıkh 30. maddesi şöyledir:
"Muhakeme sirasında tesbit olunon değerin, dava dilekçesinde bildiriten değerden fazla olduğu anlaşılirsa, yalniz o celse için muhakemeye devam olunur, takip eden celseye kadar noksun değer üzerinden peşin karar ve ilom hareı tamamlanmadikça davava devam olunmaz. Hukuk Usulü Muhakemeleri Konununun 409 uncu maddesinde gösterilen süre içinde dosyanin muameleve konulmast, noksan olan horem ödenmesine bağlidır "

2. Yargıtay İçtibadı
21. Yargutay Hukuk Genel Kurulunun 8/11/2006 tarihli ve L.2006/14-692.K.2006/702 sayılı karanın ilgili kışmı şöyledit:
"Olayımıda; satiş vaadi sözleşmesi yapılmıştir. Isminden de anlaşılacağı gihi ortada bir sözleşme vardır ve iki tarąftı sōzleşmedir. lki tarofa da hak ve vecibeler yüklenmektedir Bu sözleşmede taraflor taşunazın değerini de belirlemişlerdir. Sozleşmeye müdahale editmemesi genel kuraldr. Zoten yillarca taraflarm tespit ettikleri bu değere mahkemeferce mudahalede bulumulmomıştr. Mahkemelerin görevleri tespit cdilen hu degere göre belirlenmiştir. Yargutay Özel Daireleri ve Yarguay Hukuk Genel Kurulu da içtihatlorıt bu volda geliştirmişlerdir.

Ancak: Satiş vuadi sózleşmesine dayomiarak elde edilmesi istenilen huk tupu iptuli ve tescildir. Söcleşmenin asli unsurumu tapu iptali ve tescil oluşturmaktadir. Sozleşme ile elde edilmek istenilen nihai talep iptal ve tescildir. Tatbikotta görudduğu gibi. bu talep. bazen çok uzun yillarca yapilmamaktadir. Taşmmaz vaad olunana teslim edilmişse zamanaşim da işlemeveceğinden, turoflor tescil talebinde hulunmamaktadur. Çok zaman 20-30 vil sonro talepte bulunabilmektedirler. Bazen de sözteşmede ontarca tuşmnmazm satisi vaat edilmektedir. 20-30 yal önce veya onlorea taşınmazm satişımn vaud edildiği sözleşmeterde gösterilen değerler yeni açilan davalurda çok cüzi kalmuktodır. Üzun villor süren yüksek enflosyon ve torafların satış bedelini sözleşmede bilerek düşük göstermeteri iħtimali nazara alindiğında taşınmozin değerinin dava tarihine göre belirlenmesi gerekmektedir.
Hakim yapacuğı keşifte dinteyeceği hilirkişilere taşınmazın değerimi tespit cttirecektır.Tespit edilen bu değere göre hem muhkemenin görevi tayin edilecek, hem de noksan harçikmal ettirilecektir. Bu durumda sözleşmeye müdahaleden de söz edilemeyecektir. Kamu düzeninden olan bu husus tarofların insiyatifine birakilmadon, hokim tarafindan resen yerine getirilmiş olacaktu. Harçlar Kanununun 16. maddest de, müduhalenin meni. tescil ve tapu ipiali gibi taşmnmazın aynim ilgilendiren davolarda. taşınmazın değerinin esus alınacağm öngörerek görüşümüzü teyit etmektedir Harç kaybı da böylece önlenmis olacoktir.

Benzer hukuki durumlardan olan, şufa ve tenkis davalarımnda, villar önce ilgili Ö-el Duireler içtihatlarımt değistirerek taşınmazlarm değerlerinin yeniden belirlenmesini içtihat etmişter. Yargttay Hłukuk Genel Kurulu da bu değişime haklı olarok onay vermiştir.
Özel Daire ve Yarguay Hukuk Genel Kurulu yukuruda açıktanan nedenterte: Eski kararlorındon dónerek. veni oluşuma göre kararmı değiştirme gereğini duymuşłardır.
Somut olayda; satiş voadi sözleşmesi 18.3.2004 tarihinde vapimiş, dava ise 22.2.2005tarihinde açilmış, sözleşmeye konu toşmmazların değeri Lobo YTt. olorak gosteribmiş.yopłan keşif somucu alman hilirkişi roporuna göre: davava konu taşınmazm dava tarihi itibari ile rayiç değerinin 46.149.300. 000 TL.olduğu saptanmıştir.
Yukarıdan beri izah edilen nedenierle ve Özet Dairenin bozma gerekçesinde açıkladigıhususlor da nuzara alinarak bozma kararma uyulmusı gerekirken, ónceki kararda direnilmesi usul ve yusuva aykirıdır. Bu nedenlerle dircnme karan bozulmolıdır.
Yarguay Hukuk Genel Kurulunun 29.3.2006 gün ve 2006/11-91-115 sayit ilamt.12.4.2006 gün ve 2006/14-95-158 suyilı ilami ve 31.5.2006 gün ve 2006/14-330-332 suyılıilamunda da aynı ilkeler benimsenmiş ve Yarguay'un gorüşünin hu yonde olduğu ivice pekiştirilmiştir."

22. Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 7/5/2014 tarihli ve E.2013/5-1467,K.2014/628 sayıhı kararın ilgili kısmı şöyledir:
"Bilindiği üzere: 192 Sayilı Horçlar Kanunu harç almması veya tomamtanmasimi yanların isteklerine bırakmamış. değinilen vönün mohkemece kendiliginden (re'sen)gözetilmesini ve harcı yatırimaması halinde de ne gibi bir mukteza toyin edileceğini 30. ve 32. maddelerinde hükme bağlamıştır.

Ayni Kanunun 16, moddesinde de; elatmanın onlenmesi, tescil ve tapu kayat iptali gibi gayrimenkulün αymıno tuolluk eden dovalarda gayrimenkułun değerinin nazara alınacağıdeğer tayini mümkün olan hallerde dova dilekçelerinde değer gösterilmesinin mecburi olduğu, gösterilmemişse davacrya tespit ettirilecegi. tespitten koçmma hulinde, dava dilekçesinin muomeleye konulmayacuğı belirtilmiştír.

Öte yandon, dava dilekçesinde nelerin yer alması gerekiği hususu 6100 sevilıHMK'nun 119, maddesinin 1. fikrasmda düzenlenmiştir. 2. fikrasında ise birinci fikranı (u).(d). (e). (f) ve (g) bentleri dışuda kalan husustarın eksik olması hálinde, eksikliğin tmamlanması için bir haftulk kesin süre verileceği ve bu süre içinde eksikliğin tamamlanmaması halinde davanın açilmamış savilmasina karar verileceği dizentenmiştir.Bu durumda, HMK. nun I19/2 maddesinin de; a, d. e ve fbenileri dişinuda kolan hususların eksik olması halinde bir hafiolık kesin süre verileceği. diğer henlerdeki eksikliğin ise her zaman giderilebileceği şeklinde unlaşılması gerekmektedir.

HMK. nun 115/2 maddesinde de, dava şortındaki eksikligin giderilmesi mümkin ise hunun tamamlanması için kesin süre verilmesi öngörülmüştür.

Bu yasal düzenlemeler çerçevesinde somut oloy değerlendirildiğinde. davacinın taşomazı aynına yōnelik bir dava açtği, dava dilekçesinde deger gösterilmedigi, cevaba cevap dilekçesinde tuşınmazın ve muhtesatın değerlerinin helirtildigi, dova açtlirken başvuru harcı ve peşin harę yotrıldiğı onlaşıimuktadır. Bu durumda dava taşımazm uynına vönelik bulunduğundan. taşmnmazın dova torihindeki gerçek hedelinin betirtenmesi ancak mahallinde yapilacak keşif sonucu ulımacak bilirkişi kurulu raporuyla mümkün olocaktır.Diğer taraftan, duva açılırken başvuru hurcı ve peşin hurç vatırdiğına gore, asgari miktar üzerinden dava açuğmın kubulü gerekir. Mahkemece yaplacak iş. 6ł00 sayihı HMK'don daha özeł alan Harçlar Kanunu 16. maddesi uyormca dava değerinin tespit ettirilmesi. eksik harci yaurilması için finel verilip sonucuna gore işlem yapmak olmahdır.
O halde, yukarıda uçıklonon değişik gerekçe ve nedenterden đolavı direnme kararıbozulmalıdır. "
23. Yargitay Hukuk Genel Kurulunun 9/1 1/2016 tarihli ve E.2014/1-1347,K.2016/1034 sayılı kararın ilgili kısmı şöyledir:
ar 
Hukuk Genel Kurulundaki goruşme sırasudu işin esasına geçilmeden ünce: Harçtar Kanununun 11, 26, 28, 30 ve 32. madde hukümleri karşısida. dava konusu taşınmuzın yargilomanın devami sirasinda mahkemece belirlenen değeri üzerinden alınması gereken eksik karar ve ilam harcı tamanlatlmadan davayu devam edilmesine hukuken olanuk bulunup bulunmodiğt; dolayisıyla belirtilen harçlar tahsil edilmeden isin esasınm çözümtenip çözümlenemeyeceği hususu öncelikli olarak ete alınmıştır.

Bilindiği üzere vargı harct, devletin mahkemeler araciliğıyla yaptiğı hizmete, ondan vararlunanların katkısudır (16.12.1983 gun ve E:1983/5, K:6 sayılı Yarguay içtihadt birleştirme korori)

Kanunla uçıkça yargı harçlarmdan muaf olduğu ya da işleminin müstesna olduğuna lişkin düzenleme yapıłmamış olan herkes, bu harçłarı ödemekle yükümlüdür 
Yargı harçlarının konusunu oluşturan harçlordan ilki mahkemelerde ödenecek harçtor otup: bunlar başvurma harci, celse harci ile karor ve ilam horcudir.
Harcın kimden alınacağı komusu. 492 sayıli Harçlar Kanununun 'Müketlef' başliği taşivan I1. maddesinde düzenlenmiş: bu madde ile, genel olarak vargı harçlurının, davayn açon veya horca konu olan işlemin yaplmasını isteyen kişilerce ódenmesi vükümlülüğu getirilmiştir.

192 sayılı Harçlar Kanununun 'Nispi harçlarda ödeme zumanı' başlıklı 28. maddesinin I. fikrusında aynen '(1) sayılı tarifede yozilı nispi harçlar oşuğıdaki zamanlorda ödenir'denildikten sonru 23.07.2010 gün ve 6009 sayil Kununun 18. maddesi ile değisik (a)bendinde 'Korar ve ilum harci' olt boştiğı ile 'Karar ve ilam harçlurvun dorne biri peşin.geri kalonı kurarın verilmesinden itiburen iki ay içinde ödenir. Şu kadar ki, ölüm ve cismami zarar sebebiyle açilun muddi ve monevi tazminat dovalorinda peşin olmnan harcin oromi virmide bir olorak uvgulantr. Bakiye karar ve ilom harcuın ödenmemiş olmast. hikmun teblige çikarilmasma, takibe konudmasma ve konun yollarma başvurulmasıa engel teşkil etmez.' düzenlemesine ver verilmiștir.

Aynı Konunun Horcı Ödenmeyen Iştemler' başhiğını taşiyan 32. maddesinde ise 'Yargıişlemlerinden otmacak hurclor ödenmedikçe müteakip işlemler yapilmuz. Ancak ilgilisi turafindan odenmeyen harçlari diğer taraf öderse işleme devam olunmakla beraber hu para muhakeme neticesinde ayrica bir isteğe hacet kalmaksızı hnikümde nazara altnr ' hükmügetirilmiştir.

Yukaruda belirtilen madde hükümlerinden de anlaşdacağı uzere, karar ve ilan harcmn peşin olarak yatırıłması gereken miktarı ile maktu başvuru harcı ódenmedikçe. duvuya devam edilmesi olanoğı bulunmamaktadir.

Nitekim 492 sayilı Kanunun 30. maddesinde. yargilama strusınta tespit olunan duva değerinn, dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğu anlaşilirsa. valmz o celse için vargilamoya devam olunacağı, takip eden celseye kudar noksan deger üzerinden peşin kurur ve ilum harci tumamlanmadikçu davaya devam olunomayacuğt: Hukuk Usulü Muhokemcleri Kanunu'nun 409 uncu maddesinde de gösterilen süre içinde dosyanın ișleme konulnasımn noksan olan ħarcın ödenmesine buğlı olduğu belirtildiğine göre. vargilama sirasinda tespit olunan veni dava değeri izerinden tarife uyarunca alimmasi gereken peşin nispi karar ve ilam harei ilgilisince tomamlunmadon davava devam edilmesi olanaġından söz edilemez.
Yukarıda vurgulonan bu ilkeler, Hukuk Genet Kurulu'nun 29.01.2011 gin ve 2013/1-410 E.. 2014/46 K., 10.07.2013 gün ve 2013/11-471 E.2013/1050 K. 1le 23. 10.2013gün ve 2013/?-31 E., 2013/1481 K. sayli ilamlarında da benimsenmiştir.
Somut olayda. davanın taşmmaz malın aynna ilişkin olduğu ve komusunu oluşturan hakkı para ile değertendirilmesinin mümkün hutunduğu açıktir. 492 savłı Harçlar Kanutunun 16. maddesi 'Deģer ölçüsüne göre harca tabi iştemlerde (1) savili turifede vazilt değerler esastr. Müdaholenin men'i tescil ve tupu kayit iptali gibi gavrimenkulün aynına taalluk eden davalarda gayrimenkulün değeri nuzara alinır…' hükmü uvarınca eldeki uvuşmazlıkia nispi hurç alınmusı gerekmektedir.


Ne var ki; duvacitar eldeki duvuvı açarken dava değerini 7ooo 00 TL olarak göstermiş ve bu bedel üzerinden peşin nispikarar ve ilam harcou vatırmışlardır. Yargilama sirasunda ise, vapilan keşif sonucunda çekişme konusu taşutmazın değeri 102.S40,o0 TL olarak saptanmış, ancak belirlenen bu değer üzerinden alınmast gereken peşin nispi karar ve ilom harcı tamamlatimadan davonın esası hukkında hüküm kurulmuştur.
Oysa ki Harçlar Kanunu, harç alınmasmı veya tumamlanmusını yanların isteklerine burakmamış. değinilen vönün muhkemece kendiliğinden (re'sen) gözetilmesini hukme bağlamıştır.

Mahkemece. yukarula açiklanan yasał düzenlemeler ve ilkeler goz ardi edilerek. eksik horç tamamlatdmadan yargilamaya devomla davanın esosı hakkında karar verilmiş olmasıdoğru olmodiğı gibi haret tamomlanmayan bu değer üzerinden davalt toraf yararına vekalet ücretine karar veritmiş olması da doğru değildir.

Buna göre mahkemece yapilacak is; davacilara amlan yargı harcim ödemesi konusunda usulünce önel verilerek, sonucuna göre bir karar vermek olmałulır.
24. Yargitay 1, Hukuk Dairesinin10/2/2015 tarihli ve E.2014/14942, K.2015/1791sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
" bilindiği gibi, tapu iptali ve tescit davalarında dava dilekçesinde dova değerinin gösterilmesi gerekir. Asil dava degerinin ise yargilama strasindo keşfen belirlenecek değer olacağı da açıktır …."
B. Uluslararası Hukuk 
1. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 
25. Avrupa Ínsan Ħaklan Sözleşmesi'nin (Sözleşme) 6. maddesinin (1) numaralıtìkrasının iłgili kısmışöyledir:
"Herkes davasınn, medeni hok ve vükümlutükleriyle ilgili uyuşmazhklar …. konusundo karar verecek ołun... bir mahkeme tarafindan  gorülmesini isteme hakkina sahiptir."
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
26. İlgili Avrupa İnsan Haklan Mahkemesi (AiHM) içtihadı için bkz. Remzi Altuntay, B. No: 2014/13905, 9/11/2017, §§ 32, 33, 35.

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
27. Mahkemenin 25/2/2021 tarihindeyapmış olduğu toplantida başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Başvurucunun İddiaları
28. Başvuruçu; dava konusu taşinmazın değetinin 28.000 TL değil 100.000 TI.olduğunu, Bölge Adliye Mahkemesinin davanın bu niteliği sebebiyle temyiz yolu açık olmak üzere karar verdiğini fakat temyiz talebinìn temyiz sınırının altında kaldığı gerekçesiyle reddedilmesinin adil yargılanma bakkın ihlał ettiğini ileri sürmüştür.

B. Degerlendirme 
29. Anayasa'nın "Hak arama hürrīyeti" kenar başlktı 36. maddesinin birinci fikrast şõyledir:
"Herkes, meşru vasua ve yollardan faydalanmak suretiyle vargı mercileri ónünde davueı veya davali olurak iddia ve savunma ile adil vargilanma hakkva sahiptir."
30. Anayasa Mahkemesi, olaylaría başvurucu tarafiodan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağli olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Conan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun șikâyetlerinin özü, αşr yararlanma sebebiyle tapu iptal ve tescili talebiyle açtığı davada dava konusunun temyiz sıurını ałtında kaldtğı gerekçesiyłe temyiz isteminin ineelenmeksizin reddedilmesidir. Bu itibarla başvurucunun ihlat iddiaları adilyargitanma hakkının güveneelerinden biri olan mahkemeye erişim hakkı kapsamında incctenmiştir.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
31. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar veriłmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mahkemeye erişim hakkının iblal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna katar verilmesi gerekir.
2. Esas Yönünden 
a.Hakkın Kapsamı ve Müdahalenin Varlığı
32. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında. herkesin yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddiada bułunma ve savuņma hakkına sahip olduğu belirtilmiştir.Dolayısıyla mahkemeye erişim hakkı, Anayasanin 36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğünün bir unsurudur. Diğer yandan Anayasa'nın 36. maddesine "adil vargılanmma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararasısözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargilanma hakkının madde metnine dâhil edildiğivurgulanmıştır. Sözleşme'yi yorumlayan AiHM, Sözleşme'nin 6. maddesinin (1)numaral fikrasının mahkemeye erişim hakkıni içerdiğini belirtmektedir (Özbokım Özel Sağhık Hiz. İnş. Tur. San. ve Tic. Līd. Şti., B. No: 2014/13156, 20/4/2017, § 34).
33. Anayasa'nın36. maddesinde güvence altına alınan hak arama özgürlüğü, bir temel hak ołmanın yanında diğer temel hak ve özgürlükłerden gereken şekilde yararlanılmayi ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biridir. Bu bakumdan davanın bir mahkeme tarafindan görülebilmesi ve kişinin adil yargılanma hakkı kapsamına giren güvencelerden faydalanabiłmesi için ilk olarak kişiye iddialarını ortaya kovma itnkànının tanınması gerekir. Diger hir ifadeyle dava yoksa adil yargılanma hakkının sağladığıgüvencelerden yaratlanunak mümkün olmaz (Mohammed Aynosah. B. No: 2013/8896.23/2/2016. § 33).

34. Öte yandan mahkemeye erişim hakk itk derece mahkemesine dava açma hakkınia yana sıra itiraz, istinaf veya temyiz gibi kanun yollanņa başvurma imkàni tanıņmışise anılan yollara başvura hakkını đa içerir (4li 4t/t, B. No: 2013/500, 20/3/2014. § 49).

35. Somut olayda tapu iptali ve tescili talcbiyle açılan davada temyiz talebinin temyiz sinın altında kaldığigerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle başvurucunun maħkemeve erişim hakkına yönelik bir mūdahalede bulunulduğu görülmektedir 
b.Müdahalenin İhlal Oluşturup Oluşturmadığı
36. Anayasa'nin 13. maddesi şöyłedir:
"Temel hak ve hurriyetler. ozlerine dokunulmaksızın yalncca Anayasanm ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere baglı olarak ve ancok kanunla smirtanabilir. Bu sourlamalar. Anayasumn sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve laik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine avkırı olamaz."
37. Yukarıda anulan müdahale,Anayasa'nun 13.maddesindebelirtilenkoşullar yerine getirmediği müddetçe Anayasa'nın 36. maddesinin ihlalini teşkil edecektir. Amlan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler, demokratik toplum düzeninin gereklerine ve ölçülülük ifkesine aykın olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlıolarak ve ancak kanunla sinırlanabilir. Bu nedente öncelikle başvurucunun mahkemeye erişim hakkına yapılan müdahalenin kanuni dayanağının bułunup bulunmadığının incetenmesi gerekir.

38. Hak ve özgürlüklerin, bunlara yaptacak müdahalelerin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu haklara ve özgürfüklere keyfi müdahaleyi engelleyen. hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/2/2014, § 60).

39. Müdahalenin kanuna dayalı olması öncelikie şeki manada bir kanunun varliığıni zorunlu kilat. Şeklî manada kanun, Türkiye Büyük Millet Meelisi (TBMM) tarafndan Anavasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altında çikarilan düzenteyici yasama işlemidir. Hak ve özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organoca kanun adi altında çıkanlan düzenieyici iştemlerde müdahaleye imkán tanıyan bir hükmün bułunması şartına bağlıdır. TBMM tarafindan çıkarılan şekli anlamda bir kanun hükmünün hulunmaması hakka yapılan müdahaleyi anayasal temelden yoksun bırakır (Afi Hıdr Ahyoł ve diğerleri [GK]. B.No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).

40. Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasınıo da bireylerin davranışlannın sonucunu Öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşıması gerekir. Bir diğer itadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığınıņ tespitinde önem arz etmektedir (Necmire Çifiçi ve diğerleri, B. No: 2013/1301, 30/12/20t4, § 55).Müdahalenin kanuna dayalı olması, iç hukukta müdahaleye ilişkin yeterince ulaştabilir ve öngörülebilir kuratłarın bułunmasını gerektirmektedir (Türkiye İş Bankası A.Ş. [GK). B. No:2014/6192, 12/1 1/2014, § 44). Kanunilik unsuru yönünden değerlendirme yapilırken derece mahkemelerince müdahaleye imkân tanıyan kanun hükümlerinin yorumu ve bu hükümlerin olaya uygulanması bariz takdir hatası ya da açık keyfilik içermediği sürece bu alanda bir inceleme yapıfması bireysel başvurunun amacıyla bağdaşmaz. Ancak derece mahkemelerinin müdahaleye imkān tanıyan kanun hükmünü açık bir biçimde hatah yorumladıklarının ve uyguladiklarının tespiti hâlinde müdahalenin kanunilik temelinden yoksun olduğu sonucuna ulaştlabilir (Ramazan Atay, B, No: 2017/26048, 29/1/2020. § 29).


41. 6100sayıh Kanun'un 362. maddesinde, bölge adliye mahkemelerinin miktar veya değeri 40.00o Tl'yi geçmeyen davałara iłişkin kararlanı hakkında temyiz voluna başvurulamayacağı düzenlenmiştir. 492 sayılı Kanun'un t6, maddesinde tapu kayıt iptali gibi gayrimenkulün aynına ilişkin davalardagayrimenkulün değerinin dikkate alımnacağı, söz konusu değerin dava dilekçesinde davaeı tarafından gösterilmesi gerektiği, noksanlığın tespit edildigi durumlarda aynt Kanun'un30. maddesinin uygulanacağı belirtilmiştir. Anitan30.maddeye göre yargilama sirasında tespit olunan değerin dava dilekçesinde bildirilen değerden fazla olduğunun anlaşilması durumunda yałnz o celse için muhakemeye devam edileceği.takip eden celseye kadar noksan değer üzerinden peşin karar ve lam hareı tamamlanmadıkça davaya devam edilmeyeeektir.

42. Başvuru konusu olayda başvurucunun murisi S.Ö. açtīğı tapu iptali ve tesciti davasında; adına kayıtlı taşınmazı ileri yaşıun getirdiği durumdan yararianularak değerinin çok altında 28.000 TL'ye G.S.T.ye sattuığını, satış işleminin 6098 sayıłı Kanun'un 28.maddesinde düzenienen uşıı yararlonma hükümlerigereğince geçersiz olduğunu ileri sürmüştür.

43. Davalı G.S.T. ise cevap dilekçesinde; dava konusu taşmnmazin 60.ooo TL'ye satlması konusunda anlaşıtdiğıni fakat paranin denkleştirilememesisebebiyle 47.600 Tl'ye satın alındığıni, 28.000 Tt. bedelin tapu harcma esas rayiç bedel olduğunu belirtmiştir.
44. Dava konusu taşınmaziņ değerinin belirlenmesi için Mahkemece yaptırılan keşif sonrası alınan hilirkişi raporunda taşınmazın satiş tarihindeki değerinin 96.00o fL, dava taribindeki değerinin ise 100.000 Tt. olduğu ifade edilmiştir.

45. Başvuru konusu dava gayrimenkulün aynına ilişkin tapu iptali ve tescili davasıdır. Davaya konu değerin belirlenmesi ödenecek nispi harcın miktari açısından önemli olduğu gibi davanın temyize tabi olup olmaması bakımundan da Önemlidir. Dava konusu değerin rahatça belirlenebitdigi durumlarda ödenecek harcın miktarı ve temyiz sınırının belirlenmesi zor olmamakla birlikte dava değerinin belirlenmesinin ilk bakışta tespit edilemediği dutumlarda aynı şeyi söylemek kolay değildir. Tapu iptali ve tescili davalarında da dava konusu değerin belirlenmesinin zorluğu sebebiyle kanun koyueu tarafindan düzenleme yapılmış. Yargıtay içtihatlarımda da (bkz. §§ 21-24) durun açıklığa kavuşturulmuştur. Anılan Yargttay içtihatlarında, taşınmazın aynına yönelik Javalarda taşınmazın dava tarihindekigerçek bedelinin belirlenmesinin ancak maħallinde yapilacak keşif sonucu alınacak bilirkişi raporuyła mümkün olacağı belirtiłmiştir. Bu durumda belirlenen gerçek değer üzerinden harcın tamamlanması gerektiği, aksi hâlde yargtlamaya devam edilemeyeceğinin yasal düzenleme olduğuhatırlatilmiştir. Belirlenen gerçek değer üzerinden bareın tamamlatilmasinın mahkeme tarafindan resen yapilonasi gerektiği de vurgulanmiştır.

46. Somut olayda başvurucu murisi tarafından tapu kaydına esas değer üzerinden dava açılmış, yargılamanı devamı sırasında alınan bilirkişi raporunda dava konusu gayrimenkulün değerinin 100.o0o Tl olduğu belirtiłmiştir. Bölge Adlive Mahkemesi istinaf kararıda (bkz. § 13) dava konusu taşınmazın gerçek değeri ile satış değeri arasındaki oransızlığın açık olduğunu fakat subjektif unsur olan darda kalma, tecrübesizlik.düşüncesizlik hâllerinin S.Ö.de bulunmadığını, davalının ise yararlanmak ve sömürmek kastını taşımadiğıni ifade etmiştir. Yani istinaf incelemesi sonucunda dava konusu taşınmazın değerinin gerçek değerinin çok ałtında olduğunun kabul edjldiği fakat subjektif unsurun ispat edilememesi sebebiyle davann reddeditdiği anlaşılmiştır.


47, Buna göre gerek bilirkişi raporu ve davalı tarafin beyanından gerekse de Bölge Adliye Mahkemesi kararndan dava konusu gayrimenkulün gerçek değerinin temyiz sınırıolan 40.000 TL'nin üzeriņde olduğu anlaşưmaktadı. Başvurucunun asıl iddiasınun davanın esasıņn satışa konu taşınmazin gerçek değerinin tapu kaydında gösterilenden çok daha fazla olduğu (bkz.§ 9) değerlendirildiğinde Dairenin dava dilekçesinde belirtilen 28.000 T1'yi esas almak suretiyle dava değerinio temyiz sinurı altında kaldığı gerekçesiyle temyiz başvurusunu reddetmesinin kanuni dayanağının bulunmadığı sonucuna ulaşıłmıştır.
48. Yukanda açıklanan gerekçelerle Anayasanın 36. maddesinde güvence altıma ahnan adił yargtlanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
49. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargilama Usulleri Hakkında Kanun'un S0, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"11) Esas inceleme sonundu, haşvurucunun hakkun ihtal edildigine ya da edilmediğine karar verilir. İhial kararı verilmesi hälinde ihlalin ve sonuçlarıinın ortudan kaldırılması için yapılması gerekentere hükmedilit ..

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından koynaklanmışsa. ihlali ve sonuçtarmu ortadan kaldırmak için yeniden yargilama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye gönderilir.Yeniden yargilama vapimasında hukuki yarar bulunmizvan hállerde başvurucu Jehine tazminata hükmedilehilir veya genet mahkemelerde dava açilmast yolu gösterilehilir.Yeniden vargiluma yapmokla yükümlü mahkeme. Anayasa Mahkemesinin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarım ortadan kaldıracak şekilde mümkúnse dosya üzerinden karar verir. "
50.Başvurucu, ihlal tespiti ve yeniden yargılama talebinde bulunmuştur.
51. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GK], B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihial sonucuna varldiğinda ihlalin nasıl ortadan kaldirilacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal kararımın yerine getirilmemesinin sonuçlarma da değinmiş ve bu durumun ihlalin devami anlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019).
52. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlanän ottadan kałdırıldığından söz edilebilmesi için temel kurai,münkün olduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülınesinin sağlanmasıdir. Bunun için ise öncelikte ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdutulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunlarin yol açtığı sonuçlarıņ ortadan kaldırıtmasi, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararların giderilmesi, ayrica bu bağłamda uygun görülen diğer tedbirlerin alnmast gerekmektedir (Mehnet Doğon. §$ 55,57).

53. İblalin mahkeme kararından kaynakłandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği dunumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayıl Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrası ile Anayasa Mahkemesi İętüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numatals fiktasının (a) bendi uyarınca ihlatin ve sonuçlarının ortadan kaldrılması için yeniden yargilama 

yapıtmak üzete karann bir örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder, Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzet hukuki kuruınlardan farkh olarak, ihlałi ortadan kaldırmak amactyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya özgülenen bir giderim yolunu öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafiından ihlal kararına bağłı otarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargtlamanın yenilenmesì kurumundan farklt olarak ilgili mahkemenin yeniden yargilama sebebinin varlıģını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Dolayısıyla böyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlülüğü. ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargilama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarnı gidermek üzere gereken işłemleri yerine getirmektir (Mehmez Doğan. §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

5. İncelenen başvuruda, temyiz başvurusunundava değerinin temyiz sinurının altında kaldığı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mahkemeye erişim hakkımn ihłal edildiği sonucuna utaşılmıştır. Dolayısıyla iblalin Yargitay Dairesinin kararından kaynaklandığu anlaştłmıştir.

55. Bo durumda mahkemeye erişim hakkınin ihlalinin sonuçlannn ortadan kaldırılması için yeniden yargıłama yapılmasında hukuki yarar bulunımaktadır. Yapılaeak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgü düzenleme içeren 6216 sayılı Kanun'un 50.maddesinin (2) numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarnın ortadan kaldırilmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapilması gereken iş, yeniden yargılama karan verilerek Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlat kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebeple kararın bir örneğinin yeniden yargtlama yapılmak amacıyla Yargitay 1. Hukuk Dairesine gönderilmesini sağlamak üzere Adana 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesine karar veritmesi gerekmektedir.
56. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 294,70 TL harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan topłam 3.894,70 Tl. yargilama giderinin başvurucuya õdennesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mahkemeye erişim hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDILEBÍLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına ahnan mahkemeye erişim hakkının İHLAL EDÍLDIĞINE,
C.Kararn bir ömeğinin mahkemeye erişim hakkmn ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldudması için yeniden yargıłama yapıtmak amacıyla Yargstay I. Hukuk Dairesine gönderilmesini sağlamak üzere Adana 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2015/I262,K.2016/798) GÖNDERİLMESINE,
D. 294,70 TL. harç ve 3.600 TL vekâlet ücretinden oluşan toplam 3.894,70 TL.yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESÍNE,

E. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanltğıma başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme oimast hâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiz.UYGULANMASINA,
F. Kararın bir Örneğinin Adalet Bakanhığına GÖNDERİLMESiNE25/2/2021taribinde OYBtRLIĞiYLE karar verildi.

Başkan Üye Cye Hasan Tahsin GÖKCAN Muammer TOPAL Recai AKYEL 
Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ 
Üye Selahaddin MENTEŞ