Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 Tarihli ve 2019/4821 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2021-12-31

31 Aralık 2021 CUMA 
Resmî Gazete 
Sayı : 31706
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM KARAR SEVDA ÜLGER BAŞVURUSU 
Başvuru Nomarası: 2019/4821Karar Tarthi : 23/11/2021
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Hicabi DURSUN Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN Raportör : Ayhan KILIÇBaşvurocu : Sevda ÜLGER Vekili : Av. Samet KARAGÜZEL.
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
I. Başvuru, imar uygulama işlemi sonucu başka yerden verilen taşınmaza yönelik olarak açılan kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası devam ederken imar uygulama işlemi iptal edildiğihâlde bu durum dikkate alınmadan kamulaştırma bedeli belirlenmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

ILBAŞVURU SÜRECİ
2.Başvuru 14/2/2019 tarihinde yapılmıştır.
3.Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan δn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesininBölüm tarafindan yapıimasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkanı tarafindan başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir.
IIL, OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve cklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar Özetle şöyledir:
8. Başvurucu 1970 doğumlu olup Ankara'da ikamet etmektedir.

9.Başvurucu, Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali Rıza Bey Bulvanı'nda kâin 105 ada 536 parsel No.lu taşınmazı malikidir. Başvurucunun maliki olduğu parsel ile bu parselin çevresinde bulunan bazı taşınmazların kullanımı dosyadan anlaşılmayan birtarihte yapılan plan değişikliğiyle dinî iesis alanı, park ve yol olarak belirlenmiştir. Plan değişikliğinin akabindeCanik Belediyesi (Belediye)26/8/2009tarihindebaşvurucunun taşınmazının bulunduğu bölgede imar uygulama işlemi yapmış ve bu işlem sonucunda başvurucunun müikiyet hakkını105 ada 643 numaralt parsele kaydrmıştır. Başvurucunun yeni taşınmazdaki hissesi 10150[/1425869 olup1,015,01 m² bDyükluğandeki alana isabet etmektedir.

10.Toplu Konut Îdare Başkanlığı (TOK1) 1/6/2011 tarihinde 105 ada 643 numarah parsel hakkıda kamulaştırma kararı almıştır. Kamulaştırma karanı 3/8/2011 tarihinde başvurucuya teblig edilmiştir.

11. Çevre ve Şehircilik Bakanlığıtarafından 12/11/2013 taribli ve 1/5000 öłçekli nâzım imar planı ve i/1o0o ölçekliuygulama imar planıyla başvurucunun taşinmazının bulunduğu mahalle, gecekondu Önleme bölgesi (Kuzey Yıldızı Kentsel Dönüşüm Projesi)olarak belirlenmiştir.Plan değişiklikleriyle başvurucunun öncekitaşınmazınınbulunduğu alan dint tesis alanı olmaktan çıkarılmış, yol genişliği15 metreden 10 mctreye düşürūlmūş,bölgenin inşaat yoğunluğu emsal 2.20'ye yükseltilmiş ve yükseklik seviyesi serbest bırakılmıştır.

A.İmar Uygulama İşlemine Karşı Açılan İptal Davası Süreci 
12. Başvurucu imar uygulama işleminin iptali istemiyle &/5/2013 tarihinde Belediyeye karşi Samsun 1. Idare Mahkemesinde (1. Idare Mahkemesi) iptal davası açmıştır.Başvurucu, taştnmazın kaydırıldığı643numaralıparselin değerinin orijinalparsele (536numaralı parsele) göre dūşlk olduğunu ve bu nedenle imar uygulama işleminin hukuka aykırıbulunduğunu ileri sürmtştür.

13. Yargilama sonucunda I. Idare Mahkemesi 20/3/2014 tarihli kararla imar uygulama işlemini iptal etmiştir. Kararın gerekçesinde özetle şunlar ifade edilmiştir:
i. Imar uygulaması işlemlerinin amacı; şehircilik ilkelerine, planlama esaslarına, imar tekniğine ve imar planına uygun, yapılaşmaya elverişli, dūzgiln imar parselleri oluşturmaktır. Bu amaçlar dışında imar uygulaması yapılması ilgili kanun hūkümlerinin amacına aykın olacağı gibi yapılaşma koşuliarı yōnünden sorunlu parseller oluşmasına da neden olabilecektir.

ii. Olayda davalı idarenin savunmasından ve dava dosyası içinde yer alan bilgi ve belgelerin birlikte değerlendirilmesinden dava konusu imar uygulamasıın yapılma amacının plan değişikliğisonrasında taşınmazları dinî tesis alanı, park ve yola çevrilen kişilerin başka bir adaya taşınması olduğu anlaşılmaktadır.Başvurucuya ait taşınmaz, Ali Rıza Bey Bulvarına cepheli iken dava konusu imar uygulaması işlemiyle bulunduğu adanın arka tarafina taşınmıştır. Başvurucunun taşımazının bulunduğu yere ise plan değişikliğinden etkilenen başka kişilere ait taşınmazların kaydırıldığı görülmektedir.

iji. Bu duruma göre başvurucunun maliki olduğu taşınmaz, bulvara cepheli iken adanın arka tarafina taşındığı hâlde plan değişikliğinden etkilenen diğer 

taşınmazların ise başvurucunun taşınmazının uygulama ðncesinde bulunduğu alana kaydınlmasının hangi teknik gerekçeye dayalı olarak yapıldığı davalı idare tarafindan ortaya konulamamıştır. Bu durum dikkate alındığında imar uygulamasıişlemi hukuka aykırıdır.

14.11k derece mahkemesi kararı temyiz edilmeksizin kesinleşmiştir 
I5.Belediye, iptal kararı doğrultusunda yeni bir imar uygulama işlemi yapmamıştır.
B. İmar Planlarma Karşı Açılan İptal Davası Süreci 
16. Başvurucu 12/11/2013 tarihli ve 1/5.000 δłçekli nâzım imar planı ile 1/1.000Ölçekliuygulama imar planının iptali istemiyle 27/12/2013 tarihinde Samsun2. Idare Mahkemesinde iptal davaşı açmıştır. Dava dilekçesinde; imar plan değişiklikleriyle kentsel dönüştımün amacmdan uzaklaşıldığı, bu sebeple söz konusu alandaki tüm değişikliklerin iptali gerektiği ileri sürülmüştür.

[7.Samsun 2. Idare Mahkemesi, bilirkişi incelemesi yaptırdiktan sonra 27/10/2015tarihinde bilirkişi raporundaki görtş doğrultusunda imar planlarını iptal etmiştir. Kararın gerekçesinde; plandeğişiklikleringerekçesinin planlama rapor tekniğine uygun olmadığıbelirtilıniş, alanda ticaret amacıyła emşal değerinin 2,20'ye çıkarılmasımın ve yüksekliğin serbest bırakılmasıun oldukça yoğun ve olaşı olarak yüksek katlı bir yapılaşmaya yol açacağıifade edilmiştir. Kararda, bu değişikliğin yapılarım güneşe göre cephesi ve yönlenmesi Özelliklerini olumsuz yönde etkileyeceği, yol genişliğinin 15metreden 10metreye düşürülmesinin teknikaltyapı ve gerekliliklerinin ortaya konulmadığı vurgulanmıştır.Kararda ayrica uyuşmazlık konusu alanda daha yoğun bir kullanım ve kullanıcı sayısıöngörülmesine karşın dinî tesislerden birinin kaldưılmasıın şehircilik ilkelerine ve planlama tekniklerine aykırı olduğu sonucuna varldığı belirtilmiştir.

18. Ilk derece mahkemesi karari, DanştayAltıncı Dairesinin 14/11/2017 tarihli kararıyla onanmıştır. TOKı bu karara karşı karar dāzeltme yoluna başvurmuştur. Karar düzeltme isteminin karara bağlanıp bağianmadığıyla ilgili olarak herhangi bir bilgi başvuru dosyasında bulunmamaktadır.

C. Kamulaștırma Bedelinin Tespiti ve Tescil Davası Süreei 
19. TOKt,satiın alma görüşmelerinden sonuç alınmaması Özerine29/12/2014tarihinde Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesinde (Asliye Hukuk Mahkemesi) başvurucu aleyhine kamulaştıma bedelinin tespiti ve tescil davası açmıştır.

20.Başvurucu, Asliye Hukuk Mahkemesine sunduğu cevap dilekçesinde, TOKI'nin Önerdiği 300 TLmetrekare birim fiyatının dūşük olduğunu belirtmiştir. Başvurucu ayrıca taşınmazın değerini etkileyen bir dizi faktöre yer vermiş ve bunların dikkate alınmastnı talep etmiştir.

21. Asliye Hukuk Mahkemest 30/3/2015tarihinde taşınmaz mahallinde keşif yapmıştır. Bilirkişi heyetince düzenlenen 13/4/2015tarihli raporda 643 numaralı parselin kamulaştırīma bedeli toplam 1.218.992,36 TL olarak belirłenmiştir. Bilirkişiłer başvuruçunun taşınmaznın būüyüklüğünü698,80 m² olarak dikkate almıştır. Başvurucu, bilirkişi raporuna yönelik olarak sunduğu itiraz dilekçesinde taşınmazın büyüiklüğüne ve hesaplama yöntemine 

ilişkin iddiaların yanında Samsun 1. Idare Mahkemesinin iptal kararına dikkat çekmiş; 536numaralı parsel esas alımarak hesaplama yapılması gerektiğini ifade etmiştir.
22. Asliye HukukMahkemesi 18/5/2015 tarihinde yeniden keşif yapmıştır. Keşif sonrası farklı bir heyet tarafindan düzenlenen 1/6/2015 tarihli bilirkişiraporunda 643numaralı parselin kamulaştırma bedeli yine toplam1.218.992,36 TL olarak belirlenmiştir.Başvurucu bu rapora da aynı gerekçelerle itiraz etmiştir.

23. İkinci bilirkişi heyeti tarafindan 4/9/2015 tarihli ek rapor düzenlenmiştir. Ek raporda başvurucunun taşınmazının 1.015,0t m² büytüklüğünde olduğu kabul edilerek yeniden hesaplama yapılmış ve kamulaştırma bedeli 1.535.202,36 TL olarak tespit edilmiştir.
24. Asliye Hukuk Mahkemesi 8/10/2015 taribli kararıyla davayı kabul etmiş ve ikinci bilirkişi heyetince hazırlanan 4/9/2015 tarihli ek rapor esas altnarak 1.535.202,36 TL kamulaştırma bedeline hükmetmiştir. Kararda, başvurucunun536numaralıparsel esas alımarak hesaplama yapılması gerektiği iddiasına yönelik herhangi bir değerlendirme yapılmamıştır.

25.Başvurucu bu karara karşı temyiz yoluna başvurmuştur. Temyiz dilekçesinde,kamulaştırma bedelinin hesaplanma yöntemine yönelik itirazların yanında kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında 536 numarałı parselin dikkate alınması gerektiği ileri sürülmüştür.Başvurucu, Samsun 1. Idare Mahkemesince imar uygulama işleminin iptal edildiğini ancak Belediyenin bu kararı uygulamadığını vurgulamış; bulvara cephesi olmayan 643 numaralıparselin değerinin 536 numaralı parsele göre çok düşüik ołduğunu iddia etmiştir.
26, Yargıtay5. Hukuk Dairesi (Daire) 16/2/2017 tarihli kararıyla dosyayı geri çevirmiştir. Daire; Samsun 1. Idare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli kararıile Samsun 2.İdarc Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararının kesinleşmiş karar Örneklerinin mahkemesinden istenmesini, 643 parselin en son imar durumunun ne olduğunun ve imar planının iptal edilip edilmediğinin ilgili belediyeden sorulmasını Asliye Hukuk Mahkemesinden istemiştir.

27. Geri çevirme karar tzerine Asliye Hukuk Mahkemesi Belediyeye, Canik Kaymakamlığı Tapu Müdürlüğüne (Tapu Mūdürlüğti) ve idare mahkemelerine müzekkere yazmıştır. Tapu Müidürlüğü 105 ada 643 numaralı parsele ilişkin kayıtları göndermiştir. Buna göre Sanısun 1. Idare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli karanı sonrasında taşınmazın tapu sicilinde herhangi bir değişiklik yapılmamıştır. Samsun 1. Idare Mahkemesi kararın temyiz edilmeksizin kesinleştiğini, Samsun 2. Idare Mahkemesi ise kararın temyiz incelemesinde olduğunu bildirmiştir. Belediye de 25/5/2017 tarihli cevabinda, Samsun 2. Idare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararından sonra imar planlarının iptal edilerek 1/2/2016tarihinde yeniden onayłandığını ve yasal askı süresi içinde herhangi bir itirazın olmamasıüzerine plan değişikliğinin yürürlüğe girdiğini belirtmiştir.

28. Asliye Hukuk Mahkemesi temin ettiği bilgi ve belgeleri ekleyerek dosyayıyeniden Daireye göndermiştir. Daire 29/3/2018 tarihli kararıyla Asliye Hukuk Mahkemesi kararını, kararın usuł ve yasaya uygun olduğunu belirterek onamıştır. Daire kararında geri çevirme kararı Üzerine Asliye Hukuk Mahkemesinin topladığı bilgi ve belgelerin sonuca ne yönde etki ettiğine dair bir açıklama yapılmamıştır. Karardüzeltme istemi de aynı Daire tarafindan12/12/2018 tarihinde reddedilmiştir.

29.Nihat karar 15/l/2019 tarihinde başvurucuya tebliğ edilmiştir.

30.Başvurucu 14/2/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
IV. İLGİLİ HUKUK 
31. 3/5/1985 tarihli ve 3194 Imar Kanunu'nun 18. maddesinin birinci fikrast şöyledir:
"Imar hududu içinde bulunan binalı veya binasız arsa ve arazileri malikleri veya diğer hak sahiplerinin muvafakatı aranmaksızın, birbirleri ile, yol fazlaları ile. kamu kurumlarına veya belediyelere alt bulunan yerlerle birleştirmeye, bunlar yeniden imar planına uygun ada veya parsellere ayırmaya, mūstakil, hisseli veya kat mülkiyeti esaslarına göre hak sahiplerine dağumaya ve re'sen tescil işlemlerini yaptirmaya belediyeler yetkilidir. Søzüedilen yerler belediye ve mücavir alan dışında ise yukarida belirtilen yetkiler valilikçe kullandı."
32.24/2/1984 tarihli ve 2981 sayılı İmar ve Gecekondu Mevzuatına Aykırı Yapılara Uygulanacak Bazı İşlemler ve 6785 Sayılı İmar Kanununun Bir Maddesinin Değiştirilmesi Hakkında Kanun'un ek 1. maddesi şöyledit:
"Imar planı olan yerlerde, 9/5/1985 tarih ve 3194 sayılı Imar Kanunumun 18 inci maddesi gereğince arsa ve arazi dúzenlemelerinde, binalı veya binasız arsa ve arazilere bu Kanundan önce özel parselasyona dayalı veya hisse karşılığı satın alınan yerler dikkate almarak müstakil, hisseli parselleri veya üzerinde yapılacak binaların daire miktarlurıgōzönünde bulundurularak kat mülkiyeti esasına göre arsa paylarını sahipleri adlarına resen tescll ettirmeye valilik veya belediyeler yetkilidir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
33.Anayasa Mahkemesinin 23/11/2021 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşūnüldū:
A. Başvurucunun İddialars 
34. Başvurucu;
i. Bulvar (zerinde olan taşınmazının imar uygulama işlemi ve plan değişiklikleriyle konumu itibarıyla yaklaşık beş kat daha değersiz olan bir yere kaydırıldığıni belirtmiştir. İmar uygulama işlemi ile plan değişikliklerine karşı idari yargıda açtığı davalar derdest iken TOKl'nin kamulaştırma bedelinin tespiti ve tescil davası açtığını ifade etmiştir. Yargılama devam ederken Samsun 2. Idare Mahkemesince plan değişiklikleri iptal edilmesine rağmen Belediye ile TOKl'nin anlaşarak iptal edilen plan üzerinden kamulaştırma işleminin sürdtürülmesini sağladıklarını ileri sürmūştür.

ii. Kamulaştırma bedelinin 536 parsel numaralı taşınmaz esas alınarak belirlenmesi gerektiğini derece mahkemelerinde ileri sürdüğa hâlde bu iddiasının dikkate alınmadığından yakınmıştır.

iii.Belediyenin kamulaştırılan taşınmazları 3.500 TL metrekare birim fiyatıyla satışa çtkardığını ve bu şekilde kentsel döntişüm sürecini haksız kazanca dönüştürdüığünü δne sūrmüştür. Kentsel dönüşüm uygulaması adı altında mülkiyet 

hakkına bu şekilde müdahale edilmesinin Anayasa'nın 35.maddesini ihlal ettiğini belirtmiştir.

iv. Idare mahkemelerince verilen iptal kararlarının dikkate ahınmamasının hak arama hütriyetini ihlal ettiğini savunmuştur. Taşınmazı kentsel dðnūşüm alanı içinde bulunmamasına rağmen hukuka aykın plandeğişiklikleriyle kentsel dönüşüm alanına dåhil edildiğinden ve sonrasında da plan değişikliklerininiptaline ilişkin mahkeme kararının uygulanmamasından şikâyet etmiştir.

B, Değerlendirme 
35.Anayasa'nın "Mülkiyet hakka" kenar başlıkıt 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kamunla sınurlanabilir.
Mülktyet hakkanı kullanıması toplwm yararına aykurı olamaz."
36. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § {6). Başvurucunun şikâyetinin δz0, hukuka aykırılığımahkeme kararıyla saptanmış plan değişiklikleri ile imar uygulama işlemine istinaden parseli değiştirilen taşınmazının kamulaştırma bedelinin düşük belirlenmesidir.Başvurucunun tüm iddialarının müfkiyet hakkı kapsamında incelennesi uygun bulunmuştur.
1. Kabul Edilebiliriik Yönünden 
37. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığıve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulummadığı anlaşılan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yõnünden 
a. Mälkün Varlığı
38. Başvuruçunun Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali Rıza Bey Bulvarı'nda kâin 105 ada 643 parsel numaralı taşınmazın maliki olduğu açıktır. Öte yandan başvurucunun dava konusu ettiği imar uygulama işleminden önce aynı adadaki 536 numaralı parselin maliki olduğu hususunda da ihtilaf bulunmamaktadır.

b. Mädabalenłu Varlığı ve Türü
39. Somut olayda başvurucunun taşınmazı kamulaştınımış ve Asliye Hukuk Mahkemesimin8/10/20i5tarihlikararıyla TOKtadtna tescil edilmiştir.Başvurucunun taşınmazının kamulaştırılmasının müłkiyet hakkına müdahale teşkil ettiği tartışmasızdır.
40. Anayasa'nın 35. maddesi ile mülkiyet hakkına temas eden diğer hükümleri birlikte değerlendirildiğinde Anayasa'nın mülkiyet hakkına müdahaleyle ilgili üç kural ihtiva ettiğigörillmektedir. Buna göre Anayaşa'nın35.maddesinin birinci fikrasında, herkesin 

mūlkiyet hakkına sahip olduğu belirtilmek suretiyle mülłen barzşçıl yararlanma hakkama yer verilmiş;ikinci fikrasında da mūlkten barışçıi yararlanma hakkına mūdahalenin çerçevesi belirlenmiştir. Maddenin ikinci fikrasında genel olarak mülkiyet hakkınınhangi koşullarda sıntrlanabileceği belirlenerek aynı zamanda mülkten yoksun brrakmanın şartlarının genel çerçeveşi de çizilmiştir. Maddenin son fikrasında ise mülkiyet hakkının kullanımının toplum yararına aykırı olamayacağıkurala bağlanmak suretiyle devletinmülkiyetin kullamımım kontrol etmesine ve düzenlemesine imkân sağlanmıştır. Anayasa'nın diğer bazı maddelerinde de devlet tarafindan mülkiyetin kontrolüne imkân tantyan özel hükümlere yer verilmiştir.Ayrıca belirtmek gerekir ki mülkten yoksun bırakma ve mülkiyetin düzenlenmesi, mülkiyet hakkıma müdahalenin δzel biçimleridir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, B. No: 2014/1546,2/2/2017, §§ 55-58).

41. Taşınmazın kamulaştırma nedeniyle TOKi adına tesciline karar verilmesi başvurucunun mūlkten yoksun kalması sonucunu doğurmuştur. Dolayısıyla somut olaydaki müdahale mülkten yoksun bırakma mahiyetindedir.

e.Müdahalenin İblal Oluşturup Olnşturmadığı
42. Anayasa'nın 13. maddesi şõyledir:
"Temel hak ve hürriyeiler, ózlerine dokunutmaksızın yalnizca Anayasanın lilgili maddelerinde beltrtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kamunla sınırlanabilir. Bu sınırlamatar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve låik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülūk ilkesine aykırı olamaz."
43. Anayasa'nın 35. maddesinde mülkiyet hakk: sınirstz bir hak olarak dūzenlenmemiş, bu hakkın kamu yararı amacıyla ve kanunla sınırlandırlabileceği Öngörülmüştür. Mülkiyet hakkına müdahalede bulunulurken temel hak ve özgürlüklerin sımirlandırılmasına ilişkin genel ilkeleri dttzenleyen Anayasa'nın 13. maddesinin de gözönünde bulundurulması gerekmektedir. Anılan madde uyarınca temel hak ve özgürlükler,demokratik topium düzeninin gereklerine ve ölçüłtłük ilkesine aykın olmaksızın Anayasa'nın ilgili maddelcrinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir.Dolayısıyla mülkiyet hakkına yönelik müdahalenin Anayasa'ya uygun olabilmesi için mūdahalenin kanuna dayanması, kamu yararı amacı taşıması ve ðlçöldlāk ilkesi gözetilerek yapılması gerekmektedir (Recep Tarhan ve Afife Tarhan, § 62). Bu bağlamda öncelikle müdahalenin kanuni dayanağının bulunup bulunmadığı incelenmelidir.
4. Anayasa'nın 35. maddesinin ikinci fikrasında mülkiyet hakkının ancak kamu yararı amacıyla kanunla sınırlanabileceği belirtilmek suretiyle mülkiyet hakkına yönelik müldahalelerin kanunda öngörülmesi gereği ifade edilmiştir. Öte yandan temel hak ve Özgürlüklerin sınırlandırılmaşına ilişkin genel ilkelerin düzenlendiği Anayasa'nın 13.maddesinde de hak ve özgürlükderin ancak kamunla sınrlanabileceği temel bir ilke olarak benimsenmiştir. Buna göre mülkiyet hakkına yapılan müdahalelerde dikkate alınacak Öncelikli ðlçüt, müdahalenin kanuna dayalı olmasıdır. Bu Slçütün sağlanmadığı tespit edildiğinde diğer ölçätler bakımından inceleme yapılmaksızın mülkiyet hakkınm ihlal edildiği sonucuna varlacaktır (Ford Motor Company, B. No: 2014/13518, 26/10/2017, § 49).
45. Mtdahalenin kanuna dayalı olması δncelikle şeklî manada bir kanunun varlığınızorunlu kılar. Şekli manada kanun, Tärkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) tarafindan Anayasa'da belirtilen usule uygun olarak kanun adı altımda çıkarılan düzenleyici yasama 

işlemidir. Hak ve Özgürlüklere müdahale edilmesi ancak yasama organınca kanun adı altında çıkarslan düzenleyici işlemlerde müdahaleye imkån tanıyan bir hükmün bulunması şartına bağlıdır. TBMM tarafindan çıkarılan şekli anlamda bir kanun hükmünün bulunmamaşı hakka yapılan müdahaleyi anayaşał temelden yoksun bırakır (Ali Hıdır Akyol ve diğerleri [GKJ, B,No: 2015/17510, 18/10/2017, § 56).

46. Hak ve özgürlöklerin, bunlara yapılacak müdahalelcrin ve sınırlandırmaların kanunla düzenlenmesi bu hakiara ve özgürlaklere keyfi müdahaleyi engelleyen ve hukuk güvenliğini sağlayan demokratik hukuk devletinin en Önemli unsurlarından biridir (Tahsin Erdoğan, B. No: 2012/1246, 6/22014, § 60). Kanunun varlığı kadar kanun metninin ve uygulamasının da bireylerin davranışlarının sonuctnu öngörebileceği kadar hukuki belirlilik taşımas: gerekir. Bir diğer ifadeyle kanunun kalitesi de kanunilik koşulunun sağlanıp sağlanmadığının tespitinde Önem arz etmektedir (NecmiyeCiftçi ve diğerleri, B. No:2013/1301, 30/(2/2014, §55). Müdahalenin kanuna dayalı olması, müdahaleye ilişkin yeterince erişilebilirve öngörülebilir kuralların bulunmasını gerektirmektedir (Türktyels Bankası A.$. [GKJ, B. No: 2014/6192, 12/1 1/2014, § 44).

47.Şomut olayda başvurucunun Samsun ili Canik ilçesi Yeni Mahalle Ali Rıza Bey Bulvarı'nda kâin 105 ada 536 parsel No.lu taşmnmazr 26/8/2009 tarihli imar uygulama işlemiyle 643 numaralı parsele kaydırılmıştır. Ardımdan12/11/2013 tarihli ve {/5.000 δiçekli nâzım imar planı ve 1/1.000 δlçekliuygulama imar planıyla başvurucunun taşınmazının bulunduğu mahalle gecekondu Önleme bölgesi olarak belirlenmiştir. Bu arada hakkında 1/6/2011 tarihinde kamulaştırma kararı alınan 643parsel sayıl taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve TOKı adına tesciline karar verimesi için açılan dava sonucunda 643parsel sayılı taşımaz TOKi adına tescil edilmiştir.

48. TOKI'nin kamulaştırma yetkisinin bulunduğu ve kanundakiusullere uygun olmak kaydıyla kamulaştırma yetkisini kullanabileceğinoktasında bir tereddāt bulunmamaktadır. Ancak kamulaştırma işleminin ve işlemin dayanağı olan işlemlerin hukuka aykırı olduğumun mahkemelerce saptanması hålinde taşınmazın TOKi adına tescilinin hukuki temelden yoksun hâle geleceği açıktır.

49. Kamulaştırma işlemleri 643 parsel sayılı taşınmazın başvurucunun mülkiyetinde bulunduğu olgusu temel alınarak yūrütülmüştür. Ancak başvurucunun mūlkiyetinde bulunan 536 numaralı parselin 643numaralı parsele kaydırılmasına ilişkin imar uygulama işlemi Samsun 1. Idare Mahkemesinin 20/3/2014 tarihli kararıyla iptal edilmiştir. Dolayistyla başvurucunun taşınmazının imar uygulamast ile ayni ada 643 numaral parsele kaydırıłmasının hukuksal dayanağı ortadan kalkmıştır. Bu durumda 643 parsel sayıłıtaşınmazın başvurucunun mölkiyetinde bulunduğu olgusuna dayalı olarak yürütölen kamulaştırma işleminin hukuki temelden yoksun hâle geldiğianlaşılınıştır. Başvurucu yargılama sürecinde bu hususu dile getirdiği hālde Mahkeme buna yönelik bir değerlendirme yapmamıştir.

50. Öte yandan başvurucunun taşınmazının bulunduğu mahalleningecckondu Önleme bōlgesine dōnüştürüldüğü12/11/2013 tarihli ve 1/5000 8lçekli nåzım imar planı ile 1/1000 8lçekli uygulama imar planının da Samsun 2. Idare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararıyla -Asliye Hukuk Mahkemesinin tescil kararını verdiği 8/10/20t5 tarihinden çok kısa bir stre sontra- iptal edildiği anlaşılmaktadır. Başvurucunun temyiz aşamasındaSamsun 2.Idare Mahkemesinin iptal kararındanDaireyi haberdar ettiği görülmektedir. NitekimDaire 16/2/2017 tarihli geri cevirme kararında Samsun 2, Idare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli 

kararnın kesinleşip kesinleşmediği sorularak buna ilişkin belgelerin temin edilmesini Asliye Hukuk Mahkemesinden istemiştir. Ancak Daire sonradan bu konuya ilişkin olarak bir değerlendirme yapmaksızın ilk derece mahkemesi kararını onamuştır.
51. DanıştayAltincı Dairesinin Samsun 2. Idare Mahkemesinin 27/10/2015 tarihli kararını onamasına ilişkin 14/11/2017 tarihli kararına karşı TOKl tarafindan yapılan karar dülzeltme başvurusunun sonucuyla ilgili olarak dosyada bir bilgi bulunmamakla birlikte iptal kararının verildiği 27/l0/2015 tarihi itibarıyla kamulaştırma işleminin dayanaklarından biri olan imar planı değişikliklerinin hukuk âleminden kafktığı açrktır. Her ne kadar Dairenin geri çevirme kararı üzerine Belediye, Asliye Hukuk Mahkemesince yazilan mülzekkereye verdiği cevapta imar planlarını 1/2/2016 tarihinde yeniden onaylandığını ve yasal askı süresi içinde herhangi bir itirazın olmaması üzerine plan değişikliğinin yürürlüğe girdiğini belirtmiş ise de bunun kamulaştirma işlemine etkisi Daire kararında tartışılmamıştır. Aynica bu belgelerin başvurucuya tebliğ edildiğine ve başvurunun buna karşı beyanlarını sunmasina firsat tanındığına ilişkin bir bilgi başvuru dosyasında bulunmamaktadır 
52.Başvurucunun 12/11/2013 tarihli ve 1/5.000 δlçekli nâzım imar planı ile 1/1.000Ölçekliuygulama imar planımın iptaline ilişkin kararın uygulanması hâlinde -taşınmazının Kuzey Yıldızı Kentsel Dönlişüm Projesi kapsamında kalmayacağı yolundaki iddiası da gözetildiğinde- bu yōnüyle de kamulaştirma işteminin hukuki temelinin bulunduğunun derece mahkemelerince açıklığa kavuşturulmadığı kanaatine vartlmıştır.

53. Bu durumda başvurucunun mülkünden yoksun bırakılmasının gerek taşımaza ilişkin yapslan imar uygulama işleminin iptal edilmiş olması gerekse kamulaştırma işleminin dayanağım teşkil eden KuzeyYıldızı Kentsel Döntüşüm Projesi'ni içeren imar planlarıdeğişikliklerinin iptal edilmiş olması karşışında hukuki dayanaktan yoksun hāle geldiği anlaşımıştır. Varılan sonuca göre mūdahalenin meşru bir amacıı bulunup bulunmadığının veya ðlçülü olup olmadığının değerlendirilmesine gerek görülmemiştir.
54. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'an 50. Maddesi Yönfinden 
55. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin ilgili kısmı şöyłedir:
"(1) Esas Inceleme sonunda, başvurucumun hakkinın ihlal edildiğine ya da edilmediğine karar verilir. Ihlal kararı verilmesi hâlinde ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılması için yapumast gerekenlere hükmedilir ..

(2) Tespit edilen ihlal bir mahkeme kararından kaynaklanmışsa, ihlali ve somuçlarınıortadan kaldımak için yeniden yargılama yapmak üzere dosya ilgili mahkemeye göndertlir.Yeniden yarglamo yapımasında hukuki yarar bulunmayan hállerde başvurucu Jehine tazminata hükmedilebilir veya genel mahkemelerde dava açılması yolu gösterilebilir.Yenlden yargulama yapmakla yükimlü mahkeme, Anayasa Mahkemesinin ihial kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde mümkünse dosya üzerınden karar verir."
56.Başvurucu, ihlalin tespit edilmesini ve taşınmazın gerçek değeri olan 3.500.000TL'nin tazminat olarak Ödenmesine karar verilmeşini talep etmiştir.


57. Anayasa Mahkemesinin Mehmet Doğan ([GKJ, B. No: 2014/8875, 7/6/2018)kararında ihlal sonucuna varldığında ihlalin nasıl ortadan kaldırīlacağı hususunda genel ilkeler belirlenmiştir. Anayasa Mahkemesi diğer bir kararında ise bu ilkelerle birlikte ihlal karannın yerine getirilmemesininsonuçlarına da değinmiş ve bu durumun ihlalin devamıanlamına geleceği gibi ilgili hakkın ikinci kez ihlal edilmesiyle sonuçlanacağına işaret etmiştir (Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 20t6/12506, 7/1 l/2019).
58. Bireysel başvuru kapsamında bir temel hakkın ihlal edildiğine karar verildiği takdirde ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldınidığından söz edilebilmesi için temel kural,mümkün ölduğunca eski hâle getirmenin yani ihlalden önceki duruma dönülmesinin sağlanmasıdır. Bunun için ise öncelikle ihlalin kaynağı belirlenerek devam eden ihlalin durdurulması, ihlale neden olan karar veya işlemin ve bunların yol açtığı sonuçların ortadan kaldırılması, varsa ihlalin sebep olduğu maddi ve manevi zararlarıngiderilmesi, ayriıca bu bağlamda uygun görülen diğer tedbirlerin alınması gerekmektedir (Mehmet Doğan, §§55,57).

59. thlalin mahkeme kararından kaynaklandığı veya mahkemenin ihlali gideremediği durumlarda Anayasa Mahkemesi, 6216 sayılı Kanun'un50.maddesinin (2)numaralt fikrası ile Anayaşa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 79. maddesinin (1) numaralı fikrasının (a) bendi uyarınca ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırıiması için yeniden yargılama yapıimaküzere kararın bir örneğinin ilgilimahkemeye gönderilmesine hükmeder. Anılan yasal düzenleme, usul hukukundaki benzer hukuki kurumlardan farklı olarak ihlali ortadan kaldırmak amacıyla yeniden yargılama sonucunu doğuran ve bireysel başvuruya Özgülenen bir giderim yolunu Öngörmektedir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi tarafindan ihlal kararına bağlı olarak yeniden yargılama kararı verildiğinde usul hukukundaki yargılamanın yenilenmesi kurumundan farkh olarak ilgilimahkemenin yeniden yargılama sebebinin varlığını kabul hususunda herhangi bir takdir yetkisi bulumımamaktadır. Dolayısıyla bōyle bir kararın kendisine ulaştığı mahkemenin yasal yükümlölüga, ilgilinin talebini beklemeksizin Anayasa Mahkemesinin ihlal kararı nedeniyle yeniden yargılama kararı vererek devam eden ihlalin sonuçlarını gidermek Üzere gereken işlemleri yerine getirmektir (Mehmet Doğan, §§58, 59; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), §§ 57-59, 66, 67).

60.Incelenen başvuruda, başvurucunun mūlkiyethakkına yapılan mūdahalenin kanuni dayanağının bulummaması sebebiyle mülkiyet hakkının ihlal edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Dolayısıyla ihlalin mahkeme kararından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
61. Bu durumda mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Yapılacak yeniden yargılama ise bireysel başvuruya özgll düzenleme içeren 6216 sayıhı Kanun'un 50. maddesinin (2)numaralı fikrasına göre ihlalin ve sonuçlarının ortadan kalderlmasına yöneliktir. Bu kapsamda yapılması gereken iş, yeniden yargılama kararı verilerek AnayasaMahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ifkelere uygun yeni bir karar verilmesinden ibarettir. Bu sebepłe kararın bir öreğinin yeniden yargılama yaptimak Üzere Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesine gönderilmesinc karar verilmesi gerekmektedir.
62.Ihlalin ve somuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanın yeterli bir giderimsağlayacağıanlaşıldığındantazminattalebinin reddinekararverilmesigerektiği sonucuna ulaşılmıştır.


6. Bununla birlikte başvurucunun taşınmazının kamulaştırılmasına ilişkin karara yönelik bir şikâyetinin bulunmadiğı, sadece değerinin õdenmesini talep ettiği hususu yeniden yapılacak yargılamada gözetilmelidir.

64. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet ſeretinden oluşan toplam4.864,60 TLyargılama giderinin başvurucuyaōdenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDiLEBİLIR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mölkiyet hakkının IHLAL EDILDIĞINE,
C. Kararın bir örneğinin mülkiyet hakkının ihlalinin sonuçlarımn ortadan kaldırılması içinyeniden yargılama yapılmakÜzere Samsun 2. Asliye Hukuk Mahkemesine (E.2014/571, K.2015/387) GÖNDERİLMESINE,
D.Başvurucunun tazminat talebinin REDDtNE,
E. 364,60 TL harç ve 4.500 TL vekâlet Ücretinden oluşan toplam 4.864,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMEStNE,
F. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, Ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
G. Kararın bir Ömcğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMEŞINE 23/[ 1/2021tarihinde OYBİRLİĞIYLE karar verildi.