Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneğine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik
YÖNETMELİKLER | 2024-06-11

11 Haziran 2024 SALI
Resmî Gazete
Sayı : 32573
YÖNETMELİK
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından:
KISA ÇALIŞMA VE KISA ÇALIŞMA ÖDENEĞİNE İLİŞKİN
USUL VE ESASLAR HAKKINDA YÖNETMELİK
BİRİNCİ BÖLÜM
Başlangıç Hükümleri
Amaç ve
kapsam
MADDE 1- (1) Bu Yönetmeliğin amacı ve kapsamı; 25/8/1999
tarihli ve 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununa göre sigortalı sayılan
kişileri hizmet akdine tabi olarak çalıştıran işverenin, genel ekonomik,
sektörel veya bölgesel kriz, genel salgın ile zorlayıcı sebeplerle
işyerindeki haftalık çalışma sürelerini geçici olarak önemli ölçüde azaltması
veya işyerinde faaliyeti tamamen veya kısmen geçici olarak durdurması
hallerinde, sigortalılara kısa çalışma ödeneği ödenmesine ilişkin usul ve
esasları düzenlemektir.
Dayanak
MADDE 2- (1) Bu Yönetmelik, 25/8/1999 tarihli ve 4447 sayılı
İşsizlik Sigortası Kanununun ek 2 nci maddesine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
MADDE 3- (1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Çalışma ve Sosyal Güvenlik
Bakanlığını,
b) Bölgesel kriz: Ulusal veya uluslararası
olaylardan dolayı belirli bir il veya bölgede faaliyette bulunan işyerlerinin
ekonomik olarak ciddi şekilde etkilenip sarsıldığı durumları,
c) Genel ekonomik kriz: Ulusal veya uluslararası
ekonomide ortaya çıkan olayların, ülke ekonomisini ve dolayısıyla
işyerlerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı durumları,
ç) Genel salgın: Bir hastalığın veya enfeksiyon
etkeninin ülke çapında veya belirli bir bölgede çok geniş bir alanda
yayılım gösterdiği ve işyerlerini ciddi anlamda etkileyip sarstığı
durumları,
d) Kısa çalışma: Üç ayı geçmemek üzere 4447 sayılı
Kanunun ek 2 nci maddesinde sayılan gerekçelerle; işyerinde uygulanan
çalışma süresinin, en az dört hafta süreyle işyerinin tamamında veya bir
bölümünde geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılmasını veya
süreklilik koşulu aranmaksızın en az dört hafta süreyle faaliyetin tamamen
veya kısmen durdurulmasını,
e) Kısa çalışma dönemi: Kısa çalışmanın başlama
tarihi ile bitiş tarihi arasındaki dönemi,
f) Kısa çalışma ödeneği: 6 ncı maddede belirtilen
koşulların sağlanması halinde sigortalıya yapılan ödemeyi,
g) Kısa çalışma süresi: Kısa çalışma dönemindeki
haftalık çalıştırılmayacak saati,
ğ) Kurum: Türkiye İş Kurumunu,
h) Kurum birimi: Çalışma ve İş Kurumu il
müdürlükleri ile hizmet merkezlerini,
ı) Rehberlik ve Teftiş Başkanlığı: Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanlığı Rehberlik ve Teftiş Başkanlığını,
i) Sigortalı: 4447 sayılı Kanun kapsamına giren bir
işyerinde bir hizmet akdine dayalı olarak çalışan ve çalıştığı süre
içerisinde işsizlik sigortası primi ödeyen kimseyi,
j) Sektörel kriz: Ulusal veya uluslararası
ekonomide ortaya çıkan olaylardan doğrudan etkilenen sektörler ve bunlarla
bağlantılı diğer sektörlerdeki işyerlerinin ciddi anlamda sarsıldığı
durumları,
k) Uygunluk tespiti: İşverenin kısa çalışma
talebinin uygunluğuna ilişkin iş müfettişleri tarafından yapılan inceleme
faaliyetlerini,
l) Yönetim Kurulu: Türkiye İş Kurumu Yönetim
Kurulunu,
m) Zorlayıcı sebep: İşverenin kendi sevk ve
idaresinden kaynaklanmayan, önceden kestirilemeyen, bunun sonucu olarak
bertaraf edilmesine imkân bulunmayan, geçici olarak çalışma süresinin
azaltılması veya faaliyetin tamamen veya kısmen durdurulması ile sonuçlanan
dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumları ya da işyerinin fiziken
doğrudan olumsuz etkilendiği deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın
hastalık, seferberlik ve benzeri durumları,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Kısa Çalışma Talebi ve Talebin Değerlendirilmesi
Kısa
çalışma talebi
MADDE 4- (1) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz,
genel salgın ile zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma yapılmasını talep
eden işveren; Kurum birimine Kurum tarafından belirlenecek yöntemle
talebini iletir ve varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına yazılı
olarak bildirimde bulunur.
(2) İşveren talebinde;
a) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz,
genel salgın ile zorlayıcı sebeplerin işyerine etkilerini ve zorlayıcı
sebebin ne olduğunu belirtmek,
b) İşyerinin unvanını, adresini, varsa toplu iş
sözleşmesi tarafı işçi sendikasını, işyeri İŞKUR numarasını ve sosyal
güvenlik işyeri sicil numarasını belirtmek,
c) Kurumca belirlenen şekilde hazırlanan kısa
çalışma yaptırılacak sigortalılara ait kısa çalışma dönemi ve kısa çalışma
sürelerine ilişkin bilgileri içeren listeyi bildirmek,
zorundadır.
(3) Kısa çalışma dönemi, kısa çalışma başlama
tarihi dâhil üç ayı geçemez. İşveren tarafından farklı tarihlerde aynı
başvuru gerekçesi ile birden fazla kısa çalışma talebinde bulunulması
halinde, üç aylık süre ilk talebin kısa çalışma başlangıç tarihinden
itibaren hesaplanır. Belirlenen kısa çalışma dönemi içerisinde kalması
koşuluyla, işveren tarafından her bir sigortalı için uygulanacak kısa
çalışma başlama tarihi farklı olabilir. Başvuruya konu kısa çalışma dönemi,
işyeri için dört haftadan az olamaz. Başvuruda kısa çalışma uygulamasına
tabi tutulacağı bildirilen sigortalılar için kısa çalışma dönemi,
sigortalının iş sözleşmesinin sona ermesi, aynı işverene ait diğer işyerine
nakli veya iş sözleşmesinin askıya alınması durumları hariç, dört haftadan
az olamaz.
(4) Kısa çalışma başvurusu esnasında işyeri
yönünden; işyerinde veya işyerinin bir bölümünde uygulanan kısa çalışma
süresi, işyerinin haftalık normal çalışma süresinin üçte bir oranından az
olamaz. Sigortalı yönünden ise kısa çalışma uygulamasına tabi tutulan
sigortalının kısa çalışma süresi, sıfır olmamak kaydıyla üçte bir oranından
daha az belirlenebilir.
Talebin
değerlendirilmesi
MADDE 5- (1) İşverenin kısa çalışma talebi, öncelikle Kurum
birimi tarafından sebep ve şekil yönünden değerlendirilir.
(2) Genel ekonomik, sektörel veya bölgesel kriz,
genel salgın ile dışsal etkilerden kaynaklanan dönemsel durumlardan ileri
gelen zorlayıcı sebeplerin varlığı, işçi ve işveren sendikaları
konfederasyonlarının iddia etmesi ya da bu yönde kuvvetli emarenin
bulunması halinde, Yönetim Kurulunca karara bağlanır.
(3) İkinci fıkrada yer alan sebeplerle Yönetim
Kurulunca alınmış bir karar bulunmuyorsa işverenlerce yapılan başvurular
Kurum birimi tarafından reddedilir.
(4) İşyerinin fiziken doğrudan etkilendiği deprem,
yangın, su baskını, heyelan, salgın hastalık, seferberlik ve benzeri
durumlardan kaynaklanan zorlayıcı sebep gerekçesiyle işyerindeki haftalık
çalışma sürelerinin geçici olarak en az üçte bir oranında azaltılması veya
işyerinde faaliyetin tamamen veya kısmen geçici olarak durdurulmasına
ilişkin kısa çalışma başvurularında Yönetim Kurulu kararı aranmaz.
(5) Deprem, yangın, su baskını, heyelan, salgın
hastalık, seferberlik ve benzeri durumlar gerekçesiyle yapılan
başvurulardan işyerinin fiziken doğrudan etkilenmediği ancak nakit darlığı,
ödeme güçlüğü, pazar daralması ve stok artışı gibi sebeplerle dolaylı
olarak etkilendiği gerekçesiyle yapılan başvurular Kurum birimi tarafından
reddedilir.
(6) Kısa çalışma talepleri; Kurum birimi tarafından
sebep ve şekil yönünden inceleme tamamlandıktan sonra iş müfettişlerince
uygunluk tespiti yapılması amacıyla Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına
gönderilir.
(7) Kurum birimi tarafından uygunluk tespiti
yapılması amacıyla Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına gönderilmiş olan ve
uygunluk tespiti henüz tamamlanmayan kısa çalışma başvurularında, iş müfettişlerinin
uygunluk tespiti sırasında gerekli gördüğü değişiklikler hariç olmak üzere,
işverenler tarafından kısa çalışma döneminin değiştirilmesi, kısa çalışma
süresinin artırılması ve/veya kısa çalışma uygulamasına yeni sigortalı
eklenmesi hususunda herhangi bir değişiklik yapılamaz, aynı gerekçeyle yeni
talep oluşturulamaz.
(8) Uygunluk tespiti sonucu ilgili Kurum birimine
gönderilir. Uygunluk tespiti sonuçları Kurum birimince işverene bildirilir.
İşveren durumu, işyerinde sigortalıların görebileceği bir yerde ilan eder
ve varsa toplu iş sözleşmesine taraf işçi sendikasına bildirir. İlan
yoluyla sigortalılara duyuru yapılamadığı durumlarda, kısa çalışmaya tabi
sigortalılara bildirim yapılır.
(9) Uygunluk tespiti tamamlanan başvurularda yer
alan sigortalılar için aynı kısa çalışma gerekçesi ile kısa çalışma
döneminin uzatılması, kısa çalışma süresinin artırılması ve/veya kısa
çalışma uygulamasına yeni sigortalı eklenmesi talepleri, ilk talebin devamı
olan yeni başvuru olarak değerlendirilerek Rehberlik ve Teftiş Başkanlığına
uygunluk tespiti yapılması için gönderilir. Bu kapsamdaki başvuruların
başlama tarihi, ilk kısa çalışmanın başlama tarihinden önce olamaz.
(10) Kısa çalışma uygulanan işyerinde kısa
çalışmaya tabi tutulan bir sigortalının, aynı işverene ait diğer işyerine
nakli halinde, sigortalının nakledildiği işyerinde kısa çalışmaya tabi
tutulabilmesi için nakledildiği işyeri tarafından söz konusu sigortalı için
yeni kısa çalışma başvurusunda bulunulması gerekir.
(11) Kısa çalışma başvurusu ve uygunluk tespitine
ilişkin diğer hususlar Kurum ve/veya Bakanlık tarafından belirlenir.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği
Kısa
çalışma ödeneğinden yararlanma koşulları
MADDE 6- (1) Sigortalının kısa çalışma ödeneğinden
yararlanabilmesi için;
a) İşverenin kısa çalışma talebinin uygun
bulunması,
b) Sigortalının kısa çalışma başlama tarihinden
önceki son 120 gün hizmet akdine tabi olması ve son üç yılda en az 450 gün
sigortalı olarak çalışıp işsizlik sigortası primi ödemiş olması,
gerekir.
Kısa çalışma
ile kısa çalışma ödeneğinin miktarı ve ödenmesi
MADDE 7- (1) Günlük kısa çalışma ödeneğinin miktarı,
22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 39 uncu maddesine göre uygulanan
aylık asgari ücretin brüt tutarının % 150’sini geçmemek üzere, sigortalının
son on iki aylık prime esas kazançları dikkate alınarak hesaplanan günlük
ortalama brüt kazancının % 60’ıdır.
(2) Kısa çalışma ödeneğinin süresi üç ayı aşmamak
üzere kısa çalışma süresi kadardır.
(3) Kısa çalışma döneminde, kısa çalışmanın
başladığı ve sona erdiği aylar parmak hesabı yapılarak fiili gün sayısı
üzerinden; ara aylar, şubat ayı dâhil, 30 gün üzerinden değerlendirilir.
(4) Kısa çalışma ödeneği, işyerinde uygulanan
haftalık çalışma süresini tamamlayacak şekilde, çalışılmayan süreler için aylık
olarak hesaplanır.
(5) Kısa çalışmanın günlük, haftalık veya aylık
çalışma süresi içerisinde yapılacağı zaman aralığı, işyerinin gelenekleri
ve işin niteliği dikkate alınarak işverence belirlenir.
(6) Kısa çalışma uygulamasına tabi tutulan
sigortalının çalışılmayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil
günlerine ilişkin ücret ve kısa çalışma ödeneği miktarı, kısa çalışma
yapılan süreyle orantılı olarak işveren ve Kurum tarafından ödenir.
(7) Kısa çalışma ödeneği, uygunluk tespitinde
belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla fiilen gerçekleşen kısa çalışma süresi
üzerinden verilir. Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet
belgeleri veya muhtasar ve prim hizmet beyannameleri ile uyumlu bir şekilde
fiilen gerçekleşen kısa çalışma süresinde, haftalık çalışma süresinin en az
üçte bir oranında azaltılmış olması kuralı aranmaz.
(8) Kısa çalışma döneminde fiili gerçekleşen kısa
çalışma sürelerine ilişkin bildirimler ve değişiklikler, kısa çalışma
döneminin son ayına ilişkin aylık prim ve hizmet belgelerinin veya muhtasar
ve prim hizmet beyannamelerinin verilmesi gereken tarihi izleyen ayın
sonuna kadar işverenler tarafından Kurum birimine iletilmesi halinde ödemelerde
esas alınır.
(9) Birden fazla işyerinde çalışırken, çalıştıkları
işyerlerinde kısa çalışma uygulamasına tabi tutulan sigortalılar adına
işverenleri tarafından ayrı ayrı bildirilen prim ödeme gün sayıları
toplanır. Bu kişiler adına 30 günden eksik kalan gün sayısı kadar, uygunluk
tespitinde belirtilen süreyi aşmamak kaydıyla kısa çalışma ödeneği ödenir.
İlgili ayda toplamda 30 gün ve üzeri prim bildirilmesi halinde, söz konusu
ay için kısa çalışma ödeneği ödenmez.
(10) Kısa çalışma uygulanacak kısmi süreli çalışan
sigortalılar için kısa çalışma süresi, sigortalının kısa çalışma döneminden
önceki haftalık normal çalışma süresinden fazla olamaz.
(11) İşyerinde iş sözleşmesi askıda olan sigortalı
adına kısa çalışma talebinde bulunulabilmesi için söz konusu sigortalının
kısa çalışma başlama tarihi veya öncesinde işe başlatılmış olması gerekir.
(12) İşvereni tarafından aynı işyerinden, aynı
gerekçeyle, aynı sigortalı için birden fazla kısa çalışma başvurusu
yapılması halinde sigortalının kısa çalışma hak sahipliği, sigortalının ilk
başvurudaki kısa çalışma başlangıç tarihi esas alınarak incelenir.
(13) Kısa çalışma ödeneği, her ayın beşinde aylık
olarak sigortalının kendisine ödenir. Ödeme tarihini öne çekmeye Çalışma ve
Sosyal Güvenlik Bakanı yetkilidir.
(14) Zorlayıcı sebeplerle işyerinde kısa çalışma
yapılması halinde, ödemeler 4857 sayılı Kanunun 24 üncü maddesinin (III)
numaralı bendinde ve 40 ıncı maddesinde öngörülen bir haftalık süreden
sonra başlar.
(15) Sigortalının kısa çalışma ödeneği aldığı süre
için, 31/5/2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık
Sigortası Kanunu gereği ödenecek sigorta primi, İşsizlik Sigortası Fonu
tarafından Sosyal Güvenlik Kurumuna aktarılır.
(16) Hak sahipliğine esas kısa çalışma başlama
tarihi 1/3/2024 ve sonrasında olan sigortalılar için, kısa çalışma ödeneği
olarak ödenen süreler, sigortalının aynı gerekçe ile yapılmış hak
sahipliğine esas ilk kısa çalışma talebinin başlama tarihinden itibaren üç
yıl içerisindeki hizmet akdi fesihlerine istinaden yapılacak işsizlik
ödeneği ödemelerine ilişkin hak sahipliği sürelerinden düşülür.
(17) Kısa çalışma ödeneği, damga vergisi hariç
herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulamaz, nafaka borçları dışında
onda birinden fazlası haczedilemez veya başkasına devir veya temlik
edilemez.
(18) İşverenin hatalı bilgi ve belge vermesi
nedeniyle yapılan fazla ödemeler, yasal faizi ile birlikte işverenden
tahsil edilir. Sigortalının kusurundan kaynaklanan fazla ödemeler ise, ölen
sigortalılara ait fazla ödemeler hariç, yasal faizi ile birlikte
sigortalıdan tahsil edilir.
Kısa
çalışma ödeneğinin denetimi ve durdurulması
MADDE 8- (1) Kısa çalışma uygulamasına ilişkin işyerlerinin
denetimi iş müfettişlerince yapılır.
(2) Kısa çalışma uygulaması devam eden işyerlerinde
yapılan inceleme sırasında işverenin ödenek alan sigortalıların çalışma
süreleri ile ilgili hatalı bilgi ve belge verdiğinin tespit edilmesi ve iş
müfettişinin yazılı talebi halinde hakkında hatalı bilgi verilen sigortalı
sayısı da dikkate alınarak kısa çalışma ödeneği durdurulur.
(3) Kısa çalışma başvurularında talebin
uygunluğunun tespiti için Bakanlık tarafından 10/2/1954 tarihli ve 6245
sayılı Harcırah Kanunu kapsamında yapılan giderler İşsizlik Sigortası
Fonundan karşılanır. Bu kapsamdaki harcamalar için Bakanlık tarafından
belirlenecek tutar her ayın 25’inde talep edilir. Talep edilen bu tutar,
bildirimin yapıldığı ayın en geç son gününe kadar İşsizlik Sigortası
Fonundan, Bakanlığın Merkez Saymanlık Müdürlüğünün banka hesabına
aktarılır. Bu madde kapsamında aktarılan tutarlardan, herhangi bir sebeple
Bakanlık hesabında fazla kalan miktarlar, bir sonraki ayda talep edilecek
miktardan düşülür. Bu maddede belirtilen tarihlerin hafta sonu tatili veya
resmi tatil gününe denk gelmesi halinde takip eden ilk iş günü işlemler
gerçekleştirilir. Ödeme işlemi gerçekleştikten sonra giderlere ilişkin
bilgi ve belgelerin birer nüshası Bakanlık tarafından Kuruma gönderilir.
Kısa
çalışma ödeneğinin kesilmesi ve durdurulması
MADDE 9- (1) Kısa çalışma ödeneği alanların, kısa çalışmaya
tabi tutulduğu işyerinde iş sözleşmesinin sona ermesi, farklı işyerine
nakli, iş sözleşmesinin askıya alınması, yaşlılık aylığı almaya başlaması,
herhangi bir sebeple silahaltına alınması, herhangi bir kanundan doğan
çalışma ödevi nedeniyle işinden ayrılması, tutuklanması, hüküm giymesi,
yurt dışına çıkması, ölümü hallerinde söz konusu durumun gerçekleştiği
tarih itibarıyla ödenekleri kesilir veya durdurulur. Ayrıca, geçici iş
göremezlik raporu alınması durumunda raporun başladığı tarih itibarıyla
kısa çalışma ödeneği durdurulur.
İşverenin
kayıt tutma ve bildirim zorunluluğu
MADDE 10-
(1) İşyerinde kısa çalışma
uygulanan işveren, sigortalıların çalışma sürelerine ilişkin kayıtları
tutmak ve istenilmesi halinde ibraz etmek zorundadır.
(2) 9 uncu maddede belirtilen durumların
gerçekleşmesi halinde işveren tarafından Kuruma ilgili döneme ilişkin ödeme
yapılmadan önce bildirim yapılır. Söz konusu durumlar hakkında diğer kamu
kurum ve kuruluşlarından elektronik ortamda bilgi temin edilerek Kurum
tarafından resen işlem gerçekleştirilmesi halinde işverenlerin bildirim
yapması gerekmez. Bildirim yapılmayacak durumlar Kurum tarafından ilan
edilir. Geç bildirimlere ilişkin oluşan yersiz ödemeler hakkında 7 nci
maddenin on sekizinci fıkrasına göre işlem yapılır.
Kısa
çalışmanın erken sona ermesi
MADDE 11-
(1) İşveren, ilan ettiği süreden
önce normal faaliyetine başlamaya karar vermesi halinde durumu; Kurum
birimine, varsa toplu iş sözleşmesi tarafı işçi sendikasına ve
sigortalılara altı işgünü önce yazılı olarak bildirmek zorundadır.
Bildirimde belirtilen tarih itibarıyla kısa çalışma sona erer. Geç
bildirimlere ilişkin oluşan yersiz ödemeler hakkında 7 nci maddenin on
sekizinci fıkrasına göre işlem yapılır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelik
MADDE 12-
(1) 30/4/2011 tarihli ve 27920
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği
Hakkında Yönetmelik yürürlükten kaldırılmıştır.
Geçiş
hükümleri
GEÇİCİ
MADDE 1- (1) Kısa çalışma başlama
tarihi 1/3/2024 tarihinden önce olan kısa çalışma uygulamalarında, 12 nci
madde ile yürürlükten kaldırılan Kısa Çalışma ve Kısa Çalışma Ödeneği
Hakkında Yönetmelik hükümlerinin uygulanmasına devam edilir.
(2) Kısa çalışma başlama tarihi 1/3/2024 tarihinden
önce olan sigortalının, kısa çalışma döneminde sigortalıya herhangi bir
ödeme yapılmaması ve işveren tarafından sigortalının fiilen kısa çalışmaya
tabi tutulmadığına dair bildirim yapılması halinde, kısa çalışma ödeneği
hak sahipliği iptal edilir.
Yürürlük
MADDE 13-
(1) Bu Yönetmelik 1/3/2024
tarihinden geçerli olmak üzere yayımı tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 14-
(1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı yürütür.