Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. Genel Müdürlüğü (BOTAŞ) Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği
YÖNETMELİKLER | 2021-08-13

13 Ağustos 2021 CUMA
Resmî Gazete
Sayı : 31567
YÖNETMELİK
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından:
BORU HATLARI İLE PETROL TAŞIMA A.Ş. GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
(BOTAŞ)
HAM PETROL VE DOĞAL GAZ BORU HATTI TESİSLERİNİN
YAPIMI VE İŞLETİLMESİNE DAİR TEKNİK EMNİYET
VE ÇEVRE YÖNETMELİĞİ
BİRİNCİ BÖLÜM
Amaç, Kapsam, Dayanak, Tanımlar ve Kısaltmalar
Amaç
MADDE 1 –
(1) Bu Yönetmeliğin amacı,
18/4/2001 tarihli ve 4646 sayılı Doğal Gaz Piyasası Kanunu ve 4/12/2003
tarihli ve 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanununa tabi faaliyetler kapsamına
giren BOTAŞ’a ait ham petrol ve doğal gaz boru hattı tesislerinin ulusal
ve/veya uluslararası standartlara uygun olarak tasarımı, inşası ve güvenli
şekilde işletilmesine ilişkin usul ve esasları belirlemektir.
Kapsam
MADDE 2 –
(1) Bu Yönetmelik, Doğal Gaz
Piyasası Kanunu ile Petrol Piyasası Kanununa tabi faaliyetler kapsamına
giren; BOTAŞ’a ait ham petrol ve doğal gazın iletimi ve depolanmasına ait
tesislerin (LNG ve FSRU terminalleri dâhil) tasarımı, inşası ve güvenli
şekilde işletilmesine dair gerekli çevre ve teknik emniyet kuralları ile
boru hatları güzergâhı boyunca oluşan imar planlama çalışmaları, yapılaşma,
tesis kurma, ruhsatlandırma gibi durumlar için dikkate alınması gereken
emniyet veya bu tesislere yaklaşım mesafelerini kapsar.
Dayanak
MADDE 3 –
(1) Bu Yönetmelik, 10/7/2018
tarihli ve 30474 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 1 sayılı
Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin 166 ncı
ve 508 inci maddelerine dayanılarak hazırlanmıştır.
Tanımlar
ve kısaltmalar
MADDE 4 –
(1) Bu Yönetmelikte geçen;
a) Bakanlık: Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığını,
b) Boru hattı yaklaşma mesafesi: Boru aksı ile
istasyonlarda bulunan yer altı ve yer üstü tankları, dağıtıcılar veya
tehlikeli maddenin bulunduğu ekipmanlar ve üçüncü taraf yapılaşmalar
arasındaki mesafesini,
c) BOTAŞ: Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. Genel
Müdürlüğünü,
ç) BOTAŞ Entegre Yönetim Sistemi: BOTAŞ’ta
uygulanan yönetim sistemlerinin tek çatı altında toplandığı ve gereklerin
aynı anda karşılandığı bütünsel uygulanan sistemi,
d) CNG: Sıkıştırılmış doğal gazı,
e) ÇED raporu: Çevresel etkideğerlendirmesi
raporunu,
f) Çevre: Canlıların hayatları boyunca ilişkilerini
sürdürdükleri ve karşılıklı olarak etkileşim içinde bulundukları biyolojik,
fiziksel, sosyal, ekonomik ve kültürel ortamı,
g) Depolama: Doğal gaz ihtiyacı için günlük ve
mevsimlik değişiklikleri karşılamak ve doğal gaz temininin azalması veya
durması ile meydana gelen doğal gaz açığını gidermek amacıyla doğal gazın,
sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG ve FSRU) veya gaz olarak depolanmasını veya
ham petrolün tanklarda depolanmasını,
ğ) Depolama tesisi: Üretimde yararlanılan tesisler
hariç olmak üzere, bir tüzel kişinin mülkiyet veya işletmesinde bulunan ve
doğal gazı, LNG veya gaz olarak depolamaya mahsus tesisi veya ham petrolün
tanklarda depolanmasına dair tesisi,
h) Dış sınır: Bu Yönetmelikte bahsedilen bölge veya
tesislerin etrafında bulunan çevre duvarı, tel örgü veya benzeri engelle
belirlenen sınırı, herhangi bir engelin bulunmadığı durumlarda ise;
kamulaştırma yapılmış yerlerde kamulaştırma sınırını, kamulaştırma
yapılmamış yerlerde kadastro parsel sınırını, kadastro yapılmamış yerlerde
ise yapıların en dış noktalarının birleştirilmesi ile elde edilecek sınırı,
ı) Doğal gaz: Yerden çıkarılan veya çıkarılabilen
gaz halindeki doğal hidrokarbonlar ile bu gazların piyasaya sunulmak üzere
çeşitli yöntemlerle sıvılaştırılmış, basınçlandırılmış veya fiziksel
işlemlere tabi tutulmuş, sıvılaştırılmış petrol gazı - LPG hariç diğer
hallerini,
i) El kitabı: Bir sistemin işleyişi ile ilgili
ilke, esas ve faaliyetleri kavramsal çerçevede tarif eden stratejik seviyedeki
referans dokümanlarını,
j) Emniyet mesafesi: Yer altı veya yer üstü boru
hatları tesisleri için BOTAŞ adına kamulaştırılmış ve/veya irtifak hakkı
olarak tescil edilmiş güzergâh sınırına, üçüncü şahısların planlayıp yapmak
istediği kalıcı tesislerin asgari uzaklık mesafesini,
k) Emniyet şeridi: Boru hattı güzergâhı boyunca
tanımlanan emniyet mesafesini içeren alanı,
l) EPDK: Enerji Piyasası Düzenleme Kurumunu,
m) FSRU (Yüzer Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG)
Depolama ve Gazlaştırma Ünitesi): Sıvılaştırılmış doğal gazın depolanması
ve tekrar gaz haline getirilmesini sağlayan denizde seyir edebilir,
hareketli ve yüzer sistemleri,
n) FSRU Terminali: FSRU’da gazlaştırılıp
basınçlandırılan gazın ölçüm işlemleri yapılarak ulusal iletim şebekesi ile
bağlantılı sistem oluşturacak şekilde inşa edilen tesisi,
o) Geçici irtifak: Sadece boru hattı ve
tesislerinin inşaatı süresince sınırlı olarak kullanılacak ve iş bitiminde
eski haline getirilmek üzere malikinin tasarrufuna bırakılması gerekecek
olan ve malikinden geçici olarak kiralanan araziyi,
ö) Güzergâh (mecra) şeridi: Petrol ve doğal gaz
taşımacılığında kullanılan çeşitli çaplardaki çelik malzemeden yapılan
boruların, yer altı veya yer üstünden geçtiği ve BOTAŞ adına kamulaştırılmış,
ilgili kurumdan izin alınmış veya tescil edilmiş kesintisiz arazi
koridorunu,
p) Ham petrol: Yerden çıkarılan veya çıkarılabilen
sıvı haldeki doğal hidrokarbonları,
r) İletim: Üretime mahsus toplama hatları ve
dağıtım şebekeleri haricindeki gaz boru hattı şebekesi veya sıvılaştırılmış
doğal gaz (LNG ve FSRU) taşıma vasıtalarıyla gerçekleştirilen doğal gaz
naklini ve ham petrolün çelik boru hatları ile taşınmasını,
s) İletim hattı: BOTAŞ’ın mülkiyet ve işletimindeki
doğal gaz ve petrol boru hattını,
ş) İrtifak hakkı: Kamulaştırılmasına karar verilen
güzergâh alanından yararlanma veya bu alanı kullanma yetkisini,
t) Kalite uygunluk belgesi (TSEK markası kullanma
hakkı): Türk Standartları bulunmayan konularda İmalata Yeterlilik Belgesi
almaya hak kazanmış firmaların söz konusu ürünlerinin ilgili uluslararası
standartları, benzeri Türk Standartları, diğer ülkelerin milli standartları
ve teknik literatür esas alınarak Türk Standartları Enstitüsü tarafından
kabul edilen kalite faktör ve değerlerine uygunluğunu belirten ve akdedilen
sözleşme ile TSEK markası kullanma hakkı verilen firma adına düzenlenen ve
üzerinde TSEK markası kullanılacak ürünlerin ticari markası, cinsi, sınıfı,
tipi ve türünü belirten geçerlilik süresi bir yıl olan belgeyi,
u) Kamulaştırma: Devlet ve kamu tüzel kişileri
tarafından kamu yararı için gerekli olan özel kişilere ait taşınmaz
malların ve kaynakların, kanunla gösterilen esas ve usullere göre yetkili
organlarca verilen karar uyarınca ve parası ödenmek suretiyle mülkiyetinin
alınması veya mal üzerinde irtifak kurulması işlemini,
ü) Kamulaştırma şeridi: Boru hatları ile
müştemilatlarının inşası ve işletilmeleri amacıyla kamulaştırılan veya
idari irtifaklar kurulan alanı,
v) Kamu yararı kararı: Devlet veya kamu tüzel
kişileri tarafından veya tüzel kişilerin kontrolleri altında; toplumsal
ihtiyaçları karşılamak üzere, özel mülkiyette bulunan taşınmazlar hakkında
kamulaştırma kararlarının alınabilmesi amacıyla 4/11/1983 tarihli ve 2942
sayılı Kamulaştırma Kanununun 5 inci maddesinde belirtilen organlar tarafından
alınıp, aynı kanunun 6 ncı maddesinde belirtilen organlarca onaylanan
kararı,
y) Kritik nokta: Boru hatları güzergâhı üzerinde,
boru hattı ve çevre emniyeti açısından risk değeri yüksek olarak tespit
edilen noktayı,
z) Lisans: Tüzel kişilere doğal gaz ve ham petrol
piyasa faaliyetinde bulunabilmeleri için Kanun uyarınca EPDK tarafından her
bir piyasa faaliyeti için verilen izin belgesini,
aa) LNG: Sıvılaştırılmış doğal gazı,
bb) LPG: Sıvılaştırılmış petrol gazını,
cc) Mahallin en büyük mülki idare amiri: İllerde
valiyi, büyükşehir belediyesi hudutları içinde kalanlar dâhil ilçelerde
kaymakamı,
çç) Mücavir alan: İmar mevzuatı bakımından
belediyelerin kontrol ve mesuliyeti altına verilmiş olan alanları,
dd) Mülkiyet hakkı: Kamulaştırılmasına karar
verilen güzergâh alanı üzerinde kullanma, yararlanma ve tasarrufta bulunma
yetkisini,
ee) Özel güvenlik bölgeleri: 18/12/1981 tarihli ve
2565 sayılı Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Kanunu hükümlerine
göre kamu ve özel kuruluşlara ait stratejik değeri haiz her türlü yer ve
tesislerin dış sınırlarından itibaren en fazla 400 metreye kadar geçen
noktaların birleştirilmesiyle oluşan veya söz konusu Kanun çerçevesinde
belirlenen ve Cumhurbaşkanınca tespit edilen alanları,
ff) Prosedür: Yürürlükte olan BOTAŞ prosedürleri ve
BOTAŞ standart yönetim sistemleri prosedürlerini,
gg) Risk: Tehlikeden kaynaklanacak kayıp, yaralanma
ya da başka zararlı sonuç meydana gelme ihtimalini,
ğğ) Risk değerlendirmesi: İşyerinde var olan ya da
dışarıdan gelebilecek tehlikelerin belirlenmesi, bu tehlikelerin riske
dönüşmesine yol açan faktörler ile tehlikelerden kaynaklanan risklerin
analiz edilerek derecelendirilmesi ve kontrol tedbirlerinin
kararlaştırılması amacıyla yapılması gereken çalışmaları,
hh) RMS-A: Ana iletim hattı boyunca kurulan, yüksek
basıncın 12-19 bar arasına düşürüldüğü basınç düşürme ve ölçüm istasyonunu,
ıı) RMS-B: RMS-A’dan gelen (12-19 bar arası
basınçtaki) doğal gazın 1-4 bar arası basınca düşürüldüğü basınç düşürme ve
ölçüm istasyonunu,
ii) Sertifika: Doğal gaz faaliyeti yapan tüzel
kişilerin sistemde yer alacak tesislerinin tasarımı, yapımı, revizyonu,
bakımı, onarımı, kontrolü, müşavirliği ve benzeri hizmetlerde bulunacak
gerçek ve tüzel kişilerin yeterliliğini gösteren ve EPDK tarafından verilen
izni,
jj) Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) tesisleri:
Doğal gazın sıvı olarak taşınması ve depolanması amacıyla sıvılaştırılması,
boşaltılması, depolanması ve tekrar gaz haline getirilmesi için kullanılan
sabit LNG Terminali ve FSRU Terminali tesislerini,
kk) Standart: Üzerinde mutabakat sağlanmış olan,
kabul edilmiş bir kuruluş tarafından onaylanan, mevcut şartlar altında en
uygun seviyede bir düzen kurulmasını amaçlayan ortak ve tekrar eden
kullanımlar için ürünün özellikleri, işleme ve üretim yöntemleri ve
bunlarla ilgili terminoloji, sembol, ambalajlama, işaretleme, etiketleme ve
uygunluk değerlendirmesi işlemleri hususlarından biri veya birkaçını
belirten ve uyulması ihtiyari olan düzenlemeyi,
ll) Tehlike: İşyerinde var olan ya da dışarıdan
gelebilecek, çalışanı veya işyerini etkileyebilecek zarar veya hasar verme
potansiyelini,
mm) Tesis: Doğal gazın sıvılaştırılması,
gazlaştırılması, zenginleştirilmesi, arındırılması, iletilmesi, depolanması
ve dağıtılması ile ilgili kullanılan tüm boru hatları, ekipman, tesisat,
bina ve nakliye vasıtalarını ve ham petrol boru hatları ve buna bağlı
ekipman, depolama tankı, bina ve tesisatı,
nn) Tipik çizim: Boru hatları ve tesislerinin
inşaatı ve güvenli işletimi için teknik standartlar ve prosedürler göz
önüne alınarak BOTAŞ mühendislik birimleri tarafından hazırlanan teknik
çizimleri,
oo) Zone (bölge) 0: Gaz, buhar ve sis halindeki
yanıcı maddelerin hava ile karışımından oluşan patlayıcı ortamın sürekli
olarak veya uzun süreli ya da sık sık oluştuğu yerleri,
öö) Zone (bölge) 1: Gaz, buhar ve sis halindeki
yanıcı maddelerin hava ile karışımından oluşan patlayıcı ortamın normal
çalışma koşullarında ara sıra meydana gelme ihtimali olan yerleri,
ifade eder.
İKİNCİ BÖLÜM
Boru Hatları ile Tesislerinde Uygulanacak Mevzuat
ve Yükümlülükler, Mecra ve
Güvenlik Şeridi Özel Geçiş Kuralları, Özel Güvenlik
Bölgesi Kapsamına
Alınma, Güzergâh Seçimi ve Güvenli İşletim
Boru
hatları ile tesislerinde uygulanacak mevzuat ve BOTAŞ’ın yükümlülükleri
MADDE 5 –
(1) Petrol ve doğal gaz boru hattı
tesislerinde kesintisiz akış ve arz güvenliği ile kaçak olmamasına dayalı,
sürdürülebilir, çevreyle uyumlu bir güvenlik kuralı ve politikası
yürütülmesi esastır. Boru hatlarında yıllık bazda kaçak ve arıza sıklığını
sürekli azaltan bir program geliştirilmesi zorunludur. Bu amaçla her bir
boru hattı için, boru hatları ile ilgili her bir işletme/şube müdürlüğü;
kendi görev alanı içinde kalan faaliyetleri, bütçeleri ve zamanlamaları
içeren söz konusu program çerçevesinde periyodik (aylık ve yıllık) olarak
somut ve etkin faaliyet planları geliştirir. Bu periyodik faaliyet
planları, bir önceki yılda boru hattının maruz kaldığı arıza sonuçlarıyla
doğrudan ilgili olur ve tespit edilen bu arızaların bir daha
tekrarlanmamasını veya asgariye indirilmesini hedef alır.
(2) Tüm boru hattı tesisleri için aşağıda
belirtilen hususlar dikkate alınır:
a) EPDK tarafından yayımlanan boru hattı
tesislerine ait yönetmeliklere, tebliğ ve kurul kararlarına uyulur.
b) Doğal gaz ve ham petrol piyasa faaliyetlerinin
gerçekleştirileceği tüm tesislerin tasarımı, yapım ve montajı, test ve
kontrolü, işletmeye alma ve işletilmesi, bakımı, onarımı ve tesislerde
asgari emniyetin sağlanması ile ilgili olarak; Avrupa Standartları (EN),
Türk Standartları (TS), Türk Standartları Enstitüsü (TSE), Uluslararası
Standartlar Örgütü (ISO),
Uluslararası Elektroteknik Komisyonu (IEC), Amerikan Ulusal
Standartlar Enstitüsü (ANSI), Amerika Makine Mühendisleri Derneği (ASME),
Amerikan Gaz Birliği (AGA), Amerikan Petrol Enstitüsü (API), Alman Standart Enstitüsü (DIN) ve Ulusal
Yangından Korunma Birliği Kurumu (NFPA) standartlarından herhangi birine
veya bu standartlarda yoksa TSE tarafından kabul gören diğer standartlara
ve/veya dokümanlara uyulması zorunludur. Bu Yönetmelik kapsamındaki
faaliyetlerde bu Yönetmelik ekinde yer alan tablolara ve ilgili BOTAŞ tipik
çizimlerine uyulur. Bu Yönetmelik içerisinde geçen tüm yasa, yönetmelik,
standart ve BOTAŞ tipik çizimlerinin güncel halleri geçerli olacaktır.
c) Doğal gaz ve ham petrol taşıma ve depolama
faaliyetlerinin gerçekleştirileceği tüm bina ve tesislerin projelendirilmesi
ve hesap yöntemlerinin belirlenmesinde 18/3/2018 tarihli ve 30364 mükerrer
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği hükümleri
esas alınır. Anılan yönetmelikte geçen “Yapı Sağlığı İzleme Sistemi”
kurulması amacıyla her türlü tedbir alınır. Tesislerde hiçbir şekilde
standart dışı malzeme ve ekipman kullanılamaz. Ancak standardı bulunmayan
malzeme ve ekipman için kalite uygunluk belgesine sahip olma şartı aranır.
ç) Boru hattı tesislerinin çalışma ömrü boyunca
teknik emniyet ve çevre güvenliği sağlanır. Mevcut enerji iletim hattı
yakınlarına yeni boru hattı tesisinin planlanması halinde BOTAŞ, topraklama
hesaplamalarında Adım Gerilimi ve Dokunma Gerilim değerleri dahil edilmiş
şekilde projelendirme yaparak ortaya çıkacak tüm maliyetleri karşılar.
d) Tüm faaliyetler; 20/6/2012 tarihli ve 6331
sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu Kanuna dayanarak hazırlanan
yönetmeliklere, 9/8/1983 tarihli ve 2872 sayılı Çevre Kanunu ve bu Kanuna
dayanarak hazırlanan yönetmeliklere, 3/3/2005 tarihli ve 5312 sayılı Deniz
Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda
Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanun ve bu Kanuna dayanarak
hazırlanan mevzuata ve BOTAŞ prosedürlerine uygun olarak gerçekleştirilir.
Bu prosedürler, asgari olarak sağlık, güvenlik, çevre ve emniyet kalitesi,
denetim ve gözden geçirme, tesis idaresi, standartlaştırma ve eğitim
konularında ortak ve/veya boru hattına özel politikalar içerir.
e) BOTAŞ tarafından bu Yönetmelik kapsamındaki
tesislerin fenni usullere, endüstriyel standartlara, genel kabul görmüş
teknik kurallara ve mevzuatlara uygun olarak yapımı ve işletilmesi amacıyla
ham petrol ve doğal gaz boru hattı tesisleri teknik emniyet ve çevre
uygulama el kitapları hazırlanır.
f) 15/6/2005 tarihli ve 25846 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Petrol Piyasasında Sigorta Yükümlülükleri Hakkında
Tebliğ hükümlerine göre; faaliyetlerinin üçüncü kişiler nezdinde oluşturacağı
bedeni ve maddi zarar veya ziyanları tazmin etmek için, BOTAŞ gerekli mali
sorumluluklara ilişkin sigorta veya sigortaları yaptırmakla yükümlüdür.
Ayrıca BOTAŞ, petrol tesisleri ile mülkiyet veya emanetlerinde bulunan
petrolü, sahiplerince sigortalanmamış ise tüm risklere karşı
sigortalatmakla yükümlüdür. Bunun yanında, LNG, FSRU ve doğal gaz
tesislerinde gerçekleştirilen hizmet ve varlıkların türüne göre olası
risklere karşı da BOTAŞ tarafından sigorta yaptırılır.
g) Doğal gaz boru hattı tesislerine ait yapım ve
hizmet faaliyetleri, sertifika sahibi yüklenici, alt yüklenici veya taşeron
gibi gerçek veya tüzel kişilere yaptırılır. Bu hususların, ihalenin teklif
verme aşamasında bilindiği kabul edilir. BOTAŞ, bu faaliyetleri kendisi de
gerçekleştirebileceği gibi söz konusu faaliyetlerin ilgili mevzuat
çerçevesinde yürütülüp yürütülmediğine ilişkin test ve/veya kontrolleri bu
işe uygun başka bir sertifika sahibine de yaptırabilir. Aynı çalışma
alanını paylaşan işverenler, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili hususları
koordinasyon içerisinde yürütürler. Yapılan test ve kontrollere ilişkin her
türlü kayıt ve raporlar ile tesislerin işletme, bakım ve onarım kayıtları
yüklenici firma ve/veya BOTAŞ tarafından tutulur.
ğ) BOTAŞ, kendi tesis ve faaliyetlerini önemli
ölçüde tehdit eden veya olumsuz yönde etkileyen bir durum oluştuğunda,
kamunun can, mal ve çevre güvenliğini dikkate alarak başta mahallin en
büyük mülki idare amirini olmak üzere ilgili kamu kurumlarını ve bundan
etkilenme ihtimali bulunan diğer kuruluşları haberdar eder. Ayrıca tehdidin
niteliği ve niceliği ile bunu önlemek üzere alınmakta olan tedbirleri
EPDK’ya bildirir ve çevreye zarar vermemek için gerekli diğer tedbirleri
alır. Çalışanların iş sağlığı ve güvenliğini etkileyecek bir durum olduğunda,
hayati tehlike tespitinde; bu tehlike giderilinceye kadar tehlikeden
doğabilecek riskin etkileyebileceği alanda iş durdurulabilir ve
çalışanların hayati tehlike bulunan yerlere girmemesi için gerekli
tedbirler alınır.
h) Bu Yönetmeliğin uygulanması sonucu oluşturulan
sayısallaştırılmış güzergâh haritaları, pig ve katodik koruma ölçüm sonuç
ve değerlendirme raporları gibi kayıtların ilgili birimlerde
muhafazasından, güncellenmesinden, doğal gaz ve ham petrol boru hattı
tesislerine ait Mecra ve Emniyet Şeridi Dosyasının hazırlattırılması ve ham
petrol ile ilgili dosyanın EPDK’ya onaylattırılmasından, BOTAŞ Genel
Müdürlüğünün kurumsal kalite, boru hatlarının teknik emniyeti ve güvenli
işletimi faaliyetlerini yürüten daire başkanlığı sorumludur.
ı) Kamu kurum ve kuruluşları ile üçüncü şahısların
bu Yönetmelikte yer alan güzergâh şeridi ve emniyet mesafesi kurallarına
uymalarını sağlama, kurallara uyulmasının takibi ve boru hatlarının teknik
emniyeti ve güvenli işletimi ile ilgili alınacak diğer tedbirler konusunda,
ham petrol, doğal gaz, LNG, FSRU ve yeraltı depolama faaliyetleri ile
ilgili taşra teşkilatında görev yapan ilgili birim, ünite ve müdürlükler
gerekli tedbirleri alarak/aldırarak, gerekmesi halinde mahallin en büyük
mülki amirine bildirimde bulunmak zorundadır. Eski hatlarda bu koşulun
sağlanamaması durumunda ilgili işletme müdürlüklerinin talebi üzerine BOTAŞ
Genel Müdürlüğünün kamulaştırma işlerinin yürütüldüğü daire başkanlığınca
kamulaştırma planları yenilenir.
i) BOTAŞ boru hattı tesislerinin mühendislik
çalışmaları sırasında ilgili mevzuata uygun olarak gerekli ÇED raporu veya
proje tanıtım dosyası hazırlanır. Boru hattı yapım aşamasında ÇED raporu
alınan güzergâhın çevresel izlemesi yapılır.
j) Petrol ve doğal gaz boru hattı tesislerinin yangına
karşı korunmasında 27/11/2007 tarihli ve 2007/12937 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe konulan Binaların Yangından Korunması Hakkında
Yönetmelik, 18/6/2013 tarihli ve 28681 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik hükümlerine ve BOTAŞ’a ait
acil durum prosedürlerine uygun tedbirler alınır. Tesislerin kapı, pencere
ve zemin kaplamaları yanıcı olmayan metal, seramik ve benzeri yanıcı
olmayan malzemelerden imal edilir.
k) Eskiden yapılmış veya yeni yapılacak tüm ham
petrol ve doğal gaz boru hatları, bunlara ait tesislerin yerleri ve boru
hattı güzergâhlarının kamulaştırma planlarına uygunluğu sağlanır. Bu
tesislere ait her türlü haritalar, harita bilgileri, konum bilgileri
“Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS) Veri Tabanına” aktarılarak muhafaza edilir.
l) Boru hatlarının tamamı SCADA (Merkezi Denetim ve
Veri Toplama Sistemi) ve
telekomünikasyon sistemleri ile donatılarak, bu sistemlerin boru hatlarının
inşaatı ile birlikte eş zamanlı olarak bitirilmesi sağlanır. Bu kapsamda
boru hatlarının tümü için kaçak tespit programları kullanılır.
m) Boru hattı işletime alındıktan sonra emniyet
mesafeleri ihlal edilerek yapılan, izin verilmeyen veya kabul edilen
şartlara uymayan her türlü inşaat, ağaç, köklü bitki ve benzeri kaçak
yapılar ve nebatlar, BOTAŞ tarafından tayin ve tebliğ edilen süre içinde
sahipleri tarafından yıkılır ve bulundukları yerden sökülür. Süresi içinde
yıkım ve söküm yapılmaması halinde BOTAŞ’ın istemi üzerine mahalli mülki
idare amirliğince başkaca bir işlem ve karara gerek kalmadan yıkım ve söküm
işlemi yaptırılır ve masrafları kaçak yapının/nebatın sahiplerinden alınır.
BOTAŞ’ın bu istemine dair yazıda kanun, yönetmelik ve standart gibi hangi
mevzuata dayanılarak işlem tesis edileceğini içeren bilgi ve belgeler
bulunur.
n) BOTAŞ’ın tesis edeceği alt yapılarda Bilgi
Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK)
tarafından yayımlanan Elektronik Haberleşme Altyapı Tesisleri
Referans Dokümanı dikkate alınır.
o) Kaynakların etkin kullanılmasını ve mükerrer
kazı yapılmaması için yeni yapılacak boru hatlarının SCADA ve
telekomünikasyon sistemleri ile donatılması sırasında elektronik haberleşme
altyapısının da geçirilebilmesi için gerekli kanal, göz ve benzeri
boşlukların bırakılması sağlanır.
Ham
petrol boru hattı ve tesislerinde mecra ve emniyet şeridi, işaret levhaları
ve hat vanaları
MADDE 6 –
(1) BOTAŞ ham petrol boru hatları
ve tesisleri çevresindeki planlama ve imar uygulama çalışmalarında uyulması
gereken koşullar ve teknik emniyet kriterleri aşağıda belirtilmiştir.
a) BOTAŞ adına kamulaştırılmış ya da irtifak hakkı
alınmış olan güzergâh şeridi sınırları içerisinde hiçbir şekilde
yapılaşmaya müsaade edilmez.
b) 10/9/2004 tarihli ve 25579 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Petrol Piyasasında Uygulanacak Teknik Kriterler
Hakkında Yönetmelik ile 3/7/2017 tarihli ve 30113 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği hükümleri esas alınır.
c) Yeni inşa edilecek ham petrol boru hatları için
ASME B31.4 ve BS EN 14161 standartlarında belirtilmiş olan dizayn
kriterleri esas alınmakla birlikte, boru hatlarının yerleşim alanlarına
olan emniyet mesafelerinin belirlenmesinde aşağıda belirtilen kurallar
uygulanır.
1) Mücavir
alanlar dışında nüfus yoğunluğu seyrek olan alanlarda, boru hattı aksından
itibaren bina yaklaşım mesafeleri belirlenmesinde, BS EN 14161 standardında
kabul gören formüllerden yararlanılarak gerekli emniyet mesafeleri
hesaplanır.
2) Ham petrol boru hattına ait tesisler, pompa
istasyonları, pig istasyonları, hat vanaları ve benzeri tesislerin, kentsel
yapılar, patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı ve aşındırıcı madde
bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika
gibi tesisler arasındaki emniyet mesafeleri için Ek-1’de verilen tablodan
yararlanılır. Bu tesisler ile üzerindeki idari ve sosyal yapılara olması
gereken mesafeler yedinci fıkraya göre hesaplanır. Ek-1’de yer alan
mesafeler risk değerlendirmesi yapılmak suretiyle 17/1/1983 tarihli ve
83/5949 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Askeri Yasak
Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliğinin 22 nci maddesi gereğince vali
başkanlığında kurulan özel güvenlik bölgesi değerlendirme komisyonunun
uygun görmesi halinde azaltılabilir.
3) Mücavir alanlar içinde veya şehir içi
bölgelerden geçmenin zorunlu olduğu durumlarda Ek-2’de yer alan tablo
kullanılarak boru hattı çapına göre uygun emniyet mesafesi belirlenir.
Ancak zorunlu durumlarda, gerekli risk değerlendirmesi yapılarak ve uygun
risk azaltma yöntemleri uygulanarak bu mesafe azaltılabilir. Ayrıca bina
yaklaşım mesafelerinin belirlenmesinde şehir içi planlama ve inşa
kurallarının belirlenmesinde bu Yönetmelikte ve bu Yönetmeliğe uygun olarak
hazırlanacak el kitaplarında yazan standart ve kurallar geçerli olacaktır.
4) Arazi yapısının durumuna göre güzergâhın sağına
ve soluna Ek-2’de yer alan tablodaki güzergâh genişliklerine ilave olarak
mülkiyet kamulaştırması, geçici veya daimi irtifak hakkı tesis edilebilir.
(2) Ham petrol boru hattı tesislerinde de, doğal
gaz dağıtım hatlarının ve donanımlarının tanınması ve yerlerinin
belirlenmesi için kullanılan işaret levhalarının aynısı kullanılır.
Bunların ölçülendirilmesi ve yazılmasında, ilgili BOTAŞ tipik çizimleri
dikkate alınır. Ayrıca, diğer detaylar için TS 10874 standardından
yararlanılır. Ancak bazı bölgelerde ve durumlarda boru hatlarının
gizlenmesine karar verilebilir. Bu gibi durumlarda gizli işaretleme
metotları uygulanır. Boru hatları yerleşim yerlerinden veya riskli
alanlardan geçerken daha sık aralıklarla ve/veya iki taraflı işaretleme
yapılabilir.
(3) Ham petrol boru hatlarının geçtiği
güzergâhlardaki bina sayıları ve buna bağlı nüfus yoğunluğu, coğrafi
koşullar ve özel geçişler dikkate alınarak BS EN 14161 ve ASME
Standartlarında belirtilmiş güzergâh sınıflandırması yapıldıktan sonra
tasarım faktörleri tespit edilir ve bu tasarım faktörü göz önüne alınarak
kullanılacak boruların et kalınlıkları hesaplanır. Ayrıca, kullanılacak
boruların et kalınlıklarının belirlenmesinde ASME/ANSI B 36.10 standardından
yararlanılır.
(4) 28/10/2017 tarihli ve 30224 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan İçme-Kullanma Suyu Havzalarının Korunmasına Dair
Yönetmeliğe göre yeni boru hattı güzergâhları içme ve kullanma suyu havzası
sınırları dışından geçirilir.
(5) Ham petrol boru hattı üzerinde bulunan bütün
hat vanalarının uzaktan kumandalı olması zorunludur. Ayrıca, deniz, göl,
nehir, su havzası, milli park, orman sayılan alanlar, korunan alanlar,
baraj gibi çevre kirlenmesi ve ekolojik denge bakımından hassas alanların
yakınından veya üzerinden zorunlu hallerde hat geçmesi durumunda,
geçişlerin giriş ve çıkış noktaları ile diğer uygun yerlere uzaktan
kumandalı hat vanaları yerleştirilir. Ayrıca hat vanaları arasındaki azami
mesafenin belirlenmesinde, bölgenin ASME standartlarına göre
sınıflandırılması yapıldıktan sonra boru çapı, basıncı, risk edilecek
petrol miktarı, bölgesel ve çevresel riskler, ulaşım, elektrik enerji nakil
hattı gibi faktörler dikkate alınarak BOTAŞ tarafından risk değerlendirmesi
yapıldıktan sonra hat vanası yerleşim mesafeleri azaltılabilir. Uzaktan
kumandalı hat vanalarının havaalanlarının yakınında bulunması halinde, hava
seyrüsefer güvenliği açısından havaalanı telekomünikasyon sistemlerine etki
analizi yapılır.
(6) Ham
petrol boru hatlarının ve tesislerinin inşaatı, bakımı, onarımı ve
işletilmesinin yapılabilmesi için gerekli güzergâh şeridinin
belirlenmesinde Ek-2’deki tablo ve bu konudaki ilgili BOTAŞ tipik çizimi
dikkate alınır. Ham petrol boru hattı kanalı ile toprak geri doldurma
ebatlarının belirlenmesinde ise Ek-4’te yer alan tablo ve ilgili BOTAŞ
tipik çizimlerine uyulur.
(7) Ham petrol boru hatlarının geçtiği güzergâh
boyunca imara sonradan açılan bölgeler ile tarımsal arazi ve orman
arazilerinde sonradan yapılaşmaya açılacak kısımlar için, boru hattının
güzergâhı imarı uygulayan belediyelerin imar planlarına işlettirilerek,
boru hattı güzergâh şeridinin cadde ortasındaki refüjlerde, park ve yeşil
alanlarda bırakılması sağlanır. Sonradan imara açılacak bu bölgelerde
yanıcı ve patlayıcı madde bulundurmamak koşulu ile binalar ve güneş enerji
sistemi taşıyan yapılarda yaklaşım mesafeleri; “Boru çapına göre borunun
sağ veya sol tarafında belirlenmiş kalıcı güzergâh şeridi genişliği + imar
mevzuatına göre bina çekme mesafesi + artan her kat için 0,5 metre”
formülüne göre hesaplanır. Okul, hastane, ibadethane ve benzeri toplu yaşam
alanları için bu formüle göre bulunan uzunluğa 10 metre daha ilave edilir.
Formülde belirtilen çapa göre sol ve sağ kalıcı güzergâh genişliği, Ek-2’de
yer alan tablodan belirlenir. İmar mevzuatına göre bina çekme mesafesi ise
ilgili belediyenin imar mevzuatı ve uygulama imar planı gereği bina çekme
mesafesi olarak tanımlanan parsel sınırı ile yapı arasındaki mesafedir.
Bina çekme mesafesi belirlenirken, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yer
alan hükümler esas alınır.
(8) Ham petrol boru hatlarının geçtiği
kamulaştırılmış veya irtifak hakkı alınmış güzergâh şeridi dışında kalan
kısımlara, patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, aşındırıcı madde
bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, doğal gaz
çevrim santrali, fabrika gibi tesisler ile akaryakıt ve LPG istasyonlarının
yapılmak istenilmesi durumunda; bu tür tesislerin boru hattına yaklaşma
mesafesi belirlenirken Petrol Piyasasında Uyulacak Teknik Kriterler
Hakkında Yönetmelik hükümleri esas alınır. Bu Yönetmeliğe göre; ham petrol
iletim hatlarının aksı ile bu tür tesislerde bulunan yer altı ve yer üstü
tankları, dağıtıcılar veya tehlikeli maddenin bulunduğu ekipmanlar
arasındaki mesafe 50 metreden aşağı olamaz. Bu tür tesislerin idari ve
sosyal binalarına ait yaklaşım mesafeleri hesaplanırken yedinci fıkrada
belirtilen formül ile Ek-2’de yer alan tablo ve ilgili BOTAŞ tipik çizimi
dikkate alınır. Ancak BOTAŞ’a ait ham petrol boru hatları 2565 sayılı Kanun
kapsamında olduğundan, terör veya hırsızlık riski yüksek olan bölgelerde bu
tür tesislerin boru hattına olan yaklaşım mesafelerinin belirlenmesinde,
2565 sayılı Kanun hükümlerinden yararlanılır.
(9) Ham petrol boru hatları için boru hattı kanalı
ile toprak geri doldurma ebatları Ek-4’te yer alan tablo ve ilgili BOTAŞ
tipik çizimi dikkate alınarak belirlenir. Boru hattının üzerindeki toprak
kalınlığının belirlenmesinde Ek-4’te yer alan tablo ile BS EN 14161
standardında belirtilen minimum toprak örtüsü kalınlığı ölçüleri dikkate alınır.
Özel geçişler (akarsu, otoyol, demiryolu ve benzeri) olması durumunda ise
BS EN 14161 standardında belirtilen özel geçişler için minimum toprak
örtüsü kalınlık ölçüleri dikkate alınır.
(10) Ham petrol boru hatları güzergâhı boyunca,
4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında kurulması planlanan
her türlü maden üretim ve işletim tesislerinin boru hattına olan emniyet
mesafesi 200 metreden aşağı olamaz. Bu tür tesislerin dinamit veya diğer
tür patlayıcılarla yapacakları patlatmalı çalışmalar için (m > k
√q) formülü kullanılarak boru hattına olan gerekli emniyet mesafesi
belirlenir. Bu formülde k sabit bir değer olup 50 alınır. Bu formüle göre
25 kg patlayıcı madde (dinamit, anfo ve benzeri) ile gerçekleştirilecek bir
patlamanın boru hattına olan asgari uzaklık mesafesi, m > 50√25
(q=kg) asgari 250 metre olur. Özel durumlarda BOTAŞ bu emniyet mesafesini
yeterli bulmayabilir. Bu durumda, gerekçesiyle birlikte mahallin en büyük
mülki idare amiri bilgilendirilir. Ancak, altyapı yatırımları nedeniyle
dinamit, anfo gibi patlayıcı maddeler ile yapılabilecek patlatmalar, beton
kazık çakma veya benzeri vibrasyona neden olan faaliyetlerin boru hatlarına
ve tesislerine etkisi, enine ve boyuna gerilmeler ile rezonans titreşim
ölçümlerini kapsayan risk değerlendirmesi yaptırılarak hesaplanır. Bu konu
ile ilgili diğer hesaplamalarda TS EN 1594 standardı geçerlidir. Ayrıca,
patlatma yapılacak delikler arası patlatma sürelerinin, boru hattı ve
tesislerini etkilemeyecek şekilde belirlenmesi zorunludur. Yapılan ölçüm
sonuçları doğrultusunda gerekli görülen tedbirlerin alınması ve ölçüm
masrafları talep sahibince karşılanır.
(11) Yeni
inşa edilen ham petrol boru hatlarının mevcut otoyol, demiryolu ve
karayollarından geçirilmek istenildiği durumlarda Amerikan Petrol Enstitüsü
tarafından hazırlanan API RP 1102 Çelik Boru Hatlarının Demiryolları ve
Karayolları Geçişi standardından yararlanılır. Ayrıca 8 inci maddenin
üçüncü fıkrasında yer alan maddeler de göz önüne alınır. Mevcut boru
hatlarının yakınından veya üzerinden otoyol, demiryolu veya karayolu
geçirilmek istenildiğinde BOTAŞ ve ilgili kurum arasında tarafların
sorumluluklarını açıkça bildiren bir protokol yapılır. Söz konusu projeler
(otoyol, demiryolu, karayolu ve benzeri) ile boru hatlarının kesişmesi durumunda,
boru hatlarının üzerine etki edebilecek dinamik ve statik yüklerin
dağılmasını sağlayarak boru hatlarının zarar görmesini önleyecek, BOTAŞ
tarafından uygun görülen koruyucu yapılar, ilgili talep sahibine
yaptırılır. Kesişme noktasında yapılacak tüm çalışmalar BOTAŞ nezaretinde
yapılır ve çalışmalar kapsamında yapılan harcamalar talep sahibi tarafından
karşılanır.
(12) Ham petrol boru hatlarının geçtiği
akarsularda, boru hattı aksının solundan ve sağından 400 metre mesafe
içerisinde kum alınması, kum ocağı açılması veya akarsu tabanının doğal
yapısında değişikliğe sebep olabilecek faaliyetler yapılmasına müsaade
edilmez. Ancak bu tür faaliyetlerin boru hattının geçiş noktasında akarsu
doğal yapısını bozarak boru hattı teknik emniyetini olumsuz etkilediğinin
anlaşılması durumunda, boru hattına olan mesafesine bakılmaksızın bu tür
faaliyetler en kısa sürede sonlandırılacak veya faaliyeti yürüten taraflar
tüm maliyetlerini de karşılayarak BOTAŞ’ın uygun görüşünü alarak gerekli
tedbirleri alacaklardır. Aksine davranışta bulunan ve boru hattının teknik
emniyetini tehlikeye atan kişi ve kuruluşların tespiti halinde, bu
faaliyetler derhal BOTAŞ tarafından durdurulur ve maliyeti bu kişi ve
kuruluştan karşılanmak üzere gerekli tedbirler aldırılır.
(13) BOTAŞ ham petrol boru hatlarına ait
kamulaştırma şeridi üzerine yeşil alan, yürüyüş ve bisiklet yolu, park gibi
bina niteliği taşımayan açık tesis projeleri BOTAŞ’tan uygun görüş alınmak
suretiyle gerçekleştirilebilir. Bu tarz projeler gerçekleştirilmeden önce
yapılacak protokollerde BOTAŞ bakım ve onarım ekiplerinin işletme aşamasında
her zaman hattın bakım, onarım ve kontrolü için düzenleme sahasına girme
yetkisi bulunduğu göz önünde bulundurulur. Ayrıca boru hattı güzergâh
şeridi üzerine açık tesis projeleri yapılırken çalışmalar BOTAŞ nezaretinde
yapılır.
(14) Ham petrol boru hatlarının Ek-2’de verilen
güzergâh şeridi üzerinde boru hattına zarar verecek şekilde her türlü ağaç
ve köklü bitki dikilmemesi koşulu ile ekin ve benzeri tarımsal faaliyet
yapılmasına müsaade edilebilir. Ancak tarımsal alanlarda anız yakılmasına
müsaade edilmez. Mevcut ağaçlandırılmış alandan boru hattı geçirilmesinin
zorunlu olduğu durumlarda ağaç gövdesi ile boru hattı kanal kenarı
arasındaki mesafe en az 5 metre olmalıdır.
(15) Ham petrol boru hattı güzergâh şeridi içinde,
boru hattı aksından itibaren 30 metre uzaklığa kadar, kamulaştırma şeridi
dışında olması kaydıyla, elle kazı, sondaj, artezyen, su kuyusu açma gibi
çalışmalar BOTAŞ’tan izin alınmaksızın yapılamaz. Ancak bu mesafe hafriyat,
dolgu ve benzeri toprak işleri, her türlü yapılaşma, imar planları
jeolojik-jeoteknik, jeofizik etüt sondajları ve alt yapı projeleri için 200
metre, jeotermal sondaj kuyuları için 100 metre olarak uygulanır. Ayrıca,
jeolojik- jeoteknik özellikler ve coğrafi şartlar dikkate alınarak BOTAŞ
daha uzak mesafeler için risk değerlendirme raporu talep edebilir.
(16) Petrol boru hattı güzergâhının bu Yönetmelikte
belirtilen emniyet mesafelerinin; deniz, göl, nehir, su havzası, korunan
alanlar, baraj, yoğun sanayi ve ticari kuruluşlar tarafından çevrili
olması, topoğrafik ve jeolojik yapının müsait olmaması, fay hatları ve
heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaştırması, Organize Sanayi Bölgeleri
(OSB), endüstri bölgeleri ve sanayi siteleri içerisinden geçtiği,
hâlihazırdaki mevcut boru hatları, enerji bölgeleri ve teknik altyapı
tesislerinin konumlarının getireceği engeller nedeni ile daraltılması
talebine istinaden BOTAŞ tarafından üniversitelerin ilgili bölümlerine
hazırlattırılacak risk değerlendirme raporuna göre izin verilebilir. İzin
verildiği takdirde bu rapora göre hazırlanacak projenin BOTAŞ gözetiminde
yapılması, bu ve benzeri teknik tedbirlerden doğacak tüm masrafları talep
sahibinin ödemeyi taahhüt etmesi ve buna göre alınacak tedbirlerin
masraflarını karşılaması şarttır. Bu konuda hak ve yükümlülüklerin
belirtildiği protokol hazırlanabilir.
(17) BOTAŞ’a ait veya kontrolündeki Telekom-SCADA
yer altı kabloları, boru hattı ile beraber tesis edilmesi halinde, boru
hattı için kazılan kanal içine ilgili BOTAŞ tipik çiziminde belirtildiği
şekilde uygulanır. Mevcut boru hattı
yanına tesis edilmesi halinde ise boru hattı aksının asgari 3 metre
paraleline ve Ek-4’te belirtilen derinliğe tesis edilecektir.
(18) Ham petrol boru hatlarına ait tesislerin
(vana, pig, pompa istasyonları,
terminaller gibi) yakınında yapılacak diğer altyapı tesisleri ile
patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, aşındırıcı madde bulunduran, imal
eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler için
uyulması gereken emniyet mesafeleri Ek-1’de yer alan tabloda
belirtilmiştir. Bu mesafeler BOTAŞ’ın öngördüğü önlemler, çevresel yoğunluk
ve risk oluşturma olasılığı dikkate alınarak üniversitelerin ilgili
bölümlerince BOTAŞ tarafından belirlenen kriterler de dikkate alınarak
hazırlanacak risk değerlendirme raporuna istinaden azaltılabilir. Ancak her
koşulda tesis dışını çevreleyen tel fens ile diğer tesisler arası mesafe
altyapı tesislerinden (su, kanalizasyon ve benzeri) 10 metreden, diğer
tesislerde ise 20 metreden daha az olamaz. Bu Yönetmeliğin yürürlüğe
girdiği tarihten önce yapılmış olan tesislerde bu emniyet mesafelerine
uyulmamış ise; söz konusu tesislerin etrafı beton duvar, tel çit ve bunun
gibi tehlikeyi ortadan kaldıracak şekilde çevrilerek gerekli emniyet
tedbirleri alınır.
Doğal gaz
boru hattı tesislerinde mecra ve emniyet şeridi, işaret levhaları ve hat
vanaları
MADDE 7 –
(1) BOTAŞ doğal gaz boru hatları
ve tesisleri çevresindeki planlama ve imar uygulama çalışmalarında uyulması
gereken koşullar ve teknik emniyet kriterleri aşağıda yer almaktadır:
a) Kamulaştırılarak BOTAŞ adına sınırlı ayni hak
tesis edilmiş olan güzergâh şeridi üzerinde yapılaşmaya izin verilmez.
b) Mücavir alanlar dışında yeni inşa edilecek boru
hatlarının güzergâh çalışmaları yapılırken, mücavir alanların dışındaki
sahalarda yerleşim bölgelerine ve konutlara en yakın mesafeler konusunda
uluslararası kabul gören standartlardaki API, ANSI/ASME B31.8 ve BS EN
14161 kuralları esas alınır. Gerektiğinde BOTAŞ, projelerde hangi standardın
uygulanacağını belirleme hakkına sahiptir. Ancak her durumda aşağıda
belirtilen asgari mesafeler korunmalıdır;
1) Boru hattı aksından itibaren konut türü, idari
bina, sosyal tesis ve benzeri yapılara olması gerekli asgari emniyet
mesafeleri dokuzuncu fıkraya göre belirlenir.
2) Doğal gaz boru hattı ile patlayıcı, yanıcı,
yakıcı, aşındırıcı madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo,
ardiye, imalathane, fabrika gibi tesisler, içerisinde suni ve/veya
hayvansal gübre bulunan binalar, akaryakıt istasyonları, sıkıştırılmış
doğal gaz (CNG), LPG ve LNG istasyonları, doğal gaz çevrim santralleri
arasında asgari 50 metre yaklaşma mesafesi sağlanmalıdır. Bu mesafe
BOTAŞ’ın öngördüğü önlemler, çevresel yoğunluk ve risk yaratma olasılığı
dikkate alınarak azaltılabilir. Ancak her koşulda 20 metreden daha az
mesafede yapılamaz. Bu tesisler üzerindeki idari ve sosyal yapılara olması
gereken mesafeler dokuzuncu fıkraya göre hesaplanır. Dinamit, anfo gibi
patlayıcı maddeler ile yapılacak patlatmalar için on birinci fıkra
hükümleri geçerlidir.
3) Doğal gaz boru hattı tesisleri (basınç düşürme
ve ölçüm istasyonları, kompresör istasyonları, pig istasyonları, hat
vanaları ve benzeri) ile çevredeki yapılar arasında Ek-1’deki tabloda
verilen asgari yapı yaklaşma mesafeleri sağlanır. Ancak her koşulda tesis
dışını çevreleyen tel fens ile diğer tesisler arası mesafe altyapı
tesislerinden (su, kanalizasyon ve benzeri) 10 metreden, diğer tesislerde
ise 20 metreden daha az olamaz. Ek-1’de yer alan emniyet mesafeleri; risk
değerlendirmesi yapılmak suretiyle azaltılabilir. Bu tesisler ile
üzerindeki idari ve sosyal yapılara olması gereken mesafeler dokuzuncu
fıkraya göre hesaplanır. Ayrıca, özel güvenlik bölgelerinde yapılacak
faaliyetler için ise Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri
Yönetmeliğinin 22 nci maddesi gereğince izin alınır. Ek-1’de yer alan
tablonun birinci sütununda belirtilen tesislere ait zone (bölge) 0 ve zone
(bölge) 1 alanlar riskli alanlardır.
c) Yeni inşa edilecek doğal gaz boru hatları ve
tesislerinin mücavir alan sınırları içerisinden, yapılaşma bölgelerinden
ve/veya şehir içi bölgelerden geçirilmemesi esastır. Ancak, söz konusu
bölgelerden geçirilmesinin zorunlu olduğu durumlarda, şehir içi planlama ve
inşa kuralları geçerli olmakla birlikte;
1) Boru aksından itibaren konut türü, idari ve
sosyal tesisler, okul, hastane, ibadethane ve benzeri dış sınırına yaklaşma
mesafesinin hesabında, bu maddenin dokuzuncu fıkrası hükümleri dikkate
alınır.
2) Boru hattı tesisleriyle ilgili olarak; giriş
veya çıkış basıncı en fazla 25 bar (25 bar dâhil) olan tesislerde; tesisin
Tehlikeli Alan Sınıflandırma Planlarında belirtilen tehlike bölgesi (zone 0
ve zone 1) tesis alanı içinde olmak koşulu ile dış tel çit ile en yakın
çevredeki bina arası 10 metreden az olamaz. Giriş veya çıkış basıncı 25 bar
ile 150 bar (150 bar dâhil) arasında olan tesislerde; tesisin Tehlikeli
Alan Sınıflandırma Planlarında belirtilen tehlike bölgesi (zone 0 ve zone
1) tesis alanı içinde olmak koşulu ile dış tel fens ile çevredeki en yakın
bina arası 20 metreden az olamaz.
(2) Boru hatlarının geçtiği güzergâhlarda bulunan
mevcut şartlar, nüfus yoğunluğu veya bina sayısı, geçişler gibi hususlar,
ANSI/ASME B31.8 standardı dikkate alınarak, güzergâh sınıflandırılması yapıldıktan
sonra, tasarım faktörleri tespit edilerek boru et kalınlıkları hesaplanır.
Hesaplanan et kalınlığına göre asgari emniyet mesafesi belirlenir. Ancak,
asgari emniyet mesafesinin bu Yönetmelikte belirlenen güzergâh şeridinden
dar olması halinde, emniyet mesafesi olarak güzergâh şeridi dikkate alınır.
(3) Şehir içi mevcut hatların konumu ve korunması
BOTAŞ’a ait mevcut kamulaştırma alanı ile sınırlıdır. Ancak, kamulaştırma
yapılamayan yol, yeşil alan gibi arazilerde hat imar planına ve kadastro
paftasına işlenerek korunur.
(4) Sonradan imara açılan bölgelerde BOTAŞ’a ait
boru hatlarının güzergâhları, imarı uygulayan belediyenin imar planlarına
işlettirilerek cadde ortalarındaki refüjlerde, park ve yeşil alanlarda
bırakılması sağlanır ve bu tesisler belediye tarafından altyapı emniyet
mesafeleri mevzuatınca korunur.
(5) Patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı,
aşındırıcı madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye,
imalathane ve fabrika gibi tesisler, içerisinde suni ve/veya hayvansal
gübre bulunan binalar, akaryakıt istasyonları, doğal gaz çevrim
santralleri, LPG, CNG ve oto LNG istasyonlarının, doğal gaz boru hattına
yaklaşma mesafesi; boru aksı ile istasyonlarda bulunan yer altı ve yer üstü
tankları, dispenserler veya tehlikeli maddenin bulunduğu ekipmanlar
arasındaki mesafe 50 metreden aşağı olamaz. Bu mesafe BOTAŞ’ın öngördüğü
önlemler, çevresel yoğunluk ve risk yaratma olasılığı dikkate alınarak
azaltılabilir. Ancak her koşulda 20 metreden daha az mesafede yapılamaz.
İstasyon üzerindeki diğer idari ve sosyal tesislere olması gereken mesafe
dokuzuncu fıkraya göre hesaplanır. Bu konuda ayrıca TS 12820 ve TS 11939
sayılı akaryakıt istasyonları ile ilgili standartlar ile özel güvenlik
bölgesi ilan edilen BOTAŞ tesislerinde 2565 sayılı Kanun ve Askeri Yasak
Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliği hükümleri uygulanır. Dinamit,
anfo gibi patlayıcı maddeler ile yapılacak patlatmalar için on birinci
fıkra hükümleri geçerlidir.
(6) Boru hattı kanalı ile toprak geri doldurma
ebatları ise Ek- 4’te yer alan tablo ve ilgili BOTAŞ tipik çizimlerine
uygun olarak belirlenir.
(7) Doğal gaz boru hatlarının ve tesislerinin
inşaatının yapılabilmesi için güzergâha gerekli geçici güzergah şeridi
Ek-2’de yer alan tablo ve ilgili BOTAŞ tipik çizimi dikkate alınarak
belirlenir. Arazi yapısının durumuna göre güzergâhın sağına ve soluna
Ek-2’de yer alan tablodaki güzergâh genişliklerine ilave olarak mülkiyet
kamulaştırma, geçici veya daimi irtifak hakkı tesis edilebilir.
(8) İşletme aşamasında ihtiyaç duyulan bakım ve
onarım çalışmalarında sürekli olarak kullanılmak üzere daimi irtifak hakkı
veya mülkiyet hakkı alınan şeridin genişliği boru aksının akış yönünde sağ
ve sol tarafı eşit genişlikte tutulur. Sürekli olarak kullanılan güzergâh
şeridinin genişliği Ek-2’de yer alan tabloda belirtilen “A” genişliğinin
iki katıdır. Ek-2’de ve ilgili BOTAŞ tipik çizimindeki verilere göre,
güzergâh şeridinin azami mi yoksa asgari mi (azaltılmış) genişlikte
olacağına detay mühendislik aşamasında saha şartları dikkate alınarak karar
verilir.
(9) Ana iletim doğal gaz boru hatları için tarımsal
arazi ve orman arazilerinde ve sonradan yapılaşmaya açılacak kısımlarda
yanıcı ve patlayıcı madde bulundurmamak veya depolamamak koşulu ile binalar
ve güneş enerji sistemi taşıyan yapılarda, bina yaklaşım emniyet
mesafeleri; “Çapa göre sağ veya sol kalıcı güzergâh şerit genişliği + imar
mevzuatına göre bina çekme mesafesi + artan her kat için 0,5 metre”
formülüne göre hesaplanır. Okul, hastane, ibadethane ve benzeri toplu yaşam
alanları için bu formüle göre bulunan uzunluğa 10 metre daha ilave edilir.
Formülde belirtilen çapa göre sol veya sağ kalıcı güzergâh genişliği Ek-
2’de yer alan tablodaki gibi boru hattının çapına göre belirlenir. İmar
mevzuatına göre bina çekme mesafesi ise ilgili belediyenin imar mevzuatı ve
uygulama imar planı gereği bina çekme mesafesi olarak tanımlanan parsel
sınırı ile yapı arasındaki mesafedir. Bina çekme mesafesi belirlenirken
3/5/1985 tarihli ve 3194 sayılı İmar Kanunu hükümlerine göre hazırlanan
Planlı Alanlar İmar Yönetmeliğinde yer alan maddeler esas alınır.
(10) Doğal gaz boru hatlarına ait tesislerin (vana,
pig, kompresör, RMS-A ve RMS-B istasyonları gibi) yakınında yapılacak diğer
altyapı tesisleri ile patlayıcı, parlayıcı, yanıcı, yakıcı, aşındırıcı
madde bulunduran, imal eden, kullanan atölye, depo, ardiye, imalathane,
fabrika gibi tesisler için uyulması gereken emniyet mesafeleri Ek-1’de yer
alan tabloda belirtilmiştir. Bu mesafeler BOTAŞ’ın öngördüğü önlemler,
çevresel yoğunluk ve risk oluşturma olasılığı dikkate alınarak
üniversitelerin ilgili bölümlerince BOTAŞ tarafından belirlenen kriterler
de dikkate alınarak hazırlanacak risk değerlendirme raporuna istinaden
azaltılabilir. Ancak her koşulda tesis dışını çevreleyen tel fens ile diğer
tesisler arası mesafe RMS-B İstasyonlarında ve altyapı tesislerinde (su,
kanalizasyon ve benzeri) 10 metreden, diğer tesislerde ise 20 metreden daha
az olamaz. Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan
tesislerde bu emniyet mesafelerine uyulmamış ise; söz konusu tesislerin
etrafı çevrilerek beton duvar, tel çit ve bunun gibi tehlikeyi ortadan
kaldıracak şekilde gerekli emniyet tedbirleri alınır.
(11) Doğal gaz boru hatları güzergâhı boyunca,
4/6/1985 tarihli ve 3213 sayılı Maden Kanunu kapsamında kurulması planlanan
her türlü maden üretim ve işletim tesisleri ile boru hattına olan emniyet
mesafesi 200 metreden aşağı olamaz. Bu tür tesislerin dinamit veya diğer
tür patlayıcılarla yapacakları patlatmalı çalışmalar için (m > k
√q) formülü kullanılarak boru hattına olan gerekli emniyet mesafesi
belirlenir. Bu formülde k sabit bir değer olup 50 alınır. Bu formüle göre
25 kg patlayıcı madde (dinamit, anfo ve benzeri) ile gerçekleştirilecek bir
patlamanın boru hattına olan asgari uzaklık mesafesi, m > 50√25
(q=kg) asgari 250 metre olur. Özel durumlarda BOTAŞ bu emniyet mesafesini
yeterli bulmayabilir. Bu durumda, gerekçesiyle birlikte mahallin en büyük
mülki idare amiri bilgilendirilir. Ancak, altyapı yatırımları nedeniyle
dinamit, anfo gibi patlayıcı maddeler ile yapılabilecek patlatmalar, beton
kazık çakma veya benzeri vibrasyona neden olan faaliyetlerin boru hatlarına
ve tesislerine etkisi, enine ve boyuna gerilmeler ile rezonans titreşim
ölçümlerini kapsayan risk değerlendirmesi yaptırılarak hesaplanır. Bu konu ile
ilgili diğer hesaplamalarda TS EN 1594 standardı geçerlidir. Ayrıca,
patlatma yapılacak delikler arası patlatma sürelerinin, boru hattı ve
tesislerini etkilemeyecek şekilde belirlenmesi zorunludur. Yapılan ölçüm
sonuçları doğrultusunda gerekli görülen tedbirlerin alınması ve ölçüm
masrafları talep sahibince karşılanır.
(12) Doğal gaz boru hatlarının deniz altından geçen
kısımlarında, DNV Standardında (Offshore Standard - DNV-OS-F101)
belirtildiği üzere mevcut veya yeni yapılacak boru hattının 500 metre sağ
ve 500 metre sol tarafına kadar;
a) Gemilerin demirlemesine, gemi trafiğine açık her
türlü iskele ve benzeri tesis yapılmasına ve yük boşaltılmasına müsaade
edilmemesi esastır. Bu hususta Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı görüşü de
alındıktan sonra nihai değerlendirme yapılır.
b) Boru hattına zarar verecek her türlü balık
avcılığı yapılmasına, deniz dibinde her türlü araştırma yapılmasına,
denizden veya kıyıdan kum alınmasına, deniz ve göl tabanlarının doğal
yapısında değişiklik yapılmasına müsaade edilmemesi esastır. Ayrıca,
yasaklanacak faaliyetler ve su ürünleri araştırmaları konusunda alınması
gerekli tedbirler ile ilgili olarak Tarım ve Orman Bakanlığına gerekli
müracaatlar yapılır.
c) Doğal gaz boru hatlarının karaya çıktığı
yerlerdeki yaklaşım mesafeleri ve güvenlik kriterleriyle ilgili olarak
yukarıda yer alan (a) bendi hükümleri dikkate alınır. Ayrıca, 2565 sayılı
Kanun ve Askeri Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliği hükümleri
saklıdır.
ç) 3213 sayılı Maden Kanununa göre, 1 inci Grup (a)
bendi madenlere (inşaat ve yol yapımında kullanılan, tabiatta doğal olarak
bulunan kum ve çakıl) ilişkin üretim faaliyetleri ile bu faaliyetlere
dayalı ruhsat sahasındaki tesislere yönelik işyeri açma ve çalışma
ruhsatlarının düzenlenmesi aşamasında BOTAŞ’ın uygun görüşü alınır.
d) Boru hattına 500 metreden daha yakın mesafe
içerisinde yapılacak çalışmalarda (tersaneler, iskeleler, altyapı geçişleri
ve benzeri) DNV Standardına
(Offshore Standard - DNV-OS-F101) göre risk değerlendirmesi yapılarak
mesafeler belirlenir.
(13) Boru hattının geçtiği akarsularda, boru
hattına 400 metre mesafe içinde kum alınması, kum ocağı açılması ve akarsu
tabanlarının doğal yapısında değişiklik yapılmasına müsaade edilmez. Ancak
bu tür faaliyetlerin boru hattının geçiş noktasında akarsu doğal yapısını
bozarak boru hattı teknik emniyetini olumsuz etkilediğinin anlaşılması
durumunda, boru hattına olan mesafesine bakılmaksızın bu tür faaliyetler en
kısa sürede sonlandırılacak veya faaliyeti yürüten taraflar tüm
maliyetlerini de karşılayarak BOTAŞ’ın uygun görüşünü alarak gerekli
tedbirleri alacaklardır. Aksine davranışta bulunan ve boru hattının teknik
emniyetini tehlikeye atan kişi ve kuruluşların tespiti halinde, bu
faaliyetler derhal BOTAŞ tarafından durdurulur. Maliyeti bu kişi ve
kuruluştan karşılanmak üzere BOTAŞ tarafından gerekli tedbirler aldırılır.
(14)
Kamulaştırma şeridi üzerinde yeşil alan, bina niteliği taşımayan açık tesis
projeleri BOTAŞ tarafından uygun bulunmasından sonra gerçekleştirilebilir.
Bu konuda yapılacak protokollerde BOTAŞ ekiplerinin işletme aşamasında
ilgili yetkili idareye bilgi vermek suretiyle her zaman boru hattının
bakımı, onarımı ve kontrolü için düzenleme sahalarına gireceği göz önünde
bulundurulur.
(15) Doğal gaz boru hatlarının Ek-2’deki tabloda
yer alan güzergâh şeridi üzerinde boru hattına zarar verecek şekilde her
türlü ağaç ve köklü bitki dikilmemesi koşulu ile ekin ve benzeri tarımsal
faaliyet yapılmasına müsaade edilebilir. Ancak tarımsal alanlarda anız
yakılmasına müsaade edilmez. Mevcut ağaçlandırılmış alandan boru hattının
geçirilmesinin zorunlu olduğu durumlarda ise ağaç gövdesi ile boru hattı
kanal kenarı arasındaki mesafe en az 5 metre olmalıdır.
(16) Doğal gaz boru hatlarının ve donanımlarının
tanımlanması ve güzergâhlarının yaklaşık olarak belirlenmesi için işaret
levhaları kullanılır. Ancak güzergâh üzerinde işaret levhalarının
bulunmaması, üçüncü taraflara emniyet kurallarını ihlal etme hakkını
vermez. Boru hattı ve tesislerine 200 metre mesafe içerisinde yapılacak her
türlü hafriyat, dolgu, sondaj ve benzeri toprak işleri, her türlü
yapılaşma, imar planları ve alt yapı projeleri için BOTAŞ’tan izin alınır.
Bunların ölçülendirilmesi ile yazılmasında ilgili BOTAŞ tipik çizimlerinde
belirtilen hususlar dikkate alınır. Ayrıca, diğer detaylar için TS 10874
standardından yararlanılır. Ancak, bazı boru hatlarının gizlenmesine karar
verilebilir. Bu takdirde gizli işaretleme metotları uygulanır.
(17) Doğal gaz boru hattı üzerinde bulunan bütün
hat vanalarının uzaktan kumandalı olması ve ilgili BOTAŞ tipik çizimlerinde
gösterildiği gibi yapılması gerekir.
(18) Doğal gaz boru hatları güzergâh şeridi içinde,
boru hattı aksından itibaren 30 metre uzaklığa kadar, kamulaştırma şeridi
dışında olması kaydıyla, elle kazı, sondaj, artezyen, su kuyusu açma gibi
çalışmalar BOTAŞ’tan izin alınmaksızın yapılamaz. Ancak bu mesafe hafriyat,
dolgu ve benzeri toprak işleri, her türlü yapılaşma, imar planları,
jeolojik-jeoteknik, jeofizik etüt sondajları ve alt yapı projeleri için 200
metre, jeotermal sondaj kuyuları için 100 metre olarak uygulanır. Ayrıca,
jeolojik-jeoteknik özellikler ve coğrafi şartlar dikkate alınarak BOTAŞ
daha uzak mesafeler için risk değerlendirme raporu talep edebilir.
(19) Doğal gaz boru hattı güzergâhının bu
Yönetmelikte belirtilen emniyet mesafelerinin, deniz, göl, nehir, su
havzası, korunan alanlar, baraj, yoğun sanayi ve ticari kuruluşlar
tarafından çevrili olması, topoğrafik ve jeolojik yapının müsait olmaması,
fay hatları ve heyelan bölgelerinin yer seçimini zorlaştırması, Organize
Sanayi Bölgeleri (OSB), endüstri bölgeleri ve sanayi siteleri, yerleşim
yerleri içerisinden geçtiği, hâlihazırdaki mevcut boru hatları, enerji bölgeleri
ve teknik altyapı tesislerinin konumlarının getireceği engeller nedeni ile
daraltılması talebine istinaden, üniversitelerin ilgili bölümlerince BOTAŞ
tarafından belirlenen kriterler de dikkate alınarak hazırlanacak ve
masrafları talep sahipleri tarafından karşılanacak risk değerlendirme
raporuna göre izin verilebilir. İzin verildiği takdirde bu rapora göre
hazırlanacak projenin BOTAŞ gözetiminde yapılması, bu ve benzeri teknik
tedbirlerden doğacak tüm masrafları talep sahibinin ödemeyi taahhüt etmesi
ve buna göre alınacak tedbirlerin masraflarını karşılaması şarttır. Bu
konuda hak ve yükümlülüklerin belirtildiği protokol hazırlanabilir.
(20) BOTAŞ’a ait veya kontrolündeki Telekom-SCADA
yer altı kablolarının, boru hattı ile beraber tesis edilmesi halinde, boru
hattı için kazılan kanal içine ilgili BOTAŞ tipik çiziminde belirtildiği
şekilde uygulanır. Mevcut boru hattı yanına tesis edilmesi halinde ise boru
hattı aksının asgari 3 metre paraleline ve Ek-4’te yer alan tablodaki
derinliğe göre belirlenir.
(21) 400 metre mesafe içerisinde yer alan her türlü
maden üretim ve işletim tesislerinde yapılacak olan çalışmaların vibrasyon
ve toprak hareketine karşı, BOTAŞ tarafından gerekli görülmesi halinde,
BOTAŞ tarafından belirlenen kriterler de dikkate alınarak talep sahibi
tarafından risk değerlendirmesi yaptırılarak buna göre doğal gaz boru
hatlarına ve tesislerine olan yaklaşma mesafesi belirlenir. Ancak,
jeolojik-jeoteknik özellikler ve coğrafi şartlar dikkate alınarak BOTAŞ
daha uzak mesafeler için risk değerlendirme raporu talep edebilir. Patlatma
yapılacaksa, risk değerlendirilmesi hesaplamalarında bu maddenin on birinci
fıkrası göz önünde bulundurulur.
Ham
petrol ve doğal gaz boru hatları için özel geçiş kuralları
MADDE 8 –
(1) Ham petrol ve doğal gaz boru
hatları ile otoyol, devlet ve il yolları, demiryolu, nehir ve benzeri
geçişlerin korunmasına yönelik ANSI/ASME B31.4 & ANSI/ASME B31.8
hükümlerine göre alınması gereken önlemler aşağıda ifade edilmiştir:
a) Boru hatları kamulaştırma şeridi üzerinde yaya
yolu, otoyol, demiryolu, devlet ve il yolları geçitleri ve boru ekseni
üzerinde yol, su, elektrik gibi teknik altyapı projeleri için her durumda
BOTAŞ’ tan izin alınması şarttır. İzin yazısında alınacak tedbirler ve
gerektiğinde bu tedbir kapsamında BOTAŞ tarafından uygun görülecek proje
yer alır. Sayılan tedbirler alındıktan sonra BOTAŞ’ın ilgili prosedür ve
yazılı talimatları çerçevesinde bu faaliyetlere izin verilir. Ayrıca, işin
tüm maliyeti talep sahibi tarafından karşılanır.
b) İzin başvurularına geçiş projeleri eklenir.
c) Bu projelerin BOTAŞ tarafından uygulanan tipik
çizimlere uygun olması gerekir.
ç) Söz konusu tipik çizimler ANSI/ASME B31.4 ve
B31.8 standartlarında yer alan Özel Geçişler, Su Geçişleri, Yer üstü, Köprü
Bağlantıları, Demiryolu ve Otoyol, Devlet ve İl yolları Geçişleri ve Mevcut
Boru Hatları Üzerinden Otoyol, Devlet ve İl yolları ve Demiryolu Geçişi
paragraflarından yararlanılarak hazırlanır.
d) Ayrıca, ANSI/ASME B31.8 standardına göre
Demiryolları, Otoyol, Devlet ve İl yolları, Diğer Yollar veya Caddeler
Altından Boru Hattı Geçişlerinde Kullanılacak Keson Boruların Özellikleri
ve Tasarım Faktörleri paragrafları ile Çelik Boruların Döşenmesinde
Kullanılan Tasarım Faktörleri tablosu dikkate alınır.
(2) Özel Geçişler: Yeni inşa edilecek boru hatları
için; su, nehir, dere, sulama amaçlı kanal, demiryolu, otoyol, enerji
iletim hattı ve yer altı kablo geçişleri özel mühendislik çalışması
gerektiren çizimler olup, bunlar temel mühendislikte farklılıklar
içermektedir. BOTAŞ bu geçişler için gerekli olan izinleri almak
zorundadır. Mevcut tesislere en az zarar veren ve kamu güvenliğini dikkate
alan, sağlıklı bir mühendislik ve iyi bir boru hattı uygulaması tasarım
aşamasında dikkate alınır. Trafiğe veya geçişe yakın tesis sahiplerinin
faaliyetlerine asgari etki yaratan bir inşaat tekniğinin organize edilmesi
gerekir. Yer altında bulunan boru hatlarının inşası sırasında, güzergâh
üzerindeki gömülü diğer hizmet hatları ve güzergâh boyunca öngörülen geçiş
noktasındaki diğer yer altı tesislerinin yerlerinin tespiti için gerekli
çaba sarf edilir. Yukarıda bahsedilen tesis sahiplerinin operasyonel hazırlıklar
yapabilmesi ve geçiş inşaatının yapılacağı yere temsilcisini gönderebilmesi
için, bu çalışmalardan olumsuz etkilenen tesis sahiplerine BOTAŞ tarafından
önceden haber verilir. Mevcut ham petrol boru hatları yakınına baraj ve
hidroelektrik santrali gibi projeler yapılmak istenmesi durumunda,
masrafları talep eden kurum veya kuruluşlarca karşılanmak kaydı ile risk
değerlendirmesi yaptırılır ve ilave risklerin azaltılması için uygun
görülen önlemler BOTAŞ tarafından talep sahibine aldırılır.
(3) Demiryolu,
otoyol, devlet ve il yolları geçişlerine ilişkin olarak boru hattının
bulunduğu konumdan dolayı boruya gelecek zararın önlenmesi ve genel kamu
güvenliğinin sağlanması amacıyla aşağıdaki geçiş prosedürlerini kapsar:
a) Boru hattının; karayolu, demiryolu, sulama
kanalı ve benzeri geçişlerin keson borusuz yapılması esastır.
b) Keson borusu ile geçişin gerektiği durumlarda
ise;
1) Öncelikli olarak; paslanmaya (korozyona)
uğramayacak ve gerekli mukavemeti sağlayacak özelliklere sahip çelik
olmayan (CTP, PVC, Koruge ve benzeri) keson borular kullanılır.
2) Geçişin çelik kesonla yapılması durumunda ise
paslanmaya (korozyona) karşı önlem olarak; dış kaplamalı iletim boru hattı
keson boruya giriş ve çıkış noktalarında birbiri ile temas etmesini
önleyecek şekilde karşılıklı desteklenir. Ayrıca giriş ve çıkış
noktalarında iletim hattı borusu ile keson boru elektrik iletkenliği
olmayan malzeme ile tamamen izole edilerek kapatılır. Geçiş yapılacak
yerlerde, boru hattı ve keson boruları API RP 1102 standardına uygun olacak
şekilde tesis edilir. Bu durumda; demiryolu veya otoyol, devlet ve il
yolları altına döşenmiş iletim hattı borusuna dışarıdan gelen baskı
ağırlıklarından ve iç basınçtan kaynaklanarak oluşan gerilim, boru
malzemesinin esneme katsayısının % 90’ını geçemez.
3) Kesonla yapılan geçişlerde (çelik keson veya
çelik olmayan keson) keson ile boru arasında kalan boşluk; BS EN ISO 16640
ve API standartlarında belirtilen kapsamda doldurulur ve keson kapakları
çıkartılır. Boru Hatlarının kesonlu geçişlerine dair diğer hususlar;
yürürlükte olan BOTAŞ Genel Müdürlüğü Keson ve Kesonlu Geçişler Şartnamesi
uygulanır. Mevcut keson yapılarda, boru ile keson arasında kalan boşluğun
doldurulması hususunda ise BOTAŞ’ın ilgili birimi tarafından değerlendirme
yapılarak karar verilir.
c) Bu kapsamda değiştirilen boru hattı bölümlerinin
test edilmesi ve yapım inşaatının denetlenmesi ANSI/ASME B31.4 ve/veya
ANSI/ASME B31.8’de öngörülen şartlara uygun olarak yapılır.
ç) Geçiş bölgesindeki değiştirilen boru hatları
üzerinde yapılacak bütün kaynakların radyografik kalite kontrolü yapılır
veya diğer kabul gören tahribatsız test yöntemleri ile kaynak ve inşaat
yapımı denetlenir.
d) Boru hatlarının tasarım ve mühendislik gibi
teknik planlama çalışmaları sırasında boru hatlarının demiryoluna paralel
gitmesi veya demiryolu altından geçmesi durumunda Türkiye Cumhuriyeti
Devlet Demir Yolları (TCDD) Genel Müdürlüğünün ileride yapacağı ikinci ve
üçüncü hat inşası ile trafik güvenliği dikkate alınır. Demiryolu altından
boru hattı geçirilmesi durumunda, normal ve hızlı tren güzergâhları ayrı
ayrı düşünülerek gerekli hesaplamalar yapılır. Boru üst kotu ile demiryolu
ray üst kotu arasındaki mesafe normal hatlar için en az 2,5 metre ve hızlı
tren hatları için en az 4 metre olacaktır. Her iki hat tipi için mutlaka
yatay sondaj yöntemi uygulanarak demiryolu altından geçiş yapılır. Boru
hattının devlet demir yolları kamulaştırma sınırına paralel olarak
geçirilmesi zorunlu olduğu hallerde de BOTAŞ tarafından hazırlanacak olan
projeler için TCDD Genel Müdürlüğünün uygun görüşü alınır.
e) Boru hatlarının teknik planlama çalışmaları
sırasında, boru hattının otoyol, devlet ve il yollarına paralel gitmesi
veya altından geçmesi gibi durumlarda hazırlanacak projeler için
Karayolları Genel Müdürlüğünün uygun görüşü alınır.
f) Boru hatlarının teknik planlama çalışmaları
sırasında boru hattının mülkiyeti Milli Savunma Bakanlığına (MSB),
işletmesi MSB ANT Başkanlığına ait olan akaryakıt boru hatlarına paralel
gitmesi veya kesişmesi durumunda hazırlanacak projeler için Milli Savunma
Bakanlığından uygun görüş alınır.
(4) Göl, ırmak, çay, dere, sulama amaçlı kanal ve
benzeri güzergâh geçişlerinde; zeminin yapısı, su kıyı kesitleri, suyun
debisi, derinliği ve mevsimsel değişikliklerden doğan özel problemler boru
hattının tasarımı sırasında dikkate alınır. Ayrıca, sorumlu düzenleyici
kurumlar veya ilgili kamu kuruluşlarının öngördüğü sınırlamalar yanında
aşağıdaki hususlar da göz önüne alınır:
a) Hem tasarım hem inşaat aşamasında işletmenin
sürekliliği ve kamunun genel güvenliği belirleyici faktördür. Gerekli
durumlarda detaylı plan ve projelerin yanında inşaatla ilgili tüm teknik
tanımlar veya teknik şartnameler hazırlanır.
b) Su altı geçişlerinin inşaatında boru et
kalınlığının yüksek tutulması, boru hattının gömülme derinliği ve korozyona
karşı; boru hattına dış akım kaynaklı sistem veya galvanik anotlarla
katodik koruma uygulanması, dış kaplama, borunun dışındaki beton kaplama
veya borunun yüzmesini engelleyici ağırlıkların kullanılması önemlidir.
İnşaat aşamasında oluşabilecek borunun bükülmesine ve çökmesine neden
olabilecek gerilimlerin oluşmasına karşı önlemler alınır.
c) Boru hatlarının nehir, dere ve sulama amaçlı
kanal geçişlerinde; ilgili BOTAŞ tipik çizimlerine uygun olarak mukavemetli
beton zarf içerisine alınarak, et kalınlığı arttırılmış özel borular
kullanılarak veya uluslararası standart veya uygulamalar doğrultusunda
BOTAŞ tarafından belirlenecek/onaylanacak ilave inşaat tedbirleri alınarak
geçilir.
ç) Gerek yapı güvenliği gerekse çevre, can ve mal
güvenliği açısından boru hatlarının konsol ve köprü üzerlerinden
geçişlerine müsaade edilmez. Bu gibi durumlarda boru hatları nehir, dere
veya su kanallarının altından geçecek şekilde projelendirilir.
d) Sulama amaçlı düşük kapasiteli kanal
geçişlerinde kanal sağlamlığının bozulmaması amacı ile boru hattının
geçtiği kanal kesimine ait ano boş iken, var ise diğer anolara ve contalara
zarar vermeyecek şekilde ilgili idareye haber vermek suretiyle yerinden
kaldırılıp boru hattının dolgusu yapılır. Daha sonra kanalın o kesiminin
altı kaba beton (grobeton) ile doldurularak kanal anosu yenilenir.
e) Büyük kapasiteli su kanallarının geçişinde ise
yatay sondaj tekniği kullanılması esastır.
(5) Yer üstü tesisleri, güzergâh üzerinde fiziki
şartların zorunlu kıldığı uçurum, derin nehir yatağı, bataklık gibi
nedenlerden dolayı boru hatlarının yer üstünden asılı olarak geçmek zorunda
kaldığı tehlikeli ve olağan üstü geçişler için yapılır. Boru hattının
geçişi için yapılan bu tesisler kesinlikle insan, hayvan veya motorlu ve
motorsuz taşıtların geçişleri için kullanılamaz. Bu tesislerin tasarımı ve
inşaatı, düzenleyici ve yetkili kurumların koyduğu kurallar ve sınırlamalar
çerçevesi içerisinde kalınarak sağlıklı bir mühendislik çalışması ile
yapılır. Bunlara sadık kalmayı sağlamak için, gerekli uygun denetimler
yapılır ve gerek görüldüğü durumlarda detaylı plan ve proje dokümanlarının
yanı sıra inşaatla ilgili tüm gerekli teknik tanımlar, ilgili BOTAŞ tipik
çizimleri veya teknik şartnameler hazırlanır.
(6) BOTAŞ’a ait mevcut boru hatlarının başka bir
boru hattı ile kesişmesi halinde ilgili BOTAŞ tipik çizimde gösterildiği
şekilde uygulanır. Ancak, BOTAŞ tarafından yeni yapılacak boru hatlarının
mevcut yabancı boru hatlarıyla kesişmesi durumunda ilgili kurumun geçiş
kriterlerine uyulur.
(7) Trafoların ve katodik koruma tesisi ile
etkileşim yaratabilecek elektrik tesisleri içeren binaların ve Güneş Enerji
Sistemlerinin içerisinde bulunan trafoların boru aksından itibaren 30-66 kV
(66 kV dâhil) için 20 metreden ve 66-420 kV (420 kV dâhil) için 40 metreden
daha yakına yapılmaması esastır. Ancak, bu mesafeler TS EN 18086
standardında yer alan hükümlere uygun olarak hazırlanacak bir risk
değerlendirme sonucu alınacak tedbirlerle kamulaştırma sınırına kadar
azaltılabilir.
(8) Enerji nakil hatları ile doğal gaz ve ham
petrol boru hatları arasındaki asgari yaklaşım mesafeleri zorunlu hallerde
paralel geçişler için paralellik boyunca veya dik kesişme durumunda, et kalınlığı
en az 5 milimetre olmak kaydıyla, kesişme noktasının elektrik iletim
hattının sağında ve solunda, 10’ar metre genişliğinde boru hattının üzerini
kaplayacak şekilde PVC ve PE izole örtü serilmesi halinde ve diğer ek
tedbirler alınarak yedinci fıkrada yer alan 20 metre mesafe 10 metreye, 40
metre mesafe ise 30 metreye indirilebilir. Bu konu ile ilgili BOTAŞ tipik
çizimi dikkate alınır.
(9) Enerji nakil hatları ile doğal gaz ve ham
petrol boru hatları arasında, TS EN 18086 standardı doğrultusunda Alternatif
Akım (AC) korozyon emniyet yaklaşımı değerlendirmesi yapılır.
a) AC korozyon riski; boru hattı üzerinden ölçülen
AC ve Doğru Akım (DC) akım yoğunluğu üzerinden değerlendirilir. Buna göre;
1) Boru hattı üzerindeki AC Voltaj seviyesi, 15
Volt’un altına indirilir.
2) Boru hattının katodik koruma seviyesi; ISO
15589-1: 2015, Tablo 1’de yer alan potansiyel seviyelerine getirilir. Boru
Hattı üzerinden ölçülen anlık OFF potansiyel değer aralığı; bakır sülfat
elektroduna (CSE) göre -850 mV ile - 1200 mV arasında olacaktır. Boru hattı
üzerindeki AC Akım yoğunluğu seviyesi 30 A/m2’den daha az olacaktır. Akım
yoğunluğu miktarı; 1 cm2 korozyon kuponu üzerinden geçen akıma göre
belirlenir.
3) Akım yoğunluğu seviyesinin, 30 A/m2’den daha
fazla olması durumunda, boru hattı üzerinden ölçülen AC akım yoğunluğu ile
DC akım yoğunluğu arasındaki oranın 5’ten az olması sağlanır. AC korozyonun
riskini minimuma indirebilmek için aradaki oranın 3’ten az olması tercih
edilir.
b) Saha şartlarında, ölçüm noktaları üzerinden korozyon
kuponu tesis edilmemiş bölgelerde AC korozyon riskini, boru hattı üzerinden
ölçülen AC ve DC potansiyel seviyeleri üzerinden değerlendirilmesi; boru
hattı katodik koruma seviyesi ve AC korozyon risk durumuna göre, boru hattı
üzerinden ölçülmesi gereken AC potansiyel seviyesi TS EN 18086 standardında
yer alan Grafik E.2’ye göre belirlenir.
c) Boru hattının teknik ve çevre emniyetinin
sağlanması için alınacak tedbirlere ait giderlerin enerji nakil hattı
sahibi kuruluşun ödeyeceğine dair protokol yapılır.
(10) Ham petrol ve doğal gaz boru hatlarının boru
hattı dışında kalan üniteleri veya istasyonları ile lisanslı depolama
tesisleri (tank çiftlikleri, LNG, FSRU ve yer altı gaz depoları) emniyet
şeridi içinde, dış duvardan itibaren 100 metre uzaklığa kadar;
a) Katodik koruma tesisi ile etkileşim
yaratabilecek malzemeden bina,
b) Yüksek ve orta gerilim trafolarının kullanımı,
yüksek gerilim enerji nakil hatlarının tesislerin yakınından geçişi,
c) Uzaktan kumandalı hat vanalarını etkileyebilecek
röle, GSM istasyonu veya benzer tesisler,
BOTAŞ’tan uygun görüş alınmaksızın yapılamaz.
(11) Hava hattı iletkenlerinin en büyük salgı
durumunda üzerinden geçtikleri yerlere (petrol ve doğal gaz boru hatlarına)
olan en küçük düşey uzaklığı; 30/11/2000 tarihli ve 24246 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Elektrik Kuvvetli Akım Tesisleri Yönetmeliği
içerisinde yer alan Çizelge-8’e göre, hattın izin verilen en yüksek sürekli
işletme gerilimi ne olursa olsun (1-420 kV) 9 metreden az olamaz. Mevcut durumda işletmede olan enerji
iletim hattı ve/veya trafo merkezinin yakınlarından boru hattı geçmesi
halinde Elektrik Kuvvetli Akımlar Yönetmeliği ve TS EN 18086 standardı
birlikte değerlendirilerek yaklaşma mesafeleri belirlenir. Ayrıca, Rüzgâr
Enerji Santrali (RES) panel direklerinin boru hattına olan minimum mesafesi
“RES Kule Boyu x 1,20” metre olmalıdır. Bu tesislerle doğal gaz ve ham
petrol boru hatları arasında, TS EN 18086 standardı doğrultusunda AC
korozyon emniyet yaklaşımı değerlendirmesi yapılır.
(12) Mevcut enerji nakil hattı altından boru hattı
geçmesi durumunda; boru hattının döşenmesi, ilgili BOTAŞ tipik çiziminde
gösterildiği gibi yapılır.
(13) API 505 standardına uygun olarak Grafik-104’e
göre 7,5 metreye kadar olan mesafe; gaz boru hatları tesislerinin güzergâh
alanı içerisinde yer alan her türlü elektrik teçhizatı patlayıcı ortamda
kıvılcım çıkartmayan malzemeden olur.
(14) Boru hattı güzergâh şeridi içerisinde hiçbir
şekilde enerji nakil hattı direği yer alamaz.
(15) Boru hattı ile havai ve yer altı enerji nakil
hattının kesişmesi halinde, kesişim açısı en az 60 derece olmak üzere 90
dereceye mümkün olduğunca yakın olur.
(16) Boru hattını kesen telekomünikasyon/data
kabloları, enerji kabloları, metalik su boruları gibi her türlü yer altı
yapısı boru hattı güzergâhını mümkün olan en dik açıyla ve metalik olmayan
bir boru içerisinden geçirilir. Bu geçişte yabancı yapı üzerinde ne tip bir
hat olduğunu gösteren bir uyarı bandı serilir ve güzergâhın giriş ve çıkış
noktalarına işaret konulur.
(17) BOTAŞ tarafından tesis edilmiş boru hatlarına,
aşındırıcı (korozif) şekilde tesir eden boru hatları, topraklama tesisleri,
demir yolları, yüksek gerilim enerji nakil hatları gibi metalik yapıları
tesis eden özel ve tüzel kişiler, bu aşındırıcı etkileri giderecek
tedbirleri almakla yükümlüdür.
(18) Yüksek gerilim enerji nakil hatları (154 - 380
kV) boru hattı vent noktalarına yatayda 100 metreden daha yakın olmaması
esastır. Ancak, risk değerlendirmesi yapılarak/yaptırılarak bu mesafeler
BOTAŞ’ın uygun görmesi halinde azaltılabilir.
(19) Ham petrol ve doğal gaz boru hatlarının;
Yüksek Gerilim Enerji İletim Hatları, yabancı metalik yapılar, tellürik
akımlar ve raylı sistemler ve benzeri kaynaklı etkileşim hususu ile ilgili
olarak, boru hattının söz konusu kaynaklara olan uzaklığının 1000 metrenin
altında olduğu her durumda; boru hattı üzerinde AC ve/veya DC etkileşim
olup olmadığının değerlendirilmesi amacıyla boru hattı üzerine ölçü kutusu
tesis edilir. Ölçüm noktası
üzerinden bir AC etkileşim tespit edilmesi durumunda, ölçüm almak için
konulan mevcut ölçü kutusu, SSPC (Solid State Polarization Cell), korozyon kuponu ve topraklama sistemi
tesis edilerek Yüksek Gerilim Alternatif Akım (HVAC), DC etkileşim tespit
edilmesi durumunda ise Diyot bağlantılı devre ve topraklama sistemi tesis
edilerek Yüksek Gerilim Doğru Akım (HVDC) ile ilgili BOTAŞ tipik çiziminde
verilen ölçü kutusu montajı yapılır.
(20) Boru hatları ve tesislerinin, tasarım ve
işletme aşamalarında; yüksek gerilim hatları, demiryolu hatları gibi dış
etkenlerden etkilenme ihtimali sonucunda oluşabilecek tüm korozyon
risklerine karşı koruma tedbirleri alınır. Bu amaçla; boru hatları
risklerinin takibinden ve emniyet tedbirlerinin alınmasından sorumlu birim
ve/veya daire başkanlığı tarafından, TS EN 18086 standardının 5 inci kısmı
(Assesment of the AC influence), can güvenliği ve teçhizat güvenliği
açısından yapılacak analiz değerlendirme ve ölçümler can güvenliği ile
ilgili kriterler 21/8/2001 tarihli ve 24500 sayılı Resmî Gazete’de
yayımlanan Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, TS EN 50522 ve
TS EN 50341-1 standartlarının prosedürlerinde belirtilen bütün önlemlerin
alınması sağlanır. Ayrıca sayılan standartlarda hüküm bulunmayan hallerde
BOTAŞ şartname ve prosedürlerinde belirtilen bütün önlemlerin alınması sağlanır.
(21) Yeni yapılacak tüm boru hatlarında, boru hattı
üzerine gelecek şekilde, boru üst kotundan itibaren 60 cm’lik mesafeye
toprak altında kalacak şekilde eni en az 50 cm olan çürümeye dayanıklı sarı
renkli ikaz bandı yerleştirilmesi zorunludur.
(22) BOTAŞ’a ait doğal gaz ve ham petrol boru
hatlarının paralel olarak aynı güzergâh şeridi içerisinde döşenmesi
halinde, hatların aksları arasındaki asgari mesafeler Alman Gaz ve Su
Teknik ve Bilimsel Derneği (DVGW) standardına göre hazırlanan ve Ek-5’te
yer alan tabloda belirtilmiştir.
(23) BOTAŞ’a
ait yeni yapılacak doğal gaz ve ham petrol boru hattının; mevcut boru
hattı, kanal, kanalizasyon ve yol gibi tesislere paralel asgari uzaklığı
(yol ve açık kanalların şev bitiminden itibaren) Ek-6’da yer alan tabloda
belirtildiği gibidir. Ancak, BOTAŞ’a ait veya onun kontrolündeki SCADA yer
altı kabloları için Ek-6’ya bakılmaz.
(24) Boru hatları üzerinde bulunan vana
istasyonları, pompa veya kompresör istasyonları ve ölçüm istasyonlarının
etrafı tamamen tel çitle çevrilir ve üçüncü şahısların bu istasyonların
içine girmesi önlenir.
(25) Doğal gaz boru hatları güzergâhında tesis
edilen hat vanaları arasındaki uzaklık mesafelerinin BOTAŞ tarafından
belirlenmesinde; bölgenin ASME standartlarına göre sınıflandırılması
yapıldıktan sonra Ek-3’te belirtilen tablodan yararlanarak; boru çapı,
basıncı, risk edilecek gaz miktarı, bölgesel riskler, ulaşım, elektrik
enerji nakil hattı gibi faktörler dikkate alınarak risk değerlendirmesi
yapıldıktan sonra yer ve mesafe belirlenir.
(26) Bu Yönetmelikte belirtilen özel durumlar
hariç, doğal gaz ve ham petrol boru hatlarının başka bir boru hattı ya da
altyapı tesisleri (kablo, PVC su boruları, kanalizasyon hattı ve benzeri)
ile kesişmesi durumunda kesişme açısı en az 60 derece olmak üzere mümkün
olduğunca 90 dereceye yakın olmalıdır. Kesişen veya paralel giden doğal gaz
ve ham petrol boru hatları ile teknik altyapı tesisleri arasındaki emniyet
mesafelerinin 60 cm’den az olmaması esastır. Ancak, zorunlu hallerde bu
mesafeler Amerika Federal Düzenleme Kanunu (Code of Federal
Regulations-CFR) 49 - (Paragraf 192.325)’a göre 30 cm’ye (12 inç) kadar
azaltılabilir.
(27) Topraklama sistemlerinden kaynaklanabilecek
tehlikeli gerilimlerden boru hattı tesislerini korumak ve uygun mesafelerin
tespiti ile çeşitli topraklayıcı tiplerine ilişkin hesaplamalar için
Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği hükümleri uygulanır.
(28) Bu Yönetmelikte belirtilen özel durumlar
hariç, iletim boru hatlarının başka altyapı tesisleri ile kesişmesi halinde
yeraltından geçen boru hatları üzerinde bulunan asgari toprak tabakasının
kalınlığı Ek-4’te belirtilen şekilde olur.
(29) BOTAŞ LNG Terminali NFPA 59 A standardının ön
görülerine göre projelendirilmiş ve kurulmuştur. Halkın yerleşim yerinin,
kara ve demir yollarının terminal sınırına yaklaşım mesafesi radyasyon ısı
akısında 5 KW/m2 ve gaz yayımında doğal gazın alt patlama limiti olan LEL
(Low Explosive Limit:%5)’den az olması durumuna göre belirlenmiştir. Bu
mesafe tehlike kaynağından (LNG Kaçak Toplama Havuzu) BOTAŞ LNG
Terminalinden asgari 230 metre uzağında olmak zorundadır.
(30) Doğal gaz ve ham petrol boru hatlarının bakım
onarım ve işletme faaliyetleri için gerekli olan ve Ek-2’de azaltılmış
güzergâh genişliği adı altında belirtilen güzergâh içerisinden veya
kamulaştırma şeridi içerisinden (BOTAŞ’a ait altyapı tesisleri hariç)
enerji nakil hattı, haberleşme kablo hattı, su hattı, doğal gaz hattı,
petrol hattı, kanal, kanalizasyon veya yol gibi altyapı tesislerinin
paralel olarak döşenmesine izin verilmez. Ancak zorunlu hallerde bu
mesafeler; BOTAŞ’ın uygun görüşü ve alınacak tedbirler ile Ek-6’da
belirtilen mesafelerden az olmamak üzere azaltılabilir.
(31) Kamu kurum ve kuruluşları ile üçüncü şahıslar;
kamunun can, mal ve çevre güvenliğini dikkate alarak, ham petrol ve doğal
gaz boru hatları güzergâh şeridi ve tesislere ait teknik emniyet mesafeleri
içerisinde yapacağı faaliyetlerini, işe başlamadan beş iş günü öncesinde,
BOTAŞ Genel Müdürlüğü veya bağlı bölge/işletme/şube müdürlüğüne yazılı
olarak müracaat etmeleri ve izin almaları zorunludur. Haber verilmeden
yapılan çalışmalar sonucu meydana gelen/gelebilecek can, mal kaybından ve
çevre kirliliği ile boru hattı zararından, çalışmayı yapan ve/veya yaptıran
kamu kurum ve kuruluşları ile üçüncü şahıslar sorumludur.
(32) Kamu kurum ve kuruluşları ile üçüncü şahıslar,
izin alınmasını müteakip saha çalışmalarına başlamadan önce ilgili
bölge/işletme/şube müdürlüklerinden çalışma sahasını güvenli bir şekilde
teslim almak ve çalışma sonucunda güvenli bir şekilde teslim etmek
zorundadır. Çalışma sahasında işi yapan ve/veya yaptıran kamu kurum ve
kuruluşları ile üçüncü şahıslar; uygun çalışma şartlarının sağlanmasından
sorumludur. Çalışma ile ilgili tüm iş sağlığı ve güvenliği önlemlerini
alacak ve çalışma süresince önlemlerin sürekliliğini sağlayacaktır.
(33) Çalışma sahasında işi yapan ve/veya yaptıran
kamu kurum ve kuruluşları ile üçüncü şahıslar; çalışma yaptığı sahalarda
çalışma ile ilgili bu Yönetmelikte adı geçen Çevre Mevzuatı kapsamında
yapılması gereken iş ve işlemleri BOTAŞ nezaretinde yerine getirecek ve
sürekliliğini sağlayacaktır. İhmal, tedbirsizlik veya ehliyetsiz işçi
çalıştırmaktan doğacak hukuki ve cezai tüm sorumluluk kendisine ait
olacaktır.
Yerleşim
bölgelerinden geçen boru hatlarının planlanma ve yerleştirme kuralları
MADDE 9 –
(1) Şehir içi yollarda ve meskûn
yerlerde yer altına döşenecek BOTAŞ’a ait boru hatlarının planlanması ve
yerleştirilmesinde güvenlik açısından aşağıdaki kurallara uyulur:
a) Yer altına döşenecek boru hatları, mevcut teknik
altyapı veya planlanmakta olan diğer tesisler de göz önünde bulundurularak,
birbiriyle uyum sağlayacak şekilde planlanır ve inşa edilir.
b) Mevcut kurallara ve anlaşmalara aykırı olmamak
şartı ile mevcut tesisler korunur. Mevcut tesisin kendisine veya işletme
kabiliyetine herhangi bir zarar gelmesi ihtimali karşısında, tesis sahibine
haber verilir ve gerektiğinde o idarenin izni alındıktan sonra yeni boru
hattının planlanması ve inşa edilmesi yoluna gidilir.
c) Boru hatları zorunluluk olmadıkça kamu arazisinden
geçirilir.
ç) Boru hatları, birbiri üzerine döşenmez. Daha
yükseğe yerleştirilmesi gereken borular, toprağın tabii yığılmasından
kaynaklanan şevlerin içinden değil, şevde zamanla meydana gelebilecek
kaymaların doğuracağı zararlardan korunması maksadı ile daha güvenli
güzergâhlardan geçirilir.
d) Yolun kenarlarında, ağaçlandırma dışında yeşil
alan veya erozyon önleme kuşağı mevcut olduğunda, doğal gaz ve ham petrol
boruları bu alanların altına yerleştirilir. Bu da mümkün olmadığında doğal
gaz ve ham petrol boruları yaya kaldırımına bitişik gidiş şeritleri altına
yerleştirilir.
e) Doğal gaz
ve ham petrol boru hatlarının, içme suyu ve pis su tesisatı borularından
daha yükseğe; ancak 30 kV’a kadar gerilim taşıyan kablolardan daha derine
yerleştirilmesi esastır.
f) Doğal gaz ve ham petrol boru hatları açık
araziden götürülmelidir. Bu mümkün olmadığında, öncelikle gaz ve ham petrol
boru hatları yan sokaklara veya yan şeritlere yerleştirilir.
g) Toprak hareketine karşı, boru hattının emniyeti
için tehlikeli olabilecek zemin hareketi ihtimali olan alanlarda, özel
tedbirlerle boru hattının emniyeti ilgili BOTAŞ tipik çiziminde
gösterildiği gibi sağlanır. Sabitleme kitlelerinin (ankraj veya benzeri
kayma önleyici mühendislik yapısı destekli) tasarımı uygun bir şekilde
yapılır. İçbükey ve dışbükey (içbükeye nazaran daha kritik olduğundan)
sabitleme kitleleri ayrı ayrı tasarlanır. Düşey sabitleme kitleleri
(payanda ve/veya ankraj destek amaçlı mühendislik yapıları) dişli ve dişsiz
olarak, kayma ve devrilme emniyetlerinin hesaplanması, zemin taşıma ve
derinden kayma potansiyeli hesaplanması ile birlikte mutlaka tabii zemin
kodu altına inecek şekilde tasarlanır. Gerekirse, düşey sabitleme
kitlesinin zemine ankrajı için donatı veya benzeri mühendislik elemanı kullanılır.
Ayrıca, yatay sabitleme kitleleri içinde gerekli tasarım hesapları yapılır.
ğ) İnsan, hayvan ve diğer faktörlerden gelmesi
mümkün olabilecek tehlikelerden boru hattını korumak için boruların
yerleştirildiği araziden yerine göre yüksek, derin ve suni yapılarla
tehdidin gelebileceği tarafa duvar, set, demir-çelik ve betondan mamul
bariyer veya engel, sundurma, kanal gibi koruma tedbirleri alınır. Bununla
birlikte, korunan yapılar bu emniyet mesafesi içinde bulunduğunda ve teknik
sebeplerden dolayı başka imkân bulunmadığında veya başka bir taşıma
hattının da yapımı ekonomik olmadığında, boruların bu emniyet aralığı
içinden geçirilmesine izin verilir. Özel durumlarda teknik altyapı
tesislerinin korunması için yetkili merciler tarafından yürürlüğe konulan emniyet
tedbirlerine uyulur. Doğal gaz ve ham petrol borularının yerleştirilmesinde
uyulması gereken emniyet mesafelerinin (koruma bölgelerinin) tespitinde
aşağıdaki esaslara uyulur:
1) Doğal gaz ve ham petrol boru hatlarının
döşenmesinde, korunması istenen yapılarla boru ekseninin her iki tarafında
ayrı ayrı en az 7 metrelik bir emniyet mesafesi bulunur.
2) Ancak, bununla birlikte söz konusu bu emniyet
mesafeleri içinde korunması gereken altyapı tesislerinin yerleştirilmeleri
kaçınılmaz olduğunda, teknik ve ekonomik sebeplerden dolayı başkaca bir
çözüm de bulunamadığında, bu emniyet bölgeleri içine bu tür boruların
yerleştirilmesine izin verilebilir.
3) Mecra (güzergâh) şeridi, genel olarak boru
ekseninin her iki tarafında ayrı ayrı en az 4’er metre olur.
4) Özel durumlarda yapıların korunması için yetkili
mercilerce yürürlüğe konulan emniyet tedbirlerine de uyulur.
5) Boru hattı üzerindeki toprak örtüsünün
kalınlığı, EK-4’te yer alan tablo göz önüne alınarak arazi şartlarına göre
belirlenir.
6) Yol trafiği yüküyle yüklenmiş trafik alanları
altındaki boruların üst örtüsü en az 1 metre kalınlığında olur.
7) Demiryolları, otoyol, devlet ve il yolları,
nehir yatakları ve havaalanları altına yerleştirilen boru hatlarında
uyulacak esaslar bu Yönetmelik dikkate alınarak önceden tespit edilir.
h) Ağaçlandırılması öngörülen alanlara boru
hatlarının yapılmasına ilişkin plan ve projelerin hazırlanmasında, fidan
gövdesinin dış yüzeyinden boru kanal kenarına kadar ölçülmek üzere aradaki
mesafe en az 5 metre olmalıdır. Söz konusu alanda bu mesafenin daha da
azaltılması mecburiyeti olduğunda, ara bölme duvarı gibi teknik tedbirlerle
korunur.
ı) Meskûn alanlarda yapılacak boru hattı
sistemlerinde topraklama tesislerden kaynaklanabilecek tehlikeli gerilimlerden
korunmak ve uygun mesafelerin tespiti ile çeşitli topraklayıcı tiplerine
ilişkin hesaplamalar için Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
hükümleri uygulanır.
i) Bu madde meskûn mahallerin dışındaki alanlar ile
şehir içinden geçen devlet ve il yolları altına ve/veya bunların çevresi
altına yerleştirilen boru hatlarının planlanması ve yerleştirilmesi
kurallarını kapsamaz.
j) Bu maddede yer almayan diğer hususlarda TS 1097
sayılı Şehir İçi Yollar - Altyapı Tesislerinin Planlama ve Yerleştirme
Kuralları standardı uygulanır.
k) Yol yükleriyle yüklenmiş trafik alanı altındaki
borular için, ilgili idareden trafik ve dolgu yükleri talep edilerek bu
yükler göz önünde bulundurularak BOTAŞ tipik çizimlerine göre geçiş
tasarımı yapılır.
Boru
hattı tesislerinin güzergâh seçimi
MADDE 10
– (1) BOTAŞ Entegre Yönetim
Sistemi Prosedürlerine uygun olarak yapılacak güzergâh belirleme ve
kamulaştırma işlemleri 1/250.000, 1/100.000 ve 1/25.000 ölçekli
haritalarda, varsa üst ölçek plan kararları da dikkate alınarak ilgili
daire başkanlığının denetimi altında yapılır ve uygun bulunan güzergâh
ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınarak kesinleştirilir.
Kesinleştirme işlemleri sırasında 2565 sayılı Kanunun 27 nci maddesine göre
Genelkurmay Başkanlığının olumlu görüşü alınır. Kamu kurum ve kuruluşları,
güzergâh hakkındaki görüşlerini en geç 30 gün içerisinde bildirmek
zorundadır. Bu süre, ivedi durumlarda BOTAŞ tarafından kısaltılabilir.
Görüş bildirilmesi için etüt ve analiz gibi uzun süreli çalışma yapılması
gereken hallerde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının talebi üzerine 10 günü
geçmemek üzere ilave süre verilir. Kamu kurum ve kuruluşları görüş
bildirmekten kaçınamaz. Süresinde görüş verilmezse olumlu görüş verilmiş
sayılır.
(2) Doğal gaz boru hatları ve tesisleri güzergâhının
ve yerleşim yerlerinin seçiminde, 2942 sayılı Kamulaştırma Kanununun 7 nci
maddesine dayanılarak, arazi üzerinde yapılacak inceleme neticesinde ve
aşağıda belirtilen güzergâh seçim kriterleri de uygulanarak alternatifleri
ile birlikte inşaat ve işletme kolaylığı olan en ekonomik güzergâh olmasına
dikkat edilir.
(3) Boru hattı güzergâhı düzeç (eşyükselti)
eğrilerine dik olmak üzere dağların ve tepelerin sırtlarından geçirilir.
Yol, vadi tabanı ve dere geçişleri gibi özel geçişler için uygun yerler tespit
edilir. Boru hattı güzergâhının belirlenmesinde yüksek eğime sahip iniş ve
çıkışlardan, fay hatlarından, heyelanlı alanlardan, bataklıklardan ve
sıvılaşmaya neden olabilecek yapıdaki bölgelerden kaçınılır. Güzergâhın,
boru hattı için risk oluşturan bu yerlerden geçmesinin zorunlu olduğu
durumlarda; söz konusu bu yerler jeoloji-jeoteknik, jeofizik ve inşaat
mühendisleri tarafından jeolojik-jeoteknik etüt raporunda kritik geçiş
olarak belirlenir ve yapım aşamasında jeolojik ve jeofizik etüt raporunda
belirtilen öneriler doğrultusunda gerekli önlemler alınır. İşletme
aşamasında bu kritik yerler yılda 2 defadan az olmamak üzere periyodik
olarak kontrol edilir.
(4) Güzergâh belirleme çalışmalarında; arazinin
jeolojik, jeomorfolojik yapısına ait gözlemsel ve/veya jeomekanik/jeoteknik
etüt yapılarak belirlenen ve boru hattını etkileyebilecek olan fay zonları,
heyelan alanları ile sıvılaşma alanları ve benzeri jeolojik unsurlar
dikkate alınır.
(5) Güzergâhın belirlenmesinde, çevresel anlamda
önem arz eden ormanlar, sulak alanlar, 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı
Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanununun 35 inci maddesi gereği
koruma statüsü olan alanlar, biyolojik çeşitlilik açısından önem arz eden
ekosistemler, kıyı ve sahil şeritleri ile özellikle 26/1/1939 tarihli ve
3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında
Kanun kapsamında üzerinde zeytin ağacı bulunan alanlar ile verimli tarım
arazilerinin seçilecek güzergâh üzerinde olmamasına dikkat edilir.
(6) Güzergâh, mümkün olduğunca yollara yakın ve
işletme kolaylığı olan, imar planı olmayan tarıma elverişsiz arazilerden
geçecek şekilde seçilir.
(7) Güzergâhların bitiş noktaları doğal gaz
kullanacak sanayi tesisleri ve şehir dağıtımları dikkate alınarak kamu
kurum ve kuruluşları özellikle valilik ve belediyelerin görüşleri
doğrultusunda sabit tesis yapımına uygun, boru çapına ve istasyon tipine
göre belirlenen alanın yol, elektrik işletme unsurlarının da dikkate
alındığı bir yerde bitecek şekilde güzergâh seçimi yapılır. Bu yerlerin jeolojik-
jeoteknik etütleri de yapılır. Boru hattı güzergâhı üzerinden çıkış alacak
hatlar için de ayrım noktalarına aynı işlem yapılır.
(8) İmar uygulaması yapılmış alanlardan zorunlu
hallerde güzergâh geçirilmesi durumunda, ilgili kuruluşlardan geçiş izni
alınarak plandaki imar yollarından ve yeşil alanlardan yararlanılır.
(9) İmar planı yapılmış ancak imar uygulaması henüz
yapılmamış bölgelerde, hâlihazır durum ile imar planı arasında farklılık
çıkması durumunda, imar planını onaylayan ve uygulayan kurum ve/veya
idarelerin görüşleri doğrultusunda çalışma yapılır.
(10) Güzergâh, boru hattı yapım tekniğine uygun
olacak şekilde belirlenir.
(11) Otoyol, devlet ve il yolları, demiryolu geçiş
alanları ile akarsu geçişlerinde boru hattı yapım tekniğine en uygun olan
yerlerden geçiş yapılır ve ilgili kurumlardan geçiş izni alınarak güzergâh
belirlenmesi yapılır.
(12) Güzergâhın BOTAŞ boru hattına paralel giden
bölümünde mevcut boru hattının kamulaştırma haritasındaki ve/veya son durum
(as-built) koordinatlarına göre aplikasyonu yapılacak ve kontrol amacıyla
da dedektörle ve de gerek görülmesi halinde BOTAŞ boru hattının üzeri
açılarak mevcut boru hattının tespiti yapılacaktır. Diğer kurumlara ait
varsa mevcut boru hatları için gerekli bilgiler ilgili kurumlardan alınacak
olup saha çalışması gerekmesi halinde ilgili kurumdan gerekli izinler
alınacaktır.
(13) Baraj ve göletlerde maksimum su kotu, nehir ve
derelerde ise taşkın alanı sınırı dışına çıkılmasına dikkat edilir. Nehir
ve dere yatakları mümkünse dik geçilir.
(14) Yabancı boru hatları, raylı ulaşım, enerji
nakil hatları gibi katodik korumayı etkileyecek benzeri yapılar için bu
Yönetmelik hükümleri ile birlikte diğer ilgili teknik standartlar dikkate
alınır.
(15) Tabiatın ve canlı yaşamının korunmasına ve her
türlü tehdide karşı önlem alınmasına dikkat edilir. Bu amaçla bozulan
ekosistemin onarılması ve/veya yeniden düzenlenmesi amacıyla inşaatın
bitiminden sonra uygulanmak üzere BOTAŞ tarafından Peyzaj Onarım Planı
hazırlattırılır.
(16) Kazıdan çıkan üst örtü toprağı (0-20 cm)
korunarak, dolgu işlemi bittikten sonra en üste tekrar konur.
(17) Boru hattı yapım aşamasından sonra, tüm
tesisin son durumunu (as-built) gösteren güzergâh haritalarından oluşan bir
dokümantasyon hazırlanır. Boru hattı ve tesislerinin yerleri ve boru hattı
güzergâhlarının kamulaştırma planlarına uygunluğu sağlanır. Eski hatlarda
bu koşulun sağlanamaması durumunda, ilgili işletme/bölge müdürlükleri
tarafından, BOTAŞ Genel Müdürlüğünün kamulaştırma ile ilgili daire
başkanlığından kamulaştırma planlarının güncellenmesi talep edilir. Bu
tesislere ait her türlü haritalar, harita bilgileri, konum bilgileri yapım
işinin yürütüldüğü birim tarafından Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) biriminin bağlı olduğu daire başkanlığına
iletilir. CBS biriminin bağlı olduğu daire başkanlığı tarafından da “CBS
Veri Tabanına” aktarılarak muhafaza edilir.
(18) Boru hattı güzergâhı, deniz trafiğinin
yoğunluğu dikkate alınarak seçilir.
(19) Ham petrol ve doğal gaz boru hatları
güzergâhının belirlenmesi sırasında, patlayıcı maddelerle kirletilmiş
alanlara denk gelmemesi için, Milli Savunma Bakanlığı ile koordinasyon
sağlanır.
Boru
hattı tesislerinin özel güvenlik bölgesi kapsamına alınması
MADDE 11
– (1) BOTAŞ ham petrol ve doğal
gaz boru hatları ve bunlara ait tesislerin güvenliği açısından bu boru
hatları ve tesisler 2565 sayılı Kanun kapsamına alınabilir.
(2) Kamulaştırma yapılan özel güvenlik bölgelerine
ait arazi (tesis dışındaki boru hatları hariç) BOTAŞ tarafından tel ve
duvar gibi engellerle çevrilir ve 100 ile 200 metre aralıklarla, Askeri
Yasak Bölgeler ve Güvenlik Bölgeleri Yönetmeliğinin 23 üncü maddesinde
belirtilen ve söz konusu yönetmelik ekinde yer alan şekle uygun olarak; 60
cm x 90 cm ebadında beyaz zemin üzerine kırmızı renkle “BOTAŞ Özel Güvenlik
Bölgesi Girilmez” ibaresi ile bu ibarenin Türkçe, İngilizce, Fransızca ve
Almanca yazılımı olan levhalar konur.
(3) BOTAŞ boru hatları ve bunlara ait tesislerin
güvenliği, BOTAŞ Genel Müdürlüğünün kurumsal kalite, boru hatlarının teknik
emniyeti ve güvenlikli işletimi faaliyetlerinden sorumlu daire başkanlığı
ve işletme birimleri tarafından bu Yönetmelik ile özel güvenlik bölgesi
ilan edilen BOTAŞ tesisleri 2565 sayılı Kanun ve diğer ilgili mevzuat
hükümlerine göre periyodik olarak denetlenmesini sağlar ve sonucu takip
eder.
(4) Yetkili makamlarca etrafında özel güvenlik
bölgesi kurulması/güncellenmesi uygun görülen boru hattı ve tesisler için
özel güvenlik bölgesi öneri dosyaları hazırlanarak BOTAŞ Genel Müdürlüğünce
en kısa sürede ilgili valiliğe gönderilir.
Boru
hattı tesislerinin güvenli işletimi
MADDE 12
– (1) BOTAŞ petrol boru hatlarının
güzergâhlarında servis ve güvenlik yollarının yapılması ve bu yolların
sürekli ıslah edilerek bakımlı durumda tutulması gerekir.
(2) Boru hatlarının güzergâh haritalarının
hazırlanması, bu hatların geçtiği yerlerde bulunan ilgili kamu kurum ve
kuruluşlarına haritaların ve güzergâhın geçtiği koordinatların verilmesi,
ayrıca güzergâhın geçtiği arazi sahiplerinin veya üçüncü şahısların bu
konuda gerektiği şekilde bilgilendirilmesi sağlanarak, ham petrol veya
doğal gaz boru hatlarındaki sızıntı, yangın ve hırsızlık gibi tehlikeli
durumların BOTAŞ’a acilen bildirilmesi sağlanır.
(3) Boru hattı tesislerinin katodik koruma
donanımının işler durumda olması ve sürekli çalışması sağlanır. Bu
kapsamda;
a) Tüm katodik koruma tesislerinin koruma
potansiyel değerlerinin ölçümü alınarak ve tesislerin fiziksel kontrolleri
yılda en az 1 defa yapılarak hattın katodik korumasına ilişkin performans
değerlendirilmesi yapılır.
b) Katodik koruma sistemine ilişkin olarak
belirlenen kritik noktaların kontrolleri ve ölçümleri yılda en az 3 defa
yapılır.
c) Dış akım kaynaklı katodik koruma tesislerine ait
tüm Trafo/Redresör (T/R) üniteleri SCADA sistemi üzerinden takip edilir ve
T/R ünitelerine ilişkin veriler aylık olarak analiz edilir. Bununla
birlikte, T/R ünitelerinin ekran değerlerine ilişkin kontroller ve
ünitelerin fiziki kontrolleri de yılda en az 3 defa yapılır.
ç) Yukarıdaki belirtilen ölçüm ve kontroller analiz
edilerek sistemin sağlıklı işletilebilmesi için gerekli görülmesi halinde
düzeltici tedbirler ilgili teknik personeller tarafından bir plan dâhilinde
alınır/aldırılır.
d) Boru potansiyeli, keson potansiyeli, yabancı
boru potansiyelleri ve yüksek gerilim hatları ile kesişen veya paralel
giden bölgelerdeki AC akım/potansiyel ölçümlerinin alınabildiği ölçü
kutuları ile toprak altı izole kaplin ve yeni teknolojiler gereği yapılacak
tüm ölçü kutularının ilgili BOTAŞ tipik çizimlerinde gösterildiği gibi
yapılması şarttır.
(4) Boru hattı dış kaplaması; alternatif akım
voltaj değişimi (ACVG) veya doğru akım voltaj değişimi (DCVG) metotlarından
en az biri kullanılarak işletmeye alınmasıyla birlikte 7 yıl içerisinde en
az bir defa kontrol edilir. Ancak, 7 yıl sonrasında BOTAŞ tarafından gerekli
görülmesi halinde yeniden kontrol edilir. Bu ölçümlerden sonra kaplama
hasarından şüphelenilmesi durumunda, gerekli tamir işi kapsamını daha doğru
bir şekilde öngörmek için en uygun teknikle ölçüm gerçekleştirilir.
(5) Deniz geçişlerinde; boru hattının korozyona
karşı katodik korumasını sağlayan ve boru hattı üzerine tesis edilmiş olan
galvanik anotlar ile dış akım kaynaklı beslenen boru hatlarında, T/R
ünitesi, yatay anot yatağı veya derin kuyu anot yatakları; ilgili BOTAŞ
tipik çizimlerinde gösterildiği gibi inşa edilir.
(6) Boru hatları için gerekli olan katodik koruma
istasyonları ilgili BOTAŞ tipik çiziminde gösterildiği gibi inşa edilir.
(7) Tesisin tasarımı, yapımı ve işletmeye
alınmasına ilişkin verilere ek olarak, akım çıkışları ve koruyucu potansiyellere
ait kayıtlar da tutulur. Her araştırmadan sonra veriler analiz edilir ve en
geç bir ay içinde düzeltici tedbirler alınır. Katodik koruma tesisi
kurulduğunda görevli teknik personelin gerekli ölçümleri yapabilmesi için
ihtiyaç duyulan cihazlar da işletmelerde hazır bulundurulur.
(8) Besleme akım tesislerinde polarizasyon süresi
içinde aşırı korumayı önlemek için yapı potansiyeli ve trafo-doğrultucu
(T/D) düzenli olarak kontrol edilmelidir. Yapılacak T/D ölçümlerinin
sıklığı üç ayda birdir.
(9) Polarizasyon süresi içinde tesisin yetersiz
olması riskine karşı düzenli olarak potansiyel kontrolleri yapılır.
Karmaşık bir boru hattı ağında kaplamanın özdirencinin hesaplanması için
veya akım geçişi ve dağılımı hakkında veri toplamak için hat akımları ölçülür.
(10) Paslanma belirtileri gösteren eski bir hatta
kaplamanın izolasyon değerini anlamak için bir akım drenaj testi yapılması
genellikle en iyi ve en hızlı yöntem olup, katodik koruma tesisi
kurulduğunda borudan toprağa potansiyel, doğrultucuların voltaj ve akım
ölçümleri ve mümkün olan yerde eriyen anotların akım çıkışları düzenli
olarak kaydedilir.
(11) Boru hatları güzergâhı boyunca; boru hattının
fiziki durumu (hasar kontrolü),
güzergâh şeridinin sağlamlığı (üçüncü şahısların müdahalesi, heyelan veya
erozyon nedeni ile boru hattının açığa çıkması gibi coğrafi tehlikeler) ve
olası hırsızlık olayları periyodik olarak denetlenir. Denetim faaliyeti;
kara ve/veya hava araçları, gece görüş dürbünü, termal kamera gibi
teçhizatlarla donanımlı devriye ekiplerince yapılır. Bu devriye ekibi
uygulaması için BOTAŞ güvenlik birimleri ile birlikte ayrıca teknik
birimlerde çalışan personelden de istifade edilir ve gerektiği takdirde mahallin
en büyük mülki idare amiri vasıtasıyla kolluk kuvvetlerinden yardım istenir.
(12) ANSI/ASME B31.4/8’e göre tasarlanan boru
(örneğin; pig kapanı veya ana hat vana istasyonları çiti içindeki yer üstü
borulama tesisleri) korozyon olabileceği noktalarda görsel yollarla ve
ultrasonik et kalınlığı ölçümleriyle (UT) yıllık bazda denetlenir. İki
yıldan sonra denetim sıklığı BOTAŞ Genel Müdürlüğünün kurumsal kalite, boru
hatlarının teknik emniyeti ve güvenlikli işletimi faaliyetlerini yürüten
daire başkanlığı tarafından hazırlanacak yıllık boru hattı güvenlik planına
uygun hale getirilir. Yer üstündeki borularda paslanma belirlendiği zaman
veya bozulmuş kaplamadan şüphelenildiğinde; aynı bölgedeki gömülü borular
da denetlenir ve gereken önlemler alınır.
(13) İzolasyon ekleri ve elektriksel izolasyon
kapasiteleri, kimyasal enjeksiyon tesisleri ile örnekleme noktaları,
enstrümantasyon, kontrol ve koruyucu ekipmanlar yılda birer defa denetlenir
ve ayarların boru hattının işletme sınırları içinde kaldığı kontrol edilir.
Ayrıca, basınç rahatlatma vanaları (PRV) her 2 yılda bir, acil durum kapama
vanaları (ESDV) yılda 3 kere, ana hat vana istasyonları 6 ayda bir olmak
üzere yılda 2 kere test edilir. Sahanın durumu, ikaz işaretleri ve çit ile
anahtarların mevcudiyeti de kontrol edilir. İstasyonların muhafaza altında
tutulabilmesi için gerekli tel çitler ilgili BOTAŞ tipik çiziminde
gösterildiği gibi inşa edilir.
(14) Boru hatlarının iç kısmının sürekli olarak
temiz kalmasını sağlamak, bunun yanında iç ve dış paslanma durumunun
tespiti için Ek-7’de yer alan “Boru Hatlarının Korozyon Kontrolü için Pig
Atılması veya Ultrasonik Muayene (UT) Sıklığı” tablosunda belirtilen
aralıklarda pig atılması ve pig atılamayan yerüstü boruları için Gözle Muayene
(VT), Ultrasonik Muayene (UT), Radyografik Muayene (RT) gibi Tahribatsız
Muayene (NDT) yöntemleri kullanılır. Pig atılamayan yeraltı ham petrol ve
doğal gaz boru hatlarında izolasyon hasarı ve dış korozyon tespiti için
Alternatif Akım Voltaj Düşümü Hesabı (ACVG), Doğru Akım Voltaj Düşümü
Hesabı (DCVG), Yakın Aralık Potansiyel Ölçümü (CIPS) gibi yöntemler kullanılır.
Yeraltı ham petrol boru hatlarında iç korozyon tespiti için ultrasonik
robotik iç muayene cihazları kullanılır. İlgili uygulama periyodları
Ek-7’de yer alan tabloda belirtilmiştir.
(15) Ultrasonik et kalınlığı ölçümleri yapılması
için dâhili paslanmanın olması ihtimali en yüksek yerler seçilir.
Ultrasonik et kalınlığı ölçümleri el ile yapılır ve boru hattının asgari
bir metrelik kısmını kapsar. Hasarlar belirlendiği zaman, detaylı bir hasar
tespit haritası oluşturmak için otomatik bir ultrasonik et kalınlığı
taraması gerçekleştirilir. İlk ölçüm, borunun tüm çeperinden alınır. Hasar
olması durumunda takip denetimleri otomatikleştirilir ve 6 ayda bir
yapılır. Eğer bir hasar bulunmazsa, bir sonraki denetimde kontroller ilave
konumlarda gerçekleştirilir.
(16) Eğer hatlarda dâhili paslanmaya rastlanırsa, 6
ayda bir paslanma büyümesini izlemek için, seçilmiş birkaç konumda (en az 2
adet) kalıcı ultrasonik et kalınlığı izleme çukurları veya ölçüm noktaları
oluşturulur. Paslanma kuponu okumalarını doğrulamak için, mevcut paslanma
izleme çukurlarından/ölçüm noktalarından da ultrasonik et kalınlığı
ölçümleri alınır. Bu metot, kupon sonuçlarının paslanma tasarım kriterinden
fazla paslanma gösterdiği tüm yerlerde kullanılır.
(17) Boru hattı güzergâh şeridi (ROW) açık bir
şekilde işaretlenir, hatta tam bir erişim ve hat güzergâhı boyunca ulaşımın
her zaman yapılabilirliği sağlanır. Güzergâh şeritleri veya mecraları tüm
engellerden ve hattın güvenliğini tehdit edebilecek veya tam erişimi
engelleyecek üçüncü taraf faaliyetlerinden arındırılır. Güzergâhlar arazi
veya havadan asgari ASME B31.4 veya ASME B31.8’de belirtilen periyodik
kontrol sürelerine uyulmakla beraber, elde edilen kontrol sonuçları kayıt
altına alınır. Bu düzenli gözetlemelerde; sızıntılar, üçüncü tarafların
faaliyetleri, özellikle hafriyat ve yetkisiz araç geçişleri, geçiş hakkı
şeridi, kuru nehir yatakları ve yol geçişlerinde borunun örtüsü ve konumu,
toprak çökmesi, boru hattı işaretleri ve bariyerlerinin durumu kontrol
edilir.
(18) Kritik noktalar başta olmak üzere boru hatları
güzergâhında arabayla, hava araçlarıyla, yürüyerek veya uygun vasıtayla
kontroller yapılır. Detaylı güzergâh şeridi veya mecra araştırmaları yıllık
bazda gerçekleştirilir ve güzergâh şeridi boyunca arazi kullanımındaki değişiklik
ile nüfus yoğunluğu dikkate alınarak emniyet mesafesi yeniden
değerlendirilir. Kurumuş dere yatağı geçişleri gibi özel noktalar daha
sıklıkla, örneğin ağır bir yağmurdan sonra denetlenir. Yer üstü hatları,
harici paslanmadan şüphelenilen yerlerde yılda bir kere kontrol edilir.
Hatlar desteklenir ve esintiyle biriken kumdan temizlenir.
(19) İletim hatlarında yapılacak tamiratlar ile
hot-tap çalışmaları bu konuda hazırlanacak el kitapları ve prosedürlere
uygun olarak gerçekleştirilir.
(20) Ham petrol ve doğal gaz boru hatlarının
Ek-7’de belirtilen pig atma işlemlerini yerine getirmek üzere işletmeler
bünyesinde teknik birimler oluşturulur, bu birimlerde çalışan personelin
eğitimleri 14 üncü maddede belirtildiği gibi düzenli olarak yapılır ve
ihtiyaç duyulan cihaz ve donanımlar işletmelerde hazır tutulur.
(21) Doğal gaz hat vanası, pig istasyonu gibi
tesislerde; gaz boşaltma (vent) noktasından asgari 200 metrelik alan için
yapılacak risk değerlendirmesi doğrultusunda gerekli önlemler alınmadan gaz
boşaltma işlemi yapılamaz.
(22) Ek-7’de
yer alan boru hatları ve tesisleri muayene sıklıkları tablosunda belirtilen
muayene sıklıkları ham petrol ve doğal gaz boru hattı ve tesislerinde
uygulanabilecek maksimum muayene periyotlarıdır. Bu süreler BOTAŞ bölge ve/veya
işletme/şube müdürlükleri tarafından boru hatlarının yaşı, boru
içerisindeki akışkanın basıncı, bir önceki muayene final raporlarında yer
alan bulgular ve korozyon büyüme hızı parametreleri ve taşınan ürünün
fiziksel ve kimyasal özelliklerinde değişme olması gibi faktörler göz
önünde bulundurularak iki yılda bir yaptırılacak risk değerlendirme
raporlarına göre kısaltılabilir. Risk değerlendirme raporları ve eki
dokümanlar muhafaza edilir.
(23) Petrol yayılması ihtimali olan akarsu/göl/dere
yatakları gibi kritik noktalar belirlenerek, gerektiği durumlarda petrol
yayılmasını engelleyici sabit bariyerler konuşlandırılması, varsa alınacak
diğer önlemlerin alınması ve yakınlarındaki istasyonlara acil müdahale
ekipmanları yerleştirilmesi sağlanır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Acil Durumlarda Müdahale, Görevli Personelin
Vasıfları ve Eğitimi,
Mülki İdare Amirleriyle İşbirliği ve İhbarda
Bulunanlara Verilecek Ödüller
Acil
durumlarda müdahale
MADDE 13
– (1) 18/6/2013 tarihli ve 28681
sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında
Yönetmelik kapsamında, BOTAŞ tesislerinin her biri için (doğal gaz ve
petrol) doğal afetlerden, sabotajdan, bakım ve işletme eksikliklerinden
yahut sair sebeplerden kaynaklanabilecek, toprağa, su ve çevresine, havaya,
bitki örtüsüne ve hayvanlara, yerleşim birimlerine yönelik tehlikeler için
risk değerlendirmesi yapar. Risk değerlendirmesine göre ortaya çıkması
muhtemel acil durumları tanımlayıp tespit eder. Acil durumların ortaya
çıkması durumunda BOTAŞ, krizi yönetecek organizasyonu sağlar ve bu işten
sorumlu personele gerekli eğitimi verir ya da verdirir. Bu amaçla;
işletmelerde yılda bir kez olmak üzere belirli bir senaryo dâhilinde acil
müdahale ekipleri tarafından tatbikat yapılır. 5312 sayılı Kanun ve bu
Kanun çerçevesinde çıkartılan 21/10/2006 tarihli ve 26326 sayılı Resmî
Gazete’de yayımlanan Deniz Çevresinin Petrol ve Diğer Zararlı Maddelerle
Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve Zararların Tazmini Esaslarına
Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği ile diğer ilgili mevzuat kapsamında 6
ayda bir tatbikat yapılır. Tatbikatlar sırasında tespit edilen eksiklikler
en kısa zamanda giderilir ve tatbikat sonucu bir rapor halinde BOTAŞ Genel
Müdürlüğünde acil durum biriminin bağlı olduğu daire başkanlığına
gönderilir.
(2) Acil durumun mahiyet ve mahalline göre,
müdahale edecek personel ve kullanılacak ekipmanları da içeren hususlar
boru hattı tesislerinin işletilmesi ile ilgili uygulama el kitaplarında ve
acil durum planlarında belirtilir. El kitapları ve acil durum planları,
tesislerin ilgili bölümlerinde kullanıma hazır tutulur ve gerektikçe güncel
hale getirilir. Ayrıca, acil durumlarda yapılacak müdahaleler konusunda;
“Acil Durum Prosedürü” dokümanında yer alan hususlara uyulur.
(3) Acil durum esnasında ihtiyaç duyulacak
personel, donanım, alet ve malzemeler hazır bulundurulur. Tesislerdeki
potansiyel tehlikeler ve müdahale imkânları hakkında ilgili makamlara bilgi
verilir. Acil durum halinde, hazırlanan el kitapları ve acil durum planları
doğrultusunda gerekli emniyet tedbirleri alınarak müdahale yapılır. Etki alanındaki
personel ve halkın tahliyesi ile diğer gerekli önlemlerin alınması için
ilgili yerel makamlar ile eş güdüm sağlanır. Acil durum halinde, ilgili
mevzuat doğrultusunda gerekli emniyet tedbirleri alınarak sorumlu BOTAŞ birimleri
tarafından müdahalede bulunulur.
(4) Aydınlatma ünitesi, yıkama makinesi, dökülme
önleyici bariyer, yağ emici şilte ve sorbent, petrol sıyırıcı, portatif
depolama tankı, yangın söndürme tüpü ve kişisel koruyucu donanım gibi
gerekli acil müdahale donanımının istasyonlar ve terminallerde hazır
tutulması sağlanır.
(5) Ham petrol ve doğal gaz boru hattı tesisleri
hırsızlık olaylarına karşı gözetim ve denetim altında tutulması amacıyla,
güncel haliyle ulusal ve/veya uluslararası standartlar doğrultusunda
BOTAŞ’ın yetki ve sorumluluğunda SCADA ve telekomünikasyon sistemleri
kurulur. Hırsızlık olaylarını önlemeye yönelik caydırıcı tedbirler için
sorumlu kurum ve kuruluşlarla etkin işbirliği yapılır.
(6) Ham petrol ve doğal gaz boru hattı tesislerinin
deniz geçişlerinde boru hatlarının denize girdiği ve çıktığı noktaların her
iki tarafında, petrol ve doğal gaz boru hattı tesislerinin deniz
kıyılarında kurulan liman, iskeleler ile yer altı ve yer üstü depoları
dâhil terminal tesislerine ilişkin acil müdahale planlarının hazırlanması
ve olay meydana geldiğinde müdahaleye ilişkin tüm hazırlık çalışmaları 5312
sayılı Kanun ve bu Kanun çerçevesinde yayımlanan Deniz Çevresinin Petrol ve
Diğer Zararlı Maddelerle Kirlenmesinde Acil Durumlarda Müdahale ve
Zararların Tazmini Esaslarına Dair Kanunun Uygulama Yönetmeliği ile diğer
ilgili mevzuat kapsamında yapılır.
(7) Ham petrol ve doğal gaz depolama yapılan
ünitelerde 2/3/2019 tarihli ve 30702 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan
Büyük Endüstriyel Kazaların Önlenmesi ve Etkilerinin Azaltılması Hakkında
Yönetmelik ve buna ilişkin yayımlanan mevzuat hükümleri uygulanır.
Görevli
personel
MADDE 14
– (1) Tesislerin işletilmesinde,
personelin görev tanımı, eğitimi ve değerlendirilmesi ile eğitim yenileme
sürelerini kapsayan program hazırlanır.
(2) Tesislerde görevli tüm personel; acil durum,
yanıcı sıvı ve gazların özellikleri ile potansiyel tehlikeler, yangınla
mücadele ve ilk yardım konusunda eğitilir. Ayrıca, ilgili personel kendi
görev alanlarında uygulamalı eğitime tabi tutulur. Tesislerde, eğitimi
başarılı şekilde tamamlayan personel görevlendirilir. Eğitim birimleri,
merkezde ünitelerin, taşrada işletme birimlerinin görüşlerini alarak,
yıllık eğitim programını en geç Ekim ayı sonuna kadar hazırlar. Hazırlanan
eğitim programı müteakip yılın başından itibaren yürürlüğe girer.
Mülki
idare amirleriyle işbirliği
MADDE 15
– (1) BOTAŞ, 11 inci maddenin
üçüncü fıkrası çerçevesinde güvenliğini sağladığı kendi boru hattı
tesislerine yönelik kendi güvenlik tedbirleri yanında, boru hatlarının
geçtiği veya tesislerin bulunduğu il ve ilçelerdeki mahallin en büyük mülki
idare amirinden ilave güvenlik tedbirleri alınmasını talep eder. Bu amaçla
BOTAŞ, gerek görülen bina, tesis, malzeme, araç, teçhizat ve benzeri ile
birlikte bilgi, belge ve dokümanların tedarikini sağlar. Mahallin en büyük
mülki idare amiri başkanlığında güvenlik birimlerinin katılımı ile yılda
iki defadan az olmamak üzere önceden kararlaştırılan zamanlarda güvenlik
toplantıları yapılır.
İhbarda
bulunanlara verilecek ödüller
MADDE 16
– (1) Boru hattı tesislerinin
doğal afetlerden (toprak kayması, sel, deprem ve benzeri) kaynaklanan
hasarlar ile kazı, hırsızlık gibi etkenlerin neticesinde boru üzerinde
meydana gelebilecek ezilme ve bükülme veya sızıntı gibi mevcut ve muhtemel
tehditlerin ortadan kaldırılması veya zararın artmasının önlenmesi amacıyla
yapılacak ihbarlar için BOTAŞ tarafından ücretsiz ihbar hattı tesis edilir.
İhbarda bulunmakla beraber, zararın artmasını veya muhtemel zararın ortaya
çıkmasını önleyenlere BOTAŞ Ödül Yönergesine göre ödül verilebilir. İhbarda
bulunanlarla ilgili bilgiler gizli tutulur.
(2) Boru hattı tesisleri ile ilgili üçüncü şahıs ve
kurumları bilgilendirmeye yönelik tek sayfa el broşürleri hazırlanır. Bu
broşürlerde boru hattının taşıdığı risk ve acil durumlarda haber verme
konusu dâhil yapılması gereken ilk işlemler belirtilir.
(3) Bu Yönetmelik kapsamında belirtilen
faaliyetlerde görevli BOTAŞ personeli ve kendi kuruluş mevzuatı uyarınca bu
faaliyetlerin güvenliğinden sorumlu olan diğer kamu personeline bu madde
kapsamında ödül verilmez.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Çeşitli ve Son Hükümler
İhtilaf
ve tereddüt halinde yapılacak işlem
MADDE 17
– (1) Bu Yönetmeliğin uygulanması
sırasında BOTAŞ ile üçüncü şahıslar arasında çıkan ihtilafların hallinde
dava açılmasından önce ve/veya Yönetmelik hükümlerinin yorumlanmasında
tereddüde düşülen konuların açıklığa kavuşturulmasında Bakanlık yetkilidir.
(2) Bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan konularda;
BOTAŞ’ın uygun görmesi halinde, ulusal ve uluslararası standartlar ile uluslararası
alanda tecrübe sahibi boru hattı işletmecilerinin uygulamaları ve boru
hattı yapım tekniği dikkate alınarak hazırlanacak risk değerlendirme
raporuna göre işlem yapılır.
Yürürlükten
kaldırılan yönetmelik
MADDE 18
– (1) 4/7/2014 tarihli ve 29050 sayılı
Resmî Gazete’de yayımlanan Boru Hatları ile Petrol Taşıma A.Ş. Genel
Müdürlüğü (BOTAŞ) Ham Petrol ve Doğal Gaz Boru Hattı Tesislerinin Yapımı ve
İşletilmesine Dair Teknik Emniyet ve Çevre Yönetmeliği yürürlükten
kaldırılmıştır.
Mevcut
hat vanaları, kaçak tespit ve pig atılma programı kullanımı
GEÇİCİ
MADDE 1 – (1) Bu Yönetmelikte
belirtilen niteliğe uymayan hat vanaları bu Yönetmelikte belirtilen
niteliklere uygun olanlar ile değiştirilmesine ilişkin uygulama planı bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde hazırlanır.
(2) 6 ncı maddenin beşinci fıkrasına göre mevcut
hat vanalarının yerleri gözden geçirilerek ilave hat vanası ihtiyacı, bu
Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde belirlenir.
(3) Ham petrol ve/veya doğal gaz boru hatlarında
henüz kaçak tespit programı kullanılmayan terminallere ve istasyonlara
yönelik uygulama planı bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
altı ay içinde hazırlanır.
(4) Bu Yönetmelik ile getirilen pig atılması gibi
diğer dönemsel işlerin yapılmasına ilişkin uygulama planı bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde hazırlanır.
El
kitaplarının hazırlanması ve uygulama planı
GEÇİCİ
MADDE 2 – (1) Bu Yönetmelik
gereğince hazırlanması gereken ham petrol, doğal gaz, LNG depolama ve yer
altı depolama faaliyetleri ile ilgili el kitapları bu Yönetmeliğin
yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde hazırlanır. El
kitaplarının hazırlanması için BOTAŞ Genel Müdürlüğünde kalite müdürlüğünün
bağlı olduğu daire başkanlığı tarafından yeterli sayıda komisyon
oluşturulur.
Yürürlük
MADDE 19
– (1) Bu Yönetmelik yayımı
tarihinde yürürlüğe girer.
Yürütme
MADDE 20
– (1) Bu Yönetmelik hükümlerini
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı yürütür.
Ekleri için tıklayınız.