Anayasa Mahkemesinin 2/3/2022 Tarihli ve 2018/26771 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2022-04-14

14 Nisan 2022 PERŞEMBE 
Resmî Gazete 
Sayı : 31809
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
İKİNCİ BÖLÜM  KARAR 
KAHİR BATEYİ ÖZTÜRÜN BAŞVURUSU 
Başvuru Numarası: 2018/26771Karar Tarihi : 2/3/2022
Başkan : Kadir ÖZKAYA Üyeler : Engin YILDIRIM M. Emin KUZ Basri BAĞCI Kenan YAŞAR Raportör : Selçuk KILIÇBaşvurucu : Kahir Bateyi ÖZTÜRÜN Vekili : Av. Ümit AVCI 
I. BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, iş akdinin feshedilmesine karşı açılan davada esasa etkili iddialar karşılanmaksızın karar verilmesi nedeniyle gerekçeli karar hakkının ihlal edildiği iddiasıa ilişkindir.

II. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 17/8/2018 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan ön incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Bölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5. Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabul edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6. Başvuru belgelerinin bir örneği bilgi için Adalet Bakanlığına (Bakanlık)gönderilmiştir. Bakanlık, görüşünü bildirmiştir.

III. OLAY VE OLGULAR 
7. Başvuru forınu ve cklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar özetle şöyledir:

8. Van Büyükşchir Belediyesi (Belediye), M. Ltd. Şti. ve A. A.Ş.nin (Şirketler)oluşturduğu adi ortaklıkla 1/3/2016 tarihinde 49 işçi için 36 ay süreli hizmet alım sözleşmesi imzalamıştır. Başvurucu bu şirketlerin işçisi olarak Belediyeye hizmet vermekte iken Belediye 1/3/2017 tarihinde anılan adi ortaklıkla olan sözleşmeyi sonlandırmıştır.Belediyenin söz konusu sözleşmenin menfaatlerini önemli ölçüde ihlal ettiği gerekçesine dayanarak sözleşmeyi sonlandırdiğı anlaşılmıştır.

9. Başvurucu 3/4/2017 tarihinde iş akdinin geçerli bir nedene dayanmadan feshedildiğini belirterek Belediye ve Şirketler aleyhine Van 1. iş Mahkemesinde (Mahkeme)22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununun 20. maddesi uyarınca ișe iade davası açmıştır.Başvurucu, 485? sayıl Kanun'un 18. maddesinde belirtilen geçerli fesih sebeplerinin bulunmadığını ileri sürmüş ve aynı Kanun'un 21. maddesi uyarmca bu durumun tespiti ile işe iadesine karar verilmesi talebinde bulunmuştur, Davalı Belediye cevap dilekçesinde; davayıkabul etmediklerini, başvurucunun alt işveren olan diğer davalıların bünyesinde çalıştığıı,hizmet alım sözleşmesinin mevzuat kapsamında haklı olarak feshedildiğini, başvurucunun işsözleşmesinin taraflarınca sonlandırılmadığını ve davanın reddi gerektiğini ileri sürmüştür.
10. Mahkeme 5/12/2017 tarihli karariyla davanın reddine hükmetmiştir. Kararın gerckçesinde Belediye tarafindan Şirketlerle imzalanan hizmet alım sözleşmesinin,menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesinden dolayı Belediye tarafindan 31/10/2016 tarihinde kararlaştirılan ve 22/11/2016 tarihli ve 29896 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe giren 677 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin (677 sayılı KHK) 8. maddesi uyarınca feshedildiği, başvurucunun iş akdinin yasal düzenleme kapsamında sona erdirildiği, yasal yetki nedeniyle fesihlerde 4857 sayıli Kanun'un 18. ve devamı maddeleri uyarınca geçersizlik koşulları aranmayacağı ve iş akitlerinin geçerli nedenle feshedildiğinin kabulünün gerektiği belirtilmiştir. Ayrıca Erzurum Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesinin (Bölge Adliye Mahkemesi) 24/10/2017 tarihli ve E.2017/2160, K.2017/1464 sayılı kararının emsal mahiyette olduğu hususuna yer verilmiştir.

11. Başvurucu, karara karşı istinaf kanun yoluna başvurmuştur. İstinaf dilekçesinde,iş akdinin feshinin 677 sayılı KHK kapsamında değerlendirilmesinin hukuken mümkün olmadığını, asıl işveren konumunda olan Belediye tarafından hizmet alım sözleşmesinin feshedilnesinin alt işverenler tarafindan iş akdinin feshine gerckçe olarak kabul edilemeyeceğini, 677 sayılı KHK uyarınca iş akdinin feshedilmesinde geçersizlik koşullarının aranmayacağı yönündeki mahkeme gerekçesinin hukuka uygun olmadığını, fesih işleminin feshin son çare olmast ilkesi çerçevesinde yapılmadığını belirtmiştir.
12. Bölge Adliye Mahkemesi 15/2/2018 tarihli karan ile istinaf başvurusunun esastan reddine temyiz kanun yolu açık olmak üzere karar vermiştir.

13. Başvurucu, Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı temyiz yoluna başvurmuş;istinaf dilekçesinde dile getirdiği hususlari temyiz dilekçesinde de ileri sürmüştür.
14. Temyiz istemini inceleyen (kapatılan) Yargitay 22. Hukuk Dairesi (Daire)tarafindan 12/10/2017 tarihli ve 7036 sayilı Is Mahkemeleri Kanunu'nun 8. maddesinin (1)numaralı fikrasının (a) bendi gereğince 4857 sayıl Kanun'un 20. maddesi uyarınca açılan fesih bildirimine itiraz davalarında verilen kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamayacağı hususu vurgulanımıştır. Yine 7036 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (4) numarah fikrasında, ilk derece mahkemeleri tarafindan bu Kanun'un yürürlüğe girdiği 

tarihten önce verilen kararların karar tarihindeki kanun yoluna ilişkin hükümlere tabi olduğunun düzenlendiği belirtilmiştir. Söz konusu düzenlemeler uyarınca ilk derece mahkemelerinin 25/10/2017 tarihinden sonra verdiği işe iade davalarındaki kararlar hakkındaki Bölge Adliye Mahkemesi kararlarının kesin olduğu ve bu kararlara karşı temyiz yoluna başvurulamayacağı belirtilmiş, ilgili mevzuat hükümleri kapsamında temyiz istemlerinin reddine karar verilmiştir.

15. Nihai kararın 23/7/2018 tarihinde tebliğinin ardından başvurucu süresinde bireysel başvuruda bulunmuştur.

IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hukuk 
1.İlgili Mevzuat 
16. 4857 sayılı Kanun'un "Tanımlar" kenar başlıklı 2. maddesinin ilgili kismışöyledir:
"Bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcıişlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkive asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.
... Hízmet ałımına davanak teşkil edecek sözleşme ve şartnamelere,
a) İşe alınacak kişilerin belirlenmesi ve işten çıkarma yetkisinin kammu kurum.kuruluşları ve ortakhklarıa bırakılması.

b) Hizmet alım sözleşmeleri çerçevesinde ya da geçici işçi olarak aynı iş yerinde daha önce çalişmş olanların çaliştiriłmasına devam olunmasi,
yönünde hükümler konulamaz."
17. 4857 sayıħı Kanun'un "Feshin geçerli sebebe dayandırılması" kenar başlıklı 18.maddesinin birinci fikrasının ilgili kısmı şöyledir:
"Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı ayhık kıdemí olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesħeden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadir. .….

18. 4857 sayılı Kanun'un "Sözleşmenin feshinde usul" kenar başlıkhı 19. maddesi şöyledir:
"İşveren fesih bildirimini yazıhı olarak yapmak ve fesih sebebini açık ve kesin bir şekilde helirumek zorundadir.


Hakkımdaki iddialara karşı savunmasını almadan bir işçinin belirsiz süreli işsözleşmesi. o işçinin davranşı veya verimi ile ilgili nedenlerle feshedilemez. Ancak.işverenin 25 inci maddenin (II) numaralı bendi şartlarima uygun fesih hakkı sakhdur."
19. 4857 sayılı Kanun'un "Fesih bildirimine itiraz ve usulü" kenar başlıkh 20.maddesinin olay tarihinde yürürlükte olan hâliyle ilgili kısmı şöyledir:
"İş sözleşmesi feshedilen işçi, fesih bildiriminde sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli bir sebep olmadığı iddiası ile fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren bir α içinde iş mahkemesinde dava açabilir.

Feshin geçerli bir sebebe dayandiğını ispat yükümlülüğü işverene aittir. İşçi, feshin başka bir sebebe dayandığını iddia ettiği takdirde, bu iddiasını ispatla yükümlüdür.
11
20. 4857 sayılı Kanun'un "Geçersiz sebeple yapılan feshin sonuçłart" kenar başlıkhı21, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"İşverence geçerli sebep gösterilmediği veya gösterilen sebebin geçerli olmadığımahkemece veya özel hakem tarafindan tespit edilerek feshin geçersizliğine karar verildiğinde, işveren, işçiyi bir ay içinde işe başlatmak zorundadır. İşçiyi başvurusu üzerine işveren bir ay içinde işe başlatmaz ise, işçiye en az dört aylık ve en çok sekiz ayhk ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur.

Mahkeme veya özel hakem feshin geçersizliğine karar verdiğinde, işçinin işe başlatilmaması halinde ödenecek tazminat miktarinı da belirler.

Kararın kesinleşmesine kadar çalıştırılmadığı süre için işçiye en çok dört aya kadar doğmuş bulunan ücret ve diğer haklari ödenir.

İşçi kesinleşen mahkeme veya özel hakem kararıın tebliğinden itibaren on işgünüiçinde işe haşlamak için işverene başvuruda bulunmak zorundadır. İșçi bu süre içinde başvuruda bulunmaz ise, işverence yapilmiş olan fesih geçerli bir fesih sayilır ve işveren sadece bunun hukuki sonuclari ile sorumlu olur."
21. 4857 sayılı Kanun'un "İsverenin hakh nedenle derhal fesih hakkr" kenar başlıkh 25, maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"Süresi belirli olsun veya olmasın işveren, aşağıda yazilı hallerde iş sözleşmesini sürenin bitiminden önce veya bildirim süresini beklemeksizin feshedebilir.
I- Sağlık sebepleri 
II- Ahlak ve ivi niyet kurallarına uymayan haller ve henzerleri 

III- Zorlayıcı sebepler:
IV- İşçinin gözaltına alınması veya tutuklanması halinde devamsızlığm 17 nci maddedeki bildirim süresini aşmasi.

İşçi feshin yukarıdaki bentlerde öngörülen sebeplere uygun olmadığı iddiası ile 18, 20ve 21 inci madde hükümleri çerçevesinde yargı yoluna başvurabilir."
22. 7036 sayılı Kanun'un "Temyiz edilemeyen kararlar" kenar başhklı 8. maddesinin ilgili kısmı şöyledir:
"(1) Diğer kanunłardaki hükümier saklı kalmak kaydyla, aşağıda belirtilen dava ve işlerde verilen kararlar hakkında temyiz yoluna başvurulamaz:
a) 4857 sayıh Kanunun 20 nci maddesi uyarmca açilan fesih bildirimine itiraz davalarinda verilen kararlar.

il .

23. 7036 sayılı Kanun'un geçici 1. maddesinin (4) numaralı fikrası şöyledir:
"ilk derece mahkemeleri tarafindan bu Kanumun yürürlüğe girdiği tarihten önce verilen kararłar, karar tarihindeki kanun yoluna ilişkin hükümlere tabidir."
24. 677 sayılı KHK'nın "İptal edilecek ihaleler" kenar başlıklı 8. maddesinin (1)numarahı fikrası şöyledir:
"3/7/2005 tarihli ve5393 sayılı Belediye Kanununun 45 inci maddesinin ikinci fikrasına göre belediye başkan veya başkan vekili görevlendirilen belediyeler ve bunłarın bağlıkuruluşları ile sermayesinin %50'sinden fazlası bu beledivelere ait ortaklıklarda, 5/1/2002tarihli ve 4735 sayıhı Kamu İħale Sözleşmeleri Kanumuna göre imzalanan her türlü mal veva hizmet ahmları ile yapım işlerine ilişkin sözleşmelerdeki yüklcnicilerin, terör örgütlerine iltisakı veya bumlarla irtibatı olduğunun Emmiyet Genel Müdürlüğü tarafindan bildirilmesi ya da imzalanan bu sözleşmeler nedeniyle belediye menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesi halinde bu sözleşmeler belediye başkam veya belediye başkan vekili tarafindan tek taraflt olarak resen feshedilir."
25. 677 sayılı KHK, 6/2/2018 tarihli ve 7083 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 8/3/2018 tarihli ve 30354 mükerrer sayıhı Resmi Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesi sonucunda ayni şekilde kanunlaşmiştír.

2. Yargitay Kararlari 
26. Dairenin 31/5/2018 tarihli ve E.2018/7470, K.2018/13941 sayihı kararıın ilgili kısmı şöyledir:

"Somut olayda, güvenlik görevlisi olarak çalışan davacıın iş sözleşmesi, davahlar arasındaki özel güventik alımı işine dair sözleşmenin davah asıl işveren … tarafından feshedilmesi sebebiyle diğer davalı alt işverence feshedilmiştir. Davalilar arasındaki özel güvenlik ahımi işine dair sözleşmenin sona erdirilmesine yönelik işveren kararı işletmesel karar niteliğinde olup yukarıdaki açıklamalarda da belirtildiği üzere yerindelik denetimine tabi değildir. Dosya içeriğine göre davallar arasındaki özel güvenłik alımı işine duir sözleşmenin sona ermesinden sonra aynı işyerinde ihaleyi kazanan firma ile davalı alt işveren arasinda herhangi bir organik bağın varliğı iddia ve ispat edilmemiştir, Budurumda davałılar arasındaki özel güvenlik alınu işine dair sözleşmenin sona erdirilmesi nedeniyle davalı alt işveren şirketinde istihdam fazlalığının ortaya çıkması kaçınılmaz olup yargisal denetimin sadece feshin son çare olması ilkesi kapsamında yapılması gerekmektedir. Bu doğrultuda davalıtar arasındaki õzel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona erdiği tarihte davali altişverenin başka işyerlerinín olup olmadığı ve davacıın bu işyerlerinde değertendirilme imkanımın bulunup bulunmadığinın belirlenmesi sö: konusu ilkenin uygulanması noktasında önem arzetmektedir. Mahkemece hu yönde gerekli inceleme ve araştirma yapilmaksızıin eksik inceleme ile karar verilmesi hatalı olmuştur. Yapilacak iş.davalı şirketin fesih tarihinde davacıyı çaliıştırabileceği başka işyerlerinin olup olmadıği, bu işyerlerine fesih tarihinden kisa bir süre önce ve sonra davacı ile aynı vasiflorda yeni ișçi alımu yapıłıp yapılmadığı araştırılarak, davacıyı çałıştırabiłeceği başka işveri ve yeni íşçíalımu yok ise davahlar arasındaki özel güvenlik alımı işine dair sözleşmenin sona ermesine ilişkin bu durumun geçerli fesih sebehi oluşturacağı kabul edilerek davanın reddine, var ise de feshin son çare olma ilkesine uyulmadan yapılan feshin geçersizliğine karar vermekten ibarettir,
Ayrıca Bölge Adliye Mahkemesi karar gerekçesinde emsal kabul edilen, Dairemizin 09.06.2016 tarihli ve 2016/13729. esas 2016/17170 karar savih onama kararinda fesih gerekçesi farklı olduğundan emsal nitelikie kahul edilmesi doğru değildir. Yine Dairemizin 06.10.2016 tarihli 2016/25510 esas 2016/22639 karar sayilı ve 2016/25507 esas 2016/22636 karar sayılı kararları açısımdan ise, gerek emsat nitetikte belirtilen_ kararların gerekse dosya içeriğinin Dairemizce yeniden değerlendirilmesi neticesinde davallar arasındaki hizmet alım sözleşmesinin sona erdirilmesinin işletınesel karar niteliğinde olduğu kararın yerindelik denetimine tabi olmaması nedeniyle sadece feshin son çare olmasıilkesi kapsamında araştırma ve inceleme yapılması gerekliliği karşısında görüş değişikliği yoluna gidilmiştir.

. Temyiz olunan Bölge Adłiye Mahkemesi kararının, vukarıda yazılı sebepten dolayıBOZULARAK ORTADAN KALDIRILMASINA..."
27. Dairenin 7/3/2019 tarihli ve E.2018/12073, K.2019/5491 sayili, 31/5/2018tarihli ve E.2018/7469, K.2018/13940 sayili, 23/6/2017 tarihli ve E.2017/35708,K.2017/15429 sayıli, 25/5/2017 tarihli ve E.2017/34553, K.2017/12161 sayılı kararları da yukarıda alıntısı yapılan karar (bkz. § 26) ile benzer uyuşmazhıklara ilişkin olup benzer gerekçeye sahiptir.

B. Uluslararası Hukuk 
1.  Avrupa Ínsan Haklariı Sözleşmesi 
28. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin (Sözleşme) "Adil yargıłanma hakkı" kenar başlīkhı 6. maddesinin (1) numarah fikrasmın ilgili kısmı şöyledir:

"Herkes davasının medeni hak ve yükümlülükleri ile ilgili uvuşmazhklar[ın]  esasıkonusunda karar verecek olan … bir mahkeme tarafindan … görülmesini isteme hakkına sahíptir..."
2. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihadı
29. Avrupa Însan Hakları Mahkemesi (AiHM) bir yargılamada hak ve özgürlüklerin gerçek anlamda korunabilmesi için davaya bakan mahkemelerin tarafların dayanaklarıı,iddialarinı ve delillerini etkili bir biçimde inceleme görevi olduğunu belirtmektedir (Dulaurans/Fransa, B. No: 34553/97, 21/3/2000, § 33). AIHM mahkemelerin davaya yaklaşma yönteminin başvurucuların iddialarıa yanıt vermekten ve temel şikáyetlerini incelemekten kaçımaya neden olduğunu tespit ettiği durumlari, davantn hakkaniyete uygun bir biçimde incelenme hakkı yönünden Sözleşme'nin 6. maddesinin ihlali olarak nitelendirmektedir (Kuznetsov/Rusya, B. No: 184/02, 11/4/2007, §§ 84, 85).
30. AiHM ayrıca derece mahkemelerinin karartarın yapısı ve içeriği ile ilgili olarak özellikle delillerin kabulü ve değerlendirilmesinde geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu pek çok kararında yinelemiştir (Van Mechelen ve diğerleri/Hollanda, B. No: 21363/93,21364/93, 21427/93ve 22056/93, 23/4/1997, § 50; Barbera Messegue ve Jabardo/Ispanya,B. No: 10590/83, 6/12/1988, § 68). Bu bağlamda temel hak ve özgürlüklerin ihlali sonucunu doğuracak derecede ve keyfi olmadıkça belirli bir kanıt türünün kabul edilebilir olup olmadiğina ve değerlendirme şekline karar vermenin ilk derece mahkemelerinin görevi olduğunu vurgulamaktadır (Garcia Ruiz/Ispanya, B. No: 30544/96, 21/1/1996, § 28;S.N./Ísveç, B. No: 34209/96, 2/7/2002, § 44).

31. Bunun yam sıra AiHM, derece mahkemelerinin kendilerine sunulan tüm iddialara yanit vermek zorunda olmamakla birlikte somut davanın özelliğine göre esas sorunları incelemiş olduğunun açık ya da zımni anlaşılabilir bir şekilde gerekçeli kararında yer almasina önem vermektedir (Boldea/Romanya, B. No: 19997/02, 15/2/2007, § 30; Hiro Balani/Ispanya, B. No: 18064/91, 9/12/1994, § 27). Zira mahkemclerin tarafların temyiz hakkını kullanabilmeleri için gerekli olan "kararlarım hukuken geçerli hangi temele dayandırdıklarım yeterince açıkłama" yükümlülüğü altında bulunduklarımı belirtmektedir (Hadjtanastassiou/Yunanistan, B. No: 12945/87, 16/12/1992, § 33).
32. Ayrica kanun yolu mahkemelerince verilen karar gerekçelerinin ayrntıhıolmaması da söz konusu hakkın ihlal edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır. Kanun yolu mahkemelerince verilen bu tür kararların ilk derece mahkemesi kararlannda yer verifen gerekçclerin kabul edilmiş olduğu şeklinde yorumlanması gerekmektedir (Garcia Ruiz/Íspanya, § 26).

V. İNCELEME VE GEREKÇE 
33. Anayasa Mahkemesinin 2/3/2022 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşünüldü:
A. Adli Yardım Talebi Yönünden 
34. Başvurucu, bireysel başvuru harę ve giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğunu belirterek adli yardım talebinde bulunmuştur 

35. Anayasa Mahkemesinin Mehmer $erif Ay (B. No: 2012/1181, 17/9/2013)kararında belirtilen ilkeler dikkate alınarak geçimini önemli ölçüde güçleştirmeksizin yargılama giderlerini ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun açıkça dayanaktan yoksun olmayan adli yardım talebinin kabulüne karar verilmesi gerekir.
B. Gerekçeli Karar Hakkının İhlal Edildiğine İlişkin İddia 
1. Başvurucunun İddiaları ve Bakanlık Görüşü
36. Başvurucu; derece mahkemesince KHK maddelerine dayanılarak muğlak ve kalıp ifadelerle hüküm kurulduğunu, mahkeme hükmündeki hukuka aykırılıklar belirtilerek istinaf ve temyiz mercilerine başvuruda bulunulduğunu, kararlarda bariz takdir hatasının söz konusu olduğunu, emredici nitelikteki yasal koşullara uyulmaksızın iş akdinin feshedildiğini,kanuna aykırı hususlara istinaf ve temyiz mercilerinin keyfī olarak sessiz kaldığını belirterek adil yargılanma ve etkili başvuru haklarımın ihlal edildiğini ileri sürmüştür. Başvurucu ayrıca terör örgütüyle iltisakının söz konusu olmadığını, hakkında bu hususa yönelik kesinleşen bir ceza yargılamasının bulunmadığıni, aksi durumunun ispat külfetinin karşı tarafta olduğunu belirtmiş; mahkemenin aksi yöndeki hükmü nedeniyle masumiyet karinesinin ihlal edildiğini savunmuştur.

37. Bakanlık görüşünde, başvurucunun iddialarının kanun yolu şikâyeti niteliğinde olduğu belirtilmiştir. Bunun yanı sıra başvurucu hakkında ahınan tedbirlerin olağanüstü hâl döneminde alinması nedeniyle, yapilacak incelemede Anavasa'nin 15. maddesinin dikkate alinması gerektiği ifade edilmiştir.

2.Değerlendirme 
38. Anayasa'nun "Hak arama hürriveti" kenar başlkliı 36. maddesinin birinci fikrasi şöyledir:
"Herkes, meşru vasita ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargilanma hakkina sahiptir."
39. Anayasa Mahkemesi, olaylarım başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir cder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun iddialarının gerekçeli karar hakki kapsamında incelenmesi gerektiği değerlendirilmiştir. Şirketlerle yapılan hizmet alım sözleşmesinin Belediyeyi zarara uğrattığı gerekçesiyle Belediye tarafindan sona erdirildiğinden ve hizmet alim sözleşmesi sona crdirilirken başvurucu ile ilgili bir değerlendirmede bulunulmadığıdan masumiyet karinesi yönünden ayrı bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

a. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
40. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

b. Esas Yönünden 
i. Genel İlkeler 
41. Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fikrasında, herkesin adil yargılanma hakkına sahip olduğu belirtilmiş ancak gerekçeli karar hakkından açıkça söz edilmemiştir. Bununla birlikte Anayasa'nın 36. maddesine ".…ile odil yargılanma" ibaresinin eklenmesine ilişkin gerekçede, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerce de güvence altına alınan adil yargılanma hakkının madde metnine dâhil edildiği vurgulanmıştır. Nitekim Sözleşme'nin 6.maddesinin (1) numaralı fikrasındaki hakkaniyete uygun yargılanma hakkının kapsamına gerekçeli karar hakkının da dâhil olduğu AiHM'in birçok kararında vurgulanmıştır.Dolayısıyla Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkını gerekçeli karar hakkı güvencesini de kapsadığının kabul edilmesi gerekir (Abdullah Topçu. B. No:2014/8868, 19/4/2017, § 75).

42. Anayasa'nın 141. maddesinin üçüncü fikrasında da “Bütün mahkemelerin her türlü kararları gerekçeli ołarak yazılır." denilerek mahkemelere kararlarını gerekçeli yazma yükümlülüğü yüklenmiştir. Anayasa'nın bütünlüğü ilkesi gereği anılan Anayasa kuralı da gerekçeli karar hakkıın değerlendirilmesinde gözönünde bulundurulmalıdır (Abdullah Topçu. § 76).

43. Gerekçeli karar hakki, kişilerin adil bir şekilde yargılanmalarını sağlamayı ve denetlemeyi amaçlamaktadır. Bu hak, tarafların muhakeme sirasında ileri sürdükleri iddialarının kurallara uygun biçimde incelenip incelenmediğini bilmeleri ve demokratik bir toplumda kendi adlarına verilen yargı kararlarının sebeplerini toplumun öğrenmesinin sağlanması için de gereklidir (Sencer Başat ve diğerleri [GK], B, No: 2013/7800, 18/6/2014.§§ 31, 34).

44. Mahkemelerin anılan yükümlülüğü, yargılamada ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya karar gerekçesinde ayrıntılı şekilde yanit verilmesi gerektiği şeklinde anlaşılamaz. Ancak derece mahkemeleri, kendilerine sunulan tüm iddialara yanit vermek zorunda değilse de (Yasemin Ekşi, B. No: 2013/5486, 4/12/2013, § 56) davanın esas sorunlarının incelenmiş olduğu gerekçeli karardan anlaşılmalıdır.

45. Bir kararda tam olarak hangi unsurlann bulunması gerektiği davanın niteliğine ve koşullarına bağlidır. Muhakeme sirasında açik ve somut bir biçimde öne sürülen iddia ve savunmaların davanın sonucuna etkili olmasi, başka bir deyişle davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte bulunması hâlinde davayla doğrudan ilgili olan bu hususlara mabkemelerce makul bir gerekçe ile cevap verilmesi gerekir (Sencer Başat ve diğerleri, §§35, 39).

46. Ayrica kanun yolu incclemesi yapan mercinin yargilanayi yapan mahkemenin kararını uygun bulması hålinde bunu ya aynı gerekçeyi kullanarak ya da bir atifla kararına yansitması yeterlidir. Burada önemli olan husus temyiz merciinin bir şekilde temyizde dile getirilmiş ana unsurları incelediğini, derece mahkemesinin kararını inceleyerek onadiğını ya da bozduğunu göstermesidir (Yasemin Ekşi, § 57).

47. Derece mahkemesi kararında esashı iddialarin karşılanmamasi veya bu iddialara makul bir gerekçe ile cevap verilmemesi hâlinde ise kanun yolu incelemesi yapan mercinin -aynı iddiaların kendisi önünde de ileri sürülmnesi hálinde- ilgili iddialara yönelik atif 

yapacağı bir ilk derece mahkemesi değerlendirmesi söz konusu olmayacaktır. Bu durumda kanun yolu incelemesi yapan mercinin davayla doğrudan ilgili olan hu hususları ayrica değerlendirerek makul bir gerekçe ile cevap vermesi anayasal yükümlülük gereğidir (Ümmügülsüm Salgar, B. No:2016/12847, 21/10/2021. § 69).

48. Öte yandan bireysel başvuru yolunun ikincillik niteliği gereği, ilgili mevzuatıyorumlamak derece mahkemelerinin görevi olup Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuruda incelediği husus, derece mahkemelerinin gerekçelerine esas yorumun Anayasa'da güvence altına alınan temel hak ve özgürlükieri ihlal edip etmediğidir (Şeyma Kayaoğlu, B. No:2014/5491, 5/7/2017, § 53).

ii.ilkelerin Olaya Uygulanmasi 
49. Başvuruya konu olayda Belediye ile Şirketler arasindaki hizmet alım sözleşmesi 677 sayılı KHK'nın 8. maddesi uyarınea Belediye tarafindan feshedilmiş, bunun üzerine de başvurucunun iş akdi Şirketler tarafindan sonlandırılmıştır.

50. Başvurucu tarafindan açılan davada Mahkeme, Belediye ile Şirketler arasındaki hizmet aliım sözleşmesinin 677 sayıh KHK'nin 8. maddesi uyarınea feshedilmesi üzerine başvurucunun iş akdinin yasal düzenleme kapsamında sona erdirildiğini, yasal yetki nedeniyle fesihlerde 4857 sayılı Kanun'un 18. ve devamı maddeleri uyarınca geçersizlik koşulları aranmayacağını ve iş akdinin geçerli nedenle olmasa dahi geçerli nedenle feshedildiğinin kabulünün gerektiğini belirterek davanın reddine hükmetmiştir (bkz. § 10).
51. İstinaf dilekçesinde başvurucu, iş akdinin feshinin 677 sayılı KHK kapsamında değerlendirilmesinin hukuken mümkün olmadiği, asıl işveren konumunda olan Belediye tarafindan hizmet alım sözleşmesinin feshedilmesinin alt işverenler tarafindan iş akdinin feshine gerekçe olarak kabul cdilcmeyeceği, 677 sayılı KHK uyarınca iş akdinin feshedilmesinde geçersizlik koşullarının aranmayacağı yönündeki mahkeme gerekçesinin hukuka uygun olmadığı ve fesih işleminin feshin son çare oiması ilkesi çerçevesinde yapılmadıği iddialarında bulunmuştur. Başvurucunun söz konusu iddiaları istinaf merciince karşılanmamış, Bölge Adliye Mahkemesi benzer gerekçelerle mahkeme kararını onamıştır.
52. Başvurucu, mahkeme hükmündeki hukuka aykirılikları belirterek istinaf ve temyiz mercilerine başvuruda bulunmasına karşin ilgili mercilerin hukuka aykirılıklara karşi keyfi olarak sessiz kaldığından, konuyla ilgili temel mevzuat hükümleri yok sayılarak söz konusu hükümlere açıkça aykırı şekilde karar verildiğinden yakınmaktadır. Yukarıda yer verilen genel ilkeler kapsaminda öncelikle başvurucunun belirtilen iddialarının davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte esaslı iddialar olup olmadığı ve söz konusu iddiaların açıkça cevaplandirılmasınin gerekip gerekmediği incelenımelidir.

53. Somut olayda, Şirketlerle arasında yapılan hizınet aliım sözleşmesi 677 sayılıKHK'nın 8. maddesi uyarinca menfaatlerini önemli ölçüde ihlal ettiği gerekçesiyle Belediye tarafindan feshedilmiştir. Bununla birlikte Belediye ile Şirketler arasındaki hizmet alim sözleşmesinin feshedilmesi bu başvurunun konusunu oluşturmamaktadır. Başvurunun konusu, Belediye ile Şirketler arasındaki hizmct alım sözleşmesinin feshedilmesi üzerine başvurucunun Şirketlerle olan iş akdinin sonlandırılmasıdır. Yani Şirketlerin Belediye ile yaptığı hizmet alım sözleşmesinin feshedilmesi üzerine başvurucu ile Şirketler arasıdaki işakdi de feshedilmiştir.


54. Yukarıda yer verilen Yargitay kararlarında, asıl işveren ile alt işveren arasıdaki hizmet alım sözleşmesinin feshedilmesi sebebiyle çalışanın iş akdinin feshedilmesi durumunda feshin son çare olması ilkesi kapsamında yargisal denetimin yapılması ve feshin son çare olma ilkesine uyulmadan yapildiğının tespiti durumunda feshin geçersizliğine karar verilmesi gerektiği belirtilmiştir (bkz. §§ 26, 27). Buna karşın somut olayda mahkeme kararında ve bu karara yönelik istinaf başvurusunu reddeden Bölge Adliye Mahkemesi kararında, olağanüstü hâl kapsamunda çıkarılan KHK ile verilen yetkiye bağlı olarak asıl işveren ile alt işveren arasındaki hizmet aliım sözleşmesinin sona erdirilmesi hâlinde sözleşmesi son bulan alt işverence yapılan iş akdi fesihlerinde yasał yetki nedeniyle 4857sayılı Kanun'un 18. ve devamı maddeleri uyarınca geçerlilik koşullarının aranamayacağının kabul edildiği ifade edilmiş; buna karşın söz konusu kabulün dayanağı açıklanmamıştır.
55, 677 sayılı KHK'nın 8. maddesinin (1) numarahı fikrasında (bkz. § 24) 4735sayılı Kanun'a göre imzalanan her türlü mal veya hizmet alımları ile yapım işlerine ilişkin sözleşmeler nedeniyle belediye menfaatinin önemli ölçüde ihlal edildiğinin belirlenmesi hâlinde bu sözleşmelerin belediye başkanı veya belediye başkanvekili tarafindan tek taraflıolarak resen feshcdilebileceği düzenlenmiştir. Bunun yanında söz konusu hükümde ilgili belediyeye hizmet veren alt işverende çalışan işçilere yönelik bir düzenleme ise yapılmamıştır. Ayrıca anılan KHK hükmü ile hizmet alım sözleşmesinin feshi işlemine yönelik yargı denetimi kapatılmadığı gibi alt işverenin işçilerinin işe iade davası açmalarınısmırlayan bir kurala yer verilmediği de görülmektedir. Bir başka deyişle KHK hükmünde söz konusu şirketlerin işçilerinin işe iade davası açamayacağı yönünde açık veya zımni bir kurala yer verilmemiştir.

56. Başvurucu, iş akdinin KHK kapsamında feshedildiği yönündeki davalı beyanlarıyeterli görülerek ve bu beyanlara üstünlük tanınarak davanın reddedilmesinden şikâyet etmektedir.

57. Mahkemenin gerekçesinde her ne kadar yasal yetki nedeniyle feshin geçerli nedene dayandiğı belirtilmiş ise de hizmet alim sözleşmesinin Belediyece feshedilmesinin ilgili belediyeye hizmet veren alt işverende çalışan işçiler yönünden ne şekilde uygulanacağına yönelik 677 sayılı KHK'da herhangi bir düzenleme bulunmamasına ve alt işverende çalışan işçilerin işe iade davası açmalarını sınırlayan bir kurala da yér verilmemesine karşın neden söz konusu düzenlemenin başvurucunun iş akdinin feshine yasal dayanak olarak kabul edildiği ve başvurucunun iş akdinin geçerli nedenle feshi sonucunu doğurduğu hususlarına yönelik bir irdeleme ve açıklama yapilmamış, -söz konusu kararın onanmasına yönelik Bölge Adliye Mahkemesi kararında da bir açıklama yapılmamıştırgerekçe oluşturulmamiştir.

58. Buna göre başvurucunun iddialarınun -yukarıda yer verilen Yargitay kararları da gözönünde bulundurulduğunda- davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte esaslı iddialar olduğu açıktir. Dolayısiyla başvurucunun söz konusu iddialarını mahkemeler önünde ileri sürebilme imkânına sahip olması ile birlikte gerekçeli karar hakkı uyarınca mahkemelerin de kararlarında esaslı iddiaları karşılaması gerekmektedir.

59. Somut olayda ise sonuca etkili olabilecek söz konusu temel argümanların Mahkemece incelenmediği ve gerekçeli kararda anilan hususlara yönelik herhangi bir değerlendirmede bułunulmadığı anlaşılmıştır. Bu kapsamda uyuşmazlığa yönelik temel meseleler Mahkemece gerekçeli kararda tartışıłmamiştır.


60. Yine başvurucunun esash iddialarini istinaf dilekçesinde dile getirdiği, buna karşın istinaf merciince söz konusu hususlara yönelik hiçbir açıklama yapılmadıği ve gerekçe oluşturulmadıği görülmüştür. Kural olarak derece mahkemesi kararında esasa ilişkin hususlarda yeterli gerekçe bulunması hâlinde istinaf merciince bu karara atif yapilarak değerlendirme yapılması makul görülebilir. Derece mahkemesi kararında gerekçe bulunmadiğı hâllerde ise başvurucu tarafindan ileri sürülen esaslı itirazlarin istinaf mercii tarafindan gerekçeli bir şekilde karşılanması gerekir. Somut olayda başvurucunun temel iddialannın Mahkemece kararda tartişılmamasına ve gerekçe oluşturulmamasına rağmen başvurucunun esaslı iddialarının istinaf mereii tarafından da karşılanmadığı görülmüştür. Bu durumun yargılamayı bir bütün hälinde adil olmaktan çıkardığı değerlendirilmiştir.
61. Açıklanan gerekçelerle başvurucunun Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

C.Diğer İhlal İddiaları
1. Başvurucunun İddiaları
62. Başvurucu, iş akdinin yazılı fesih kuralına uyulmaksızın feshedilmesi nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğini ileri sürmüştür.

2. Değerlendirme 
63. Somut başvuruya konu mahkeme kararinın Anayasa'nın 36. maddesi kapsamında gerekçeli karar hakkını ihlal ettiği sonucuna varıldığından başvurucunun ileri sürdüğü mülkiyet hakkının ihlal edildiğine yönelik şikâyet hakkında kabul edilebilirlik ve esas yönünden ayrica bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.
D. 6216 Sayıh Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
64. Başvuruda tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mnercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştiran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (30/3/2011 tarihli ve 6216 sayıh Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 50. maddesinin (2) numaralı fikrasında düzenlenen bireysel başvuruya özgü yeniden yargılama kurumunun özelliklerine ilişkin kapsamhı açıklamalar için bkz. Mehmet Doğan [GK], B. No: 2014/8875,7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerlęri (2), B. No: 2016/12506, 7/11/2019, §§ 53-60,66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B. No: 2020/32949, 21/1/2021, §§ 93-100).
65. Öte yandan ihlalin niteliğine göre yeniden yargılamanın yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından başvurucunun tazminat talepleri kabul edilmemiştir.
VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;

A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B.  Gerekçeli karar hakkmın ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nin 36. maddesinde güvence altina alinan adil yargılanma hakkıkapsamındaki gerekçeli karar hakkının İHLAL EDİLDiGiNE,
D. Kararın bir örneğinin gerekçeli karar hakkının ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmak üzere Van 1. İş Mahkemesine (E.2017/374,K.2017/1171) GÖNDERİLMESİNE,
E. Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDiNE,
F. 4.500 TL vekâlet ücretinin başvurucuya ÖDENMESiNE,
G. Ödemenin, kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAiZ UYGULANMASINA,
H. Kararın bir örneğinin Adalet Bakanlığına GÖNDERİLMESiNE 2/3/2022tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.