Anayasa Mahkemesinin 26/11/2025 Tarihli ve E: 2025/89, K: 2025/243 Sayılı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2026-03-10

10 Mart 2026 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 33192
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2025/89Karar Sayısı : 2025/243Karar Tarihi : 26/11/2025
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çanakkale 2. İdare Mahkemesi 
İTİRAZIN KONUSU: 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 21/1/2010 tarihli ve 5947 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ek 33. maddesinin birinci fikrasının üçüncü cümlesinin Anayasa'nın 2., 18. ve 35. maddelerine aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.

OLAY: Nöbet ücretinin ödenmesi talebiyle yapılan başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un itiraz konusu kuralın da yer aldığı ek 33. maddesi şöyledir:
“Ek Madde 33  (Ek: 23/2/1995  KHK-547/10 md.; Değişik: 21/1/2010 - 5947/10md.)

Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılmasısonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir. (Ek cümle: 2/1/2014 - 6514/10 md.) Bu ücret voğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler için yüzde elli oranında artırımlı ödenir. Ancak ayda_aile sağlığı ve toplum sağlığımerkezlerinde 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmaz. Bu ücret damga vergisi hariç herhangi bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaz.
(Değişik tablo: 27/3/2015-6639/10 md.)
Gösterge: 150

Gösterge: 135

Gösterge: 120

Gösterge: 90

Gösterge: 75

Gösterge: 55

Bu madde hükmü, üniversitelerin yataklı tedavi kurumlarında çalışan ve 4/11/1981tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 50 nci maddesinin (e) bendi kapsamında bulunanlar ile yataklı tedavi kurumlarında çalışan ve 11/4/1928 tarihli ve 1219 sayılıKanunun ek 14 üncü maddesinin dördüncü fikrası kapsamında bulunanlar hakkında da uygulanir.

İcap nöbeti tutan ve bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir icap nöbeti saati için, icap nöbeti süresi kesintisiz 12 saatten az olmamak üzere, yukarıda nöbet ücreti için belirlenen ücretin yüzde 40'ı tutarında icap nöbet ücreti ödenir. (İptal cümle:Anayasa Mahkemesinin 25/1/2023 tarihli ve E.: 2022/97; K.: 2023/13 sayılı Kararı ile)
Bu madde uyarınca yapılacak ödemeler, döner sermayesi bulunan kurumlarda döner sermaye bütçesinden karşılanır.”

II. İLK İNCELEME 
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI'nın katılımlarıyla 27/3/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Hilal YAZICI tarafindan hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam 
3. 657 sayılı Kanun'un 101. maddesinin birinci fikrasında, günün yirmi dört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan devlet memurlarının çalışma saat ve şekillerinin kurumlarınca düzenleneceği belirtilmiştir.

4. Anılan Kanun'un ek 33. maddesinin birinci fikrasının birinci cümlesinde yataklıtedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri,toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz altı saatten az olmamak üzere), söz konusu fikrada belirtilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücretinin ödeneceği hükme bağlanmıştır.

5. Fıkranın ikinci cümlesinde de bu ücretin yoğun bakım, acil servis ve 112 acil sağlık hizmetlerinde tutulan söz konusu nöbetler için yüzde elli oranında artırımlı olarak ödeneceği belirtilmiştir.


6. İtiraz konusu üçüncü cümlede ise nöbetler için aile sağlığı ve toplum sağlığımerkezlerinde ayda 60 saatten, diğer yerlerde ve hiçbir şekilde 130 saatten fazlası için ödeme yapılmayacağı belirtilmiştir.

7. Kanun'da, nöbetlerin süresine ilişkin olarak bir üst sınır öngörülmemiştir. Kanun kapsamında nöbet karşılığında öncelikle kişiye izin kullandırılması, bunun mümkün olmamasıhâlinde ise ücret ödenmesi öngörülmüştür.

8. Kural ise karşılığı ücret olarak ödenecek nöbet süresini aile sağlığı ve toplum sağlığımerkezlerinde aylık 60 saat, diğer yerlerde aylık 130 saat ile sınırlandırmıştır. Dolayısıyla ilgili birimlere göre aylık 60 saat veya 130 saati aşan nöbetlerde ücret ödenmediği gibi bunun alternatifi olarak izin kullandırılması da söz konusu değildir.

B. İtirazın Gerekçesi 
9. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla, ilgili sağlık personelinin tuttuğu nöbete ilişkin olarak yapılacak ücret ödemesinin belirli bir süreyle sınırlandığı, bu süre üzerinde nöbet tutulsa dahi sağlık personeline buna ilişkin bir ücret ödenmeyeceğinin öngörüldüğü, bu durumun hukuk devleti ilkesini, zorla çalıştırma yasağını ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 18. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu 
10. Anayasa Mahkemesi 25/1/2023 tarihli ve E.2022/97, K.2023/13 sayılı kararında,657 sayılı Kanun'un ek 33. maddesinin üçüncü fikrasının, ücretlendirilebilecek toplam icap nöbeti süresini aylık 120 saatle sınırlayan ikinci cümlesini Anayasa'nın 18. maddesine aykırıgörerek iptal etmiştir.

11. Anılan kararda, alanında uzman olan kişilerin mesleklerinin icrası sırasında sosyal dayanışma anlayışının bir gereği olarak birtakım hizmetlerle yükümlü kılınmasının, uzmanlık alanlarıyla ilgili olmak ve aşırı külfet yüklememek kaydıyla zorla çalışma veya angarya olarak değerlendirilemeyeceği ancak bu şekilde çalışma zorunluluğu getirilen (uzman) kişiye ölçüsüz külfet yüklenmesi durumunda Anayasa'nın 18. maddesinin sınırlarının aşıldığı sonucuna varılabileceği, ölçüsüz bir külfet yüklenip yüklenmediğinin tespitinde ise kişilere ücret ve benzeri menfaatlerin sağlanıp sağlanmadığı ve yapılması zorunlu kılınan hizmetin mesleki gelişim ve kariyerlerine bir katkısının bulunup bulunmadığı hususlarının gözönünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir (AYM, E.2022/97, K.2023/13, 25/1/2023, § 14).
12. Bu kapsamda ilk olarak icap nöbetinin, statü hukukuna tabi olarak çalışan kamu görevlilerinin, bulundukları statünün gereği olarak yerine getirdikleri bir görev olmasınedeniyle makul kabul edilebileceği, nöbet tutacak kişilerin; mesai saatleri dışında, gece boyunca ve hafta sonlarında görev icabı çağrılabileceklerinin kendileri açısından öngörülebilir olduğu, bu hizmetlerin memurların ve sözleşmeli personelin mesleki faaliyetlerinin kapsamıdışında olduğunun söylenemeyeceği tespitinde bulunulmuştur (AYM, E.2022/97, K.2023/13,25/1/2023, § 18).

13. Söz konusu kararda, sağlık hizmetlerinin acil durumlarda bile kesintisiz bir biçimde yürütülmesi gerekli hizmetlerden biri olarak Anayasa'nın 56. maddesinin devlete yüklediği pozitif yükümlülükler kapsamında olduğu, sağlık çalışanlarının icap nöbeti tutma 

Ödevi altında bulunmasının kendi başına Anayasa'nın 18. maddesine aykırı olmadığıdeğerlendirilmekle birlikte bu hizmetlerin sağlık çalışanlarının dinlenme hakkının ortadan kaldırılması pahasına yürütülmemesi gerektiği, zorlayıcı nedenlerin varlığı hâlinde getirilen nöbet yükümlülüğünün, kişilerin dinlenme hakkının ihlal edilmesinin doğurduğu sonuçların kendilerine uygun bir ücret ödenerek telafi edilmesinin, amaçlanan kamu yararı ve sağlık personelinin menfaatlerinin dengelenmesi bakımından uygun bir yol olarak görülebileceği ifade edilmiştir. Bu bağlamda sağlık çalışanlarının yükümlü tutulacağı icap nöbetine bir üst sınır getirmeyen ve söz konusu sınırın zorunlu hâllerde aşılması hâlinde bu fazla çalışmayı telafi edecek bir ücretin ödenmesini de güvence altına almayan hükmün, Anayasa’nın 18. maddesinin gerekliliklerini karşılamadığı ve sağlık çalışanlarına orantısız bir külfet yüklediği, bu kapsamda Anayasa'nın 18. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır (AYM, E.2022/97, K.2023/13,25/1/2023, §§ 22-24).

14. İtiraz konusu kuralla da çeşitli sağlık kuruluşları itibarıyla ancak belirli saatlere kadar tutulan nöbetler bakımından ücret ödeneceği, bu sürelerin üzerinde nöbet tutulmasının gerekli olması durumunda ücret ödenmeyeceği öngörülmektedir. Bu hâliyle kuralın Anayasa'nın 18. maddesinin gerekliliklerini karşılamadığı ve sağlık çalışanlarına orantısız bir külfet yüklediği anlaşılmaktadır. Bu itibarla kural yönünden Anayasa Mahkemesinin anılan kararından ayrilmayı gerektirir bir husus bulunmamaktadır.

15. Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 18. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 18. maddesi yönünden yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.

Kural, Anayasa'nın 18. maddesine aykırı görülerek iptal edildiğinden Anayasa'nın 35.maddesi yõnünden ayrica incelenmemiştir.

IV. HÜKÜM 
14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 21/1/2010 tarihli ve 5947 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ek 33. maddesinin birinci fikrasının üçüncücümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 26/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Başkanvekili Basri BAĞCI 
Başkan Kadir ÖZKAYA 
Başkanvekili Hasan Tahsin GÖKCAN 

Üye Üye Üye Engin YILDIRIM Rıdvan GÜLEÇRecai AKYEL 
Üye Üye Üye Yusuf Şevki HAKYEMEZ Yıldız SEFERİNOĞLU Selahaddin MENTEŞ
Üye Üye Üye İrfan FIDAN Kenan YAŞAR Muhterem ÍNCE 
Üye Üye Üye Yılmaz AKÇİL Ömer ÇINAR Metin KIRATLI