Anayasa Mahkemesinin 23/5/2023 Tarihli ve 2019/22554 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-01-09

9 Ocak 2024 SALI 
Resmî Gazete 
Sayı : 32424
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanliğından:
BİRİNCİ BÖLÜM  KARAR  MUSTAFA ÖZYURT BAŞVURUSU (2)
Başvuru Nomarası: 2019/22554Karar Tarihi : 23/5/2023
Raşkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Üyeler : Muammer TOPAL Recai AKYEL Selahaddin MENTEŞIrfan FİDAN Raportör : M. Emin ŞAHINER Başvuracu : Mustafa ÖZYURT Vekili : Av, Nesrin ÖZKAYA 
I.BAŞVURUNUN KONUSU 
1. Başvuru, döner sermaye ek ödemelerinin yapılması yönündeki başvurunun reddine ilişkin işlemin iptalive mahrum kalınan parasal hakların tazmini talebiyle açılan davanın süre aşımı gerekçesiyle reddedilmesi nedeniyle mtüilkiyet hakkı ile bağlantıh olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasına ilişkindir.

UI. BAŞVURU SÜRECİ
2. Başvuru 28/6/2019 tarihinde yapılmıştır.
3. Başvuru, başvuru formu ve eklerinin idari yönden yapılan õn incelemesinden sonra Komisyona sunulmuştur.

4. Komisyonca başvurunun kabuledilebilirlik incelemesininBölüm tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

5.Bölüm Başkanı tarafından başvurunun kabu! edilebilirlik ve esas incelemesinin birlikte yapılmasına karar verilmiştir.

6.Başvuru belgelerinin bir Öreği bilgi için Adalet Bakanlığına gönderilmiştir,
III. OLAY VE OLGULAR 
7.Başvuru formu ve eklerinde ifade edildiği şekliyle ilgili olaylar õzetle şöyledir:
8. Başvurucunun Önceden öğretim görevlisi olarak görev yaptığı Gülhane AskerîTip Akademisi (GATA) Haydarpaşa Eğitim ve Araştırma Hastanesi 31/7/2016 tarihlive 29787 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 669 sayılı Olağanüstü Hal Kapsamında BazıTedbirler Alınması ve Milli Savunma Üniversitesi Kurulması ile Bazı Kanunlarda Değişiklik 

Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname (669 sayılı KHK) ile Sağlık Bakanlığına devredilmiş ve Sultan Abdūlhamit Han Hastanesi (Hastane) adını almıştır. Başvurucu da bu devir işlemi ile birlikte Hastane bünyesinde Mikrobiyoloji Kliniğinde eğitim ve idari sorumlu olarak gõrevlendirilmiştir.

. Başvurucu, performansa dayalı ayltk puanlama formları dikkate alınarak Agustos 2016-Ağustos 2017 dōneminde alamadığı dōner sermaye ek ödemelerinin yapılmasıtalebiyle 23/I 1/2017 tarihinde İstanbul il Sağlık Müdürlüğüı Sultan Abdülhamit Han Eğitim ve Araştırma Hastanesi Başhekimliğine (Başhekimlik) başvurmuştur.
10. Başhekimlik 29/1/2018 tarihinde başvurunun reddine karar vermiştir. Bunun Üzerine başvurucu, döner sermaye ek õdetnelerinin yapılması talebinin Başhekimlikçe reddedilmesi işleminin iptali ile yoksun kaldığı parasal haklarının tazmini talebiyle 6/2/2018tarihinde İstanbul 4. Idare Mahkemesinde (Mahkeme) iptal davası açmıştır.
1I. Mahkeme 27/12/2018 tarihli kararıyla davanın kabultine karar vermiştir.Kararın gerekçesi şöyledir:
i. 4/1/1961 tarihli ve 209 sayılt Sağlık Bakanlığına Bağlı Sağiık Kurumları ile Esenlendirme(Rehabilitasyon) Tesislerine Verilecek Döner Sermaye Hakkında Kanun'un 5. maddesi uyarınca döner sermayeli sağlık kurum ve kuruluşlarında görev yapan memurlar ve sõzleşmeli personel ile açıktan vekil olarak atananlara döner sermaye gelirlerinden mesai içi veya mesai dışt ayrımı yapıłmaksızın ek ödeme yapılabilmektedir,
ii. Öte yandan 669 sayılhı KHK'nın 107. maddesinin (3) numarahı fikrasıuyarınca, ilgili personelin mali haklarına ilişkin olarak aradaki fark tutarının herhangi bir kesintiye tabi tutulmakstzın ayrıca tazminat olarak ödeneceği hüküm altina almmiştir.

iii. Somut olayda Ağustos 2016-Ağustos 2017 dōneminde başvurucunun dôner sermaye ek ödemelerini hak ettiğinde taraflar arasında hiçbir hukuki çekişme bulunmayıp bu dönemde döner sermaye gelirlerinin ek ödeme dağıtılacak seviyeye ulaşmadığı gerekçesiyle idarece personele ödeme yapılmadığı anlaşılmıştır.
iv. Bu durumda başvurucunun Ağustos 2016-Ağustos 2017 döneminde Ödenmeyen döner sermaye ek õdemelerinin yapilması yolundaki başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uygunluk görülmemiştir 
12. Mahkeme kararına karşı idare tarafindan 6/3/2019 tarihinde istinaf kanun yoluna başvurulmuş, istinaf incelemesi sonucunda Istanbuł Bölge Idare Mahkemesi 3. Idare Dava Dairesinin (Bölge Idare Mahkemesi) 19/9/2019 tarihli kararı ile istinaf başvurusunun kabulüyle yerel mahkeme kararının kaldırılmasına ve davanın süre aşımı nedeniyle reddedilmesine kesin olarak karar verilmiştir. Kararın gerekçesinde, Ağustos 2016-Ağustos 2017 döneminde hak edildiği ileri sürtülen ek ödemelerin yapılmaması işlemlerinin son icra tarihi 20/9/2017 olduğuna göre işlemin son icra tarihi itibarıyla itiraz ve dava sūreleri geçirildikten sonra davanın açıldığı ifade edilmiştir.

13. Nihai karar, başvurucu vekiline 31/5/2019 tarihinde tebliğ edilmiştir. Başvurucu 28/6/2019 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.


IV. İLGİLİ HUKUK 
A. Ulusal Hakuk 
.İlgili Mevzuat 
14. 6/t/1982 tarihli ve 2577 sayılı Idari Yargılama Usulü Hakkında Kanun'un "Dava açma süresi" kenar başlıklı 7. maddesinin ilgili kısmı şōyledir:
"I. Dava açma süresi, ōzel kanunlarında ayrı sire gösterilmeyen hallerde Danştayda ve idare mahkemelerinde altmiş ve vergi mahkemelerinde otuz gindür.
2. Bu süreler:
a) ldari uyuşmazlıklarda; yazılı bildirimin yapıldığı.
*….
Tarihi izleyen günden başlar.
"...

15. 2577 sayılı Kanun'un "Iptal ve tam yargı davaları" kenar başlıklı 12. maddesi şöyledir:
"llgililer haklarım ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarımıbirlikte açabilecekleri glbi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağłanmasıüzerine, bu husustaki kararı veya kamun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebtyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları sakiıdır."
16. 10/12/2003 tarihli ve 5018 sayılı Kamu Mali Yōnetimi ve Kontrol Kanunu'nun "Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş borçlar" kenar başlıklı34. maddesininÜçüncu fikrası şöyledir:
"llgili olduğu mali yıiın somundan başlayarak beş yıl içinde alacakhıları tarafindan geçerli bir mazerete dayanmaksızın yazılı olarak talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenmeyen borçlar zaman aşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer"
17. 669 sayılı KHK'nın 107. maddesinin üçüncüı fikrası şōyledir:
".…. Devredilen personeltn sözleşme …. sözleşme ücrett ile döner sermayeden yapilacak ek šdeme de dahil' olmak üzere, diğer her türtü mali hakları  atandıkları kadro veya pozisyonlarda kaldıkları sürece, kapanıncaya kadar herhangi bir kesintiye tabi tululmaksızın ayrıca tazminat olurak ödenir."

2.İdari Yargı İçtihadı
18. Danıştay Ídari Dava Daireleri Kurulunun 25/1/2016 tarihli ve E.2014/3081,K.2016/64 sayılı kararının ilgili kısmı şöyledir:
"Dava: Samsun Gazi Devlet Hastanesinde intuniye uzmanı doktor olarak görev yapmaka olan davacının, 2010 yıı Ocak - Eylūl ayları arasındaki dōnemde, yersiz olarak 14.591,39 TL döner sermaye ek ödemesi yapıldığı gerekçesiyle, söz konusu tutarın tahsiline ilişkin işlemin iptali ile söz komusu tutarın ödenmemesine karar verilmesi istemiyle açılmıştu.
Samsun 2. Idare Mahkemesinin 12.6.2012 tarihli ve E:2011/297, K:2012/803 saylıkararıyla; Ocak - Eylul 2010 dōnemine ait toplam 14.591,39 TL dðner sermaye Ödemesinin davacıya sehven ödendiğinden bahisle geri istenilmesine ilişkin işlemin 23/12/2010tarihinde davacrya tebliğ edildiği dikkate alvndığında, 23/12/2010 tarthinden itibaren 60günlük dava açma süresi içtnde dava açması gerekirken, bu süreler geçtikten sonra 04/03/2011 tarihinde açılan davanın esasının süre aşımı nedentyle incelenmesine olanak bulunmadığı gerekçesiyle davanı süre aşımı nedeniyle reddine karar verilmiştir.
Bu karar, Danıştay Ombtrinci Dairesinin 20/06/2013 günlil, E:2012/8778,K:2013/6796 sayilı kararıyla: 2577 sayılı Idari Yarguama Usulu Kamunu'nun 7.maddesinde, dava açma súresinin, ōzel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hallerde Danıştayda ve idare mahkemelerinde altmış ve vergi mahkemelerinde otuz gūn alduğu; 12.maddesinde ise, ilgililerin, haklarvnı ihlal eden bir tdari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargıdavalarını birlikte açabilecekleri gibi, ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarma başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarthinden itibaren dava süresi içinde tam yargi davast açabilecekleri, bu halde de ilgililerin I1 inci madde uyarınca idareye başvurma haklarvnun saklı olduğu kurala bağlandığı, davacıya fazla yapıldığı ileri sürülen döner sermaye ek ödemesinin tahsiline ilişkin kararın 23/12/2010 tarihinde davacıya tebliğ edildiği açık ise de, dosyada bulunan ve Samsun Gazi Devlet Hastanesi Baştabipliğınce, Sağlık Kurumları 5 Nolu Döner Sermaye Saymanlık Müdürlüğüne hitaben yazilan 22/03/2011 tarihli ve 03756 saylı yazıdan.davacının 2011 yılı Ocak ayn döner sermaye ek ödemesi tutarından 1.796,87 TL; Subat ayıdöner sermaye ek ödemesi tutarından ise 1.178,15 TL'nin tahsil edildiği anlaşıldığından borç çıkarma işleminin icrası niteliğinde olan her bir kesinti işleminden itibaren, 2577 sayılıKanunun 12. maddesi uyarınca, 60 günlük yeni bir dava açma sūresinin başladığının kabulu gerektiği, davacının döner sermaye ek ödemesinden kesinti yapudığı tarihler dikkate alındığinda, 04/03/2011 tarihinde açılan davada süre aşım bulwrmadiğından, davanın esasının incelenmesi gerekirken; davanın süre aşumı yömünden reddi yolunda verilen mahkeme kararında hukuki isabet bulunmadığı gerekçesiyle bozulmuş ise de, ldare Mahkemesince davanın süre aşımı yönünden reddi yolundaki ilk kararında ısrar edilmiştir.
Danıştay Onbirinci Dairesinin 20/06/2013 günlü, E:2012/8778, K:2013/6796 sayılıkararında açrklandığı üzere, davacıya fazla yapıldığı ileri sürülen döner sermaye ek ödemesinin tahsiline ilişkın kararm 23/12/2010 tarihinde davactya tebliğ edildiği, ancak fozla ödenen miktarın davacının 2011 yhı Ocak ay dōner sermaye ek ödemesi tutarından 1.796,87 -TL; Subat ayı döner sermaye ek ödemesi tutarından Ise 1.178,15 TL'nin tahsil edilmeye başlandığı anlaşıldığından, horç çıkarma işleminin icrası niteliğinde qlan her bir kesinti tşleminden iribaren, 2577 sayılı Kamunun 12. maddesi uyarınca, 60 günlük yeni bir dava açma süresinin başladığınm kabulu gerektiğinden 04/03/2011 tarthinde açılan davanın mahkemece süre yônünden reddine karar verilmesinde hukuki isabet görülmemiştir.

19. DanuştayOnbirinci Dairesinin 17/2/2016 tarihlive E.2016/223, K.2016/583sayılı kararının ilgili kısmt şöyledir:
""...
Bu bağlamda: 30 fili hizmet yuından fazla süreler için emekli ikramtyesi ödenmesine engel olan yasal dizenlemenin, Anayasa Mahkemesince iptal edilmesi nedeniyle oluşan yeni hukuki duruma gōre, davacrya 30 yılın üzerinde bulunan hizmet süresi için emekli ikramlyesi Ödanmesi gerektiği açıktır.

17•..

20. İstanbul Bölge Idare Mahkemesi 7. İdare Dava Dairesinin 17/2/2016 tarihli ve E,2018/1871, K.2018/2110 sayıhı kararının ilgili kısmı şōyledir:
"Istanbul Oniversitesi Cerrahpaşa Tı Fakültesi Öğretim görevlisi olarak görev yapmakta iken, Ocak 2015-21,09.2016 tarih aralığında ödenmeyen üniversite ödeneği, ek ödeme ve döner sermaye ödemelerinin ödenmesi talebiyle davacı targfindan 17.05.2018tarihli dilekçeyle yapuan başvurunun reddine ilişkin 21.05.2018 tarih ve 134476 sayılıişlemin iptali ile ödenmeyen üntversite ödeneği, ek ödeme ve döner sermaye ödemelerinin yasal fatziyle birlikte tarafima ödenmesine karar verilmesi istemtyle açıilan davayı süre aşımı yömünden reddeden Istanbul 9. Idare Mahkemesinin 12/06/2018 gün ve E:2018/1148,K:20i8/1144 sayılı kararının, davacı vekil tarafindan: hukuka aykırı olduğu, Anayasa Mahkemesi kararı sonrasında her zaman idareye başvurulup dava açılabileceği.mahkemenin yanıgılı bir şekilde karar verdiği ileri sürülerek istinaf yoluyla kaldırılmasıistenilmektedir.

Idare hukuku ilkelerine göre, iptal kararları iptali istenilen işlemi tesis edildiği tarih itibariyle ortadan kaldırarak o işlemin tesisinden ōnceki hukuki durumu ortaya koyar. Bir genel dūzenleyici işlemin iptal edilmesi durumunda, verilen yargı kararmın sadece o davayıaçam değil, bu genel cüzenleyici işlem ile ilgili diğer kişileri de etklleyeceği kuşkusuzdur.Iptal kararı ile bu dūzenleyici işleme dayanılarak yapıan işlemlerin doğurduğu etki ve sonuçlar ortadan kalkar. Bu nedenle iptal edilen bir düzenleyici işlemden dolayı menfaati ihlal edilen veya kişisel hakka etkilenen kişinin verilen iptal kararının doğurduğu somuçlardan yararlanmak amacıyla 2577 sayılı Yasanın 10. maddesi kapsamnda idareye başvurabileceği tabidir.

Bumun yanında, 30/12/2013 tarih ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kamumumun 34/3. maddesinde İlgili olduğu mali yılın somundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafindan geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen barçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer'hükmül yer almaktadır.

Uyuşmazlıkta, 2547 sayılı Yükseköğretim Kamınu'nun Geçici 70. maddesi gereğince 10/01/2015-2 1/09/2016 tarihleri arasmda ödenmeyen üniversite ödeneği, ek ödeme ve dôner sermaye ðdemelerinin yukarıda belirtilen mevzuat doğrultusunda 5 yul içinde 17/05/2018tarihinde davalı idarenin koydma giren dilekçe ile yaptığı başvuruya istinaden 08/06/2018tarthinde açılan davanın süresi içerisinde olduğu açıktir.


Bu durumda, Mahkemece işin esasının incelenmesi gerekirken davann süre aşımınedeniyle reddine karar verilmesinde usul hükümlerine uygunluk bulunmamaktadır.
7.*•

B. Uluslararası Hukuk 
21. Avrupa Insan Hakları Sözleşmesi'ne (Sözleşme) ek (1) No.lu Protokol'ūn "Mülkiyetin korunması" kenar başlıklı 1, maddesi şöyledir:
"Her gerçek ve tüzel kişinin mal ve mülk dokunulmazlığına saygı gāsterilmesini isteme haka vardır. Bir kimse, ancak kamu yararı sebebiyle ve yasada ōngörülen koşullara ve uluslararası hukukun genel ilkelerine uygun olarak mal ve mülkünden yoksun bırakalabilir.
Yukarıdaki hükümler, devletlerin, mülkiyetin kamu yararına uygun olarak kullanımasını dizenlemek veya vergilerin ya da başka kotkıların veya para cezalarının ödenmesini sağlamak için gerekli gördükleri yasaları uygulama konusunda sahip olduklarıhukka halel getirmez."
22.Sözleşme'nin "Etkili başvuru hakkı" kenar başlıklı 13. maddesi şöyledir:
"Bu Sözleşme'de tanınmış olan bak ve özgürlükleri ihlal edilen herkes, söz konusu ihlul resmi bir hizmetin ifası için davranan kişiler tarafindan gerçekleştirilmiş olsa dahi, ulusal bir merci önünde etkili bir yola başvurma hakkana sahiptir."
V. İNCELEME VE GEREKÇE 
23. Anayasa Mahkemesinin 23/5/2023 tarihinde yapmış olduğu toplantıda başvuru incelenip gereği düşüntüldü:
A. Başvurucunun İddialan 
24. Başvurucu, Bölge İdare Mahkemesinin süre aşımı kurumunu hakkın özünü yok edecek şekilde katı uyguladığıdan yakınmıştır. Başvurucuya göre idarenin açık olmayan cevaplarının sürenin başlangıcı olarak kabul edilmesi hatalı olup bu cevaplarda nereye başvurulacağının belirtilmemesi nedeniyle sūre işlemeye başlamayacaktır. Başvurucu, dava açma süresinin somut olayda 5 yıl olması gerektiğini belirterek davanın süre aşimından reddedilmesinin mülkiyet ve adil yargılanma haklarını ihlal ettiğini iddia etmiştir.
B. Değerlendirme 
25.Anayasa'nın "Mülkiyet hakkı" kenar başlıkhı 35. maddesi şöyledir:
"Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ançak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkımın kullamiması toplum yararına aykarı olamaz."
26. Anayasa'nın "Temel hak ve hürriyetlerin korunması" kenar başlıklı 40.maddesinin birinci fikrası şõyledir:

"Anayasa ile tanınmış hak ve hürrtyetleri ihlál edilen herkes, yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkânınm sağlanmasımı isteme hakkına sahiptir."
27. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapilan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16).

28. Başvurucu, mülkiyet hakkımın ihlal edildiği iddiasının yanında adil yargılanma hakkının ihlal edildiğini ileri strmüştür. Bununla birlikte başvurucunun Ağustos 2016-Ağustos 2017 dönemi için döner sermaye ek ödemelerinin yapılmadığı iddiası özüitibarıyla mülkiyet hakkınt igilendirmektedir,
29. Başvuruya konu olayda Bölge Idare Mahkemesi davanın süresinde açılmadığıgerekçesiyle davayı reddetmiştir. Bu durumda başvurucunun Ağustos 2016-Ağustos 2017dönemi için döner sermaye ek õdemelerinin yapılmadığı iddiasının esası incelenmemiştir.Başvurucunun hakstz olarak yoksun kaldığı döner sermaye ek ödemelerinin yapılmasıtalebiyle açtığı davanın esasının incelenmemesine yönelik şikayetinin Anayasa'nın 35.maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak Anayasa'nın 40.maddesinde güvence altına alınan etkili başvuru hakkı kapsamında değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmiştır.

1. Kabul Edilebilirlik Yönünden 
0. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

2. Esas Yõnünden 
a. Mölkün Varlığı
31. Anayasa'nın 35. maddesinde düzenlenen mülkiyet hakkı mevcut mal, mülk ve varlıkları koruyan bir güvencedir. Bir kişinin hâlihazırda sahibi olmadığı bir nıülkün mülkiyetini kazanma beklentisi-kişinin bu konudaki menfaati ne kadar gūçlt olursa olsunAnayasa'yla korunan mülkiyet kavramı içinde değildir. Bu bağlamda belirtmek gerekir ki Anayasa'nın 35. maddesi soyut bir temele dayalı olarak mülkiyete erişmeyi ve mülkiyeti edinmeyi değil mülkiyet hakkını güvence aluna almaktadır. Bu hususun istisnası olarak belli durumlarda bir ekonomik değer veya icrası mümkün bir alacağı elde etmeye yönelik meşru bir beklenti Anayasa'da yer alan mülkiyet hakkı güvencesinden yararlanabilir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi, B. No: 2012/636, 15/4/2014, §§ 36, 37; Mustafa Ateşoğlu ve diğerleri,B. No: 2013/I178, 5/11/2015, §§ 52-54; Mehmer Şentürk [GK], B. No: 2014/13478,25/7/2017, §§ 41, 53).

32. Meşru beklenti objektif temelden uzak bir beklenti olmayıp belirli bir kanun hükmüne veya başarılı olma ihtimalinin yüksek olduğunu gösteren yerleşik bir yargıiçtihadına ya da ayni menfaatle ilgili hukuki bir işleme dayanan yeterli derecede somut nitelikte bir beklentidir (Selçuk Emiroğlu, B. No: 2013/5660, 20/3/2014, § 28; Mehmer Şentürk, § 42). Dolayısıyla Anayasa ve Sðzleşme'nin ortak koruma kapsamında olan meşru 

beklentiye dayalı mülkiyet hakkının tespiti mevcut hukuk sisteminde iddia edilen mülkiyet iddiasınin tanınmasına bağlı olup bu tespit, mevzuat hükümleri ve yargı kararları ile yapıImaktadır (Uçgen Nakliyat Ticaret Lid. Şti.. B. No: 2013/845, 20/I 1/2014, § 37).Temelsiz bir hak kazanma beklentisi veya sadece mülkiyet hakkı kapsamında ileri sürülebilir bir iddianın varlığı meşru beklentinin kabulü için yeterli değildir (Kemal Yeler ve Ali Arslan Çelebi. § 37).

33. Somut olayda başvurucunun talep ettiği ve tutarlar idarece hesaplanıp tahakkuka bağlanmış olan Ağustos 2016-Ağustos 2017 dönemi döner sermaye ek ðdemelerinin çalıştığıdönemde yürürlüktekimevzuat uyarınca kendisine Ödenebilir hâle geldiği ve meşru bir beklentiye dēnüiştüğü sonucuna varımıştır. Bu durumda başvurucunun Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı kapsamına giren bir ekonomik değeri veya en azından böyle bir değeri elde etme yönünde meşru beklentisinin bulunduğu değerlendirilmiştir.

b. Genel flkeler 
34. Etkili başvuru hakkı anayasal bir hakkmın ihlal edildiğini ileri süren herkese hakkın niteliğine uygun olarak iddialarını inceletebileceğimakul, erişilebilir, ihlalin gerçekleşmesini veya sürmesini engellemeye ya da sonuçlarinı ortadan kaldırmaya (yeterli giderim sağlama) elverişli idari ve yargısal yollara başvuruda bulunabilme imkânı sağlanmasıolarak tanımlanabilir (Y.T. [GKJ, B. No: 2016/22418, 30/5/2019, § 47; Murat Haliç, B. No:2017/24356, 8/7/2020, § 44).

35.Öte yandan şikâyetlerin esaşının incelenmesine imkân sağlayan ve gerektiğinde uygun bir telafi yöntemi sunan etkili hukuk yollarının olması ilgililere etkili başvuru hakkının sağlanmasınınbir gereğidir. Buna göre kişilerin mağduriyetleriningiderilmesi amacıyla öngörülen yargı yollarının mevzuatta yer alması tek başına yeterli olmayıp bu yolun aynızamanda pratikte de başarı şansı sunması gerekir. Söz konusu yola başvurulabilmesi için öngörülen şartlar somut olaylara tatbik edilirken dayanak işlem, eylem ya da ihmallerden kaynaklanan savunulabilir nitelikteki iddiaların bu doğrultuda geniş şekilde değerlendirilmesi, şartların oluşmadığı sonucuna ulaşıłması durumunda ise bu durumun yargımakamları tarafindan ilgili ve yeterli gerekçelerle açıklanması gerekir (ilhan Gökhan, B. No:2017/27957, 9/9/2020, §§ 47, 49).

36. Anayasa'mın 35. maddesinde "Herkes, mülkiyet ve miras haklarına sahiptir."hükmüne yer verilerek mülkiyet hakkı güvence altıma alınmıştır. Anayasa'nın 5. maddesi ise insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamayı devletin temel amaç ve görevleri arasında saymıştır. Mülkiyet hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yalnızca devletin bu haklara mtidahaleden kaçınmasıyla sağlanamaz. Anayasa'nın 5. maddesi ile birlikte değerlendirildiğinde 35.maddesi uyarınca devletin pozitif yükümlölükleride bulunmaktadır. Bu pozitif yükümlülükler kimi durumlarda özel kişiler arasındaki uyuşmazlıklar da dâhil olmak tzere söz konusu temel hakların korunması için belirli tedbirlerin almmasını gerektirmektedir (AYM, E.2019/11, K.2019/86, 14/11/2019, §13;AYM, E.2019/40, K.2020/40, 17/7/2020, § 37; Tūrkiye Emekliler Derneği, B. No:2012/1035, 17/7/2014, §§ 34-38; Eyyüp Boymukara, B. No: 2013/7842, 17/2/2016, §§ 3941;Osmanoğlu Inşaat Eğitim Gıda Temizlik Hizmetleri Petrol Ürünleri Sanayi Ticaret Limitet Şirketi, B. No: 2014/8649, 15/2/2017, § 43).


37. Devletin temel hak ve özgürlükler ile ilgili anılan yükümlüłüklerini ihial ettiğini savunulabilir şekilde iddia eden herkesin yetkili makama gecikmeksizin başvurma imkânının,diğer bir ifadeyle etkili başvuru hakkının sağlanması ise Anayasa'nın 40. maddesinin gereğidir.

c. İlkelerin Olaya Uygulanması
38. Somut olayda başvurucu, performansa dayalı aylk puanlama formları dikkate alınarak 2016 yılı Ağustos ayı ile 2017 yılı Ağustos ayı arası dōnemde alamadığı dōner sermaye ek ðdemelerinin yapılması talebiyle idare nezdindeki başvurusunun haksız olarak reddedildiğini iddia etmiş; idari işlemin iptalive yoksun kaldığı parasal hakların tazmini talebiyle dava açmıştır. Idare Mahkemesi, sõz konusu dönemde başvurucunun dōner sermaye ek ödemelerini hak ettiği hususunda taraflar arasıda hiçbir hukuki çekişme bulunmayıp idarece bu dönemde döner sermaye gelirlerinin ek ödeme dağıtacak seviyeye ulaşmadığıgerekçesiyle personele δdeme yapilmamasında hukuka uygunluk bulunmadığımıvurgulayarak davayı kabul etmiştir.

39. Bölge İdare Mahkemesi ise Idare Mahkemesinin gerekçesini bütünüyle değiştirerek davayı stre aşımından reddetmiştir. Bölge İdare Mahkemesi, Ağustos 2016-Ağustos 2017 döneminde hak edildiği ileri sürtilen ek ödemelerin yapılmama işlemlerinin son icra tarihi 20/9/2017 olduğuna göre işlemin son icra tarihi itibarıyla itiraz ve dava sūrelerinin geçirildiğini kabul etmiştir.

40. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı yönünden incelenecek ilk mesele, başvurucunun mūlkiyet hakkı kapsamında hak ettiğini düşündüğü döner sermaye ek ödemelerinin yapılmasını temin etme kapasitesi olan bir başvuru yolunun bulunup bulunmadığıdır. Idare nezdinde özlük haklarına ilişkin bir talepte bulunan ilgilinin talebinin reddedilmesi hâlinde 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesi uyarmca -ōzel kanunlarında ayrı süre gösterilmemişise- yazılt bildirimin yapıldığıtarihten itibaren altmış gün içinde idare mahkemelerinde dava açması mümkündür. Ayrıca mezkür Kanun'un 12, maddesine göre de ilgili, haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla idare mahkemesinde doğrudan doğruya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabileceği gibi ilk õnce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması Üzerine bu husustaki kararın ya da kanun yollarına başvurması hâlinde verilecek kararın tebligi veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlarından dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davast açabilecektir. Dolayısıyla başvurucunun mülkiyet hakkı kapsamında Özltīk haklarını edinebilmesi imkânını veren etkili başvuru yolunun teorik dtizeyde olduğu açıktır.

41. Anayasa Mahkemesince incelenecek ikinci mesele ise teorik düzeyde etkili olduğu tespit edilen bu yolun başvurucunun davasında fiilî olarak işleyip işlemediği, diğer bir ifadeyle pratikte başarı şansı sunup sunmadığıdır. Başvurucunun açtığı dava, Bölge Idare Mahkemesince esası incelenmeden stre aşımı gerekçesiyle reddedilmiştir. Davanın esasının incelenmemesi tek başina etkili başvuru hakkının ihlal edildiğianlamına gelmemektedir.Anayasa'nın 40. maddesinde dtizenlenen etkili başvuru hakkı, temel hak ve özgürlüklerin korunması amacıyla oluşturulan idari ve yargısal mekanizmalarin birtakım usul şartlarına bağlanmasını yasaklamadığı gibi kişileri kanunda Öngörülen usul şartlarına uyma yÜkümlūlüğünden muaf tutmamaktadır. Dolayısıyla tam yargı davasına ilişkin süre şartına uymayan kişinin davasının reddedilmesi etkili başvuru hakkımın ihlal edilmesi sonucunu doğurmaz. Bununla birlikte süre ve diğer usul şartlarının o yolun kullanılmasını inkânsız kılacak ya da aşırı derecede zorlaştıracak, başarı şansını zayıflatacak şekilde yorumlanmasıetkili başvuru hakkının ihlaline yol açabilir.


42. Somut olayda Bölge İdare Mahkemesi; dava başvurucunun idareye başvurduğu tarihten itibaren 120 gün içinde açılmış ise başvurucuya davanın açıldığı tarihten geriye doğru 120 günü geçmemek üzere başvuru tarihinden geriye doğru 60 gün içindeki ilk uygulama esas alınarak parasal haklarının verilmesinin mūmkün olacağı değerlendirmesinde bulunmuştur. Bölge Idare Mahkemesine göre aynı şekilde idareye başvuru tarihinden itibaren 120 günlük ya da idarenin cevabının tebliğ tarihinden itibaren 60 günlük süre geçtikten sonra açılan davalarda ise ancak dava tarihinden geriye doğru 60 günlük süre içinde kalan ilk uygulamadan doğan parasal hakların Ödenmesi mümkün olacaktır. Bölge Idare Mahkemesi bu değerlendirmesinden hareketle Ağustos 2016-Ağustos 2017 döneminde hak edildiği ileri strülen ek õdemelerin yapıImama işlemlerimin son icra tarihi 20/9/2017 olduğuna göre işlemin son icra tarihi itibarıyla mezkůr itiraz ve dava sürelerinin geçirildiğini kabul etmiştir.Anayasa Mahkemesince incelenecek mesele, Bölge Idare Mahkemesinin bu yorumunun başvurucunun dava açmasını imkânsız kılıp kılmadığı veya zorlaştırıp zorlaştırmadığıdır.
43. Öncelikle somut olayda başvurucunun uyuşmazlık konusu Ağustos 2016-Ağustos 2017 döneminde döner sermaye gelirlerinin elde edilmesine katkı sunmuşolması nedeniyle her ay almast gereken döner sermaye Ödemelerinin tutarları tahakkuk belgeleri düzenlenmesi suretiyle idarece hesaplanmiştir. Buna mukabil döner sermaye gelirlerinin ek ödeme dağıtılacak seviyeye ulaşmamast gerekçesiyle tahakkuk ettirilen tutar için õdeme yapılmamıştır. Esasında pozitif hukuka gōre tahakkuk ettirilmiş kamuşal alacaklar için zamanaşımı müessesesinin genel kuralın dışında farklı şekilde uygulama alanıbulabildiği dikkate alnmalıdır. Nitekim 5018 sayılı Kanun'un 34. maddesinde de ifade edildiği üzere ilgili olduğu mali yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde alacaklıları tarafindan geçerli bir mazerete dayanılmaksızın yazılı olarak talep edilmediği veya belgeleri verilmediği için ödenmeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşecektir. Bu durumda tahakkuka bağlanmış ek döner sermaye gelirlerinin başvurucuya 5 yıllık süre içinde Ödenebileceği hususunda kanuni bir dayanağın bulunduğu söylenebilir. Nitekim"İLGİLI HUKUK" kısmında değinilen idari yargı içtihadında da tahakkuka bağlanmış ek döner sermaye gelirleri için dava açma süresinin tespitinde 5 yılltk süre aşımı kuralının dikkate alınması gerektiğine işaret edilmiştir (bkz.§ 20). Dolayısıyla somut olayda dava konusu kamu alacağı için ya genel kural ya da genel kuraldan farkltlık arz eden ve pek çok farkhıbölge idare mahkemelerince de benimsenen 5 yıllık zamanaşımı süresini öngören mezkür kuralı uygulayabilecekken İstanbul Bölge Idare Mahkemesi 3. fdare Dava Dairesinin genel kuralı uyguladığı görüłmüştür. Mahkere bunu yaparken söz konusu içtihattan niçin ayrıldtğını ilgili ve yeterli bir gerekçe ile de gösterememiştir.

44. Esasında somut olayda başvurucu, ðdeme yapılmayan süre içinde ödeme talebiyle yaptığı iki idari başvuruda da olumsuz yanıt almış; akabinde belirtilen sürede aylık döner sermayeden δdenecek sağlık hizmet tazminatı puanlama cetvelleri itiraz edilmeden kayda alınmiş ve kendisine ilk δdeme emekli olduktan iki ay sonra 7/11/2017 tarihinde yapılmıştır. Buna göre hak sahibi olmadığı bir şeyi talep edemeyeceği düşüncesinde olan başvurucunun hukuki hak arama yolunu kullanabileceği sürenin başlangıcı olarak hak sahibi olduğunu ðğrendiği tarih olan 7/11/2017 tarihini esas alması hayatın olağan akışına da uygun görülmüştür. Başvurucu bu şekilde kendisine yapılan ödeme ile yeni durum oluştuğunu iddia etmiştir. Nitekim Danıştay içtihadında da görüldüğü gibi ołuşan hukuki duruma ilişkin ileri sürülen iddiaların incelenmesine yasal bir engel bulunmamaktadır (Hasan Doğu ve diğerleri.B. No: 2013/3724, § 49).


45. Buna göre tahakkuka bağlanmış ek döner sermaye gelirlerinin başvurucuya 5yıllık süre içinde ödenebileceği hususundaki içtihada rağmen ve kamu mali yönetim rejiminde başvurucunun kamusal alacağına belirtilen sürede kavuşabileceğine ilişkin bir yaklaşım mevut iken somut olayda 5 yıllık sürenin (2021 ve 2022 yıllarının ilgili aylarına kadar) dolmasından çok önceki bir tarihte davanın açılmtş olması şartının aranmasının kişiye aşırı kūlfet yūkleyeceği ve dava açılmasını zorlaştıracağı açıktır. Bu durumda Bölge İdare Mahkemesinin tam yargı davast açma süresine ilişkin yorumunun aşırı şekilci olduğu ve başvurucunun dava açmasıı önemli ölçüde zorlaştırdığı değerlendirilmiştir. Bu hâliyle müikiyet hakkına ilişkin ihlalin giderilmesi bakımından teorik dtzeyde etkili olduğu saptanan tam yargı davası yolu Bölge İdare Mahkemesinin şekilci ve katı yorumu sebebiyle somut olayda başarı şansı sunma kapasitesini yitirmiştir.

46. Ayrıca başvurucunun henttz görev başında iken yaptığı ve meşru beklenti kapsamında hakkı da olan ödeme taleplerinin muhatabı olan idare, başvurucu yönünden ek Ödeme şartlarımın gerçekleştiğini kabuł etmekle birlikte kurum tarafindan ödeme yapıimasının hastane kaynakları nedeniyle mümkün olmadığını belirtmiş ise de 669 sayılıKHK'nın 107. maddesinin Üçüncü fikrasının başvurucu ile aynı durumda bulunan kişilere döner sermaye ek õdemesi yapılmasını Hastanenin kaynaklariından bağımsız olarak garanti altına aldığı gözardı edilmemelidir. Bu durumda Hastanenin talep anında yeterli kaynağıbulunmadığından õdemeyi yapmaması kabul edilebilir ise de idarenin yetersizliğinden kaynaklananbu durumun sonuçlarının çalışan başvurucu Üzerinde bırakılması her şeyden önce iyi yönetişim ilkesine aykırı olup idarenin kusurundan idare lehine sonuç çıkarılmast anlamına gelecektir. Dolayısıyla 2577 sayılı Kanun'un ilgili 12. maddesinin -genel itibarıyla idarenin işleyişi ve idari işlemlerin güvenliği bakımından varlığımın gerekliliğitartışmasız oisa da- somut olayda uygulanması bu nokta itibarıyla da oldukça katı bir yaklaşım olup başvurucunun dava açarak hakkını almasını imkânsız kılmıştır.

47. Sonuç olarak Bölge İdare Mahkemesinin başvurucunum müIkiyet hakkının ihlal edildiği iddiasıın esasının incelenmesini ve giderim sağlanmasinı engelleyen yorumu nedeniyle Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altma alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılıolarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

3. 6216 Sayılı Kanun'un 50. Maddesi Yönünden 
48. Başvurucu, yeniden yargılama yapılması ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunmuştur.

49. Başvuruda tespit edifen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki yarar bulunmaktadır. Bu kapsamda kararın gönderildiği yargı mercilerince yapılması gereken iş, yeniden yargılama işlemlerini başlatmak ve Anayasa Mahkemesini ihlal sonucuna ulaştıran nedenleri gideren, ihlal kararında belirtilen ilkelere uygun yeni bir karar vermektir (Mehmet Doğan [GK], B. No:2014/8875, 7/6/2018, §§ 54-60; Aligül Alkaya ve diğerleri (2), B. No: 2016/12506,7/I 1/2019, §§ 5360, 66; Kadri Enis Berberoğlu (3) [GK], B, No: 2020/32949, 21/1/2021, §§93-100).

50. ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılamanun yeterli bir giderim sağlayacağı anlaşıldığından tazminat taleplerinin reddine karar verilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmiştir.


51. Dosyadaki belgelerden tespit edilen 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 10.264,60 TLyargılama giderinin başvurucuya Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

VI. HÜKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianun KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
B. Anayasa'nın 35. maddesinde güvence altına alınan mülkiyet hakkı ile bağlantılıolarak Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkının IHLAL EDtLDIGINE,
C. Kararın bir örteğinin mülkiyet hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlalinin sonuçlarmın ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yaptimak amacıyla İstanbul Bölge Idare Mahkemesi 3. Idare Dava Dairesine (E.2019/277, K.2019/413) iletilmek Üizere Istanbul 4. Idare Mahkemesine (E.2018/284, K.2018/2609) GÖNDERILMESINE,
D.Başvurucunun tazminat taleplerinin REDDINE,
E. 364,60 TL harç ve 9.900 TL vekâlet ūcretinden oluşan toplam 10.264,60 TL yargılama giderinin başvurucuya ÖDENMESİNE,
F. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal faiz UYGULANMASINA,
G. Kararm bir Ömeğinin Adaler Bakanlığına GÖNDERİLMESINE 23/5/2023tarihinde OYBİRLİĞIYLE karar verildi.