Anayasa Mahkemesinin 16/5/2024 Tarihli ve 2020/14649 Başvuru Numaralı Kararı
ANAYASA MAHKEMESİ KARARLARI | 2024-09-18

18 Eylül 2024 ÇARŞAMBA 
Resmî Gazete 
Sayı : 32666
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
BİRİNCİ BÖLÜM 
KARAR 
ABDURRAHMAN AZİZ ARSLAN BAŞVURUSU 

Başvaru Namarası: 2020/14649Karar Tarihi : 16/5/2024
Başkan : Hasan Tahsin GÖKCAN Öyeler : Yusuf Şevki HAKYEMEZ Selahaddin MENTEŞIrfan FIDAN 
Yılmaz AKÇİL Raportör : Kübra KAYA Başvurucu : Abdurrahman Aziz ARSLAN 
I. BAŞVURUNUN ÖZETİ
I. Başvuru, ceza infaz kurumumda hūkūmlūye gitarnın verilmemesi nedeniyle maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkıntn ihlal edildiği iddiaşına ilişkindir.

2. Başvurucu, başvuru tarihi itibarıyla hūkümlū olarak Bandırma Kapalı Ceza Infaz Kurumunda (İnfaz Kurumu) bulunmaktadır.

3. Başvurucu 3/9/2019 tarihli dilekçesiyle Bandırma İnfaz Hâkimliğine (İnfaz Hâkimliği) başvurmuş ve koğuşta hâlihazırda bir enstrüman bulunduğu gerekçesiyle gitarınıbulundurmasına izin vermeyen Infaz Kurumunun uygulamasının hatalı olduğunu ileri sürmüştür. Başvurucu, mevzuat gereği her hükümlüye bir enstrūman verilebilecekken Infaz Kurumunun her koğuşa bir enstrüman verdiğini ileri sürmüştür.

4. Infaz Håkimliğinin talep hakkında değerlendirme yapılması isteği üzerine 23/9/2019 tarihli cevabi yazısını sunan İnfaz Kurumu, koğuşta bir bağlama bulunduğuna işaret etmiş; mevzuat uyarınca bu durumun aynı koğuşa gitar verilmesine engel oluşturacağıgerekçesiyle başvurucunun talebinin reddedildiğini bildirmiştir.

5. İnfaz Hâkimliği 5/11/2019 tarihinde şikâyetin kabulüne karar vermiş; kararın gerekçesinde 17/6/2005 tarihli ve 25848 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan Ceza İnfaz Kurumlarında Bulundurulabilecek Eşya ve Maddeler Hakkıda Yönetmelik'im (Yönetmelik)10. maddesi uyarınca her hükümlütye bir enstrüman verilebileceğine işaret etmiştir.
. Bandırma Cumhuriyet Başsavcılığıın (Başsavcılık) anılan karara karşı itirazı,Bandırma Ağır Ceza Mahkemesince (Ağır Ceza Mahkemesi) kararın usul ve kanuna uygun olduğu gerekçesiyle 16/12/2019 tarihinde kesin olarak reddedilmiştir.

7. Başvurucunun yargı kararları uyarınca gitarının verilmesi talebi İnfaz Kurumunca 2/1/2020 tarihinde reddedilmiştir. Kararın gerekçesinde; başvurucunun teslim edilmesini istediği gitarının kargo yoluyla gönderilmesi nedeniyle Infaz Kurumunun güvenliği açısından tehlike yaratabileceği, bu nedenle Infaz Kururu kantininden ücreti karşılığıda yeni bir gitar temin etmesinin uygun olduğu belirtilmiştir.
8. Başvurucu 30/4/2020 tarihinde bireysel başvuruda bulunmuştur.
9. Başvurucu, İnfaz Kururmunun 2/1/2020 tarihli kararına karşı şikâyet başvurusunda bulunrmuştur. Infaz Hâkimliğinin 6/5/2020 tarihindeşikâyetin kabulüne dair verdiği karar, itiraz edilmeksizin kesinleşmiştir. Kararın gerekçesinde, ücret karşılığı ve sadece Infaz Kurumu kantininden gitar temin edilmesine ilişkin uygulamanın bakkın kullanımını engelleyeceğine işaret edilmiştir.

10.Infaz Kurumu başvurucuya gitarımı 2/7/2020 tarihinde teslim etmiştir.
11. Başvurunun kabul edilebilirlik incelemesinin Böltim tarafindan yapılmasına karar verilmiştir.

II. DEĞERLENDİRME 
12. Ödeme gücünden yoksun olduğu anlaşılan başvurucunun adli yardım talebinin kabulüine karar verilmesi gerekir.

13. Başvurucu, hūkümlülere ruhsal açıdan iyi geleceği düşüncesiyle Adalet Bakanlığınca (Bakanlık) tanınmış bir hakkın İnfaz Kurumunun keyfî uygulamaları sonucu kullanılamaz bâle geldiğini ileri sürmüştür. Yönetmelik'in l0. maddesi uyarınca her hükümiüye bir enstrüman verilebileceğini, anılan düzenlemeye rağmen Infaz Kurumunun koğuşta hâlihazırda enstrüman olduğu gerekçesiyle kendi gitarını getirme talebini hukuka aykıri olarak reddettiğini ifade etmiştir. Bu hususta Infaz Hâkimliğine şikâyet yolunu tüketmiş ve kesinleşmiş yargı kararı da bulunmasına rağmen İnfaz Kurumunun gitarını teslim etmediğini belirtmiştir.

14. Bakanlık görüşünde, kabul edilebilirlik yönünden İnfaz Kurumunun gitarıteslim etmemesine ilişkin kararından itibaren otuz gün içinde başvurucunun bireysel başvuruda bulunımadığı ileri sürülmüş bununla birlikte başvurucunun başvuruda bulunduğu tarih itibarıyla İnfaz Hâkimliğine şikâyet yolunu tamamlamadığı belirtilmiştir. İnfaz Hâkimliği sůreci tamamlandıktan sonra ise gitarının başvurucuya teslim edilmesi dolayısıyla başvurucunun mağdur sıfatımın değerlendirilmesi gerektiği ifade edilmiştir.
15. Bakanlık görüşünde esas yönünden dışarıdan kargo yoluyla gönderilen gitarın Kurum güvenliğini tehlikeye atabileceği Infaz Kurumunca dikkate almarak bir değerlendirme yapıldıği belirtilmiştir. Bu kapsamda Infaz Kurumunun başvurucunun gitar edinmesini bütünüyle engellemediği, Kurum kantininden satın alma imkânının başvurucuya tanındığıifade edilmiştir.

16. Başvurucu, Bakanlık görüşüne karşı beyanında İnfaz Kurumumun kesinleşmişyargı kararına rağmen bukuka aykını olarak gitarını kendisine teslim etmediğini ileri sürmüştür. Gitarının sonradan teslim edilmesinin mağduriyetini büttnüyle ortadan kaldırmadığıı, yaklaşık bir yıl boyunca gitarını kullanamadığını belirtmiştir.

17. Anayasa Mahkemesi, olayların başvurucu tarafindan yapılan hukuki nitelendirmesi ile bağlı olmayıp olay ve olguların hukuki tavsifini kendisi takdir eder (Tahir Canan, B. No: 2012/969, 18/9/2013, § 16). Başvurucunun $ikâyetinin 8zū; mevzuatta δngörülen açık düzenlemeye ve kesinleşmiş yargı kararına rağmen kendisine ait gitarı koğuşa getirmesine idarenin izin vermediği iddiasına ilişkindir. Müzik aleti çalmanın kişiliği geliştirme yollarından biri olduğu da gözetildiğinde başvurucunun şikâyetlerinin bir bütün olarak Anayasa'nın 17. maddesi kapsamında maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkı kapsamında incelenmesi uygun görülmüştür.

18. Açıkça dayanaktan yoksun olmadığı ve kabul edilemezliğine karar verilmesini gerektirecek başka bir neden de bulunmadığı anlaşılan maddi ve manevi varlığın korunmasıve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine ilişkin iddianın kabul edilebilir olduğuna karar verilmesi gerekir.

19. Devletin maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkına saygıgösterme yükümlülüğü öncelikle kamu otoritelerinin bu hakka müdahale etmemelerini gerektirir. Bununla birlikte amlan bakka etkili bir biçimde saygının sağlanmasını teminen devletin pozitif yükümitüiükleri de bulunmaktadır. Söz konusu pozitif yükümlütakler, bireyler arası ilişkiler alanında olsa da belirtilen haklara saygıyı sağlamaya yönelik tedbirlerin alınmasını zorunlu kılar. Ayrıca sōz konusu saygının bir gereği olarak negatif ve pozitif yükümlolüklerin yerine getirilmesi sırasında bireylerin antlan haklarını tam anlamıyla kullanabilmeleri için usule ilişkin etkiligüvencelerden yararlandırılması da sağlanmalıdır (Cezmi Demir ve diğerleri, B. No: 2013/293, 17/7/2014, § 81; Murat Atilgan, B. No:2013/9047, 7/5/2015, § 22; Marcus Frank Cerny [GK], B. No: 2013/5126, 2/7/2015, § 36;Ata Türkeri, B. No: 2013/6057, 16/12/2015, §§ 31-34; Hüdayi Ercoşkun, B. No: 2013/6235,10/3/2016, § 90; E.G., [GK], B. No: 2014/12428, 13/10/2016, § 68; Semra Özel Üner, B. No:2014/12009, 26/10/2016, § 35).

20. Ceza infaz kurumlarında bulunan tūm hūkümlü ve tutuklular, Anayasa'da düzenlenen temel hak ve hürriyetlerin tamamina kural olarak sahiptir. Ancak tutulmanın kaçınılmaz sonucu olarak suçun ðnlenmesi ve disiplinin temini gibi ceza infaz kurumunda güvenliğin sağlanmasına yōnelik kabul edilebilir makul gerekliliklerin olması durumunda hükümiü ve tutukluların sahip oldukları haklar ðlçüialük ilkesi gözardı edilmeden smırlandırtlabilir (Turan Günana, B. No: 2013/3550, 19/11/2014, § 35). Bu bağlamda gözetilen meşru amaç ile başvurucunun temel hakkı arasında adil bir denge sağlanmalıdır.(Mehmet Koray Eryaşa, B. No: 2013/6693, 16/4/2015, § 89).

21. Kesin hükme saygı uluslararası hukuk düzenine özgü hukukun genel ilkelerinden biri olarak kabul görmektedir. Anayasa'nı 138. maddesinin son fikrasında düzenlenen yargı kararlarının geciktirilmeksizin uygulanması yükümlülüğü, bukukun genel ilkelerinden biri olarak da kabul edilen kesin hükme saygı ilkesinin de bir gereğidir. Çünkübir hukuk sisteminde yargtnın verdiği ve bağlayıcı olan kesin hükmün zarar gören taraflardan biri açısından işlevsiz duruma getirilmesi kabul edilemez (benzer yöndeki değerlendirmeler için bkz. Arman Mazman, B. No: 2013/1752, 26/6/2014, § 65; Megasan Inşaat Sanayi Ticaret Taahhüt A.$., B. No: 2013/3401, 31/3/2016, § 36).

22. Somut olayda koğuşta hâlihazırda bir adet enstrüman bulunduğu gerekçesiyle başvurucunun kendi gitarını koğuşa getirme talebi İnfaz Kurumunca reddedilmiştir. İnfaz Hâkimliği ise Yönetmelik'in 10. maddesinde yer alan açık düzenleme uyarınca her hükümlüye bir enstrüman verilmesinin mümkün olduğuna işaret etmiş, başvurucunun 

şikâyetinin kabulüne karar vermiştir. Anılan karar, itiraz incelemesinden geçerek kesinleşmiştir. Başvurucu, anılan karar sonrası yeniden Înfaz Kurumuna başvurmuş; bu defa kargo yoluyla gönderilecek bir gitarı gūvenlik riski yaratabileceği gerekçesiyle talebi reddedilmiştir. Ücreti ödenmek şartıyla gitarın Infaz Kurumumun kantininden temin edilebileceği belirtilmiştir. Başvurucu, Infaz Kurumunun söz konusu uygulamasına karşıtekrar Înfaz Hâkimliğine şikâyet yolumu kuilanmış; inceleme devam ederken bireysel başvuruda bulunmuştur. Înfaz Hâkimliği, kesinleşmiş yargı kararına rağmen başvurucuya ücretini Ödemek suretiyle kantinden gitar alma külfeti getirilmesinin hakkın kullanımınıengelieyebileceğine ilişkin bir değerlendirme yapmış; başvurucumun şikäyetinin kabulüne karar vermiştir. Anılan karar itiraz edilmeden kesinleştikten sonra Înfaz Kurumu başvurucuya gitarım teslim etmiştir.

23. Her ne kadar anılan sttreç sonrasında başvurucuya gitarı teslim edilmişse de Infaz Håkimliği kararlarında işaret edildiği üzere Yönetmelik'in 10. maddesinde açıkça tanınan bir haktan başvurucunun yaklaşık bir yıl boyunca yararlanamadığı görülmüştür (bkz.§§ 5-10). Başvurucu, süreç boyunca kendisini psikolojik olarak rahatlatacak bir imkândan yoksun kaldığına ilişkin şikâyetini ayrıca ve açıkça ileri sürmūştür.
24. Bir hukuk sisteminde hukuk kurallarının ve yargı kararlarının uygulanabilirliği hukuki öngörülebilirlik ilkesiyle yakından ilişkili olup yasal altyapıyı kurduktan sonra hayata geçmesini sağlamak devletin pozitif yükümłülüklerinin gereğidir, Somut olayda bu husustaki yükümlülüğün sürecin başlangıcıdan itibaren gereği gibi yerine getirilemediği, neticede başvurucunun hukuk sisteminin kendisine tanıdığı bir hakkı fiilen kullanamadığı anlaşılmıştır.
25. Açıklanan gerekçelerle Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkının ihlal edildiğine karar verilmesi gerekir.

III. GİDERİM 
26.Başvurucu, ihlalin tespiti ve 3.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.
27.Başvuru konusu olayda, ihlalin idarenin uygulamasından kaynaklandığı, sonraki sūreçte de gitarının başvurucuya teslim edildiği anlaşılmakla yeniden yargtlama yapılmasında hukuki yarar bulunmamaktadır.

28. Îhlalin niteliği dikkate alınarak başvurucuya net 3.000 TL manevi tazminat Ödenmesine karar verilmesi gerekir.

IV. HKÜM 
Açıklanan gerekçelerle;
A. Adli yardım talebinin KABULÜNE,
B. Maddi ve tnanevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkını ihlal edildiğine ilişkin iddianın KABUL EDİLEBİLİR OLDUĞUNA,
C. Anayasa'nın 17. maddesinde güvence altına alnan maddi ve manevi varlığın korunması ve geliştirilmesi hakkını IHLAL EDİLDİĞINE,

D.Başvurucuya net 3.000 TL manevi tazminat ÖDENMESINE,
E. Ödemenin kararın tebliğini takiben başvurucunun Hazine ve Maliye Bakanlığına başvuru tarihinden itibaren dört ay içinde yapılmasına, ödemede gecikme olmasıhâlinde bu sürenin sona erdiği tarihten ödeme tarihine kadar geçen süre için yasal FAIZ UYGULANMASINA,
F. Kararın birÖreğininAdalet BakanlığınaGÖNDERILMESİNE16/5/2024tarihinde OYBfRLiĞlYLE karar verildi,